Instytut Pamięci Narodowej

Drugiego dnia obchodów 80. rocznicy operacji „Ostra Brama”, delegacja Instytutu Pamięci Narodowej, na czele z prezesem dr. Karolem Nawrockim wzięła udział we Mszy Świętej w kościele pw. św. Teresy, w intencji żołnierzy z Okręgów Wileńskiego i Nowogrodzkiego Armii Krajowej poległych podczas walk o Wilno.

Następnie, na Cmentarzu na Rossie przy Mauzoleum Matki i Serca Syna, odbył się uroczysty Apel Pamięci.

– Jeśli do lipca 1944 roku ktokolwiek mógł zostawiać Sowietom margines dobrej woli do Polski i Polaków, pomimo paktu Ribbentrop-Mołotow, a więc paktu Hitler-Stalin, pomimo 17 września 1939 roku i pomimo ludobójstwa katyńskiego, to już po operacji „Ostra Brama” i tak szlachetnym, bohaterskim boju Polaków o polskie Wilno, mógł te nadzieje porzucić, bo za ten piękny czyn patriotyzmu, Sowieci nagrodzili Polaków represjami, śmiercią i więzieniami

– powiedział prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Dr Karol Nawrocki, w czasie swojego przemówienia, odczytał także list mjr. Bogusława Nizieńskiego – bohatera AK, syna Ziemi Wileńskiej, członka Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, członka „Solidarności” w latach 80., sędziego Sądu Najwyższego po roku 1989.

W uroczystym Apelu Pamięci uczestniczyli m.in. ambasador RP na Litwie Konstanty Radziwiłł, doradca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Jan Józef Kasprzyk, dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL Adrianna Garnik, dyrektor Biura Współpracy Międzynarodowej Agnieszka Jędrzak, dyrektor Biura Prezesa IPN Jarosław Dębowski, dyrektor białostockiego Oddziału IPN dr Marek Jedynak, szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell.

Delegacja IPN złożyła również wieńce i kwiaty w kaplicy na cmentarzu na Rossie, upamiętniając tym samym powstańców styczniowych.

Hołd oddano także Sergiuszowi Kościałkowskiemu ps. „Fakir”, żołnierzowi konspiracji niepodległościowej w czasach II wojny światowej.

Uczestnicy wydarzenia mogli także wysłuchać koncertu pieśni patriotycznych w wykonaniu orkiestry oraz Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego.

Zwieńczeniem uroczystych obchodów 80. rocznicy operacji „Ostra Brama” było  otwarcie wystawy plenerowej „Przed Warszawą było Wilno. Okręg AK »Wiano« w walce z totalitaryzmami”, przygotowanej przez białostocki Oddział Instytutu Pamięci Narodowej.

Współorganizatorzy wydarzenia: Związek Polaków na Litwie, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Wilnie.

***

Wystawa „Przed Warszawą było Wilno. Okręg AK »Wiano« w walce z totalitaryzmami” prezentuje na 22 planszach niepodległościowy wysiłek wileńskiej konspiracji. Pierwsze organizacje podziemne powstały na Wileńszczyźnie pod koniec września 1939 r. Z biegiem czasu ich wysiłek niepodległościowy został skanalizowany w ramach Okręgu Wileńskiego ZWZ/AK (krypt. „Wiano”). Wileńscy konspiratorzy walczyli z Sowietami, Niemcami i szeregiem formacji kolaborujących z okupantami tej polskiej krainy. Wiosną 1944 r. pod kontrolą polskich oddziałów partyzanckich znalazły się duże połacie Wileńszczyzny, a największą akcją zbrojną Okręgu Wileńskiego AK była operacja „Ostra Brama” – nieudana próba odbicia z rąk niemieckich Wilna. Kapitulacja Niemiec nie zakończyła działalności niepodległościowej Okręgu Wileńskiego AK. Kontynuował on walkę z „czerwonym” okupantem do 1948 r., a ostatnie oddziały partyzanckie nawiązujące do jego tradycji walczyły jeszcze w 1952 r. Wystawa, w sposób merytorycznie przystępny i graficznie atrakcyjny, prezentuje fenomen wileńskiej konspiracji niepodległościowej.  

Wystawa autorstwa Michała Ostapiuka, pracownika Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Białymstoku.

Polecamy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej:

• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski. Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 1: Życie i wojna na Wileńszczyźnie, Warszawa 2018
• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski. Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 2: Wojna i śmierć na Wileńszczyźnie. Warszawa 2019
• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski, Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 3: Śmierć i zagłada na Wileńszczyźnie, Warszawa 2020