Nawigacja

Видання IPN укр

Teksty o historii

Leon Popek, Wołyńskie ekshumacje w latach 1992–2015

Od 1992 roku brałem udział w pracach poszukiwawczych i ekshumacyjnych na Wołyniu na Ukrainie, organizowanych lub współorganizowanych przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Ekshumacje poprzedzone zostały żmudnymi poszukiwaniami ostatnich żyjących świadków, zbieraniem od nich relacji, wspomnień i fotografii oraz kwerendami archiwalnymi nie tylko w archiwach polskich, lecz także w archiwach obwodowych w Łucku, Równem i Żytomierzu. Tak zebrane informacje weryfikowano przy pomocy życzliwej miejscowej ludności ukraińskiej podczas wizji lokalnych – w terenie, gdzie bardzo często nie było już żadnych śladów po spalonej w 1943 roku miejscowości zamieszkanej przez Polaków. Pomimo tych wysiłków polsko-ukraińska ekipa archeologów często nie odnajdywała  szczątków Polaków zamordowanych przez UPA. Przyczyny były bardzo różne: najczęściej znalezienie właściwego miejsca utrudniał brak jakiejkolwiek zabudowy pozostałej ze zniszczonej osady lub innego punktu odniesienia, przeprowadzone po wojnie melioracje, niekiedy las nasadzony w miejscu, w którym dawniej istniała wieś, budowa nowych osiedli i dróg, a także brak świadków. Miejscowa ludność ukraińska w wielu przypadkach była napływowa, pochodziła z innych części Ukrainy, Rosji czy Polski – została tam osiedlona po 1945 roku.

Pierwsze ekshumacje odbyły się w sierpniu 1992 roku w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej w pow. lubomelskim na Wołyniu. Wydobyto wówczas szczątki z dwóch masowych dołów, w których zakopano (bo trudno mówić o pochówku) nie mniej niż 323 osoby – Polaków zamordowanych przez członków OUN-UPA 30 sierpnia 1943 roku. Ich uroczysty pogrzeb z udziałem władz polskich i ukraińskich odbył się 30 sierpnia 1992 roku na dawnym parafialnym cmentarzu rzymskokatolickim w Ostrówkach.

Na przełomie lipca i sierpnia 2011 roku archeolodzy polscy i ukraińscy, wspierani przez licznych wolontariuszy z Ochotniczego Hufca Pracy, byłych mieszkańców i ich rodziny, dokonali ekshumacji szczątków nie mniej niż 317 Polaków zamordowanych przez OUN-UPA 30 sierpnia 1943 roku i zakopanych w pięciu mogiłach w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Uroczysty pogrzeb ponownie odbył się na cmentarzu w Ostrówkach, 30 sierpnia 2011 roku.

We wrześniu 2013 roku, w 70. rocznicę ludobójstwa Polaków na Wołyniu, odbyła się ekshumacja 81 Polaków zamordowanych przez UPA 30 sierpnia 1943 roku w Gaju (pow. kowelski na Wołyniu). 19 października 2013 roku  na dawnym cmentarzu parafialnym w Sokólu odbyły się uroczystości pogrzebowe z udziałem przedstawicieli władz polskich i ukraińskich oraz duchowieństwa rzymskokatolickiego.

Kolejne prace archeologiczne polsko-ukraińskiej ekipy badawczej przeprowadzono w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej w maju i sierpniu 2015 roku. W Ostrówkach odnaleziono jedną mogiłę zbiorową kryjącą szczątki 33 osób (22 mężczyzn, 5 kobiet, 6 dzieci), w Woli Ostrowieckiej zaś mogiłę kobiety. Uroczysty pochówek odbył się 30 sierpnia 2015 roku – w 72. rocznicę mordu.

dr Leon Popek

Fotografie pochodzą m.in. z Ostrówek, Woli Ostrowieckiej i ekshumacji w Gaju, pow. kowelski. Autorem zdjęć jest Leon Popek.

  • „Trupie pole”, dół śmierci kryjący szczątki nie mniej niż 231 kobiet i dzieci przed wydobyciem (2011)
    „Trupie pole”, dół śmierci kryjący szczątki nie mniej niż 231 kobiet i dzieci przed wydobyciem (2011)
  • Las pod Sokołem, płytki dół śmierci zawierający szczątki 3 osób (2011)
    Las pod Sokołem, płytki dół śmierci zawierający szczątki 3 osób (2011)
  • „Trupie pole”, wydobycie kości odbywało się w niezwykle trudnych warunkach pogodowych ( 2011)
    „Trupie pole”, wydobycie kości odbywało się w niezwykle trudnych warunkach pogodowych ( 2011)
  • „Trupie pole”, wydobyte zniszczone kości długie, głównie kobiet. Kości bardzo małych dzieci (do lat 3–5) nie zachowały się (2011)
    „Trupie pole”, wydobyte zniszczone kości długie, głównie kobiet. Kości bardzo małych dzieci (do lat 3–5) nie zachowały się (2011)
  • „Trupie pole”, archeolog Olaf Popkiewicz w czasie ekshumacji (2011)
    „Trupie pole”, archeolog Olaf Popkiewicz w czasie ekshumacji (2011)
  • „Trupie pole”, przedmioty znalezione podczas ekshumacji (2011)
    „Trupie pole”, przedmioty znalezione podczas ekshumacji (2011)
  • „Trupie pole”, po ekshumacji został postawiony drewniany krzyż (2011)
    „Trupie pole”, po ekshumacji został postawiony drewniany krzyż (2011)
  • Wola Ostrowiecka, „szkoła”, początek ekshumacji (2011)
    Wola Ostrowiecka, „szkoła”, początek ekshumacji (2011)
  • Wola Ostrowiecka, „szkoła”, początek ekshumacji (2011)
    Wola Ostrowiecka, „szkoła”, początek ekshumacji (2011)
  • Wola Ostrowiecka, prace poszukiwawcze prowadzone przez ukraińskich i polskich archeologów (2011)
    Wola Ostrowiecka, prace poszukiwawcze prowadzone przez ukraińskich i polskich archeologów (2011)
  • Wola Ostrowiecka, prace poszukiwawcze prowadzone przez ukraińskich i polskich archeologów (2011)
    Wola Ostrowiecka, prace poszukiwawcze prowadzone przez ukraińskich i polskich archeologów (2011)
  • Wola Ostrowiecka, pracy archeologów przyglądają się miejscowi Ukraińcy (2011)
    Wola Ostrowiecka, pracy archeologów przyglądają się miejscowi Ukraińcy (2011)
  • Wola Ostrowiecka, ocalały tylko te kości, których nie dosięgły pługi orzące to kołchozowe pole przez ponad 40 lat (2011)
    Wola Ostrowiecka, ocalały tylko te kości, których nie dosięgły pługi orzące to kołchozowe pole przez ponad 40 lat (2011)
  • Wola Ostrowiecka, szczątki co najmniej 79 mieszkańców Woli Ostrowieckiej zamordowanych przez UPA 30 sierpnia 1943 r.
    Wola Ostrowiecka, szczątki co najmniej 79 mieszkańców Woli Ostrowieckiej zamordowanych przez UPA 30 sierpnia 1943 r.
  • Wola Ostrowiecka, szczątki co najmniej 79 mieszkańców Woli Ostrowieckiej zamordowanych przez UPA 30 sierpnia 1943 r.
    Wola Ostrowiecka, szczątki co najmniej 79 mieszkańców Woli Ostrowieckiej zamordowanych przez UPA 30 sierpnia 1943 r.
  • Ostrówki, poszukiwania mogiły 7 osób na „księżym wygonie” (2015)
    Ostrówki, poszukiwania mogiły 7 osób na „księżym wygonie” (2015)
  • Wola Ostrowiecka, szczątki młodej kobiety (2015)
    Wola Ostrowiecka, szczątki młodej kobiety (2015)
  • Wola Ostrowiecka, nowy, metalowy krzyż na mogile „stodoła u Strażyca”, z której w 1992 r. ekshumowano 243 mieszkańców Woli Ostrowieckiej (2015)
    Wola Ostrowiecka, nowy, metalowy krzyż na mogile „stodoła u Strażyca”, z której w 1992 r. ekshumowano 243 mieszkańców Woli Ostrowieckiej (2015)
  • Ostrówki, odnalezione szczątki 33 mieszkańców Ostrówek, w tym 6 dzieci i 5 kobiet (2015)
    Ostrówki, odnalezione szczątki 33 mieszkańców Ostrówek, w tym 6 dzieci i 5 kobiet (2015)
  • Ostrówki, medalik znaleziony w dole śmierci (2015)
    Ostrówki, medalik znaleziony w dole śmierci (2015)
  • Ostrówki, po ekshumowaniu szczątków 33 Polaków, w miejscu ich męczeńskiej śmierci za zgodą władz ukraińskich stanął krzyż (2015)
    Ostrówki, po ekshumowaniu szczątków 33 Polaków, w miejscu ich męczeńskiej śmierci za zgodą władz ukraińskich stanął krzyż (2015)
  • Ostrówki, cmentarz, uroczystości pogrzebowe (2015)
    Ostrówki, cmentarz, uroczystości pogrzebowe (2015)
  • Ostrówki, cmentarz, składanie kwiatów przed niedokończonym pomnikiem ofiar zbrodni ludobójstwa UPA (2015)
    Ostrówki, cmentarz, składanie kwiatów przed niedokończonym pomnikiem ofiar zbrodni ludobójstwa UPA (2015)
  • Gaj, „strzelnica”, w dole śmierci miejscowi Ukraińcy po 2000 r. celowo urządzili śmietnik
    Gaj, „strzelnica”, w dole śmierci miejscowi Ukraińcy po 2000 r. celowo urządzili śmietnik
  • Gaj, „strzelnica”, w dole śmierci miejscowi Ukraińcy po 2000 r. celowo urządzili śmietnik
    Gaj, „strzelnica”, w dole śmierci miejscowi Ukraińcy po 2000 r. celowo urządzili śmietnik
  • Prace ekshumacyjne w Gaju, „strzelnica”
    Prace ekshumacyjne w Gaju, „strzelnica”
  • Gaj, ekshumowane szczątki nie mniej niż 81 osób
    Gaj, ekshumowane szczątki nie mniej niż 81 osób
  • Gaj, ekshumowane szczątki nie mniej niż 81 osób
    Gaj, ekshumowane szczątki nie mniej niż 81 osób
  • Gaj, przedmioty wydobyte podczas ekshumacji
    Gaj, przedmioty wydobyte podczas ekshumacji
  • Cmentarz parafialny w Sokólu, pogrzeb ekshumowanych z Gaju, 20 października 2013 r.
    Cmentarz parafialny w Sokólu, pogrzeb ekshumowanych z Gaju, 20 października 2013 r.
  • Cmentarz parafialny w Sokólu, pogrzeb ekshumowanych z Gaju, 20 października 2013 r.
    Cmentarz parafialny w Sokólu, pogrzeb ekshumowanych z Gaju, 20 października 2013 r.
do góry