Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Białymstoku (stan na sierpień 2019 r.)

Śledztwa zawieszone

Śledztwa zawieszone.

1. Śledztwo dotyczące wzięcia udziału w zabójstwach około 1500 obywateli polskich narodowości żydowskiej, o dotychczas nieustalonych personaliach, popełnionych przez żandarmów niemieckich i innych funkcjonariuszy niemieckiego aparatu okupacyjnego, w bliżej nieustalonym czasie, w sierpniu 1941 r., w lesie Rząśnik koło Szumowa, obecnie w powiat zambrowskim, województwo podlaskim (S 70/10/Zn).

W toku postępowanie przeprowadzono kwerendy publikacji naukowych oraz archiwalne w tym w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie. Przeprowadzono czynności zmierzające do przesłuchania świadków oraz ustalenia kolejnych materiałów archiwalnych. Postanowieniem z dnia 14.09.2012 roku w związku z oczekiwaniem na realizację pomocy prawnej z Izraela, postępowanie zawieszono na zasadzie art. 22 par.1 kpk. 

2. Śledztwo w sprawie dokonanych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w okresie od 1939 roku do 1956 roku na terenie Aresztu Śledczego w Białymstoku, zabójstw członków polskich organizacji niepodległościowych i innych osób – tj. o czyny określone w art. 148 § 1 kk w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18.12.1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (S 51/13/Zk).

 W czasie ziemnych prac sondażowych prowadzonych w lipcu 2013 roku na terenie dawnego ogrodu przywięziennego, odnaleziono ludzkie kości. Jedna ze znalezionych wówczas czaszek nosiła ślady postrzału w potylicę. Ten materiał stanowił podstawę do wszczęcia w tej sprawie śledztwa w kierunku zaistnienia przestępstw określonych w art. art. 148 § 1 kk w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18.12.1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W okresie od 25.10.2013 roku do 31.10.2013 roku na terenie dawnego ogrodu więziennego przy budynku Aresztu Śledczego w Białymstoku przy ulicy Kopernika 21, przeprowadzono czynności procesowe w postaci oględzin miejsca – rekonesansu archeologicznego, w celu sprawdzenia czy znajdują się tam szczątki ludzkie innych osób zamordowanych w białostockim więzieniu. Od 25.10.2013 roku do 27.10.2013 roku ujawniono liczne drobne ludzkie szczątki kostne w wykopach prowadzonych w miejscach, gdzie w lipcu 2013 roku odnaleziono ludzkie kości. W okresie od 28.10.2013 roku do 30.10.2013 roku na terenie za budynkiem dawnej chlewni, na głębokości około 1,5 metra, ujawniono szczątki kostne sześciu osób a mianowicie szkielety w położeniu anatomicznym czterech mężczyzn i dwóch kobiety oraz ujawniono co najmniej dalsze trzy ludzkie szkielety w położeniu anatomicznym jak i znajdujące się na głębokości około 1 metra pod tymi trzema szkieletami inne ludzkie szczątki kostne. W odległości około 26 m od tego wykopu archeologicznego odnaleziono następne pojedyncze ludzkie szczątki kostne, co zdaniem archeologów wskazuje na możliwości występowania w tym miejscu dużego grobu zbiorowego. Przy tych szczątkach kostnych ujawniono także przedmioty w tym medalik koloru żółtego z wizerunkiem Matki Boskiej z napisem cyt. „Z błogosławieństwem Matki 4.III.27”. Przedmioty odnalezione przy szczątkach kostnych były zanieczyszczone i zostały przekazane do odczyszczenia a następnie zostaną zgodnie z dyrektywami art. 217 kpk,   uznane jako dowody rzeczowe śledztwa. Z wykopu wyjęto 6 szkieletów ludzkich ( czterech mężczyzn i dwóch kobiet), biegły z zakresu medycyny sądowej dokonał ich oględzin zewnętrznych a biegły genetyk pobrał z tych szczątków kostnych materiał biologiczny do badań DNA i następnie przekazano te szczątki kostne na przechowanie do Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Z uwagi, iż ujawnione szczątki kostne wchodzą pod fundament budynku dawnej chlewni i jest to ewidentnie grób zbiorowy, wstrzymano się z wyjęciem reszty ludzkich szczątków kostnych do czasu wyburzenia budynku chlewni. Zlecono zabezpieczenie tego terenu do czasu ponownych prac archeologicznych, które prowadzono następnie w kwietniu, maju 2014 roku.

W okresie od 8.09 do 26.09.2014 roku  kontynuowano prace archeologiczne na terenie dawnych ogrodów Aresztu Śledczego w Białymstoku. W ich toku ujawniono łącznie 19 jam grobowych, w tym kilka zlokalizowanych podczas wcześniejszego (trwającego w maju 2014r.) etapu prac. Jamy były zlokalizowane pod lub w okolicy dwóch dużych drzew rosnących na terenie dawnego ogrodu więziennego, pod betonowymi silosami, usytuowanymi wzdłuż północnego ogrodzenia posesji oraz pod tymże ogrodzeniem. Z jam grobowych (część z nich były to jamy wielowarstwowe) wydobyto we wrześniu łącznie szczątki 86 osób, w tym 33 mężczyzn, 11 kobiet i 28 dzieci w wieku od niemowlęcego do 7-8 lat. Jak dotąd nie udało się określić płci 5 osób. Identyfikacja płci kolejnych 9 osób trwa. Ponadto wydobyto liczne pojedyncze kości. Przy szczątkach znajdowano rzeczy osobiste (medaliki, krzyżyki, zapalniczkę itp.), guziki od mundurów i płaszczy wojskowych (w tym również z okresu powojennego) oraz pociski z broni palnej typu Tokariew. Znaleziono również polską monetę 10 - groszową z 1949 r. Na danym etapie postępowania przygotowawczego nie można jeszcze jednoznacznie ustalić czy są to ofiary zbrodni komunistycznych czy też zbrodni nazistowskich, przy czym według relacji historycznych, po wojnie zwłoki osób zamordowanych w białostockim więzieniu przez funkcjonariuszy III Rzeszy Niemieckiej, miały zostać ekshumowane przez członków rodzin tych ofiar w celu pochowania zwłok w rodzinnych grobach.

W czerwcu 2015 roku kontynuowano prace ekshumacyjne na terenie Aresztu Śledczego w Białymstoku. W toku trwających trzy tygodnie prac ujawniono 17 jam grobowych, z których wydobyto 70 szkieletów kobiet, dzieci, mężczyzn. Łącznie w czasie prac prowadzonych w latach 2013 – 2015 prowadzonych na tym terenie wydobyto 359 szkieletów. 

Prace ekshumacyjne na terenie ogrodów Aresztu Śledczego  prowadzono ponownie we wrześniu 2015 roku, które doprowadziły do ujawnienia kolejnych 20 szczątków ludzkich w tym kobiet, dzieci i mężczyzn. W przypadku czaszek szkieletów trzech mężczyzn odnotowano postrzały w potylice. 

Podsumowując w trakcie całości prac ekshumacyjnych przebadano obszar 4782 m2, zlokalizowano 66 nienaruszonych dołów ze szczątkami ludzkimi (przemieszczone szczątki ludzkie odnaleziono także w dodatkowych 7 miejscach, co było wynikiem m.in. prowadzonych wcześniej na tym terenie prac budowlanych), z których ekshumowano szczątki 382 ofiar (plus 3 ze wspomnianych wyżej prac sondażowych – w sumie 385). 36 proc. spośród ekshumowanych stanowią dzieci, 16 proc. kobiety. W jamach grobowych oraz bezpośrednio przy ofiarach znaleziono dużą ilość przedmiotów, w tym łuski i naboje amunicji, monety, fragmenty ubioru i rzeczy osobiste, które podlegają dalszej analizie. Już w chwili obecnej, na podstawie wstępnej analizy wyników prac i materiałów historycznych można stwierdzić z całą pewnością, że wśród ofiar znalazły się zarówno osoby zmarłe i zamordowane w okresie okupacji niemieckiej (1941–1944) jak i w okresie powojennym (1944–1956). Do chwili obecnej nie udało się uzyskać potwierdzenia, czy są wśród nich również ofiary, które zginęły w okresie okupacji sowieckiej (1939–1941). 10 proc. ofiar nosi ślady obrażeń w wyniku postrzałów. Równolegle do prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych trwają czynności zmierzające do uzyskania jak największej ilości materiału porównawczego DNA od rodzin poszukujących miejsca pochówku swoich bliskich, ofiar zbrodni systemów totalitarnych na Białostocczyźnie. Do chwili obecnej zgromadzono blisko 500 próbek, co stanowi największy zbiór przechowywany w PBGOT. Do analizy pobrano też próbki materiału kostnego ze szczątków ofiar. W dniu 24 września 2015 roku odbyły się w siedzibie Oddziału IPN w Białymstoku uroczystości wręczenia pierwszych not identyfikacyjnych.

W ramach śledztwa zaplanowano przeprowadzenie w dniach 19 i 20.05.2016 roku na granicy terenów Aresztu Śledczego w Białymstoku i Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w Białymstoku sondaży archeologicznych mających na celu sprawdzenie, czy znajdują się tam ludzkie szczątki kostne. Konieczność wykonania tych prac wynika z opinii biegłego archeologa, który wskazał, że pole grobowe, dotychczas ujawnione na terenie dawnych ogrodów białostockiego więzienia, może rozciągać się również na teren stanowiący własność Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w Białymstoku. Wykonane w danym miejscu prace zakończyły się wynikiem negatywnym.  

W dniu 12 kwietnia 2018 roku pracownicy białostockiego Biura Poszukiwań i Identyfikacji zostali powiadomieni, ze w miejscowości Izabelin w ziemi wywożonej z terenu dawnego ogrodu białostockiego więzienia znajdują się szczątki kostne. Funkcjonariusze policji zabezpieczyli miejsce zdarzenia, po czym pod nadzorem prokuratora Prokuratury Rejonowej w Białymstoku przeprowadzili czynności procesowe. Uczestniczyli w nich biegli z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej Uniwersytetu medycznego w Białymstoku, którzy zabezpieczyli około 100 luźnych szczątków kostnych. Zgromadzimy materiał dowodowy 18 kwietnia 2018 roku przekazano do Oddziałowej Komisji w Białymstoku, która nadesłane materiały dołączyła do prowadzonego śledztwa.

W sprawie zachodzi długotrwała przeszkoda procesowa, uniemożliwiającą kontynuowanie prowadzenia śledztwa. Z informacji uzyskanych od biegłych z zakresu medycyny sądowej oraz badania i konserwacji przedmiotów wynika, iż w IV kwartale 2019 r. przystąpią do wykonywania zleconych im czynności. Dlatego wydano postanowienia o zawieszeniu śledztwa dnia 8 lutego 2019 roku. 

 

do góry