W debacie udział wezmą:
- Petro Aleksowski (reżyser filmu)
- Łukasz Sołtysik (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych w IPN we Wrocławiu)
- dr Sylwia Szyc (Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie)
Prowadzenie: Kinga Hałacińska (Wydawnictwo IPN)
Historia dziecięcych uchodźców z okresu greckiej wojny domowej (1946–1949) to jeden z najbardziej poruszających, a zarazem niemal zapomnianych rozdziałów powojennej historii Polski. Choć przez dekady określano je zbiorczo jako „dzieci greckie”, znaczną część tej grupy stanowili etniczni Macedończycy z regionu Macedonii Egejskiej.
Gdy w 1948 r. stało się jasne, że komunistyczna partyzantka przegrywa, rozpoczęto ewakuację dzieci z terenów objętych walkami. Do krajów bloku wschodniego trafiło około 28–30 tysięcy najmłodszych, z czego blisko 3,5 tysiąca przyjęła Polska – wśród nich niemal połowę stanowiły dzieci macedońskie. Wyjazd miał być tymczasowy i zakończyć się powrotem do ojczyzny po wojnie. Stało się jednak inaczej: greckie władze zakazały Macedończykom powrotu do kraju.
Dzieci, wycieńczone i chore, przez wiele tygodni przewożono w wagonach towarowych przez Jugosławię i Rumunię. Po przyjeździe do Polski trafiły do specjalnie utworzonych ośrodków wychowawczych na Dolnym Śląsku, a kilka lat później część z nich przeniesiono na Pomorze Zachodnie, Ziemię Lubuską i w Bieszczady.
Dla wielu był to początek nowego, bezpiecznego życia. Młodzi Grecy i Macedończycy po raz pierwszy mogli regularnie chodzić do szkoły i funkcjonować w stabilnych warunkach. Szybko zanurzyli się w polskiej codzienności – uczyli się języka, poznawali literaturę i dorastali wśród rówieśników, a z czasem zaczęli traktować Polskę jak własny dom.
Dyskusję naukową poświęconą historii dzieci macedońskich w powojennej Polsce poprzedzi projekcja filmu dokumentalnego Macedończyk z 2013 r. w reżyserii Petro Aleksowskiego, opowiadającego historię Mito Klawczowa. Był on jednym z tych dzieci, którym nigdy nie udało się wrócić do ojczyzny. Jego syn, Petro, wyruszył w podróż śladami historii ojca. Film był wielokrotnie nagradzany, m.in. Nagrodą Młodego Kina im. Juliusza Machulskiego podczas 13. Gdańsk DocFilm Festival.
Wydarzeniu towarzyszy wystawa „Majko mila/Mamo kochana” autorstwa Petro Aleksowskiego – opowieść o dzieciach macedońskich w Polsce, zbudowana z archiwalnych fotografii i wspomnień ich wychowawców.