Celem zorganizowanej w 60. rocznicę powstania PKWN konferencji nie było „uczczenie” okrągłego jubileuszu, lecz przedstawienie okoliczności powołania Komitetu oraz aktualnego stanu badań nad początkami „Polski Ludowej” i okresu przejmowania władzy przez komunistów. Wśród wygłoszonych referatów warto zwrócić uwagę na wystąpienie prof. dr hab. Aliny Noskowej z Instytutu Słowianoznawstwa i Bałkanistyki Rosyjskiej Akademii Nauk zatytułowane „Droga do powołania PKWN – rola Moskwy w świetle rosyjskich archiwów”. Autorka na podstawie materiałów z archiwów rosyjskich ukazała mało znane kulisy powstania Komitetu, w tym zabiegi polskich komunistów u Stalina w tej sprawie. Zdaniem Noskowej, przywódca ZSRS był gotów nawiązać ponownie stosunki dyplomatyczne z Polską, gdyby Rząd RP zrezygnował z przedwojennych wschodnich granic i przyjął rozwiązanie czechosłowackie. Dopiero zdecydowana postawa rządu londyńskiego skłoniła go do poparcia propozycji polskich komunistów dążących do pełnego przejęcia władzy. Warto wspomnieć, że PKWN powstał 22 lipca 1944 r. o godz. 0.50 czasu moskiewskiego – w Polsce był zatem jeszcze 21 lipca.
Prof. Czesław Grzelak w wystąpieniu „Wojsko Polskie a PKWN” postawił tezę, że wojsko, jako całość nie uległo pełnej indoktrynacji. Maciej Przybyliński w referacie „Elementy narodowe w ideologii PKWN” poddał analizie treść samego manifestu PKWN. Stwierdził m.in., iż w świadomości polskich komunistów istniała sprzeczność między „internacjonalistyczną tradycją, której [...] nie mogli się wyrzec, a ideowym przewartościowaniem w kierunku narodowym, które z polskich komunistów uczyniło budowniczych komunistycznego podległego państwa narodowego”. Trzech autorów zajęło się z kolei problemem tworzenia i funkcjonowania systemu represji. Dr Piotr Kołakowski omówił rolę wojsk NKWD w zwalczaniu polskiego podziemia. Dr Zbigniew Nawrocki („Rola »Kujbyszewiaków« w tworzeniu systemu komunistycznego w Polsce”) i dr Sławomir Poleszak („Początki UB”) opisali tworzenie struktur „rodzimego” aparatu bezpieczeństwa, szczególnie – co podkreślił referat dr. Nawrockiego – w oparciu o sowieckie wzory i ludzi wykształconych w ZSRS – tzw. Kujbyszewiaków. Prof. Zygmunt Mańkowski przedstawił przebieg akcji „Burza”, a ks. prof. Zygmunt Zieliński sytuację Kościoła katolickiego w okresie istnienia PKWN. Tomasz Bereza zajął się z kolei polityką rolną PKWN i stosunkiem chłopów do niej.
Konferencję zamknęła dyskusja panelowa historyków z udziałem prof. dr. hab. Jerzego Eislera, prof. dr. hab. Andrzeja Friszke, prof. dr. hab. Andrzeja Paczkowskiego i prof. dr. hab. Janusza Wrony, którą poprowadził dr hab. Paweł Machcewicz. Głównym celem dyskusji była ocena roli PKWN. Jednym z problemów, na którym skupili się rozmówcy stała się odpowiedź na pytanie: „Na ile Polskę Ludową można uznać za kontynuację państwa polskiegoω” Przy okazji uczestnicy dyskusji dotknęli kwestii związanych z międzynarodowym kontekstem powstania PKWN.
Konferencji naukowej towarzyszyły dodatkowe imprezy. 21 lipca 2004 r. w budynku dawnego Muzeum PKWN w Chełmie nastąpiło otwarcie wystawy pt. „Lipcowe święto”. Autorki wystawy, Agnieszka Jaczyńska i Magda Śladecka, podejmując temat „lipcowego święta” chciały przypomnieć, że jednym z elementów peerelowskiej rzeczywistości był wszechobecny ceremoniał „świętowania”, który władza skrzętnie wykorzystywała w walce o „nową mentalność” Polaków. Wykorzystując liczne fotografie, w tym propagandowe z okresu tworzenia PKWN, oraz odznaczenia i medale wydawane z okazji PRL autorki wystawy zaprezentowały charakterystyczną symbolikę i koncepcje plastyczne stworzone specjalnie na potrzeby świątecznego ceremoniału.
W trakcie otwarcia wystawy zaprezentowano najnowsze wydawnictwo OBEP IPN w Lublinie – „Rok pierwszy. Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Lubelszczyźnie (lipiec 1944-1945)”. Tom ten zawiera szereg instrukcji, rozkazów, sprawozdań oraz raportów zarówno Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, jak i terenowych urzędów bezpieczeństwa publicznego pochodzących z pierwszego okresu funkcjonowania struktur represji. Opublikowane w tym tomie materiały pokazały metody stosowane przez komunistów w celu podporządkowania sobie społeczeństwa polskiego oraz kluczową rolę Sowietów w formowaniu „polskiego” aparatu bezpieczeństwa.
Problematyka przejęcia władzy przez komunistów i początków „Polski Ludowej” wzbudza wiele kontrowersji i wciąż nie doczekała się pełnego opracowania. Należy mieć nadzieję, że wspomniana sesja przyczyniła się do lepszego zrozumienia wydarzeń z najnowszej historii Polski.