2 września 1945 r. pięciu oficerów Komendy Głównej Armii Krajowej i Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj powołało nową organizację konspiracyjną – Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”. Stanowiło ono najważniejszą formę poakowskiego podziemia. W miejsce działalności zbrojnej proponowało konspiracyjną działalność polityczną, upatrując szansy na zmianę sytuacji Polski w zapowiedzianych na konferencji jałtańskiej wyborach.
W niektórych częściach kraju Zrzeszenie WiN prowadziło jednak walkę partyzancką. Zwalczane brutalnie przez aparat represji, przetrwało ponad dwa lata, kierowane przez cztery kolejne zarządy główne. Dzień egzekucji siedmiu działaczy ostatniego zarządu głównego, 1 marca 1951 r., został przyjęty jako data Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.