W dniach 7–18 września 2026 r. na terenie lasów palmirskich w Kampinoskim Parku Narodowym przeprowadzono V etap prac poszukiwawczo-archeologicznych. Działania realizowane były przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej w ścisłej współpracy z Żandarmerią Wojskową oraz 2. Mazowieckim Pułkiem Saperów z Nowego Dworu Mazowieckiego.
Głównym celem prac było zlokalizowanie nieznanych dotąd miejsc spoczynku ofiar masowych zbrodni popełnionych przez niemieckie władze okupacyjne w latach 1939–1941 (w tym przedstawicieli polskiej inteligencji i więźniów politycznych). W czasie powojennych ekshumacji prowadzonych przez PCK odnaleziono i wydobyto ciała 1734 osób.
Podstawę do wytypowania badanych miejsc w tym etapie prac stanowiły dane z lotniczego skaningu laserowego (LiDAR), zrealizowanego przez specjalistów z Laboratorium Kryminalistycznego Żandarmerii Wojskowej. Skanowaniem objęto teren Cmentarza-Mauzoleum w Palmirach oraz przylegający do niego od strony zachodniej i północno-zachodniej obszar leśny (w pasie do ok. 300 m od granicy nekropolii). Na podstawie analizy porównawczej numerycznego modelu terenu ze strukturą i ukształtowaniem grobów ekshumowanych po wojnie oraz w oparciu o wizualizacje NMT wyznaczono strefy anomalii w postaci charakterystycznych, podłużnych zagłębień gruntu, mogących potencjalnie stanowić ukryte miejsca pochówku.
W trakcie badań założono łącznie 25 wykopów sondażowych, obejmujących powierzchnię około 600 m2. W wytypowanych strefach odsłonięto obiekty o charakterze antropogenicznym – czyli ślady dawnej działalności człowieka w gruncie (np. dawne wkopy), jednak ich szczegółowa weryfikacja wykazała, że były one puste. W granicach objętych pracami nie ujawniono jam grobowych ani szczątków ludzkich.
Prace miały charakter interdyscyplinarny. Obecność żołnierzy oraz techników kryminalistyki z pionu dochodzeniowo-śledczego Żandarmerii Wojskowej stworzyła przestrzeń do cennej, obustronnej wymiany doświadczeń zawodowych. Specjaliści ŻW dzielili się wiedzą i praktycznymi spostrzeżeniami z zakresu procedur procesowych i kryminalistyki terenowej, jednocześnie zapoznając się ze specyfiką archeologicznych metod poszukiwawczych oraz metodyką ekshumacji stosowaną przez zespół IPN. Nad bezpieczeństwem zespołu badawczego czuwali saperzy z 2. Mazowieckiego Pułku Saperów, którzy prowadzili rozpoznanie saperskie oraz byli odpowiedzialni za neutralizację ewentualnych niewybuchów i materiałów niebezpiecznych.
Wykluczenie obecności grobów w wytypowanych 25 lokalizacjach stanowi istotny krok w kompleksowej weryfikacji terenu Kampinoskiego Parku Narodowego. Pozyskana dokumentacja posłuży do dalszych analiz geomorfologicznych oraz planowania kolejnych etapów badań.
Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN składa serdeczne podziękowania Dyrekcji oraz pracownikom Kampinoskiego Parku Narodowego za pomoc organizacyjną, przychylność i współpracę, która umożliwiła przeprowadzenie prac poszukiwawczych na obszarze chronionym.
29.09.2026 r.
Fot.: Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN