Nawigacja

Pamięć i Sprawiedliwość

Informacja o numerze 39 czasopisma „Pamięć i Sprawiedliwość” (nadsyłanie artykułów do 15 czerwca 2021)

Numer 39 „Pamięci i Sprawiedliwości”, który się ukaże w połowie 2022 roku będzie poświęcony  emigracji politycznej, która pojawiła się w Europie Środkowej i Zachodniej, Azji oraz obu Amerykach w dwóch wielkich falach, najpierw po rewolucji bolszewickiej w Rosji, a następnie po zakończeniu drugiej wojny światowej i podziale świata na dwa wrogie bloki. Przedmiotem zainteresowania będzie przede wszystkim emigracja polityczna pochodząca z krajów Europy Środkowej i Wschodniej oraz Azji w XX wieku.

Tryumf rewolucji bolszewickiej w Rosji, a następnie kontynuacja imperialnej polityki sprawiły, że terytorium dawnego cesarstwa rosyjskiego musieli opuścić nie tylko rosyjscy przeciwnicy bolszewików, ale i przedstawiciele narodów, które po 1917 roku na krótko odzyskały niepodległość albo podjęły takie próby. Niebawem elity polityczne, kulturalne i wojskowe ukraińskie, białoruskie, tatarskie, kaukaskie, turkiestańskie, karelskie, kałmuckie, kozackie i wiele innych udały się na przymusową emigrację. W wielu wypadkach utworzyli rządy emigracyjne lub przedstawicielstwa narodowe, które miały reprezentować niepodległościowe dążenia podbitych państw i narodów. Osiedli w krajach Europy Środkowej – w Polsce, na Litwie, w Czechosłowacji, Jugosławii, Rumunii, Bułgarii, a także w Europie Zachodniej, Azji i obu Amerykach. Pomimo znacznych trudności podjęli próby zjednania europejskich polityków i społeczeństw dla idei odzyskania niepodległości. Nagłośnieniu tych kwestii służyły zarówno organizacje i tytuły prasowe poszczególnych narodów jak i organizacje międzynarodowe. W niektórych przypadkach podejmowali próby współpracy z innymi narodami, aby ich głos brzmiał bardziej donośnie - do najbardziej znanych należały Unia narodów utworzona przez Juozasa Gabrysa w okresie I wojny światowej, poszczególne oddziały Przyjaciół Ligii Narodów, Międzynarodówka Socjalistyczna, ruch prometejski czy też różne międzynarodowe organizacje antykomunistyczne. Państwa, które przyjęły emigrantów nie zawsze życzliwie traktowały ich działalność polityczną i nieraz podlegały naciskom ze strony Związku Sowieckiego. Tym bardziej istotną rolę odgrywała Liga Narodów i jej kolejne inicjatywy na rzecz emigrantów ze słynnymi „paszportami nansenowskimi” na czele.

Sytuacja powtórzyła się po zakończeniu II wojny światowej z tą różnicą, że wpływy sowieckie sięgnęły o wiele dalej i na emigrację udali się również mieszkańcy Europy Środkowej. Oprócz działalności dyplomatycznej rządów i przedstawicielstw poszczególnych narodów powstawały i funkcjonowały wyspecjalizowane ośrodki monitorujące sytuację za żelazną kurtyną (Instytut Badań Zagadnień Krajowych). Współpraca polityczna emigrantów była o wiele lepiej zorganizowana i oprócz rozgłośni radiowych (RWE, BBC, Głos Ameryki, Radio Madryt i inne), licznych instytutów badawczych i sowietologicznych powstawało wiele organizacji o charakterze międzynarodowym (ruch międzymorza, Międzynarodówka Socjalistyczna, Kongres Wolności Kultury, ABN, ACEN i inne). Tak jak i w okresie wcześniejszym między poszczególnymi emigrantami i narodowościami istniały poważne podziały wynikające z dawniejszych sporów granicznych i wojen, orientacji poszczególnych ugrupowań jak i z wyborów politycznych, których dokonali w okresie II wojny światowej.

Nie ulega wątpliwości, że do prowadzenia działalności niepodległościowej konieczne było wsparcie organizacyjne i finansowe, którego emigrantom użyczały państwa niepodległe – w okresie międzywojennym Polska, Litwa, Czechosłowacja, Niemcy, Włochy, Japonia, a po drugiej wojnie światowej kraje Europy Zachodniej i Stany Zjednoczone. Nie zawsze cele obu stron były zbieżne, często współpraca miała charakter burzliwy i nieraz rodziła konflikty, ale jej brak drastycznie obniżał skuteczność i efektywność podejmowanych działań.

Działalność polityczna emigrantów była bacznie obserwowana i Związek Sowiecki, a po 1945 roku cały blok wschodni podejmował liczne działania mające na celu ograniczenie tej działalności i rozbicie ośrodków emigracyjnych. Obejmowały one szereg działań od dyplomatycznych, poprzez propagandowe aż po akcje bezpieki.

Tematem 39 numeru naukowego półrocznika „Pamięć i Sprawiedliwość” będą przede wszystkim różne aspekty politycznej działalności emigrantów z krajów podporządkowanych przez komunistów.

Preferowane będą teksty o charakterze przekrojowym, obejmujące większy zakres chronologiczny,  poświęcone współpracy pomiędzy emigrantami z poszczególnych narodów albo organizacjami emigrantów, a także przeciwdziałaniom bloku wschodniego. Przyjmowane będą wyłącznie teksty wcześniej niepublikowane i zawierające nowe, oryginalne ujęcie tematu.

Problematyka przesyłanych tekstów może dotyczyć takich zagadnień jak:

  • Stosunek i polityka państw przyjmujących wobec emigrantów,
  • koncepcje i inicjatywy współpracy pomiędzy emigrantami różnych narodowości,
  • najważniejsze ośrodki emigracji politycznej w okresie międzywojennym i powojennym (Praga, Paryż, Londyn i inne).
  • relacje pomiędzy grupami emigrantów różnych narodowości,
  • rola organizacji międzynarodowych (Liga Narodów, ONZ) i ich emanacji (IRO),
  • organizacje polityczne zrzeszające zarówno emigrantów z poszczególnych narodów,
  • wsparcie organizacyjne i finansowe emigrantów i ich organizacji przez państwa niepodległe,
  • działalność rządów i przedstawicielstw politycznych poszczególnych narodów na emigracji,
  • sytuacja prawna i status emigrantów,
  • zabiegi o pozyskanie przychylności społeczeństwa i polityków państw niepodległych dla starań i zabiegów o odzyskanie niepodległości, 
  • działalność polityczna i wydawnicza środowisk emigracyjnych,
  • polityka państw komunistycznych wobec emigracji politycznej.

Publikujemy artykuły w języku polskim oraz w językach kongresowych: angielskim i francuskim. Limit objętości tekstów wynosi 50 tys. znaków dla artykułów i materiałów źródłowych (z bibliografią, abstraktem i słowami kluczowymi) oraz 30 tys. znaków dla recenzji i sprawozdań. 

Redaktorem tematycznym numeru 39 jest dr Paweł Libera.

Prosimy o przysyłanie tekstów na adres: redakcja.pis@ipn.gov.pl; rafal.latka@ipn.gov.pl

 

do góry