Uroczystości zorganizowane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Społeczny Komitet Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionu „Zośka”, rozpoczęła msza święta w Katedrze Polowej Wojska Polskiego. Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski złożył również kwiaty przy tablicy upamiętniającej żołnierzy batalionu „Parasol” w Alejach Ujazdowskich 23/25.
* * *
1 lutego 1944 r. wykonano wyrok na dowódcy SS i Policji na dystrykt warszawski Franzu Kutscherze, który zapisał się w historii jako zamach na Kutscherę – właściwe określenie tego wydarzenia to Akcja „Kutschera”. Decyzję o akcji podjął komendant Kedywu KG AK August Fieldorf „Nil”, a jej wykonanie zlecono kompanii dyspozycyjnej Kedywu „Pegaz” (do stycznia 1944 r. „Agat”). Kpt. Adam Borys „Pług” rozkazał przeprowadzić akcję 1 plutonowi dowodzonemu przez Bronisława Pietraszewicza „Lota”. Rozpoznanie przeprowadzili dowodzeni przez Aleksandra Kunickiego „Rayskiego” wywiadowcy „Agatu”/„Pegaza”: Elżbieta Dziębowska „Dewajtis”, Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”, Hanna Szarzyńska-Rewska „Hanka” i Ludwik Żurek „Żak”. W skład grupy wykonującej wyrok weszło dwunastu ludzi: łączniczki-wywiadowczynie: „Dewajtis”, „Hanka” i „Kama”;, wykonawcy: „Lot” i Ryszard Jesiołowski „Żbik”, zastąpiony później przez Zdzisława Poradzkiego „Kruszynkę”, ubezpieczający Zbigniew Gęsicki „Juno”, Henryk Humięcki „Olbrzym”, Stanisław Huskowski „Ali” i Marian Senger „Cichy” oraz kierowcy: Bronisław Hellwig „Bruno”, Michał Issajewicz „Miś” i Kazimierz Sott „Sokół”.
Do akcji doszło ok. godz. 9:10 w al. Ujazdowskich przed budynkiem zajmowanym przez Urząd Dowódcy SS i Policji na dystrykt warszawski (nr 23), pomiędzy ulicą Chopina i Piusa XI. Wyrok na „kata Warszawy” został wykonany, ale rany odnieśli czterej uczestnicy akcji: „Lot”, „Cichy”, „Olbrzym”, „Miś”. Z kolei „Juno” i „Sokół” zginęli w dramatycznych okolicznościach podczas próby odprowadzenia samochodu do konspiracyjnego garażu. Trwający niecałe dwie minuty „zamach” na Franza Kutscherę był dla Niemców zaskoczeniem i wstrząsem. Wkrótce potem władze niemieckie przystąpiły do szeroko zakrojonych poszukiwań zamachowców i zarządziły surowe represje wobec wszystkich mieszkańców Warszawy.
Dowiedz się więcej o zamachu na Kutscherę:
- Anna Zechenter: Franz Kutschera
- Marek Gałęzowski: Polskie Państwo Podziemne: konspiracja wojskowa i cywilna pod okupacją niemiecką i sowiecką
- Sławomir Zajączkowski, Krzysztof Wyrzykowski: Zamach na Kutscherę 1 lutego 1944
Na podstawie komiksu powstał w 2019 r. film animowany