Podczas organizowanej przez Biuro Badań Historycznych IPN konferencji omówione zostaną różne płaszczyzny funkcjonowania Rządu Generalnego Gubernatorstwa. Pierwszy panel poświęcono ukazaniu niemieckiej polityki jako przykładu kolonializmu na terenach polskich. Kolejne dwie części będą dotyczyć funkcjonowania poszczególnych struktur administracyjnych, w tym wydziałów, a także procesu administracyjnego i decyzyjnego na tle niemieckiej biurokracji. Następna część konferencji poświęcona będzie osobom zajmującym stanowiska kierownicze i zaangażowanym w działania niemieckiego aparatu terroru. Naukowcy przedstawią różne aspekty ich działalności, ich rolę w systemie okupacyjnym oraz odpowiedzialność za popełniane zbrodnie. Jeden z paneli poświęcono również najważniejszym osobom w poszczególnych dystryktach, czyli gubernatorom. Piąta część konferencji ukaże różne aspekty funkcjonowania Generalnego Gubernatorstwa, ich relacjom z Radą Główną Opiekuńczą, kościołem katolickim, a także na współudziale urzędników GG w Holocauście. Drugi dzień zostanie otwarty panelem, w którym omówione zostaną różne agendy podległe Rządowi GG, w tym działalność policji, wojska i NSDAP, a także instytucji, której funkcjonowanie było niezbędne w obliczu niemieckiego terroru – Rady Głównej Opiekuńczej. Ostatnia, ósma część dotyczyć będzie powojennych rozliczeń urzędników GG zaangażowanych w zbrodnie niemieckie na ziemiach polskich. Konferencja odbędzie się w ramach Centralnego Projektu Badawczego Instytutu Pamięci Narodowej pt. II Wojna Światowa i okupacje ziem polskich 1939–1944/45.
Wydarzenie odbędzie się w dniach 29-30 października 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie.
Konferencja będzie transmitowana on-line.
Program konferencji
Czwartek, 29 października 2026 r.
9.45–10:00 – Otwarcie konferencji i przywitanie gości
Panel I. Wprowadzenie
Moderator: dr hab. Konrad Graczyk
10:00–10:15 – dr hab. Konrad Graczyk, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Śląski, „Rząd” Generalnego Gubernatorstwa – ujęcie normatywne.
10:15–10:30 – dr Maciej Żuczkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Rząd Generalnego Gubernatorstwa w oczach polskiego podziemia.
10:30–10:45 – dr hab. Tomasz Ceran, Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, Badania nad Generalnym Gubernatorstwem z perspektywy studiów nad kolonializmem.
10:45–10:55 – Dyskusja
Panel II. Funkcjonowanie resortów „Rządu” GG – cz. I
Moderator: dr Rafał Drabik
10:55–11:10 – dr hab. Konrad Graczyk, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Śląski, Główny Wydział Sprawiedliwości w „Rządzie” GG i jego kierownik Kurt Wille (1894-1945).
11:10–11:25 – dr Wojciech Grott, Muzeum II Wojny Światowej, Hauptabteilung Propaganda. Polityka informacyjna Niemiec w Generalnym Gubernatorstwie.
11:25–11:40 – dr hab. Grzegorz Bębnik, Instytut Pamięci Narodowej, Kurd Eissfeldt (1900-1945) i działalność Hauptabteilung VI (Forsten) rządu GG w systemie gospodarki Rzeszy na terenach okupowanych.
11:40–11:50 – Dyskusja
11:50–12:05 – Przerwa
Panel III. Funkcjonowanie resortów „Rządu” GG – cz. II
Moderator: dr hab. Grzegorz Bębnik
12:05–12:20 – dr Marcin Przegiętka, Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, Sekretariat ds. Bezpieczeństwa w rządzie GG.
12:20–12:35 – dr Paweł Kosiński, Instytut Pamięci Narodowej, Pełnomocnik Gubernatora Generalnego w Berlinie. Struktura, kompetencje i działalność urzędu oraz jego personel.
12.35–12.50 – mgr Karol Kordas, Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” /Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej, Między przymusem a pragmatyzmem. Rola Głównego Wydziału Kolejnictwa w polityce personalnej i socjalnej władz Generalnego Gubernatorstwa wobec kolejarzy (1939-1945).
12:50–13:00 – Dyskusja
13:00–13:15 – Przerwa
Panel IV. Biografie postaci centralnych
Moderator: dr Wojciech Wichert
13:15–13:30 – dr Barbara Świtalska-Starzeńska, Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Wilhelm Koppe jako Wyższy Dowódca SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie. Pozycja, kompetencje i rola w systemie okupacyjnym.
13:30–13:45 – dr Soraya Kuklińska, Instytut Pamięci Narodowej, Arthur Seyss-Inquart – zastępca generalnego gubernatora.
13.45–14.00 – dr Filip Gańczak, Instytut Pamięci Narodowej, Ten trzeci. Ernst Boepple (1887–1950) – sekretarz stanu w rządzie Generalnego Gubernatorstwa.
14:00–14:10 – Dyskusja
14:10–14:40 – Przerwa
Panel V. Wybrane problemy działalności „Rządu” GG
Moderator: dr Karolina Trzeskowska-Kubasik
14:40–14:55 – dr Anna Czocher, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Polityka rządu GG względem RGO.
14:55–15:10 – ks. prof. dr hab. Józef Marecki, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Relacje między kardynałem Adamem Stefanem Sapiehą a rządem GG.
15:10–15:25 – dr Wojciech Wichert, Instytut Pamięci Narodowej, Rola Josefa Bühlera na konferencji w Wannsee 20 stycznia 1942 r. Przyczynek do udziału rządu GG w rozwiązaniu kwestii żydowskiej.
15:25-15:40 - dr Radosław Szewczyk, Wojskowe Biuro Historyczne im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego, Działania rządu GG i podległych mu struktur w związku z masowymi nalotami sowieckiego Lotnictwa Dalekiego Zasięgu na większe miasta w GG.
15:40–15:55 – Dyskusja
Panel VI. Biografie postaci regionalnych
Moderator: dr Paweł Kosiński
15:55–16:10 – dr Karolina Trzeskowska-Kubasik, Instytut Pamięci Narodowej, Gubernatorzy Dystryktu Radomskiego w latach 1939-1945.
16:10–16.25 – dr Damian Sitkiewicz, Instytut Pamięci Narodowej, Gubernator Dystryktu Warszawskiego Ludwig Fischer w latach 1939-1944.
16:25–16:40 – dr Rafał Drabik, Instytut Pamięci Narodowej, Gubernatorzy Dystryktu Lubelskiego w latach 1939-1944.
16:40–16:55 – dr Anna Derda, Instytut Pamięci Narodowej, Gubernatorzy Dystryktu Galicja w latach 1941-1944.
16:55–17:10 – dr Izabela Mazanowska, Instytut Pamięci Narodowej, Herbert Böttcher – Dowódca SS i Policji w Radomiu.
17:10–17:20 – Dyskusja
17:20 – Zakończenie pierwszego dnia konferencji
30 października 2026 r.
Panel VII. Agendy podległe „Rządowi” GG
Moderator: dr hab. Konrad Graczyk
10:00–10:15 – dr hab. Piotr Majewski, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Telefon nr 2641. Okupacyjny nadzór nad dziedzictwem kulturowym w Generalnym Gubernatorstwie.
10:15–10:30 – dr Michał Zarychta, Instytut Pamięci Narodowej, Sonderdienst – niezbędny element niemieckiego aparatu terroru 1940–1945.
10:30–10:45 – dr Mirosław Węcki, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Śląski, Struktury NSDAP w GG.
10:45–11:00 – dr hab. Monika Tomkiewicz, Instytut Pamięci Narodowej, Funkcjonowanie Rady Głównej Opiekuńczej i Polskiego Komitetu Opiekuńczego na terenie Generalnego Gubernatorstwa.
11:00–11:15 – Dyskusja
11:15–11:30 – Przerwa
Panel VIII. Powojenne rozliczenia
Moderator: dr hab. Piotr Majewski
11:30–11:45 – dr hab. Joanna Lubecka, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Josef Bühler jako członek organizacji przestępczej. Rozważania o roli urzędnika w rządzie GG.
11:45–12:00 – dr Joanna Nikel, Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, Biurokraci systemu zbrodni? Kadry kierownicze Generalnego Gubernatorstwa w świetle koncepcji Schreibtischtäter i powojennych rozliczeń w RFN.
12:00–12:15 – Patrycja Gustaw, Instytut Pamięci Narodowej, Generalne Gubernatorstwo w procesie norymberskim – przypadek Hansa Franka.
12:15–12:30 – Dyskusja
12:30 – Podsumowanie konferencji