Nawigacja

Видання IPN укр

Bieżąca działalność Biura

102. rocznica I powstania śląskiego – Chełm Śląski, 24 sierpnia 2021

W programie poświęcenie odremontowanych przez IPN grobów wojennych oraz oznaczenie grobu powstańca śląskiego śp. Piotra Wadasa znakiem „Tobie Polsko”

  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska
  • 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska 102. rocznica I powstania śląskiego w Chełmie Śląskim. Fot. M. Kobylańska

We wtorek 24 sierpnia odbyła się uroczystość upamiętniającą 102. rocznicę I powstania śląskiego, zorganizowana przez Oddział IPN w Katowicach wraz z Urzędem Gminy w Chełmie Śląskim. W jej ramach poświęcone zostały odremontowane przez IPN groby wojenne: śp. Jana Buzdygona, śp. Franciszka Mańkuta, śp. Marii Pientok oraz śp. Jana Turka, którzy zostali zamordowani przez Niemców podczas I powstania śląskiego oraz nastąpiło oznaczenie znakiem „Tobie Polsko” – „grobu weterana walk o wolność i niepodległość Polski” miejsca spoczynku powstańca śląskiego  - śp. Piotra Wadasa. Uroczystość rozpoczęła się mszą świętą w intencji powstańców śląskich w kościele pw. Trójcy Przenajświętszej w Chełmie Śląskim odprawiona przez ks. proboszcza Piotra Guzego. Następnie uczestnicy udali się na cmentarz parafialny, który znajduje się przy świątyni.

W upamiętnieniu wzięli udział: członkowie rodziny Piotra Wadasa, Jan Kwaśniewicz, naczelnik OBUWiM w Katowicach, Stanisław Jagoda, wójt gminy Chełm Śląski, Adam Pazera, przedstawiciel wojewody śląskiego,  członkowie Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa przy Oddziale IPN w Katowicach oraz mieszkańcy gminy.  

Groby zostały wyremontowane ze środków Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Katowicach.

  • Groby wojenne śp. Jana Buzdygona, śp. Franciszka Mańkuta, śp. Marii Pientok oraz śp. Jana Turka przed remontem.
    Groby wojenne śp. Jana Buzdygona, śp. Franciszka Mańkuta, śp. Marii Pientok oraz śp. Jana Turka przed remontem.
  • Groby wojenne śp. Jana Buzdygona, śp. Franciszka Mańkuta, śp. Marii Pientok oraz śp. Jana Turka po remoncie. .
    Groby wojenne śp. Jana Buzdygona, śp. Franciszka Mańkuta, śp. Marii Pientok oraz śp. Jana Turka po remoncie. .

Chełm Śląski jest jedną z polskich miejscowości naznaczoną krwią przelaną w czasie walki o powrót Górnego Śląska do Macierzy. W czasie I powstania śląskiego powstańcy zaatakowali miejscowy posterunek Grenzschutzu licząc na zdobycie broni. Ponadto bojownicy pochodzący z Chełmu Śląskiego brali także udział w ataku na dwór w Kopciowicach. Akcje te sprowadziły na chełmian krwawy odwet. Niemcy rozstrzelali między innymi 4 osoby zamieszkujące w/w miejscowość, a z których domu prowadzony był ostrzał. Zabici w akcji odwetowej zostali pochowani na chełmskim cmentarzu.

Piotr Wadas ur. 9 maja 1903 r. służył w 8, a później 6 pułku pszczyńskim, II baonie, V kompanii. Uczestniczył w III powstaniu śląskich. Brał udział między innymi w walkach w rejonie Starego Koźla w okresie 7-9 maja 1921 r. oraz w walkach w rejonie Góry Świętej Anny w okresie 21-22 maja 1921 r.  Za powyższe został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości oraz Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 15 października 1949 r. i został pochowany na chełmskim cmentarzu w grobie rodzinnym.

  • Piotr Wadas w mundurze WP lata 1925-1927.
    Piotr Wadas w mundurze WP lata 1925-1927.
  • Grób śp. Piotra Wadasa.
    Grób śp. Piotra Wadasa.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.

  • Znak pamięci „Tobie Polsko”.
    Znak pamięci „Tobie Polsko”.
do góry