Instytut Pamięci Narodowej

81 lat temu na teren niemieckiego obozu śmierci Auschwitz-Birkenau wkroczyły jednostki Armii Czerwonej 1 Frontu Ukraińskiego uwalniając około 7 tys. więźniów, w tym około 500 dzieci. W rocznicę tego wydarzenia na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu (International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust) ustanowiony rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ przyjętą w 2005 r., aby zachować pamięć o Żydach pomordowanych w czasie II wojny światowej.

W hołdzie ofiarom w budynku tzw. centralnej sauny na terenie byłego obozu Auschwitz II-Birkenau odbyły się uroczystości, którym towarzyszyła prezentacja nagrań „Ocalali z Auschwitz o znaczeniu współczesnej pamięci” i fragmentu zapisków Załmena Gradowskiego, więźnia, członka Sonderkommando zamordowanego w 1944 r.

– Dzisiaj Auschwitz jest symbolem i dowodem bestialstwa, barbarzyństwa, narodowo–socjalistycznej ideologii, która znalazła swój dom w konkretnym państwie czyli w Niemczech. Państwo niemieckie do dziś nie zapłaciło reparacji Polsce za zło II wojny światowej. Tak nie buduje się świata pokoju – za każdą zbrodnię i każdą wojnę trzeba po prostu zapłacić i przeprosić. Wtedy dopiero będziemy mogli mieć poczucie, że wykonaliśmy swój współczesny obowiązek

– powiedział Prezydent RP dr Karol Nawrocki.

Punktem kulminacyjnym uroczystości było przekazanie symbolicznego światła pamięci, które następnie Prezydent RP Karol Nawrocki złożył przed Międzynarodowym Pomnikiem Ofiar Obozu.

W obchodach wzięli udział m.in. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Wojciech Kolarski, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Agnieszka Jędrzak, ambasador, specjalny przedstawiciel Prezydenta ds. dyplomacji historycznej Grzegorz Berendt, a także byli więźniowie oraz delegacje różnych państw i organizacji.

Wcześniej Prezydent RP złożył wieniec pod Ścianą Śmierci oraz odmówił modlitwę w celi męczeństwa św. Maksymiliana Kolbego. Oddał także hołd pod tablicą upamiętniającą pierwszy masowy transport Polaków do KL Auschwitz w dniu 14 czerwca 1940 r. i pod pomnikiem rtm. Witolda Pileckiego.

* * *

Ewa Wójcicka: Nigdy nikt światu nie powtórzy… KL Auschwitz

„Piekło na ziemi”, „fabryka śmierci” – to tylko niektóre określenia KL Auschwitz, niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady. Tu, w latach 1940-1945, nieludzko gnębiono, katowano, torturowano, poddawano eksperymentom pseudomedycznym Polaków, Żydów, Sinti i Romów oraz osoby innych narodowości z krajów podbitych przez III Rzeszę.

Tu człowiek stawał się numerem, tu odbierano mu godność, tu zaprzeczano wszelkim wartościom człowieczeństwa i humanitaryzmu. Dzieci, kobiety, mężczyźni… bez wyjątku! Na bramie witał więźniów obłudny napis: „Arbeit macht frei” („Praca czyni wolnym”), będący parafrazą tytułu książki XIX-wiecznego pisarza Lorenza Diefenbacha.

Organizacja zbrodni

KL Auschwitz utworzono rozkazem Heinricha Himmlera w kwietniu 1940 r., natomiast jego plany przygotowano w Urzędzie Wyższego Dowódcy SS i Policji we Wrocławiu, na czele którego stał Erich von dem Bach-Zelewski.

Miejsce wybrano nieprzypadkowo. Wcześniej znajdowały się tu koszary wojskowe polskiej artylerii – 20 murowanych budynków i kilkadziesiąt drewnianych baraków. Ponadto w pobliżu funkcjonował węzeł kolejowy, co było istotne dla transportu osadzonych i połączenia z Górnym Śląskiem, Generalnym Gubernatorstwem oraz III Rzeszą. Teren przyległy do obozu nie był zalesiony, co dodatkowo utrudniało podejmowanie przez więźniów ucieczek. Natomiast rzeki – Wisła i Soła – umożliwiały dalszą rozbudowę obozu.

Pierwszy transport 728 więźniów, Polaków, głównie członków organizacji konspiracyjnych, przybył 14 czerwca 1940 r. z więzienia w Tarnowie.

KL Auschwitz kierowany był przez Rudolfa Hössa (od maja 1940 do listopada 1943 r.), a następnie przez Arthura Liebehenschela (do maja 1944). Ostatnim komendantem, do stycznia 1945 r., był Richard Baer.

W kolejnych latach istnienia był systematycznie rozbudowywany. Jesienią 1943 r. teren obozu, rozkazem numer 53/43, został podzielony na: KL Auschwitz I Stammlager – obóz macierzysty, KL Auschwitz II-Birkenau – obóz w Oświęcimiu-Brzezince, KL Auschwitz III – Aussenlager (podobóz) obejmujący Monowice (Monowitz) oraz 9 innych podobozów, w tym m.in.: Jaworzno, Libiąż, Świętochłowice, Sosnowiec.

W listopadzie 1944 r. przeprowadzono następny podział obozu. W jego wyniku KL Auschwitz I oraz KL Auschwitz II zostały połączone i funkcjonowały pod nazwą KL Auschwitz, natomiast KL Auschwitz III nazwano Monowitz i włączono do niego wszystkie podobozy.

Czytaj artykuł Ewy Wójcickiej Nigdy nikt światu nie powtórzy… KL Auschwitz na portalu przystanekhistoria.pl

* * *

Polecamy materiały IPN:

Obchody zostały objęte Honorowym Patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

Instytut Pamięci Narodowej

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Obchody 81. rocznicy wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz odbyły się 27 stycznia 2026 r. Wziął w nich udział Prezydent RP Karol Nawrocki. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa dr Mateusz Szpytma.

Ewa Wójcicka: Nigdy nikt światu nie powtórzy… KL Auschwitz

Organizacja zbrodni