Instytut Pamięci Narodowej

W Mościskach zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski oddał hołd bohaterom poległym w obronie Lwowa. Pochowani tam żołnierze Wojska Polskiego toczyli walki z Wehrmachtem na północnych przedpolach Lwowa w dniach 16 i 17 września 1939 roku. W roku 2025 – 86 lat od bohaterskiej śmierci – ich szczątki zostały odnalezione przez Instytut Pamięci Narodowej i z honorami powtórnie pochowane.

W sierpniu 2025 roku zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, przy wsparciu biegłego z zakresu medycyny sądowej z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeprowadził prace poszukiwawczo-ekshumacyjne we Lwowie-Zboiskach. Celem działań było odnalezienie szczątków żołnierzy WP, poległych we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. Prace stanowiły kontynuację badań poszukiwawczych zrealizowanych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN jesienią 2019 r. na nieczynnym cmentarzu we Lwowie-Zboiskach. Wówczas, mimo jednoznacznego ustalenia lokalizacji miejsca pochówku i spełnienia wszelkich wymogów formalnych, pozwolenia na ekshumację nie udzielono. Dopiero po pięciu latach starań zgoda ostatecznie została udzielona w czerwcu 2025 r.

W trakcie prac ekshumacyjnych w 2025 roku ujawniono dwa zbiorowe groby, w których znajdowały się szczątki 31 osób oraz wiele szczątków luźnych należących najprawdopodobniej do kolejnych kilkudziesięciu ofiar.

Przy szczątkach znaleziono liczne elementy oprzyrządowania i umundurowania wojskowego (m.in. guziki wojskowe, pasy, maski przeciwgazowe), a także przedmioty osobiste (medaliki, różańce, polskie monety).

14 listopada 2025 r. w Mościskach odbyły się uroczystości pogrzebowe odnalezionych żołnierzy. Po 86 latach szczątki obrońców naszej Ojczyzny, podjęte podczas prac prowadzonych przez IPN, spoczęły w polskiej kwaterze wojennej na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim.

Na nekropolii w Mościskach już we wrześniu 1939 r. dokonywano pierwszych pochówków żołnierzy Wojska Polskiego poległych w walkach na przedpolach miasta, m. in. ppłk. Mariana Skrzyneckiego, ostatniego dowódcy 7. Pułku Ułanów Lubelskich. Obiekt ten został wytypowany jako miejsce utworzenia zbiorczej polskiej kwatery wojennej. 4 listopada 2015 r. odbył się pierwszy pogrzeb 111 żołnierzy polskich poległych w 1939 i ekshumowanych z okolic Lwowa. 25 listopada 2016 pochowano w Mościskach 27 polskich żołnierzy.

Kolejne prace ekshumacyjne, prowadzone w celu podjęcia szczątków żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 r., Instytut Pamięci Narodowej prowadził od 25 sierpnia do 28 września 2026 r. na terenie dawnego cmentarza w Hołosku. W trakcie prac odsłonięto obszar o powierzchni ok. 260 mkw., ujawniając trzy rzędy pochówków w sąsiedztwie istniejącego upamiętnienia. Łącznie ekshumowano szczątki 115 żołnierzy Wojska Polskiego, spoczywających w pojedynczych grobach na przestrzeni całej mogiły.

Przy szczątkach odnaleziono i zabezpieczono 2900 przedmiotów, w tym elementy wyposażenia i umundurowania wojskowego (m.in. guziki wojskowe, klamry, hełmy, bagnety oraz znaki tożsamości, tzw. nieśmiertelniki), a także przedmioty osobiste (portfele, monety, niezbędniki i klucze) oraz dewocjonalia. 

Trwają jednocześnie poszukiwania rodzin polskich żołnierzy, którzy zostali ekshumowani, aby umożliwić ich identyfikację na podstawie badań DNA.

Ostatnim etapem prac będzie pogrzeb odnalezionych szczątków żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 r. i ich pogrzeb na polskim cmentarzu w Mościskach na Ukrainie.

***

Podczas wizyty w Ukrainie zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski oddał hołd bohaterom spoczywającym na Cmentarzu Orląt Lwowskich. Delegacja zapaliła znicze na symbolicznych grobach gen. Tadeusza Rozwadowskiego i bryg. Czesława Mączyńskiego – dowódcy obrony miasta w listopadzie 1918 r. Zastępca prezesa IPN oddał również cześć Nieznanemu Żołnierzowi Polskiemu, którego zwłoki podjęto stąd w październiku 1925 r., by złożyć pod kolumnadą Pałacu Saskiego w Warszawie.

Zastępcy prezesa IPN dr. hab. Karolowi Polejowskiemu towarzyszyli: rzecznik prasowy IPN, dyrektor Biura Rzecznika Prasowego dr Rafał Kościański, dyrektor Biura Badań Historycznych dr Sebastian Pilarski, zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Joanna Sulej-Piskorz oraz naczelnik Wydziału Kresowego Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN dr Dominika Siemińska.