W przeddzień piątej rocznicy katastrofy smoleńskiej w Centrum Edukacyjnym IPN Przystanek Historia odbyło się spotkanie poświęcone zbiorowi wywiadów z byłym prezesem IPN profesorem Januszem Kurtyką, jedną z ofiar katastrofy prezydenckiego samolotu. Książka, zredagowana przez Andrzeja Arseniuka i Filipa Musiała, oprócz wywiadów i wystąpień Kurtyki zawiera także szkice Musiała o prezesie IPN jako człowieku, historyku, szefie, państwowcu, a najbardziej jako wolnym obywatelu Rzeczypospolitej, którego pragnieniem było, by wolni mogli się poczuć także inni Polacy.
W spotkaniu, prowadzonym przez publicystę tygodnika „wSieci” Piotra Zarembę, udział wzięli prezes IPN dr Łukasz Kamiński, dr Filip Musiał z krakowskiego oddziału IPN, bliski współpracownik Kurtyki i współautor publikacji, oraz Andrzej Grajewski z „Gościa Niedzielnego”, który jest również historykiem, a jako przewodniczący Kolegium IPN był uczestnikiem wyboru Kurtyki na prezesa Instytutu. Na spotkanie przyszło wielu ludzi bliskich byłemu prezesowi IPN. Oprócz wdowy – Zuzanny Kurtyki byli jego współpracownicy, m.in. prof. Antoni Dudek, dr Andrzej Zawistowski, Andrzej Arseniuk, dr Jacek Pawłowicz, także dr Barbara Fedyszak-Radziejowska, dziennikarze i „zwykli” – jak się przedstawiali – ludzie, którzy Kurtyki osobiście nie znali, ale go lubili i szanowali. Wszyscy mówili o świadomości braku i pustym miejscu, jakie pozostawił po sobie Janusz Kurtyka.
Nie była to zwykła promocja, jakie odbywają się na Przystanku Historia. Była to rozmowa o człowieku, który – jak powiedział jeden z uczestników spotkania – „wiedział, co chce osiągnąć, jak to zrobić i który potrafił to zrobić”. – Tytuł książki jest postulatem, a jej treść mówi o dążeniu do jego realizacji – mówił Filip Musiał.
W rozmowie wielokrotnie wracano do fałszywej oceny działalności prezesa Kurtyki i brutalnych ataków, na jakie był narażony przez wszystkie lata pracy w IPN. – Próbował ograniczyć monopol władzy nad świadomością Polaków i za to był atakowany – powiedziała dr Fedyszak-Radziejowska, a red. Andrzej Grajewski rozwiał dwa mity, do dziś przewijające się w dyskusjach. – Janusz Kurtyka nie był kandydatem PiS, przeciwnie, bracia Kaczyńscy długo byli mu niechętni – mówił Grajewski i podkreślił, że prezes IPN wcale nie był za tym, by Instytut zajmował się lustracją. Kiedy jednak parlament takie zadanie przed nim postawił, prezes wykonywał je najlepiej, jak było można.
Prezes IPN dr Łukasz Kamiński w odpowiedzi na pytanie Zaremby bez wahania odpowiedział, że „bardzo dużo jest Janusza Kurtyki” w dzisiejszej działalności IPN. Wiele jego przedsięwzięć jest kontynuowanych, funkcjonuje struktura, pracują ludzie przez niego ukształtowani. – Ale nie jest to taki sam IPN, czasy są inne, ja też jestem innym człowiekiem – powiedział dr Kamiński.
Okazją do wydania książki stała się piąta rocznica katastrofy smoleńskiej. Zginęło w niej – na co zwrócił uwagę red. Grajewski – także kilka innych osób mocno, w różnym sposób i w różnym czasie zaangażowanych w działalność IPN. Na pokładzie prezydenckiego samolotu obok siebie znaleźli się Janusz Kurtyka, Janusz Krupski, Andrzej Przewoźnik i Arkadiusz Rybicki.
Patron medialny
10 kwietnia 2015 dyskusja o książce „Rzeczpospolita wolnych ludzi...” odbędzie się w Krakowie (więcej informacji).
* * *
W piątek, 10 kwietnia rano w Sanktuarium św. Andrzeja Boboli przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie odprawiona została Msza św. w intencji śp. Prezesów IPN Janusza Kurtyki i Janusza Krupskiego. W ceremonii wzięli udział pracownicy IPN, współpracownicy, znajomi i przyjaciele. Podobne uroczystości odbyły się między innymi w Rzeszowie i Krakowie.