Dyskusję moderowała Eliza Dzwonkiewicz, konsul generalna RP we Lwowie w latach 2019–2024. Wzięli w niej udział: dr hab. Arkady Rzegocki, prof. UJ, ambasador RP w Wielkiej Brytanii w latach 2016–2021 oraz w Irlandii w latach 2023–2024; Rafał Siemianowski, ambasador RP w Belgii w latach 2021–2024, obecnie dyrektor Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą; Dariusz Pawłoś, ambasador RP w Niemczech w latach 2022–2024, oraz Radosław Gruk, ambasador RP w Uzbekistanie w latach 2021–2024, wcześniej konsul generalny RP w Ałmaty, obecnie doradca Prezydenta RP.
Uczestnicy debaty, odwołując się do doświadczeń zdobytych podczas pracy na placówkach zagranicznych, rozmawiali o tym, czym jest dyplomacja historyczna i jak wygląda ona w praktyce. Zastanawiali się, w jaki sposób angażować środowiska obywatelskie, naukowe i artystyczne w działania służące polskiej racji stanu, jakie zadania powinny należeć do partnerów dyplomacji historycznej oraz jakie warunki są niezbędne do jej skutecznego prowadzenia.
Jednym z ważnych wątków rozmowy była dyplomacja publiczna jako uzupełnienie tradycyjnej dyplomacji. Dyskutowano o możliwościach wykorzystywania mechanizmów soft power – promocji polskiej historii i kultury, języka polskiego, nauki, innowacji oraz edukacji – w budowaniu wizerunku Polski i relacji z zagranicznymi instytucjami, organizacjami i społeczeństwami.
Szczególną uwagę poświęcono upowszechnianiu wiedzy o historii Polski w jej międzynarodowym kontekście. Rozmawiano o potrzebie pokazywania związków polskich doświadczeń z dziejami innych państw i narodów oraz przypominania o polskich uczonych, twórcach, politykach i przedstawicielach innych dziedzin, których osiągnięcia są znane na świecie, choć ich związki z Polską nie zawsze pozostają powszechnie rozpoznawalne. Istotnym elementem takich działań jest również odwoływanie się do wspólnych doświadczeń historycznych, które mogą służyć budowaniu wzajemnego zrozumienia i trwałych relacji.
W debacie poruszono także znaczenie dyplomacji obywatelskiej i udziału podmiotów pozarządowych w działaniach skierowanych do odbiorców zagranicznych. Organizacje społeczne, środowiska naukowe i kulturalne oraz przedstawiciele polskiej diaspory mogą uczestniczyć w popularyzowaniu wiedzy o polskim dziedzictwie, tworzeniu międzynarodowych sieci współpracy i budowaniu relacji z partnerami w innych państwach.
Doświadczenia zawodowe uczestników pozwoliły spojrzeć na dyplomację historyczną z perspektywy różnych państw i regionów Europy oraz Azji. Rozmawiano o rozwiązaniach sprawdzających się w polskiej praktyce, wyzwaniach, z którymi mierzy się dyplomacja historyczna, oraz doświadczeniach innych krajów, które mogą stanowić punkt odniesienia dla dalszych działań. Debata była również okazją do rozmowy o współpracy dyplomacji zawodowej, instytucji publicznych i społeczeństwa obywatelskiego w prezentowaniu polskiej historii poza granicami kraju.
Na koniec debaty głos zabrał zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski:
– W jaki sposób Instytut Pamięci Narodowej, przy współpracy polskich placówek, realizował i stara się realizować polską rację stanu w aspekcie polityki historycznej? Tutaj przede wszystkim przywołam wielki międzynarodowy projekt „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”, który był prezentowany w każdym z krajów reprezentowanych przez Panów Ambasadorów obecnych dzisiaj na naszej debacie. I za tę współpracę, dobrą współpracę, składam serdeczne podziękowanie. Życzyłbym sobie, aby ta polska racja stanu i polska polityka historyczna, którą uważam za jeden z elementów polskiego bezpieczeństwa narodowego, mogła być w dalszym ciągu realizowana także w wymiarze międzynarodowym i my – jako Instytut Pamięci Narodowej – jesteśmy do tego gotowi.
Debata Ambasadorów jest jednym z punktów programu Dolnośląskiego Kongresu Pamięci Narodowej.