Projekt został zainicjowany przez dr. Karola Nawrockiego, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jako jedno z pierwszych przedsięwzięć po objęciu przez niego funkcji prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Wystawa wpisuje się w szeroki program badawczo-edukacyjny IPN, którego celem była rekonstrukcja oraz reinterpretacja polskiego doświadczenia II wojny światowej.
Prezentowana ekspozycja jest przygotowana w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej, a jej forma jest przystępna dla odbiorcy w każdym wieku. Zadowoleni będą zarówno młodzi odbiorcy w wieku szkolnym, fani najnowszej historii Polski, jak również goście zagraniczni.
Wystawa „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” adresowana jest do odbiorców zainteresowanych pogłębioną refleksją nad historią najnowszą i dla tych których dzieje II wojny światowej pozostają istotnym punktem odniesienia w debacie o tożsamości, pamięci i miejscu Polski w historii Europy. Ekspozycja stanowi przykład nowoczesnej narracji muzealnej, łączącej rygor badawczy z przystępną, multimedialną formą przekazu.
Oś narracji ekspozycji koncentruje się na procesie formowania Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ujmowanym nie tylko jako zagadnienie stricte militarne, lecz również jako zjawisko polityczne, społeczne i kulturowe. Szczególne miejsce zajmują:
- losy żołnierzy 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, którego szlak bojowy ukazany został w kontekście doświadczenia deportacji, ewakuacji z ZSRS oraz kampanii włoskiej,
- historia 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka, przedstawionej jako formacja o istotnym znaczeniu operacyjnym, a zarazem jako przykład nowoczesnego modelu dowodzenia i integracji wojsk sprzymierzonych,
- geneza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie jako rezultat złożonych uwarunkowań geopolitycznych oraz ciągłości legalistycznej władz Rzeczypospolitej na uchodźstwie.
Narracja wystawy została zaprojektowana w układzie problemowo-chronologicznym, umożliwiającym odbiorcy analizę wielowymiarowości wojennej „odysei” polskich żołnierzy począwszy od przymusowych wysiedleni Polaków i doświadczenia totalitaryzmów, przez udział w alianckich kampaniach militarnych, po powojenne konsekwencje polityczne, w tym problem emigracji, wykluczenia i marginalizacji wkładu Polski w zwycięstwo nad III Rzeszą.
Istotnym elementem ekspozycji jest refleksja nad kategorią nadziei jako pojęciem interpretacyjnym – rozumianej zarówno jako motyw indywidualnych wyborów biograficznych, jak i element zbiorowej narracji politycznej i symbolicznej. W tym sensie wystawa nie ogranicza się do prezentacji faktografii, lecz podejmuje dialog z dorobkiem współczesnej historiografii oraz studiów nad pamięcią zbiorową.
Zastosowane środki wyrazu na ekspozycji obejmują:
- sylwetki postaci historycznych, które umożliwiają personalizację procesów dziejowych i ukazanie relacji między biografią a strukturą,
- film edukacyjny oparty na krytycznie wyselekcjonowanym materiale źródłowym, w tym dokumentach archiwalnych, relacjach świadków oraz ikonografii epoki,
- makietę przestrzenną o wysokim stopniu szczegółowości, prezentującą żołnierzy, uzbrojenie, środki transportu oraz topografię obszarów formowania i działań bojowych polskich oddziałów.
Dla szkół Centralny Przystanek Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przygotował specjalne zajęcia edukacyjne w oparciu o wystawę, które będą dostępne przez cały luty od poniedziałku do piątku w godzinach 13.00–14.30 dla wszystkich grup wiekowych. Zainteresowanych nauczycieli prosimy o przesłanie zgłoszenia chęci uczestnictwa w lekcji tematycznej z grupą pod adres: przystanek.historia@ipn.gov.pl .
Gości indywidualnych zapraszamy od poniedziałku do piątku w godzinach 9.00–17.00, do końca lutego 2026 roku.