Nawigacja

Видання IPN укр

Aktualności

Uroczystości upamiętniające zamordowanych przez UB żołnierzy NSZ – Stary Grodków (woj. opolskie), 12 września 2020

We wrześniu 1946 r. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego we współpracy z NKWD przeprowadziło przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu tajną operację likwidacyjną, która do historiografii przeszła pod nazwą operacja „Lawina”. W 74. rocznicę zamordowania żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych odbyły się w miejscu dawnego majątku Scharfenberg oraz na Polanie Śmierci k. Starego Grodkowa poświęcone im uroczystości. Wziął w nich udział prof. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa IPN.

Uroczystość odbyła się w dwóch lokalizacjach. Część pierwsza była przeznaczona dla rodzin pomordowanych bohaterów, którzy oddali hołd swoim krewnym przy kurhanie usypanym na terenie dawnego majątku Scharfenberg, gdzie odnaleziono 29 ciał żołnierzy NSZ. Z gośćmi z Beskidów spotkali się tutaj prof. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa IPN, dr Katarzyna Pawlak-Weiss, zastępca dyrektora Oddziału IPN we Wrocławiu, dr Tomasz Greniuch, naczelnik Delegatury IPN w Opolu oraz wicewojewoda opolska Teresa Barańska uczcili ich pamięć przy kopcu ustawionym W krótkich słowach prof. Krzysztof Szwagrzyk opisał zebranym proces dochodzenia do odkrycia prawdy o oddziale „Bartka”, a Teresa Barańska podziękowała IPN-owi za prace ekshumacyjne i badawcze związane z wyjaśnianiem tej zbrodni UB.

W tym miejscu, przy dwóch dołach uśmiercono tak jak w Katyniu, naszych żołnierzy, żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. Jak mówił po latach ubek, który był przy tej akcji, każdego przyprowadzono nad dół, każdy był nagi, każdemu strzelono w głowę. A jak się dół zapełnił, to z tą resztą przeszliśmy do drugiego dołu. Tu były dwa doły śmierci. To miejsce bardzo trudno było odnaleźć.

Pod tym kurhanem było szambo, zwyczajne pałacowe szambo. W tym szambie było wiele ludzkich szczątków. I ani jednej całej czaszki, ani jednego całego szkieletu. (...) Kiedy wszystkie szczątki zostały wydobyte, zbadane, okazało się, że w tym dole było przynajmniej 29 ludzi. (...) To ci z pierwszego transportu.

– prof. Krzysztof Szwagrzyk

Po odmówieniu modlitwy za zmarłych, złożono pod krzyżem wiązanki kwiatów i zapalono znicze.

Druga część uroczystości, z ceremoniałem wojskowym i mszą św., miała miejsce na Polanie Śmierci pod Starym Grodkowem. Tutaj również uczestniczyli krewni pomordowanych, a swoje słowa do nich skierowali: marszałek Sejmu Elżbieta Witek (list odczytany został przez posłankę Katarzynę Czocharę), premier Mateusz Morawiecki (list przeczytał wojewoda opolski Adrian Czubak) i minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak (list przeczytany przez przedstawiciela 1. Brzeskiego Pułku Saperów.

Wrzesień to dla nas Polaków wyjątkowy czas – czas pamięci. (…) Polski wrzesień to także pamięć o żołnierzach oddziału „Bartka”. To pamięć o największej po obławie augustowskiej zbrodni komunistycznej na ziemiach polskich. To pamięć o operacji „Lawina”, w której przez długi miesiąc, z premedytacją, realizowano szatański plan stworzony w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego z udziałem sowietów, wg którego należało doprowadzić do fizycznej likwidacji jednego z najbardziej bitnych oddziałów antykomunistycznego podziemia, oddziału „Bartka”. I ten plan zrealizowano. (…)

Trzy stacje drogi krzyżowej żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. Stacja pierwsza to Scharfenberg, 20 kilometrów stąd. W tym miejscu komuniści mordują, na wzór katyński strzelając naszym żołnierzom w tył głowy, pierwszą grupę. Stacja druga, Stary Grodków, miejsce, gdzie jesteśmy w tej chwili. To tutaj założono pod barak miny i tutaj zdetonowano pod śpiącymi partyzantami. Stacja trzecia – Barut. Metoda podobna jak w Starym Grodkowie. Również zostali wysadzeni w powietrze.

– prof. Krzysztof Szwagrzyk do zebranych podczas uroczystości w Starym Grodkowie

Pod pozorem przerzutu do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Niemczech wywieziono i zamordowano na Śląsku Opolskim około 100 żołnierzy NSZ. Partyzantów zamordowano w trzech miejscach: w poniemieckim majątku Scharfenberg pod Malerzowicami Wielkimi, pod Starym Grodkowem (na dawnym lotnisku polowym) oraz pod Barutem koło Strzelec Opolskich. Żołnierze NSZ, którzy uczestniczyli w pierwszym przerzucie, zostali rozstrzelani. Kolejnych zakwaterowano w uprzednio zaminowanych budynkach, które następnie wysadzono w powietrze.

 

W 2012 r. IPN ekshumował szczątki żołnierzy w dawnym majątku Scharfenberg, natomiast w 2016 r. pod Starym Grodkowem. Dzięki pracom identyfikacyjnym ustalono, że odnalezione szczątki należą do żołnierzy NSZ ze zgrupowania kpt. Henryka Flamego ps. „Bartek”, którzy zostali zamordowani we wrześniu 1946 r.

Polecamy materiały IPN:

►Audycje historyczno-edukacyjne „Nieśmiertelni – historia oddziałów Bartka“ – projekt realizowany był we współpracy Polskiego Radia Katowice z Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach

Wideoczat z historią: „Wracamy po Was! Historia oddziału »Bartka«”

Artykuły w „CzasyPiśmie” na temat partyzantów Henryka Flamego ps. „Bartek”

o odnalezionych i zidentyfikowanych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN żołnierzach Zgrupowania Narodowych Sił Zbrojnych kpt. Henryka Flamego, ps. Bartek na portalu poszukiwania.ipn.gov.pl

więcej materiałów o NSZ na portalu przystanekhistoria.pl

 

do góry