Nawigacja

Teki edukacyjne

Zbrodnia pomorska 1939

Zbrodnia pomorska 1939. Materiały edukacyjne dla uczniów szkół ponadpodstawowych, Bydgoszcz – Gdańsk – Warszawa 2019

W wyniku badań naukowych i refleksji nad pierwszymi miesiącami okupacji niemieckiej na Pomorzu Gdańskim pojawiło się nowe pojęcie historyczne – zbrodnia pomorska 1939.

Termin ten został stworzony w celu całościowego określenia eksterminacji ludności cywilnej w ponad 400 miejscowościach przedwojennego województwa pomorskiego od września do grudnia 1939 r. Niemcy rozstrzeliwali polską ludność cywilną, przedstawicieli wszystkich grup społecznych, głównie polską inteligencję – oddolnych budowniczych II Rzeczypospolitej, ale również rolników i robotników, pomorskich Żydów oraz osoby chore psychicznie. Skala zbrodni niemieckich na Pomorzu w tym czasie była znacznie większa niż w innych regionach okupowanej Polski. Z tego powodu wydarzenia te są istotnym, choć do tej pory nie w pełni zbadanym i wyeksponowanym fragmentem II wojny światowej. Brak naukowego terminu był jedną z przyczyn małej obecności tych tragicznych wydarzeń w historiografii, edukacji i świadomości historycznej społeczeństwa polskiego. 

Z okazji osiemdziesiątej rocznicy wybuchu II wojny światowej Biuro Badań Historycznych razem z Biurem Edukacji Narodowej Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy przygotowało tekę edukacyjną Zbrodnia pomorska 1939. Wydawnictwo powstało głównie z myślą o nauczycielach historii szkół średnich województwa kujawsko-pomorskiego i pomorskiego, choć być może zainteresuje także osoby z innych regionów Polski. Materiały składają się z dwóch części: eseju historycznego dla nauczycieli oraz zestawu ćwiczeń dla uczniów. Esej ma wyposażyć nauczyciela w podstawową wiedzę na temat zbrodni pomorskiej 1939 i zapoznać z najnowszym stanem badań historycznych w tym zakresie. Jeżeli zechce on pogłębić swoją wiedzę, w przypisach bibliograficznych znajdzie odwołania do literatury przedmiotu. Układ ćwiczeń dla uczniów odpowiada tytułom kolejnych części eseju. Celowo zrezygnowaliśmy z tworzenia gotowych scenariuszy lekcji, wychodząc z założenia, że każdy nauczyciel indywidualnie dobierze metody i rodzaje ćwiczeń dydaktycznych, dpowiadające jemu samemu i konkretnej grupie młodzieży, z którą pracuje i którą zna najlepiej. Nasze zadanie widzieliśmy przede wszystkim w dostarczeniu mu bogatego, zróżnicowanego i ciekawego materiału dydaktycznego.

Do publikacji dołączyliśmy infografikę z mapą oraz płytę z dwudziestominutowym filmem dokumentalnym „Zbrodnia pomorska 1939”, zrealizowanym przez IPN i Telewizję Polską. Na płycie znalazły się także wszystkie ćwiczenia dla uczniów w osobnych plikach, aby ułatwić nauczycielowi ich wydruk na zajęcia.

W październiku 2019 r. Instytut Pamięci Narodowej zainaugurował funkcjonowanie portalu internetowego zbrodniapomorska1939.pl, który docelowo ma się stać źródłem informacji na temat zbrodni pomorskiej 1939.

Mamy nadzieję, że termin „zbrodnia pomorska 1939” znajdzie miejsce w historiografii i szerzej zaistnieje w edukacji i pamięci narodowej, podobnie jak zbrodnia wołyńska czy zbrodnia katyńska. 

Mamy świadomość, że nasze opracowanie będzie wykorzystywane raczej na zajęciach dodatkowych. Warto jednak, aby nauczyciele omawiając na lekcjach temat okupacji niemieckiej w Polsce, przynajmniej wspominali uczniom o zbrodni pomorskiej 1939. Wykorzystanie w publikacji odwołań do literatury pięknej (m.in. twórczości Zbigniewa Herberta) i osadzenie zbrodni pomorskiej 1939 w kontekście nauk politologicznych (wykazując m.in. różnicę między nacjonalizmem a patriotyzmem) i studiów nad ludobójstwem (warto przypominać, że termin ten stworzył Polak żydowskiego pochodzenia Rafał Lemkin), być może sprawi, że będzie ona także użyteczna na lekcjach języka polskiego i wiedzy o społeczeństwie.

Tomasz Ceran
Mirosław Sprenger

 

  • Egzekucja publiczna w Lubawie, 1939 r. (AIPN) Egzekucja publiczna w Lubawie, 1939 r. (AIPN)
    Egzekucja publiczna w Lubawie, 1939 r. (AIPN)
  • Egzekucja w Barbarce pod Toruniem, jesień 1939 r. (AIPN) Egzekucja w Barbarce pod Toruniem, jesień 1939 r. (AIPN)
    Egzekucja w Barbarce pod Toruniem, jesień 1939 r. (AIPN)
  • Ekshumacje w Paterku, 1945 (AIPN) Ekshumacje w Paterku, 1945 (AIPN)
    Ekshumacje w Paterku, 1945 (AIPN)
  • Odczytanie wyroku śmierci, Szubin październik 1939 (AIPN) Odczytanie wyroku śmierci, Szubin październik 1939 (AIPN)
    Odczytanie wyroku śmierci, Szubin październik 1939 (AIPN)
  • Dolina Śmierci w Fordonie, 1947 r. (AIPN) Dolina Śmierci w Fordonie, 1947 r. (AIPN)
    Dolina Śmierci w Fordonie, 1947 r. (AIPN)

 

do góry