Instytut Pamięci Narodowej

Uroczystości rozpoczęły się Mszą św. w intencji ofiar rzezi wołyńskiej w kościele pw. Miłosierdzia Bożego. Po mszy  przedstawiciele IPN: dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN, dr Leon Popek, zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa i Mateusz Kotecki, dyrektor Biura Kadr złożyli kwiaty przed Pietą Wołyńską – pomnikiem pamięci ku czci Polaków, ofiar ludobójstwa ukraińskich nacjonalistów na Kresach Wschodnich II RP.

W przemówieniu otwierającym drugą część uroczystości, która odbyła się w Chełmskiej Bibliotece Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti, dr hab. Karol Polejowski przypomniał, że tzw. krwawa niedziela – wydarzenia z 11 lipca 1943 roku – była apogeum zbrodni popełnionej przez ukraińskich nacjonalistów na swoich sąsiadach – Polakach. Pamięć o tej zbrodni, którą popełniono na Wołyniu czy na innych obszarach południowo-wschodniej II Rzeczypospolitej, przetrwała w pamięci rodzin, świadków tamtych wydarzeń. Przez cały okres PRL-u nie pozwalano o tym mówić. Dopiero w wolnej Polsce można było otwarcie opowiadać o tym, co stało się na tych terenach w pierwszej połowie lat 40. XX wieku.

Jak podkreślił zastępca prezesa IPN powołanie prawie 25 lat temu Instytutu Pamięci Narodowej zapoczątkowało systematyczne badania naukowe poświęcone Zbrodni Wołyńskiej. Przez ten czas historycy, archiwiści, pion śledczy IPN byli zaangażowani w to, aby pamięć o wydarzeniach roku 1943 przetrwała i była zakorzeniana w polskiej pamięci historycznej.

– Ta rana, którą jest rok 1943 i pierwsza połowa lat 40-tych XX wieku na terenie województw południowo-wschodnich jest wciąż raną niezabliźnioną, rzutującą na relacje między Polską a Ukrainą

– powiedział zastępca prezesa IPN.

– Instytut Pamięci Narodowej nie ustaje w swoich wysiłkach, aby nasi archeolodzy, patolodzy mogli rozpocząć w końcu to, co jest oczywiste. Ekshumacje polskich ofiar spoczywających w bezimiennych dołach śmierci na Ukrainie, na Wołyniu, w dawnych województwach południowo-wschodniej II Rzeczypospolitej

– dodał dr hab. Karol Polejowski podkreślając, że nie ma po stronie ukraińskiej woli, aby to się mogło dokonać.

– Misja, którą Instytut Pamięci Narodowej realizuje, jeśli chodzi o badanie Zbrodni Wołyńskiej, ale też innych zbrodni popełnionych w czasach okupacji niemieckiej, sowieckiej, rządów totalitarnych w Polsce, będzie kontynuowana.

– zaznaczył i zaapelował, aby nie ustawać w tych wysiłkach, aby zachować pamięć o ofiarach tamtej zbrodni, ale pamięć także o tych, którzy jej dokonali.

– Nie ulega wątpliwości, że czynimy to dla przyszłych pokoleń, które także będą musiały to brzemię dźwigać. Do czasu, aż nie nastąpi to pojednanie polsko-ukraińskie oparte na prawdzie i przebaczeniu

– podsumował zastępca prezesa IPN.

Podczas spotkania odbyła się dyskusja poświęcona publikacjom Instytutu Pamięci Narodowej: „Kościoły i kaplice na Wołyniu z obrazami Włodzimierza Sławosza Dębskiego oraz na temat dwutomowego wydawnictwa „Dokumenty zbrodni wołyńskiej”. Po raz pierwszy zaprezentowano drugi tom dokumentów.

W rozmowie wzięli udział autorzy wydanego zbioru: dr hab. Edward Gigilewicz, dr Leon Popek i dr Paweł Sokołowski.

W chełmskiej bibliotece została zaprezentowana wystawa „Kościoły i kaplice na Wołyniu z obrazami Włodzimierza Sławosza Dębskiego”, przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Lublinie.

Uroczystości zakończyły się wręczeniem osobom zasłużonym odznaczeń honorowych „Krzyży Obrońców Wołynia 1939–1944”, przynawanych przez zarząd Okręgu Wołyńskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Obchody zwieńczył koncert – Requiem Mozarta – w wykonaniu Orkiestry Symfonicznej im. Karola Namysłowskiego z Zamościa, który odbył się w Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej.

Wydarzenia zorganizowały: Miasto Chełm oraz Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w tym mieście.