System represji politycznych w Polsce Ludowej obejmował nie tylko moment zatrzymania i przesłuchania, ale również dalszy etap – życie w areszcie śledczym i więzieniu. Dla wielu osadzonych pobyt w celi nie oznaczał końca inwigilacji, lecz jej kontynuację w zamkniętej, kontrolowanej przestrzeni.
W strukturach penitencjarnych funkcjonowała rozbudowana sieć agentów celnych – osób werbowanych lub pozyskiwanych do współpracy wewnątrz zakładów karnych. Ich zadaniem było obserwowanie współwięźniów, zbieranie informacji oraz raportowanie ich funkcjonariuszom aparatu bezpieczeństwa.
Jedną z postaci związanych z tym systemem był Juliusz Garztecki – osadzony o złożonej i nietuzinkowej biografii. Dokumenty dotyczące jego działalności znajdują się w zasobach Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, stanowiąc świadectwo mechanizmów kontroli i inwigilacji stosowanych w więziennictwie PRL.
Gościem odcinka jest dr Tomasz Krok z Oddziałowego Biura Badań Historycznych w Warszawie.
Rozmowę prowadzi red. Rafał Dudkiewicz.
Emisja 11 kwietnia 2026 r., godz. 15.00 na kanale IPNtv.
* * *
Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak bardzo jesteśmy zakorzenieni w historii; nie dostrzegamy, że to, co wydarzyło się w niedawnej przeszłości, wciąż ma wpływ na nas i nasze otoczenie. Dla zrozumienia własnej tożsamości musimy wiedzieć – jako jednostki i wspólnota – skąd przychodzimy i jak jest nasza historia.
W ramach cyklu „Kulisy historii” szukamy odpowiedzi na pytanie, jak dzisiaj rzutuje na nas to, co stało się już przeszłością. Zajrzymy za kulisy wydarzeń, spróbujemy zrozumieć, jak działa machina historii i na ile decyzje jednostek zaważyły nad naszymi losami – pojedynczymi i zbiorowymi.