Przekreślona
anonimowość sowieckich ofiar
W Centrum Edukacyjnym IPN Przystanek Historia w Warszawie odbyło się we wtorek 15 października 2013 spotkanie „Wyrok sowiecki – polska odpowiedź", poświęcone losom Polaków represjonowanych w ZSRS po 17 września 1939 roku. W spotkaniu wziął udział prezes IPN dr Łukasz Kamiński.
Pretekstem do spotkania było wydanie kolejnego, 76. numeru kwartalnika „Karta", poświęconego właśnie temu tematowi. Polacy, którzy znaleźli się na terenach zagarniętych przez Sowietów, byli zabijani, okradani z własności, deportowani w odległe rejony „nieludzkiej ziemi". Byli też represjonowani w sposób szczególnie okrutny – próbowano pozbawić ich podstawowej ludzkiej godności i ludzkich praw, zabić polskość. Najnowsza „Karta" zawiera dwa takie świadectwa. Zbigniewa Lubienieckiego, wówczas dziesięcioletniego chłopca i Ireny Nieciengiewicz, podwójnej ofiary sowieckiego systemu. Jej ojciec został zamordowany w Katyniu, ona z matką – wśród trzystu tysięcy innych Polaków – zostały wywiezione, trafiły do Kazachstanu. Oba wspomnienia, przerażające w ukazanym okrucieństwie systemu, są zarazem świadectwem zwycięstwa – człowieczeństwa, polskości, wiary.
– Te relacje są przeciwstawieniem się Rosji sowieckiej i postsowieckiej – mówił na spotkaniu prezes Ośrodka KARTA Zbigniew Gluza – bowiem nie zdajemy sobie sprawy, czym jest sowietyzm, także dzisiaj. Dla prezesa IPN dr. Łukasza Kamińskiego dokumentowanie sowieckich represji jest też przekreśleniem jednego z głównych zamiarów ich sprawców – zachowania anonimowości ofiar. Zwracamy każdej z ofiar jej imię i nazwisko. – Coraz ważniejsze staje się postrzeganie historii poprzez indywidualne losy – mówił prezes IPN.
Od ponad ćwierć wieku dokumentowaniem sowieckich represji po 17 września 1939 roku zajmuje się stworzony przez KARTĘ Indeks Represjonowanych. Ma on dziś opisane losy ponad trzystu tysięcy prześladowanych Polaków, jest to mniej więcej jedna trzecia całości. Niedawno Indeks został przekazany z KARTY do Instytutu Pamięci Narodowej. Prezes IPN podkreślił, że celem jest kontynuowanie pracy KARTY, scalanie oraz pozyskiwanie nowych danych, również poprzez wykorzystywanie współpracy ze społecznymi i oficjalnymi placówkami z Rosji, a także innych krajów byłego Związku Sowieckiego.