W wieku 91 lat zmarł w Moskwie Siergiej Kowalow – biofizyk, działacz opozycyjny, więzień polityczny, obrońca praw człowieka, współtwórca „Memoriału”.
Urodził się 2 marca 1930 r. W 1952 r. ukończył Wydział Biologii Uniwersytetu Moskiewskiego. Z macierzystą uczelnią związał się zawodowo: zdobył tu stopień doktorski i ogłosił ponad 60 publikacji. Jako badacz występował przeciwko obowiązującej w ZSRS pseudonauce, określanej mianem łysenkizmu. W końcu lat 60., w związku z zaangażowaniem się w działalność opozycyjną, zmuszony do odejścia z uczelni.
Początki jego działalności opozycyjnej wiążą się ze sprawą represjonowanych w połowie lat 60. w ZSRS pisarzy: Julija Daniela i Andrieja Siniawskiego; Kowalow, jako pracownik Instytutu Biofizyki Uniwersytetu Moskiewskiego, inspirował powstanie kilku listów do władz w ich obronie.
W latach 60. włączył się w działania zmierzające do powołania w ZSRS struktur, których celem była obrona praw człowieka z ZSRS, i z tego tytułu doświadczył pierwszych represji: przesłuchań i przeszukań. Od początku lat 70. brał udział w wydawaniu podziemnych wydawnictw: „Kroniki Wydarzeń Bieżących” oraz „Kroniki Kościoła Katolickiego na Litwie”.
W 1975 r. został skazany na 7 lat obozu i 3 lata zsyłki. Odbywanie kary zakończył w 1984 r. i po odzyskaniu wolności kontynuował działalność opozycyjną. W 1989 r. wszedł w skład Moskiewskiej Grupy Helsińskiej, został też wybrany do kierownictwa organizacji „Memoriał”. Zaangażował się w życie polityczne, m.in. był współautorem „Deklaracji praw człowieka i obywatela Rosji” z 1991 r. oraz ustawy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych”.
Po 2000 r. był bezkompromisowym krytykiem zarówno wewnętrznej, jak i zagranicznej polityki Władimira Putina.
Odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (2009). W połowie lat 90. jego kandydaturę zgłoszono do Pokojowej Nagrody Nobla.
Wywiad z Siergiejem Kowalowem