II Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych był elementem obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Dwudniowe wydarzenie zgromadziło działaczy społecznych oraz przedstawicieli instytucji kultury, placówek edukacyjnych i samorządów z całej Polski. Było okazją do wymiany doświadczeń z zakresu popularyzacji i upamiętniania historii Żołnierzy Wyklętych. Panelom dyskusyjnym towarzyszyły wydarzenia kulturalne i wystawy.
Pierwszy dzień Kongresu zakończyliśmy Apelem Pamięci, podczas którego oddaliśmy hołd mjr. Hieronimowi Dekutowskiemu „Zaporze”. 7 marca 1949 roku został on stracony wraz z sześcioma swoimi podkomendnymi w murach mokotowskiego więzienia.
Program
7 marca (sobota)
- godz. 10.00 – Uroczyste otwarcie Kongresu, Wręczenie Medalu Reipublicae Memoriae Meritum
- godz. 11.00 – Wykład dr. hab. Karola Polejowskiego, zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej: „Stefan”, „Leszczyna”, „Szczygieł”, „Ford” – kim byli anonimowi żołnierze „Łupaszki”? Z badań nad stanami osobowymi 5. Wileńskiej Brygady AK w 1946 r.
- godz. 12.30 – Pamięć o Żołnierzach Wyklętych jako obowiązek Rzeczypospolitej Polskiej, panel dyskusyjny
Uczestnicy:
Adrianna Garnik, dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL
Jan Józef Kasprzyk, Doradca Prezydenta RP
prof. Tadeusz Wolsza, zastępca przewodniczącego Kolegium IPN
Teresa Brykczyńska, Społeczny Komitet Obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
ks. Jarosław Wąsowicz, Federacja Młodzieży Walczącej, duszpasterz środowisk kibicowskich, kapelan Prezydenta RP
Prowadzenie: Tadeusz M. Płużański
- godz. 14.00 – Przerwa obiadowa
- godz. 15.30 – Koncert „Nie giń Polsko” – pamięci Andrzeja Kołakowskiego, wystąpią: Hubert Bojarski, Leszek Czajkowski, Jan Kołakowski, Paweł Piekarczyk, Forteca. Walka Trwa, Laureaci Konkursu Piosenki Patriotycznej im. Andrzeja Kołakowskiego
Prowadzenie: Agnieszka Oszczyk
- godz. 17.00 – Historia żywa – rola grup rekonstrukcyjnych w edukacji o Wyklętych, panel dyskusyjny.
Uczestnicy:
Tomasz Karasiński, Grupa Historyczna Zgrupowanie „Radosław”
Weronika Gawińska-Brulikis, Stowarzyszenie Grupa Historyczna Niepodległość
Sławomir Wojdat, Towarzystwo Miłośników Polskiej Tradycji i Kultury
Tomasz Żurawski, Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL
Prowadzenie: Adam Stefan Lewandowski, z-ca dyrektora Biura Prezesa IPN
- godz. 19.00 – Apel Pamięci w rocznicę śmierci mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”
8 marca (niedziela)
- godz. 9.00 – Msza święta
- godz. 10.00 – Ponieść światło wolności – pamięć o Żołnierzach Wyklętych w PRL, panel dyskusyjny
Uczestnicy:
Ewa Tomaszewska, działaczka „Solidarności”, od kilku dekad zaangażowana w upamiętnianie Żołnierzy Wyklętych
prof. Wiesław Jan Wysocki, historyk, jeden z pierwszych autorów książek o Żołnierzach Wyklętych
Jacek Pawłowicz, historyk, działacz niepodległościowy, z-ca dyr. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL
Anna Kołakowska, najmłodszy więzień polityczny w PRL
Prowadzenie: dr hab. Filip Musiał, dyrektor Oddziału IPN w Krakowie
- godz. 11.30 – Rodziny wyklęte – przeżycia rodzin żołnierzy podziemia antykomunistycznego, panel dyskusyjny
Uczestnicy:
Krzysztof Bukowski, syn Edmunda Bukowskiego ps. Zbyszek
Marek Franczak, syn Józefa Franczaka „Lalek”
Maria Płomieńska-Krzak, siostrzenica Henryka Flamego „Bartek”
ks. Tomasz Trzaska, Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN
Prowadzenie: Stanisław Płużański
- godz. 13.00 – Przerwa obiadowa
- godz. 14.30 – Żołnierze Wyklęci w filmie, panel dyskusyjny
Uczestnicy:
Stefan Tompson, youtuber
Patrick Ney, filmowiec
Arkadiusz Gołębiewski, dyrektor Festiwalu Niepokorni Niezłomni Wyklęci
Paweł Sztama, historyk, Biuro Badań Historycznych IPN
Prowadzenie: Piotr Mazurek
- godz. 16.00 – Pokaz filmu „The Covenant of Blood: The Last Soldiers of World War II” – pierwszego anglojęzycznego filmu dokumentalnego o Żołnierzach Wyklętych w reżyserii Patricka Ney’a i Stefana Tompsona.
