I Krajowy Zjazd

Delegatów

NSZZ „Solidarność”

Stenogramy

t. 2 – II tura, cz. I

Opracowanie i redakcja

Grzegorz Majchrzak, Jan Mariusz Owsiński

Recenzenci

Prof. dr hab. Andrzej Friszke, dr Grzegorz Waligóra

Projekt okładki

Krzysztof Findziński, Marcin Koc

Redakcja

Katarzyna Zonn

Korekta

Maria Aleksandrow

Redakcja techniczna

Andrzej Broniak

Indeks

Łukasz Rybak

Skład i łamanie

Katarzyna Szubka

Zdjęcia na okładce – ze zbiorów Instytutu Pamięci Narodowej

© by Instytut Pamięci Narodowej

Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2013

© by Stowarzyszenie „Archiwum Solidarności”, 2013

ISBN epub: 978-83-7629-733-1

ISBN mobi: 978-83-7629-734-8

Zapraszamy:

www.ipn.gov.pl

www.ksiegarniaipn.pl

Pierwszy dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

26 września 1981 r.

Początek pierwszego dnia obrad II tury I KZD

– 26 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_2t_001_19810926]

TADEUSZ SYRYJCZYK[1] – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

[Brak początku nagrania]

Proszę państwa, proszę o wejście na salę. Prosimy o wejście na salę i zajmowanie miejsc. Proszę o zajmowanie miejsc na sali. Proszę uprzejmie wszystkie komisje o zajęcie zwykłych miejsc. Proszę państwa, proszę o zajmowanie miejsc na sali. Proszę państwa, proszę o zajęcie miejsc na sali. Kolegów ze służby porządkowej przy drzwiach proszę o chwilowe zaprzestanie ruchu przy wejściu i wyjściu z sali. Obecnych proszę o powstanie, proszę obecnych o powstanie.

Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Gdańsk wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn, a następnie Boże, coś Polskę].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Sztandar wprowadzić. Dziękuję.

Proszę państwa, zgodnie z uchwałą poprzedniej tury Walnego Zjazdu Delegatów odbędzie się wybór nowego prezydium. W związku z powyższym do momentu wyboru nowego prezydium nie będzie dyskutowany porządek obrad. Nowe prezydium poda nowy porządek obrad proponowany oraz proponowane uściślenia regulaminu obrad. Proszę państwa, proszę o ciszę, rozpoczęliśmy obrady. W związku z powyższym chciałem poinformować wszystkich, koleżanki i kolegów, że w dniu wczorajszym, zgodnie z prośbą ustępującego prezydium, odbyło się spotkanie przewodniczących regionalnych zespołów delegatów – niestety przy frekwencji rzędu 50 procent – członków ustępującego prezydium oraz tych kolegów, którzy zostali podani jako kandydaci do nowego prezydium. W wyniku tego zebrania została uformowana następująca lista kandydatów – prosiłbym kolegów, aby wstawali lub podchodzili tutaj na podium i pokazywali się, jak będę odczytywał ich nazwiska. Zostali zgłoszeni kandydaci do nowego prezydium: Jerzy Stępień[2] – Region Świętokrzyski, dziękuję, Arkadiusz Paszek[3] – Podbeskidzie, Krzysztof Mikołajczyk[4] – Bydgoszcz, Lesław Paga[5] – Region Środkowo-Wschodni, Antoni Fijałkowski[6] – Mazowsze, Jerzy Buzek[7] – Region Śląsko-Dąbrowski, Benedykt Nowak[8] – Elbląg, Jerzy Pilecki[9] – Dolny Śląsk, Zygmunt Staszewski[10] – Dolny Śląsk, Janusz Wszeborowski[11] – Radom, Krzysztof Turowski[12] – Łódź, Stanisław Fudakowski[13] – Gdańsk, Mirosław Krawczak[14] – Zielona Góra, Bolesława Borowska[15] – Poznań, Zbigniew Bełz[16] – Gorzów, przepraszam, kandydatura kolegi nie jest jeszcze mi znana, czy był w poprzednim prezydium, nie wiemy, czy kandyduje do nowego, Antoni Pietkiewicz[17] – Wielkopolska Południowa, Michał Kurowski[18] – Pomorze Zachodnie i Jerzy Nowacki[19] – Wielkopolska.

Ponieważ nie wszyscy koledzy przewodniczący regionalnych zespołów delegatów byli obecni, więc prosiłbym o podanie ewentualnie dalszych kandydatów do prezydium. Zwłaszcza prosiłbym kolegów z Gorzowa, Pobrzeża i Śląska Opolskiego o stwierdzenie, czy podtrzymują kandydaturę tego kolegi, który poprzednio zasiadał w prezydium, czy zgłaszają nową kandydaturę i czy ewentualnie nowy kandydat lub ten stary osobiście wyrażają na to również zgodę.

Proszę bardzo, czy ktoś z przewodniczących zarządów regionów chce zgłosić kandydaturę? Obecna lista została uformowana w ten sposób, że były to zgłoszenia regionu i dana osoba także osobiście wyraziła zgodę. Niekiedy były to poprzednie osoby.

Jeszcze raz proszę podnieść tabliczkę z numerem mikrofonu wysoko, żeby koledzy przy mikserskim stole widzieli, proszę podnieść tablicę. Proszę kolegów… Nie zgłaszacie, tak? Proszę bardzo, czy ktoś chce zgłosić kandydatury do prezydium? Zwłaszcza proszę Gorzów, Pobrzeże i Śląsk Opolski o wyjaśnienie, czy poprzedni członkowie prezydium zamierzają kandydować. Jeżeli nie otrzymam, to rozumiem, że nie.

Czy Pobrzeże może zgłosić, czy poprzedni podtrzymany, czy zgłaszają kogoś nowego? Proszę może dać mikrofon tutaj, o, tamten. Może kolega podejdzie do mikrofonu. Proszę podnieść tę pomarańczową tablicę w górę, żeby stół mikserski widział, który mikrofon, i podać nazwisko kandydata. Jaki to jest region?

Piątkę proszę dać.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Pobrzeże. Bronisław Śliwiński[20] zrezygnował na poprzedniej części z pracy w prezydium zjazdu. Zgłaszamy kolegę Frutczaka Ryszarda[21].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Frutczak Ryszard. I to jest region?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Pobrzeże, Koszalin.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

To jeszcze proszę o wyjaśnienie Śląsk Opolski. Śląsk Opolski, przewodniczący zespołu regionalnego delegatów nie był na żadnym zebraniu, niestety. Podtrzymuje, tak? Proszę dać dwunastkę. Proszę mówić.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Gorzów Wielkopolski, kandydatura Zbigniewa Bełza, który poprzednio się wycofał. Ponawiamy tę kandydaturę do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Zainteresowany się zgadza?

ZBIGNIEW BEŁZ (?)

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję. W porządku.

To jeszcze do wyjaśnienia Śląsk Opolski pozostaje. Śląsk Opolski podtrzymuje Mielnika[22], tak? Dobrze.

Proszę państwa, to w takim razie ostateczna lista jest następująca – ja przeczytam jeszcze raz całą listę może, żeby koledzy uważali, po czym będziemy głosować imiennie na każdego z kolegów. Zainteresowani złożyli wniosek, aby każdą kandydaturę głosować osobno – za, przeciw, wstrzymujący się – i kto otrzyma więcej głosów za niż przeciw, stanie się członkiem prezydium. Jednocześnie proszę kolegów fotoreporterów o opuszczenie tutaj już tej sali, dlatego że to trochę nas rozprasza i przeszkadza w porządku.

Proszę państwa, w związku z powyższym będę teraz odczytywał kandydatury. Prosiłbym, żeby każdy z odczytanych kolegów podchodził do mikrofonu, mówił, z jakiego jest… Mówił o sobie dosłownie dwa zdania, tak żeby państwo mieli pojęcie o tym, i będziemy głosowali za, przeciw, wstrzymał się. Jeszcze raz powtarzam, odczytuję nazwisko, kolejność jest przypadkowa niestety, następnie zainteresowany mówi o sobie dwa zdania i głosujemy, kto jest za, kto przeciw, kto się wstrzymał, żeby wszedł do prezydium. Kolega Jerzy Stępień, Region Świętokrzyski, proszę o podejście, przygotuje się Paszek. Kolega Jerzy Stępień, Region Świętokrzyski, proszę o podejście i powiedzenie dwóch słów. Przygotuje się Paszek.

[PREZENTACJA KANDYDATÓW DO PREZYDIUM II TURY I KZD]

[PD 1kzd_2t_001_19810926 – 14 minut 33 sekundy]

JERZY STĘPIEŃ

Jestem z Regionu Świętokrzyskiego, obecnie wiceprzewodniczącym zarządu regionu, prawnikiem z wykształcenia, w strajkach sierpniowo-wrześniowych byłem przewodniczącym Komitetu Strajkowego w Fabryce Łożysk Tocznych „Iskra” w Kielcach.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Są pytania? Nie widzę. Kto z obecnych jest za tym, aby kolega Jerzy Stępień wszedł do prezydium, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw?

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Stępnia do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kolega Arkadiusz Paszek proszony do mównicy. Przygotuje się Mikołajczyk.

ARKADIUSZ PASZEK

Arkadiusz Paszek, wiceprzewodniczący Zarządu Regionalnego Regionu Podbeskidzie w Bielsku-Białej, z wykształcenia automatyk, pracowałem w zespole elektrociepłowni w Bielsku-Białej, żonaty, dwóch synów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania? Nie widzę. Kto jest za tym, aby kolegę Arkadiusza Paszka wybrać w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów kolega Paszek został przyjęty do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kolega Krzysztof Mikołajczyk, Bydgoszcz, proszony. Przygotuje się Lesław Paga.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK

Reprezentuję Region Bydgoski, jestem inżynierem elektrykiem, w tej chwili pełnię funkcję członka Zarządu Regionu Bydgoszcz.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Są pytania? Nie widzę. Kto jest za tym, żeby kolega Krzysztof Mikołajczyk wszedł w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby kolegę Mikołajczyka przyjąć do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Lesława Pagę. Przygotuje się Antoni Fijałkowski.

LESŁAW PAGA

Reprezentuję Region Środkowo-Wschodni, jestem pracownikiem naukowym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Obecnie w związku pełnię funkcję sekretarza Ośrodka Badań Społecznych przy regionie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kto jest za powołaniem Lesława Pagi w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość jest za przyjęciem do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Kolega Antoni Fijałkowski, Mazowsze. Przygotuje się Jerzy Buzek, Region Śląsko-Dąbrowski.

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Jestem z Mazowsza, pracownik Politechniki Warszawskiej, byłem członkiem Komitetu Założycielskiego i wybranego pierwotnie Komitetu Zakładowego na Politechnice Warszawskiej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Są pytania? Nie widzę. Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów kolega Fijałkowski został przyjęty do składu prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Jerzego Buzka. Przygotuje się Benedykt Nowak.

JERZY BUZEK

Jestem z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, pracuję w Gliwicach, w Zakładzie Inżynierii Chemicznej Polskiej Akademii Nauk, gdzie jestem pracownikiem naukowym. Byłem przewodniczącym komitetu założycielskiego „Solidarności”, obecnie jestem przewodniczącym komisji zakładowej w swoim zakładzie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania do kolegi Buzka? Proszę, są pytania w sektorze pierwszym, proszę dać jedynkę. Proszę pana, czy są pytania? Może pytania pomarańczowymi tablicami jakby były. Dobrze, żeby się nie myliło. Rozumiem, że nie ma.

Kto jest za wybraniem kolegi Jerzego Buzka do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Buzka do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kolegę Benedykta Nowaka proszę. Przygotuje się Jerzy Pilecki.

BENEDYKT NOWAK

Region Elbląski, członek komitetu założycielskiego związku, przewodniczący komisji zakładowej, członek od niedawna prezydium zarządu regionu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania do kolegi Nowaka? Nie widzę. Kto jest za wybraniem Benedykta Nowaka do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Nowaka do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Jerzego Pileckiego z Dolnego Śląska. Przygotuje się Zygmunt Staszewski, Dolny Śląsk.

JERZY PILECKI

Jerzy Pilecki, Dolny Śląsk, wykształcenie średnie, pracownik fizyczny, przewodniczący Komisji Zakładowej Spółdzielni Inwalidów Usług Specjalistycznych. Wysunięty przez region Dolny Śląsk do prac w części technicznej prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy ktoś ma pytania do kolegi Jerzego Pileckiego? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi Pileckiego do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Pileckiego do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Zygmunta Staszewskiego. Przygotuje się Wszeborowski.

ZYGMUNT STASZEWSKI

Zygmunt Staszewski, Region Dolny Śląsk, dawniej członek MKS, obecnie wiceprzewodniczący komisji zakładowej i przewodniczący Regionalnej Sekcji Energetycznej przy Zarządzie Regionu Dolny Śląsk. Kandyduję do sekretariatu prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania? Nie widzę. Kto jest za wybraniem Zygmunta Staszewskiego do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Staszewskiego do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Kolega Janusz Wszeborowski proszony. Przygotuje się Turowski, Łódź.

JANUSZ WSZEBOROWSKI

Jestem lekarzem, pracownikiem Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Radomiu, wiceprzewodniczącym komisji zakładowej szpitala. Cóż więcej? Byłem od początku w „Solidarności” naszego oddziału, wysunięty przez region.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania do kolegi Wszeborowskiego? Nie widzę pytań. Kto jest za wybraniem kolegi Janusza Wszeborowskiego w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Wszeborowskiego do prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Krzysztofa Turowskiego z Łodzi. Przygotuje się Fudakowski z Gdańska.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Krzysztof Turowski, Region Ziemia Łódzka, dziennikarz, Polskie Radio Łódź, byłem jednym z organizatorów „Solidarności” w tej instytucji, to znaczy w Polskim Radiu, żonaty, dwoje dzieci.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi Turowskiego w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Brak fragmentu nagrania]

…za przyjęciem kolegi Turowskiego w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kolega Stanisław Fudakowski proszony. Przygotuje się Mirosław Krawczak.

STANISŁAW FUDAKOWSKI

Fudakowski Stanisław, członek Prezydium Zarządu Regionu Gdańsk, studia wyższe psychologiczne – Katolicki Uniwersytet Lubelski, osiem lat pracy w budownictwie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania do kolegi Fudakowskiego? Nie widzę. Kto jest za powołaniem kolegi Stanisława Fudakowskiego w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Fudakowskiego w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Mirosława Krawczaka. Przygotuje się Bolesława Borowska.

MIROSŁAW KRAWCZAK

Mirosław Krawczak, Zielona Góra, matematyk, pracuję w informatyce, w związku pełnię funkcję przewodniczącego Regionalnej Komisji Rewizyjnej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania? Nie ma. Kto jest za wybraniem kolegi Krawczaka w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Ja mam taką prośbę, żeby koledzy delegaci byli uprzejmi jednak raz tę rękę wyciągać, bo twierdzę, że na moje oko dwadzieścia procent w ogóle nie wyjmuje mandatów do głosowania.

Proszę o wynik w sprawie kolegi Krawczaka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby kolega Krawczak wszedł w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Koleżanka Bolesława Borowska jest proszona. Przygotuje się Antoni Pietkiewicz.

BOLESŁAWA BOROWSKA

Bolesława Borowska, Region Wielkopolska, członek zarządu regionu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania?

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Nagranie nieczytelne]

BOLESŁAWA BOROWSKA

Średnie – technik weterynarii.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania? Nie ma. Kto jest za wybraniem koleżanki Bolesławy Borowskiej w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby koleżanka Borowska weszła w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Kolega Antoni Pietkiewicz jest proszony. Przygotuje się Jerzy Mielnik.

ANTONI PIETKIEWICZ

Reprezentuję Zarząd Regionalny Wielkopolska Południowa, w związku zawodowym byłem przewodniczącym MKZ w Kaliszu. Jestem obecnie wiceprzewodniczącym Zarządu Regionalnego Wielkopolska Południowa. Pracuję od jedenastu lat w budownictwie, ostatnio w kombinacie budowlanym w Kaliszu, z wykształcenia jestem inżynierem elektrykiem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania do kolegi? Nie widzę. Kto jest za wybraniem Antoniego Pietkiewicza do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wy…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby kolega Pietkiewicz wszedł w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Jerzego Mielnika. Przygotuje się kolega Michał Kurowski.

JERZY MIELNIK

Jerzy Mielnik, Region Śląska Opolskiego, przewodniczący punktu koordynacyjnego w Głubczycach, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Piast” w Głubczycach.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania? Czy są pytania? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi Mielnika ze Śląska Opolskiego do prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Mielnika w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Michała Kurowskiego. Przygotuje się Jerzy Nowacki.

MICHAŁ KUROWSKI

Michał Kurowski, Pomorze Zachodnie, lekarz, przewodniczący komisji zakładowej, były członek prezydium MKR Szczecin.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi Michała Kurowskiego w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Kurowskiego w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę kolegę Jerzego Nowackiego. Przygotuje się…

JERZY NOWACKI

Region Wielkopolska, jestem członkiem prezydium zarządu regionu i rzecznikiem prasowym Regionu Wielkopolska, z zawodu polonista, byłem nauczycielem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Czy są pytania do kolegi Jerzego Nowackiego? Przygotuje się Frutczak. Kto jest za wybraniem kolegi Nowackiego, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Kolega…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Nowackiego w skład prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę Ryszarda Frutczaka. Przygotuje się Zbigniew Bełz. Kto jest za wybraniem…

Proszę kolegę Frutczaka.

RYSZARD FRUTCZAK

Jestem robotnikiem, nieetatowym członkiem związku, jestem przewodniczącym komisji zakładowej. To wszystko. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania do kolegi Frutczaka? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi…

GŁOSY NIEROZPOZNANE

[Nagranie nieczytelne]

RYSZARD FRUTCZAK

A, region? Region Pobrzeże. Bo słyszałem, jak pani się pyta…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę, kto jest za wybraniem kolegi Frutczaka, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Frutczaka.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę Zbigniewa Bełza.

ZBIGNIEW BEŁZ

Zbigniew Bełz, Region Gorzowski, asesor Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, wiceprzewodniczący komisji zakładowej, członek Zarządu Regionalnego w Gorzowie Wielkopolskim.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są pytania do kolegi Bełza? Nie widzę. Kto jest za wybraniem kolegi Bełza w skład prezydium, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem kolegi Bełza w skład prezydium.

[STWIERDZENIE WYBORU PREZYDIUM II TURY I KZD.

WYBÓR KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

[PD 1kzd_2t_001_19810926 – 29 minut 50 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Stwierdzam, że prezydium zostało wybrane w następującym składzie: Jerzy Stępień – Region Świętokrzyski, Arkadiusz Paszek – Podbeskidzie, Krzysztof Mikołajczyk – Bydgoszcz, Lesław Paga – Region Południowo-Wschodni, Antoni Fijałkowski – Mazowsze, Jerzy Buzek – Region Śląsko-Dąbrowski, Benedykt Nowak – Elbląg, Jerzy Pilecki – Dolny Śląsk, Zygmunt Staszewski – Dolny Śląsk, Janusz Wszeborowski – Radom, Krzysztof Turowski – Łódź, Stanisław Fudakowski – Gdańsk, Mirosław Krawczak – Zielona Góra, Bolesława Borowska – Poznań, Antoni Pietkiewicz – Wielkopolska Południowa, Jerzy Mielnik – Śląsk Opolski, Michał Kurowski – Pomorze Zachodnie, Jerzy Nowacki – Wielkopolska, Ryszard Frutczak – Pobrzeże, Zbigniew Bełz – Gorzów.

Proszę kolegów wybranych w skład prezydium oraz koleżankę Elżbietę Błaszczyńską[23] [przewodniczącą Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych], która będzie prowadziła to zebranie, o przejście na tył sali, za kotarę, w celu wyłonienia kandydatów na przewodniczącego prezydium, do głosowania na sali. Członków starego prezydium, którzy nie weszli w skład nowego, [proszę] o pozostanie do dalszego prowadzenia obrad.

Proszę państwa, zanim będzie możliwe wybieranie przewodniczącego prezydium, przejdziemy do wyboru Komisji Uchwał i Wniosków. Otóż poprzednia tura zjazdu uchwaliła, że zachodzi potrzeba wybrania nowej Komisji Uchwał i Wniosków. W związku z powyższym na wczorajszym zebraniu z przewodniczącymi zespołów regionalnych – przepraszam – zostały zgłoszone niektóre zmiany w składzie Komisji Uchwał i Wniosków, ale, niestety, nie wszyscy koledzy byli obecni. W związku z powyższym proszę uprzejmie o wyjaśnienie, czy Region Gorzowski podtrzymuje kandydaturę. Ma nową kandydaturę, czy podtrzymuje którąś z osób obecnych? Przewodniczący z Regionu Gorzowskiego proszony jest do mikrofonu i o zdeklarowanie się.

Proszę dać tam pomarańczową tablicę, numer mikrofonu. Dwunastkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Podaję kandydaturę Jerzego Hrybacza[24].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę? Jerzy…

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jerzy Hrybacz, samo „ha”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Jerzy Hrybacz.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Hrybacz.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję. A czy poprzednia kandydatura jest podtrzymana, czy nie?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Nie, poprzednia kandydatura jest wycofana.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Proszę państwa, podobna sytuacja. Proszę Region Piotrkowski. Czy jest przewodniczący Regionu Piotrkowskiego? Zespołu regionalnego delegatów?

Proszę dać mikrofon. Proszę państwa, przy mikrofonach są koledzy, którzy zajmują się miksowaniem. Dwunastkę… Ktoś podchodzi, to od razu w ich stronę pokazuje tablicę.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Nie wnosimy zmian.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

To jest region jaki?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Piotrkowski.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Region Piotrkowski nie wnosi zmian. W porządku.

Proszę państwa, czy Region Pobrzeże? Proszę Region Pobrzeże. Dwójkę proszę. Przepraszam, nie, piątka, piątka. Mikrofon nr pięć.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Region Pobrzeże nie wnosi zmian. Podtrzymujemy poprzednią kandydaturę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy Region Śląsko-Opolski? Śląsko-Opolski? Proszę jeszcze raz piątkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Podtrzymujemy kandydaturę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

W porządku.

Proszę państwa, na tej podstawie kształtuje się następujący wykaz członków Komisji Uchwał i Wniosków: Jan Dowgiałło[25] – Mazowsze, Tadeusz Diem[26] – Mazowsze, Mieczysław Gruda[27] – Pomorze Zachodnie, Józef Jungiewicz[28] – Małopolska, Marian Miąskowski[29] – Gdańsk, Krystyna Murat[30] – Region Środkowo-Wschodni, Ireneusz Prędki[31] – Piotrków, Zdzisław Pająk[32] – Bydgoszcz, Rogińska Danuta[33] – Jelenia Góra, Rusiłowicz Ryszard[34] – Gdańsk, Repczyńska Lubomiła[35] – Pobrzeże, Sobierajska Krystyna[36] – Dolny Śląsk, Henryk Sienkiewicz[37] – Śląsko-Dąbrowski, Henryk Strzyż[38] – Dolny Śląsk, Szybalski Bogusław[39] – Elbląg, Wiktor Włodzimierz[40] – Śląsk Opolski, Tomasz Wójcik[41] – Dolny Śląsk, Błażej Wierzbowski[42] – Toruń, Andrzej Zarach[43] – Dolny Śląsk, Żurkowska Danuta[44] – Gdańsk, Mikuła Tadeusz[45] – Ziemia Łódzka, Ignacy Czeżyk[46] – Region Środkowo-Wschodni, Wiesław Capik[47] – Region Śląsko-Dąbrowski, Jerzy Hrybacz – Region Gorzowski, Jan Rejczak[48] – Ziemia Radomska, Edward Nowak[49] – Małopolska, Leopold Zgoda[50] – Małopolska, Mieczysław Tutaj[51] – Małopolska i Andrzej Nowicki[52] – Małopolska.

To są kandydatury, które do tej pory spłynęły. Czy są jeszcze jakieś kandydatury albo zapytania czy zastrzeżenia do proponowanego składu Komisji Uchwał i Wniosków? Nie widzę.

W związku z powyższym, proszę państwa, mam następujące pytanie: są dwie możliwości – albo będziemy głosowali każde z nazwisk z osobna, tak jak w prezydium, albo będziemy głosowali blokiem wszystkie kandydatury, skoro nie zgłoszono zastrzeżeń. Kto z kolegów jest za tym, żeby głosować blokiem wszystkie kandydatury, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za tym, żeby głosować każdą z osobna? Dziękuję. Kto się wstrzymał w tej sprawie od głosowania? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Nagranie nieczytelne]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

W związku z powyższym, proszę państwa – odczytałem przed chwilą listę kandydatów zgłoszonych przez regiony – zapytuję, kto jest za przyjęciem składu Komisji Uchwał i Wniosków w składzie odczytanym, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Nagranie nieczytelne]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

W związku z powyższym stwierdzam, że Komisja Uchwał i Wniosków została powołana w następującym składzie: Jan Dowgiałło – Mazowsze, Tadeusz Diem – Mazowsze, Mieczysław Gruda – Pomorze Zachodnie, Jungiewicz Józef – Małopolska, Marian Mięskowski – Gdańsk, Krystyna Murat – Region Środkowo-Wschodni, Ireneusz Prędki – Piotrków, Zdzisław Pająk – Bydgoszcz, Danuta Rogińska – Jelenia Góra, Ryszard Rusiłowicz – Gdańsk, Ludomiła Repczyńska – Pobrzeże, Krystyna Sobierajska – Dolny Śląsk, Sienkiewicz Henryk – Region Śląsko-Dąbrowski, Henryk Strzyż – Dolny Śląsk, Bogusław Szybalski – Elbląg, Wiktor Włodzimierz – Śląsk Opolski, Tomasz Wójcik – Dolny Śląsk, Błażej Wierzbowski – Toruń, Andrzej Zarach – Dolny Śląsk, Danuta Żurkowska – Gdańsk, Tadeusz Mikuła – Ziemia Łódzka, Ignacy Czeżyk – Region Środkowo-Wschodni, Wiesław Capik – Region Śląsko-Dąbrowski, Jerzy Hrybacz – Gorzów, Edward Nowak – Małopolska, Leopold Zgoda – Małopolska, Mieczysław Tutaj – Małopolska, Andrzej Nowicki – Małopolska, Jan Rejczak – Ziemia Radomska.

Proszę uprzejmie kolegę Kocjana[53], aby przeprowadził zebranie konstytucyjne Komisji Uchwał i Wniosków. Albo może, przepraszam, kolegę Buczkowskiego[54] oraz członków Komisji Uchwał i Wniosków o przejście tutaj, za tę białą zasłonę, w celu ukonstytuowania się. Kolega poprowadzi zebranie pierwsze Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę wybranych członków Komisji Uchwał i Wniosków o przejście i ukonstytuowanie się na sali, tutaj, za tą białą zasłoną. Wszystkich członków Komisji Uchwał i Wniosków proszę o zebranie się w ciągu najbliższej dosłownie minuty tutaj, za salą.

Ponieważ nie mamy jeszcze w tej chwili wyników konstytuowania się prezydium, w związku z powyższym tutaj za chwilę komunikat.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, bardzo proszę naczelnego redaktora regionalnej rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku, pana Jerzego Geberta, o zgłoszenie się do nas w sprawie przedłożenia wniosku, który do nas wpłynął, a który jest nieczytelny ze względu na zakreślenia i inne wyróżniki w tym piśmie.

Druga sprawa: do Biura Organizacyjnego, a w konsekwencji do prezydium zjazdu wpłynął następujący wniosek: „Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« przy Zakładach Przemysłu Odzieżowego im. Próchnika, Zakład B w Łodzi, zwraca się z prośbą o zezwolenie na wzięcie udziału w obradach zjazdu w charakterze obserwatorów delegacji naszej załogi w liczbie 33 osób, według załączonej listy, w dniu 26 bieżącego miesiąca, podczas sesji popołudniowej. Podkreślić należy, że w zakładzie naszym pracuje ponad 3,5 tys. członków naszego związku. Liczymy na pozytywne potraktowanie naszej prośby”.

W związku z tym poddaję pod głosowanie delegatów, czy przyjmiemy delegację w liczbie 33 osób z Zakładów im. Próchnika w Łodzi? Kto jest za tym, żeby ich przyjąć, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny z delegatów? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Bardzo proszę przewodniczącego Komisji Skrutacyjnej o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby przyjąć delegację z Łodzi na popołudniową sesję obrad.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję. Dziękuję bardzo.

Delegacja ta, przyjęta przez zjazd, zajmie miejsca na galeriach, w miejscach dla gości naszego zjazdu i serdecznie ją witamy. Dziękuję bardzo [oklaski].

[KOMUNIKATY DOTYCZĄCE PROJEKTÓW PORZĄDKU OBRAD

ORAZ REGULAMINU WYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_001_19810926 – 40 minut 54 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, jeszcze zanim może koledzy z prezydium dotrą, kilka uwag organizacyjnych, żeby nie było zamieszania i nieporozumień. Tak się stało, że organizatorzy wydrukowali dwa projekty porządku obrad. Chciałem poinformować, że dokument złożony z dwóch kartek i spięty, o taki, który zaczyna się od „Uściślenie punktu 10 w rozdziale IV regulaminu obrad”, zawiera właśnie uściślenie tego, następnie tryb rozpatrywania wniosków formalnych i uściślenie punktu 2 rozdziału III regulaminu obrad. I na tym dokumencie później, na stronie 2, jest projekt porządku obrad, a na stronie 3, na nowej kartce, jest ciąg dalszy ze strony 2. To jeszcze poprawki do tego będą tam drobne, redakcyjne. Informuję, że ten porządek obrad, który jest na odwrocie uściślenia punktu 10, to jest projekt porządku obrad zaproponowany przez ustępujące prezydium i przedmiotem pierwszych działań nowego prezydium będzie jego właśnie zatwierdzenie. Natomiast oprócz tego jest drugi jeszcze porządek na oddzielnej kartce, który nie wiem, jakiego jest autorstwa osobiście.

[Uszkodzony fragment nagrania]

Dlaczego organizatorzy rozdali?! Chyba był autorstwa Komisji Zjazdowej. Ten porządek liczący 28 punktów to jest projekt porządku obrad, który przedstawi ustępujące prezydium w uzgodnieniu z kandydatami do nowego prezydium oraz przewodniczącymi zespołów regionalnych, no tymi, którzy byli oczywiście na uzgodnieniach wczoraj o godz. 9.00. Tak że proszę się z tym zaznajomić.

Ponadto otrzymaliście państwo dokument pod tytułem: „Regulamin wyboru władz NSZZ »Solidarność«”, czyli ordynację wyborczą. Informuję, że według zamiarów ustępującego prezydium i kandydatów do nowego prezydium jest taka propozycja, żeby dyskusja nad tym dokumentem przebiegała sprawnie i żeby można było te wybory rozpocząć w miarę wcześnie. Jest prośba, aby wszyscy koledzy, którzy mają uwagi, zastrzeżenia albo nowe warianty, które by chcieli wnieść do projektu ordynacji, składali je w Komisji Statutowej, czyli tutaj. Ona będzie urzędować, gdzie urzędowała przedtem, najpóźniej dziś po przerwie obiadowej. Tu jest jeszcze wydrukowany komunikat, że wszystkie propozycje zmian, czy uzupełnień, czy nowych wariantów w ordynacji wyborczej, które mają być w ogóle rozpatrywane w dyskusji, proszę w formie pisemnej zgłosić Komisji Statutowej, najpóźniej dziś po zakończeniu przerwy obiadowej. Czyli z chwilą otwarcia obrad po obiedzie Komisja Statutowa kończy zbieranie wniosków do ordynacji wyborczej. O tym kolegów informuję. Czyli proszę to jak najrychlej po prostu robić. Potem oczywiście przewidywana jest dyskusja.

Drugi komunikat, jaki mam, to jest taki, że jest prośba do kolegów tych, którzy byli zapisani do głosu, którzy byli zapisani do głosu na poprzedniej turze do dyskusji programowej. Otóż w wyniku tego zapisania się do głosu było około pięćdziesięciu kolegów. W tej chwili projekt porządku obrad przewiduje oddzielną dyskusję nad sprawozdaniami KKP i sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej, oddzielną dyskusję nad trzema częściami programu. Więc prosimy bardzo tych wszystkich kolegów, którzy byli zapisani do głosu i głosu nie zabrali w wyniku zakończenia zjazdu przed udzieleniem im głosu, aby wykorzystali swoje prawo pierwszeństwa i zgłosili się zaraz po ukonstytuowaniu się prezydium do sekretariatu i tam podali od razu, w którym albo w których – bo mogą w kilku prawda – punktach porządku obrad chcą zabierać głos. Więc proszę, żeby się zaznajomili z tym projektem porządku obrad, na razie tym roboczym projektem, i aby ewentualnie zaraz po ukonstytuowaniu się prezydium zechcieli podejść do sekretariatu i powiedzieć, do którego punktu się wpisują – ci, którzy byli wpisani po prostu pod koniec poprzedniej tury do dyskusji. Następnie, proszę państwa, tak… Tam jeszcze się to nie skończyło. Proszę państwa, chciałem jeszcze poinformować, że w materiałach, które państwo otrzymaliście, znajduje się także protokół Krajowej Komisji Rewizyjnej.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

Ja mam taką drobną uwagę do ekipy technicznej – chodzi o nagłośnienie. To znaczy w tym miejscu my już tutaj nie będziemy pracowali, ale w trosce o zdrowie tych, którzy tutaj będą za tym stołem siedzieli, bardzo proszę, żebyście coś zrobili z tą interferencją. Tu tak potwornie dudni, że jak z sali ktoś mówi, to nie sposób zrozumieć. Nie sposób zrozumieć. Proszę coś z tym zrobić, albo niech to będzie ciszej. Może to no poskutkuje na delegatów w tym sensie, że będą zachowywali ciszę, albo coś trzeba zrobić, ja nie wiem – tu nie sposób jest pracować. Zechciejcie to wziąć pod uwagę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, no oczekujemy jeszcze na komunikat o wyniku konstytuowania się, o podaniu kandydatur ewentualnych. Ja bym prosił może w międzyczasie… Ja bym może apelował tam do kolegów zza kotary, żeby nam szybciej tych kandydatów przynieśli.

[SPRAWA RELACJI Z I KZD W ROZGŁOŚNI GDAŃSKIEJ

POLSKIEGO RADIA – PROJEKT UMOWY Z PR]

[PD 1kzd_2t_001_19810926 – 47 minut 20 sekund]

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, ponieważ jak dotąd nie doczekaliśmy się kolegi Jerzego Geberta, naczelnego redaktora rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku, więc ja spróbuję rozszyfrować to, co do nas dotarło. Mianowicie jest to wniosek szefa Biura Prasowego w sprawie transmisji radiowej. I jest to projekt umowy mniej więcej w tym sensie – jest to umowa pomiędzy Biurem Prasowym I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”, reprezentowanym przez szefa biura Marka Podgórczyka[55], a regionalną rozgłośnią Polskiego Radia w Gdańsku, reprezentowaną przez naczelnego redaktora Jerzego Geberta, na realizację codziennych, regionalnych relacji z II tury zjazdu naszego. Ustalono – i tutaj nie bardzo rozumiem, ponieważ są skreślenia i zakreślenia, jakieś wyróżniki – ale: 1) relacje będą przekazywane codziennie w programie lokalnym o godz. 7.10 i 20.30; 2) ekipę dziennikarską wyznacza redaktor naczelny regionalnej rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku w uzgodnieniu z Komisją Zakładową NSZZ „Solidarność” przy rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku; 3) relacje będą autoryzowane w fazie montażu przez przedstawiciela Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” Adama Żytkowiaka; 4) cały nagrany materiał dźwiękowy stanowi własność regionalnej rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku i może być ponownie wykorzystany jedynie po każdorazowym uzgodnieniu z Biurem Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność”; 5) podczas relacji podana zostanie informacja, że materiały powstały jednak przy współpracy agencji radiowo-telewizyjnej BIPS „Solidarność”; 6) Biuro Prasowe I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” zapewni ekipie techniczno-dziennikarskiej regionalnej rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku akredytację z możliwością poruszania się po całym terenie hali „Olivia” oraz wyżywienie; 7) wreszcie – umowę spisano w czterech jednobrzmiących egzemplarzach, z których po dwa otrzymują Biuro Prasowe I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” i regionalna rozgłośnia Polskiego Radia w Gdańsku.

Przeczytałem to, ponieważ uświadamia to państwu pewną ważną dla nas sprawę – mianowicie dotarcia ze sprawami zjazdu na zewnątrz. Ale sądzę, że taka sprawa powinna być uzasadniona przez wnioskodawcę, dlatego jeszcze raz bardzo proszę, żeby kolega Jerzy Gebert zechciał się tutaj zgłosić i żeby ten wniosek uzasadnił.

[WYBÓR PRZEWODNICZĄCEGO PREZYDIUM

II TURY I KZD]

[PD 1kzd_2t_001_19810926 – 50 minut 20 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę koleżankę Elżbietę Błaszczyńską o ogłoszenie efektów konstytuowania się prezydium.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa, są dwie kandydatury na przewodniczącego prezydium: kolega Fijałkowski Antoni – Region Mazowsze, i kolega Buzek – Region Śląsko-Dąbrowski. Sekretarzem prezydium został kolega Stępień Jerzy – Region Świętokrzyski.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, to ja proszę, żeby może kolega Buzek podszedł, jeszcze raz się pokazał. Jeżeli są do niego jakieś pytania ponad to, co powiedział przedtem o sobie, to proszę, można zadawać. Czy są dodatkowe pytania do kolegi Buzka w związku z tym, że kandyduje na przewodniczącego prezydium zjazdu? Nie ma.

To proszę kolegę Fijałkowskiego, żeby może podszedł, jeszcze raz się pokazał. Czy są dodatkowe pytania w związku z tym, że kandyduje na przewodniczącego prezydium zjazdu?

Proszę, szóstka. Proszę szósty mikrofon. Halo?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Więc ja mam pytanie. Kolego, na I turze zjazdu byliśmy świadkami, ja osobiście, że kolega wprowadzał bardzo duży zamęt, prowadząc jako przewodniczący prezydium to zebranie. Jak w tym układzie kolega sobie da radę w ogóle, jako przewodniczący całego prezydium?

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę o odpowiedź.

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Kolego, jest to zawsze… Pana pytanie jest sprawą subiektywną i nie chciałbym odpowiadać w imieniu sali. To jest moja odpowiedź w tej chwili. To znaczy się… Sala podjęła pewną decyzję, tak samo mój region podjął poprzednio decyzję. Nie umiem dalej tłumaczyć panu całej sprawy [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są jeszcze jakieś pytania do…

Proszę. Ten sam mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Przynależność do organizacji politycznej?

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Nie należę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Dziękuję.

Czy są jeszcze jakieś pytania? Proszę o ciszę. Proszę państwa, przystąpimy do jawnego głosowania. Proszę kolegów, którzy siedzą tradycyjnie tutaj, w tym ze swojego punktu widzenia lewym przednim narożniku sektora, mają takie czarne tabliczki, dostarczono już, kredę też, będą liczyć głosy. Jest już? Jest, widać, że już jest wszystko.

Poddaję pod głosowanie w kolejności alfabetycznej. Kto jest za wybraniem na przewodniczącego prezydium zjazdu kolegę Buzka z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, proszę o podniesienie mandatu, a kolegów proszę o liczenie. Proszę o liczenie głosów. Rozumiem, że jedynka liczy także prezydium i komisję, tak? Tak jak było ustalone. Więc kto… Trzymają ci, którzy są za wybraniem kolegi Buzka, mandaty w górze i proszę o liczenie głosów. Proszę bardzo, czy…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_001_19810926]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_002_19810926]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 18, drugi – 22, trzeci – 10, czwarty… Nie ma tablicy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

No to na tych pomarańczowych, z tyłu, też widać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie ma tablic, organizatorzy!

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Na tych pomarańczowych piszcie, no!

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

Proszę, żeby ktoś z sektora czwartego podszedł i powiedział po prostu. No, nie ma problemu…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Sektor 4] – 32, tak? Sektor piąty – 0, szósty – 1, siódmy – 11, ósmy – 33, dziewiąty – 41, dziesiąty – 39, jedenasty – 14, dwunasty – 29, trzynasty – 29, czternasty – 11, piętnasty – 15, szesnasty – 24, siedemnasty – 17, osiemnasty – 23.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Wszystko?

Proszę państwa, w takim razie, kto jest za wybraniem kolegi Fijałkowskiego na przewodniczącego prezydium, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę kolegów o rachowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 29, drugi – 11, trzeci – 24, czwarty – 12, piąty – 44, szósty – 36, siódmy – 16, ósmy – 14, dziewiąty – 1, dziesiąty – 1, jedenasty – 25, dwunasty – 6, trzynasty – 25, czternasty – 12, piętnasty – 11, szesnasty – 9, siedemnasty – 1, osiemnasty – 4.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

Proszę państwa, zanim komisja policzy, przeczytam pierwsze pozdrowienie, jakie wpłynęło na moje ręce. Do delegatów I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność” wpłynęło z NSZZ „Solidarność” z Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie:

„Obrady zjazdu obserwujemy z wielką uwagą, pomimo trudności w uzyskaniu pełnych i prawdziwych informacji. Z wynikami obrad i działalnością NSZZ »Solidarność« wiążemy ogromne nadzieje na uporządkowanie spraw naszego kraju w duchu prawdy, demokracji i autentycznej suwerenności. Delegatów na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« uważamy nie tylko za przedstawicieli wielomilionowych rzesz członków związku, lecz także za najbardziej prawdziwą reprezentację społeczeństwa, możliwą do wyłonienia w obecnych warunkach. W pełni aprobujemy wszystkie oświadczenia i uchwały sformułowane w czasie pierwszej części zjazdu. Umacniają one zaufanie, które mieliśmy i mamy do delegatów, zaufanie, którego nie może osłabić kłamliwa i prymitywna propaganda szerzona w środkach masowego przekazu, a zwłaszcza przez redakcję Dziennika Telewizyjnego. Życzymy owocnych obrad i mądrych decyzji w II turze zjazdu. Pragniemy zapewnić, że popierając działalność przyszłych demokratycznie wybranych władz związku, z pełnym zaangażowaniem włączymy się do realizacji uchwał zjazdu. Zdajemy sobie sprawę z faktu, że w porównaniu z potęgą wielkich zakładów przemysłowych poparcie nasze pozostaje głównie w sferze moralnej, jednakże chcemy podkreślić naszą jedność we wspólnej walce o naprawę Rzeczypospolitej, w której nauka polska również uzyska należne jej miejsce i warunki prawdziwego rozwoju. NSZZ »Solidarność«, Komisja Zakładowa w Instytucie Fizyki Jądrowej w Krakowie” [oklaski].

Proszę o wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Protokół karty głosowania na przewodniczącego prezydium zjazdu – kolega Jerzy Buzek uzyskał 369 głosów [oklaski]. Tak że przewodniczącym prezydium zjazdu wybrany został Jerzy Buzek [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD w I turze

To ja w takim razie powiem jeszcze, że w wyniku ukonstytuowania sekretarzem jest kolega Jerzy Stępień. Chciałem pogratulować nowo wybranemu kierownictwu prezydium i życzyć powodzenia w dalszej pracy [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD w I turze

W imieniu ustępującego prezydium dziękuję państwu za miłą współpracę [brawa].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chciałbym w imieniu prezydium i własnym podziękować państwu za zaufanie i chciałem powiedzieć, że prezydium jest świadome wielkiej odpowiedzialności, jaka na nim spoczywa. Jesteśmy również przekonani, że bez pomocy państwa, wszystkich delegatów, nie uda nam się sprawnie poprowadzić obrad. O tę pomoc bardzo prosimy. Jeszcze raz dziękuję i oddaję głos koledze, który poprowadzi obrady.

Kolega Fijałkowski.

[UŚCIŚLENIE REGULAMINU OBRAD]

[PD 1kzd_2t_002_19810926 – 7 minut 38 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, wśród materiałów, które państwo uzyskaliście, jest taka kartka, od której chcielibyśmy zacząć w dniu dzisiejszym. Jest to tytuł wstępny uściślenia punktu 10 w rozdziale IV regulaminu obrad. Później są uściślenia punktu 2 rozdział III regulaminu obrad. Małe wyjaśnienie: w dniu wczorajszym i dzisiejszym były spotkania kandydatów do prezydium i byłego prezydium z przewodniczącymi zespołów grup regionalnych. Ponieważ myśmy już, praktycznie biorąc, te uściślenia, które tutaj są, przyjęli w trakcie głosowań kolejnych, natomiast one nie były zawarte na piśmie w regulaminie obrad, proponuję, abyśmy odczytali – tutaj są pewne błędy maszynowe – ja odczytam może ten tekst i chcielibyśmy, żeby te uściślenia przyczyniły się do bardziej sprawnego prowadzenia naszych obrad. Uściślenie punktu 10 – „Do wniosków formalnych zalicza się: – zawsze był kłopot z wnioskami formalnymi, bo nie zawsze one nosiły charakter wniosków formalnych –

a) sprawdzenie prawomocności obrad przed najbliższym głosowaniem;

b) zamknięcie listy mówców w danym punkcie porządku obrad;

c) zamknięcie dyskusji – i tutaj w nawiasie jest jeden błąd – wniosku nie poddaje się pod głosowanie, gdy uprzednio przyjęto punkt b”.

Zwracam uwagę, że jest to dalej idący wniosek o zamknięcie dyskusji i poniekąd przyjęcie do zamkniętej już listy dyskutantów daje tym osobom gwarancję wypowiedzenia się.

„d) zamknięcie lub oddalenie dyskusji na dany temat bez podejmowania uchwały lub głosowania;

e) powołanie komisji problemowej dla rozpatrzenia sprawy lub przygotowania uchwały albo odesłania sprawy do istniejącej komisji zjazdu;

f) zmiany porządku obrad;

g) dodatkowe ograniczenie czasu przemówień;

h) tajność głosowania”.

Tu jest jedyny wyjątek w stosunku do innych wniosków formalnych, ponieważ w chwili zarządzenia głosowania może powstać problem propozycji tajnego głosowania – w tym wypadku w nawiasie jest zapis: „zgłasza się na tablicy – tej w sektorach przy mikrofonach – pisząc literę H”.

Sprawa jest oczywista: w tym momencie przewodniczący pyta się, kto z państwa jest za głosowaniem tajnym, prawda? To musi być natychmiastowa komunikacja.

„j) zmianę prowadzącego obrady;

k) zamknięcie obrad w danym dniu lub ogłoszenie przerwy;

l) zmiana sposobu uzgadniania – tutaj jest opuszczony wyraz – zmiana sposobu uzgadniania danego punktu obrad.

II. Tryb rozpatrywania wniosków formalnych – wniosek zgłasza się osobiście na piśmie do sekretarza prezydium na dostarczonym druku, z uzasadnieniem na odwrocie”.

Każdy z państwa ma druki zgłoszenia w teczce delegata, w tych materiałach delegata.

„Sekretarz prezydium – to jest ta część po prawej stronie naszego prezydium – wnioski formalne przekazuje niezwłocznie zespołowi prowadzącemu obrady. A wnioski niebędące wnioskami formalnymi – bo takie też mogą się zdarzyć – odsyła do komisji zjazdu, organizatorowi lub załatwia w innym trybie, informując o tym wnioskodawcę”.

A więc pamiętajmy, każdy z wnioskiem formalnym sam wędruje do sekretariatu prezydium, żeby to nie było poprzez harcerzy, prawda. Tutaj od razu odpowiedź ma, co z tym wnioskiem się dalej dzieje imiennie, prawda, oraz klasyfikację według punktu 1. Proszę o stosowanie tego zapisu z punktu 1 – czego dotyczy wniosek.

„Prowadzący obrady odczytuje wniosek wraz z zawartym uzasadnieniem, a następnie może poprosić o wyjaśnienie komisje zjazdowe lub organizatorów”. Może poprosić, zależnie od tego, jaki charakter wniosku jest. „Prowadzący obrady pyta, czy ktoś składa sprzeciw do wniosku i udziela głosu jednej osobie zgłaszającej sprzeciw na czas nie dłuższy niż jedna minuta, po czym zarządza głosowanie”.

Proszę państwa, z tymi małymi poprawkami, które nanieśliśmy już do tekstu, proponowałbym: Kto z państwa jest za takim uściśleniem dotyczącym wniosków formalnych? Proszę bardzo, kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, uściślenie punktu 2 rozdział III regulaminu obrad – sprawa dotyczy w zasadzie działania Komisji Uchwał i Wniosków: „Tryb postępowania odnośnie wniosków i projektów uchwał. Wnioski i projekty uchwał ogłaszane są – zgłaszane, a nie ogłaszane, przepraszam bardzo, tu jest kolejny błąd – zgłaszane są przez wnioskodawcę do Komisji Uchwał i Wniosków, która kwalifikuje je jako – i tu jest trzy grupy wniosków – uzupełnienie programu i odsyła do Komisji Programowej”. Uchwały wymagające załatwienia w trybie nagłym, wolne wnioski rozpatrywane będą w punkcie naszego programu „wolne wnioski”. I teraz sprawa dotyczy tylko tych wniosków rozpatrywanych w trybie nagłym, i tutaj proszę bardzo o odwrócenie nie na drugą stronę tej kartki, tylko na następną stronę – w poligrafii kartki troszeczkę dalej poleciały.

„a) Komisja Uchwał i Wniosków opracowuje we współpracy z wnioskodawcami projekt uchwały” – sprawa dotyczy tylko tych uchwał nagłych, przypominam;

b) po opracowaniu tekstu dokonuje I czytania, podaje także – tutaj jest też błąd maszynowy – kto jest autorem wniosku;

c) Komisja Uchwał i Wniosków proponuje następnie głosowanie wniosku odnośnie celowości uchwały w tym przedmiocie, po dopuszczeniu do głosu wnioskodawcy, jednego delegata ze zdaniem przeciwnym na czas maksimum dwie min;

[d)] po przyjęciu wniosku o celowości uchwały delegaci zgłaszają poprawki i zastrzeżenia bezpośrednio do Komisji Uchwał i Wniosków, która przy udziale wnioskodawcy opracowuje tekst do II czytania uchwały;

e) dokonuje następnie II czytania i wnioskuje o dopuszczenie do głosu autorów nieuwzględnionych zastrzeżeń i poprawek – zwracam uwagę, że ta praktyka była już stosowana;

[f)] delegaci występujący w tym trybie – to znaczy się ci, którzy nie zgadzają się z ostatecznym tekstem uchwały – zobowiązani są do sformułowania konkretnych wniosków na piśmie, które poddaje się pod głosowanie;

[g)] jeżeli żadna z wnoszonych w powyższym trybie poprawek nie zostanie przyjęta przez zjazd, przystępuje się do głosowania ewentualnych wariantów uchwały i ostatecznego jej tekstu”.

Krótko mówiąc, jeżeli żadna z tych poprawek dodatkowo wnoszonych nie będzie przyjęta przez salę, uchwała w tym momencie, w II czytaniu, będzie ostatecznie głosowana, prawda, po odrzuceniu wszystkich ewentualnych głosów przeciwnych. Natomiast drugi wariant: jeśli którakolwiek ze zgłoszonych poprawek zostanie przyjęta, Komisja Uchwał i Wniosków podejmuje dalszą pracę nad tym tekstem, zgodnie z przyjętymi poprawkami i przygotowuje go do III czytania, po którym przeprowadza się głosowanie nad ewentualnymi wariantami i nad ostatecznym tekstem uchwały, proszę państwa, z tymi, które były poprawkami, w zasadzie maszynopisu, bo tutaj były przestawione litery.

Chciałbym poprosić państwa o głosowanie. Kto jest za tak uściślonym w pełni tu na piśmie trybem? Ten tryb był już przez nas stosowany, jest to pisemne opracowanie, ułatwiające prowadzenie obrad. Kto jest za takim rozwiązaniem, proszę bardzo. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo, Komisja…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, abyśmy przyjęli uściślenie punktu 2 rozdziału III regulaminu.

[DYSKUSJA NAD PORZĄDKIEM OBRAD II TURY I KZD]

[PD 1kzd_2t_002_19810926 – 19 minut 2 sekundy]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A zatem mamy już na piśmie tę pełną interpretację. Przypominam, sprawa wniosków formalnych – każdy wniosek formalny powinien mieć przypisanie do dowolnej z tych liter tu istniejących i wszystkie, z wyjątkiem tajności głosowania, zgłaszane są osobiście na piśmie do sekretariatu prezydium.

Dwa komunikaty tutaj zawarte jeszcze, które umożliwią lepsze przygotowanie listy dyskutantów, poprzednio osób zgłoszonych do dyskusji: „Osoby, które zapisały się do dyskusji w I turze i nie zabierały głosu, proszone są o zgłoszenie w sekretariacie prezydium, do których punktów porządku dziennego zapisują się; przysługuje im pierwszeństwo”.

Proszę państwa, za chwilę będziemy nasz projekt porządku obrad dyskutowali i stąd wynikający komunikat zawczasu: „Propozycje zmian do ordynacji wyborczej – państwo także otrzymali ordynację wyborczą wśród materiałów w dniu dzisiejszym – należy składać Komisji Statutowej do chwili podjęcia obrad po przerwie obiadowej”. To są dwa komunikaty.

Proszę państwa, na stronie drugiej tegoż samego materiału ustępujące prezydium zaproponowało państwu porządek obrad:

1. Otwarcie zjazdu, który już był… II tury zjazdu.

2. Wybór prezydium.

3. Wybór Komisji Uchwał i Wniosków.

4. Wybór przewodniczącego prezydium zjazdu.

5. Uchwalenie porządku obrad i uściślenie regulaminu obrad. I tutaj jest punkt 6 – stwierdzenie prawomocności uchwały I tury zjazdu o zmianie statutu – przypominam to Komisji Statutowej. Tekst uchwały macie już państwo prawdopodobnie przygotowany w Komisji Statutowej.

[7.] Informacja Krajowej Komisji Porozumiewawczej o działalności między I a II turą Zjazdu.

[8.] Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej.

[9.] Dyskusja nad informacją KKP, sprawozdaniami KKP i Komisji Rewizyjnej oraz sprawa udzielenia absolutorium dla KKP.

[10.] I czytanie projektu ordynacji wyborczej, dyskusja nad projektami i poprawkami.

Przypominam, że projekt ordynacji wyborczej państwo macie wśród materiałów dzisiaj dostarczonych.

[11.] Głosowanie w sprawie absolutorium dla KKP.

[12.] II czytanie ordynacji, ewentualna dyskusja.

[13.] Przyjęcie ordynacji.

[14.] Otwarcie listy kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej.

Tutaj, proszę państwa, zwracam uwagę także, że wśród materiałów dzisiaj rozdanych państwo uzyskaliście również formularze zgłaszania kandydatów, ale proszę z tym nic nie czynić, dopóki nie będzie przyjęta nasza ordynacja wyborcza. To jest materiał, który jest po prostu rozdany przez organizatorów.

[15.] Sprawozdanie Komisji Programowej i dyskusja.

[16.] Część pierwsza – sprawy wewnątrzzwiązkowe.

Otóż, proszę państwa, przed dyskusją programową chciałbym państwu zaprezentować wyjaśnienie Komisji Programowej. Komisja Programowa w dniu wczorajszym, na zebraniu przewodniczących grup regionalnych zaprezentowała taką formę dyskusji, że chciałaby przeprowadzić dyskusję nad programem w trzech niezależnych jak gdyby blokach – to jest właśnie ten pierwszy blok dotyczący spraw wewnątrzzwiązkowych. Drugi blok będzie później w naszym projekcie porządku obrad umieszczony.

17. Zamknięcie listy kandydatów oraz prezentacja kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej.

18. Wybory przewodniczącego Komisji Krajowej.

19. Sprawozdanie Komisji Programowej i dyskusja.

[20.] Część druga – polityka społeczno-gospodarcza związku.

Część druga dyskusji programowej i część trzecia jest w zasadzie łączna, albowiem część trzecia jest to punkt 21, natomiast w międzyczasie następuje otwarcie listy kandydatów do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej.

21. Sprawozdanie Komisji Programowej i dyskusja, część trzecia – związek a życie publiczne.

22. Zamknięcie listy kandydatów do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej oraz prezentacja kandydatów.

23. Wybory do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej, pierwsze głosowanie. Nie przesądzajmy w tym momencie liczby głosowań, to będzie zależne od przyjętej ordynacji wyborczej, są różne warianty ordynacji wyborczej, natomiast pierwsze głosowanie będzie zawsze, prawda?

[24.] Sprawozdanie Komisji Programowej odnośnie poprawek i wariantów naniesionych w trakcie dyskusji, przyjęcie poprawek i wariantów.

Tutaj wyjaśnienie złożone przez Komisję Programową, dotyczące spraw programowych. Komisja Programowa uważa, że przy sprawnym maksymalnie prowadzeniu przez wszystkich delegatów obrad wspólnie z prezydium, te kolejne trzy bloki dyskusyjne dotyczące programu, każdy z tych bloków zawierał się będzie w czasie jednej doby, natomiast ta część poprawkowa i uchwalenie programu to będzie kolejna doba, bez limitów kończenia obrad w tym dniu. Chcieliby po prostu, aby ten program przedyskutować i uchwalić netto w czasie czterech dób.

[25.] Wybory do Krajowej Komisji i Komisji Rewizyjnej – drugie głosowanie.

26. Ostateczne sprawozdanie Komisji Programowej i uchwalenie programu.

27. Wolne wnioski.

28. Zamknięcie zjazdu.

Proszę państwa, tutaj jest uwaga, że jest to proponowany porządek obrad dzienny przed uchwaleniem ordynacji. W związku z tym liczby głosowań i rozwiązania szczególnie wyborów będą uzależnione od rozwiązania wynikającego z przyjętej ordynacji wyborczej, a zatem z tym zastrzeżeniem, które może powodować zmiany tego proponowanego porządku obrad.

Mam do państwa pytanie – czy ktoś ma uwagi do proponowanego porządku obrad?

Proszę bardzo, dwójka.

TADEUSZ MATUSZYK[56]

Proponuję 20 punkt połączyć z punktem 15, natomiast punkt 22 połączyć z 17. Dlatego że otwarcie list kandydatów może być łączne i powinno być łączne.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja uważam, że te sprawy, które mogą wynikać z uchwalonej ordynacji wyborczej – bo do tego rzecz się sprowadza, na przykład, czy osoby pierwotnie kandydujące mogą być również na przykład członkami Komisji Krajowej, a w wypadku drugim kandydować do Komisji Rewizyjnej, gdyż łączne kandydowanie nie wchodzi w grę i wynika dopiero z ordynacji wyborczej – proponowałbym nie zajmować się w tej chwili tymi punktami – ta propozycja jest bardzo uzasadniona oczywiście – natomiast przyjąć to zastrzeżenie i w momencie uchwalenia ordynacji wyborczej wrócić do tego problemu, który kolega przed chwilą przedstawił. To wynika chyba po prostu z tego zastrzeżenia. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, jeszcze raz ten sam mikrofon.

MACIEJ SEWERYŃSKI[57]

Maciej…

[Brak fragmentu nagrania]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o wyraźne podanie imienia, nazwiska, regionu, numeru mandatu. To wszystko musi być zapisane.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Maciej Seweryński, Mazowsze, mandat 074.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Proponuję, by dyskusję nad informacją KKP o jej działalności między I a II turą zjazdu przenieść do punktu 7, zaraz po tej informacji. Pozostawienie jej w punkcie 9 rozmydli sprawę, będzie zbyt wiele spraw do jednoczesnego dyskutowania, natomiast sprawa wydaje mi się wyjątkowej wagi dla przyszłości związku.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, my mamy już pewien materiał, który wynika z zaszłości I tury zjazdu – tam był referat sprawozdawczy KKP i ten referat sprawozdawczy nie był jeszcze w zasadzie w pełni omawiany, nie było przedstawione także sprawozdanie Komisji Rewizyjnej. Chcielibyśmy, żeby traktować łącznie te wszystkie dokumenty, co umożliwi wypracowanie stanowiska odnośnie absolutorium. Dlatego było to łączne spojrzenie na całość spraw.

Proszę bardzo, jeszcze raz ten sam mikrofon.

MAREK JANAS[58]

Marek Janas, Mazowsze, 16024. Proponuję punkt 6 – stwierdzenie prawomocności uchwały – przesunąć po punkcie 9. O ile rozumiem, Komisja Statutowa nie jest jeszcze gotowa do przedstawienia tej uchwały.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem, Komisja Statutowa w tej chwili jeszcze zbiera materiał i rozumiem, że… Proszę państwa, jeszcze jest komunikat. Okazuje się, że Komisja Statutowa w tym momencie komunikat podaje, że nie wszystkie protokoły jeszcze do niej napłynęły dotyczące przyjęcia statutu w regionach. W związku z tym prosimy bardzo o jak najszybsze dostarczanie do sekretariatu prezydium. Sekretarz prezydium niezwłocznie przekaże Komisji Statutowej. Rozumiem, że ta propozycja zbiega się automatycznie, to jest wymuszone sytuacją.

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś wnioski poprawkowe? Ósemka, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja bym tylko miał propozycję, żeby szanowne prezydium zwróciło uwagę na całą salę, ponieważ sektory z tej strony stoją po pół godziny, trzymają tablice w ręce, a szanowne prezydium nie widzi, tylko jedną stronę. Proszę uważać na całą salę [brawa].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, jedenastka.

GRZEGORZ PALKA[59]

Mam poprawkę do projektowanego porządku obrad. Proponuję, żeby osobno odbyła się dyskusja nad samorządem [pracowniczym] i nad wyjaśnieniami prezydium KKP w sprawie podjętych działań. Proponuję [brawa] także, aby zaraz po tych wyjaśnieniach osoby, które podejmowały te działania, udzieliły odpowiedzi na dodatkowe pytania, tak żebyśmy mieli pełną jasność, jakimi intencjami kierowali się ci, którzy te działania podjęli [brawa].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem, że to jest sprawa nieprzesunięcia różnych punktów tu zaproponowanego porządku obrad. Natomiast czy kolega mógłby przyjąć taką interpretację, że w punkcie 7, który jest praktycznie biorąc punktem bezpośrednio wchodzącym pod obrady… Punkt 7 zawiera kolegi propozycje, to znaczy KKP, zdając sprawozdanie z działania między I a II turą obrad naszego zjazdu, w tym punkcie natychmiast tę treść, którą kolega życzy, podaje. To jest chyba rozwiązanie, prawda? Punkt 7.

GRZEGORZ PALKA

Chodzi o to, żeby po punkcie 7 nie było następnego sprawozdania, które odsunie wszystko na dalszy czas, tylko żeby od razu odbyła się dyskusja.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozumiem, że to jest istotna poprawka, żeby ten akapit, dotyczący sprawozdania KKP z działania w ostatnim okresie, połączyć z dyskusją. Czy ktoś z państwa… Ja uważam, że to jest przesunięcie tylko o sprawozdanie Komisji Rewizyjnej. Gdyby było sprawozdanie Komisji Rewizyjnej, byłby to pełniejszy materiał do dyskusji. Ale to jest sprawa decyzji sali.

To znaczy się, kto z państwa jest za tym, aby punkt 7 – sprawozdanie KKP za ostatni okres działalności – był połączony od razu z dyskusją? Kto jest za takim rozwiązaniem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby te punkty połączyć.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czyli mamy taką interpretację, to znaczy się informacja Krajowej Komisji Porozumiewawczej o działalności pomiędzy I a II turą zjazdu plus dyskusja, prawda?

Proszę bardzo, piętnastka. Ja nie wiem, który to jest mikrofon, bo to na pomarańczowych są numery mikrofonu.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Dziękuję za głos. Ja prosiłem o głos pierwszy, otrzymuję go ostatni, ale to nie ma znaczenia.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego, ale koledzy mi tutaj… Omiatam salę, patrząc… To jest sprawa postrzegania, kąt widzenia jest niepełny.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak, nie ma znaczenia, ale na przyszłość to się może przydać. Kolega prowadzący obrady w tej chwili miał przeczytać projekt porządku obrad i zaczyna popełniać ten sam błąd, co w I turze. Mianowicie delegaci są na tyle rozgarnięci, że nie potrzeba nam komentować tego, a jeśli będziemy mieli jakieś pytania, to się potem zwrócimy. Dziękuję bardzo [brawa].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Dziewiątka. Dziewiątka, trzeci sektor. Bardzo proszę o włączenie mikrofonu.

PIOTR CZARTOŁOMNY[60]

Piotr Czartołomny, Wielkopolska. Uważam, że po dyskusji nad porządkiem obrad pierwszym punktem powinno być I czytanie i dyskusja nad ordynacją wyborczą, zatwierdzenie ordynacji wyborczej, otwarcie list kandydatów, zamknięcie i dopiero wtedy pozostałe punkty obrad. Da to czas na właściwą kampanię wyborczą i zastanawianie się.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tym wnioskiem, który zgłosił kolega? To znaczy się, aby bezpośrednio po przyjęciu tego porządku zająć się sprawami ordynacji i sprawami wyborczymi? Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, wniosek upadł.

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś wnioski poprawkowe do proponowanego porządku obrad?

Proszę bardzo, siódemka. Halo, proszę bardzo. To jest dziesiątka. Sektor siódmy, mikrofon nr 10. Prosiłbym bardzo organizatorów o zgranie numeracji sektorów z numerami mikrofonów, bo to jest później…

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja bym proponował do sesji przedpołudniowej wprowadzenie sprawy kopalni „Szczygłowice”, gdzie został aresztowany kolega Arent[61]. Jest to sprawa bardzo poważna i uważam, że zjazd powinien w tej sprawie zająć konkretne stanowisko [brawa].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo… Bardzo… Proponuję rzecz następującą, kolego: każdy z wniosków tego typu, już wpłynął do nas wniosek formalny, jeszcze przed przyjęciem w pełni porządku obrad, dotyczący właśnie tej sprawy i traktujmy te sprawy, które pojawiają się nagle, jako rzeczywiście nagłe i wymagające po prostu wniosku formalnego. Dlatego że tą metodą ustalmy ramowy pewien porządek obrad, a wnioski formalne mogą go zmieniać, zgodnie z tym, co przyjęliśmy parę minut temu. Dobrze?

Proszę bardzo, ósmy mikrofon, sektor czternasty.

JÓZEF DOROZ[62]

15006, Region Małopolska. Proponowałbym przynajmniej wstępne ujęcie dni w porządku obrad, żeby porządek obrad był rozbity na dni. Pozwoli nam to orientacyjnie na określenie po prostu terminu zjazdu oraz lepsze przygotowanie się do realizacji tego porządku.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Mogę tylko złożyć wyjaśnienie następujące, że ta propozycja będzie przyjęta i będzie w tej chwili opracowywana. W chwili braku przyjęcia jeszcze ordynacji wyborczej w tej chwili trudno narzucić porządek ramowy z podziałem na dni, albowiem on jest bardzo uzależniony od przyjętego systemu. Wiadomo, tylko ta informacja, której mogłem udzielić, że Komisja Programowa uważa, że sprawy programu będą… Proponowane jest załatwienie dyskusją tych trzech grup w ciągu trzech dni i sprawa uchwalenia programu dnia czwartego, zgodnie z tym, co mówiłem, natomiast ramowe inne uściślenia będą podane w trakcie.

JÓZEF DOROZ

Krótko mówiąc, jeżeli to nie w tej chwili, to żeby…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak, rozumiem.

JÓZEF DOROZ

To żeby uwzględnić rozbicie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Sektor trzeci, mikrofon nr 9.

FRANCISZEK KUŹMA[63]

Franciszek Kuźma, Region Wielkopolska. Ponieważ obawiam się, że w sprawozdaniu między turami KKP może nie być sprawy o samorządach [pracowniczych], chciałbym, żeby został dodatkowo wniesiony punkt, ponieważ uznaję, że uchwała zjazdu została w ogóle zignorowana przez grupę ludzi.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam kolego, przed chwilą ustaliliśmy, że będzie to w sprawozdaniu za ten okres, łącznie z połączoną dyskusją. Kolegi może nie było na sali, bardzo przepraszam.

Proszę bardzo, sektor szósty, mikrofon, niech kolega podniesie tę pomarańczową tablicę, bo to też 6, szczęśliwie się składa.

JAN CZARNECKI[64]

Bydgoszcz, Czarnecki Jan. Proponuję przyjąć porządek obrad. Uwagi są już takie pieszczące niuanse, a wnioski formalne będą zmieniały nam, jeżeli nam się sytuacja zmieni.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Rozumiem.

Kto jest za zamknięciem w tej chwili dyskusji? Taki był wniosek kolegi. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za zamknięciem dyskusji w tym temacie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, z następującą poprawką, że w punkcie 7 informacja Krajowej Komisji Porozumiewawczej o działalności między I a II turą zjazdu, jest również dyskusja nad informacją KKP. To jest pierwsza poprawka. I druga sprawa, że punkt 6: stwierdzenie prawomocności uchwały I tury zjazdu o zmianie statutu przechodzi po punkcie 9, to znaczy w tym momencie, kiedy napłyną wszystkie dane dotyczące ratyfikacji statutu w regionach. Zamiana punktów po prostu. Jeszcze raz przypominam o konieczności przekazywania danych do kolegów. Z tymi dwoma zmianami oraz z tym zastrzeżeniem, które było poprzednio podane, że sprawy wszystkie dotyczące spraw wyborczych mogą ulec zmianie w chwili, kiedy będziemy mieli ordynację i między innymi te wszystkie otwarcia bądź zamknięcia list wyborczych będą z tym związane, z tym zastrzeżeniem, prawda, warunkowo.

Kto jest za tak proponowanym porządkiem obrad? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów delegaci przyjęli proponowany porządek obrad przez ustępujące prezydium.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Z wniesionymi poprawkami. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, komunikat.

Proszę bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Są trzy komunikaty, proszę państwa. Po pierwsze, chciałbym udzielić na dosłownie krótko głosu pani, która chce nam osobiście przekazać życzenia do zjazdu. Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Pracownicy Państwowej Opery i Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku witają, pozdrawiają i życzą pomyślnych i bezpiecznych obrad [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękujemy pani.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

[UKONSTYTUOWANIE SIĘ KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW.

SPRAWA WYKORZYSTANIA PROGRAMU KOMPUTEROWEGO

PRZY LICZENIU GŁOSÓW PODCZAS WYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_002_1981092 – 43 minuty 6 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, są trzy sprawy jeszcze. Po pierwsze komunikat, że ukonstytuowała się Komisja Uchwał i Wniosków. Przewodniczącym został wybrany pan Jan Dowgiałło z Regionu Mazowsze, wiceprzewodniczącymi: Henryk Sienkiewicz – Region Śląsko-Dąbrowski i Tomasz Wójcik – Region Dolny Śląsk. Sekretarzem Komisji Uchwał i Wniosków jest pani Ludomiła Repczyńska, nie mam podanego regionu.

Druga sprawa, którą trzeba dość szybko załatwić. Otóż jest to komunikat Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych: „Komisja Skrutacyjna zwraca się do zjazdu o podjęcie decyzji, czy powołany zostanie zespół ekspertów informatyków celem sprawdzenia prawidłowości programu realizującego zadania Komisji Skrutacyjnej. W przypadku decyzji zjazdu o powołaniu zespołu ekspertów, prosimy przewodniczących zespołów regionalnych o zgłaszanie kandydatów z regionów do przewodniczącej Komisji Skrutacyjnej, koleżanki Błaszczyńskiej w sektorze 7”. Czy ktoś z państwa w tej sprawie chciałby zabrać głos? Czy jest to konieczne powołanie ekspertów, czy nie, zdaniem państwa? Jeśli nie ma…

Jest, tak. Sektor drugi, mikrofon nie wiem który, proszę podnieść tę żółtą tablicę. Mikrofon nr 5, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę bardzo o wyjaśnienie potrzeby takiego zespołu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Czy ja mogę prosić do mikrofonu koleżankę Błaszczyńską, żeby wyjaśniła tę sprawę?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tablica pomarańczowa do góry.

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Szósty sektor, szósty sektor i mikrofon nr 6.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa. Komisja Skrutacyjna do Głosowań Tajnych nie są to informatycy. W związku z powyższym, ponieważ nasze zadania wyborów tajnych będą realizowane przy pomocy MERY, w związku z tym jest to system informatyczny. Trzeba sprawdzić, potrzeba ludzi, chyba że przyjmiemy w zaufaniu, że ci, którzy pisali program i testowali, że zrobili to prawidłowo i nie potrzeba kontroli. Jeżeli delegaci uznają, że należy sprawdzić, w związku z tym Komisja Skrutacyjna nie jest w stanie sama tego sprawdzić. Potrzebni są fachowcy, stąd jest nasz apel, który już wczoraj uczyniłam do przewodniczących zespołów regionalnych na wspólnym spotkaniu. W dniu dzisiejszym mam zgłoszenie tylko jedno, z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Jeżeli państwo uznacie za słuszne powołanie takiego zespołu spośród, oczywiście, delegatów, bo o ile wiem na tej sali są fachowcy informatycy. Z tym że prośba byłaby taka, aby byli to ludzie, którzy pracowali już na MERZE 400, bo taką dysponujemy, to wówczas prosiłabym, aby przewodniczący zespołów regionalnych podali te kandydatury z regionów do mnie. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę mikrofon nr 7.

STANISŁAW SZYMKOWIAK[65]

Stanisław Szymkowiak, Zielona Góra. Proszę państwa, ja chciałbym się wypowiedzieć na temat używania komputerów przy głosowaniach wszelkiego rodzaju. Ta praktyka była dosyć modna w latach poprzednich w Stanach Zjednoczonych na przykład, na Zachodzie. Z tej praktyki zrezygnowano, ponieważ do każdego programu informatycznego, każdy program można tak spreparować – ja nie chciałbym nikogo posądzać, mówię tylko o plusach i minusach sprawy – każdy program można tak spreparować, że wyniki, jakie się uzyska, zależą przede wszystkim od programującego. To jest jedna sprawa. A z drugiej strony, jeżeli zdecydujemy się na system komputerowy zliczenia głosów, to zysk, jaki z tego uzyskamy, powołując grupę ekspertów do sprawdzania wiarygodności programu i działania całości programu, będzie mniej więcej półtoragodzinny. To znaczy według szacunkowych wyliczeń, liczenie metodą tradycyjną, to znaczy przy pomocy Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych, ludzi, którym zaufaliśmy i wybraliśmy, trwać będzie około trzech godzin, natomiast liczenie przy pomocy komputera około półtorej godziny. Wydaje mi się, że o półtorej godziny nie warto kruszyć kopii i zrezygnować z systemu komputerowego w głosowaniach tajnych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kolego, ja bym proponował w ten sposób: był to apel koleżanki, nie przystępujemy w tej chwili do głosowań, nie wiemy, czy w ogóle mamy informatyków. Proponowałbym tylko zastosować się do apelu, to znaczy żeby przewodniczący zespołów grup regionalnych, jeżeli przy najbliższym zebraniu, jeżeli mogą podać ekspertów w tej dziedzinie – podali, a następnie wrócimy do problemu. Tylko o to chodziło.

STANISŁAW SZYMKOWIAK

Mój głos był głosem przeciwnym użyciu komputerów w głosowaniach.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem, wskazującym jednocześnie, że na każdym z głosowań możemy zaoszczędzić półtorej godziny. To był taki, tak rozumiem. Dziękuję bardzo. Chyba zakończymy. W tej chwili nie chodzi o dyskusję. To był komunikat apelujący tylko o zgłoszenie informatyków, nic więcej.

[SPRAWA UMOWY MIĘDZY BIPS A ROZGŁOŚNIĄ GDAŃSKĄ PR]

[PD 1kzd_2t_002_19810926 – 48 minut 38 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Jeszcze jeden komunikat, proszę państwa – sprawa, która nie została załatwiona. Mianowicie był odczytany projekt umowy między biurem prasowym a dyrekcją rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku i musimy w tej sprawie po prostu wypowiedzieć się: tak czy nie. Z ramienia prezydium rozmawiałem z przedstawicielami radia Gdańsk, którzy zapewnili, że mają stuprocentową pewność, iż ta transmisja będzie szła tylko i wyłącznie do Gdańska.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozumiem.

Proszę bardzo, sektor piąty, mikrofon nr 2. Proszę bardzo, włączony mikrofon jest.

JERZY JASTRZĘBOWSKI[66]

Proszę państwa, sześć krótkich punktów mam, napisałem sobie, jak usłyszałem tę zapowiedź. Proszę państwa, po raz pierwszy od bardzo, bardzo wielu lat społeczeństwo polskie, tak licznie na tej sali reprezentowane, przestało być petentem Komitetu do spraw Radia i Telewizji. Proszę państwa, po raz pierwszy od czternastu miesięcy to nie „Solidarność” zabiega o dostęp do DTV, to DTV zabiega o dostęp do „Solidarności”. Chwała za to ustępującej KKP. Ja jestem pracownikiem Komitetu do spraw Radia i Telewizji od 22 lat i chciałbym wam wszystkim powiedzieć, że właśnie tak trzeba kurs trzymać. Nie dajmy się teraz po malutku z powrotem wpuszczać w maliny [oklaski]. Proszę państwa, jeśli ktoś na nas pluje z balkonu uporczywie, za każdym razem – kto z nas wyjdzie i jeszcze będzie nadstawiał kołnierz? Z DTV plują na nas i będą pluć, co do tego nie mam żadnych wątpliwości. Nie wierzę w żadne umowy z tymi panami. Nie wierzę w stuprocentową możliwość autoryzacji. Mieliśmy tutaj na tym zjeździe, na I turze zjazdu najlepszy przykład, jak oni postępują, mieliśmy przykład z konferencją prasową Lecha Wałęsy[67], mieliśmy przykład z Onyszkiewiczem[68], różne głowice odtwarzające się zacierały i trzeba było, proponowano nam, żeby do Warszawy jeździć po to, żeby autoryzować transmisję. Dlaczego górnicy w Szczygłowicach umieją sobie poradzić z dostępem telewizji do „Solidarności”, a my nie umiemy? [oklaski] Proszę państwa, obradująca w ubiegłą niedzielę Krajowa Komisja Koordynacyjna Pracowników Radia i Telewizji i Krajowa Komisja Koordynacyjna Pracowników Stacji Nadawczych Radiowo-Telewizyjnych uchwaliła, i o tym Biuro Informacji Prasowej „Solidarności” w Gdańsku powinno wiedzieć i wie na pewno, że zalecamy poprzez naszych delegatów na zjeździe, zalecamy całkowite powstrzymanie się od transmisji ze zjazdu. Nie pozwalają nam tak mówić, jak my chcemy mówić o sobie, niech nie mówią w ogóle. Niech DTV mówi o „Solidarności” językiem komunikatów TASS, jeśli koniecznie już chce mówić [oklaski]. Proszę państwa, to wcale nie znaczy, że my chcemy przerwać łączność, przerwać kanały informacji, to wcale nie o to chodzi. To chodzi o to, że nie przyjęto naszych warunków, uczciwych warunków, przedstawionych w rozmowach z rzecznikiem prasowym rządu – zostało to kompletnie zignorowane, zlekceważone. Dlaczego my teraz mamy znowu powolutku dawać się wpuszczać w ten sam kanał. Biuro Informacji Prasowej „Solidarność” w Gdańsku nie dopilnowało już ścisłego wykonania naszej uchwały z I tury zjazdu. Nie dopilnowało tego, żeby nie było transmisji. Wiadomo, że były takie różne poślizgi. Myśmy zadecydowali o wyrzuceniu telewizji za bramę zjazdu. Czyżby BIPS chciałby teraz posunąć się trochę dalej?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kolego, bardzo proszę, jest czas.

JERZY JASTRZĘBOWSKI

Proszę państwa, informacja to sprawa bardzo ważna, pozwólcie mi dokończyć. W kraju teraz znowu podniesie się jęk różnych faryzeuszów, straszliwy jęk, że „Solidarność” przecina kanały informacji. Proszę państwa, proszę pamiętać, że to nie są kanały informacji, które my chcemy przeciąć. DTV tak się ma do informacji, jak pałka milicyjna do rurki z kremem, tylko forma jest podobna [oklaski]. Proszę państwa, już kończę. Wnoszę, aby biuro informacji, zamiast flirtować z telewizją, udostępniło nam dalekopisy, nam delegatom, aby delegaci mogli swoim własnym komisjom zakładowym w regionach przesłać krótkie sprawozdania po każdym dniu zjazdu, po każdym dniu obrad, i otrzymać krótkie reakcje załóg na to, co my tu robimy – może źle robimy, może oni mają inne opinie na ten temat. Jeśli delegaci na IX Zjazd partii mogli to zrobić, to czy my jesteśmy gorsi? Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze za wypowiedź.

Proszę państwa, jeszcze widzę jedną osobę zgłaszającą się do dyskusji. Mikrofon nr 4. Proszę bardzo.

ANDRZEJ WARCHAŁOWSKI[69]

Andrzej Warchałowski, Region Małopolska, numer mandatu 15055, również pracownik Radiokomitetu. Chciałem z tego miejsca wyrazić poparcie dla mojego kolegi – powiedział już właściwie wszystko.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

ANDRZEJ WARCHAŁOWSKI

Chciałem tylko dodać, że żadne umowy tutaj nie będą przestrzegane. Po prostu jeszcze jest cenzura, jest szef w Radiokomitecie, tak że to nie ma szans.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja nie widzę dalszych głosów. Proponowałbym przegłosować całą sprawę. Kto z państwa jest za zawarciem umowy? [oklaski] Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Ten punkt wyczerpaliśmy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek ten został oddalony.

[SPRAWA WYDARZEŃ W KWK „SZCZYGŁOWICE”]

[PD 1kzd_2t_002_19810926 – 56 minut 18 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, wniosek formalny: „Z uwagi na sytuację panującą w regionie, delegaci Regionu Śląsko-Dąbrowskiego wnoszą o wprowadzenie do porządku obrad w trybie natychmiastowym w dniu dzisiejszym informacji dotyczącej akcji strajkowej w kopalni »Szczygłowice« i udzielenie głosu przewodniczącemu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego Leszkowi Waliszewskiemu[70]”.

Kto z państwa ma… Mamy pewien tryb postępowania, wyjaśnienia tutaj są zbędne. Natomiast czy jest jakiś głos przeciwny? Nie widzę. Kto z państwa jest za włączeniem natychmiastowym informacji kolegi? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, aby udzielić teraz głosu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo kolegę Leszka Waliszewskiego o udzielenie teraz informacji. Proszę uprzejmie.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_002_19810926]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_003_19810926]

Bardzo proszę.

LESZEK WALISZEWSKI

Dzień dobry państwu. Zanim zacznę o kopalni „Szczygłowice”, chciałbym powiedzieć krótko o sytuacji w regionie pod względem represji prokuratorskich. Kolega Zajkowski[71] oczekuje na rozprawę sądową 29 września. Jest oskarżony o to, że wyrażał się publicznie o charakterze działalności PZPR, przedstawiał swoje osobiste zdanie. Kolega Wojciech Figiel[72] jest oskarżony, ma akt oskarżenia i czeka również na termin rozprawy sądowej za to, że w czasie strajku ostrzegawczego jeszcze w sierpniu, 7 sierpnia uchronił kierownictwo zakładu, kierownictwo kopalni plus aktyw PZPR, w związku z ich nieodpowiedzialnym zachowaniem, przed załogą. Również Jacek Cieślicki[73], redaktor naczelny „Wolnego Związkowca”, jest oskarżony o działalność antyradziecką za to, że na łamach „Wolnego Związkowca” przedstawia odkłamaną historię.

Teraz wrócę do kopalni „Szczygłowice”. W dniu 23 września do kopalni „Szczygłowice” przyjechała ekipa telewizyjna z dziennikarzem Bronikowskim[74]. Miała przedstawić, przeprowadzić reportaż-wywiad z górnikami. W tym celu z nocnej zmiany został ściągnięty pracownik tej kopalni, przebrany, bo to było na przełomie zmian pierwszej i drugiej, został przebrany w strój roboczy i ten człowiek właśnie miał udzielać wywiadu. Sprowadził go przewodniczący Rady Zakładowej Związku Zawodowego Górników. W międzyczasie, ponieważ to był przełom zmian, na drugą zmianę górnicy zaczęli się schodzić, więc zgromadziło się więcej osób, dziennikarz zaczął się wypytywać innych górników o drobne szczegóły i zapytał się właśnie tego sprowadzonego górnika, co sądzi o uchwale 199 Rady Ministrów. To jest uchwała przyznająca dodatkowe świadczenia, dodatkową zapłatę za wolne soboty. Ten człowiek powiedział, że uchwała jest bardzo dobra, gdyż płaci za ich ciężką pracę, umożliwia im dostateczną zapłatę za pracę w sobotę i w niedzielę, i takie jest zdanie załogi. Możecie sobie państwo wyobrazić, jak zareagowali pozostali członkowie kopalni, pracownicy, jak usłyszeli, że to jest takie właśnie zdanie załogi. Była drobna awantura, która się nie skończyła przykrymi konsekwencjami. Ekipa telewizyjna opuściła teren kopalni, ale w międzyczasie wyjechali pracownicy z pierwszej zmiany i została zorganizowana w tej sprawie, zostało zorganizowane zebranie załogi. I tam właśnie zostało zadane pytanie, kto sprowadził ekipę telewizyjną, kto sprowadził tego górnika. Przyznał się sam przewodniczący Rady Zakładowej. Przyznał się, że to on sprowadził i telewizję, i tego człowieka. Można sobie również wyobrazić, jaka była reakcja, i tutaj wykazał przytomność właśnie Tadeusz Arent, przytomność umysłu i nie dopuścił do rzeczy już o wiele gorszych, gdyż ten górnik i przewodniczący Rady Zakładowej mógł nie o własnych siłach opuszczać teren kopalni. Uspokoił załogę i zarządził sprowadzenie taczek. Taczki zostały wymoszczone gałązkami, liśćmi, powiedział do przewodniczącego Rady Zakładowej: „Wiesz, co masz robić”. On sam wszedł do tej taczki i został wywieziony poza teren kopalni [oklaski] i cały incydent na tym się zakończył. W dniu następnym, czyli 24 września, Tadeusz Arent został wezwany do prokuratury w Rybniku. Pojechał tam prawnik z regionu i człowiek z interwencji. Tadeusz Arent został już zatrzymany i nie wyszedł, został zatrzymany w areszcie śledczym. Gdy się druga zmiana w kopalni „Szczygłowice” o tym dowiedziała, przerwała pracę, zastrajkowała. Również strajkowała trzecia zmiana i strajk zaczął się okupacyjny. W dniu następnym dołączyły się cztery inne kopalnie w strajku solidarnościowym. Dostaliśmy informacje – bo już byliśmy jako delegaci w Gdańsku – dostaliśmy informacje z regionu. Jako delegaci Regionu Śląsko-Dąbrowskiego podjęliśmy wczoraj uchwałę wzywającą do zaprzestania strajków solidarnościowych i popierającą strajk w kopalni „Szczygłowice”. Jest rzeczą oczywistą, że podłoże jest prowokacyjne i nie możemy dać się w te prowokacje wpuścić. W tej chwili najważniejsze jest, żeby zjazd, I Krajowy Zjazd Delegatów, odbył się. Niemniej jednak przewodniczący komisji zakładowej siedzi w areszcie bezpodstawnie oskarżony, tak że nie można tego człowieka również zostawić. Postanowiliśmy, żeby strajkowała tylko kopalnia „Szczygłowice”, a w pozostałych kopalniach zostało ogłoszone pogotowie strajkowe. W tej chwili jesteśmy zobowiązani przez strajkującą załogę w Szczygłowicach, żeby przedstawić to I Krajowemu Zjazdowi Delegatów. Tutaj nasi delegaci z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego przygotowali projekt oświadczenia Krajowego Zjazdu Delegatów i prosiłbym o wysłuchanie i ewentualnie przegłosowanie i przyjęcie takiego oświadczenia: „Gdańsk 26 września 1981 r. Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność«, oburzeni bezpodstawnym uwięzieniem przewodniczącego Komisji Zakładowej w Kopalni Węgla Kamiennego »Szczygłowice« Tadeusza Arenta, solidaryzują się ze strajkującą załogą domagającą się jego uwolnienia. W obawie, iż władze mogą dążyć do celowego zakłócania przebiegu II tury zjazdu i odwrócenia uwagi delegatów od spraw najważniejszych dla związku, wszyscy członkowie NSZZ »Solidarność« zobowiązani są obecnie do zachowania szczególnej rozwagi, spokoju i dyscypliny związkowej. Delegaci wyrażają uznanie i podziękowanie załogom pozostałych kopalń i zakładów pracy Regionu Śląsko-Dąbrowskiego za ich odpowiedzialną postawę”. Ja dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze.

Proszę państwa, ja rozumiem, że przyjęliśmy pewien system działania i nie chcielibyśmy obniżać rangi szczególnie tak przyjętych zobowiązań, żeby w uproszczonym trybie działać. W związku z tym mam pytanie do sali, czy będziemy łącznie z przyjętym trybem, zgodnie z uzupełnieniem do punktu 10 w rozdziale IV i później punktu 2 w rozdziale III regulaminu obrad, a więc do tego drugiej części, czy Komisja Uchwał i Wniosków wraz z projektodawcami z regionu przygotuje tekst do II czytania? Kto jest za przyjęciem tego tematu do prac? Dziękuję bardzo. Prosimy bardzo, kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo. Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów przyjmuje tę propozycję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Prosimy bardzo projektodawców razem z Komisją Uchwał i Wniosków o opracowanie ostatecznej wersji do II czytania.

Proszę państwa, ogłaszamy w tej chwili 10 min przerwy, tylko prosimy bardzo o punktualne zakończenie przerwy, a następnie do godz. 14.00 będziemy mieli obrady, a później będzie przerwa obiadowa. Dziękuję bardzo.

[Przerwa]

BENEDYKT NOWAK – członek Prezydium II tury I KZD

Kolega Borzęcki[75], Małopolska, proszony jest do sekretariatu prezydium zjazdu. Kolega Borzęcki z Małopolski.

Prosimy delegatów o zajmowanie miejsc na sali, czas przerwy minął, a chcemy do obiadu załatwić jeden punkt porządku obrad.

Kolega Borzęcki z Regionu Małopolska proszony jest o zgłoszenie się do sekretariatu prezydium zjazdu. Bardzo prosimy delegatów o zajmowanie miejsc. Kolega Celiński[76] proszony jest o zgłoszenie się do prezydium.

Delegatów prosimy bardzo o zajmowanie miejsc, czas przerwy minął.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

W międzyczasie mam prośbę do organizatorów, do obsługi technicznej. Otóż goście skarżą nam się, że na trybunach jest słaba słyszalność obrad zjazdu. Jeśli jest możliwość, prosimy o poprawienie.

Docent Jakubowicz[77] proszony jest o zgłoszenie się przy wejściu na salę.

Jeszcze raz zwracam się z prośbą do obsługi technicznej, głośnikowej zjazdu o poprawienie słyszalności. Również w sektorach z tyłu sali jest zła słyszalność, otrzymujemy takie komunikaty od delegatów. Prosimy o zadziałanie, w przerwie obiadowej oczywiście.

Proszę państwa, proszę o zajmowanie miejsc na sali. To od nas zależy, czy obrady będą przebiegały sprawnie i szybko, czy też będziemy je przedłużać.

Ci z państwa, którzy przewidują zabranie głosu w punkcie 7 dotyczącym informacji KKP, proszę o zapisywanie się do głosu w sekretariacie prezydium, ponieważ dyskusję będziemy prowadzić tutaj – z trybuny, nie z sali, zgodnie z przyjętym regulaminem obrad przez państwa dzisiaj i zgodnie z listą, którą otrzymamy od sekretariatu.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Krótki komunikat. Kolega Tadeusz Jedynak[78] proszony jest do Komisji Uchwał i Wniosków. Tadeusz Jedynak.

BENEDYKT NOWAK – członek Prezydium II tury I KZD

[Brak fragmentu nagrania]

…osoby, które będą chciały zabrać głos w dyskusji zaraz po wystąpieniu przedstawiciela KKP, o zapisywanie się do dyskusji w sekretariacie prezydium. Jest to nam niezbędnie potrzebne.

Następnie Komisja Statutowa prosi o przedkładanie dla niej propozycji zmian do ordynacji wyborczej. Prośbę tę należy zrealizować do przerwy obiadowej.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czy jest kolega Onyszkiewicz na sali? Jeśli tak, to prosimy o zgłoszenie się do prezydium. Kolegę Onyszkiewicza prosimy o zgłoszenie się do prezydium.

[INFORMACJA KKP O DZIAŁALNOŚCI

MIĘDZY I A II TURĄ ZJAZDU]

[PD 1kzd_2t_003_19810926 – 18 minut 45 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Rozpoczynamy obrady po przerwie. Proszę służby porządkowe o niewpuszczanie już niedelegatów na salę. Delegatów proszę o zajęcie miejsc.

Pozwolę na początku przedstawić się państwu, Krzysztof Turowski, Region Ziemia Łódzka, będę prowadził obrady zgodnie z porządkiem obrad przyjętym przez państwa.

Ponieważ przesunęliśmy punkt 6 – stwierdzenie prawomocności uchwały I tury zjazdu o zmianie statutu, jesteśmy w punkcie 7 porządku obrad – Informacja KKP o działalności między I a II turą zjazdu i dyskusja na ten temat. Przypominam, że dyskusja będzie według listy. Tych, którzy chcą się zapisać do dyskusji, proszę o skierowanie swoich wniosków do sekretariatu prezydium. Będziemy dyskutować według listy, nie z sali.

Poproszę kolegę Andrzeja Celińskiego o złożenie sprawozdania z działalności KKP między I a II turą zjazdu.

Proszę o przypomnienie delegatom, którzy są w kuluarach, o ich obowiązku brania udziału w obradach.

Proszę bardzo, głos ma pan Andrzej Celiński.

ANDRZEJ CELIŃSKI – sekretarz Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej

W okresie między zakończeniem I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów „Solidarności” a rozpoczęciem II tury obrad, podczas gdy pracowały zespoły robocze zjazdu, Krajowa Komisja Porozumiewawcza w swoim pełnym składzie nie zebrała się ani razu, natomiast dwukrotnie miały miejsce posiedzenia prezydium KKP. Uznaliśmy, że zjazd, który ma powołać nowe władze związku, stwarza sytuację, w której KKP powinna ograniczyć swoje działanie do spraw wymagających natychmiastowej reakcji, natomiast nie powinna poza te sprawy wykraczać, tak by nowa KKP, wybrana na zjeździe, miała pełną swobodę od samego początku swojego działania. Myślę, że nie warto referować wszystkich spraw, które były rozpatrywane na posiedzeniach prezydium – były to na ogół sprawy rutynowe, bieżące, administracyjne.

Dwie natomiast sprawy wymagają przedstawienia zjazdowi z uwagi na swoją merytoryczną ważność. Pierwsza dotyczy reakcji związku na uchwałę 199/81 Rady Ministrów w sprawie odpłatności za pracę górników w dni ustawowo wolne od pracy. Uchwała Rady Ministrów została wydana bez porozumienia ze związkiem zawodowym „Solidarność”, bez porozumienia z jakąkolwiek instancją związku, tak Krajową Komisją Górnictwa, tak Zarządem Regionalnym Śląsko-Dąbrowskim, jak i KKP. Jednocześnie złamała ona ustalenia wynikające z porozumień między związkiem „Solidarność” a ministrem górnictwa z maja tego roku oraz w sposób zasadniczy złamała porozumienie jastrzębskie. Uczyniono próbę powrotu do sytuacji sprzed sierpnia ’80 przez takie ustawienie płac za dni ustawowo wolne od pracy, by faktycznie zmusić górników do pracy w wolne soboty. Mówiąc jednym zdaniem, tak ustawiono stawki, odpłatność, żeby praca w cztery dni ustawowo wolne od pracy, w wolne soboty, była mniej więcej równa płacy za pozostałych pięć dni pracy w tygodniu. Prezydium KKP uznało w tej sytuacji, że konieczne jest spotkanie prezydium z Krajową Komisją Górnictwa i zarządem regionalnym. Do takiego wyjazdu na Śląsk doszło. Efektem tego było odrzucenie uchwały Rady Ministrów przez załogi górnicze poparte przez prezydium KKP, ze zwróceniem jednocześnie uwagi na to, że górnicy, związek zawodowy zdaje sobie sprawę z konieczności poszukiwania możliwości zwiększenia wydobycia węgla, ale nie może to być pretekstem do złamania obowiązujących porozumień między rządem a „Solidarnością”.

[Brak fragmentu nagrania]

[Archiwum Akt Nowych (dalej: AAN), Biuro Prasowe Urzędu Rady Ministrów (dalej: BP URM), 222/435: Zwłaszcza zwrócono uwagę na to,]

że faktyczną, rzeczywistą intencją rządu w tej sprawie nie było zwiększenie wydobycia – fakt, że w tej sprawie było oczywiste, że należało się porozumieć wcześniej z „Solidarnością”, która skupia 90 procent załóg górniczych – lecz podzielenie z jednej strony załóg górniczych między sobą, z drugiej strony wprowadzenie rozdźwięków między ludnością Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego a resztą kraju. Chodziło tam mianowicie o wprowadzenie nadzwyczajnych przywilejów w postaci bonów towarowych, pierwszeństwa w przydziale mieszkań itp. Na to związek zgodzić się nie może i to stanowisko zostało wyrażone zarówno w uchwale Krajowej Komisji Górnictwa, podjętej po wspólnym posiedzeniu z prezydium KKP, jak i też na posiedzeniu prezydium KKP. Wydaje się, że warto wspomnieć o tej sprawie, jednakże sprawa ta nie budzi w związku żadnych kontrowersji. Tu stanowisko prezydium jest jasne i nie spotkaliśmy się z sygnałami sprzeciwu, wątpliwości czy krytyki tego stanowiska.

Inaczej jest w sprawie następnej, sprawie dotyczącej oświadczenia prezydium KKP dotyczącego kompromisowej formuły rozwiązania problemu samorządu pracowniczego. Zanim zreferuję tę sprawę, z uwagi na to, że obserwuje się, jak myślę, kierowaną kampanię dezinformacji w ramach samego związku, oszczerstw, świadomego wprowadzenia w błąd opinii związkowej przez niektórych działaczy związku, chciałbym prosić delegatów, by po zreferowaniu przeze mnie tej sprawy, w trakcie dyskusji – która jest niewątpliwa, ona nastąpi – mimo że nie jestem delegatem, udzielono także mi głosu w tejże dyskusji. Nie chciałbym wypowiadać się z jakimikolwiek komentarzami w trakcie referowania sprawy, natomiast sądzę, że mogę prosić zjazd o to, by udzielono mi prawa zabrania głosu w dyskusji w odpowiednim miejscu, na takich samych prawach, jak będą zabierali głos inni dyskutanci. Mówię otwarcie – proszę o to dlatego, że sądzę, że ta sprawa nie tylko będzie dyskutowana, ale że w tej sprawie może okazać się, że interesy wyborcze poszczególnych działaczy związku są, przynajmniej moim zdaniem, istotniejsze niż sama sprawa, o której będę mówił.

Przystępuję do referowania tej sprawy. Prezydium KKP 22 września zapoznało się z projektem kompromisowego zapisu w sprawie sposobu wybierania dyrektorów przedsiębiorstw. Podjęto w tej sprawie uchwałę i zgodnie z tą uchwałą prezydium KKP przedstawia zjazdowi delegatów propozycję stanowiska związku w sprawie samorządu pracowniczego, z wnioskiem o zaakceptowanie tego stanowiska, o zaakceptowanie tej propozycji. Komunikujemy, że przy opracowaniu tego stanowiska wzięto pod uwagę interes społeczny, interes działających już samorządów pracowniczych w przedsiębiorstwach, a także propozycje złożone na ręce prezydium KKP przez przewodniczących trzech podkomisji sejmowych, zainteresowanych w opracowaniu tekstów ustaw o samorządzie pracowniczym przedkładanych Sejmowi. Przedstawione pod rozwagę zjazdowi stanowisko prezydium KKP dotyczy formuły powoływania i odwoływania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego i ma treść następującą:

„1. Dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza przedsiębiorstwa bądź organ założycielski. W stosunku do decyzji powołującej lub odwołującej dyrektora wyżej wymienionym organom przysługuje wzajemne prawo do zgłoszenia umotywowanego sprzeciwu w terminie nieprzekraczającym dwóch tygodni.

2. Rada Ministrów w porozumieniu ze związkami zawodowymi ustali listę przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu, w których w myśl ust. 1 dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski.

3. W przedsiębiorstwach użyteczności publicznej dyrektora odwołuje i powołuje organ założycielski na zasadach określonych w ust. 1.

4. W wypadku nieuwzględnienia sprzeciwu, organowi, który go wniósł, przysługuje prawo zwrócenia się o rozstrzygnięcie do sądu. Orzeczenie sądu jest ostateczne”.

Dotychczasowe stanowisko związku, które znalazło swoje odbicie w uchwale podjętej w I turze Walnego Zjazdu Delegatów, sprowadziło się do dwóch stwierdzeń. Po pierwsze: dyrektora powołuje i odwołuje samorząd pracowniczy, a zatwierdza tę decyzję organ założycielski. Punkt drugi: istnieje ograniczona i ściśle ustalona lista przedsiębiorstw, w których od tej zasady dopuszczalne są wyjątki, w szczególności odnosi się to do przedsiębiorstw komunalnych, usług publicznych, łączności, kolei, komunikacji, monopoli państwowych, energetyki, przedsiębiorstw pracujących bezpośrednio na potrzeby przemysłu zbrojeniowego.

Wiadomo jest, że nasze stanowisko zostało w sposób ultymatywny odrzucone przez władze. Znalazło to swój skrajny wyraz w uchwale III Plenum Komitetu Centralnego PZPR stwierdzającej, że dyrektora powołują władze nadrzędne, to jest ów organ założycielski, i że stanowi to zasadę, na której opierać się ma organizacja naszej gospodarki. To stanowisko plenum KC znalazło odbicie, znalazło odpowiedni zapis w rządowych projektach ustaw sejmowych o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym. W trakcie bieżącej sesji Sejmu strona rządowa próbowała narzucić posłom projekt ustawy o samorządzie, nieuwzględniający punktu widzenia naszego związku. Wypada zaznaczyć, że w trakcie obrad Sejmu miał miejsce fakt bez precedensu w historii tego Sejmu od 1947 r. – posłowie nie zaakceptowali propozycji rządowej. Spowodowano, nieplanowaną wcześniej, kilkugodzinną przerwę w obradach Sejmu i dopiero po niej Sejm wznowił obrady, uchwalając tekst ustawy o samorządzie pracowniczym, który zawiera poprawki stanowiące w rzeczywistości akceptację stanowiska naszego związku. Uchwała sejmowa w swej obecnej treści obliguje stronę rządową do radykalnej zmiany swojego stanowiska.

Ustawa sejmowa jest sprzeczna z zasadą przyjętą przez III Plenum KC, która mówi, że dyrektora powołuje organ założycielski. Prezydium KKP ten bezprecedensowy fakt wzięło pod uwagę, kiedy dyskutowano nad decyzją w tym znaczeniu, że spodziewaliśmy się, że przyjmując propozycję kompromisową, możemy spowodować taką sytuację, możemy liczyć na to, że znaczna część posłów po raz pierwszy w historii tego Sejmu nie zechce podporządkować się dyktatowi, że jest szansa na to, że znaczna część posłów będzie podejmować decyzje zgodnie z wolą społeczeństwa. Wydawało nam się, że jeżeli taka szansa jest, nie wolno nam nie wziąć jej pod uwagę i nie wolno nam nie stworzyć warunków, żeby tak się stało. W myśl uchwalonego tekstu ustawy dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje samorząd we wszystkich przypadkach, które nie są z tej zasady wyłączone na podstawie listy przedsiębiorstw ustalonej przez Radę Ministrów w uzgodnieniu i po zaakceptowaniu przez związki zawodowe. Czyli przyjęto zasadę, że dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje samorząd pracowniczy i że od tej zasady możliwe są pewne wyjątki, ale te wyjątki muszą być uzgodnione ze związkami zawodowymi. I to trzeba bardzo wyraźnie podkreślić, że zasada przyjęta na III Plenum, że dyrektora powołują władze ustawą sejmową, została zamieniona na zasadę, że dyrektora powołuje i odwołuje samorząd pracowniczy [oklaski]. Powstała w ten sposób sytuacja – sądzimy, że zupełnie nowa – w której arbitralne rozszerzenie przez rząd listy przedsiębiorstw, w których dyrektora powołuje organ założycielski, czyli władza, bez zatwierdzenia tej listy przez nasz związek, będzie wymierzona w prawomocną ustawę Sejmu. Myślę, że jakiekolwiek komentarze w tej sprawie są zbyteczne. Jeżeli rząd nie ustali z nami tej listy i będzie próbował arbitralnie przeforsować swoje decyzje o ustanowienie dyrektora w przedsiębiorstwach co do których nie ma zgody „Solidarności”, to rząd literalnie będzie występował przeciwko obowiązującej ustawie sejmowej. Wydaje się, że ma to zasadnicze znaczenie dla jakichkolwiek prób ignorowania dezyderatów załóg pracowniczych. I ważne jest, że takie próby nie tylko, jak dotychczas, będą postępowaniem wbrew woli załóg, wbrew woli związku zawodowego, ale także będą – gdyby miały miejsce – postępowaniem wbrew prawomocnej ustawie sejmowej.

Biorąc pod uwagę wszystkie te fakty, prezydium KKP zwraca się do delegatów na zjazd o zaakceptowanie propozycji stanowiska związku w sprawie powołania dyrektorów w takiej formie, w jakiej jest ona przedstawiona we wstępie do tego oświadczenia. Zwracamy ponadto uwagę, że uchwalona przez Sejm uchwała o samorządzie pracowniczym nie narusza zasadności działania samorządu w tych przedsiębiorstwach, w których działają one w oparciu o projekt Sieci. Proponujemy, aby w uchwale zjazdu delegatów dotyczącej omawianej w tej chwili kwestii znalazło się stwierdzenie zobowiązujące nowo wybraną Komisję Krajową związku do takiego prowadzenia negocjacji z Radą Ministrów, aby na liście przedsiębiorstw wyłączonych z popieranej przez nasz związek formuły mianowania dyrektora przez samorząd pracowniczy nie znalazły się przedsiębiorstwa posiadające już ukształtowane samorządy pracownicze [oklaski]. Jesteśmy zdania, że uchwała sejmowa w swej obecnej treści stwarza wszystkie niezbędne podstawy prawne do efektywnego działania w tym właśnie kierunku, będąc tym samym jednym z zasadniczych zwycięstw naszego związku w dziedzinie faktów legislacyjnych, a nie tylko deklarowanych i nierealizowanych porozumień społecznych. Jest rzeczą zasadniczą, żeby nasz związek wyraźnie odróżniał hasła, deklaracje, życzenia od dokonywanych, uzyskiwanych faktów społecznych i politycznych. Jest ważne, by to, co w pierwszym rozumieniu może wydawać się błahe lub małe, a które w rzeczywistości jest zwycięstwem związku, faktycznym zwycięstwem związku, było dobrze zrozumiane przez władze tego związku i przez cały związek. Chciałbym jeszcze dodać, że prezydium KKP podjęło tę decyzję po wysłuchaniu opinii ekspertów, po wysłuchaniu stanowiska i propozycji grupy negocjacyjnej, która prowadziła od kilku miesięcy negocjacje w tej sprawie, a zwłaszcza po otrzymaniu oświadczenia, że projekt ten jest zgodny ze stanowiskiem Sieci. I na tej podstawie formalnej prezydium KKP uznało, że właściwym jest podjąć taką decyzję. Chciałbym zaznaczyć, że w trakcie głosowania i po nim nie zgłoszono votum separatum wobec tej decyzji. Dziękuję bardzo.

[DYSKUSJA NAD INFORMACJĄ KKP]

[PD 1kzd_2t_003_19810926 – 48 minut 59 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo panu Andrzejowi Celińskiemu.

Jeden tylko drobny komunikat, że Komisja Statutowa przypomina wszystkim delegatom, że wszelkie uwagi do projektu ordynacji wyborczej należy składać na piśmie do godz. 14.00. Prosimy o przekazywanie pisemnych uwag do stolika Komisji Statutowej z lewej strony prezydium.

Proszę państwa, otwieram dyskusję nad informacją Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Do głosu zapisało się w tej chwili dziesięć osób w kolejności: Waldemar Gil[79] – Region Pomorze Zachodnie, Henryk Bąk[80] – Region Mazowsze, Seweryn Jaworski[81] – Region Mazowsze, Mikołaj Kiecko[82] – Region Pomorze Zachodnie, Jerzy Jastrzębowski – Mazowsze, Grzegorz Palka – Region Ziemia Łódzka, Maciej Seweryński – Region Mazowsze, Marek Hołuszko[83], jeżeli dobrze odczytałem, nie mam regionu [Mazowsze], Andrzej Gwiazda[84] – Region Gdańsk, Daniel Filar[85] – Region Wielkopolska [Południowa].

Bardzo proszę pana Gila o zabranie głosu. Przygotuje się pan Henryk Bąk.

WALDEMAR GIL

Proszę państwa, przede wszystkim po wypowiedzi pana Andrzeja Celińskiego zaskoczyła mnie jedna sprawa. Nie otrzymaliśmy, ja bynajmniej tutaj nie słyszałem szczegółowej informacji, pełnej, o ostatnim wyniku prac Prezydium KKP, które podejmowało decyzje i o treści dokumentu uzgodnionego na Sejmie, czyli uchwalonego [oklaski]. Śmiem twierdzić, w świetle tego, co słyszałem jeszcze we wczorajszej dyskusji sejmowej i informacji, jaka dotarła do mnie z Gdańska po obradach 22 września, że nie wszystko tu zostało dopowiedziane. To jeszcze te szczegóły nie są jasne. Dlatego trudno mi tutaj dyskutować i polemizować ze stanowiskiem ludzi podejmujących decyzję, która była bądź co bądź bardzo ważnym przyczynkiem w pracach sejmowych i w ostatecznym głosowaniu. Natomiast chcę powiedzieć, że uważam, i wielu kolegów z regionu też uważa, że po pierwszej części zjazdu jakiekolwiek decyzje odbiegające od uchwały nie musiały mieć miejsca [oklaski]. Nasza uchwała w sprawie samorządu była jednoznaczna i wymagała tylko przedłożenia jej w komisji sejmowej, tam, gdzie pracowali nasi koledzy z ramienia KKP. Żadnych dyskusji już nie powinno tam być. Zresztą to obserwowałem i takie miałem odczucie w dniach 15, 16 września, gdy w Warszawie pracowały komisje sejmowe. Tam już były pierwsze nieporozumienia, gdzie, zdaniem delegatów, którzy pracowali w różnych komisjach problemowych, w tym czasie było jednoznaczne odczucie, że coś tam nie jest w porządku, że nie tak powinno być. Dlaczego ktoś jeszcze zamierza dyskutować w myśl swoich jakichś zdań, pomimo że stanowisko zjazdu jest jednoznaczne.

I teraz ostatnia decyzja była kompletnym zaskoczeniem dla nas wszystkich tutaj delegatów. Ja jeszcze tylko tutaj chciałem zaznaczyć, że jakiekolwiek odpuszczanie sprawy w świetle podjętych decyzji odbija się bardzo konsekwentnie na nas delegatach, którzy pracujemy wśród załóg pracowniczych. Zwróćmy uwagę, tak dla przypomnienia tylko, że mieliśmy szereg spraw, gdzie my braliśmy na siebie sprawę doprowadzenia, doinformowania załogi do ekstremum. To była sprawa i marcowa, i, pamiętacie państwo, i obniżek, sprawa racji żywnościowych w sierpniu, gdzie też byliśmy zaskakiwani, odpuszczani i trzeba było tłumaczyć ludziom – no niestety trzeba było popuścić. Ta sprawa jest już trzecią z kolei ważną i wytłumaczenie załogom, w świetle decyzji nawet KKP, przed samym zjazdem, kiedy powiedzieliśmy: żadnych spraw partykularnych, żadnych drobiazgów, tylko środki informacji i samorząd z dyrektorem na czele – tak przygotowywaliśmy ludzi. W tej chwili tłumaczenie innej sprawy jest inne. Na zakończenie chciałbym jednak tylko wysnuć taki wniosek i postawić propozycję, że zjazd nie może zaakceptować decyzji niezgodnej z uchwałą zjazdu, podjętą między jego częściami, a jednocześnie jeżeli zostaną wyjaśnione szczegóły, o które prosiłem i te szczegóły będą świadczyć o niezgodności uchwał, to wyciągnięcie wniosków co do osób podejmujących takie decyzje [oklaski]. I tak na zakończenie, żeby kończąc to wystąpienie, chciałem tylko podkreślić: proszę państwa, zdajemy sobie sprawę, że oprócz tego problemu czeka nas jeszcze problem samorządów terytorialnych. I nie chciałbym, żeby w sytuacji, kiedy stawiamy na silne scentralizowane władze związkowe, żeby znowu doszło do tego, że ktoś podejmie decyzje, że owszem będziemy sobie ustalać listy jakieś wyborcze i nawet jako związkowcy, ale te listy również będzie nam akceptowało Biuro Polityczne Komitetu Centralnego [PZPR]. No to chyba nie w tym rzecz, a obawiam się, że do tego dojdzie i nie chciałbym, żeby sprawy dalej toczyły się z takim pobłażaniem nas delegatów i tu na zjeździe. Dziękuję bardzo [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, na moment zajmę jeszcze państwa uwagę. Otóż napłynęły następne zgłoszenia do dyskusji, pozwolę je sobie odczytać: pan Jarosław Chołodecki[86] – Region Śląsk Opolski, Franciszek Karpiński[87] – Region Wielkopolska, Antoni Borowski[88] – Region Elbląg, Jerzy Zieleński[89] – Region Mazowsze, Janusz Onyszkiewicz – Region Mazowsze, Karol Modzelewski[90] – Region Dolny Śląsk, Andrzej Konarski[91] – Region Dolny Śląsk, Ignacy Czeżyk – Region Środkowo-Wschodni, Antoni Lenkiewicz[92] – Region Dolny Śląsk, Gabriel Plaminiak[93] – jeśli dobrze odczytałem – Region Dolny Śląsk, Jacek Bukowski[94] – Mazowsze. Jednocześnie chciałem przeprosić za własną pomyłkę. Otóż okazuje się, że jest dwóch panów o tym samym nazwisku, nazwisku Gil. Pan Waldemar zabierał przed chwilą głos. Ale jest także zapisany do głosu, i on był jako pierwszy zapisany do głosu, przepraszam za tę pomyłkę, pan Gil Mieczysław[95] z Regionu Małopolska. Dlatego też za chwilę udzielę głosu panu Henrykowi Bąkowi, zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią, a przygotuje się pan Mieczysław Gil.

Nim to jednak nastąpi, jest wniosek formalny pana Adama Gwiżdża[96] z Podbeskidzia: „Zgłaszam wniosek o zamknięcie listy dyskutantów na temat sprawozdania KKP wobec dużej ilości zgłoszeń”. Poddaję ten wniosek. Czy jest jakiś kontrwniosek w tej sprawie? Bardzo proszę do mikrofonu. Proszę podnieść pomarańczową tablicę, żebyśmy wiedzieli, który… Mikrofon nr 6 proszę, mikrofon nr 6. Proszę organizatorów, szósty sektor, mikrofon nr 6.

JAN CZARNECKI

Czarnecki Jan, Bydgoszcz. Proponowałbym, żeby listy nie zamykać. Jest to precedensem, że takie coś się stało, że została złamana uchwała najwyższych władz uchwałodawczych naszego związku. A jeżeliby delegaci byli przychylni zamknąć listę ze względu na bardzo znaczną ilość dyskutantów, proponowałbym, żeby te wnioski, które wpłynęły do tej chwili, żeby to wszystko było jeszcze zapisane na liście dyskutantów.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Zgodnie z przyjętym regulaminem mieliśmy jeden wniosek formalny, jeden kontrwniosek, dlatego proszę panów o opuszczenie rąk. Nie będę więcej udzielał kontrwniosków. Jest to zresztą wyczerpujące, jak mi się wydaje. Tym niemniej poddaję pod głosowanie.

JAN BRODZKI[97]

Wniosek formalny mam.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Wniosek formalny zgłasza się na piśmie do sekretariatu zjazdu.

JAN BRODZKI

Ja chcę ten wniosek formalny podać przed głosowaniem – jest to poważna sprawa.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Toteż proszę zgłosić go do sekretariatu.

JAN BRODZKI

Przed głosowaniem, jeszcze raz mówię – już bym dawno powiedział.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, sam pan akceptował regulamin obrad, większość go zaakceptowała. Proszę się do regulaminu stosować.

JAN BRODZKI

Proszę państwa, zwracam się o głos do delegatów, przed głosowaniem.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czy delegaci zgadzają się na udzielenie tego jednego głosu? Kto jest za?

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_003_19810926]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_004_19810926]

Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie jesteśmy w stanie podać, musielibyśmy liczyć.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Ponieważ dłużej będzie trwało liczenie niż udzielenie panu głosu, oczywiście udzielam głosu; jest to rozsądniejsze.

JAN BRODZKI

Proszę państwa, zwracam się do was z taką informacją. Obrady KKP były prawdopodobnie nagrywane na taśmę i trwały około 40 min. Proponowałbym, żeby uzyskać informację, czy to jest prawda, i przegłosowanie – jest to wniosek formalny o wysłuchanie taśm właśnie z tych obrad prezydium, gdzie została zawarta ta kontrowersyjna uchwała i dopiero dyskusję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, mamy dwa wnioski formalne. Nim jednak przystąpię do głosowania zgłoszonego przed chwilą wniosku, proszę organizatorów o podanie mi natychmiast informacji, czy jest to od strony technicznej możliwe.

Głosujemy wniosek formalny, zgłoszony wcześniej, przedstawiony z kontrwnioskiem z sektora szóstego. Kto jest za zamknięciem listy dyskutantów? Przypominam, że mamy już 21 osób. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, żeby zamknąć już dyskusję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Nie dyskusję, tylko listę dyskutantów.

Czy organizatorzy mogą udzielić mi informacji w sprawie technicznej możliwości przesłuchania taśmy?

Proszę państwa, w momencie, kiedy tylko będziemy mieli informację, poddamy ten wniosek pod głosowanie.

Proszę o zabranie głosu pana Henryka Bąka z Regionu Mazowsze. Przygotuje się pan Mieczysław Gil z Wielkopolski.

HENRYK BĄK

Najpierw ustosunkuję się ogólnie do sprawozdania KKP, a na zakończenie kilka uwag na temat tych ostatnio kompromisowych propozycji dotyczących samorządu [pracowniczego]. Tak je nazywa się – kompromisowe. NSZZ „Solidarność” jest ruchem społecznym. Reprezentuje i broni on interesy pracownicze, zawodowe w ścisłym tego słowa znaczeniu oraz walczy o suwerenność narodu i Polski, o prawa i wolności obywatelskie, o zagwarantowanie społeczeństwu swobodnego zgłaszania kandydatów, możliwości faktycznego wyboru do rad narodowych i Sejmu. A o to toczyła się walka już od 1944 r. „Solidarność” jako ruch społeczny kontynuuje tę walkę. W sprawozdaniu KKP wymienia się niektóre niezależne ruchy społeczne czy komitety, które kontynuowały tę walkę w latach siedemdziesiątych. Nie tylko te wymienione w sprawozdaniu, lecz i inne prowadziły tę walkę. Dlatego też uchybieniem w sprawozdaniu jest, że przynajmniej ogólnym sformułowaniem nie dodano „oraz inne niezależne ruchy społeczne”. Wiemy wszyscy, jak dużą rolę w walce o powstanie niezależnego ruchu związkowego, o praworządność i swobody obywatelskie odegrały niezależne wydawnictwa bądź pisma wydawane w okresie przedsierpniowym.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Pragnę zwrócić pana uwagę, że delegaci manifestują swoje niezadowolenie z pańskiego głosu.

HENRYK BĄK

W sprawozdaniu milczy się na ten temat. Dobrze, koleżanki i koledzy, 5 min i nie będę przecież przedłużał, nie ma obawy. Mimo tego, że nie wszystko, czego oczekiwało społeczeństwo od „Solidarności”, zostało spełnione, to jednak zrobiono wiele. Największym sukcesem jest to, że związek przetrwał. Jest dużą realną siłą, która może nadal oddziaływać na kształt i kierunki rozwoju Polski.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czy mogę zwrócić panu uwagę, żeby mówić na temat, który jest dyskutowany. To, co pan mówi, jest wystąpieniem programowym.

HENRYK BĄK

Już kończę. I jeśli chodzi o naszą taktykę naszego związku… [oklaski]. Dobrze, dobrze. Zbyt przecenialiśmy problemy wagi negocjacji. Hamowaliśmy również parcie załóg do większego wywalczenia naszych praw pracowniczych i obywatelskich [oklaski przez cały czas].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Pod przemożną presją sali zmuszony jestem odebrać panu głos. Dziękuję bardzo.

HENRYK BĄK

Chwileczkę, już kończę. Jeśli chodzi o ostatnio zawarte porozumienie kompromisowe. W ten sposób, zawierając takie porozumienie, najważniejszy argument walki, jakim był samorząd, który był walką właśnie przez związek zapoczątkowaną, oddajemy w rękę, niestety, partii. Tak to należy ocenić. Mało tego, zjednoczeni w tej walce, od teraz będziemy rozbici. Dlaczego teraz rozbici? Właśnie chcę teraz uzasadnić tę tezę. Bo, po pierwsze, ten argument nowoczesnej formy nacisku i wyrażania protestu, jakim było referendum, zrezygnowaliśmy, mimo że delegaci tu obecni podjęli uchwałę, która była podstawową uchwałą I tury. Wytrącamy sobie jeden z podstawowych argumentów reprezentowania i walczenia o interesy zawodowe i gospodarcze. I co nam teraz pozostanie? Pozostanie nam to, czy się komuś z nas podoba czy nie, żeby nasz ruch był atrakcyjny, musimy wchodzić w dziedzinę społeczno-polityczną. To nas czeka przez to, że nierozsądnie rozegraliśmy sprawę samorządów [pracowniczych]. Chcę dodać…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, jeszcze raz zwracam uwagę, w tej chwili już kategorycznie. Czas minął.

HENRYK BĄK

…I dlatego też ja będę głosował za przyjęciem tej formuły, którą zaproponowała nam w sprawozdaniu KKP [śmiech, pojedyncze gwizdy].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo. Jednocześnie mam do państwa prośbę – nie lekceważmy się nawzajem. Jeśli prezydium prosi o przerwanie głosu i jest to wola delegatów, to proszę się tej woli podporządkowywać.

Proszę o zabranie głosu pana Mieczysława Gila z Regionu Małopolska. Przygotuje się pan Seweryn Jaworski z Regionu Mazowsze.

MIECZYSŁAW GIL

Szanowni delegaci! Wiem, że mam mówić o sprawie, która w tej chwili wzbudziła zainteresowanie w całym związku, wzbudziła zainteresowanie we wszystkich zakładach pracy i jest różnie oceniana. Od początku uczestniczyłem w rozmowach w Sejmie, obok ekspertów i przedstawicieli naszego związku z poszczególnych regionów, jak również przedstawicieli Sieci Wiodących Zakładów Pracy, oczywiście także przedstawicieli „Solidarności”, aczkolwiek wokół tej Sieci często narastają różne nieporozumienia. Stanowisko związku zostało przedstawione w dniu 10 sierpnia w podkomisji sejmowej i opierało się głównie na opracowanym dokumencie Sieci Wiodących Zakładów Pracy. Po dyskusji, szerokiej dyskusji i wysłuchaniu opinii różnych ekspertów, przy przeważających w dużej mierze opiniach ekspertów, i oczywiście naszym stanowisku, że ustawa o przedsiębiorstwie i samorządzie [pracowniczym] ma być jedną ustawą, jednym dokumentem – podkomisja przyjęła jako projekty do dalszych negocjacji stanowisko rządowe, czyli stanowisko wypracowane przez tak zwany zespół 10 prof. Bara[98]. Ja o tym mówiłem, nie będę wracał w szczegółach do poszczególnych elementów dalszych rozmów. Zaprotestowaliśmy wtedy stanowczo, pisemny protest, złożony do kancelarii Sejmu, został przyjęty, niemniej stanowisko nie uległo zmianie, gdyż decyzja leżała w gestii przedstawicieli Sejmu i oni tylko mogli podejmować odpowiednie kroki. Później jednak, uznając, że nieważne są jeszcze na tyle, aczkolwiek ważne na pewno sprawy, czy jedna czy dwie ustawy, dyskutowaliśmy dalej i wyrażaliśmy swoje opinie. Niemniej stanowiska przedstawiane przez „Solidarność”, przez naszą ekipę były różne od zajmowanych przez oficjalne czynniki reprezentujące rząd.

W każdym bądź razie doszło do dnia 11 września. Wtedy to zebrały się na swoim posiedzeniu dwie komisje sejmowe, które przyjęły dokumenty będące wynikiem, jak twierdzą członkowie tych komisji, szerokiej konsultacji z poszczególnymi związkami zawodowymi i z poszczególnymi organizacjami społecznymi itd. Mieliśmy poważne zastrzeżenia do tych dokumentów, które zostały zgłoszone, niemniej w dniu 15 września zostały przyjęte dwa ostateczne projekty, które miały iść pod głosowanie do Sejmu, jako teksty ostateczne. Wobec takiej sytuacji nasz udział w dalszych pracach praktycznie się już kończył. Ponieważ istniała zasadnicza rozbieżność, gdy zapoznaliśmy się z tymi projektami, w kwestii podstawowej, w kwestii powoływania i odwoływania dyrektora, postanowiliśmy zdobyć te teksty, ponieważ nie były one jeszcze gotowe, i przeczytać ostateczny zapis, jak wygląda w dokumencie, który ma iść pod plenarne obrady Sejmu. Wtedy to nastąpiło spotkanie z posłem Gertychem[99], który przejawił – zresztą mówił, że próbował wcześniej także kontaktować się – inicjatywę nawiązania dalszych rozmów w sprawie tej podstawowej, jak również wielu innych sprawach. Uznaliśmy za stosowne, ażeby takie rozmowy wstępne przeprowadzić.

W dniu 18 września spotkanie takie odbyło się w Sejmie. Brali udział obok mnie także kolega Milewski[100], przedstawiciel Sieci Wiodących Zakładów Pracy kolega Swinarski[101] i wtedy to uznaliśmy, po zapewnieniu posła Gertycha, który – jak stwierdził – nie podejmuje tej inicjatywy sam, ma tę inicjatywę niejako skonsultowaną z oficjalnymi czynnikami, nie tylko sejmowymi. Nastąpiło w dniu 21 spotkanie przedstawicieli naszej delegacji o godzinie 19.00 w Sejmie. W składzie delegacji sejmowej brali udział także poseł Czeszejko-Sochacki[102], zastępca przewodniczącego Komisji Prac Ustawodawczych, referent projektów poseł Łopatka[103] i wtedy to zrodziła się pewna koncepcja zapisu, który dzisiaj różnie tu nazywamy, najczęściej kompromisowym. Przytaczał kolega Celiński pierwotny zapis, który jednoznacznie w 34. artykule projektu ustawy o przedsiębiorstwie mówił, że dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje organ założycielski…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, jestem zobowiązany przypomnieć panu, że czas minął, i zapytać się sali, czy wyraża zgodę na dalsze kontynuowanie głosu przez pana. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Werdykt Komisji.

MIECZYSŁAW GIL

W wyniku dyskusji… Będę się skracał.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby kontynuować dalszą…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę bardzo.

MIECZYSŁAW GIL

W wyniku dyskusji, długich dyskusji, wypracowano stanowisko w tej podstawowej kwestii, kończąc koło pierwszej w nocy obrady zapisem następującym, że „dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza bądź organ założycielski”, tak to już było czytane. Jako zasadę, że dyrektora państwowego, przyjmowaliśmy, o czym mówił kolega Celiński, że powołuje rada pracownicza bądź organ założycielski i obydwóm stronom przysługuje prawo zgłaszania umotywowanego sprzeciwu w terminie nieprzekraczającym dwóch tygodni. Ten zapis, będący pewnym wyłączeniem mówiącym, że Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, w uzgodnieniu z właściwymi związkami zawodowymi, ustali listę przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, których dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski, przewidziany w punkcie 1. Zatem stało się zasadą główną, że rada pracownicza ma powoływać.

Z tym stanowiskiem udaliśmy się we wtorek do Gdańska, na posiedzenie Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej, skąd po szerokiej dyskusji w gronie ekspertów, jak również uwzględniając różne inne okoliczności, które towarzyszą w tej chwili pracom tej komisji i tę okoliczność, że posiedzenie Sejmu odbywa się w dniu 24–25, między zjazdami, między poszczególnymi turami naszego zjazdu, i jak żeśmy się zapytali i jak żeśmy na ten temat rozmawiali z kompetentnymi, a więc z przewodniczącymi komisji, którzy z kolei zasięgali opinii w prezydium Sejmu, nie ma żadnej możliwości przełożenia tego niefortunnego terminu. Niewątpliwie ten termin był starannie wyreżyserowany. Nasza uchwała poprzednia też określała nasze stanowisko, oczywiście bardzo hasłowo i bardzo zdecydowanie. Uznano w sytuacji także innej, które zawsze po prostu towarzyszą tego typu rozmowom, i informacje, mówiąc szczerze, strona, znaczy przedstawiciele Sejmu, utrzymywali stały kontakt z władzami Sejmu, z marszałkiem i prezydium Sejmu, jak również z czynnikami oficjalnymi. Ponieważ stwierdzano jednoznacznie, że byłoby, jakakolwiek zmiana w tym punkcie 34, cofnięcie wotum nieufności Sejmu, niepodporządkowania się, ja tak to formułuję, wobec uchwały III Plenum Komitetu Centralnego, precyzującej, że dyrektora zawsze ma powoływać organ założycielski. Mówiono także wprost o naszej sytuacji gospodarczej i o tym, co może wywołać ta decyzja, ale nie będę tego komentował szerzej. Po otrzymaniu z Komisji Krajowej dokumentu, który stwierdzał, że to pełnomocnictwo tak załatwienia sprawy otrzymujemy, z tym że prezydium wyraźnie zaznaczyło, i o czym powiadomiliśmy Sejm, przedstawi tę propozycję do zaprezentowania delegatom.

Oczywiście, nie wspomniałem o jednej podstawowej sprawie. W czasie tego posiedzenia złożyliśmy wszystkie zastrzeżenia naszego związku wobec omawianych projektów. Było tego 26 punktów, który to dokument, tu mam kopię, był przedstawiony Sejmowi. Odpowiedziano: nie można już więcej, absolutnie dalej zmieniać ustawy. Możemy dyskutować tylko wokół tej spornej kwestii. Sporną kwestią następną był także konkurs na wybór dyrektora. Konkurs ten, który w projekcie rządowym przewiduje, że w skład komisji konkursowej wchodzą: organ założycielski, bank finansujący przedsiębiorstwo, rada pracownicza, organizacje polityczne, młodzieżowe i N[aczelna] O[rganizacja] T[echniczna]. Uznaliśmy taki skład konkursu za nieodpowiadający, przypominający kaeserowski sposób podejmowania decyzji. Stanowczo zaprotestowaliśmy przeciwko temu. Jedyny sukces tego protestu, który był w woli komisji sejmowych, które ponownie zebrały się przed samym Sejmem – uznano, że w skład rady pracowniczej wchodzą przedstawiciele, trzech przedstawicieli rady pracowniczej i pojedynczy, poszczególni – wymienieni w tej kolejności. Nasze stanowisko było takie, że w ramach konkursu otwartego rada pracownicza powołuje komisję i wchodzą do niej tylko przedstawiciele rady pracowniczej, banku i organu założycielskiego. Po długiej dyskusji, tej po powrocie z Gdańska, zrodził się ostateczny zapis, który mówi, że utrzymuje stanowisko w sprawie dyrektora właściwie bez zmian, z wyjątkiem dopisania jednego stwierdzenia, że w wypadku niedogadania się, nieporozumienia się rządu ze związkami zawodowymi w ciągu 6 miesięcy sprawę… Dokładnie jeżeli w ciągu 6 miesięcy nie dojdzie do uzgodnienia, listę tę ustali Sejm.

Oczywiście muszę powiedzieć o jeszcze jednym, zasadniczym problemie. W żadnej sytuacji strona rządowa – bo tak rozumieć należy tutaj przedstawicieli Sejmu, którzy tutaj, bądź strona partyjna, jeżeli byśmy dokładnie wyrażali się, z nami rozmawiali – nie chciała zgodzić się na to, ażeby uzasadnione motywy do odwołania, zgłaszania protestu były rozpatrywane przez sąd. Było to po długich, długogodzinnych sporach przyjęte, że sąd ma ostatecznie kwalifikować zasadność umotywowanego sprzeciwu.

Tyle o, powtarzam, zasadniczych sprawach, które toczyły się w czasie tych rozmów, powiadam, nie negocjacji, ponieważ brały w nich udział wcześniej inne organizacje. W ostateczności Sejm zatwierdził uchwałę, zmieniając jednak, już oczywiście bez naszego udziału, kolejność zapisu pierwszego, gdzie była jako podstawowa pierwsza sprawa postawiona, że dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza bądź organ założycielski. Zmieniono kolejność – z tego, co wiem, że dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje organ założycielski, a w drugiej kolejności rada pracownicza. Zresztą z Sejmu będzie w prasie relacja, ponieważ z kulis Sejmu były przedstawione relacje. To spowodowało także, jak wiele innych spraw, przerwę w obradach Sejmu i zebranie poselskiego klubu partyjnego i osobiste pertraktacje, z tego co wiemy, z pierwszym sekretarzem, na temat tego zapisu, jak również na temat zapisu w ogóle, czy rada pracownicza ma powoływać dyrektora.

Takie są fakty. Natomiast, jeśli można dwa zdania dodać do tego, to jako ten, który jest także zwolennikiem samorządów. Uważam, i w odpowiednim czasie jeszcze, myślę, że w dyskusji w czasie tego zjazdu, na ten temat będzie możliwość mówić – jest ustawa, która nie jest zadowalająca na pewno nas, zwłaszcza że zostały rozbudzone bardzo ambicje na to, że mamy wszędzie powoływać dyrektora. Czy w tym momencie dla zjazdu mogliśmy się zdecydować na twarde stanowisko i według mnie – a uczestniczyłem w tych rozmowach i absolutnie nie kierowałem się jakimkolwiek strachem, czy jakąkolwiek obawą o cośkolwiek, co może nam grozić, bo decydując się na tę działalność każdy z nas chyba bierze wszystko albo nic na siebie – władza w tym momencie chciała doprowadzić jednak do konfrontacji w punkcie dyrektora i w okresie między zjazdami lub zaraz do zjazdu, do której to konfrontacji, uważam, byliśmy przygotowani w tej chwili raczej hasłowo. Uważam także, że duże zakłady pracy, w tym także Huta Lenina, w której 37 tys. członków wypowiedziało się w 95 proc., że rada pracownicza ma powoływać dyrektora, te duże zakłady wspólnie z władzami związku naczelnego są w stanie wywalczyć samorząd także w tych zakładach. Dodam także, przy stwierdzeniach nieoficjalnych, kiedy mówiono wprost: „tę sprawę odłóżmy na potem, bo jest ona do załatwienia, ale nie w obecnym, gorącym okresie czasu, przy wizytach osób zewnętrznych, warunkujących wiele działań gospodarczych i kredytów, nawet gospodarczych”. Ale nie chciałbym o tym po prostu mówić w szczegółach, i nie to było motywem takich czy innych decyzji. Dziękuję bardzo [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, mam kolejne wnioski formalne, które napływają licznie tutaj do sekretariatu. Właściwie pierwsza to jest uwaga formalna, nie wniosek, tak sądzę. To jest Aleksander Karczewski[104], mandat 12002, Kutno: „Proszę nie mówić, że KKP popełniło ten czyn z ustawą, popełniło to prezydium KKP, i to nie bardzo wiemy, czy było kworum”. Następne wnioski formalne: „Wnoszę o odczytanie najistotniejszych fragmentów ustawy o samorządzie w trybie natychmiastowym, przerywając tę dyskusję” – wniosek pana Piotra Stommy[105] z Mazowsza, mandat 16076. I wniosek podobny, pozwolę sobie połączyć, pana Henryka Krzyżanowskiego[106], numer mandatu 35016, z Wielkopolski: „Zawiesić dyskusję do czasu dostarczenia delegatom tekstu uchwały sejmowej oraz taśmy z nagraniem prezydium KKP. Brak znajomości tych dokumentów grozi przerodzeniem się dyskusji w polemikę personalną o charakterze kampanii wyborczej”.

Proszę państwa, pragnę poinformować tylko państwa: zgodnie z tym, co powiedzieli mi organizatorzy, tekst ustawy o samorządach [pracowniczych] będzie do dyspozycji państwa w trakcie przerwy, to znaczy w trakcie przerwy zostanie dostarczony delegatom.

Poddaję przedstawione przed chwilą dwa wnioski pod głosowanie. Kto jest za przerwaniem dyskusji do czasu otrzymania tekstów uchwały? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przerwaniem dyskusji do czasu otrzymania uchwały.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Kolejny wniosek napłynął o zamknięcie listy dyskutantów i ograniczenie wystąpień do 2 min. W tej chwili mam 48 już zapisanych do głosu, 49, przepraszam.

Czy jest kontrwniosek w tej sprawie? Nie widzę. Zatem poddaję pod głosowanie wniosek o zamknięcie listy dyskutantów i ograniczenie wypowiedzi do 2 min. Kto jest za? [szum głosów na sali] To jest jeden wniosek, proszę państwa [z sali głosy: osobno]. Dobrze, będziemy głosowali osobno. Ale jest kontrwniosek. Przepraszam, mikrofon nr 4.

KAROL MODZELEWSKI

Głosować osobno, dlatego że przez 2 min nikt nie potrafi powiedzieć, o co mu chodzi. Już nie przesadzajmy, to jest zbyt poważna sprawa [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Będziemy głosowali osobno. Kto jest za zamknięciem listy dyskutantów? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za zamknięciem listy dyskutantów.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, zatem lista dyskutantów obejmuje 49 osób i ostatnim na tej liście jest pan Janusz Sanocki[107] z Regionu Nysa. Na nim kończy się dyskusja.

Kolejny wniosek formalny: kto jest za tym, ażeby ograniczyć wystąpienia do 2 min? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

[SPRAWOZDANIE KRAJOWEJ KOMISJI REWIZYJNEJ]

[PD 1kzd_2t_003_19810926 – 28 minut 58 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, wniosek upadł.

Proszę państwa, w związku z tym, że przegłosowaliśmy przerwę w dyskusji nad informacją Krajowej Komisji Porozumiewawczej, kolejnym punktem obrad jest sprawozdanie Komisji Rewizyjnej.

Czy Komisja Rewizyjna może złożyć sprawozdanie na forum Zjazdu? Bardzo proszę, przewodniczący [niesłyszalne pytanie spoza mikrofonu] tak, to bardzo proszę przewodniczącego Komisji Rewizyjnej o odczytanie sprawozdania.

JERZY NOWAK – przewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej

Protokół Krajowej Komisji Rewizyjnej powołanej w dniu 25 lutego [19]81 r. uchwałą KKP nr 32/81 dla nadzoru nad gospodarką finansową i działaniami administracyjnymi związku. Komisja Rewizyjna wybrana w tajnym głosowaniu ukonstytuowała się na posiedzeniu dnia 9 kwietnia w niżej wymienionym składzie: Jerzy Nowak[108] – przewodniczący, z MKZ Wielkopolska, Edward Strzyżewski[109], wiceprzewodniczący – MKZ Toruń, Lech Sobieszek[110], sekretarz – MKZ Gdańsk, Mieczysław Gil – członek, MKZ Kraków, Elżbieta Potrykus[111] – członek, MKZ Koszalin, Jerzy Szulc[112] – członek z MKZ Wałbrzych…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam kolego.

Ja bardzo proszę, aby delegaci z jednakową mocą traktowali wystąpienia wszystkich, wszystkie punkty programu. Samiśmy ten program przegłosowali i obowiązkiem naszym jest branie udziału w tych obradach. Proszę kontynuować.

JERZY NOWAK – przewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej

…i Zbigniew Przydział[113] – członek, z MKZ Wrocław. Kompleksowa kontrola działania KKP trwała od momentu powołania Komisji Rewizyjnej. Udziału w niej nie brał kolega Przydział, ze względu na pobyt w szpitalu. Komisja Rewizyjna powołała 3 ekspertów, biegłych księgowych, kolegów: Jana Gralińskiego z Poznania, koleżankę Danutę Kroll z Poznania i Kazimierza Przenczka z Krakowa. Zakres kontroli obejmował sprawdzenie dokumentów finansowo-księgowych, strukturę organizacyjną biura krajowego, sprawy administracyjne i pozostałe sprawy związane z działalnością KKP. Komisja Rewizyjna w oparciu o § 17 statutu stanowiący, że jest ona władzą związkową, rozszerzyła zakres kontroli poza tematykę objętą treścią § 25, przyjmując jednocześnie, że wnioski z kontroli spraw wykraczających poza tematykę § 25 statutu nie będą przedmiotem absolutorium. Wyjaśnień udzielali: przewodniczący KKP Lech Wałęsa, sekretarz prezydium KKP Andrzej Celiński, członkowie KKP Andrzej Słowik[114] i Lech Dymarski[115], kierownik Biura Krajowego Maciej Grzywaczewski[116], główna księgowa KKP Helena Kiszkurno, kierownik Sekretariatu KKP Grzegorz Grzelak[117], redaktor naczelny BIPS Arkadiusz Rybicki[118], główny księgowy Zarządu Regionu Gdańsk Krystyna Kamińska i specjalistka do spraw pracowniczych Zarządu Regionu Gdańsk Dorota Gryszkiewicz. Kontrolą objęto sprawy dotyczące KKP, BIPS, OPSZ i Tygodnika „Solidarność”.

Punkt 1. Działalność finansowa KKP NSZZ „Solidarność” za okres od dnia 4 kwietnia do 31 lipca [19]81 r.

Komisja Rewizyjna dokonała kontroli finansowej w oparciu o dowody i ewidencję księgową. Wydzielenie gospodarki finansowej KKP z gospodarki finansowej MKZ Gdańsk nastąpiło na podstawie uchwały prezydium KKP z dnia 10 kwietnia [19]81 r. w sprawie organizacji biura KKP. Uchwała z dnia 25 lutego zalecała OPSZ opracowanie zasad gospodarki finansowej związku i przygotowanie preliminarza budżetowego KKP, a uchwała z dnia 10 kwietnia zaleciła kierownikowi Sekretariatu KKP koledze Grzelakowi przedstawienie prezydium KKP projektu budżetu biura na [19]81 r. Powyższe zalecenia nie zostały wykonane. W każdym razie kontrolującym nie przedstawiono tych materiałów. Tą samą uchwałą upoważniony został kierownik sekretariatu, wraz z główną księgową, do dokonywania niezbędnych dla działalności biura wydatków do 10 tys. zł, a wydatkowanie sum wyższych wymagałoby zgody upoważnionych członków prezydium KKP. Nie wyłoniono jednak grupy osób upoważnionych, i praktycznie wydatki przekraczające 10 tys. zł podpisywali wszyscy członkowie prezydium aktualnie obecni w Gdańsku.

Uchwałą prezydium KKP z 16 lipca powołano Biuro Krajowe NSZZ „Solidarność” i upoważniono kierownika Biura Krajowego wraz z głównym księgowym do wydatkowania sum do wysokości 25 tys. W dniu 21 lipca [19]81 r. prezydium KKP powołało na stanowisko kierownika Biura Krajowego kolegę Macieja Grzywaczewskiego. Funkcję głównego księgowego sprawuje od 1 maja ob. Helena Kiszkurno, która zaprowadziła księgowość KKP od początku, zgodnie z uchwałą z dnia 10 kwietnia. Funkcję kasjera pełni od dnia 15 maja, najpierw na jedną czwartą, od 1 lipca na pełnym etacie koleżanka Alicja Fijał.

Ustalenia szczegółowe: księgowość prowadzi ewidencję na podstawie typowego planu kont dla organizacji społecznych w dzienniku tabelarycznym oraz na kartotekach finansowych. Do dnia rewizji nie zaprowadzono ewidencji przedmiotów nietrwałych w księgach inwentarzowych. Dowody księgowe grupowane są w segregatorach łącznie, poukładane według dat realizacji i ponumerowane.

Na środki dewizowe KKP posiada konto bankowe założone w dniu 2 stycznia, zgodnie z zezwoleniem ministra finansów z dnia 9 grudnia [1980 r.], w IV Oddziale NBP w Gdańsku. Do konta tego uzurpuje sobie własność Region Gdański, niesłusznie, gdyż zgodnie z pismem, wyjaśnieniem ministra finansów z dnia 4 czerwca, cytuję: „Podpisane przeze mnie zezwolenie dewizowe na otwarcie i prowadzenie w NBP rachunku bankowego w walucie zagranicznej na rzecz NSZZ »Solidarność« dotyczy całego związku »Solidarność«, jako jednej osoby prawnej reprezentowanej przez osoby wymienione w postanowieniu Sądu Najwyższego, dotyczącym rejestracji związku, a zatem przez Komisję Krajową”. Dalej pisze minister, że otwieranie rachunków w walucie zagranicznej na rzecz organizacji regionalnych NSZZ „Solidarność” jest zależne od zgody centralnych organów związku, a więc od Komisji Krajowej. Zarząd Regionu Gdańskiego powinien zatem otworzyć swoje własne konto. Dyspozytorami konta dewizowego są Lech Wałęsa, Bogdan Lis[119], Andrzej Kołodziej[120] i Andrzej Gwiazda. Stan na pierwszym wyciągu z konta walutowego z 7 stycznia [19]81 r. wynosi 9 tys. dol., stan na 31 lipca [19]81 r. – 23 345,16 dol. Dewizy wykazane w załącznikach stanowiących fotokopie przy piśmie ministra finansów z dnia 4 marca zostały wpłacone dnia 7 stycznia w wysokości 9 tys. dol. przez panią Ludwikę Manowską i dnia 20 czerwca przez Region Gdański w wysokości 9468,34 dol. W kasie KKP znajduje się obecnie w depozycie 12 dol. USA, 250 dol. kanadyjskich, 1680 franków szwajcarskich, 300 guldenów holenderskich, 395 marek RFN, 3 tys. koron szwedzkich, 20 funtów angielskich, 500 franków francuskich. Waluty te należy jak najszybciej wpłacić na posiadane konto bankowe.

Działalność finansową za okres od 1 marca do 31 lipca przedstawia zestawienie obrotów i sald oraz bilans, z tym że księgowość własna jest prowadzona od 25 marca i uzupełnia się ją rozliczeniem wpływów i kosztów KKP za okres od 1 marca do 31 lipca, sporządzony przez główną księgową Zarządu Regionu Gdańskiego. To jest załącznik nr 1.

O ile w przedstawionym rozliczeniu pozycje wynagrodzeń, czyli listy płac na sumę 303 839 zł, i wpływy, czyli opłaty regionów na rzecz KKP na sumę 9 373 266 zł, nie budzą zastrzeżeń, to w pozycji kosztów według dowodów kasowych stwierdzono szereg nieprawidłowości. Skontrolowano wszystkie rachunki na łączną sumę 245 409 zł 40 gr. Dowody są opisane, natomiast około 30 proc. z nich nie jest zatwierdzonych do wypłaty przez dwie upoważnione osoby. Na przykład rachunki na kwotę 25 380 zł 90 gr – to jest raport kasowy nr 48/3 – są podpisane tylko przez jedną osobę. Rozliczenie zaliczki na kwotę 5311 zł jest sprawdzone tylko pod względem merytorycznym – brak akceptu do wypłaty. Brak akceptacji na rachunkach za obiady w wysokości 120 i 960 zł. Stwierdzono również wypadki sprawdzenia delegacji pod względem formalnym i rachunkowym oraz zatwierdzania do wypłaty przez tę samą osobę.

Kolejny punkt: kasa. Konto 101. Operacje kasowe są udokumentowane dowodami przychodowymi i rozchodowymi. Są one sprawdzone pod względem merytorycznym i formalnym i zaakceptowane przez osoby odpowiedzialne i główną księgową. Stan gotówki w kasie na dzień 31 lipca według raportu kasowego nr 17 wynosi 2327 zł 90 gr i jest zgodny z saldem w ewidencji księgowej. Raporty kasowe są sprawdzane przez główną księgową i akceptowane przez upoważnionego przez Prezydium KKP kierownika Biura Krajowego. Pogotowie kasowe zostało ustalone 2 lipca, wewnętrznie przez kierownika sekretariatu Grzegorza Grzelaka i główną księgową Helenę Kiszkurno na sumę 30 tys. zł. Nie stwierdzono przekroczeń.

Rachunek bankowy konto 132. Wpływy i wydatki z rachunku bankowego są udokumentowane dowodami bankowymi. Wydatki zapłacone przez NBP są udokumentowane poleceniami przelewu oraz załączonymi fakturami lub notami. Nie stwierdzono dowodów i faktur niezaakceptowanych przez główną księgową i drugą upoważnioną osobę. W miesiącach maj i czerwiec stwierdzono kilka faktur niezapłaconych terminowo, zostało to jednak w lipcu wyeliminowane. Stan środków na koncie w NBP według wyciągu nr 50/01 jest zgodny z saldem w ewidencji księgowej i wynosi 5 004 290 zł.

Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami – konto 200. Salda w tej grupie kont likwidują się z wyjątkiem konta Przedsiębiorstwa Spedycji Międzynarodowej Hartwig, które jest obciążone sumą 6155 zł za zapłacone 14 lipca rachunki frachtowe i przesyłkowe za maszyny i materiały poligraficzne otrzymane od dostawców zagranicznych, a przesłane do zarządu regionu w Łodzi. Rozrachunki w tej grupie kont pod względem formalnym nie budzą zastrzeżeń.

Rozrachunki z pracownikami – konto 230. Tutaj macie państwo tabelę z dokładnymi kwotami, chyba nie ma sensu tego czytać. Konto 230/4, pierwsza pozycja: 23 lipca pani Różalska – 6402 zł za rozmowę telefoniczną, tego samego dnia kolega Kotliński 99 zł za rozmowę telefoniczną. Łącznie saldo tej grupy kont: winien – 191 447 zł, ma – 51 346 zł. Ad 1. Brak obciążenia z Regionu Gdańskiego za pobraną przez kolegę Jarmakowskiego[121] zaliczkę na opłacenie rachunków w Warszawie. Należy dopilnować jak najszybszego rozliczenia się pozostałych 4 otwartych sald.

Pozostałe rozrachunki. Konto 240. Salda na kontach tej grupy przedstawiają się następująco, tutaj również tabelki nie będę czytał. Ad. 1 – czyli „Solidarność”, Krajowa Sekcja Wychowania i Oświaty. Zgodnie z wytycznymi KKP 52/81 z 27–28 maja w sprawie powoływania i funkcjonowania sekcji zawodowych i branżowych związku, sumę tę należy przenieść na koszty § 4 pkt 2. Ad 2 – ta kwestia zostanie omówiona oddzielnie w dalszym ciągu sprawozdania. Ad 8 – niedobory kasowe wynikłe z powodu włamania – chodzi o włamanie do pomieszczenia, w którym znajduje się księgowość i kasa; dokonano go z 2 na 3 czerwca br. Z chwilą otrzymania z MO protokołu o wynikach śledztwa suma ta zostanie spisana w koszty. Należy jednak zaznaczyć, że kasa nie posiadała kasy pancernej, a jedynie kasetę, która była przechowywana w szafie biurowej. Drzwi wejściowe do pomieszczenia posiadały zamek patentowy, jednak nie były okratowane. Pozycja 10 – wydatkowano jako pożyczkę na rzecz OPSZ Warszawa. Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych przedstawił budżet na [19]81 r. na sumę 5,5 mln zł, który został zatwierdzony przez Prezydium KKP w dniu 16 lutego [19]81 r. Z tych też względów uważamy, że sumę 1,5 mln zł należy przenieść w koszty. Zaznacza się, że OPSZ powinien prowadzić u siebie odrębną księgowość i przesyłać do KKP okresowe sprawozdania.

Salda na pozostałych kontach nie budzą zastrzeżeń, są prawidłowo udokumentowane i u większości do czasu trwania rewizji zostały zlikwidowane.

Przedmioty nietrwałe – konto 350. Suma 18 800 zł wynika z prawidłowej ewidencji księgowej. Dział organizacyjno-administracyjny nie prowadzi księgi inwentarzowej przedmiotów nietrwałych i środków trwałych. Nie dokonano także podziału tych środków między Zarządem Regionu Gdańsk a KKP. Koszty za okres od 1 marca do 31 lipca [19]81 r.: koszty materiałowe – 151 485 zł 90 gr, w pozycji tej mieszczą się wydatki za paliwo do samochodów, materiały propagandowe, za prenumeratę pism i umorzenie przedmiotów nietrwałych, dowody prawidłowo udokumentowane i zatwierdzone; usługi materialne: – 322 416 zł, pozycja ta zawiera koszty opłat za telefony, teleksy, usługi transportowe, przyjęcia delegacji zagranicznych, opłaty pocztowe, opłaty za fracht i przewozy maszyn, materiałów poligraficznych, a także wydatki z funduszu reprezentacyjnego.

Fundusz reprezentacyjny został uchwalony uchwałą prezydium KKP z 19 czerwca w wysokości 30 tys. zł miesięcznie, z ważnością od 12 czerwca, na cele określone w uchwale Rady Ministrów nr 173, opublikowanej w Monitorze Polskim nr 28 z dnia 12 listopada [19]79 r. W tej samej uchwale polecono działowi finansowo-księgowemu nie rozliczać rachunków reprezentacyjnych poza funduszem reprezentacyjnym. Wydatki z funduszu reprezentacyjnego za miesiące czerwiec i lipiec wyniosły 28 542 zł 50 gr i są prawidłowo udokumentowane.

Wynagrodzenia objęte funduszem płac – 951 459 zł. W pozycji tej są ujęte płace pracowników KKP według list płac i wynagrodzenia za prace zlecone. Nie stwierdzono niezgodności pomiędzy naliczonymi na listach płac zarobkami z sumami ustalonymi w umowach o pracę. Listy płac są prawidłowo opisane i zatwierdzone.

Krajowe podróże służbowe – 309 779 zł 40 gr. O nieprawidłowościach w rozliczaniu podróży przez Zarząd Regionu Gdańskiego, dotyczących pracowników KKP, pisano uprzednio. Podróże za okres od 1 marca do 1 maja [19]81 r. są rozliczane i akceptowane prawidłowo. Występuje jednak szereg nieprawidłowości w terminowym rozliczaniu. I tak Roman Lewtak[122] delegację nr 266 z 22–24 kwietnia do Warszawy na sumę 306 zł, delegację nr 255 do Warszawy i Katowic z 8–12 kwietnia na sumę 1679 zł 6 gr rozlicza 20 maja. Jerzy Roman[123] w dniu 20 maja rozlicza 4 delegacje za okres od 23 marca do 10 maja na sumę 8836 zł. Marek Podgórczyk z BIPS rozlicza delegację nr 329 za przejazd samochodem własnym do Warszawy w dniach 15–17 lipca [19]81 r. – po 3 zł za kilometr. Sam przejazd kosztuje 2592 zł. Za wyjazd do Bydgoszczy według delegacji nr 1/8 podpisanej przez kierownika BIPS Arama [Arkadiusza] Rybickiego, także własnym samochodem, w dniach 3–5 czerwiec, poświadczonej przez MKZ Bydgoszcz 4 czerwca, za sam przejazd kasuje 1344 zł. Kol. Naszkowski[124] za delegację nr 375 KKP z 26 maja, poświadczony pobyt, poświadczone pobyty od 27 maja do 7 czerwca trzykrotnie w Warszawie, trzykrotnie w Pile, w Piekarach Śląskich i Bydgoszczy i delegację 437/KKP z 8 czerwca [19]81 r. do Warszawy poświadczoną w Warszawie 8–9 czerwca i 17 czerwca wykazującą pobyty i przejazdy do Piły i Gdańska, przejazdy koleją, samolotem i samochodem własnym – 1350 km. Łączny koszt delegacji obu 6615 zł 80 gr. W tym samochód własny 4050 zł. Do tego dochodzi rachunek z 10 czerwca [19]81 r. z hotelu Solec w Warszawie za zakwaterowanie w dniach 5–9 czerwiec 1177 zł, za wyżywienie według załączonych paragonów 3051 zł, za rozmowy telefoniczne 264 zł, razem 4492 zł. Kol. Wacław Korczyński, delegację 520/KKP do Krakowa z 29 maja do 1 czerwca i delegację 335/KKP do Warszawy z 21–22 maja rozliczył 16 lipca. Kol. Magdalena Wójcik[125] delegację 288/KKP z 29 kwietnia i delegację 283/KKP z 25 kwietnia rozliczyła 3 sierpnia. Delegacje należy rozliczać bezwzględnie w obowiązujących terminach, czyli 7 dni. Na przejazdy samochodem własnym dla celów służbowych należy bezwzględnie ustalić stałe zasady, to znaczy kto i kiedy może ich używać. Komisja Rewizyjna uważa, że powinna być wyznaczona osoba z prezydium, która będzie o tym decydować. W sprawach przejazdów służbowych muszą być stosowane zasady maksymalnej oszczędności i celowości.

Ad E – w pozycji tej księgowane są naliczenia składek Z[akładu] U[bezpieczeń] S[połecznych], czyli wynagrodzenie nieobjęte funduszem płac – to jest 160 505 zł, są to naliczenia składek ZUS od funduszu osobowego. Składki są naliczane prawidłowo i odprowadzane w obowiązujących terminach. Zarząd Regionu Gdańsk nie dokonał obciążenia za składki ZUS od sumy wynagrodzeń 303 839 zł, którą wypłacił pracownikom KKP w miesiącach marcu i kwietniu, tak że wykazana suma wzrośnie.

Usługi niematerialne, czyli 467 561 zł 90 gr. Pozycja ta zawiera koszty wyjazdów zagranicznych, opłaty za wynajęcia sal na obrady, rachunki hotelowe członków KKP i doradców w Warszawie podczas rozmów z rządem i w Gdańsku, a także za wyżywienie tych osób. Wyjazdy zagraniczne. KKP zapłaciła za następujące wyjazdy: 1) kol. Geremka[126] za bilet lotniczy na terenie Warszawa–Genewa–Warszawa na obrady MOP. Obciążenie notą nr 53 z 9 lipca [19]81 r. przez Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, suma 23 856 zł. W czasie obrad MOP prof. Geremek musiał wyjechać na kilka dni do Warszawy na zjazd Regionu Mazowsze; 2) Romana Lewtaka i kol. Jantal, tłumaczki, do Tuluzy we Francji, wydelegowanych przez Krajową Sekcję Oświaty i Wychowania na kongres SNI, 7 lipca, suma 50 750 zł. Mecenasa Gryszkiewicza[127] za bilet lotniczy do Sztokholmu w sprawie organizacji banku leków, oddziałów w Danii i Szwecji 6 lipca, suma 8211 zł.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, pozwolę sobie przerwać, ponieważ tutaj jesteśmy naciskani wnioskami formalnymi. Proponujemy zaprzestać odczytywania protokołu, który jest znany. Minuta zjazdu kosztuje kilkadziesiąt tysięcy złotych. Mandat 016009, Diem, jeżeli dobrze odczytuję nazwisko. Proszę państwa, ja myślę, że…, znaczy nie, po prostu poddaję ten wniosek pod głosowanie, no bo potem zastanowimy się, co dalej robić ze sprawozdaniem. Kto jest za przerwaniem odczytywania sprawozdania, jako sprawozdania znanego, dostarczonego wszystkim delegatom? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przerwaniem czytania sprawozdania.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Ja mam natomiast jeszcze propozycję. Czy przewodniczący Komisji Rewizyjnej jest w stanie podać nam skrótowe sentencje sprawozdania?

JERZY NOWAK – przewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej

Proszę państwa, oczywiście tak. Oprócz tych skrótowych sentencji chciałem państwu przeczytać dwie sprawy, których nie znacie, albowiem nie zdążono ich wydrukować, mianowicie wykaz otrzymanych subwencji i dotacji na I Krajowy Zjazd Delegatów, który zmienia częściowo tabelę, bodajże na stronie 20, o ile dobrze pamiętam. Jest to bardzo ważna sprawa, dlatego że do dzisiaj wiele regionów – na stronie 10, przepraszam bardzo – wiele regionów nie wpłaca pieniędzy, tak jak zostało do tego wcześniej zobowiązane. W tabeli wydrukowanej w naszym sprawozdaniu na stronie 10 macie państwo stan do 31 lipca [19]81 r. i w ostatniej rubryce są uwzględnione sumy wpłacone do 22 sierpnia [19]81 r. na konto KKP. Natomiast w ciągu dalej trwającej kontroli uzyskaliśmy dane na 18 sierpnia nie tylko z KKP, ale również z Zarządu Regionu Gdańsk, bo się okazuje, że pomimo wielu monitów z KKP, niektóre regiony nadal wpłacają pieniądze na konto Gdańska.

Ja odczytam tutaj aktualne wysokości tych sum. Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego wpłacił na konto KKP 2 mln 250 tys. zł, dotacja na zjazd 2 mln 800 tys.; Zarząd Regionu Dolny Śląsk – na konto KKP 1 mln 906,8 tys. zł, na zjazd 180 014 zł; Mazowsze – na KKP 1 mln 400 tys., na zjazd 1 865 608 zł; Małopolska – na KKP 700 tys., na zjazd 1 mln 280 tys. zł; Zarząd Regionu Gdańsk – 600 tys., na zjazd nic; Łódź – na KKP 900 tys., na zjazd nic; Wielkopolska – na KKP 683 441 zł, na zjazd 800 tys.; Pomorze Zachodnie – na KKP 600 tys., na zjazd 700 tys.; Region Środkowo-Wschodni – na KKP 1 mln 002 tys., na zjazd 620 tys.; Bydgoszcz – 701 tys. na KKP, 549,2 tys. na zjazd; Region Świętokrzyski – 612 tys. na KKP, 506 tys. na zjazd; Rzeszów – 607 tys. na KKP, 480 tys. na zjazd; Region Podbeskidzia – 500 tys. na KKP, 440 tys. na zjazd; Region Opole – 2 tys. zł na KKP i nic na zjazd; Częstochowa – 800 tys. zł na KKP, nic na zjazd; Region Warmińsko-Mazurski – 800 tys. zł na KKP, na zjazd również nic; Wielkopolska Południowa – 500 tys. na KKP, na zjazd również nic; Zielona Góra – 200 tys. zł na KKP, 340 tys. zł na zjazd; Toruń – 1 mln  002 tys. na KKP, 296 422 zł na zjazd; Pobrzeże – 504 tys. KKP, 224 tys. na zjazd; Gorzów Wielkopolski – 402 tys. na KKP, 230 tys. na zjazd; Jelenia Góra – 502 tys. na KKP, 208 tys. na zjazd; Białystok – 602 tys. na KKP, 226 tys. na zjazd; Radom – 200 tys. na KKP, nic na zjazd; Elbląg – 600 tys. na KKP, również nic na zjazd; Słupsk – 400 tys. zł na KKP, 160 tys. na zjazd; Podkarpacie – 102 tys. na KKP, 148 606 zł na zjazd; Ziemia Sandomierska – 903 tys. na KKP, nic na zjazd; Kujawsko-Pomorski – 400 tys. zł na KKP, 120 tys. zł na zjazd; Piotrków Trybunalski – 490 tys. na KKP, 140 tys. zł na zjazd; Płock – 700 tys. zł na KKP, 121 524 zł na zjazd; Pojezierze – 305 tys. na KKP, 120 tys. na zjazd; Konin – 400 tys. na KKP, 130 344 zł na zjazd; Piła – 200 tys. na KKP, 104 tys. na zjazd; Leszno – 900 tys. na KKP, 83 538 zł na zjazd; Chełm – 200 tys. zł na KKP, 66 tys. zł na zjazd; Przemyśl – ani grosza na KKP, 87 tys. na zjazd; Sieradz – 202 tys. na KKP, 43 500,2 zł na zjazd; Kędzierzyn-Koźle – 59 tys. na KKP, 71 284 zł na zjazd; Nysa – 503 tys. na KKP, 44 tys. na zjazd; Kutno – 65 tys. na KKP, 50,2 tys. zł na zjazd; Federacja Tarnobrzeska – ani grosza na KKP, ani grosza na zjazd.

Proszę państwa, następna, bardzo krótka sprawa dotycząca kontroli w Krajowym Ośrodku Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP w Warszawie, ul. Szpitalna 5 m. 16 i kontroli w redakcji „Tygodnika Solidarność” w Warszawie, ul. Batorego 14. Mam tutaj tylko notatkę służbową następującej treści: „W wyniku przeprowadzonych kontroli nie stwierdzono rażących nieprawidłowości, uchybień w zakresie gospodarki finansowej i ewidencji księgowej”. Szczegółowe protokoły z kontroli wraz z wnioskami pokontrolnymi będą opracowane w terminie do 2 października [19]81 r. i dostarczone zostaną delegatom. Jeżeli chodzi o podsumowanie protokołu Komisji Rewizyjnej, macie je również państwo przed sobą, na ostatnich dwóch stronach protokołu….

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 40, s. 109:

Reasumując powyższe ustalenia, Komisja Rewizyjna przedstawia następujące wnioski w celu poprawy dotychczasowej działalności:

1. Wyegzekwować od OPSZ opracowanie zasad gospodarki finansowej związku, zgodnie z uchwałą KKP z dnia 25 lutego [19]81 r.

2. Opracować preliminarz budżetowy KKP na 1981 r. zgodnie z uchwałą z dnia 10 kwietnia [19]81 r. i przedstawić go do zatwierdzenia prezydium KKP.

3. Ustalić imiennie grupę osób z prezydium KKP upoważnionych do akceptowania wydatków ponad 25 tys. zł, a także ustalić, kto może wstępnie zezwalać na wydatkowanie sum przekraczających tę kwotę.

4. Dokonać formalnego przejęcia konta dewizowego od ZR Gdańsk przez KKP, zmieniając pieczęcie i wzory podpisów. Po dokonaniu tego przelać na konto dewizowe regionu (nowo otwarte) sum należnych z punktu 3.3 protokołu.

5. Bezzwłocznie dokonać wpłat środków dewizowych będących w depozycie w kasie KKP (pkt 3.3 protokołu) na konto bankowe.

6. Należy opracować instrukcję regulującą sposób sporządzania i udokumentowania zakupu i rozchodu materiałów, zakupu]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_004_19810926]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_005_19810926]

JERZY NOWAK – przewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej

usług obcych, rozliczenia kosztów podróży służbowych oraz pozostałych zaszłości finansowych i gospodarczych.

[7.] Bezzwłocznie ubezpieczyć pomieszczenia KKP od kradzieży z włamaniem.

[8.] Zobowiązać OPSZ i „Tygodnik Solidarność” do składania prezydium KKP okresowych sprawozdań finansowych kwartalnych.

9. Dokonać podziału środków trwałych i nietrwałych między KKP a Zarządem Regionu Gdańsk i założyć księgi inwentarzowe.

[10.] Bezwzględnie wyegzekwować zaległe wpłaty od regionów ustalone na 100 tys. zł miesięcznie od 1 marca, zgodnie z uchwałą KKP z dnia 25 lutego, z zagrożeniem zawieszenia w działalności KKP niesumiennych pod tym względem regionów.

[11.] W trybie natychmiastowym zorganizować służbę finansową w BIPS przez zaangażowanie fachowego księgowego. Uporządkować gospodarkę finansową, uwiarygodnić dowody księgowe i dokonać prawidłowego rozliczenia za okres jego działania.

[12.] Bezwzględnie zobowiązać Komisję ds. Rozdziału Maszyn i Sprzętu Poligraficznego do uporządkowania całej tej sprawy w skali krajowej. Dokonać formalnego protokolarnego przekazania sprzętu poszczególnym regionom względnie komisjom zakładowym i dokonać wyceny w złotych polskich, dopilnować zaewidencjonowania ich, przepraszam. Po zakończeniu tych spraw powołać specjalną komisję rewizyjną, która zrewiduje prawidłowość dokonanych czynności i przedstawi KKP do zatwierdzenia.

[13.] Zobowiązać główną księgową do przedkładania na prezydium KKP sprawozdań finansowych za okresy kwartalne.

[14.] Zaopiniować przez OPSZ i zatwierdzić opracowany schemat organizacyjny KKP.

[15.] Ustalić strukturę zatrudnienia.

[16.] Zatrudnić fachowego i doświadczonego pracownika do działu spraw osobowych KKP i zobowiązać go do uzupełnienia dokumentów w terminie jednego miesiąca, to jest do dnia 30 października.

[17.] Zatrudnić obsługę dalekopisów, centrali telefonicznej oraz tłumaczy dla BIPS.

[18.] Dokonać rozdziału wszystkich komórek organizacyjnych KKP i Zarządu Regionu Gdańsk.

[19.] Bezwzględnie zobowiązać wszystkich kierowników działów, ażeby pracownicy KKP przedłożyli najdalej do dnia 30 października wiarygodne referencje z komisji zakładowych poprzednich miejsc pracy lub osobiste poręczenie znanych działaczy naszego związku. W przeciwnym wypadku należy z tymi pracownikami rozwiązać umowę o pracę.

[20.] Zobowiązać prezydium KKP do zapewnienia na terenie Gdańska w najbliższej przyszłości budynku, który pomieściłby salę obrad KKP, biura związku, urządzenia łączności i drukarni.

[21.] Przeprowadzić inwentaryzację posiadanego sprzętu.

[22.] Uregulować sprawę praw autorskich do znaku graficznego „Solidarność” w terminie do dnia 31 października [19]81 r.

[23.] Komisja Rewizyjna proponuje wypłacić gratyfikację z puli KKP autorowi znaku graficznego „Solidarność”.

[24.] Powołać komisję weryfikacyjną w celu stwierdzenia przydatności zawodowej i zaproponowania zakresu kompetencji dla wszystkich pracowników KKP. Termin wykonania 31 października.

[25.] Zobowiązać przewodniczącego KKP do zabezpieczenia w porozumieniu z władzami administracyjnymi odpowiedniej ilości mieszkań służbowych dla działaczy związku, którzy bezwzględnie muszą stale przebywać na terenie Gdańska.

[26.] Zlecić OPSZ KKP opracowanie siatki płac dla pracowników KKP. Tu uwaga – to już zostało wykonane.

[27.] Zapewnić pracownikom KKP należyte warunki BHP i socjalne.

[28.] Wprowadzić normę zużycia paliwa dla samochodów Fiat 125p, zgodną z normą fabryczną. Komisja Rewizyjna proponuje średnio 12 l na 100 km, a w przypadku wykazanej oszczędności paliwa na karcie drogowej, wypłacać kierowcy 100 proc. równowartości zaoszczędzonego paliwa.

[29.] Zapewnić wszelkimi sposobami osobiste bezpieczeństwo działaczom i pracownikom KKP, np. przez utworzenie portierni i zakaz wstępu do biur KKP osób postronnych, zwłaszcza w porze nocnej.

W świetle powyższych ustaleń i wniosków Krajowa Komisja Rewizyjna proponuje zjazdowi udzielić absolutorium ustępującym władzom krajowym Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Na tym protokół zakończono i podpisano. Dziękuję bardzo [oklaski].

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD SPRAWOZDANIEM Z DZIAŁALNOŚCI KKP POMIĘDZY I A II TURą ZJAZDU]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 4 minuty 44 sekundy]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

Proszę państwa, mam właściwie kolejny wniosek formalny, który jest poparciem wniosku już zgłoszonego o przesłuchanie taśmy z obrad prezydium KKP. W tej sprawie wpłynęło do prezydium wyjaśnienie napisane dzisiaj: „W związku z wnioskiem delegata o odtworzenie z taśmy magnetofonowej obrad ostatniego prezydium KKP oświadczam, co następuje: 1. Na obradach byli obecni przedstawiciele agencji AS i BIPS, którzy sporządzali dziennikarski zapis obrad. Obrady były protokołowane przez sekretariat KKP. Agencja TV BIPS jest w posiadaniu niepełnego zapisu telewizyjnego obrad. Z uwagi na wcześniej określony czas nagrywania obrad zapisu magnetofonowego BIPS ani sekretariat KKP nie prowadził, w związku z czym możliwe jest odtworzenie, niemożliwe jest, przepraszam, odtworzenie pełnego zapisu magnetofonowego z obrad prezydium KKP”. Podpisano: kierownik BIPS Arkadiusz Rybicki.

W tej sytuacji zwracam się do państwa, którzy zgłaszali wniosek formalny, o odtworzenie taśmy, jeśli mają informację bądź posiadają tę taśmę, aby zgłosili się do prezydium zjazdu. W przeciwnym wypadku, jeśli nie otrzymamy informacji, gdzie tę taśmę można znaleźć, niestety nie będziemy mogli jej odtworzyć. Jeżeli oczywiście wniosek będzie przegłosowany, ale na to musimy mieć podstawę do głosowania.

Proszę państwa, mam jeszcze prośbę, to nie jest wniosek formalny, ale prośba, którą chciałbym jednak, abyście państwo przegłosowali. Otóż jest to prośba delegatów Regionu Małopolska: „Zwracamy się z prośbą do delegatów I Zjazdu NSZZ »Solidarność« o udzielenie głosu gościowi zjazdu panu Hutchinsonowi, profesorowi Uniwersytetu Kalifornijskiego, aktualnie wykładowcy w Uniwersytecie Londyńskim. Profesor Hutchinson jest organizatorem Amerykańskiej Federacji Pracy [American Federation of Labor – AFL]. Zamierza przedłożyć w Stanach i Anglii, jak można pomóc Polsce i »Solidarności«. Delegaci Regionu Małopolska”. Myślę, że poddamy to pod głosowanie. Kto jest za? Przepraszam, jest kontrwniosek. Dziesiąty mikrofon, sektor siódmy.

GŁOS NIEROZPOZNANY (Jan Brodzki?)

Ja przepraszam pana, ale ten wniosek ja złożyłem na piśmie i pan nie przeczytał całego wniosku, całej treści. Chodzi o to, że chcemy znać prawdę, jak się odbywało prezydium KKP. Bo są obawy delegatów, że nie chcecie powiedzieć. Nie wy, oczywiście, ale ta obradująca czwórka, nie chcą powiedzieć, jak tam było. Chcemy dowiedzieć się, jak były prezentowane stanowiska, głosy, i jak było to przeprowadzone. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Już odczytuję pański wniosek, choć, jak powiedziałem, dotyczył on taśmy, którą, niestety, nie dysponujemy: „Proszę o przegłosowanie wniosku o wysłuchanie taśmy z obrad prezydium KKP na temat samorządów [pracowniczych]. Dowiemy się, kto brał [w nim udział] i jakie stanowisko prezentował. Na posiedzeniu była ekipa telewizyjna BIPS. Obawiam się, że przed delegatami ukrywa się prawdę”. Spełniam pańskie życzenie, ale niemniej to nie zmienia stanu rzeczy, że taśmy i tak nie posiadamy. Jeszcze raz apeluję do państwa, którzy wiedzą cokolwiek na temat posiadania taśmy, aby zechcieli skontaktować się z nami, udzielić nam w tej sprawie informacji.

Wracam do prośby delegatów Regionu Małopolska. Kto jest za przyjęciem tej prośby? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna. Komisję Skrutacyjną proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto wniosek.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Wobec tego zaraz po przerwie prosimy pana prof. Hutchinsona o zabranie głosu.

Jeszcze są komunikaty. Proszę do spikera mikrofon.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, mam następujący komunikat: poprawki, uwagi i wnioski do projektu ordynacji wyborczej przyjmowane będą do godz. 16.00, a nie, jak zapowiedziano poprzednio, do godziny wcześniejszej. Oczywiście te poprawki, uwagi i wnioski trzeba składać do Komisji Statutowej. Następująca informacja: w przerwie obrad po godz. 14.00 zostanie wyemitowany pierwszy program przygotowywany przez telewizję BIPS. Program będzie emitowany przez telewizję wewnętrzną I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność”. I jeszcze pozwolę sobie przeczytać państwu telegram, który żeśmy dostali: „Do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« w Gdańsku. Uchwałą prezydium Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ RI »Solidarność« w Gorzowie Wielkopolskim, w związku z odbywającą się II turą I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«, my, rolnicy woj. gorzowskiego, zrzeszeni w naszym Związku Zawodowym »Solidarność«, pragniemy pomóc wam w wyżywieniu. Oferujemy wam 50 tuczników z naszego województwa, by delegaci na II turę zjazdu mieli zapewnione wyżywienie bez uszczerbku dla społeczeństwa Trójmiasta”. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę państwa wobec tego ogłaszam przerwę do godz. 16.00.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…południowej. Proszę o zabranie głosu kol. Onyszkiewicza. Jednocześnie proszę prof. Hutchinsona o przygotowanie się do zabrania głosu.

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 11 minut 40 sekund]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, ja chciałbym zacząć od spraw zagranicznych, przypominam, że chodzi w moim wystąpieniu o jedno, o zrobienie jakiegoś takiego krótkiego przeglądu rozmaitych reakcji prasy krajów zachodnich i naszej, i krajów sąsiednich tego, co się ostatnio w Polsce dzieje. Zacznę może od oceny znanego dziennika francuskiego „Le Monde”, który głównie zajmuje się sprawami wypowiedzi Olszowskiego[128] i sprawą samorządów [pracowniczych]. Komentator tego dziennika, korespondent warszawski pisze tyle: w negocjacjach ostatniej godziny kierownictwo „Solidarności” okazało się giętkie. Władza, po swoim znanym wybuchu, wolała nie prowokować związku, zmuszając do przyjęcia przez Sejm swojego własnego projektu bez zmian. Być może, wśród mniejszości posłów, której…

[Brak fragmentu nagrania]

…zarysowała się fronda, która zmusiła władzę do tego rodzaju ustępstwa, i dalej: istniała obawa o znaczną część posłów bezpartyjnych, a nawet o posłów S[tronnictwa] D[emokratycznego] i Z[jednoczonego] S[tronnictwa] L[udowego], którego wiceprezes zarzucił Rakowskiemu[129], iż ten oświadczył, że wszelka idea porozumienia z „Solidarnością” została pogrzebana przez władze, przez zjazd związku. Na partii ciążyła obawa przed ukazaniem swej większości, ale równocześnie samotności w Sejmie, podobnie jak na kierownictwie związku powinna ciążyć obawa, iż nie panuje już nad swoimi grupami. Sprawom wystąpienia Olszowskiego poświęconych jest cały szereg korespondencji, m.in. też dziennik włoski „Il Messagero” tym się zajmuje i pisze m.in.: „PZPR, Kościół katolicki i związek zawodowy, współpraca tych trzech sił decydujących dla życia społeczno-politycznego w Polsce wydaje się dzisiaj mniej odległa, a nawet dokonano znacznego kroku naprzód w zapoczątkowaniu dyskusji nad tym problemem. Chodzi niewątpliwie o bezprecedensowy fakt nie tylko w historii Polski powojennej, lecz…

[Brak fragmentu nagrania]

…Olszowskiego. Poza tym dosyć dużo miejsca poświęcone jest ostatnim wystąpieniom księdza prymasa, w szczególności podkreśla się tutaj jego apel o unikanie przelewu krwi, cytuje się słowa, że „dosyć krwi wsiąknęło w te bruki, kraj potrzebuje miłości i ofiary, ale bezkrwawej”. Jeśli chodzi o sprawę w sądzie, to jeszcze pismo włoskie następujące ma zdanie: uzyskanie zgody w Sejmie doprowadzi do upadku niebezpiecznego żądania z I tury Zjazdu Krajowego „Solidarności” dotyczącego przeprowadzenia referendum.

Troszkę głośniej? Głośniki nie są włączone, przepraszam, czy można interweniować w tej sprawie. Będę mówił głośniej i wolniej.

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 40, s. 111:

W „Le Matin” stwierdza się, że II tura zjazdu może jeszcze odrzucić kompromis osiągnięty w sprawie samorządów [pracowniczych], a „otwarcie” Olszowskiego ku zgodzie nie oznacza jeszcze generalnego porozumienia.]

Zresztą już cytowany wielokrotnie bardzo poważny dziennik francuski [„Le Monde”], to jego korespondent Bernard Guetta pisze, jak już mówiłem o tych sprawach przemówienia Olszowskiego. Przepraszam bardzo, ja już o tym mówiłem.

Natomiast jeśli chodzi o głosy innej prasy, mianowicie o głosy prasy np. wschodnioniemieckiej, to w artykule w „Neues Deutschland” zawarte są m.in. takie sformułowania: „Sytuacja w Polsce nacechowana jest generalnym atakiem kontrrewolucji na socjalizm. Tym bardziej niezrozumiałe jest dla zwolenników socjalizmu w Polsce i nie tylko ustawiczne zwlekanie kierownictwa z przejściem od słów do czynów i oparcia się w konsekwentnej walce z zaciekłymi wrogami socjalizmu i narodu polskiego”. No więc… Jeśli chodzi o inne pisma zachodnie, to robione są spekulacje na temat tego, co Zachód może w ogóle zrobić dla Polski i jakie jest w ogóle stanowisko Zachodu w tej sprawie. Na przykład angielski dziennik „Times” pisze, że najlepsza nadzieja na zmniejszenie napięcia w Europie leży w tym, żeby Europa Wschodnia stała się wolniejsza od wpływów radzieckich. Nie może być to jednak osiągnięte przemocą, gdyż Zachód nie będzie ryzykował, poprzez podważanie panowania radzieckiego w tym regionie, wojny nuklearnej. Dlatego też Europa Wschodnia musi sama wyzwalać się krok po kroku poprzez stopniową ewolucję. Zachód powinien wypróbować tę historyczną szansę, gwarantując Polsce więcej pomocy substancjalnej. Jeśli chodzi o nasze środki masowego przekazu, to nie ma w nich nic godnego zacytowania tutaj, co by nie było wszystkim znane. Chciałbym powiedzieć, że Polskie Radio nadało informację bardzo krótką w dniu dzisiejszym w programie I o zjeździe, tylko taki krótki anons, że się odbywa. Radio gdańskie było dużo bardziej na ten temat wymowne i dużo więcej powiedziało, ale to tyle. Jeśli chodzi o komentarz „Trybuny Ludu”, też jest on dosyć krótki, nie zawiera właściwie niczego nowego, natomiast w radio moskiewskim ukazała się informacja, że w Polsce, prawda, dzieją się rozmaite rzeczy, że w dalszym ciągu jest sytuacja napięta, nie ma natomiast mowy ani o tym, że jest zjazd „Solidarności”, co jest dosyć w końcu zrozumiałe, należało tego oczekiwać, ale nie ma też mowy w ogóle o ustawach, które zostały przez Sejm uchwalone. Na ten temat panuje wstydliwe milczenie. Dziękuję.

[WYSTĄPIENIE PROF. JOHNA HUTCHINSONA]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 18 minut 3 sekundy]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Również dziękuję koledze Onyszkiewiczowi.

Proszę o zabranie głosu profesora Hutchinsona. Do głosu przygotuje się kolega Fudakowski.

Proszę bardzo.

JOHN HUTCHINSON

[Tłumaczenie z języka angielskiego]

Panie przewodniczący, bracia i siostry z „Solidarności”! Dałbym wszystko na świecie za to, aby być tutaj dzisiaj i aby mój ojciec mógł być tutaj. Mój ojciec był górnikiem i działaczem związków zawodowych w Anglii, który w czasie wielkiego strajku w 1926 r. walczył o prawa związkowe i przeciwstawiał się działalności swoich pracodawców, i pozostał zawsze wierny członkom swojego związku, których miał zaszczyt reprezentować. Mój ojciec byłby również zaszczycony, gdyby mógł być dzisiaj po waszej stronie, ponieważ wierzyłby, tak samo jak ja wierzę, że powstanie „Solidarności” jest największym wydarzeniem w historii związków zawodowych. Nie ma nic, powtarzam, nie ma nic większego w historii związków zawodowych na świecie, co mogłoby być porównane z tym, co wyście osiągnęli, co zrobiliście dla siebie i dla swojego kraju [oklaski]. Zapaliliście światło, światło dla ruchu pracy, i to światło oświetli drogę wszystkich związków zawodowych na całym świecie na wiele, wiele lat. Pozwólcie powiedzieć jedno słowo braterskiego ostrzeżenia: historia jest pokryta kośćmi aktywistów związkowych, którzy walczyli o nasze prawa, ale zapomnieli o tym, że trzeba pracować codziennie, ciężko, dzień po dniu. Pozwólcie mi wobec tego, żebym mógł wam zasugerować, że tutaj działacie jako zbawcy swojego narodu, i pracujecie ciężko, zawsze, w każdym zakładzie, w każdej kopalni, w każdym przemyśle, aby stworzyć organizację, która będzie służyła waszym członkom i jednocześnie chroniła ich w codziennej pracy. Dlatego właśnie zawsze zachowacie lojalność członków waszej organizacji, i dlatego też wasz naród będzie wolny [oklaski]. Mam wielki zaszczyt, ażeby przywieźć tutaj pozdrowienia od Polaków ze Stanów Zjednoczonych, bo prosili, abym wam przekazał, że z całego serca stoją z wami, stoją przy was i modlą się za was w ciągu dnia i w ciągu nocy [oklaski] i ja również to robię, ja również to robię. Pozwólcie mi zakończyć z błogosławieństwem, tradycyjnym błogosławieństwem górników Wielkiej Brytanii i Północnej Ameryki. Jest to tradycyjne błogosławieństwo dla człowieka pracy, dla wolnych chrześcijan, i to błogosławieństwo idzie wszędzie tam, gdzie są wolni ludzie pracujący, i to jest to posłanie od ludzi, od mojego narodu: Pan Bóg was błogosławi i wami się opiekuje, wiara boska oświeca was i łaska boska będzie z wami [oklaski]. Pan Bóg daje swoje błogosławieństwa wszystkim ludziom dobrej woli i pokój. To jest to, co przynosi wam łaska boska [oklaski].

[ODCZYTANIE LISTU LANE’A KIRKLANDA,

PRZEWODNICZĄCEGO AFL-CIO]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 25 minut 12 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze kolega Fudakowski.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, pan Lane Kirkland, prezydent AFL-CIO [American Federation of Labor – Congress of Industrial Organizations], amerykańskiej centrali związkowej, miał przybyć na drugą część naszego zjazdu, jednakże nie uzyskał wizy wjazdowej do Polski. Mam jednak w ręku tekst przemówienia, który pan Kirkland pragnął wygłosić na tym forum. Jestem w związku z tym zaszczycony, że będę mógł odczytać tłumaczenie tego tekstu dla państwa. Jednocześnie jest również taśma magnetowidowa z zapisem oryginalnym, którą pan Kirkland przesłał przez inną osobę. Oto treść [oklaski]. Oto tekst:

„Jestem zaszczycony, mogąc wystąpić przed tym zgromadzeniem odważnych ludzi, by przekazać gorące braterskie pozdrowienia i szczery podziw ze strony waszych 15 milionów braci i sióstr z AFL-CIO. Waszym działaniem doprowadziliście nie tylko do odnowy w Polsce, lecz i do odnowy ducha robotniczego na całym świecie. Sprawiliście, że słowo »solidarność« przestało być sloganem, a stało się autentyczną siłą moralną, która ożywiła światowy ruch wolnych i niezależnych związków zawodowych. 19 września setki tysięcy amerykańskich robotników i ich sojuszników demonstrowało w Waszyngtonie, wyrażając swe konstytucyjne prawo, by zaprotestować przeciwko społeczno-gospodarczej polityce naszego rządu. Są to sprawy czysto wewnętrzne, ale w myślach byliśmy wtedy z wami. Naszą demonstrację nazwaliśmy dniem solidarności [oklaski]. Nie jest to pierwszy wypadek, że polski duch ożywia nasz kraj.

Z okien mojego gabinetu widzę park Lafayetta przed Białym Domem. Stoi tam pomnik generała Tadeusza Kościuszki, który walczył po stronie rewolucji amerykańskiej, rewolucji, która opowiedziała się za demokracją i niepodległością, a przeciwko kolonializmowi i obcemu panowaniu. Na pomniku Kościuszki wyryte są słowa: »Gdy Kościuszko padł, wolność zadrżała«. Dzisiaj wolność nie drży, lecz raduje się polską »Solidarnością« [oklaski]. Historia amerykańskiego ruchu związkowego ma także i inny specjalny dług wobec Polski. Dług zaciągnięty na wiele lat przed rewolucją amerykańską. Pierwszy strajk w naszym kraju był dziełem polskich hutników szkła w roku 1619, w Jamestown, w stanie Virginia. Zastrajkowali, by zdobyć prawo głosu w wyborach pierwszego amerykańskiego zgromadzenia ustawodawczego, udział, który był zastrzeżony dla ludzi angielskiego pochodzenia. Pierwszy strajk sprzed 362 lat zakończył się zwycięstwem. Zdobyli prawo głosu, co pociągnęło za sobą daleko idące konsekwencje dla rozwoju demokracji w Ameryce. Polscy robotnicy w dalszym ciągu są nauczycielami świata. Dla tych, którzy wierzą w pokojowe współżycie państw, nie ma zadania ważniejszego niż oddzielenie kwestii praw i swobód człowieka od zagadnienia własności środków produkcji. Wolność stowarzyszeń, zgromadzeń i wyrażania przekonań to niezbywalne środki, za pomocą których każdy naród decyduje dla siebie, jakie formy organizacji społeczno-ekonomicznej są najodpowiedniejsze dla jego potrzeb, tradycji i aspiracji. Szacunek dla praw robotniczych nie wynika automatycznie z żadnego systemu gospodarczego, lecz stanowi element humanizacji wszystkich systemów. W zależności od tego, na ile ta zasada jest odzwierciedlana w postępowaniu rządów, istnieje możliwość otwarcia szerokiej drogi dla pokoju, normalnego dialogu między narodami i sprawiedliwego podziału zasobów. Delegaci na wasz kongres będą musieli stawić czoło wielu trudnym, a nawet historycznym problemom. AFL-CIO nie śmiałaby udzielać wam rad. Wy jedni rozumiecie potrzeby polskich robotników. Wy jedni jesteście autentycznymi wyrazicielami tych potrzeb. Niech polska historia będzie dziełem Polaków. Związkowi »Solidarność«, robotnikom polskim przysięgamy słowami starej amerykańskiej pieśni związkowej: »Solidarność na zawsze«” [oklaski].

[ZAPROSZENIE NA ZJAZD PRZEDSTAWICIELI

KOMITETU ZAŁOŻYCIELSKIEGO ZWIĄZKU ZAWODOWEGO

FUNKCJONARIUSZY MILICJI OBYWATELSKIEJ]

[PD 1kzd_2t_005_1981092 – 33 minuty 12 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Bardzo proszę organizatorów, aby zapewnili porządek na sali. Prezydium chciałoby, żeby ten zjazd był zjazdem delegatów, a nie fotoreporterów [oklaski]. Mam informację dla państwa: między godz. 18.00 a 19.30 będzie prawdopodobnie kolacja. Prosimy szanownych delegatów, żeby do czasu kolacyjnego rozważyli możliwość obradowania jeszcze dzisiaj po kolacji. Chodzi o godz. od 20.00 do 22.00. Do tej sprawy przed kolacją jeszcze wrócimy.

Mam następujący wniosek pana Kozickiego[130] z Gdańska: „Składam wniosek o zaproszenie na ostatnie dni zjazdu przedstawicieli Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Milicji Obywatelskiej, z możliwością krótkiego ich wystąpienia” [oklaski]. Jest również wniosek formalny kolegi Bujaka[131] w tej sprawie. Odczytam państwu tekst ewentualnego zaproszenia: „Prezydium I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« ma zaszczyt zaprosić na drugą turę zjazdu przedstawicieli Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej”.

Ponieważ jest to wniosek formalny, poddaję samą zasadność zaproszenia na zjazd przedstawicieli Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej pod głosowanie. Kto jest za wystosowaniem takiego zaproszenia? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów delegaci głosowali za zaproszeniem [oklaski].

[SPRAWA NIEUDZIELANIA WIZ GOŚCIOM ZAPROSZONYM NA ZJAZD]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 36 minut 10 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mam następny wniosek wystosowany przez pana [Jana] Józefa Lipskiego[132] z Regionu Mazowsze. Czytam treść: „Proszę o głos łączny w dwóch łączących się sprawach w trybie pilnym. Pilność uzasadniam terminami, których wpływ zdezaktualizuje sprawę. Po pierwsze, w poruszanej podczas I tury sprawie wizy dla obywatela szwedzkiego Jakuba Święcickiego[133]. Sprawa jako – przepraszam bardzo, ale nie potrafię tego odczytać – jako poruszona już znana jest delegatom, lecz nie ma biegu. Po drugie, w sprawie zaproszenia wydawnictw związkowych na targi frankfurckie książki – termin targów 14 bm. Mimo bliskości terminów i wagi sprawy dla propagandy związkowej, też rzecz nie ma biegu”.

Bardzo proszę o ustosunkowanie się delegatów do następującej sprawy: czy udzielimy panu [Janowi] Józefowi Lipskiemu w tej chwili głosu w poruszanej przez niego kwestii? Kto jest za?

Rozumiem, że rzecz nie została zrozumiana. Wobec tego przeczytam jeszcze raz tekst wniosku kol. Lipskiego: „Proszę o głos łączny w dwóch łączących się sprawach w trybie pilnym”. Pilność uzasadnia kol. Lipski następująco: „w grupie poruszanych podczas I tury… W sprawie poruszanej podczas I tury wizy dla ob. szwedzkiego Jakuba Święcickiego. Poruszano taką sprawę, i sprawa, że tak powiem, nie nabrała dalszego biegu. I druga sprawa, zaproszenia wydawnictw związkowych na targi frankfurckie książki. Termin tych targów jest 14 bm. – zaczął się rozumiem, przepraszam, 14 września – mimo terminu i wagi sprawy dla propagandy związkowej rzecz też nie ma biegu”. I w tej sprawie pan Józef Lipski chciałby się wypowiedzieć. Kto jest za udzieleniem głosu panu Lipskiemu? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby udzielić głosu koledze.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo kol. Lipskiego i jednocześnie chciałbym prosić szanownych delegatów, aby raczyli pisać wyraźniej, jako że mamy trudności z odcyfrowaniem wniosków składanych przez tychże.

Proszę przy sektorze piątym mikrofon nr 2.

JAN JÓZEF LIPSKI

Można już? Jan Józef Lipski, Region Mazowsze, 052 numer mandatu. Tutaj jest o tyle nieporozumienie, że ja to napisałem po to, żeby prezydium wiedziało, o czym chcę mówić. W tej chwili państwo już wiedzą, o co mi chodzi, więc nie ma powodu, żebym państwu zabierał czas. Więc tylko reasumując, chodzi mi o to, iż, po pierwsze, na I turze zjazdu była mowa, iż Jakub Święcicki, obywatel szwedzki, który przez cały okres działalności tutaj środowisk opozycyjnych w Polsce działał na ich rzecz, nie dostał wizy i ta rzecz jest jeszcze o tyle do naprawienia, że nasz zjazd się jeszcze nie skończył i on może jeszcze przybyć. Niestety, nic nie zrobiono w tej sprawie. Sprawa druga: ponieważ na targach książki we Frankfurcie organizatorzy chcieliby widzieć wydawnictwa związkowe, więc wysłali tutaj odpowiednie pisma. Okazało się, że do tego jest potrzebne zaproszenie. Związek Pisarzy Niemieckich przysłał odpowiednie zaproszenie. Jest dobrze, żeby tam wydawnictwa nasze związkowe były reprezentowane, z każdego punktu widzenia. I również w tej sprawie niczego nie zrobiono. Po prostu chciałem zabrać głos w tym celu, by zebrani zobowiązali swoim głosowaniem odpowiednie komórki naczelnych władz „Solidarności”, by w tej sprawie zrobiły, co do nich należy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy mógłbym prosić o dokładne sformułowanie wniosku na piśmie – to jest bardzo istotne dla delegatów.

JAN JÓZEF LIPSKI

Tak jest, proszę obrócić to na drugą stronę, tę kartkę, która tam jest i tam jest wszystko, i tam jest napisane.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Propozycja kolegi Lipskiego dotyczy takiego tekstu: „Walny Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« poleca Komisji Spraw Zagranicznych załatwienie w trybie pilnym: a) interwencji w sprawie nieudzielenia wizy wjazdowej do Polski obywatelowi szwedzkiemu Jakubowi Święcickiemu, co uniemożliwia mu przyjechanie do kraju w związku z Walnym Zjazdem Delegatów; b) dokonanie wszystkich kroków umożliwiających zaprezentowanie wydawnictw związkowych na międzynarodowych targach książki we Frankfurcie nad Menem, RFN”.

Proponuję oddać wniosek kolegi Lipskiego do Komisji Uchwał i Wniosków, która przygotuje formalny tekst uchwały w tej sprawie Walnego Zjazdu. Proponuję również uznać przeczytany przeze mnie tekst jako I czytanie tejże uchwały. Wnioski i zgłoszenia zmian w tekście prosimy składać do Komisji Uchwał i Wniosków, w tej sprawie.

Proszę bardzo, mikrofon piąty.

BOGDAN LIS

Chciałbym zwrócić uwagę delegatów na jedną sprawę, mianowicie zjazd nie ustosunkował się do nieudzielenia wiz delegacjom zagranicznych związków zawodowych, które chciały przyjechać do Polski, w związku z tym interwencja zjazdu w sprawie przyjazdu tutaj jednego obywatela szwedzkiego byłaby, wydaje mi się, no po prostu nie na miejscu [oklaski]. Ja znam Jakuba, bardzo go lubię, wydaje mi się jednak, że sprawa powinna być załatwiona trochę inaczej. Komisja Spraw Zagranicznych interweniowała w sprawie Święcickiego, interweniowała także w sprawie przyjazdu do Polski zarówno delegacji ze Stanów Zjednoczonych, jak i z Belgii, z Brukseli. Te nasze monity nie odniosły skutku. Wydaje mi się, że zjazd, jeżeli miałby monitować, to przede wszystkim w sprawie delegacji ze Stanów Zjednoczonych i delegacji z Brukseli z M[iędzynarodowej] K[onfederacji] W[olnych] Z[wiązków] Z[awodowych]. Dziękuję.

[KWESTIA KOMPROMISU DOTYCZĄCEGO USTAWY

O SAMORZĄDZIE PRACOWNICZYM]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 44 minuty 38 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę te uwagi przedstawić Komisji Uchwał i Wniosków. Chciałem przeczytać państwu oświadczenie kol. Henryka Bąka z Regionu Mazowsze: „Na zakończenie mojego wystąpienia powiedziałem, że nie popieram stanowiska prezydium KKP w sprawie samorządów [pracowniczych]. Ze względów technicznych, przerywanie wypowiedzi, wyłączanie mikrofonów, część delegatów nie dosłyszała słowa »nie« i dlatego proszę o odczytanie mego oświadczenia”.

Chciałem zaprezentować delegatom stan faktyczny w sprawie uchwały prezydium KKP w sprawie samorządów [pracowniczych]. Otóż istnieje taśma magnetofonowa z relacją fragmentów posiedzenia prezydium KKP. Taśma ta jest w archiwum, prezydium zjazdu jej w tej chwili nie posiada. I jest jeszcze jeden dokument traktujący o tej sprawie – serwis AS. Jest to oczywiście dokument skrótowy, który również w całości nie wyjaśnia sprawy.

Przy znajomości tych faktów chcę państwu odczytać wniosek kol. Jerzego Milewskiego, który w imieniu Sieci, co prawda tylko ośmiu „oczek”, jak tutaj pisze, składa tenże wniosek. Wniosek brzmi: „Prosimy o przesunięcie dyskusji na temat ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie do jutra, na sesję poranną, to znaczy do czasu, kiedy delegaci będą mogli zapoznać się z treścią ustaw oraz przebiegiem posiedzenia prezydium KKP. Jednocześnie informujemy, że podejmiemy próbę przygotowania naszego stanowiska w tej sprawie” – to znaczy kol. Milewski mówi w imieniu Sieci.

Kto jest za przyjęciem tego wniosku, co oznaczałoby przesunięcie do jutrzejszej sesji porannej sprawy, o której mowa? Kto jest za przesunięciem do jutra? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przesunięciem tego tematu na jutro.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Z wniosku przeze mnie przeczytanego wynika jednocześnie wniosek drugi. Brzmi on mniej więcej w ten sposób, to znaczy stawiam delegatom pytanie: czy jutro, przed rozważeniem tej sprawy dopuścimy do głosu przedstawicieli Sieci uzasadniających swoje stanowisko w tej sprawie? Kto jest za oddaniem głosu przedstawicielom Sieci?

Jest kontrwniosek. Proszę bardzo. Który to mikrofon? Stanowisko trzecie, mikrofon nr 9, mikrofon nr 9.

ANDRZEJ PORAWSKI[134]

Andrzej Porawski, Region Wielkopolska. Mam oczywiście propozycję, żeby dopuścić Sieć do głosu, natomiast żeby Sieć wygłosiła swoje stanowisko po wszystkich wystąpieniach delegatów. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec tego, że z wniosku przedstawionego przez kol. Milewskiego nie wynika, kiedy Sieć chciałaby prezentować swoje stanowisko, możemy przyjąć propozycję. Czyli jeszcze raz, kto jest za dopuszczeniem do głosu Sieci, po dyskusji już wśród delegatów? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za dopuszczeniem do zabrania głosu przez przedstawicieli Sieci.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, udzielam głosu.

[SPRAWA POROZUMIENIA MIĘDZY NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

I ZWIĄZKIEM LITERATÓW POLSKICH]

[PD 1kzd_2t_005_19810926 – 49 minut 39 sekund]

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, na I turze naszego zjazdu podjęliśmy wspólnie postanowienie o podpisaniu porozumienia ze Związkiem Literatów Polskich. Delegacja Związku Literatów Polskich przybyła na nasze obrady na czele z prezesem Janem Józefem Szczepańskim[135] [oklaski]. Przed oficjalnym podpisaniem tego porozumienia przy naszym stole prezydialnym, poprosimy do tego przedstawicieli Związku Literatów Polskich oraz KKP, pozwolę sobie przeczytać państwu tekst tego porozumienia:

„Porozumienie między Związkiem Literatów Polskich a Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym »Solidarność« w sprawie współpracy w dziedzinie upowszechniania i rozwoju kultury.

Obie strony dostrzegają pilną potrzebę nawiązania wszechstronnej współpracy w dziedzinie upowszechniania i rozwoju kultury we wszystkich środowiskach reprezentowanych przez NSZZ »Solidarność«. W związku z powyższym uzgodniono następujące zasady współpracy:

1. Związek Literatów Polskich i NSZZ »Solidarność« podejmą wspólną inicjatywę stworzenia sieci bibliotek związkowych i kompletowania księgozbiorów. Związek Literatów Polskich deklaruje wszechstronną pomoc w tym zakresie.

2. Związek Literatów Polskich deklaruje pomoc w organizacji i realizacji programów wszechnic robotniczych.

3. Obie strony współpracować będą w organizowaniu spotkań autorskich w zakładach pracy, organizowaniu cyklicznych prelekcji na tematy związane z literaturą i tym podobnych inicjatywach.

4. Związek Literatów Polskich deklaruje gotowość do pośredniczenia w pozyskaniu współpracy pisarzy przy tworzeniu pism i wydawnictw kulturalnych NSZZ »Solidarność«. Podobną pomoc Związek Literatów Polskich deklaruje przy tworzeniu programów radiowych i telewizyjnych »Solidarności«.

5. Obie strony deklarują chęć współpracy w sprawach dotyczących całokształtu polityki kulturalnej państwa: wydawnictw, pism społeczno-kulturalnych, teatru, filmu, radia, telewizji, a to w celu korygowania tej polityki oraz prowadzenia jej dla dobra społeczeństwa i jego wszechstronnego rozwoju duchowego. Zostaną powołane w tym celu doraźne wspólne grupy robocze.

6. W razie potrzeby obie strony będą współdziałać we wszelkich innych nieokreślonych w niniejszym porozumieniu sprawach dotyczących rozwoju kultury narodowej.

7. Obie strony uznają za celowe utworzenie funduszu stypendialnego »Solidarności«, z którego mogliby korzystać utalentowani młodzi twórcy. W skład rady tego funduszu wejdą przedstawiciele Związku Literatów Polskich.

8. Obie strony uznają za celowe stworzenie dorocznej nagrody literackiej »Solidarności«. Związek Literatów Polskich deklaruje konsultację krytyków literackich w tym zakresie.

9. Szczegółowe uzgodnienia dotyczące poszczególnych zagadnień określonych w niniejszym porozumieniu zawierane będą w toku współpracy. Ze strony Związku Literatów Polskich do działania upoważnieni są członkowie Komisji do spraw Współpracy ze Związkami Zawodowymi oraz członkowie innych komisji i zespołów przy Zarządzie Głównym i oddziałach terenowych Związku Literatów Polskich, zaś ze strony NSZZ »Solidarność«…” Tu będziemy musieli wpisać. „Porozumienie obowiązuje strony z dniem podpisania. Po jednym egzemplarzu porozumienia otrzymuje każda z umawiających się stron”.

Prosimy bardzo o podejście tutaj i podpisanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę, proszę mikrofon nr 11.

MIROSŁAW BORUSIEWICZ[136]

Halo, raz dwa, Mirosław Borusiewicz, Ziemia Łódzka, numer mandatu 14007. Chciałbym się dowiedzieć o dwie sprawy: po pierwsze, czy to ma podpisać zjazd, czy ustępujące władze? A po drugie, co na to członkowie NSZZ „Solidarność” będący literatami? Czy zostało to skonsultowane, ta treść tego porozumienia?

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, była to uchwała naszego zjazdu, podjęliśmy takie postanowienia i w związku z tym przybyli na te obrady nasi członkowie Związku Literatów Polskich.

Proszę bardzo, czy są jakieś w tej sprawie jeszcze uwagi? Jedenastka. Proszę bardzo, jedenastka.

MIROSŁAW BORUSIEWICZ

Ja nie neguję uchwały. Uchwała zakładała tylko ścisłą współpracę i podpisywanie porozumień. Jednak te porozumienia muszą być przekonsultowane. Ja nie neguję tej uchwały, tylko neguję tryb załatwienia tej sprawy.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Czy można prosić wobec tego o konkretny wniosek w tej sprawie?

MIROSŁAW BORUSIEWICZ

Konkretny wniosek jest następujący: odłożyć podpisanie porozumienia do momentu, kiedy zostaną przeprowadzone konsultacje z członkami NSZZ „Solidarność” jednocześnie będącymi literatami. Do dalszej konsultacji środowiskowej w kulturze.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jest wniosek formalny w tej sprawie i proszę o zgłoszenie jakiejś uwagi, zdania przeciwnego. Kto z państwa? Jedynka tu się zgłaszała w tej sprawie? W sprawie tego wniosku formalnego? Proszę bardzo, jedynka, a potem będzie głosowanie, zgodnie z naszą procedurą.

SZYMON PAWLICKI[137]

Proszę państwa, Szymon Pawlicki, Region Gdański, 040 numer mandatu delegata. Proszę państwa, uzgodniliśmy, pracując w zespole X problemowym – oświata, nauka, kultura: oczywiście porozumienia takie ze wszystkimi stowarzyszeniami twórczymi są niezbędne, natomiast muszą one mieć zagwarantowanie i zapewnienie wykonalności owego porozumienia w formie programu związku. Dopóki nie zostanie przyjęty program związku, którego elementem wykonawczym będzie owo porozumienie, wydaje mi się, że jest to podpisywanie porozumień, nie mając, no, zabezpieczenia wykonawczego tego. Dlatego stawiam wniosek…

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dziękuję bardzo, dziękuję bardzo.

SZYMON PAWLICKI

…aby rzeczywiście owe porozumienia podpisano po przyjęciu programu związku.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dobrze, bardzo przepraszam, ale ja chciałem tylko usłyszeć jakiś kontrwniosek, bo to jest wniosek pańskiego poprzednika, ten sam.

SZYMON PAWLICKI

Tak, popieram.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

O to nie chodziło.

Proszę bardzo, tam piąty się zgłaszał wcześniej, proszę bardzo. Dwójka, przepraszam, dwójka, to jest dwójka.

WIKTOR KULERSKI[138]

Proszę państwa, uważam to, co się w tej chwili dzieje, za skandal z dwóch powodów [oklaski]. Po pierwsze, że sprawa została już raz przyjęta i przegłosowana, a po drugie, to, co przed chwilą mówił mój przedmówca, rozmija się z prawdą. Jestem członkiem zespołu X i takich rzeczy potwierdzić nie mogę. Proszę jeszcze raz o postępowanie zgodne z tym, co zostało już raz przez zjazd uchwalone. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, proszę państwa, to była po prostu kontrpropozycja do wniosku formalnego, zgłoszonego z mikrofonu nr 11, który po prostu musimy przegłosować. Ten wniosek brzmiał następująco: żeby odłożyć podpisanie porozumienia do pewnych konsultacji, które mają być przeprowadzone.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium II tury I KZD

Przypomnij, że uchwała brzmi…

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, mam tutaj tekst naszej uchwały: „Zobowiązujemy krajowe władze związku, które zostaną wybrane na obecnym zjeździe, do podjęcia starań o chwycenie umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków oraz z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów”. Zgodnie z tą uchwałą rzeczywiście powinny podpisać te nowe władze naszego związku. Jest to chyba bardzo istotne wyjaśnienie.

Proszę państwa, w tej sytuacji, żeby dotrzymać naszej uchwały, powinniśmy odłożyć podpisanie tego porozumienia do czasu wyboru nowych władz naszego związku. Taka była nasza uchwała! Jeśli państwo jesteście innego zdania, to proszę w tej sprawie zabrać głos. Kto z państwa chciałby zabrać głos? Tu się zgłosił, pierwszy zgłosił się mikrofon nr 14. Proszę bardzo. Proszę bardzo, proszę bardzo. Proszę bardzo czternastka. Proszę bardzo ósemka, mikrofon nr 8. Przepraszam.

WŁADYSŁAW SZYBOWICZ[139]

Proszę państwa, Szybowicz, Małopolska, mój mandat jest 051. Czy ten ktoś, kto zaprosił pana Szczepańskiego tam do góry, zdawał sobie sprawę z tego, co robi? Bo chyba panowie wprowadzacie coś tutaj. Nie tak powinno to wyglądać. Nie wiem, czy, czy jesteśmy przytomni wszyscy tutaj, co robimy, czy nie? Opanujmy się chwilę i zastanówmy się, co my w ogóle robimy w tej chwili [oklaski].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Tak, proszę państwa, proponujemy, proponujemy, żeby do tej dyskusji za chwileczkę powrócić, za chwileczkę powrócić do tej dyskusji. Musimy tylko skonsultować teksty uchwały, dlatego że to, co mi podsunięto przed chwilą, jest tutaj jeszcze druga uchwała, i my to musimy skonsultować. Ja bym bardzo prosił o przejęcie na chwilę mikrofonu i my tę sprawę zaraz wyjaśnimy natychmiast. Zaraz wrócimy do tej sprawy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

W międzyczasie, w międzyczasie do prezydium napłynęły następne wnioski formalne. Jest wniosek kolegi Andrzeja Zająca[140] z Podbeskidzia. „Proszę o powołanie specjalnej komisji wybranej z delegatów, 5 do 7 osób, w celu wyjaśnienia stanowiska prezydium KKP w sprawie samorządów [pracowniczych]. Do dyskusji zapisało się 48 osób. Komisja zbada sprawę i przedstawi zjazdowi, oszczędzając tak drogi czas”.

Czy jest ktoś, jest kontrwniosek, czy jest sprzeciw wśród delegatów przeciwko takiemu wnioskowi? Czwarty mikrofon, proszę.

ANDRZEJ KONARSKI

Andrzej Konarski, Region Dolny Śląsk, numer mandatu 07036. Proszę państwa, my się zastanawiamy, czy władze nowe mają podpisać, czy stare. Mnie się wydaje, że władza tylko podpisuje w imieniu nas wszystkich delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego…

ANDRZEJ KONARSKI

Przepraszam, to jest kontrwniosek. Po prostu, żeby przystąpić do tego podpisania natychmiast, jako że osoba, która podpisuje, podpisuje w naszym imieniu [oklaski], a nie w imieniu swoim. Dziękuję. I proszę to przegłosować. To jest wniosek formalny.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Do tematu poruszonego przez kolegę zaraz wrócimy, ja natomiast czytałem wniosek kolegi Andrzeja Zająca, powtarzam go jeszcze raz: „Proszę o powołanie specjalnej komisji wybranej z delegatów w celu wyjaśnienia stanowiska prezydium KKP w sprawie samorządów”. Kolega Zając wyjaśnia, że oszczędzi to delegatom sporo czasu w dyskusji. Proszę mikrofon nr 2.

WIKTOR KULERSKI

Zwracam uwagę, że w czasie zjazdu najwyższą władzą związku jest zjazd. I nie tylko w czasie zjazdu. Najwyższą władzą związku jest zjazd. W tej chwili prezydium zjazdu w imieniu całego związku może taką umowę podpisać i uważam, że w tej chwili inna sytuacja jest niemożliwa [oklaski]. Zwracam się do całego zjazdu o poparcie mojego stanowiska i o niepozwolenie na to, żebyśmy my przez pojedyncze osoby byli ośmieszani, z im tylko wiadomych powodów [oklaski].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, proszę państwa, tekst naszego zaproszenia, które przesłaliśmy do pana Jana Józefa Szczepańskiego, prezesa Związku Literatów Polskich, brzmi następująco: „Uprzejmie informujemy, że I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« wystosował w dniu dzisiejszym zaproszenie do Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich do wzięcia udziału w II części swoich obrad oraz podpisania, w trosce o dobro kultury narodowej, porozumienia współpracy między obu związkami”.

Zgodnie z treścią tego listu delegacja Związku Literatów Polskich przybyła na nasze spotkanie. Ponieważ były zastrzeżenia, że treść tej umowy może po prostu niezupełnie odpowiadać naszej uchwale programowej, prosiłbym bardzo o zabranie głosu na chwilę kolegi Geremka, który jest przewodniczącym naszej Komisji Programowej.

Czy jest w tej chwili na sali? Jeśli nie ma, proszę państwa, stawiam wobec tego pod głosowanie – chodziło jeszcze o pewne wyjaśnienia – stawiam pod głosowanie wniosek kolegi. Wniosek brzmi następująco: żeby prezydium zjazdu podpisało porozumienie treści, którą usłyszeliśmy przed chwilą. Proszę bardzo, prosimy bardzo, 7, 10, mikrofon nr 10.

BRONISŁAW GEREMEK

Tak, ale nie słyszałem pytania przewodniczącego.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Były pewne zastrzeżenia, że treść umowy, o której mówimy w tej chwili, może nie być zupełnie zgodna z naszym programem działania. Czy mógłby się pan wypowiedzieć w tej sprawie.

BRONISŁAW GEREMEK

Nie mogę stwierdzić, jaki program działań zjazd przyjmie, mogę natomiast powiedzieć, że ten program, który Komisja Programowa przyjmowała, w żadnej mierze nie stoi w sprzeczności z zawarciem porozumienia [oklaski]. Wydaje mi się natomiast, że można wprowadzić do tekstu porozumienia stwierdzenie, które określi, iż w toku współpracy między Związkiem Literatów a naszym związkiem znajdą realizację wartości i działania określone w programie I zjazdu, w deklaracji programowej I zjazdu NSZZ „Solidarność”.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Jednym słowem, nasz związek w tej sprawie, w sprawie porozumienia będzie się stosował do naszej deklaracji programowej. Takie krótkie zdanie proponuje pan wprowadzić.

Proszę państwa, mamy wobec tego do rozstrzygnięcia następujący problem, żeby prezydium zjazdu w imieniu zjazdu i naszego związku podpisało porozumienie, którego tekst przeczytałem. Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Poproszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym wnioskiem.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dziękuję bardzo [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, po raz trzeci jestem zmuszony przeczytać wniosek kolegi Andrzeja Zająca, który jakoś nie może dotrzeć do delegatów. „Proszę o powołanie specjalnej komisji wybranej z delegatów, 5–7 osób, w celu wyjaśnienia stanowiska prezydium KKP w sprawie samorządów”. Kolega Zając motywuje, znaczy, swój wniosek tym, że komisja ta zaoszczędziłaby zjazdowi sporo czasu, jako że jest 48 osób zapisanych do dyskusji. Czy ktoś ma jakieś zastrzeżenia do tego wniosku? Mikrofon szósty, proszę.

SEWERYN JAWORSKI

Stanowczo muszę się sprzeciwić temu wnioskowi – jest to absolutnie niedopuszczalne. Po raz nie wiem który zabiera mnie się głos. Miałem jako pierwszy głos i chciałem zabrać na ten temat. Bardzo istotne mam rzeczy do powiedzenia i uważam, że również inni. Jest to sprawa tak podstawowa, że nie może zostać ona załatwiona pozakulisowo. A tak ma się to zamiar zrobić w tej chwili [oklaski]. Niedopuszczalne tego rodzaju postępowanie jest i absolutnie wszyscy jak tu jesteśmy powinniśmy temu zaprotestować, bo to jest niewłaściwy precedens i może doprowadzić do tego, że będzie rzeczywiście tutaj, na naszym zjeździe jedna wielka awantura. Do tego dopuścić absolutnie nie można [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_005_19810926]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_006_19810926]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Rozumiem, że głos kolegi dostatecznie wyjaśnia drugą stronę tego medalu, wobec tego spróbuję przegłosować ten wniosek.

Kto jest za przyjęciem wniosku o powołanie komisji? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Werdykt proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko temu wnioskowi kolegi Zająca.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Jana Józefa Szczepańskiego, prezesa Związku Literatów Polskich [oklaski].

[WYSTĄPIENIE PREZESA ZWIĄZKU LITERATÓW POLSKICH

JANA JÓZEFA SZCZEPAŃSKIEGO]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 1 minuta]

JAN JÓZEF SZCZEPAŃSKI

Dziękuję bardzo [oklaski].

Szanowni Delegaci! Szanowny Panie Przewodniczący! Ponieważ to wystąpienie moje poprzedził taki nieprzewidziany dla mnie osobiście incydent, chciałem zacząć od tego, że osobiście bynajmniej się tym nie czuję dotknięty, jakkolwiek jestem trochę zaskoczony [oklaski]. To są po prostu ryzyka demokracji i muszę tutaj ze swojej strony powiedzieć, że my też ponosimy takie ryzyka i na przykład stawianie nam pewnych nowych warunków w umowie też wykracza poza moje osobiste kompetencje, bo to są sprawy, które uzgadnia i o których decyduje Zarząd Główny naszego związku. Dlatego może prosiłbym państwa, żebyśmy tu wszyscy razem nie byli przesadnymi formalistami. Jeżeli są w tej umowie jeszcze pewne jakieś rzeczy do dopracowania, czy niejasności [oklaski], to mamy na to jeszcze masę czasu i jestem o tym przekonany, że obie strony mają dostatecznie dużo dobrej woli, a poza tym interes jest obustronny.

Chciałem państwu [oklaski] powiedzieć także parę słów przed podpisaniem tej umowy, bo reprezentując pisarzy polskich, czuję się do tego zobowiązany. Otóż Związek Literatów Polskich przez wiele, wiele lat współpracował z poprzednimi związkami zawodowymi, tak że mogłoby się wydawać, że jest to jeszcze kolejny akt pewnej rutyny. Otóż tak nie jest. Zdajemy sobie doskonale sprawę z tego wszyscy, że jest to zupełnie nowy typ współpracy, nowa umowa i partner, z którym nie mieliśmy dotychczas do czynienia. Mieliśmy do czynienia z urzędnikami, a nie z rzeczywistą reprezentacją społeczeństwa, ponieważ ruch wasz jest ruchem bez precedensu w tym kraju [oklaski]. Jest propozycją jedności celów i działania, która w niczym nie kwestionuje różnicy poglądów i postaw, różnicy zawodów wykonywanych, różnicy regionalnych tradycji. Jest to formuła jedności, jakiej ten kraj jeszcze nie znał. I dlatego podpisując dzisiaj tę umowę, rozumiemy, my pisarze, że nie jest to umowa z taką czy inną instytucją, że nie jest to zwykła wymiana usług. Z naszej strony jest to zobowiązanie do służby społeczeństwu, do służby, do której jesteśmy jako pisarze zobowiązani. Chciałem tutaj jeszcze powiedzieć, że moje osobiste wrażenie, mimo tego formalistycznego wstępu do naszego aktu, jest takie, że nie zawieramy umowy z biurem, że nie chodzi o formularze, że nie chodzi o okienka kasowe, że chodzi właśnie o rzeczywistą służbę całemu społeczeństwu [oklaski].

Proszę państwa, kończąc, chciałem powołać się na pewien symbol, na wasz piękny plakat przedstawiający to roczne dziecko. Temu dziecku my, pisarze, już dzisiaj bardzo dużo zawdzięczamy, ale jesteśmy przekonani, że i my potrafimy się mu przydać, że potrafimy dopomóc mu, aby rosło zdrowe, aby się bogaciło doświadczeniem, naszym doświadczeniem, wrażliwością i roztropnością. I tego sobie i wam życzę. Dziękuję [oklaski].

[W tym czasie Jan Józef Szczepański i Jerzy Buzek podpisują porozumienie]

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD INFORMACJĄ KKP]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 8 minut 22 sekundy]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski]. Dziękuję bardzo, niestety czas biegnie naprzód, a my mamy następne wnioski [oklaski].

Przechodzimy do dalszej części obrad. Do prezydium wpłynęły dwa wnioski: kol. Kazimierza Firlejczyka[141] z Podbeskidzia i kol. Włodzimierza Boguckiego[142] z Ziemi Łódzkiej. Treść tych wniosków jest podobna. Czytam pierwszy z nich, wniosek kolegi Kazimierza Firlejczyka. „Proponuję, aby uczestnicy posiedzenia KKP w przedmiotowej sprawie, to jest samorządów [pracowniczych], wystąpili z krótkim wyjaśnieniem, przedstawiając ponownie swe stanowisko. Wystąpienie nie może przekraczać 2–3 min lub więcej”. Oczywiście w obliczu przyjętej uprzednio uchwały, jesteśmy zobowiązani ewentualne wystąpienie członków prezydium przesunąć na jutrzejszą sesję przedpołudniową.

Czy ktoś z państwa ma zastrzeżenia, sprzeciwy co do tego wniosku? Czwarty mikrofon, proszę.

ANDRZEJ KONARSKI

Andrzej Konarski, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, podobną sprawę przed chwilą odrzuciliśmy. Prosiłbym naprawdę, ażeby nie mącić różnymi drogami. Było ustalone, że Sieć przygotuje stanowisko i będzie dyskusja wszystkich. Jest za poważna sprawa i proszę raz na zawsze takie wnioski odrzucać. I to stawiam jako kontrwniosek, żeby żadnych ciał nie powoływać, nie przesłuchiwać, nie jesteśmy milicją, tylko rzetelną dyskusję, taką, jaką delegaci tu powinni zaprezentować. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sądzę, że wniosek można już poddać pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku, aby członkowie prezydium wystąpili z krótkim wyjaśnieniem w sprawie samorządu [pracowniczego]? Kto jest za tym wnioskiem?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jutro…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oczywiście jutro.

Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Zobowiązany jednak jestem odczytać wniosek kol. Włodzimierza Boguckiego, mimo że on w treści jest podobny. „Stawiam wniosek o zobowiązanie prezydium zjazdu do przedstawienia delegatom treści protokołu z posiedzenia prezydium KKP, na którym podjęto decyzję w sprawie ustawy o samorządach [pracowniczych]. Zjazd jest najwyższą władzą w naszym związku i argumenty prezentowane przez prezydium zjazdu, świadczące o niemożliwości przedstawienia zjazdowi materiałów z ostatnich obrad prezydium, są nie do przyjęcia”.

Proszę, mikrofon nr 2.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Możemy pójść jeszcze trochę dalej, możemy zobowiązać organizatorów do wydrukowania na jutro protokołu, bo jest to naprawdę bardzo poważna sprawa. Żeby każdy delegat otrzymał protokół z tego posiedzenia prezydium. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto zgłasza jakieś sprzeciwy przeciwko temu wnioskowi? Mikrofon nr 9.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Protokół z czterdziestominutowego zebrania będzie zawierał około 50 stron. Dziękuję [okrzyki: Przesada, co ty?].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec tego przystępujemy do głosowania. Kto jest za tym, żeby sztab organizacyjny zjazdu przygotował protokół z posiedzenia prezydium KKP na piśmie, dla delegatów? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Komisję Statutową o zabranie głosu w sprawie stwierdzenia prawomocności uchwały I tury zjazdu o zmianie statutu. W międzyczasie jeszcze proszę mikrofon nr 10.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Już dość dawno złożyłem wniosek, i jakoś nie mogę doczekać się głosu. Mianowicie konkretnie chodzi mi o zaproszenie MO. W treści podane było, że mamy zaszczyt zaprosić. To mi się od razu przypomina. Ach, co to był za ślub. „Solidarność” i MO. Mnie się wydaje, że słuszna bardzo uchwała, ale bardzo proszę napisać tam, cieszymy się i serdecznie zapraszamy, a nie mamy zaszczyt zaprosić. Dziękuję.

[KOMUNIKAT KOMISJI STATUTOWEJ W SPRAWIE RATYFIKACJI

PRZEZ REGIONY ZMIAN W STATUCIE. KOREKTY W STATUCIE]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 13 minut 55 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Udzielam głosu Komisji Statutowej.

JAN ŚLIWIŃSKI[143] – sekretarz Komisji Statutowej

Jan Śliwiński, Region Wielkopolska, sekretarz Komisji Statutowej. Komunikat Komisji Statutowej: „Komisja Statutowa informuje, że zostały jej przekazane do dnia dzisiejszego, to jest do dnia 26 września, godz. 16.00, 23 uchwały zarządów regionalnych, reprezentujących 6 mln 744 tys. członków związku, ratyfikujące w całości uchwalone przez zjazd poprawki do statutu. Stanowi to 61 proc. zarządów i 72 proc. członków związku. Zgodnie z § 18 pkt 5 statutu jest to wystarczające dla uprawomocnienia wprowadzonych do statutu poprawek. W wyniku porównania opublikowanego tekstu statutu z naniesionymi poprawkami z pierwotnym statutem i tekstami uchwalonych poprawek stwierdzono w nim kilka pomyłek”. I tutaj proszę wszystkich delegatów o sięgnięcie do przedstawionego tekstu. Są to pomyłki głównie maszynowe. Od razu je naniesiemy i poprawimy. Podaję w kolejności. Strona 1, wiersz 9 od dołu, § 5, tam drobna poprawka – w miejsce nawiasu ma być przecinek. Strona 3, wiersz 2 od dołu, § 8 pkt 7 – w miejsce sformułowania: „zawodowe lub branżowe” powinno być „zawodowe, branżowe i inne”. Po trzecie, strona 4, wiersz 16 od dołu – w miejsce wyrazu „delegacji” powinno być „delegaci”. Strona 5, § 13 – opuszczono drugą część zdania, którą dyktuję: „nie dotyczy to członków NSZZ RI »Solidarność«”. I czytam cały paragraf w brzmieniu pełnym: „Członek związku nie może należeć do innego związku zawodowego. Nie dotyczy to członków NSZZ RI »Solidarność«”. Strona 6, § 17 – przy sformułowaniu „władzami ogólnozwiązkowymi są” należy dopisać przed tym „1”. Jest to ust. 1. W 5. wierszu tego paragrafu, w miejsce „4” wstawić „2” – jest to ust. 2. A więc ust. 1 jest to: „Władzami ogólnozwiązkowymi są” i tu są 3 podpunkty. Ustęp 2 – „Kadencja władz trwa dwa lata”. Strona 7, § 21 – i tutaj podobnie: „władzami regionalnymi związku są” – jest to ust. 1, proszę napisać „1” przed tym, i w miejsce punktu 5 proszę napisać „2”, będzie to ust. 2 o brzmieniu: „kadencja władz trwa dwa lata”. Strona 8, § 22, i tutaj w ust. 1 nastąpiło przestawienie wyrazów – „organizacje regionalne” powinno być, § 22 pkt 1 ust. 1 „uchwalenie programu działalności organizacyjnej regionalnej związku” i powinno to brzmieć następująco: „uchwalanie programu działalności regionalnej organizacji związku” – przestawienie wyrazów. Strona 9, § 25, w punkcie 2 w miejsce „walne zgromadzenie” powinno być „walne zebranie delegatów”, zamiast zgromadzenie – zebranie. § 26 pkt 2, ppkt 2c – w punkcie „c” podpunktu 2 ust. 2, 5. wiersz od dołu – tam jest dwukropek, a zamiast dwukropka powinna być kropka i z dużej litery: „W większych zakładach pracy” powinno następować. Jest to drobna pomyłka. Strona 12, § 36, w miejsce słowa „stanie” powinno być „statusie”. I brzmienie paragrafu dyktuję: „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli”. § 37 pkt 2 ust 4 – na początku zdania, na początku tego ustępu należy dodać „dochodów z imprez” i dalej tak jak w tekście. Pełne brzmienie będzie: „Dochodów z imprez kulturalnych, sportowych itp.”.

„Są to wszystkie pomyłki, które stwierdzono w druku. W tym stanie rzeczy tekst ratyfikowanej wersji statutu z naniesionymi poprawkami wymienionych pomyłek Komisja Statutowa przekazuje prezydium zjazdu. Tekst ten zostanie przekazany delegatom po opublikowaniu poprawionej wersji. Komisja Statutowa oświadcza, że zgodnie z powyższym statut z naniesionymi poprawkami należy uznać za obowiązujący [oklaski].

Jako informację dodatkową Komisja Statutowa podaje, że wpłynęło szereg propozycji rozpatrzenia poprawek, dodatkowych poprawek do statutu. Zostaną one przekazane do prezydium zjazdu, aby mogły być przedstawione na następnym, najbliższym zjeździe delegatów”. Dziękuję.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD INFORMACJĄ KKP]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 23 minuty 5 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ kolega Włodzimierz Bogucki z Ziemi Łódzkiej podtrzymuje żądanie dokładnego oddania myśli zawartej w jego wniosku, jestem zmuszony państwu jeszcze raz podać treść tego wniosku. Otóż kolega Bogucki stawia wniosek o zobowiązanie prezydium zjazdu do przedstawienia delegatom treści protokołu z posiedzenia prezydium KKP w sprawie ustawy o samorządzie [pracowniczym]. Nie chodzi tutaj o powielenie tego i przedstawienie delegatom, tylko o to, żeby prezydium przedstawiło treść tego protokołu delegatom.

Czy ktoś zgłasza sprzeciw przeciwko takiemu rozwiązaniu? Nie widzę sprzeciwu, wobec tego w tej formie poddaję wniosek pod głosowanie. Kto jest za wnioskiem kolegi Boguckiego? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za wnioskiem kolegi Boguckiego.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę mikrofon nr 11.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Dziękuję, rezygnuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

I jeszcze jest jeden wniosek formalny w tej samej sprawie. Zgłasza go kolega Jan Brodzki z Ziemi Płockiej: „Wnoszę o zawezwanie przez zjazd członków zespołu V »Reforma gospodarcza i samorząd«, którzy uczestniczyli bezpośrednio w przygotowaniu listy poprawek do projektów ustaw. Należy ich zobowiązać do przedstawienia pisemnego sprawozdania, tak aby ostatecznie wyjaśnić sprawę, kto i na czyje polecenie, w jakim celu doprowadził do anulowania pisemnego stanowiska związku, złożonego w Sejmie w dniu 21 września, a datowanego 20 września. Brak takiego wyjaśnienia uznać należy za naruszenie statutu związku oraz prawa zjazdu do dysponowania pełną informacją”. W załączeniu kol. Brodzki przedstawia tekst pisma do Sejmu PRL z dnia 20 września br. Wnosi również o odczytanie tego pisma.

Czy są sprzeciwy wobec tego wniosku?

ANDRZEJ KONARSKI

Proszę państwa, szanowni delegaci, naprawdę apelowałbym, bo my tym problemem zajmujemy się dzisiaj cały dzień i odczytujemy wnioski cały czas, mimo wcześniej ustalonego porządku. Naprawdę, raz już przegłosowaliśmy, że dyskusja będzie, że każdy będzie miał prawo się wypowiedzieć, zaprezentować nawet pismo w dyskusji, a więc proponowałbym, żeby zakończyć tą sprawę definitywnie i przystąpić do dalszego porządku. Inaczej to my przez cały tydzień będziemy dyskutować nad jedną sprawą. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest za przyjęciem wniosku kolegi Jana Brodzkiego? [Głosy z sali: jaki?]

GŁOS NIEROZPOZNANY

Powtórz go, powtórz.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Powtórzę wniosek: „Wnoszę o zawezwanie przez zjazd członków zespołu V »Reforma gospodarcza i samorząd«, którzy uczestniczyli bezpośrednio w przygotowaniu listy poprawek do projektów ustaw. Należy ich zobowiązać do przedstawienia pisemnego sprawozdania, tak aby ostatecznie wyjaśnić, kto, na czyje polecenie i w jakim celu doprowadził do anulowania pisemnego stanowiska związku złożonego w sejmie w dniu 21 września, a datowanego 20 września. Brak takiego wyjaśnienia uznać należy za naruszenie statutu związku oraz prawa zjazdu do dysponowania pełną informacją”. W załączeniu tekst pisma do sejmu PRL z dnia 20 września. Oraz kolega Brodzki wnosi również o odczytanie tego pisma.

Kto jest za przyjęciem tego wniosku? Przepraszam państwa, mikrofon nr 9 jeszcze proszę.

ANDRZEJ PORAWSKI

Proszę państwa, Andrzej Porawski, Wielkopolska. Ja mam kontrwniosek formalny, żeby dzisiaj nie głosować już żadnych wniosków formalnych związanych z kwestią samorządu [pracowniczego], bo dzisiaj delegaci odrzucą, na zasadzie zniecierpliwienia, każdy wniosek, który jutro być może przyjmą. Dlatego mam wniosek, aby prezydium wszystkie wnioski w kwestii samorządu odkładało do jutra. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze, wniosek kolegi Porawskiego przegłosujemy, tym niemniej jesteśmy już w trakcie załatwiania tego wniosku i należy tę rzecz doprowadzić do końca – nie można w środku przerywać. Wobec tego kto jest za wnioskiem kol. Jana Brodzkiego? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Stawiam pod głosowanie wniosek o niedopuszczenie do głosowania nad wszelkimi wnioskami formalnymi [nieczytelny głos z sali]. Nie ma już tego wniosku. Dziękuję.

Wobec tego proszę Komisję Statutową o odczytanie projektu ordynacji wyborczej w wersji zaproponowanej przez Komisję Statutową.

[INFORMACJA O STANIE PRAC NAD PROJEKTEM

ORDYNACJI WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_2t_006_1981092 – 30 minut 10 sekund]

JAN KOZIATEK[144] – przewodniczący Komisji Statutowej

Chciałem delegatom przedstawić listę najpierw uczestników, którzy brali udział w opracowaniu ordynacji, lub, jak kto woli, regulaminu wyborczego. Rypień Leonard[145] – Śląsk Opolski, Marek Janas – Mazowsze, Tadeusz Matuszyk – Mazowsze, Waldemar Trzepizur[146] – Region Częstochowa i pan Zommer[147] z Regionu Częstochowa, którzy się nie zgłosili, Maciej Głuszkowski[148] – Region Bydgoszcz i Aleksander Aniołczyk[149] – Region Ziemi Łódzkiej, Kwieciński Marian[150] – Region Zielona Góra, Śliwiński Jan – Region Wielkopolska, Jan Koziatek – Region Gdańsk, Krzysztof Księżak[151] – Region Łódzki, Doroz Józef – Region Małopolska. Do godz. 16.00, jak żeśmy ustalili, wpłynęło 15 wniosków do ordynacji wyborczej. Dlatego też komisja ordynacji wyborczej przystąpiła do nanoszenia bądź korygowania tych wniosków z ordynacją wyborczą przedstawioną państwu, i stawiam wniosek, ażeby do dyskusji nad ordynacją wyborczą już od samego rana, początku obrad, jutro przystąpić, bo być może dzisiaj nie będziemy w stanie zakończyć i nieprzygotowani może moglibyśmy przystąpić do dyskusji. Dlatego też zwracam się do prezydium, aby przedstawiło delegatom ten wniosek. Chciałbym jeszcze zaznaczyć, że ordynacja, którą państwo macie, jest zgodna z nowym statutem.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Bardzo bym prosił jeszcze raz o powtórzenie wniosku, a państwa proszę o zachowanie spokoju i nieopuszczanie sali w tej chwili. Już niedługo przerwa będzie kolacyjna, wobec tego proszę o zachowanie spokoju.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Komisji Statutowej

Ponieważ wnioski przyjmowaliśmy do godz. 16.00 i po 16.00 jeszcze przystąpiliśmy do nanoszenia tych wniosków do ordynacji wyborczej bądź korygowania i potrwa to jeszcze jakiś czas, dlatego dzisiaj, w dniu dzisiejszym, nie będziemy w stanie przystąpić do dyskusji nad przyjęciem i czytaniem ordynacji wyborczej. Dlatego zwracam się do prezydium, aby postawiło wniosek delegatom, żeby przystąpić do tego w dniu jutrzejszym, 27 [września], od rana.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, a zatem został złożony wniosek. Czy jest kontrwniosek sali? Proszę bardzo, mikrofon nr 4.

JAN SEŃ[152]

Jan Seń, Dolny Śląsk. Nie wiem, jak chcemy pogodzić jutro od rana samorządy do dyskusji i ordynacja wyborcza. Proszę o zastanowienie się i pomyśleć, kiedy możemy o tym dyskutować – albo jedno od rana, albo drugie. I trzeba będzie tu…

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy są jeszcze jakieś głosy w tej sprawie? Nie widzę. Jest, proszę, mikrofon nr 9.

BOGDAN CISZAK[153]

Bogdan Ciszak, Region Wielkopolska. Szanowne prezydium, rozpoczynamy kilka rzeczy i nie kończymy. Była dyskusja, miała być w tej chwili dyskusja na temat sprawozdania Komisji Rewizyjnej. I co dalej? Powinniśmy dyskutować na temat i udzielić absolutorium KKP, a w tej chwili zaczynamy już kolejny temat i nie kończymy go. Proszę być konsekwentnym i trzymać się porządku obrad.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Tak, zaraz będzie dyskusja.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, przepraszam, ja się zwróciłem do prezydium, dlatego nie zabieram głosu, ponieważ moje zdanie jest takie, że nie możemy przystąpić do dyskusji bez naniesionych wniosków.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dobrze. Proszę państwa, już były dwa wnioski. Czy pan jeszcze do tych wniosków chciałby zabrać głos? Mikrofon nr 6, proszę jeszcze o włączenie, króciutko i już przystępujemy do głosowania.

SEWERYN JAWORSKI

Chciałbym zaprotestować przeciwko manipulacjom, które tu następują. Niestety, taki stan rzeczy istnieć nie może i ostrzegamy prezydium, że może się stać to samo, co z poprzednim prezydium, żeby później nie było kłopotów. Więc dlatego jednak należy wyraźnie wziąć pod uwagę głosy, które idą z sali, żeby nie było później tego, bo na pewno ci sami ludzie nie pozostaną w tym prezydium [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A zatem, proszę państwa, mamy dwa wnioski. Pierwszy wniosek: kto jest za tym, aby I czytanie ordynacji wyborczej odbyło się jutro? Komisja Statutowa nie jest gotowa. Kto jest za tym, proszę mandat w górę. Dziękuję. Kto jest przeciwko temu wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie wyniku przez Komisję Skrutacyjną. Proszę o podanie werdyktu przez Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję werdykt: większość delegatów jest za tym, aby I czytanie ordynacji wyborczej odbyło się w jutrzejszej przedpołudniowej sesji. Popołudniowej, przepraszam.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, zatem zgodnie z głosami z sali, zgodnie z porządkiem obrad w tej chwili ma być dyskusja nad przedstawionym sprawozdaniem przez Komisję Rewizyjną. Ponieważ dyskusja nad sprawą samorządu została przełożona na jutrzejszą sesję poranną, a zatem proszę o zgłoszenia do dyskusji nad sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej.

W międzyczasie, bo jeszcze żadnego zgłoszenia nie ma, proszę przedstawiciela Komisji Mandatowo-Wyborczej o zabranie głosu. Komisja Mandatowa, bardzo proszę o zabranie głosu.

Przygotuje się pan Jan Szafrański[154], Wielkopolska, do zabrania głosu w dyskusji.

[PROTOKÓŁ NR 7 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 37 minut 32 sekundy]

DANUTA NOWAKOWSKA[155] – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Protokół nr 7 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu Delegatów jest 896 delegatów. W dniu 26 września na sesji porannej obecnych jest 824 delegatów, co stanowi 92 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, dnia 26 września 1981 r., podpisała przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej Danuta Nowakowska oraz pozostali członkowie Komisji Mandatowo Wyborczej”. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo.

A zatem pierwszy głos w dyskusji nad sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej, kolega Jan Szafrański, Wielkopolska. Proszę o zabranie głosu.

[DYSKUSJA NAD SPRAWOZDANIEM KRAJOWEJ KOMISJI REWIZYJNEJ]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 38 minut 53 sekundy]

JAN SZAFRAŃSKI

Jan Szafrański, Wielkopolska, mandat 036, chciałem przedstawić protest załogi Cegielskiego w sprawie uchwały Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej w sprawie siatki płac dla pracowników KKP i zarządów regionów. Uważam, że to pasuje do sprawozdania, bo tam właśnie o siatce płac była też mowa. Nie wiem, czy wszyscy to mają, w każdym razie jest etat grupa I – 4 tys. zł do XI – 17 tys. zł, i następne są te punkty, które mówią o 25 proc. wysługi lat itd.

„I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«, sekretarz zjazdu Gdańsk, i do NSZZ »Solidarność« Zarząd Regionu Wielkopolska. Dotyczy siatki płac dla pracowników KKP i zarządów regionalnych. Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« H. Cegielski w Poznaniu, po zapoznaniu się z treścią uchwały prezydium KKP z dnia 26 sierpnia [19]81 r. w sprawie siatki płac dla pracowników KKP i zarządów regionalnych, zgłasza stanowczy protest przeciwko procedurze powstania ww. siatki płac oraz jej merytorycznej treści. Zgodnie ze statutem, najwyższymi organami związku są zebrania członków, delegatów, organizacji zakładowych, zebrania delegatów regionu oraz Krajowy Zjazd Delegatów. Zwracamy uwagę, że prace etatowych działaczy związkowych w przedsiębiorstwach i instytucjach zostały już ustalone przez członków poszczególnych organizacji związkowych, natomiast płace etatowych działaczy i pracowników zarządów regionalnych na zjazdach regionalnych. Podważanie decyzji płacowych zjazdów delegatów regionów przez prezydium KKP uważamy za niezgodne ze statutem związku. KKP jest prawomocne jedynie do określania tymczasowej siatki płac etatowych działaczy i pracowników KKP, i to tylko z mocą obowiązującą do chwili zakończenia zjazdu krajowego. Właściwą siatkę płac dla władz związku oraz zasady jej stosowania winna uchwalić II tura I Zjazdu NSZZ »Solidarność«. Dziwi nas fakt, że uchwała Prezydium KKP dotycząca siatki płac powstała dopiero po 10 miesiącach istnienia związku, i to bezpośrednio przed rozpoczęciem zjazdu krajowego.

Odnośnie merytorycznej treści siatki płac, oburzenie naszej komisji zakładowej wywołały następujące ustalenia: 1) siatka płac drastycznie odbiega od siatki stosowanej w większości przedsiębiorstw i instytucji; 2) dodatek za wysługę lat w wysokości 1 proc. za każdy rok pracy w Polsce, maksymalnie 25 proc., nie jest jeszcze nigdzie stosowany i może być zaakceptowany dopiero po wynegocjowaniu przez związek identycznej zasady dla pozostałych zatrudnionych w gospodarce narodowej; 3) dziwi nas fakt ustalenia trzynastej pensji, i to w wysokości 8,5 proc. naliczenia do funduszu płac. Uchwała nie określa nawet kryteriów uzyskania trzynastej pensji i przyznaje ją automatycznie; 4) jest niedopuszczalne, aby płace w zarządach regionalnych osiągały pułap płac w KKP – zrodzi to automatyczną tendencję do ustalania w regionach płac maksymalnych.

Zwracamy uwagę, że sprawa płac działaczy i pracowników związku jest zagadnieniem wyjątkowo drażliwym, a nieprawidłowe jego rozwiązanie może wywołać nieobliczalne skutki dla związku. Przypominamy jednocześnie, że w początkowej fazie tworzenia związku powszechnie akceptowana była zasada, że bazą wyjściową określenia wynagrodzenia dla działaczy mają być ich płace w macierzystych zakładach pracy. Obecne tendencje w tej dziedzinie budzą uzasadniony niepokój i stwarzają niebezpieczeństwo oderwania kierownictwa związku od mas członkowskich, z wszystkimi wynikającymi z tego faktu skutkami. Niniejszym pismem wnosimy poprzez naszych delegatów o ponowne przedyskutowanie przez zjazd problemu płac działaczy związkowych i pracowników oraz uchwalenie odpowiednich zasad. Komisja Fabryczna, Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« Cegielski” [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

JAN SZAFRAŃSKI

Ja to pismo…

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Jeszcze, tak? Bo czas już dobiega końca.

JAN SZAFRAŃSKI

Ja to pismo składam do sekretariatu i teraz bym prosił o jeszcze jedną rzecz. Uważałem na I turze zjazdu, że nie było możliwości i nie było takiej okazji, żeby dojść do głosu, a teraz nie podałem też wniosku do brania udziału w dyskusji, jeśli chodzi o sprawozdanie krajowej komisji, bo uważałem, że tu chodziło tylko i wyłącznie w tym momencie o samorządy pracownicze. Ja bym miał jednak parę spraw bardzo ważnych, które nurtują ludzi w zakładach pracy, a o tym my w tej chwili w ogóle nie mówimy.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Tak, w tej chwili, proszę pana, czas dobiega końca, a to jest dyskusja nad sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej. Czy to dotyczy tego? Jeżeli dotyczy tego, to zwrócimy się do delegatów…

JAN SZAFRAŃSKI

Nie, nie. Nie, ja się zgadzam, że to jest dyskusja nad problemami Komisji Rewizyjnej, ja się z tym zgadzam. Jeśli chodzi o tę sprawę, ja skończyłem. Tylko uważałem, że…

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

To dziękuję. Pan się zgłosi do sekretariatu i tam ustalimy.

JAN SZAFRAŃSKI

Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę, mikrofon nr 7, tak? Proszę bardzo, proszę włączyć.

[OŚWIADCZENIE W SPRAWIE WYDARZEŃ W KWK „SZCZYGŁOWICE”]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 45 minut 48 sekund]

JÓZEF PATYNA[156]

Nazywam się Patyna, mój numer 064, Region Śląsko-Dąbrowski. Chciałbym kolegom przypomnieć jedną rzecz. Za chwilę będzie ogłoszona przerwa kolacyjna, a sprawa, która nas bardzo interesuje, i nie tylko nas, bo kolegów, którzy czekają na tę informację od krajowego zjazdu na Śląsku, leży. Czekamy już 8 godzin i nic. Nie wiem, czy koledzy, bo wiem, że projekt tej uchwały jest przygotowany.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Tak jest, ja już…

JÓZEF PATYNA

I prawdopodobnie prezydium odrzuciło, to nie wiem, na co czekacie.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Nikt nie odrzucił…

JÓZEF PATYNA

No więc czekamy na to, że w tej chwili to będzie przedstawione do dyskusji.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

W tej chwili, ponieważ nie ma więcej zgłoszeń do dyskusji nad sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej, przyjęcie tego sprawozdania odłożymy na moment. Może jeszcze się ktoś zgłosi do dyskusji, a teraz proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o II czytanie projektu uchwały.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Przedstawiam II czytanie oświadczenia I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność”:

„Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wyrażają oburzenie wobec faktu aresztowania przewodniczącego Komisji Zakładowej Kopalni Węgla Kamiennego »Szczygłowice« Tadeusza Arenta i popierają akcję protestacyjną załogi kopalni »Szczygłowice«. Aresztowanie Tadeusza Arenta za decyzję usunięcia poza teren kopalni przewodniczącego Związku Zawodowego Górników, celem uchronienia go przed przejawami oburzenia załogi, uważamy za niedopuszczalne. Delegaci domagają się natychmiastowego uwolnienia z aresztu Tadeusza Arenta i protestują przeciwko niebezpiecznym w skutkach próbom urabiania opinii publicznej przeciwko działaniom naszego związku. Delegaci wyrażają uznanie i podziękowanie załogom pozostałych kopalń i zakładów pracy Regionu Śląsko-Dąbrowskiego za ich odpowiedzialną i stanowczą postawę w obronie Tadeusza Arenta. Jednocześnie delegaci zwracają uwagę, że władze mogą dążyć do celowego zakłócenia II tury zjazdu i odwrócenia uwagi delegatów i społeczeństwa od spraw najważniejszych dla związku, jakimi są wybory do władz i opracowanie programu. Apelujemy do wszystkich członków NSZZ »Solidarność« o zachowanie szczególnej rozwagi, spokoju, dyscypliny związkowej i konsultowanie ze zjazdem wszystkich decyzji, które mogą mieć wpływ na jego przebieg”.

Zgodnie z procedurą, jakąśmy przyjęli, chcę prosić o dopuszczenie do głosu tych osób, które złożyły poprawki, które nie zostały lub nie zostały w całości uwzględnione przez Komisję Uchwał i Wniosków. Są to koledzy: Szymanderski[157], Strzembosz[158], Zieleński i Kazańczuk[159] z Regionu Mazowsze oraz kolega Węgrzyn[160] z Regionu Małopolska Południowa. Potem wnioskuję o przegłosowanie uchwały.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A więc proszę autorów poprawek zgłoszonych, które nie zostały uwzględnione, o krótkie zgłoszenie zastrzeżeń, jeżeli mają takie. Może jeszcze raz nazwiska poproszę tych osób, a delegatów proszę o zajęcie miejsc obok mikrofonu.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Wnioskodawcami poprawek byli koledzy: Szymanderski, Strzembosz, Zieleński, Kazańczuk, wszyscy z Regionu Mazowsze, i Węgrzyn z Regionu Małopolska Południowa.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o włączenie mikrofonu nr 2.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Kazańczuk, Region Mazowsze, numer mandatu 1/6033. Wspólnie z kolegami w trakcie dyskusji i w czasie tej krótkiej przerwy mieliśmy takie zastrzeżenia, że, po pierwsze, istotne jest, żebyśmy się wszyscy jako delegaci zapoznali z podłożem tego konfliktu, jakim jest uchwała nr 199 i stosunkiem górników do tejże uchwały. Dlatego że sprawa ta się ściśle z tym incydentem wiąże. Będzie nam wtedy łatwiej rozstrzygnąć. Po drugie, wydaje nam się jednak koniecznym, żeby te szczegóły, które kolega Waliszewski określił jako „wiecie państwo, co by było”, czy coś w tym rodzaju, jednak my, jako delegaci musimy bliżej znać, dlatego że sprawa będzie rozważana na pewno w trybie jakiegoś prawa itd. i tu nie może być z naszej strony żadnego potknięcia. Stąd były te nasze zastrzeżenia.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę następnego delegata o zabranie głosu, a przypominam o sformułowaniu wniosku przez delegatów zabierających głos, na piśmie, celem przegłosowania tych wniosków zgodnie z przyjętym trybem.

Proszę bardzo, mikrofon nr 2.

ADAM STRZEMBOSZ

Strzembosz, Mazowsze. W swoim wniosku próbowałem jedynie silniej podkreślić elementy, które w samej uchwale zawarte, bronią ją przed czytelnikiem. Proponowałem zaznaczenie, że pan Arent, kanalizując agresywne zachowanie swoich kolegów górników, uchronił tego wywiezionego na taczkach przed dalej idącymi konsekwencjami. Sformułowałem tutaj, pewną taką formułę prawną podałem, podkreślając, że działanie w stanie wyższej konieczności, które polega na tym, że narusza się jakieś dobro prawne, ale broni się, ale w ten sposób chroni się przed naruszeniem dobro większej wagi, oczywiście powoduje zupełną bezkarność. Tutaj w uchwale, która została odczytana, taki element został zawarty, wydaje mi się on jednak za mało wyeksponowany, i można by go było silniej podkreślić.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

O sformułowanie wniosku teraz bym pana poprosił, ostatecznego, i poddamy od razu pod głosowanie ten wniosek.

ADAM STRZEMBOSZ

Ten wniosek został sformułowany i znajduje się w komisji wnioskowej.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

A czy delegaci są za tym, aby poprawka przedstawiona przez delegata Strzembosza była uwzględniona w oświadczeniu zjazdu? Proszę, kto jest za tym? Zaraz pozostałe wnioski będzie czytać. Kto za tym, mandat w górę. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby ta poprawka została uwzględniona we wniosku, tutaj.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ja poproszę jeszcze delegata, który przed kolegą Strzemboszem zabierał głos, o sformułowanie swojego wniosku i zaraz przegłosujemy ten wniosek. Mikrofon nr 2.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Ja prosiłem króciutko o dwie sprawy: po pierwsze stawiam wniosek, żeby kolega Waliszewski omówił nam bliżej dwie sprawy: stosunek górników do uchwały nr 199, gdyż to było podłożem konfliktów. I drugie – bliższe sprecyzowanie tych szczegółów, które tutaj dyplomatycznie w czasie swojego wystąpienia ominął.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Ale tu, o ile dobrze zna kolega tryb, mają być tylko zgłaszane poprawki do oświadczenia, w tym momencie. A zatem dziękuję.

Proszę włączyć mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI[161]

15024, Lasocki, Małopolska. Proszę państwa, w tej chwili sprawa się zaczyna rozmywać. Człowiek powinien wyjść z kryminału, bo nie jest niebezpieczny dla otoczenia. A my w tej chwili chcemy wchodzić coraz głębiej. Pierwsza sprawa, człowiek powinien być zwolniony i odpowiadać, odpowiadać z wolnej stopy. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon nr 3. Jednocześnie przypominam, że głos zabierają autorzy poprawek.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI[162]

Przepraszam, ja jednak chciałbym zabrać głos, jestem górnikiem. Tak niewiele górnicy chcą, proszę państwa…

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dobrze, ponieważ nie widzę innych, innych głosów do…

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Mogę, tak? Prosiłbym to przegłosować, bo to naprawdę jest niewiele. W tej chwili członek związku „Solidarność” jest aresztowany. Proszę państwa, my tu naprawdę robimy chyba jakieś straszne głupstwa. Rozumiem, że musimy trzymać nerwy na wodzy, ale skoro tak niewiele ta propozycja zawierała, to chyba nie ma sensu tracić czasu na jałową dyskusję. Natomiast uważam, że prezydium może się czuć upoważnione, żeby do delegacji rządowej, która jest oficjalnie na sali, zgłosić się i powiedzieć: panowie, bez pisania, uwolnijcie tego człowieka. To jest wszystko [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę włączyć mikrofon nr 11. Chyba dwanaście. Proszę bardzo, dwanaście.

ANDRZEJ WĘGRZYN

Ja zgłaszałem wniosek na piśmie, chciałbym go uzupełnić. Andrzej Węgrzyn, 36013, Wielkopolska Południowa. Do uchwały proponowanej przez Region Górnośląski proponuję dodanie następującego fragmentu: „Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stanowczo protestuje przeciwko nieodpowiedzialnym i niebezpiecznym w skutkach próbom fałszowania opinii załóg pracowniczych oraz okłamywania społeczeństwa przez przeprowadzanie wyrywkowych, manipulowanych wywiadów z osobami nikogo niereprezentującymi, przedstawiającymi opinie sprzeczne z odczuciami załóg. Kto boi się powiedzieć prawdy, niech jej nie fałszuje. Równocześnie zjazd domaga się natychmiastowego uwolnienia aresztowanego”.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

To wszystko, tak?

ANDRZEJ WĘGRZYN

Tak jest.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, [oklaski] głosujemy. Kto jest za przyjęciem tej poprawki do tekstu oświadczenia? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwko? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem tej poprawki do wniosku.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy są jeszcze autorzy poprawek, wymienieni przez przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków? Nie widzę. A zatem, ponieważ wpłynęły dwie poprawki, zostały przyjęte przez zjazd, odsyłamy oświadczenie do Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę o złożenie tych poprawek jeszcze raz. Zobowiązuję do ujęcia tych poprawek w oświadczeniu i będzie za chwilę III czytanie projektu oświadczenia.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków prosi jeszcze o głos na chwilę.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Mianowicie chcę powiedzieć, że to wszystko, prawie wszystko, co tutaj zostało w dyskusji powiedziane, zawiera się w następującym akapicie: „Delegaci domagają się natychmiastowego uwolnienia z aresztu Tadeusza Arenta i protestują przeciwko niebezpiecznym w skutkach próbom urabiania opinii publicznej przeciwko działaniom naszego związku”. W imieniu Komisji Uchwał i Wniosków chcę postawić wniosek, żeby potraktować to jako fakt uwzględnienia poprawek, o których była tutaj mowa.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Wniosek został postawiony, a zatem proszę o przegłosowanie, czy projekt ten już nadaje się do przyjęcia, czy te poprawki, zdaniem państwa, są do uwzględnienia w tym oświadczeniu. Proszę, kto jest za tym, aby nie było dalszej pracy? Dziękuję. Kto jest przeciwko? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby przyjąć tę formułę uchwały przedstawioną przez Komisję Wniosków i Uchwał.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A zatem przystępujemy, proszę państwa, do głosowania nad całością oświadczenia. Kto jest za tym, aby oświadczenie tej treści przedstawione przez Komisję Uchwał i Wniosków przyjąć jako oświadczenie…

[Brak fragmentu nagrania]

…zatem proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym właśnie oświadczeniem przedstawionym przez Komisję Wniosków i Uchwał w sprawie uwolnienia kolegi Arenta.

[PRZYJĘCIE SPRAWOZDANIA KRAJOWEJ KOMISJI REWIZYJNEJ]

[PD 1kzd_2t_006_19810926 – 1 godzina 8 sekund]

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo.

Zjazd przyjął uchwałę, oświadczenie i jednocześnie prezydium zjazdu zwraca się do komisji rządowej, aby dołożyła wszelkich starań w celu jak najszybszego uwolnienia naszego kolegi z aresztu tymczasowego [oklaski].

Proszę państwa, ponieważ więcej głosów do dyskusji nad sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej nie wpłynęło, a zatem przystąpimy w tej chwili do głosowania nad tym sprawozdaniem. Kto jest za tym, aby przyjąć sprawozdanie Komisji Rewizyjnej w tej formie, jaka została przedstawiona, mandat w górę. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od zabrania głosu? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za przyjęciem sprawozdania przedstawionego przez Komisję Rewizyjną.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zatem sprawozdanie Komisji Rewizyjnej zostało przyjęte, absolutorium będzie udzielone jutro, razem z absolutorium KKP.

Proszę bardzo, wpłynął wniosek formalny, już odczytuję: „Z uwagi na zmęczenie delegatów wynikające z wielogodzinnej podróży w dniu wczorajszym, co w chwili obecnej się już daje zauważyć, oraz na dość długi czas dojazdu do miejsc zakwaterowania, wnioskuję o zakończenie obrad w dniu dzisiejszym przed kolacją”. Wniosek nie dotyczy pozostałych dni. Złożył Andrzej Wojciechowski[163], Piotrków Trybunalski.

Czy jest kontrwniosek? Proszę bardzo. Obrócić tablicę. Mikrofon nr 4, proszę bardzo.

KAZIMIERZ HELEBRANDT[164]

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, wydaje mi się, że w dzisiejszym dniu musimy jeszcze parę spraw załatwić, jeżeli nie ma nam się sypać kolejny, drugi dzień zjazdu jutro. Proponuję, aby dzisiejsze obrady przedłużyć teraz, opóźnić kolację, a koniecznie doprowadzić do I czytania ordynacji wyborczej. To jest kontrwniosek.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A więc jest kontrwniosek, a zatem przystępujemy do głosowania. Kto jest za tym, aby przerwać obrady w dniu dzisiejszym, proszę, mandat w górę. Dziękuję. Kto jest przeciwko takiemu wnioskowi, proszę, mandat w górę. Dziękuję. Kto się wstrzymał od zabrania głosu? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną o przedstawienie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, abyśmy przerwali obrady przed kolacją.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A zatem obrady będą kontynuowane po kolacji.

Ja mam pytanie do Komisji Statutowej, czy może przedstawić projekt ordynacji wyborczej, wstępne tezy projektu ordynacji wyborczej. Ale czy już teraz może, przed kolacją?

Proszę, mikrofon nr 4 pierwszy się zgłosił.

MIECZYSŁAW TUTAJ

[Mandat] 054, Małopolska, Mieczysław Tutaj. Przed chwilą przegłosowaliśmy uchwałę o tym, aby dyskusję na temat ordynacji wyborczej przełożyć na jutro, na popołudnie. Zaczynamy znowu mówić o rzeczy, która jest w ogóle niezrozumiała dla mnie.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dobrze, dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jest taka sprawa. Ponieważ nie możemy dzisiaj nic innego realizować, w programie, w porządku obrad jest dyskusja nad sprawozdaniem KKP. Dyskusja ta może być dzisiaj kontynuowana, ale z wyłączeniem samorządów [pracowniczych]. A zatem będziemy kontynuować tę dyskusję nad sprawozdaniem KKP, przedstawioną dzisiaj podczas dzisiejszej sesji przedpołudniowej.

Proszę zatem nowe zapisy do głosu, z pominięciem samej sprawy samorządów, która będzie jutro dyskutowana. Może zrobimy w ten sposób: na tej liście, gdzie jest 49 nazwisk, bym czytał kolejno nazwiska. Kto ma zabrać głos na temat samorządów, wycofa się, a delegat, który będzie nad całym sprawozdaniem prowadził dyskusję, będzie zabierał głos.

Proszę, w tej sprawie mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI

15024, Małopolska, Lasocki. Przewodniczący się zgubił – głosowanie było nad tym, żeby przesunąć czas kolacji i czytać ordynację wyborczą, a więc co się w tej chwili dzieje? Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

To zostało przegłosowane i będzie jutro. Ja się pomyliłem w pewnym momencie, delegat mnie sprostował i nie jest możliwe dzisiaj czytanie.

Proszę bardzo, mikrofon nr 5. Mikrofon nr 5.

JERZY ŁYSIAK[165]

Łysiak, Śląsk Opolski. Ja chciałem powiedzieć, że rzeczywiście przewodniczący, jak to się mówi, pogubił się; to nie jest łatwo prowadzić takie zebranie. Proszę państwa, był wniosek, delegaci są zmęczeni, i był formalny wniosek, żeby przerwać obrady w dniu dzisiejszym, po kolacji żeby nie było obrad. Pan przewodniczący głosował inny wniosek – ja nawet nie wiedziałem, za czym ja głosuję, tak on był sformułowany – i następnie taki był werdykt przewodniczącego, a w tej chwili zupełnie inaczej postępujemy. Bardzo proszę, żeby to uporządkować.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Był wniosek o przerwanie obrad w dniu dzisiejszym i wniosek ten, zgodnie z werdyktem Komisji Skrutacyjnej, upadł. Ja poproszę jeszcze raz Komisję Skrutacyjną o przedstawienie wyników tego głosowania i nad czym było głosowane, proszę bardzo. Proszę o spokój, zaraz sprawę wyjaśnimy.

Czy Komisja Skrutacyjna może przedstawić wynik?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc, proszę koleżeństwa, żeśmy głosowali, czy mamy kontynuować obrady po kolacji, czy przerwać je przed kolacją [szum na sali]. Tak to było głosowane i tak był czytany wynik…

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę państwa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…a wniosek formułuje prowadzący zebranie, nie komisja.

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – prowadzący obrady

Dobrze, ja w tej chwili oddam głos koledze, który poprowadzi w dalszym ciągu [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, wniosek formalny brzmi w ten sposób: „Z uwagi na zmęczenie delegatów, wynikające z wielogodzinnej podróży w dniu wczorajszym, co w chwili obecnej daje się już zauważyć, oraz na dość długi czas dojazdu do miejsc zakwaterowania, wnioskuję o zakończenie obrad w dniu dzisiejszym przed kolacją”. Ponieważ kolację mamy o godz. 18.00, wyjaśnię tu od razu państwu, że kolacji w dniu dzisiejszym przesunąć nie możemy z przyczyn organizacyjnych – takie mamy zapewnienia od organizatorów. Oznaczałoby to, że w chwili obecnej, znaczy za chwilę, skończylibyśmy obrady. Myślę, że wniosek jest jasny. Czy jest jakaś kontrpropozycja? Mikrofon nr 8, proszę bardzo.

JERZY JURKIEWICZ[166]

Jurkiewicz, Region Dolny Śląsk, 032. Była zgłoszona kontrpropozycja kolegi Helebrandta i żeśmy to przegłosowali, że zostajemy i czytamy ordynację wyborczą, i ja nie wiem, po co z powrotem wracamy do tych spraw [gwar na sali].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Były protesty kolegów delegatów, że był niejasno sformułowany wniosek, dlatego do niego wróciliśmy po raz wtóry. Chcemy po prostu zadowolić państwa, żeby nie zarzucano nam manipulowania. Jeden wniosek „kontr” – ja proponuję przegłosować ten wniosek, proszę państwa, jest już w tej chwili jasno sformułowany. Kto jest za tym wnioskiem? Przed chwilą przeczytałem uważnie wniosek, czytam jeszcze raz: „Z uwagi na zmęczenie delegatów, wynikające z wielogodzinnej podróży w dniu wczorajszym, co w chwili obecnej daje się już zauważyć, oraz na dość długi czas dojazdu do miejsc zakwaterowania, wnioskuję o zakończenie obrad w dniu dzisiejszym przed kolacją. Wniosek nie dotyczy pozostałych dni”. Kto jest za tak sformułowanym wnioskiem, proszę rękę do góry. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc większość delegatów głosowała za tym, abyśmy w dniu dzisiejszym zakończyli obrady.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czy państwo pozwolą… Oczywiście, za chwilę zakończymy. Dokończmy jeszcze.

Proszę, sektor piętnasty, tylko nie w tej sprawie.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak, ale ja muszę powiedzieć jedną rzecz. Jest takie dziełko Technologia pracy umysłowej Rudniańskiego, którego prawdopodobnie nie… nie wszyscy znają treść tego. Ja chciałbym już z góry powiedzieć, żebyśmy ustalili konkretnie na następne dni, ile godzin pracujemy, żeby ta praca była rzeczywiście efektywna, żeby nie było tego, cośmy mieli przed chwilą, że niektórzy…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, mówiliśmy już…

GŁOS NIEROZPOZNANY

…nie rozumieją wniosku. Ale proszę mi dać skończyć. My musimy – to już na przyszłość – ustalić, czy pracujemy 8 czy maksymalnie 10 godzin, co jaki czas robimy przerwy i wtedy dopiero będzie można pracować naprawdę. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Ustalimy to jutro rano.

Proszę państwa, po konsultacji z organizatorami, konkretnie z szefem Biura Organizacyjnego zjazdu, okazało się, że nie będziemy w stanie przedstawić państwu – jest to zdanie organizatorów, nie nasze – tekstu uchwały Sejmu o samorządach. Nie jest, nie jest to nasza, nie jest to, powiadam, nasza sprawa, tylko organizatorów, którzy nie są w stanie zdobyć tekstu uchwały [szum na sali]. To jest tylko do informacji państwa.

Mikrofon nr 9.

ANDRZEJ SOBIERAJ[167]

Kolego przewodniczący, chciałbym, żeby przed chwilą sformułowana uchwała dotyczyła nie delegatów, lecz szanownego prezydium, które tak się zagubiło, że już nie wie w ogóle, co robić. W związku z powyższym wnioskuję zakończyć w dniu dzisiejszym zjazd, ale nie ze względu na zmęczenie delegatów, lecz prezydium.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Gdyby pan mi nie przerywał, już byłby zjazd zakończony [gwar na sali]. Nie zjazd, a, oczywiście, dzisiejszy dzień obrad, przepraszam za pomyłkę. Rzeczywiście atmosfera robi się nieco ciepła.

Proszę państwa, na tym kończymy dzisiejszą turę obrad. Spotykamy… Dosłownie są jeszcze dwa głosy. Czy państwo zezwalają na udzielenie tych dwóch głosów? Proszę bardzo. Dwa głosy były w tym momencie.

Mikrofon nr 2, proszę.

JAN ŁOJAK[168]

Jan Łojak, Region Mazowsze, numer mandatu 16052. Ja nie wiem, czy do wszystkich państwa dotarło, co oznacza komunikat organizatorów. Oznacza on tyle, że nie będziemy w stanie do jednej z najważniejszych kwestii wrócić. Ja bym proponował, żeby zjazd zobowiązał organizatorów do dostarczenia tego tekstu. Wydaje się rzeczą niemożliwą zdobycie w Polsce uchwały jej najwyższego organu państwowego [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przewodniczący zjazdu ma głos.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, proszę państwa, chciałem jedną rzecz wyjaśnić, że w naszym programie obrad są przewidziane punkty, do których w tej chwili nie możemy przystąpić z braku materiałów. Dlatego, powiedzmy, dyskusja jest troszkę rwana i brak tu pewnego planu, ale brak nam po prostu materiałów. Prosilibyśmy teraz organizatorów o wyjaśnienie. Oni nam powiedzą, jak ta sprawa wygląda. Niezależnie od tego będziemy mieli jeszcze własną propozycję dla państwa. Proszę o zabranie głosu przez organizatorów.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Ja przedtem jednak obiecałem, że udzielę dwa głosy, w związku z czym proszę mikrofon nr 4. Zgodnie z życzeniem państwa, były dwa głosy.

ANDRZEJ KONARSKI

Andrzej Konarski, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, mnie się wydaje, że mamy teleksy i nic nie stoi na przeszkodzie, żeby w imieniu zjazdu przeteleksować do Sejmu z żądaniem wręcz o udostępnienie dla zjazdu bardzo ważnej dla nas wszystkich uchwały, ustawy o samorządzie…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

ANDRZEJ KONARSKI

… i przedsiębiorstwie. Tak że to nie jest żaden problem techniczny.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo. Przekazujemy tę uwagę organizatorom i prosimy organizatorów o zabranie głosu.

Czy jest przewodniczący Biura Organizacyjnego do dyspozycji zjazdu?

ANDRZEJ JARMAKOWSKI – przewodniczący Biura Organizacyjnego Zjazdu

Tak, jest.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

ANDRZEJ JARMAKOWSKI – przewodniczący Biura Organizacyjnego Zjazdu

Proszę państwa, w tej chwili mamy już tekst, jest on powielony i możemy go rozdać – jeden tekst, jeden tekst na region po prostu. Całość możemy rozdać jutro rano [szum na sali].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, wobec tego organizatorzy zjawili się w odpowiednim momencie, wyjaśnili tę kwestię. Jutro rano możemy mieć tekst. Niezależnie od tego prezydium, zgodnie ze swoim zobowiązaniem, postara się załatwić dla państwa jeszcze inne materiały na ten temat, zgodnie z naszą uchwałą. Proszę państwa, zgodnie z tym, co postanowiliśmy, kończymy na tym nasze obrady. Proszę o powstanie.

Proszę państwa, proszę o spokój. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wyprowadzić. Prosimy poczet sztandarowy, prosimy kolegów z pocztu sztandarowego o podejście do prezydium.

Podaję państwu jeszcze tylko krótką informację, że jutro rozpoczynamy rano, jak zwykle, o godz. 9.00. Jutro o godzinie 9.00, śniadanie jest od godz. 7.30 do godz. 8.45.

Do hymnu [delegaci odśpiewują hymn narodowy].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_006_19810926]

KONIEC I DNIA OBRAD II TURY I KZD – 26 WRZEŚNIA 1981 r.

[1] Tadeusz Andrzej Syryjczyk (ur. 1948) – 1971–1989 pracownik naukowy Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, współzałożyciel i członek Prezydium Uczelnianego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na AGH, przewodniczący „S” w Instytucie Informatyki, potem na Wydziale Elektrotechniki, Automatyki i Elektroniki, wiceprzewodniczący KZ AGH. Od 1980 r. przewodniczący zespołu programowego Krakowskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki oraz Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki. W 1981 r. kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy MKZ/ZR Małopolska, potem członek Prezydium ZR Małopolska, 1981–1982 internowany.

[2] Jerzy Adam Stępień (ur. 1946) – 1979–1983 radca prawny w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Fabryki Łożysk Tocznych „Iskra” oraz w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kielcach, w sierpniu–wrześniu 1980 r. doradca podczas strajków w FŁT „Iskra”, następnie przewodniczący KS, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, członek KZ w OBR FŁT, sekretarz, członek Prezydium i rzecznik prasowy MKZ w Kielcach, następnie Zarządu Oddziału Świętokrzyskiego, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Świętokrzyskiego, 1981–1982 internowany.

[3] Arkadiusz Maria Paszek (ur. 1948) – automatyk, kierownik Zespołu Elektrociepłowni w Bielsku-Białej, członek Prezydium NSZZ „Solidarność” KZ tamże, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany.

[4] Krzysztof Andrzej Mikołajczyk (ur. 1942) – inżynier elektryk, od 1967 r. pracownik Zakładu Energetycznego Bydgoszcz (od 1973 r. Zakłady Energetyczne Okręgu Północnego, od roku 1990 Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA), od 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZEOPn, w 1981 r. członek MKZ Bydgoszcz i ZR Bydgoszcz, w 1981 r. wiceprzewodniczący Krajowej Sekcji Energetyki, w 1982 r. internowany.

[5] Lesław Andrzej Paga (1954–2003) – ekonomista, 1977–1984 pracownik naukowy w Katedrze Ekonomii Politycznej Wydziału Ekonomicznego UMCS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Tymczasowego Zespołu Koordynacyjnego na rzecz powstania „Solidarności” na UMCS, zastępca przewodniczącego Uczelnianego Komitetu Założycielskiego tamże, w 1981 r. sekretarz (kierownik) Ośrodka Badań Społecznych przy ZR Środkowo-Wschodniego, w 1981 r. członek Rady Ośrodka Studiów Związkowych przy ZR Środkowo-Wschodniego, 1981–1982 internowany.

[6] Antoni Jan Fijałkowski (ur. 1938) – inżynier elektronik, pracownik Instytutu Podstaw Elektroniki Politechniki Warszawskiej.

[7] Jerzy Karol Buzek (ur. 1940) – 1975–1985 wykładowca na Politechnice Śląskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ na PŚ, w 1980 r. współorganizator Górnośląskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki „Solidarność” i Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki „Solidarność”.

[8] Benedykt Nowak (ur. 1951) – 1977–1981 pracownik Kombinatu Rolnego Powiśle w Czerninie, w 1980 r. współorganizator Komitetu Założycielskiego w NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ KR Powiśle, członek Oddziału Terenowego w Sztumie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Elbląg, w 1981 r. internowany.

[9] Jerzy Pilecki (ur. 1952) – 1973–1982 archiwista w Spółdzielni Inwalidów Usług Specjalistycznych we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego, potem KZ w SIUS, wiceprzewodniczący Sekcji Krajowej Spółdzielczości Inwalidów.

[10] Zygmunt Staszewski (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik Centrum Naukowo-Produkcyjnego Automatyki Energetycznej we Wrocławiu, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w CNPAE, przewodniczący Regionalnej Sekcji Energetycznej ZR Dolny Śląsk, członek Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej Energetyków.

[11] Janusz Wszeborowski (ur. 1933) – lekarz medycyny, pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Radomiu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w WSzZ w Radomiu, wiceprzewodniczący KZ tamże, przewodniczący Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia w Radomiu, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[12] Krzysztof Henryk Turowski (ur. 1948) – filolog, starszy redaktor w Rozgłośni Polskiego Radia w Łodzi, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji lub Szwajcarii.

[13] Stanisław Jan Fudakowski (ur. 1948) – psycholog zatrudniony w Pracowni Psychologii Pracy w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w Przedsiębiorstwie Usług Socjalnych Budownictwa (z którym Pracownia Psychologii Pracy była związana organizacyjnie), w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańsk odpowiedzialny za dział interwencji.

[14] Mirosław Krawczak (ur. 1950) – informatyk, pracownik Ośrodka Elektronicznego GUS w Zielonej Górze, w 1981 r. przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Zielona Góra NSZZ „Solidarność”.

[15] Bolesława Jadwiga Borowska (ur. 1941) – technik weterynarii, pracownik Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Poznaniu, przewodnicząca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i sekretarz KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowana.

[16] Józef Zbigniew Bełz (ur. 1955) – prawnik, 1980–1981 asesor Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek KZ NSZZ „Solidarność” tamże, od 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, członek Krajowej Komisji Sądownictwa i Prezydium Krajowej Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. współzałożyciel Polskiej Partii Demokratycznej, w 1987 r. wyemigrował do Kanady.

[17] Antoni Kazimierz Pietkiewicz (ur. 1948) – inżynier elektryk, 1979–1980 pracownik Kombinatu Budowlanego w Kaliszu, w 1980 r. uczestnik strajków w Kaliszu, współpracownik, doradca komitetów strajkowych (m.in. w Fabryce Wyrobów Runowych „Runotex” i Kaliskich Zakładach Koncentratów Spożywczych „Winiary”), członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Kombinacie Budowlanym w Bydgoszczy, od 1980 r. przewodniczący MKZ Kalisz, w 1981 r. przewodniczący Zarządu Okręgu w Kaliszu, w 1981 r. wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek KK, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[18] Michał Jan Kurowski (ur. 1936) – od 1959 r. lekarz w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Szczecinie (od 1976 ordynator oddziału internistyczno-kardiologicznego), w sierpniu 1980 r. organizator protestu solidarnościowego w szpitalu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator struktur związkowych służby zdrowia na Pomorzu Zachodnim, od 1980 r. przewodniczący Sekcji Służby Zdrowia Regionu Pomorza Zachodniego, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej „Solidarności” Służby Zdrowia.

[19] Jerzy Kazimierz Nowacki (ur. 1952) – 1978–1980 członek Komitetu Obrony Robotników, nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Poznaniu, od 1980 r. członek Prezydium MKZ w Poznaniu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska (rzecznik prasowy), członek (ogólnopolskiej) Komisji Koordynacyjnej Pracowników Oświaty i Wychowania, 1981–1982 internowany.

[20] Bronisław Śliwiński (ur. 1950) – prawnik, pracownik Zakładu Budowy Przyczep i Naczep „Autosan” w Barwicach, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w „Autosanie”, wiceprzewodniczący MKZ w Szczecinku, przewodniczący Oddziału Szczecinek ZR Pobrzeże, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[21] Ryszard Frutczak (ur. 1950) – mechanizator rolnictwa, kierowca w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Drawsku Pomorskim, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, potem przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Rewizyjnej w Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej w Drawsku Pomorskim.

[22] Jerzy Andrzej Mielnik (ur. 1946) – technolog drewna, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Piast” w Głubczycach, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, potem członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w SI „Piast”, przewodniczący komisji interwencyjnej Punktu Koordynacyjnego Ziemi Głubczyckiej.

[23] Elżbieta Sieradzka-Błaszczyńska (ur. 1954) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Przedsiębiorstwa Modernizacji Przemysłu Maszynowego „Techma” w Bydgoszczy, doradca KZ NSZZ „Solidarność” w PMPM „Techma”.

[24] Jerzy Zbigniew Hrybacz (ur. 1927) – ekonomista, nauczyciel w Zespole Szkół Elektronicznych w Gorzowie Wielkopolskim, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Wojewódzkiej Sekcji Oświaty i Wychowania w Gorzowie Wielkopolskim, w 1981 r. doradca ZR Gorzów Wielkopolski w sprawach ekonomicznych i finansowych.

[25] Jan Dowgiałło (ur. 1932) – hydrogeolog, docent w Instytucie Nauk Geologicznych PAN, wiceprzewodniczący KZ w ING PAN.

[26] Tadeusz Diem (ur. 1940) – adiunkt na Politechnice Warszawskiej, wiceprzewodniczący KZ PW, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[27] Mieczysław Zygmunt Gruda (1921–2002) – prawnik, rewident w Stoczni Remontowej „Parnica” w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. doradca MKS (członek komisji ekspertów prawnych), przewodniczący Zakładowej Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” w SR „Parnica”, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[28] Józef Jungiewicz (ur. 1936) – 1967–1986 pracownik (technolog, kierownik działu technologicznego) w Sądeckich Zakładach Elektro-Węglowych w Nowym Sączu, w 1980 r. zastępca przewodniczącego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[29] Marian Józef Miąskowski (ur. 1954) – technik mechanik, radiotelegrafista w Państwowym Przedsiębiorstwie Stacji Radiowych i Telewizyjnych Gdynia-Radio, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Resortu Łączności.

[30] Krystyna Anna Murat (ur. 1953) – 1977–1985 specjalista ds. planowania i analiz w Zakładach Azotowych w Puławach, od 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie KZ w ZA w Puławach, w 1981 r. członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego (odpowiedzialna za sprawy pracownicze), w 1981 r. internowana.

[31] Ireneusz Prędki (ur. 1945) – inżynier włókiennik, 1971–1986 pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego Opoczno, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w ZPW Opoczno, 1980–1981 przewodniczący MKZ Ziemi Piotrkowskiej, w 1981 r. członek ZR Piotrków Trybunalski, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[32] Zdzisław Tadeusz Pająk (ur. 1948) – elektronik, 1967–1982 pracownik Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy, w 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, członek komisji ds. socjalnych, 1980–1981 członek Zarządu Krajowej Komisji Koordynacyjnej RiTV oraz komisji ds. realizacji porozumień sierpniowych dotyczących dostępu do mediów, w 1987 r. wyemigrował do RFN.

[33] Danuta Rogińska (ur. 1949) – technik chemik, pracownik Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych PAX – Zakładów Chemicznych w Ogorzelcu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Jelenia Góra.

[34] Ryszard Rusiłowicz (ur. 1941) – 1963–1998 pracownik, następnie zastępca kierownika Działu Hydrologii Regionalnej w Przedsiębiorstwie Geologicznym w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. delegat załogi Przedsiębiorstwa Geologicznego do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Przedsiębiorstwie Geologicznym w Gdańsku, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[35] Lubomiła Kazimiera Repczyńska-Gapińska (ur. 1943) – 1970–1991 radca prawny w Przedsiębiorstwie Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol” w Koszalinie, sekretarz KZ NSZZ „Solidarność” w Wodrolu, 1980–1981 radca prawny i pracownik Biura Interwencji Regionu Pobrzeże.

[36] Krystyna Jadwiga Sobierajska (ur. 1943) – 1962–1981 nauczycielka m.in. w IV Liceum Ogólnokształcącym w Legnicy, Szkole Podstawowej w Mierzowicach, kierowniczka internatu Liceum Medycznego w Legnicy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodnicząca Międzyszkolnego Komitetu Założycielskiego w woj. legnickim, w 1981 r. przewodnicząca Komisji Okręgowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Legnicy, wiceprzewodnicząca Zarządu Oddziału Delegatury Zagłębie Miedziowe, członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, współzałożycielka Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość”, 1981–1982 internowana, w 1984 r. wyemigrowała do Norwegii.

[37] Henryk Adam Sienkiewicz (ur. 1931) – inżynier górnik, 1974–1986 pracownik Głównego Biura Studiów i Projektów Górnictwa w Katowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w GBSiPG, w 1981 r. przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Górnictwa.

[38] Henryk Strzyż (ur. 1946) – inżynier chemik, 1964–1992 pracownik (specjalista, kierownik, dyrektor) Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Organicznego „Organika-Rokita” w Brzegu Dolnym, od 1980 r. członek Wydziałowej Komisji NSZZ „Solidarność”, pionu dyrektora naczelnego w NZPO „Organika-Rokita”, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Chemików „S”, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[39] Bogusław Olgierd Marian Szybalski (ur. 1945) – 1977–1980 kierowca samochodów ciężarowych w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Taksówkowym Oddział w Gdyni-Orłowie, 1980–1981 kierowca w Transbudzie Oddział w Elblągu, w sierpniu 1980 r. uczestnik w Transbudzie rotacyjnego strajku solidarnościowego ze stoczniowcami Gdańska i Gdyni, od 1980 r. członek „Solidarności” w Transbudzie, w 1981 r. etatowy członek Prezydium ZR Elbląg, członek Komisji Krajowej, 1981–1982 internowany.

[40] Wiktor Włodzimierz Stefan (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego „Polmozbyt” w Opolu, członek komitetu założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[41] Tomasz Feliks Wójcik (ur. 1945) – inżynier chemik, matematyk, 1969–1990 pracownik techniczny, asystent, adiunkt na Politechnice Wrocławskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, założyciel i przewodniczący Komitetu Założycielskiego na PWr, przewodniczący KZ tamże, w 1982 r. internowany (dwukrotnie).

[42] Błażej Wierzbowski (ur. 1946) – prawnik, pracownik Zakładu Prawa Rolnego Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Toruniu, członek Prezydium Komisji Uczelnianej NSZZ „Solidarność” na UAM, w 1981 r. członek Prezydium ZR Toruń.

[43] Andrzej Michał Zarach (ur. 1948) – matematyk, 1971–1980 pracownik naukowy Politechniki Wrocławskiej, współtwórca NSZZ „Solidarność” na PWr, w 1981 r. członek Prezydium Krajowej Komisji Rewizyjnej „Solidarności”, w 1982 r. internowany (dwukrotnie).

[44] Danuta Żurkowska (ur. 1947) – od 1970 r. bibliotekarka w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w WPB i przewodnicząca KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, od 1981 r. na emigracji w Szwajcarii, następnie we Francji.

[45] Tadeusz Jan Mikuła (1953–2008) – prawnik, referent prawny w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Alba” w Łodzi, sekretarz Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, potem, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka.

[46] Ignacy Tadeusz Czeżyk (ur. 1944) – 1968–2005 nauczyciel w LO im. ks. Adama Jerzego Czartoryskiego w Puławach, od 1980 r. NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel koła „S” w I LO, od 1980 r. przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Kultury Rejonu Puławskiego, członek Sekcji Krajowej Oświaty i Wychowania, 1981–1982 internowany.

[47] Wiesław Franciszek Capik (ur. 1947) – radca prawny, ekspert KZ w Kombinacie Budownictwa Ogólnego „ROW” Rybnik, doradca MKZ Rybnik.

[48] Jan Rejczak (ur. 1946) – inżynier mechaniki precyzyjnej, 1973–1981 wykładowca w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator struktur związku w Radomiu i regionie, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Ziemia Radomska, 1981–1982 internowany.

[49] Edward Edmund Nowak (ur. 1950) – inżynier elektryk, 1969–1985 specjalista ds. inwestycji w Hucie im. Lenina w Krakowie, w sierpniu 1980 r. członek Komitetu Strajkowego w Wydziale Walcowni Zgniatacz HiL, w 1980 r. współzałożyciel „Solidarności” w kombinacie, członek Komitetu Robotniczego Hutników w HiL.

[50] Leopold Michał Zgoda (ur. 1937) – ekonomista, 1975–1988 pracownik naukowy Akademii Wychowania Fizycznego, Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości, Wyższej Szkoły Ekonomii i Informatyki w Krakowie, Wyższej Szkoły Ekonomii w Bochni, Małopolskiej Szkoły Wyższej w Brzesku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek założyciel Komisji Uczelnianej Akademii Ekonomicznej w Krakowie.

[51] Mieczysław Marian Tutaj (ur. 1950) – technik mechanik, brygadzista w Zakładach Azotowych Tarnów, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w ZA Tarnów, 1981–1982 internowany.

[52] Andrzej Edmund Nowicki (ur. 1952) – elektroenergetyk, pracownik Zakładów Azotowych w Tarnowie, od 1980 r. przewodniczący Komisji Terenowej NSZZ „Solidarność” w Tarnowie, przewodniczący MKZ w Tarnowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska.

[53] Stanisław Kocjan (ur. 1942) – 1971–1987 pracownik Zakładów Chemicznych „Police”, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w zakładach, współprzewodniczący Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, potem przewodniczący KZ w ZCh Police, 1980–1981 wiceprzewodniczący MKR w Szczecinie, w 1981 r. sekretarz ZR, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[54] Lesław Buczkowski (1931–1987) – 1952–1987 pracownik naukowy Politechniki Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, Komitetu Założycielskiego, a potem Prezydium Komisji Zakładowej na Politechnice Gdańskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańsk.

[55] Marek Podgórczyk – szef Biura Prasowego I KZD, w 1981 r. zastępca dyrektora Biura Informacji Prasowej NSZZ „Solidarność”.

[56] Tadeusz Matuszyk (ur. 1935) – konstruktor automatyk, 1959–1982 pracownik Warszawskich Zakładów Radiowych „Rawar”, 1980–1984 członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie członek Prezydium KZ w WZR „Rawar”, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze.

[57] Maciej Seweryński (ur. 1935) – fizyk w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku, współorganizator NSZZ „Solidarność” w IBJ, członek komisji rewizyjnej KZ w IBJ.

[58] Marek Antoni Janas (ur. 1934) – inżynier budowlany, docent w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie, przewodniczący tamtejszej KZ NSZZ „Solidarność”.

[59] Grzegorz Wincenty Palka (1950–1996) – 1976–1983 pracownik Instytutu Barwników Politechniki Łódzkiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Prezydium MKZ w Łodzi, przewodniczący KZ PŁ, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Ziemia Łódzka, w 1981 r. członek Prezydium KK, 1981–1982 internowany.

[60] Piotr Antoni Czartołomny (ur. 1946) – filolog, pracownik etatowy Regionu Wielkopolska, od 1980 r. kierownik Biura Prasowego MKZ w Poznaniu, redaktor naczelny „Solidarności Wielkopolskiej”, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, redaktor „Wiadomości Dnia”, w 1981 r. w składzie Agencji Prasowej „Solidarności”, przewodniczący Krajowej Rady Dziennikarzy NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[61] Tadeusz Arent (ur. 1950) – 1973–1983 pracownik Kopalni Węgla Kamiennego „Szczygłowice” w Knurowie, w sierpniu 1980 r. członek Komitetu Strajkowego w KWK „Szczygłowice”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, sekretarz KZ, a od 1981 r. przewodniczący KZ w kopalni, 1981–1983 członek Konfederacji Polski Niepodległej, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA. 24 IX 1981 r. zatrzymany w związku z wywiezieniem na taczce przez załogę KWK „Szczygłowice” przewodniczącego Rady Zakładowej Związku Zawodowego Górników w kopalni Jana Mateńki. 29 IX zwolniony po interwencji Lecha Wałęsy oraz poręczeniu Tadeusza Mazowieckiego i ks. Józefa Tischnera. W jego obronie załoga KWK „Szczygłowice” zorganizowała w dniach 24–30 IX strajk.

[62] Józef Doroz (ur. 1941) – inżynier elektryk, kierownik pracowni w Fabryce Obrabiarek Specjalizowanych „Ponar–Tarnów”, członek Prezydium KZ tamże, członek MKZ w Tarnowie, wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej w Tarnowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska.

[63] Franciszek Piotr Kuźma (1954–1992) – technik elektryk, pracownik Poznańskiej Fabryki Łożysk Tocznych w Poznaniu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego tamże i delegat do MKS, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w PFŁT w Poznaniu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska (skarbnik), 1981–1982 internowany.

[64] Jan Franciszek Czarnecki (ur. 1953) – technik budowlany, kierownik magazynu w Bazie Zaopatrzenia i Zbytu Państwowych Magazynów Rolnych w Solcu Kujawskim, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w BZiZ PMR, sekretarz Krajowej Komisji Koordynacyjnej Techników Obsługi Rolnictwa, w 1981 r. członek Prezydium ZR Regionu Bydgoszcz.

[65] Stanisław Szymkowiak (ur. 1946) – 1970–2003 pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Metrologii Elektrycznej w Zielonej Górze, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Wydziałowej i członek Prezydium KZ w OBRME, w 1981 r. członek KK.

[66] Jerzy Michał Jastrzębowski (ur. 1937) – filolog, dziennikarz spiker w Polskim Radio, członek KZ NSZZ „Solidarność’ tamże, w 1981 r. członek KK, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[67] Lech Wałęsa (ur. 1943) – w sierpniu 1980 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, przewodniczący MKS tamże, 1980–1981 przewodniczący Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, w1981 r. przewodniczący ZR Regionu Gdańskiego, 1981–1982 internowany.

[68] Janusz Onyszkiewicz (ur. 1937) – matematyk, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, od 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze, rzecznik prasowy regionu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze, rzecznik prasowy KKP, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność” ds. kultury, nauki i oświaty, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”.

[69] Andrzej Warchałowski (ur. 1946) – prawnik, dziennikarz w Ośrodku Telewizji Polskiej w Krakowie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” OTV Kraków, w 1981 r. członek ZR Małopolska, w 1981 r. Komisji Krajowej. 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[70] Leszek Zygmunt Waliszewski (ur. 1953) – inżynier elektronik, od 1976 r. pracownik Zakładu nr 2 Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Fabrycznej Komisji Założycielskiej w FSM w Tychach, od 1980 r. przewodniczący MKZ w Tychach, w 1981 r. przewodniczący ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. członek KK, a w 1981 r. Prezydium KK, 1981–1982 internowany, 1983–1994 na emigracji w USA.

[71] Józef Zajkowski (ur. 1952) – 1979–1981 pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Mysłowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego w MPGKiM w Mysłowicach, od 1980 r. członek KZ tamże, od grudnia 1980 r. pełnomocnik ZR Śląsko-Dąbrowskiego ds. wyborów w komisjach zakładowych w MPGKiM w Mysłowicach, od 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Mysłowicach. 1980–1985 członek Konfederacji Polski Niepodległej, od 1981 r. Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Katowicach. 14 VII 1981 r. zatrzymany pod zarzutem znieważenia PZPR, 13 VIII oskarżony o znieważanie organów władzy ludowej, 29 IX rozprawę odroczono pod presją demonstracji zorganizowanej przez „Solidarność” i KPN przed budynkiem Sądu Rejonowego w Mysłowicach.

[72] Wojciech Figiel (ur. 1950) – 1978–1983 pracownik (górnik) Kopalni Węgla Kamiennego „Sosnowiec”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w KWK „Sosnowiec”, przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA. 31 VIII 1981 r. oskarżony (wraz z pozostałymi członkami KZ) o ograniczenie wolności funkcjonariuszom państwowym i znieważenie godła ZSRR.

[73] Jacek Cieślicki (ur. 1941) – 1974–1981 kierownik Działu Ochrony Środowiska w Hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Oddziałowej Komisji Robotniczej na Oddziale Ochrony Środowiska, członek KZ w HK, od 1980 r. pracownik etatowy MKZ w Katowicach, w 1981 r. redaktor naczelny „Wolnego Związkowca”, w 1981 r. współzałożyciel regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Katowicach, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Australii. 29 VIII 1981 r. Prokuratura Wojewódzka w Katowicach wszczęła przeciwko niemu śledztwo, zarzucając mu publikację treści „o wymowie antypaństwowej i antyradzieckiej”.

[74] Adam Jan Bronikowski (ur. 1936) – dziennikarz, 1967–1994 pracownik Komitetu ds. Radia i Telewizji/Państwowej Jednostki Budżetowej „Polskie Radio i Telewizja”/Telewizji Polskiej SA,  1980–1982 starszy publicysta Redakcji Przemysłu, Budownictwa, Energetyki i Transportu Naczelnej Redakcji Dzienników i Publicystyki Telewizyjnej, 1982–1983 starszy publicysta w Redakcji Ekonomicznej Naczelnej Redakcji Dzienników Telewizyjnych, w 1983 r. p.o. kierownika Redakcji Ekonomicznej Naczelnej Redakcji Dziennika Telewizyjnego Zespołu Telewizji Polskiej.

[75] Andrzej Tadeusz Borzęcki (1932–2003) – filolog, prawnik, od 1974 r. redaktor w Oddziale PWN w Krakowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w PWN, członek MKZ w Krakowie, od 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska, 1981–1982 internowany.

[76] Andrzej Celiński (ur. 1950) – socjolog, 1980–1989 pracownik naukowy Instytutu Profilaktyki i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego, w sierpniu 1980 r. współautor apelu 64 intelektualistów o negocjacje i porozumienie między władzą a strajkującymi, w 1980 r. sekretarz prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk, w 1981 r. sekretarz KKP NSZZ „Solidarność”, szef gabinetu przewodniczącego KKP Lecha Wałęsy, sekretarz Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej, doradca Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, członek sekretariatu Rady Funduszu Pomocy Społecznej NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[77] Szymon Jakubowicz (1916–2000) – ekonomista i publicysta, w 1981 r. doradca NSZZ „Solidarność” w czasie negocjacji z rządem dotyczących ustawy o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie pracowniczym, w 1981 r. ekspert KKP ds. ustawy o samorządzie pracowniczym.

[78] Tadeusz Janusz Jedynak (ur. 1949) – 1974–1981 pracownik KWK „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu, w sierpniu–wrześniu 1980 r. uczestnik strajku, wiceprzewodniczący MKS przy KWK „Manifest Lipcowy”, 1980–1993 członek NSZZ „Solidarność”, członek i wiceprzewodniczący MKR Jastrzębie, w 1981 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP, od 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląska i Zagłębia (powstałego z połączenia MKZ Bytom i MKR Jastrzębie), w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. KK. 1981–1982 internowany.

[79] Waldemar Mikołaj Gil (ur. 1951) – inżynier mechanik, 1971–1984 pracownik Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Stargardzie Szczecińskim, w sierpniu 1980 r. uczestnik protestu solidarnościowego w ZNTK, współredaktor postulatów pracowniczych i wyrazów solidarności z MKS Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w ZNTK, członek Prezydium MKK w Stargardzie Szczecińskim, od 1981 r. przewodniczący Podregionu „Solidarności” w Stargardzie Szczecińskim, członek Prezydium Porozumienia „Solidarności” Pracowników ZNTK w Polsce odpowiedzialny za realizację spraw związkowych, w 1981 r. przewodniczący Koła Klubu Służby Niepodległości w Stargardzie Szczecińskim.

[80] Henryk Bąk (1930–1998) – elektryk w Przedsiębiorstwie „Elektromontaż” w Warszawie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. doradca „Solidarności” Chłopskiej, członek Komisji Koordynacyjnej Budownictwa MKZ Region Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[81] Seweryn Jaworski (ur. 1931) – hutnik, 1970–1981 pracownik Huty Warszawa, w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS tamże, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Mazowsze, przewodniczący KZ w Hucie Warszawa, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Mazowsze, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[82] Mikołaj Kiecko (1935–2009) – ekonomista, pracownik Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Spółdzielni Transportu Wiejskiego, członek „Parlamentu” Regionu Pomorza Zachodniego.

[83] Marek Cyryl Hołuszko (ur. 1950) – 1975–1980 pracownik naukowy Politechniki Świętokrzyskiej, Filia w Radomiu (od 1978 Wyższa Szkoła Inżynierska w Radomiu), 1980–1981 pracownik naukowo-techniczny Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel KZ w WSI w Radomiu, członek Komisji Interwencyjnej Regionu Mazowsze, od 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[84] Andrzej Stanisław Gwiazda (ur. 1935) – inżynier elektronik informatyk, 1973–1981 pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. inicjator strajku w Elmorze, członek Prezydium MKS w Gdańsku, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ Gdańsk i wiceprzewodniczący KKP, członek KK, w 1981 r. członek Krajowego Komitetu Strajkowego, 1981–1982 internowany.

[85] Daniel Roman Filar (1926–1993) – 1952–1984 nauczyciel w Szkole Handlowej w Kaliszu (od 1976 Zespół Szkół Ekonomicznych), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania „Solidarność” w Kaliszu, następnie przewodniczący Wojewódzkiej Sekcji OiW „S” tamże, w 1981 r. członek ZR, w 1981 r. członek KKR.

[86] Jarosław Chołodecki (ur. 1952) – ekonomista, pracownik przedsiębiorstwa „Polmozbyt” w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w Polmozbycie w Opolu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsk Opolski, rzecznik prasowy ZR, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[87] Franciszek Karpiński (1920–1997) – emerytowany nauczyciel, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska.

[88] Antoni Henryk Borowski (ur. 1936) – 1961–1983 pracownik Zakładów Mechanicznych im. gen. Karola Świerczewskiego „Zamech” w Elblągu (od 1974 specjalista technolog), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZM Zamech, członek Prezydium KZ (1981 r. sekretarz KZ), od 1981 r. członek ZR Elbląg.

[89] Jerzy Zieleński (1928 –1981) – dziennikarz, 1972–1981 redaktor miesięcznika „Problemy”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, doradca MKZ Region Mazowsze, w 1981 r. organizator zespołu redakcyjnego i redaktor naczelny „Tygodnika Mazowsze”, popełnił samobójstwo na wiadomość o wprowadzeniu stanu wojennego.

[90] Karol Modzelewski (ur. 1937) – historyk, 1972–1983 pracownik naukowy Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu, od 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, 1980–1981 rzecznik prasowy KKP, od 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk i KKP, potem KK, 1981–1982 internowany.

[91] Andrzej Tomasz Konarski (ur. 1952) – technik mechanik, od 1974 r. pracownik „Pafawagu” Wrocław (od 1979 r. kierownik Oddziału Rozładunków i Transportu w Dziale Magazynów), w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w „Pafawagu” Wrocław i KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, w 1981 r. członek KK, w 1981 r. Prezydium KK (odpowiedzialny za nadzór nad kwestiami dot. żywności).

[92] Antoni Jan Lenkiewicz (ur. 1934) – prawnik w Urzędzie Miasta i Gminy Wrocław, 1980–1981 szef zespołu doradców prawnych MKZ/ZR NSZZ „Solidarność” Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[93] Gabriel Konstanty Plaminiak (ur. 1940) – technik mechanik, 1975–1985 pracownik Okręgowego Zarządu Dochodów Państwa i Kontroli Finansowej z siedzibą we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajków w zajezdni autobusowej we Wrocławiu, inicjator i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w OZDPiKF, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[94] Jacek Bukowski (ur. 1938) – radiotechnik, pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przetworników Obrazu „Unitra-Polkolor” w Warszawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w OBRPO „Unitra-Polkolor”, 1981–1982 internowany.

[95] Mieczysław Władysław Gil (ur. 1944) – 1963–1982 pracownik Stalowni Konwertorowej Huty im. Lenina w Krakowie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w HiL, członek zarządu Komisji Robotniczej Hutników, doradca KRH podczas rozmów i podpisania porozumienia z dyrekcją, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Kraków, od 1981 r. p.o. przewodniczący MKZ Małopolska, od 1981 r. przewodniczący KRH, w 1981 r., z upoważnienia KKP, przewodniczący grupy negocjacyjnej „S” w Sejmie PRL ds. ustawy o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie załogi, w 1981 r. członek KK

[96] Adam Jan Gwiżdż (ur. 1944) – 1978–1982 pracownik FSM Zakłady Kuźnicze w Skoczowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w FSM ZK, wiceprzewodniczący. Międzyzakładowej Komisji Założycielskiej w FSM, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany.

[97] Jan Franciszek Brodzki (ur. 1951) – technik mechanik w Mazowieckich Zakładach Rafinerii i Petrochemicznych w Płocku, od 1980 r. wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ w MZRiP, do 1981 r. przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium MKZ Płock, od 1981 r. członek ZR Płock.

[98] Ludwik Bar (1906–1999) – prawnik, od 1963 r. pracownik naukowy Instytutu Państwa i Prawa Polskiej Akademii Nauk, przewodniczący zespołu X ds. samorządu i podstaw prawnych gospodarki narodowej.

[99] Zbigniew Gertych (1922–2008) – ekonomista, agrotechnik, 1973–1985 dyrektor Instytutu Warzywnictwa w Skierniewicach, 1980–1989 poseł na Sejm, 1980–1982 przewodniczący sejmowej Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów, 1981–1983 I zastępca sekretarza naukowego Polskiej Akademii Nauk.

[100] Jerzy Jan Milewski (1935–1997) – 1957–1981 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, delegat IMP do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w IMP PAN, przewodniczący Tymczasowej Komisji Porozumiewawczej Komitetów Założycielskich w placówkach PAN na Wybrzeżu Gdańskim, następnie przewodniczący Prezydium Ogólnokrajowej Komisji Porozumiewawczej PAN, w 1981 współorganizator i sekretarz tzw. sieci, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[101] Adam Swinarski – w 1981 r. jeden z głównych działaczy Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” kluczowych zakładów pracy, członek zespołu Sieci do prezentowania na forum KKP jej stanowiska w sprawie reformy gospodarczej.

[102] Zdzisław Czeszejko-Sochacki (1927–2002) – prawnik, 1953–1993 adwokat, 1972–1981 przewodniczący Naczelnej Rady Adwokackiej, 1980–1985 poseł na Sejm, 1981–1985 wiceprezydent Międzynarodowego Zrzeszenia Prawników Demokratów.

[103] Adam Łopatka (1928–2003) – 1968–1987 dyrektor Instytutu Państwa i Prawa PAN, 1976–1985 poseł na Sejm, 1978–1983 delegat Polski do Komisji Praw Człowieka ONZ.

[104] Aleksander Edward Karczewski (ur. 1950) – inżynier chemik, od 1980 r. pracownik Zakładów Farmaceutycznych „Polfa” w Kutnie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący MKZ Ziemi Kutnowskiej, w 1981 r. I wiceprzewodniczący ZR Ziemi Kutnowskiej odpowiedzialny za oficynę wydawniczą, członek podkomisji KKP ds. praworządności, w 1982 r. internowany.

[105] Piotr Stomma (ur. 1953) – inżynier mechanik w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże.

[106] Henryk Jan Krzyżanowski (ur. 1946) – 1974–1986 pracownik naukowy Instytutu Filologii Angielskiej UAM, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie członek KZ na UAM, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowany.

[107] Janusz Antoni Sanocki (ur. 1954) – inżynier organizacji i zarządzania, od 1979 r. zatrudniony w Fabryce Pomocy Naukowych w Nysie, współinicjator Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w FPN, przewodniczący MKZ w Nysie, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Służby Niepodległości, 1981–1982 internowany.

[108] Jerzy Zbigniew Nowak (ur. 1948) – technik analityk medyczny, pracownik Zespołu Opieki Zdrowotnej w Poznaniu-Stare Miasto, od 1980 r. członek Prezydium MKZ w Poznaniu, potem jego wiceprzewodniczący, w 1981 r. przewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej, członek Wielkopolskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, członek ZR Wielkopolska i Prezydium Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia Regionu Wielkopolska.

[109] Edward Strzyżewski – w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w Toruńskich Zakładach Urządzeń Okrętowych „Towimor”, członek MKS w Toruniu (reprezentującego również kilka zakładów z Grudziądza), 1980–1981 przewodniczący MKZ w Toruniu, reprezentant regionu w KKP, w 1981 r. wiceprzewodniczący Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[110] Lech Roman Sobieszek (ur. 1945) – 1970–1982 operator sprężarek w Przedsiębiorstwie Przemysłowo-Handlowym „Siarkopol” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, delegat Siarkopolu do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek prezydium MKS i prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, przewodniczący, a następnie członek KZ NSZZ „Solidarność” w Siarkopolu, sekretarz Krajowej Komisji Rewizyjnej przy KKP.

[111] Elżbieta Potrykus (ur. 1941) – prawnik, radca prawny w Zakładach Maszyn i Urządzeń Technologicznych „Unitra-Unima” Zakład Techniki Próżniowej w Koszalinie, członek Prezydium MKZ w Koszalinie, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, delegat MKZ w Koszalinie/ZR Pobrzeże do KKP.

[112] Jerzy Władysław Szulc (1954–2012) – 1975–1985 ślusarz, górnik, górnik ratownik w Kopalni Węgla Kamiennego „Wałbrzych” (szyb „Chrobry”), w sierpniu 1980 r. organizator strajku w szybie „Chrobry” i przewodniczący MKS w Wałbrzychu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego w KWK „Wałbrzych”, członek KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący MKZ, przewodniczący Zarządu Okręgu Wałbrzyskiego, wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk, 1980–1981 członek KKP i Krajowej Komisji Koordynacyjnej Sekcji Górnictwa, 1981–1982 internowany.

[113] Zbigniew Przydział ( ur. 1925) – 1947–1990 pracownik Wrocławskiej Stoczni Rzecznej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ przy WSR, 1981–1982 internowany.

[114] Andrzej Eugeniusz Słowik (ur. 1949) – 1974–1981 kierowca w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Łodzi, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w MPK, przewodniczący KS, przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Łodzi, członek Prezydium KKP, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Łódzka, w 1981 r. członek Prezydium KK.

[115] Lech Dymarski (ur. 1949) – filolog, scenarzysta, pracownik Telewizyjnej Wytwórni Filmowej „Poltel” w Warszawie, w sierpniu 1980 r. organizował zbiórkę pieniędzy dla strajkujących stoczniowców oraz podpisów pod listem otwartym intelektualistów poznańskich z poparciem dla stoczniowców, członek Prezydium, rzecznik prasowy MKZ w Poznaniu, członek KKP, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska, KK i Krajowego Komitetu Strajkowego, 1981–1982 internowany.

[116] Maciej Grzywaczewski (ur. 1954) – w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, z Arkadiuszem Rybickim spisał na tablicy 21 postulatów MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, pracownik MKZ w Gdańsku, szef Biura KKP/KK, współorganizator I KZD, 1984–1988 na emigracji we Francji.

[117] Grzegorz Grzelak (ur. 1953) – 1978–1980 pracownik Spółdzielni Pracy „Hydroodwiert” w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, pracownik MKZ w Gdańsku, szef Sekretariatu KKP/KK, w 1981 r. współorganizator I KZD, członek Zarządu Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 maja.

[118] Arkadiusz Rybicki (1953–2010) – 1978–1980 zatrudniony przez ks. Hilarego Jastaka jako archiwista w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni, potem przy kościele Świętego Krzyża w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, drukarz ulotek i pisma strajkowego, współwykonawca tablic z 21 postulatami MKS, od 1980 r. pracownik MKZ w Gdańsku, w 1981 r. kierownik Biura Informacji Prasowej „Solidarności”, współredaktor gazety I KZD „Głos Wolny”, 1981–1982 internowany.

[119] Bogdan Jerzy Lis (ur. 1952) – 1972–1981 nastawiacz obrabiarek w Zakładach Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. współorganizator i przewodniczący Komitetu Strajkowego w Elmorze, wiceprzewodniczący MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk, od 1981 r. członek prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, członek KKP/KK.

[120] Andrzej Kołodziej (ur. 1959) – od 1980 r. pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, w sierpniu 1980 r. organizator strajku w SKP w Gdyni, przewodniczący Komitetu Strajkowego tamże, wiceprzewodniczący MKS w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, do 1981 r. wiceprzewodniczący MKZ w Gdańsku, w 1981 r. odszedł z kierownictwa związku. W 1981 r. (z własnej inicjatywy) organizował przerzut wydawnictw niezależnych do Czechosłowacji, 19 X 1981 r., po nielegalnym przekroczeniu granicy, aresztowany, następnie skazany i osadzony w więzieniach w Pradze i Litomierzycach.

[121] Andrzej Jarmakowski (ur. 1953) – historyk, działacz gdańskiej „Solidarności”, kierownik działu zarządów regionalnych, kierownik Biura Organizacyjnego I KZD, wicedyrektor biura krajowego NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

[122] Roman Lewtak (1925–1987) – od 1956 r. nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 45 w Lublinie, Studium Nauczycielskim i wieczorowym Technikum Energetycznym w Lublinie, w 1980 r. zastępca przewodniczącego Komitetu Założycielskiego NSZZ Nauczycieli i Pracowników Placówek Oświatowo-Wychowawczych, zastępca przewodniczącego KZ Pracowników Oświaty i Wychowania, od 1980 r. przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Oświaty i Wychowania, członek Krajowej Rady Sekcji Oświaty i Wychowania, w 1981 r. członek Komisji Społecznej do Nowelizacji Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela.

[123] Prawdopodobnie Jerzy Roman (1935–2010) – ślusarz w Lokomotywowni PKP Małaszewicze, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Lokomotywowni Małaszewicze, przewodniczący Rejonowej Komisji Koordynacyjnej, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[124] Eligiusz Romuald Naszkowski (ur. 1956) – politolog, od 1980 r. nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 4 w Pile, przewodniczący Komisji Koła tamże, w 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Pile, 1980–1981 przewodniczący, w 1981 r. przewodniczący ZR Piła, w 1981 r. przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania Województwa Pilskiego, przewodniczący Komisji ds. Interwencji przy KKP, członek KKP, w 1981 r. członek Komisji Krajowej (pełnomocnik ds. emerytów i rencistów), w 1981 r. internowany.

[125] Magdalena Wójcik (ur. 1951) – filolog angielski, pracownik Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego „Navimor” w Gdańsku, sekretarka Lecha Wałęsy, pracownik etatowy KKP, w maju 1981 r. członek delegacji związku do Japonii.

[126] Bronisław Geremek (1932–2008) – historyk, 1955–1985 pracownik naukowy Instytutu Historii PAN w Warszawie, w sierpniu 1980 r. sygnatariusz apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących stoczniowców, członek Komisji Ekspertów MKS w Gdańsku, od 1980 r. doradca MKZ Gdańsk i KKP, od 1981 r. doradca KK, w 1981 r. przewodniczący Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, 1981–1982 internowany.

[127] Zbigniew Gryszkiewicz (ur. 1928) – prawnik, działacz gdańskiego Oddziału Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego, w 1981 r. specjalny wysłannik Lecha Wałęsy do Szwecji w sprawie organizowania pomocy medycznej. Z upoważnienia KKP i Biura ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi Urzędu Rady Ministrów współorganizował na Zachodzie bank leków „Na ratunek”.

[128] Stefan Olszowski (ur. 1931) – 1964–1986 członek KC PZPR, 1980–1982 sekretarz KC PZPR, w 1980 r. ambasador PRL w NRD, 1980–1985 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1981–1983 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

[129] Mieczysław Franciszek Rakowski (1926–2008) – 1975–1990 członek KC PZPR, 1972–1989 poseł na Sejm, 1981–1985 wiceprezes Rady Ministrów, 1981–1985 przewodniczący Komitetu Rady Ministrów ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi, 1981–1985 przewodniczący Komitetu Społeczno-Politycznego Rady Ministrów.

[130] Andrzej Wojciech Kozicki (ur. 1945) – 1969–2005 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (kolejno konstruktor, kierownik zespołu, specjalista st. projektant, dyr. zaopatrzenia, projektant), w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w Stoczni im. Komuny Paryskiej, od 1980 r. przewodniczący Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni, 1980–1981 pracownik MKZ w Gdańsku, członek Prezydium ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[131] Zbigniew Bujak (ur. 1954) – 1973–1981 pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”, w sierpniu 1980 r. współzałożyciel ursuskiego Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze, od 1981 r. przewodniczący ZR Mazowsze, od 1981 r. członek prezydium KKP/KP, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”.

[132] Jan Józef Lipski (1926–1991) – filolog, 1961–1982 pracownik Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 1976–1981 współzałożyciel i członek Komitetu Obrony Robotników, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”.

[133] Jakub Święcicki (ur. 1949) – filolog, od 1972 r. w Szwecji, 1980–1981 przedstawiciel NSZZ „Solidarność” w Międzynarodowej Konferencji Związków Zawodowych w Brukseli.

[134] Andrzej Stanisław Porawski (ur. 1951) – technolog drewna, pracownik Instytutu Technologii Drewna w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ITD w Poznaniu, przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Sekcji Resortowych Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, 1981–1982 internowany.

[135] Jan Józef Szczepański (1919–2003) – pisarz, reporter, 1976–1980 członek zakonspirowanego kierownictwa Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, od 1977 r. współpracownik KSS KOR, od 1980 r. prezes Związku Literatów Polskich.

[136] Mirosław Borusiewicz (ur. 1947) – socjolog kultury, pracownik Muzeum Historii Miasta Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w MHMŁ i KZ tamże, przewodniczący Komisji Regulaminowej Sekcji Pracowników Ochrony Dóbr Kultury NSZZ „Solidarność”.

[137] Szymon Pawlicki (ur. 1935) – 1973–1981 aktor Teatru Dramatycznego w Gdyni, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego KS w TD, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w TD w Gdyni, członek Prezydium MKZ Gdańsk, koordynator ds. kultury w KKP, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[138] Wiktor Kulerski (właśc. Witysław Wiktor Dys-Kulerski, ur. 1935) – 1960–1981 nauczyciel w Szkole Podstawowej w Międzylesiu, w 1980 r. współzałożyciel NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Mazowsze, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Mazowsze.

[139] Władysław Jan Szybowicz (1938–2006) – tokarz ceramik, pracownik Krakowskiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w KPRI, członek KZ tamże.

[140] Andrzej Józef Zając (1945–1993) – mistrz w przedsiębiorstwie „Metalplast” w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Bielsku-Białej, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Metalplaście, członek Prezydium MKZ (przewodniczący sekcji interwencji), w 1981 r. członek Prezydium ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji.

[141] Kazimierz Firlejczyk (ur. 1939) – inżynier mechanik w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Ponarze, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[142] Włodzimierz Ireneusz Bogucki (ur. 1957) – ekonomista, księgowy w Widzewskich Zakładach Maszyn Włókienniczych „Wifama” w Łodzi, przewodniczący KZ tamże, członek ZR Ziemia Łódzka, wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej, członek KK, w 1982 r. internowany, w 1987 r. wyemigrował.

[143] Jan Śliwiński (ur. 1944) – technik poligraf, pracownik Przedsiębiorstwa Projektowo-Technologicznego „Taskoprojekt” w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ tamże, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[144] Jan Piotr Koziatek (ur. 1942) – 1961–1982 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w SG, 1980–1981 przewodniczący KZ tamże, od 1981 r. członek prezydium KZ w SG, 1981–1982 internowany.

[145] Leonard Rypień (ur. 1949) – nauczyciel w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym w Grodkowie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsk Opolski, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Oświaty i Wychowania.

[146] Waldemar Józef Trzepizur (1940–1998) – inżynier mechanik, specjalista konstruktor w Kombinacie Budownictwa Mieszkaniowego „Częstochowa”, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w KBM „Częstochowa”, wiceprzewodniczący Międzyzakładowej Komisji KBM „Częstochowa”, w 1981 r. członek ZR Częstochowa, 1981–1982 internowany.

[147] Roman Adam Zommer (1947–2004) – lekarz stomatolog, pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Częstochowie.

[148] Maciej Głuszkowski (ur. 1948) – 1974–1991 pracownik Bydgoskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Inżynieryjnego (kierownik robót, kierownik dużej grupy robót, szef produkcji, główny specjalista ds. jakości), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w BPBI, następnie przewodniczący KZ, członek MKZ w Bydgoszczy, od 1981 r. członek Sekcji Branżowej Pracowników Budownictwa.

[149] Aleksander Bolesław Aniołczyk (1946–2011) – konstruktor w Zakładach „ELTA” w Łodzi, sekretarz KZ tamże, członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[150] Marian Kwieciński (1940–2005) – kolejarz maszynista, od 1966 r. pracownik Lokomotywowni Węzła PKP w Węglińcu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w Lokomotywowni Węzła PKP w Węglińcu, w 1981 r. członek ZR Jelenia Góra, w 1981 r. członek Komisji Krajowej, w 1981 r. internowany.

[151] Krzysztof Karol Księżak (ur. 1949) – technik ekonomista, pracownik fizyczny w Łódzkich Zakładach Radiowych „Fonica”, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Zakładowej Komisji Interwencyjnej tamże, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka.

[152] Jan Antoni Seń (ur. 1948) – od 1971 r. kierowca mechanik w stacji hodowli roślin Wojewódzkiej Spółdzielni Transportu Wiejskiego, następnie pracownik Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Oławie, w sierpniu 1980 r. organizator strajków w gminie Oława, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w PKS w Oławie, w 1981 r. współzałożyciel „Solidarności” Rolników Indywidualnych na ziemi oławskiej, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1982 r. organizator struktur Solidarności Walczącej w Małopolsce, w 1984 r. wyemigrował do USA.

[153] Bogdan Tadeusz Ciszak (ur. 1953) – technik elektryk, pracownik Zakładów Przemysłu Maszynowego im. H. Cegielskiego w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ tamże, 1981–1982 internowany.

[154] Jan Szafrański (ur. 1937) – ślusarz, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładach Przemysłu Metalowego im. H. Cegielskiego w Poznaniu, przewodniczący Komisji Fabrycznej i członek Prezydium KZ tamże, 1981–1982 internowany.

[155] Danuta Nowakowska (ur. 1932) – nauczycielka, kierowniczka Przedszkola nr 62 w Gdańsku-Oliwie, w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek KS Pracowników Oświaty w Gdańsku, delegat do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego Nauczycieli i Pracowników Placówek Oświatowych przy MKZ Gdańsk, w 1981 r. wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania w Gdańsku, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[156] Józef Stanisław Patyna (ur. 1947) – technik mechanizacji górnictwa, ślusarz w Kopalni Węgla Kamiennego „Siersza” w Trzebini, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego w KWK „Siersza”, w 1980 r. zastępca przewodniczącego Zakładowej Komisji Robotniczej, następnie zastępca przewodniczącego KZ tamże, 1980–1981 przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Środowiskowej w Trzebini, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, członek KK, potem Prezydium KK (odpowiedzialny za interwencje), 1981–1982 internowany, wyemigrował do Australii.

[157] Jacek Szymanderski (ur. 1945) – socjolog, 1974–1989 pracownik naukowy w Instytucie Historii PAN, w 1980 r. współorganizator NSZZ Pracowników Nauki, Techniki, Oświaty i Kultury w Warszawie, zaangażowany w tworzenie struktur założycielskich MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[158] Adam Strzembosz (ur. 1930) – od 1966 r. sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, od 1974 r. pracownik naukowy Instytutu Badania Prawa Sądowego, w 1981 r. (po wprowadzeniu stanu wojennego) odwołany z zajmowanych stanowisk, 1980–1981 przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Ministerstwie Sprawiedliwości.

[159] Wincenty Kazańczuk (ur. 1950) – inżynier elektryk, pracownik Zakładów Wytwórczych Aparatury Wysokiego Napięcia „ZWAR” w Międzylesiu, wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący KZ tamże, członek Zarządu MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[160] Andrzej Jan Węgrzyn (ur. 1924) – lekarz w Wojewódzkim Specjalistycznym Zespole Opieki Zdrowotnej Chorób Płuc i Gruźlicy w Kaliszu-Wolicy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Zarządu Okręgu w Kaliszu i ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek kaliskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.

[161] Jerzy Stanisław Lasocki (ur. 1929) – fizyk, adiunkt w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, członek KZ NSZZ „Solidarność” w AGH, w 1981 r. członek ZR Małopolska i Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[162] Andrzej Eugeniusz Cierniewski (ur. 1946) – prawnik, 1970–1984 zatrudniony w KWK „Dymitrow” w Piekarach Śląskich, we wrześniu 1980 r. uczestnik strajku w Dymitrowie, przewodniczący MKS, w latach 1980–1991 członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący MKZ w Bytomiu, 1980–1981 członek KKP, w 1981 r. członek Krajowego Komitetu Strajkowego.

[163] Andrzej Stanisław Wojciechowski (ur. 1952) – ekonomista, pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego „Tomtex” w Tomaszowie Mazowieckim, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże.

[164] Kazimierz Alojzy Helebrandt (ur. 1940) – artysta fotografik, 1972–2008 nauczyciel akademicki w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ PWSSP, 1980–1981 przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych we Wrocławiu, w 1982 r. internowany.

[165] Jerzy Karol Łysiak (ur. 1945) – filolog, 1972–1984 pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Opolu, w 1980 r. współzałożyciel „Solidarności” i wiceprzewodniczący KZ przy WPHW Opole, w 1981 r. członek ZR Śląsk Opolski, członek Zarządu Krajowej Komisji Porozumiewawczej „Solidarność” Pracowników Handlu Państwowego, 1981–1982 internowany.

[166] Jerzy Leopold Jurkiewicz (ur. 1948) – elektryk, pracownik Huty Miedzi „Głogów” w Głogowie, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium Międzywydziałowego Komitetu Strajkowego w Głogowie i Prezydium KZ w Hucie Miedzi „Głogów”, w 1981 r. członek Zarządu Delegatury „Zagłębie Miedziowe” w Legnicy (członek Komisji Interwencji).

[167] Andrzej Sobieraj (ur. 1946) – technik mechanik,1969–1983 pracownik Radomskiej Fabryki Wyrobów Emaliowanych (od 1972 Zakład Sprzętu Grzejnego), od 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska, członek KKP, przewodniczący KZ w ZPS, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Radomska, w 1981 r. członek KK, 1980–1983 członek KPN, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Australii.

[168] Jan Antoni Łojak (1946–1995) – psycholog, pracownik Szpitala Psychiatrycznego w Warszawie, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Mazowsze, potem Prezydium Tymczasowego ZR Mazowsze, wiceprzewodniczący KZ w Szpitalu Psychiatrycznym w Warszawie, 1981–1982 internowany.

Drugi dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

27 września 1981 r.

Początek drugiego dnia obrad II tury I KZD – 27 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_007_19810927]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Przypominamy koleżankom i kolegom, że są listy, te listy trzeba podpisywać codziennie. Bardzo prosimy o podpisywanie listy obecności i zajmowanie miejsc na sali, bardzo prosimy [gwar na sali].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę już zajmować miejsca. Proszę zajmować miejsca na sali, za chwilę rozpoczynamy obrady. Wszystkich delegatów przebywających w kuluarach prosimy o wejście na salę obrad. Prosimy o szybkie wejście na salę obrad i o zajęcie miejsc.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Koledzy, zwracam uwagę, że w tej chwili, praktycznie biorąc, zgodnie z życzeniem zjazdu, każdy w teczce dostał te materiały, których oczekiwał. Ja rozumiem, że ten czas rozruchu, kiedy jeszcze koledzy się spóźniają na salę, należałoby skutecznie wykorzystać, zapoznając się z tymi materiałami. Proszę uprzejmie o atmosferę pracy, praktycznie biorąc, na sali do tego się cała rzecz musi sprowadzać oraz przypominamy koleżankom i kolegom w kuluarach, że teraz mają szansę z tymi materiałami się zapoznawać, a niech nie tracą czasu na zbędne przebywanie w kuluarach. Bardzo prosimy, prosimy o zajmowanie miejsc na sali [oklaski].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Sztandary wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy].

Dziękuję państwu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dzień dobry państwu, rozpoczynamy drugi dzień obrad. Przed rozpoczęciem obrad chciałbym serdecznie powitać w sali obrad gen. Borutę-Spiechowicza[1], gościa zjazdu [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, pan generał przemówi bezpośrednio po przerwie obiadowej. Proszę państwa, przystępujemy do części roboczej obrad i prosimy fotoreporterów o umożliwienie obrad.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Prosimy służbę porządkową o wprowadzenie porządku w sali obrad.

Proszę państwa, rozpoczynamy obrady od komunikatów. Pierwszy z nich dotyczy dziennego czasu obrad zjazdu. Ponieważ do Prezydium Zjazdu napływają liczne koncepcje, prosimy o składanie tych koncepcji w Komisji Uchwał i Wniosków, do przerwy obiadowej. W sesji popołudniowej podejmiemy decyzję co do czasu trwania zjazdu w ciągu dnia.

Czy trójka to jest pilny głos? Proszę trójkę.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Na ten temat, to jest właśnie na ten temat, proszę państwa, na temat… Andrzej Cierniewski, Region Śląsko-Dąbrowski, zapomniałem się przedstawić, jak koledzy podpowiadają. Stracimy znowu pół dnia na zbieranie wniosków formalnych na temat czasu pracy naszego zjazdu. Ja uważam, proszę państwa, że to forum, parlament związkowy, powinien być samozdyscyplinowany. Z niepokojem obserwowałem w I turze, że niewyznaczenie godziny zamknięcia każdorazowo powoduje przeciąganie przez prezydium w nieskończoność obrad dziennych. Budzi to jakieś podejrzenia o manipulację czy o coś innego. Stawiam formalny wniosek, i będę tutaj manipulatorem, i niedemokratyczny będę, proszę państwa, żeby nie dyskutować, najwyżej technicznie niech organizatorzy se czas przeznaczą. Proponuję dwie sesje – ranna i południowa. Godzina ostateczna zamknięcia – godz. 19.00 każdego dnia zjazdu. Dlaczego? Delegaci muszą wykonać pracę w regionach, my się musimy naradzić. Nie możemy przychodzić, jak to się mówi, stąd o godz. 23.00 na ośrodki, tam dopiero próbować jeszcze coś uradzić, czy, jak to się mówi, przemyśleć. To jest bzdura. Praca zasadnicza, myślenie powinno się odbywać poza salą. Tu powinny być sformułowane wnioski i konkretna dyskusja. To jest wniosek formalny, proszę to przegłosować [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jak sądzę, niesłusznie panu udzieliłem głosu, choć, być może, sala przyzna panu rację. Prosimy o składanie wniosków, bo mogą być również inne koncepcje. Tak jak się umówiliśmy na początku, decyzję podejmiemy w sesji popołudniowej.

Chciałbym jeszcze powitać jednego gościa zjazdu w naszej sali obrad. Jest nim prof. Edward Lipiński[2] [oklaski]. Dziękuję państwu bardzo.

Dzisiejsze obrady, zgodnie z wczorajszą umową, rozpoczniemy od odczytania zapisu protokołu obrad prezydium KKP w sprawie poprawek do ustawy o samorządzie [pracowniczym]. Delegaci, jak już informowaliśmy, otrzymali odpis ustawy, zgodnie z wczorajszą umową. Każdy z państwa odpis tej ustawy posiada. Następnie otworzymy dyskusję, która decyzją zjazdu została przeniesiona na dzień dzisiejszy do sesji porannej, na temat samorządu. Po zamknięciu tej dyskusji przejdziemy do dyskusji na temat sprawozdania Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Po zakończeniu dyskusji na temat sprawozdania przewidujemy przegłosowanie wniosku o absolutorium dla władz NSZZ „Solidarność”.

W sesji popołudniowej, zgodnie z wczorajszymi ustaleniami zjazdu, przewidujemy I czytanie ordynacji wyborczej z naniesionymi poprawkami oraz głosowanie poszczególnych wariantów i, w najlepszym układzie, przegłosowanie i przyjęcie ordynacji wyborczej.

[Brak fragmentu nagrania]

…tak właśnie głosując. Proszę zatem o odczytanie protokołu z posiedzenia Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej w sprawie samorządu [pracowniczego]. Proszę państwa o uwagę. Tekst jest dość długi, czterostronicowy.

[ODCZYTANIE PROTOKOŁU Z POSIEDZENIA PREZYDIUM KKP

22 WRZEŚNIA 1981 R.]

[PD 1kzd_2t_007_19810927 – 13 minut 54 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY

Protokół z posiedzenia Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej, Gdańsk, 22 września [19]81, godz. 14.00. Obecni: Lech Wałęsa, Jan Rulewski[3], Stanisław Wądołowski[4], Tadeusz Jedynak, Patrycjusz Kosmowski[5], Mieczysław Gil, Jacek Kłys[6], Jerzy Nowak oraz eksperci: panowie – [Jacek] Kuroń[7], [Andrzej] Wielowieyski[8], [Szymon] Jakubowicz. Obrady prowadził Andrzej Celiński.

Punkt 1. Projekt uchwały o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym. Jako pierwszy występuje Mieczysław Gil: „11 września odbyło się wspólne posiedzenie sejmowych podkomisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów oraz Prac Ustawodawczych. W posiedzeniu uczestniczyła delegacja »Solidarności«. Tematem posiedzenia były projekty ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym. Delegacja nasza zgłosiła pod ich adresem szereg zastrzeżeń. 15 września odbyło się wspólne posiedzenie wspomnianych komisji. Ponieważ pierwotnie podano nam, że będzie to posiedzenie zamknięte, nie brała w nim udziału nasza delegacja. Jak się jednak okazało, na posiedzeniu obecni byli przedstawiciele związków branżowych i autonomicznych. Tego dnia oba projekty ustaw zostały przez komisje zaakceptowane i postanowiono przedłożyć je na plenarne obrady Sejmu w kształcie nieuwzględniającym zastrzeżeń »Solidarności«, które dotyczyły m.in. trybu powoływania i odwoływania dyrektora przedsiębiorstwa, składu komisji konkursowej do powoływania dyrektora i zasad tworzenia zrzeszeń przedsiębiorstw. 19 września spotkałem się z posłem Gertychem, przewodniczącym sejmowej Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów, i ustaliliśmy tryb dalszych rozmów. 21 września doszło do kolejnego naszego spotkania z posłami Gertychem i Czeszejką. W toku rozmów przedstawiliśmy pismo, w którym wypunktowaliśmy wszystkie różnice. Odpowiedziano nam, że takiego pliku poprawek nie mogą przyjąć, mogą wnieść jedynie autopoprawki. W późnych godzinach wieczornych wypracowaliśmy kompromisowy zapis w sprawie powoływania i odwoływania dyrektorów przedsiębiorstw państwowych: 1) dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza przedsiębiorstwa bądź organ założycielski. W stosunku do decyzji powołującej lub odwołującej dyrektora organom wyżej wymienionym przysługuje wzajemne prawo do zgłoszenia umotywowanego sprzeciwu w terminie nieprzekraczającym dwóch tygodni; 2) Rada Ministrów w porozumieniu ze związkami zawodowymi ustali listę przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu, w których, w myśl ust. 1, dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski; 3) w przedsiębiorstwach użyteczności publicznej dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski na zasadach określonych w ust. 1; 4) w wypadku nieuwzględnienia sprzeciwu organowi, który go wniósł, przysługuje prawo zwrócenia się do sądu o rozstrzygnięcie. Orzeczenie sądu jest ostateczne”.

Jakubowicz: „Bez zgody Krajowej Komisji Porozumiewawczej listy przedsiębiorstw wyłączonych ustalić nie można”.

Gil: „Zaproponowali nam, aby dyrektora powoływać w drodze konkursu. Odpowiedzieliśmy, że zgadzamy się, z tym że z komisji konkursowej należy wyeliminować organizacje polityczne”.

Jakubowicz: „Są gotowi zapisać to w projekcie. Forma konkursu to nasz postulat”.

Kuroń: „Na ile kto popiera ten projekt?”.

Jakubowicz: „Posłowie PZPR zostali zobligowani do głosowania za projektem rządowym. Gdyby istniała taka sytuacja, że my wyrażamy na to zgodę, a oni nie, to my znajdziemy się w korzystniejszej sytuacji, w politycznie korzystniejszej sytuacji”.

Kuroń: „W genialnie korzystniejszej sytuacji. Jak będzie odwrotnie, zjazd nas rzuca na kolana”.

Jakubowicz: „Załóżmy, że my udzielimy komisji sejmowej, że prezydium Komisji Krajowej akceptuje ten zapis, ale przecież prezydium nie może brać na siebie odpowiedzialności za to, co zjazd z tym zrobi. Jeśli prezydium to przyjmie, to poprze to na zjeździe, natomiast zjazd jest suwerenny i ma prawo przyjąć takie czy inne stanowisko”.

Kuroń: „Jeśli oni bez naszej zgody listę zakładów wyłączonych zatwierdzą, to istnieje konflikt o określone zakłady”.

Jakubowicz: „Mamy jeszcze korzystniejszą sytuację, że każdy rozpatrywany zakład pracy może powiedzieć: my się nie zgadzamy”.

Gil: „Nasze stanowisko wynika z projektu Sieci, bo ten funkcjonuje w dużych zakładach pracy. Wokół niego była walka propagandowa. Za nami te zakłady idą. Koledzy twierdzą, że można opracować nowy projekt. Ja się z nimi zgadzam. Owszem, można inny, tylko czy jeśli nasze grono uczestniczyło w pewnych ustaleniach, czy mamy opracować nowe stanowisko, czy trzymać się pewnych ram zapisu? Ja uważam, że należy się ich trzymać. Nie możemy Sejmowi dawać teraz coś nowego”.

Jakubowicz: „Sprawa dyskutowana była na Zespole V i większość delegatów przyjęła, by koncentrować się na tym, co przyjęliśmy w Sejmie. Tam też ustalono: najważniejsza jest sprawa powoływania i odwoływania dyrektorów”.

Wądołowski: „Musimy utrzymać to, z czym wyszliśmy, jeśli to w nas nie godzi. Żadnego stanowiska do dziś nie załatwiliśmy i dociągniemy wreszcie raz coś do końca. Sprawę tę za nas ruszyła Sieć”.

Kosmowski: „To rozwiązanie jest zapisem kompromisowym połowicznie. To znów spychanie nas na utarczki, czy taką listę będziemy akceptować, czy nie. To będzie się kłóciło z referendum, do którego zobowiązał nas zjazd. Należy wystąpić do Sejmu o przeprowadzenie referendum”.

Kłys: „Powinniśmy zwrócić się do marszałka Sejmu o spowodowanie referendum, konkretyzując to, co chcemy osiągnąć”.

Kuroń: „Za chwilę trzeba podjąć decyzję. Trzeba się zastanowić nad kilkoma sprawami. Problem polega na tym, kto w tym konflikcie będzie stroną, która zacznie. Prędzej czy później do tego konfliktu musi dojść, bo oni nie wytrzymają tego numeru – chyba nie wejdą w reformę demokratyczną i wyjdą jako demokratyczni. Nie wierzę w to. Moim zdaniem powinniśmy być stroną, która mówi: zgadzamy się, rozumiemy itd. Byłbym za tym, żeby to rozwiązanie przyjąć. Oznacza to, że podejmujemy ten bój, te 40, 20 czy 10 zakładów, o które będzie spór. To nic, że związek na tym traci – nie żaden związek, lecz tych paru ludzi, którzy będą tam chodzić i z nimi wojować. Natomiast jest ten gest z naszej strony. Jeśli to przyjmą, to wyraźnie się cofają, a my idziemy do przodu i podejmujemy dyskusję, ile zakładów wyłączyć. Trzeba powiedzieć: prezydium przedstawi zjazdowi takie stanowisko. Jeśli zjazd zadecyduje, że nie, to siła wyższa. Ustawia nas to w dobrej pozycji przetargowej, zbyt dobrej, żeby to było możliwe. Ja sądzę, że oni ten zapis odrzucą”.

Wałęsa: „Jak wchodzimy na zjazd: przodem czy tyłem jako prezydium, które przyjęło taką uchwałę?”.

Kuroń: „Jeśli się dzieje tak, jak ja przewiduję, to ten Sejm przyjmie inną uchwałę, to wchodzimy bez problemów, a jeżeli przyjmie ten projekt, będziemy się kłócić o ograniczenie ilości zakładów związanych z przemysłem zbrojeniowym i więcej nic nie puścimy. Ty podpiszesz to swoim nazwiskiem”.

Kłys: „Ta cała taktyka, owszem, jest słuszna, ale nie jest w momencie, gdy jako zjazd postawiliśmy sprawę generalnie, i ciekawy jestem, jak zostanie potraktowane każde ustępstwo przez tych, co nas oddelegowali do [Hali] »Olivii«”.

Kosmowski: „Społeczeństwo jest za zdecydowanymi krokami”.

Wądołowski: „Zakładaliśmy, że odstąpimy zakłady, które produkują broń itp. Nikt w marzeniach nie zakładał, żeby można było wszystkich dyrektorów faktycznie sobie podporządkować. Nie można odstąpić od takich zakładów, które z wojskiem nie mają nic wspólnego, i o każdy zakład będziemy się bić”.

Jakubowicz: „Bardzo często w różnych rozmowach czy dyskusjach powołujemy się na postępową ustawę o radach robotniczych z 1956 r. Nie ma żadnej porównywalności. Wtedy załoga mogła wyrazić tylko opinię w sprawie dyrektora i tylko opinię”.

Rulewski: „Mamy cele przed sobą, nie tylko sprawę samorządu czy jakiegoś dyrektora. Mamy za sobą uchwałę zjazdu, za którą dostaliśmy cięgi – jedni większe, drudzy mniejsze. W tej sytuacji nie jesteśmy kompetentni, żeby dokonywać tak gwałtownego zwrotu w naszej polityce. Nie zgadzam się z Kuroniem, że nawet wtedy, kiedy będziemy leżeli w grobie, to nam wystawią nagrobek: tu leżą ci, co mieli rację”.

Kuroń: „Tu nie chodzi o to, ale o to, abyśmy do tej walki poszli z największymi siłami”.

Rulewski: „W sumie namieszaliśmy, a teraz próbujemy zrobić jakąś ideologiczną nadbudowę, że tak trzeba było. Proponuję odrzucić tę uchwałę”.

Wielowieyski: „Ta uchwała zjazdu miała swój sens i swoje znaczenie, bo z Gilem też by nie rozmawiano. Na tym polega gra”.

Gil: „Dzięki tej uchwale ruszyliśmy z samorządem”.

Wałęsa: „Na jedną rzecz nie zwracamy uwagi. To nie jest rok [19]56 czy [19]70. Jest w sumie nasz związek, oczywiście, sypiący się, płaczący, miotający się. Mając te realia na uwadze, że miotamy się, kłócimy, że odchodzą ci, co weszli niepotrzebnie itd., trzeba coś zrobić, żeby ten związek był tak bojowy jak w Sierpniu. To, co dziś nie osiągniemy, to nie znaczy, że nie osiągniemy tego jutro. Osiągniemy, bo jesteśmy i istniejemy. Zróbmy to, żebyśmy nadal byli, i poprosimy o tych stu dyrektorów jutro, pojutrze”.

Rulewski: „Tak jest, zgadzam się”.

Wałęsa: „To jest inna sytuacja. Zawsze mówimy: znów nas wykolegują, znów załatwią. Oczywiście nas załatwili, ale nigdy nie było związku. Tym razem im się to nie uda. Tym razem jest związek, który może bardzo dużo. Dziś może nie, bo może się rozsypać. Zróbmy tak, żeby ten związek był może mniejszy, ale żeby był bardzo silny. Dzisiaj ludzie na sprawy polityczne nie pójdą. Wystarczy spytać się Staszka Wądołowskiego, który w Szczecinie robił sondy na ten temat. Ludzie są gotowi stanąć za kolejki, za sprawy gospodarcze, a nie za sprawy polityczne”.

Jakubowicz: „Przedstawiciele Sieci zgadzają się z nami”.

Kuroń: „Jak związek zareaguje na ten kompromis?”.

Wałęsa: „My im tak obrzydzimy życie, że dyrektorów będziemy brali z łapanki, zobaczycie” [śmiech, oklaski na sali].

Celiński: „Jak dotychczas jesteśmy niesprawni w działaniu. Jak dotychczas ciągle jest przeświadczenie, że nasze racje popierane są przez większość naszych związkowców. A kiedy mamy niejasność co do tego, jak nasze zdanie będzie przyjęte przez ludzi, to rezygnujemy z niego, wykrzykując inne zdanie. To przede wszystkim do ciebie, Janku. Wyraźnie dziś powiedziałeś, że podzielasz te racje. Ale co zrobimy, jak ludzie wystąpią przeciwko nam? Sprawa staje na Sejmie 24 czy 25 września, zjazd rozpoczyna się 26 [września]. Co zrobimy, jakie zajmiemy stanowisko? Uchwały zjazdu nie możemy dotknąć w swoim postępowaniu. Czy decydujemy się przedstawić zjazdowi propozycję, którą akceptujemy lub nie? Czy decydujemy się upoważnić naszych przedstawicieli do tego, by przedstawili nasze stanowisko na komisji sejmowej?”.

Po odczytaniu projektu oświadczenia odbyło się głosowanie: Rulewski – przeciwko, Jedynak – za, Wądołowski – za, Wałęsa – za.

W dalszej części obrad głos zabrali przedstawiciele Krajowej Komisji Koordynacyjnej Sekcji Górnictwa, którzy przedstawili stanowisko górników w sprawie uchwały Rady Ministrów nr 199/81 o wynagrodzeniu za pracę w wolne soboty i niedziele. Na mocy tej uchwały górnicy za pracę w dni wolne otrzymywaliby wyższą zapłatę niż za pracę we wszystkie pozostałe dni tygodnia. Prezydium Komisji Krajowej wydało w tej sprawie oświadczenie popierające stanowisko Krajowej Komisji Koordynacyjnej Sekcji Górnictwa. Protokołowała – Iwona Kuczyńska, za zgodność – podpis Andrzeja Celińskiego.

[WŁĄCZENIe KAZANIA KS. JÓZEFA TISCHNERA

DO DOKUMENTÓW ZJAZDU]

[PD 1kzd_2t_007_19810927 – 27 minut 46 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim, proszę państwa, otworzę dyskusję, jeden wniosek, który do nas napłynął i który może być przegłosowany zaraz przez państwa. Jest to głos Jana Huszczy[9] z Regionu Chełm: „Zgłaszam wniosek o włączenie dzisiejszego kazania ks. Tischnera[10] do oficjalnych dokumentów zjazdu” [oklaski]. Żeby formalności stało się zadość, zadaję państwu pytanie: kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto się sprzeciwia wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję.

Poproszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby kazanie dzisiejsze włączyć do dokumentów zjazdu.

[DYSKUSJA O USTAWACH O SAMORZĄDZIE PRACOWNICZYM

I O PRZEDSIĘBIORSTWIE PAŃSTWOWYM ORAZ O DECYZJI PREZYDIUM KKP Z 22 WRZEŚNIA 1981 R.]

[PD 1kzd_2t_007_19810927 – 28 minut 48 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, otwieram dyskusję na temat samorządu. O dyscyplinie zabierania głosu nie będę mówił, bo byłoby to nietaktowne w stosunku do delegatów zjazdu. Mam natomiast do państwa następujące prośby. Tak jak się umawialiśmy, głos nie może przekraczać 5 min. Jeżeli będzie przekraczał, będziemy przerywali i pytali salę, czy głos ma być kontynuowany, czy też nie. Proszę, żeby poszczególni mówcy nie formułowali na koniec swojego wystąpienia wniosków do przegłosowania, tylko żeby te wnioski składali do Komisji Uchwał i Wniosków. Po zakończeniu dyskusji zsumujemy wszystkie wnioski. Czyli przedstawiamy swoje stanowisko, a ewentualny wniosek z tego stanowiska – pisemnie do Komisji Uchwał i Wniosków.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Żeby się przedstawiali.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę również, aby ci dyskutanci, którzy są zapisani na naszej liście, a nie chcą mówić o sprawie samorządu, tylko w ogólności o sprawozdaniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej, przedstawionym w poprzedniej turze zjazdu, by przekładali swój głos na drugą część dyskusji, poświęconą właśnie temu sprawozdaniu.

Jako pierwszy głos zabierze Seweryn Jaworski z Mazowsza, przygotowuje się do głosu Mikołaj Kiecko z Pomorza Zachodniego.

SEWERYN JAWORSKI

Po tym protokole, który dzisiaj został przedstawiony tutaj, muszę stwierdzić, że opinie na temat zabierania głosu przez poszczególnych członków prezydium, moje opinie uległy pewnej zmianie. Jednakże uważam, że mimo tego skrótu, który został tutaj podany, niewątpliwie odbywały się tam znacznie większe dyskusje, gdyż inaczej uważałbym to za sprawę absolutnie niepoważną. Tak podstawowa decyzja jak ta nie może być zamknięta na podstawie takiej dyskusji w prezydium KKP. Jest to sprawa jedna z najistotniejszych, jakie nasz związek w najbliższym czasie powinien podejmować, sprawa samorządu. Bez tego nie ma możliwości poprawienia czegokolwiek w naszym życiu gospodarczym. Nie ma uwiarygodnienia zmian gospodarczych, jakie są niezbędne do przeprowadzenia. Dlatego też uważam, że decyzje takie powinny być poddawane pod bardzo szeroką dyskusję na takim zjeździe jak nasz, chociażby miało to zająć cały dzień pracy naszego zjazdu. Jeżeli tego rodzaju decyzje będą podejmowane przez kilka osób – bo nawet nie można tego uznać za prezydium KKP, gdyż, jak wiemy, były tam tylko 4 osoby, chociaż autorytatywne i wobec których mam dużą dozę zaufania – jednakże nie można tego, całej ciążącej odpowiedzialności w tak wielkiej sprawie składać na 4 osoby, gdyż w tym wypadku będzie się to działo stale, będzie się tak działo również w przyszłości i wszystkie rozstrzygnięcia generalne będą podejmowane na tak małym gronie, które to grono będzie później dopiero przez nas rozliczane, wtedy, kiedy już będzie za późno, gdy takie decyzje będą wprowadzane w życie i będą powodować odpowiednie skutki.

Uważam, że to, co się stało, stało się bardzo źle. Decyzje takie nie mogą być w ten sposób nigdy podejmowane, bo grozi to w następnym etapie, że nie będzie to wprowadzane w życie. Zakłady pracy nie podporządkują się takiemu stanowi rzeczy, jaki został przyjęty przez ustawę. Ten materiał, który został nam dany do teczek, nie wszyscy na pewno się orientują, nie jest materiałem autentycznej ustawy. Jest to materiał przestarzały, bez poprawek, jakie zostały przeprowadzone, i on wprowadza delegatów w błąd. Na takim materiale nie można sobie [wyrobić] opinii ostatecznej o tym, czy ta ustawa jest wystarczająca dla nas, czy nie jest dla nas wystarczająca. Niepoważną jest także rzeczą, że to jest dane w dniu, w którym toczy się już taka debata. Tak ważna sprawa powinna być przed zjazdem już przygotowana. Prezydium nawet podejmując, te 4 osoby podejmując taką decyzję, powinny ten materiał przygotować. Nie jest do przyjęcia, żebyśmy w tej chwili, nie znając w pełni autentycznego materiału, mogli na ten temat dyskutować. Ja wiem tylko jedno, że w wielkich zakładach pracy na pewno nie będzie zaakceptowana forma, żeby współdecydować w zarządzaniu zakładem pracy poprzez samorząd. Musi być decydowanie przez samorząd. Nie może być nigdy tak, żebyśmy znów doprowadzili do tego stanu rzeczy, który istniał po [19]56 r. Współdecydowanie znaczy to, że będzie następnie znów narzucana wola przez ludzi, którzy będą kierować bezpośrednio, przez dyrektorów, przez administrację, że nie będą o tym decydować samorządy. Samorządy muszą decydować, a nie współdecydować. Poza tym chciałem jeszcze powiedzieć, że te nieprecyzyjne wszystkie sprawy, które zostały nieustalone w ustawie, będą znów załatwiane przez poszczególne osoby z prezydium KKP. Muszę zaprotestować poza tym przeciwko temu, że stanowisko prezydium KKP przedstawiał tutaj Andrzej Celiński. Nie jest dopuszczalne, aby osoby, które zadecydowały, nie śmiały tu przedstawić tego stanowiska i przedstawiały je osoby spoza prezydium KKP [oklaski]. Śmiało mogę powiedzieć, że nie jestem tu po to…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Muszę pana powiadomić, że mija pański czas [oklaski].

SEWERYN JAWORSKI

Poproszę o udzielenie mi dalszych 2 min. Jeżeli są delegaci za tym, bardzo proszę o to.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem pytanie do delegatów: czy delegat Mazowsza ma przemawiać dalej? Dziękuję. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał?

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, żeby kolega dalej kontynuował swoją wypowiedź.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

SEWERYN JAWORSKI

Dlaczego wspominam o koledze Celińskim? Dlatego mówię o tym, że uderzył mnie w policzek. Uważam, że po to, żeby w tej chwili tutaj wyrabiać sobie kampanię wyborczą. Dlatego tutaj stają ludzie, którym zależy naprawdę na załatwieniu tej sprawy w taki sposób, żeby załogi je akceptowały. Dlatego też uważam, że nie dopuścił się tego nikt z członków rzeczywiście z wyboru, z ludzi, którym powierzono mandat, gdyż oni wiedzą, że zależy im na sprawie, a nie na tym, żeby zostali wybrani do takiego czy innego ciała. Jeżeli nie zostanę do niczego wybrany [oklaski], to znaczy, że odpowiedzialność ze mnie spadnie, a będą odpowiedzialni ci, którzy zostaną wybrani. Za to ludzie, którzy nie są z wyboru, oni nie ponoszą żadnej odpowiedzialności, oprócz moralnej, i mogą być nadal doradcami tych ludzi, którzy w tej chwili sprawują władzę z wyboru. Nawet jeżeli ci nie będą, będą następni, i znów ci doradcy zostaną, i oni będą o wszystkim decydować. Do tego dopuścić nigdy nie możemy! [oklaski].

Potrzebne jest to nam, żeby rzeczywiście uchwały zapadały w sposób demokratyczny, to znaczy po wszechstronnym zapoznaniu się ze wszystkim, po tym, żebyśmy mieli podstawowe materiały, i tej formy musimy się nauczyć. Za to po zapadnięciu decyzji wszystkie ciała podporządkowane – to znaczy ciała, które są niższe, bo zjazd jest ciałem najwyższym przedstawicielskim związku – muszą się temu podporządkować, i nie mogą już realizować nic innego. Jeżeli będą co innego realizować, niech zdają sobie sprawę, że osobista odpowiedzialność na tych ludziach poszczególnych ciąży i nie mogą być nierozliczeni. Nie chodzi mi o to, żeby piętnować poszczególnych ludzi. Darzę wielu z tych ludzi wielkim szacunkiem, ale ich postępowanie z dawna budzi mój protest i budzi protest ludzi pracy na dole, dlatego że nie chcemy doprowadzić do takiego stanu rzeczy, jaki istniał w Polsce do tej pory…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przekroczył pan czas już wielokrotnie.

SEWERYN JAWORSKI

…istniał w partii. Dlatego też nie możemy o tym postanowić, żeby mała grupa decydowała za całość. Mała grupa ma realizować to, co postanowi całość.

Dziękuję wam delegaci serdecznie. To są wszystkie podstawowe sprawy, które chciałem powiedzieć. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu również.

W związku z uwagami pana Jaworskiego do tekstu uchwały, który państwo otrzymaliście, prezydium niezwłocznie zwróciło się do organizatorów o wyjaśnienie. Wyjaśnienie takie zaraz państwo usłyszycie. W tym czasie głos zabiera w dyskusji Mikołaj Kiecko, Pomorze Zachodnie, przygotowuje się do dyskusji Grzegorz Palka, Ziemia Łódzka.

MIKOŁAJ KIECKO

Proszę państwa, żeby ocenić ustawę o samorządach, należy porównać z odpowiednimi tekstami ustawy o przedsiębiorstwach, bo to są nierozłączne dwie rzeczy. I mianowicie w art. 34 ustawy o przedsiębiorstwie jest zapis: „Dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje organ założycielski bądź rada pracownicza przedsiębiorstwa. W stosunku do decyzji powołującej lub odwołującej dyrektora organom tym przysługuje wzajemne prawo do zgłaszania umotywowanego sprzeciwu w terminie…”. I tam dalej jest, że w razie dalszych sporów konflikt rozstrzyga sąd. Proszę państwa, porównuję teksty tych dwóch ustaw, doszedłem do wniosku, nie tylko ja, że myśmy nie osiągnęli założonego celu, a mianowicie złamania kręgosłupa nomenklaturze. Myśmy ją lekko tylko zwichnęli, bo decyzję, to znaczy konflikt rozstrzygnie sąd, sąd jako dotychczas niezmieniony, mianowicie – administracja, a nie sąd niezależny. Podejmie decyzję taką, jaką mu się każe przez partię i rząd. Dlatego wielkim błędem było przyjęcie w tej formie zapisów, nie innych.

Z drugiej strony jest art. 40 w ustawie o samorządach, że samorząd pracowniczy może zawiesić decyzję dyrektora. Proszę państwa, tu, wydaje się, jest na plus. Bo czy taki dyrektor długo pożyje w przedsiębiorstwie, jeżeli rada pracownicza będzie zawieszała jego każdą decyzję? Chyba nie pożyje. Proszę państwa, i jeszcze jedno: nie zapominajmy, że pewne decyzje powstają w pewnym trybie. Dlaczego osiągnęliśmy taki połowiczny sukces? Ja mówię inaczej, jako pesymista – połowiczną klęskę. I nie tylko to, i inne były połowiczne sukcesy podnoszone przez członków prezydium KKP. Mianowicie zadecydowały tutaj mechanizmy podejmowania decyzji, mechanizmy władzy, a szczególnie dwa elementy w tym mechanizmie, mianowicie mechanizm zwany doradcami, ekspertami, a drugi – mechanizm strachu. O ile państwo przypominacie – będę do tyłu się cofał – nasze decyzje w sprawie władz związku, w pewnym momencie tu wpuszczono olbrzymi zasób strachu, straszono konfrontacją itd., decyzję zmieniono. Tu z tej trybuny wczoraj pan Celiński raczył powiedzieć: państwo nie wiecie, kto to był w tym czasie w Warszawie? A więc znów straszak. Mało tego. Mnie się wydaje, że niektórzy członkowie prezydium dewizę se życiową w działaniu wykuli, mianowicie każdy ją zna – lepiej nic nie zyskać, niż wszystko stracić. Proszę państwa, działacz, który w swojej dewizie działania ma zapis: nic nie zyskać, nie powinien być działaczem, bo my nigdy nic nie zyskamy. Będziemy się bali [oklaski].

Proszę państwa, niech Wania straszy Kanię[11], a Kania kogo innego, a nie nasze władze, nas, delegatów. I, niestety, muszę ostry sprzeciw złożyć, że prezydium – ordynarnie powiem – zeszmaciło uchwałę tu zjazdową, tego nie powinno się robić. To już są metody Biura Politycznego PZPR, a nie władz związkowych. Dziękuję państwu [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu również.

Zanim głos zabierze Grzegorz Palka, proszę o wyjaśnienie sprawy podniesionej przez pana Jaworskiego, sprawy dokumentu, który państwo otrzymaliście w odpisie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, komunikat w sprawie dokumentu. Zmiany wszystkie są zawarte w materiale przedstawionym – wyjaśnienie organizatorów. Zmiany te, które były przeprowadzone, dotyczyły zmian w rozdziale VIII, który jest zawarty na stronie 13 tutaj w tych materiałach nadbitych – rozdział VIII zatytułowany: „Organy przedsiębiorstwa państwowego”. Wszystkie te zmiany, które są zawarte, są zawarte na stronie 13, 14, 15, aż do rozdziału IX, czyli tutaj przez te 3 stroniczki i kawałek następnej, aż do strony 16. To jest pierwsza uwaga.

Druga uwaga: przy nadbijaniu tekstu nastąpiło pomyłkowe przełożenie stron, za co organizatorzy przepraszają, a mianowicie po stronie 10 jest strona 12, ale następną stroną jest strona 11, a więc materiał jest całościowy. To jest wyjaśnienie organizatorów po prostu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze Grzegorz Palka, Ziemia Łódzka, przygotowuje się Maciej Seweryński, Mazowsze.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_007_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_008_19810927]

GRZEGORZ PALKA

Proszę pań…

[Brak fragmentu nagrania]

…zdjęli z tych naszych wystąpień, bo sprawa jest zbyt poważna. Sądzę, że żeby ocenić tę decyzję prezydium KKP, trzeba ją ocenić w dwóch aspektach. Pod aspektem formalnym i pod aspektem merytorycznym. To znaczy, jeśli idzie o sprawy formalne, sprawa jest ewidentna. Wydaje mi się, że prezydium wkroczyło w kompetencje zjazdu i zmieniło w istotny sposób stanowisko związku w…

[Brak fragmentu nagrania]

[AS, nr 40, s. 203:

sprawie samorządu, idąc na dalekie ustępstwa […]. Ale możemy dopuścić takie uchybienia formalne, jeżeli istniał stan wyższej konieczności, to znaczy jeżeli względy merytoryczne przemawiałyby za tym, aby takie uchybienie formalne popełnić. Chciałem przypomnieć państwu sytuację z okresu sprawy bydgoskiej – tam także ciało nadrzędne nad prezydium zastrzegło do swoich kompetencji ostateczne decyzje].

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

Tam także popełniono uchybienie formalne, ponieważ prezydium wcześniejszą decyzją przesądziło w zasadzie sytuację. Ale w tamtym przypadku istniały merytoryczne względy, żeby takie uchybienie] dopuścić i, jak wiemy, związek przeszedł nad tym do porządku dziennego. Jak jest w tej sytuacji? Czy te merytoryczne względy istnieją? Otóż według mnie, te względy nie istnieją i przedstawiona argumentacja przez Andrzeja Celińskiego jest niepoważna. Ja spróbowałem sobie wypisać te argumenty, które były przedstawione, i chciałbym je króciutko przedyskutować. Argument, że związek będzie działał teraz z pełnomocnictwa Sejmu – otóż gdybyśmy chcieli rzeczywiście działać z pełnomocnictwa Sejmu, stosując się do tej uchwały, sprawa samorządu jest absolutnie przegrana.

Dalej, jest też argument, że naszym wielkim sukcesem było to, że po raz pierwszy Sejm postawił się partii i rządowi. Otóż jest to pozorne. Po pierwsze, nie wiemy, jakie tam siły decydowały w Sejmie i czy nie była to po prostu walka między dwoma zwalczającymi się odłamami partii. Rychło może się okazać, że ten sam Sejm, który raz się wahnął, pogrąży nas w następnym swoim oświadczeniu. Sejm jest w rękach partii i tutaj żadnych złudzeń nie powinniśmy sobie czynić [oklaski].

Argument następny, że wzięto pod uwagę interes społeczny i interes istniejących samorządów – otóż nie wzięto tego interesu. Mówi o tym skład komisji konkursowej. Gdyby którykolwiek z teraz istniejących samorządów chciał wybierać dyrektora, to potknie się o ten właśnie skład komisji konkursowej, który gwarantuje partii i organizacjom społecznym, będącym w jej ręku, większość w komisji konkursowej, a Rada Ministrów uchwali ostatecznie tryb działania tej komisji. Czyli jest to zablokowanie wszystkich samorządów, nie tylko tych w wielkich zakładach pracy. Zwracam na to uwagę.

I punkt 6, bardzo poważny, który mówi, że należy odróżnić hasła od realiów. Proszę państwa, ja to rozumiem inaczej, że problem można inaczej postawić. To znaczy, jak my będziemy traktować te nowo powoływane przez społeczeństwo reprezentacje społeczeństwa? Czy będziemy je traktować rzetelnie i poważnie, czy też będziemy je traktować instrumentalnie. Otóż wydaje mi się, że jeżeli chcemy podejść do tego, do społeczeństwa rzetelnie, to musimy także te nowo powoływane organizacje, decyzje w kwestii powoływania ich podejmować całkowicie świadomie i potem konsekwentnie tego bronić. Przykład potraktowania samorządów dowodzi, że związek teraz chce to traktować instrumentalnie, czyli dla swoich potrzeb polityki, i to w tym wypadku polityki złej. Chce zaprzepaścić sprawę samorządu. Czyli ten argument także odrzucam. Było tak także…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Chcę pana powiadomić, że czas…

GRZEGORZ PALKA

…powoływanie się na stanowisko Sieci.

Czy czas mój upłynął?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czas upłynął.

Zatem pytanie do sali: czy pan Palka ma mówić dalej?

GRZEGORZ PALKA

Czy państwo pozwalają mi kontynuować?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw?

Proszę o werdykt.

MARIA TARNAWSKA[12] – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość – za kontynuowaniem wypowiedzi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę mówić dalej.

GRZEGORZ PALKA

Było także powoływanie się na stanowisko Sieci. Ja chciałbym wiedzieć, kto personalnie to stanowisko Sieci reprezentował i w jakim trybie ta decyzja z Siecią była konsultowana, bo jest to struktura nieformalna, która dopuszcza też – w przypadku do tych dużych zakładów pracy – duży stopień nieformalności prezentowania tej opinii, tak że chciałbym, żeby to było wyjaśnione.

To jest moja dyskusja, spokojna i rzeczowa, z argumentami przedstawionymi przez pana Celińskiego na rzecz tej decyzji. Uważam, że żaden z tych argumentów nie wytrzymuje krytyki i że próba przedstawiania sprawy samorządu jako sukcesu związku, no, jest dosyć żałosna i jest niepoważna w stosunku do delegatów [oklaski].

Teraz, proszę państwa, na czym polegał ten błąd decyzji? Wydaje mi się, że tak: związek został wyhamowany na głównym kierunku działania. To nie jest prawda, że ta decyzja podlega akceptacji przez zjazd, proszę państwa, ponieważ ta decyzja stworzyła całkowicie nową jakość w odbiorze społeczeństwa. Napięcie społeczne wokół tego problemu spadło i zaprezentowanie takiej uchwały w odbiorze społecznym oznacza, że związek już się dogadał. Co więcej, odkręcanie tego dałoby teraz niesłychaną możliwość propagandzie interpretowania w ten sposób, że oto rozsądni ludzie z prezydium zgodzili się, bo to w zasadzie było do zaakceptowania, a że ten zjazd ekstremów, na którym jest KPN i wszyscy inni, kwestionuje tę spokojną linię. Czyli została zupełnie nowa jakościowo sytuacja stworzona tym oświadczeniem, tym stanowiskiem prezydium i tego, niestety, odwrócić nie możemy. Pozostaje, w konsekwencjach tej uchwały prezydium najskuteczniejsza metoda działania – na doskonałym kierunku musi zejść do poziomu walki partyzanckiej, to znaczy walki w zakładach pracy.

Tu były argumenty, m.in. Kuroń w tym protokole prezentował, że to jest korzystne. Otóż twierdzę, że to jest jak najbardziej niekorzystne. Dlaczego? [oklaski] To jest niekorzystne dlatego, że społeczeństwo dość ma lokalnych konfliktów, że te lokalne konflikty rozumiane są lokalnie, natomiast związek nie dysponuje taką informacją, żeby poinformować wszystkich, i dlatego wszystkie konflikty lokalne w odbiorze społecznym są niepopularne i działają na niekorzyść związku, tak że w wyniku tej sytuacji mamy dużo gorsze pole działania i związek na tym będzie tracił.

Chciałbym także powiedzieć, że w tej sytuacji wydaje mi się, że powinniśmy zdjąć ten nimb nieomylności z prezydium, i tu na tym forum jasno stwierdzić, że to był po prostu błąd tego prezydium. Mają prawo się mylić i ten błąd popełnili, ale to musi być w końcu jasno stwierdzone, że ci wszyscy ludzie popełnili błąd.

Teraz sprawa ekspertów. Uważam, że absolutnie nie stanęli oni na wysokości zadania, ale to nie może obciążać ekspertów, bo to jest niepoważne w stosunku do nas. To obciąża tych ludzi, którzy sobie takich ekspertów powołali [oklaski].

Proszę państwa, pozostaje sprawa, jak możemy teraz z tej sytuacji – zakładając, że z ubolewaniem ten błąd po prostu w tej sytuacji związku przyjmujemy, ten błąd prezydium – jak z tego wyjść, żeby uchronić tę sprawę najważniejszą, czyli ruch samorządowy. Są dwie możliwości, przed którymi należy wyjaśnić ostateczne stanowisko związku, ale o tym za chwilę. Są dwie możliwości: albo wydamy uchwałom zjazdową interpretację, to znaczy nasze stanowisko w stosunku do tej ustawy. Proponowałbym przy tym w tym oficjalnym stanowisku nie rozstrzygać, nie wartościować tej uchwały prezydium – po prostu pominąć ją milczeniem i określić nowe stanowisko związku [oklaski] we wszystkich podstawowych kwestiach, z obowiązkiem, aby związek o to walczył. To jest jedno wyjście.

Drugie wyjście to zorganizowanie referendum jednak w tych kwestiach, z którymi się nie zgadzamy. O tym, jaką drogę wybierzemy, musi zdecydować wyjaśnienie ostatecznego stanowiska związku, bo ja do tej pory – po wyjaśnieniach Celińskiego i Gila – nie mam jasności, czy my żeśmy zakwestionowali szereg punktów i przedstawili stanowisko, jeśli idzie o dyrektora, czy też my żeśmy zaakceptowali całą uchwałę i tylko wnieśli sprawę dyrektora. I żądam wyjaśnienia tej sprawy, bo od tego będzie zależało dalsze postępowanie. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu również.

Jeszcze raz apeluję do dyskutantów o maksymalne skracanie czasu. Pan Palka mówił 12 min.

Głos zabierze Maciej Seweryński, Mazowsze, przygotowuje się pan Marek Hołuszko.

[PD 1kzd_2t_008_19810927 – 11 minut 14 sekund]

MACIEJ SEWERYŃSKI

Proszę państwa, postanowienie prezydium KKP o sposobie powoływania dyrektora było decyzją o wyjątkowym znaczeniu, zarówno jeśli chodzi o przedmiot decyzji, jak i tryb jej podejmowania. Wielu kolegów tu już o tym mówiło, wielu będzie mówiło. Ja dlatego zastanowię się nad trzema innymi pytaniami. Jakie skutki praktyczne będzie miała owa nieszczęsna decyzja, podjęta przez kilku członków prezydium KKP, na którą to decyzję, na tyle, na ile sądzę, olbrzymi wpływ wywarła postawa doradców? Po drugie, co zrobić, by łamanie uchwał zjazdu przez KKP nie powtórzyło się w przyszłości? I sprawa najważniejsza – co zrobić, by porażka, którą ponieśliśmy w tej chwili, nie przekształciła się w klęskę? Jak przejąć inicjatywę i wyprowadzić cały nasz związek z tego dołka, w który nas wpakowało prezydium KKP?

Zaczniemy może od skutków praktycznych. Otóż skutki praktyczne będą wielorakie. Po pierwsze, w zakładach rządzonych przez dyrektora mianowanego przez administrację państwową zostanie zachowany system nomenklatury partyjnej. Obrońcy decyzji prezydium twierdzą, że związek nie dopuści, by na ową listę specjalną wciągano te czy owe zakłady pracy. Otóż, moim zdaniem, po upływie 6 miesięcy od dzisiaj problemem dla tych wielu zakładów będzie nie to, żeby się oprzeć rządowi, a to, jak wskoczyć na tą superlistę. Sprawa będzie prosta. Zakłady, w których będzie nomenklatura, po prostu otrzymają dodatkowe przydziały surowców, energii, paliw. Drugim skutkiem tej decyzji będzie fakt, że taktyka wybrana przez prezydium jest wielce niebezpieczna dla naszego związku. Zjazd, podejmując uchwałę, wysłał oponentowi zdecydowany sygnał. Prezydium KKP w istocie uchyliło uchwałę zjazdu. Stwarza to oponentom nadzieję, że również w przyszłości, organizując standardową kampanię wojny psychologicznej, uda mu się złamać kolejne prezydium KKP i osiągnąć cel. Sytuacja, gdy oponenci fałszywie oceniają swoje intencje, jest jedną z najbardziej niebezpiecznych, z jakimi możemy mieć do czynienia w prowadzeniu polityki związku. I winę za skutki tego, tej dezinformacji wzajemnej poniesie zjazd, jeżeli zaakceptuje stanowisko prezydium KKP.

Warto może zwrócić uwagę na fakt [oklaski], że sprawa wyboru dyrektora nie jest jedynym rozwiązaniem, nie jest jedyną kwestią, która została źle rozwiązana w obu ustawach – w ustawie o samorządzie i w ustawie o przedsiębiorstwie państwowym. Ustawa o przedsiębiorstwie państwowym jest znacznie gorsza niż ustawa o samorządzie. Wspomnę tylko może o możliwości przymuszenia zakładów do zrzeszania się, możliwości narzucenia im umowy. Proszę państwa, przecież skład owej komisji konkursowej, złożonej z trzech przedstawicieli samorządu, przedstawicieli organizacji politycznych, również trzech co najmniej, ZSMP, banku i organu nadzorującego – to jest jakiś koszmarny żart. Podobnie ma się rzecz z art.: 5, 20, 23, 34, 35, 40, 42, 49, 54, 56 i 60 ustawy o przedsiębiorstwie.

Trzeba przyznać, że przegraliśmy pierwsze starcie, ale przecież nie przegraliśmy jeszcze bitwy o autentyczny samorząd. Co więc w tej sytuacji powinniśmy uczynić? Moim zdaniem, sądzę, że powinniśmy podjąć natychmiast walkę o nowelizację ustawy, nie odrzucając obu ustaw w całości, podjąć walką o ich nowelizację. Oznaczałoby to, że grupujemy wszystkie źle sformułowane kwestie, złe artykuły obu ustaw w jeden pakiet i poddajemy go pod głosowanie w referendum wśród załóg, proponując jednocześnie rozwiązania pozytywne. Następnie zwracamy się do Sejmu o nowelizację tych ustaw, a w międzyczasie tworzymy samorządy według naszych zasad. Ustawy nie przewidują żadnych sankcji za odstępstwa od przewidzianych w nich rozwiązań, a więc w niczym nie narażamy członków naszego związku. Chcąc jednakże walczyć o nowelizację tych ustaw, musimy odrzucić dzisiaj propozycję KKP, oznacza bowiem ona aprobatę dla owych ustaw, oznacza jednocześnie sankcjonowanie nomenklatury partyjnej w gospodarce, a zatem powrót do stanu sprzed Sierpnia [19]80 r.

Moim zdaniem, albo zniszczymy system nomenklatury w gospodarce uspołecznionej, albo system nas pochłonie, system pochłonie nas. Chciałbym jeszcze wyjaśnić sprawę stanowiska Sieci. Uważam, że Sieć, zgadzając się na ustawę o przedsiębiorstwie, po prostu rzuciła pozostałe zakłady na pastwę losu. Czy to można nazwać solidarnością, osądźcie sami. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu. Głos zabierze Marek Hołuszko. Proszę, by podał pan region, który pan reprezentuje.

MAREK HOŁUSZKO

Marek Hołuszko, Region Mazowsze.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przygotuje się do głosu Andrzej Gwiazda, Gdańsk.

MAREK HOŁUSZKO

Proszę państwa, chciałem powiedzieć na wstępie, że podzielam tu pogląd wyrażony przez poprzednich dyskutantów, podzielam tu pogląd wyrażony przez pierwszego dyskutanta, pana Seweryna Jaworskiego. Ja chciałbym na zimno ustosunkować się do pewnych zysków i strat naszej ustawy. Więc jakie są zyski? Po pierwsze, uchwalenie przez forum Sejmu uchwały w formie danej przez „Solidarność”. Dla mnie to jest zwycięstwo tylko propagandowe i propagandowe zwycięstwo za granicą rzeczywiście – wszystkie radiostacje mówią o tym, że zwyciężyła ustawa dana przez „Solidarność”. I trzecia rzecz, uchwalono na pewno projekt lepszy od rządowego, który, możliwe, że mogliby, przede wszystkim posłowie partii, głosować za nim na ostatnim Sejmie.

Ale straty, według mnie, nie równoważą zysków. Straty – uważam, że niektóre z nich zostały wkalkulowane dokładnie przez naszych przeciwników już w czasie obrad Sejmu. Władze po prostu je wkalkulowały. Właściwie w obecnej formie władze niewiele straciły, dlatego głosowały ostatecznie za ustawą. Proszę zobaczyć, że Sejm jednak w większości głosował za ustawą. Po pierwsze, fakt bez precedensu: złamanie przez prezydium KKP uchwały zjazdu. Po drugie, wyciągnęliśmy wielką sprawę, wyciągnęliśmy armatę na to wszystko i wycofaliśmy się, gdy trochę na nas potupano. Będą to stosować drugi raz. Wyciągniemy znowu, znowu potupią i to będzie skuteczne. Tak się przynajmniej wydaje naszym przeciwnikom. Po trzecie, zadrażnienia zostały przeniesione na związek, i to była chyba wyraźna kalkulacja naszych przeciwników. Byliśmy zwarci, w tej chwili są wewnątrz nas zadrażnienia w stosunku do ustawy. Po czwarte, związek w dużej części został pozbawiony już broni referendum. Po piąte, proszę spojrzeć na art. 35 pkt 2 – to nie samorząd będzie wybierał dyrektora, to będzie wybierała komisja konkursowa, w której w ogóle samorząd niewiele ma do powiedzenia. Samorząd plus jeden członek „Solidarności” to tylko czterech członków komisji konkursowej. Po piąte, mieliśmy sprawę jedyną w swoim rodzaju, sprawę, której nie można było przyczepić etykiety politycznej, za którą stał jednak naród. W tej chwili zostaje przez rząd wyciągnięta, mi się zdaje, olbrzymia lista zakładów – może oprócz zakładów jakichś produkcji szpilek czy pinesek – i będziemy punkt po punkcie mieli konflikty w lokalnych zakładach. Lokalne konflikty, już jak wspomniał poprzednik, są bardzo niepopularne. Rząd ma w tym wypadku przewagę propagandową, tłumaczy każdy lokalny konflikt olbrzymimi stratami gospodarczymi. Po szóste, niby nic nie straciliśmy, ale naprawdę w wielu wypadkach będziemy mogli tylko życzyć [sobie] i tylko jedynie życzyć rozwiązania w sprawie po naszej stronie. Siódme – problematyczna niezależność sądów. Ja uważam, że przynajmniej przez najbliższy czas będziemy mieli wyroki przeciwko sobie. Może w przyszłości… I ostatni punkt – przypominam, że po wydaniu tej ustawy Sejm wydał apel, w którym imiennie, w sposób negatywny wyraził się o niektórych działaczach „Solidarności”. Nie wiem, jak dokładnie to zostało sformułowane, gdyż słyszałem to w radiu, jadąc akurat tutaj.

Tak że to jest problematyczne, czy osiągnęliśmy zwycięstwo, czy połowiczną klęskę. Co zrobić? Dla mnie, według mnie, można albo przyjąć ustawę w sposób warunkowy, a jednocześnie zawiesić ten cały miecz naszej pierwszej uchwały zjazdu do czasu wykonania rozporządzenia Rady Ministrów. I druga z tym związana – zorganizować referendum w punktach, m.in. najważniejszych, w sprawie tego art. 35 pkt 2 z tej sprawy, komisji konkursowej. I drugie rozwiązanie, które mnie się wydaje możliwe: walczyć o nowelizację uchwały – to poprzednik powiedział. Chodzi przede wszystkim jednak o ten artykuł w sprawie konkursu i inne też by się znalazły w tej sprawie, i po drugie: zawiesić wykonanie uchwały naszej z pierwszej części zjazdu do wydania rozporządzenia Rady Ministrów. Ja uważam, że to rozporządzenie jest często ważniejsze niż ta uchwała, bo to zależy od ilości tych zakładów, jak szerokie będziemy mieli konflikty. Dziękuję państwu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo. Przypominam, że wnioski z wypowiedzi składamy pisemnie w Komisji Uchwał i Wniosków.

Głos zabierze Andrzej Gwiazda, Gdańsk, przygotowuje się Daniel Filar, Wielkopolska Południowa.

[PD 1kzd_2t_008_19810927 – 22 minuty]

ANDRZEJ GWIAZDA

Koledzy, więc niewątpliwie czas, jaki był, jest za mały, żeby ustosunkować się merytorycznie do przepisów ustawy. Czytając ten tekst, można mieć bardzo poważne zarzuty co najmniej co do drugiego paragrafu, ale ponieważ koledzy się wypowiadali i niewątpliwie będą się wypowiadali na ten temat, ja tu pominę. Nie wyobrażam sobie wprawdzie, jak sąd będzie rozstrzygał, czy ma rację samorząd, czy organ założycielski, bo wydaje mi się, że po prostu sąd w takich wypadkach jest bezradny, bo przeważnie to jest pozaprawne. No, jeśli dyrektor nie był karany i jeśli nie siedzi aktualnie w więzieniu, jeśli ma więcej niż 18 czy 22 lata, co można ustalić, przypuśćmy, i nie więcej jak 90, to sąd nie ma tutaj nic do powiedzenia. No, i ma na przykład studia wyższe. W tej grupie tak określonych ludzi oczywiście znajdzie się wszystkie gatunki, które byśmy chcieli, które byśmy nie chcieli. Sposób odwoływania, powoływania dyrektora – sposób powoływania jest troszeczkę zbliżony, wzorowany na K[onferencji] S[amorządu] R[obotniczego]. Oczywiście tam jeszcze organizacja młodzieżowa opowie się za nami, czy przeciw nam, zadecyduje w komisji konkursowej. W końcu to będzie ten języczek u wagi. Więc zastrzeżeń można mieć wiele. Wydaje mi się, że jedynym sukcesem tej ustawy to jest to, że w Sejmie była na ten temat dyskusja. Wprawdzie jednogłośnie głosowano, ale po sporach, czyli uważam, że jest to jedyny sukces.

Natomiast ja byłem przygotowany do dyskusji, zapisując się do dyskusji na temat oświadczenia prezydium Komisji Krajowej i w zasadzie na tym chciałbym głównie skupić się w swojej wypowiedzi. Nie byłem na tym prezydium. Rozumiem doskonale, czego dotyczyła ta uchwała i tutaj wydaje mi się, że jest dość trudny do rozplątania splot. Otóż znowu – formalnie i merytorycznie. Czysto formalnie, czysto formalnie uchwała prezydium nie sprzeciwia się zjazdowi, dlatego że jest to uchwała, która mówi, że prezydium zwróci się do zjazdu, prawda? Czyli formalnie jest zupełnie w porządku. Ale jak to wygląda właśnie merytorycznie? Oczywiście jest to podchwycone przez prasę i ja bezpośrednio spotkałem się w Polsce – bo nie dojechałem na to prezydium i byłem w zakładzie pracy, rozmawiałem z ludźmi i znam reakcje po prostu, razem z nimi o tym się dowiedziałem. Z tym, że ja rozumiałem, dlaczego zostało wydane takie oświadczenie, natomiast po prostu nasi członkowie zrozumieli to jako odstąpienie całkowite od tej linii zjazdu i od uchwały zjazdu.

I tutaj, proszę państwa, jest po prostu niewybaczalny błąd polityczny. Bo jest rzeczą oczywistą, że i wojskowe, i państwowe, i tajniackie, policyjne kanały muszą być, no, muszą być jakoś zagwarantowane, tak jak w każdym państwie. W państwach, w systemach wolnorynkowych załatwia się to w ten sposób, że po prostu wojsko i policja płacą na tyle drogo, że opłacają straże, tajność i koszty tajności, i niezawodności. U nas, prawdopodobnie, jeszcze mechanizmy rynkowe tego nie załatwiły i należy zapewnić to jakimiś koncesjami administracyjnymi. I niewątpliwie o to nie opłaci się nam staczać wojny z władzą, żeby np. samorząd, czyli władza przedsiębiorstwa, oparta tylko na ekonomii, decydowała również o tym, czy kanały wojskowe się opłacają, czy nie.

Tylko że zostało to sformułowane w karygodny sposób, w karygodny sposób dlatego, że ludzie, którzy decydowali o tym, zapomnieli o tym, że są reprezentantami 10 milionów członków. Dyskutowały to dwie grupy spierające się o władzę. Jedna, która ją ma, i na obronę tej władzy ma uzbrojony oddział, i druga grupa, która władzy w tej chwili nie ma, ale dysponuje nieuzbrojonym tłumem. I to oświadczenie prezydium KKP to był jeszcze jeden głos ludzi, którzy zamiast być reprezentantami, to dyskutują ponad głowami swoich członków, wiedząc, że mają zaufanie i mogą te doły traktować instrumentalnie. Największym błędem, jaki popełnia ostatnio nasz związek, czy władze naszego związku to jest to, że od ponad pół roku przestał mówić do ludzi, tylko mówi do rządu, mówi językiem zrozumiałym dla rządu, mówi językiem zrozumiałym dla władzy, nie oglądając się kompletnie, jak to jest przyjmowane wśród naszych członków. I otóż… [oklaski]

I uważam, że to oświadczenie – mógłbym tu podać różne trzy przykłady rozwiązań merytorycznych – natomiast oświadczenie powinno brzmieć w ten sposób, że prezydium np. Komisji Krajowej zwróci się do zjazdu, ażeby zjazd zadeklarował, że w naszej walce o samorząd nie naruszymy podstawowych interesów wojskowych i państwowych w tych zakładach, gdzie te interesy są reprezentowane, lub zapewnimy im nadzór. Pomimo że będzie pełny samorząd i wybierany dyrektor, to zapewnimy im nadzór nad tą produkcją dla nich i nad tą działalnością dla nich. Uważam, że wtedy może by było powiedziane więcej, niż było powiedziane w tym oświadczeniu, ale byłoby zrozumiałe dla wszystkich, że nie odstępujemy, że nie cofamy się, natomiast sprawiedliwie przyznajemy, co diabłu ogarek, co cesarskie – cesarzowi, co Bogu – boskie.

Tutaj to oświadczenie przypomina wiele, wiele wystąpień, kiedy były szumne deklaracje i przy realizacji cofano się. Ja nie chcę posądzać w tej chwili kolegów, tym bardziej że tam nie byłem, więc nie chcę, nie chciałbym tutaj…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przepraszam, czas został przekroczony. Muszę zapytać salę. Nawet gdy głos jest najciekawszy, będziemy przerywali. Dziękuję. Kto jest przeciw? Proszę kontynuować.

ANDRZEJ GWIAZDA

Koledzy, mówiłem, że będę kończył. Nie należy czasu przedłużać. Uważam, że to jest kontynuacja, kontynuacja. Obawiam się, że to jest kontynuacja innych tego typu pociągnięć, kiedy były bardzo szumne deklaracje, kiedy w zasadzie wydawało się, że ten związek idzie na świętą wojnę pod sztandarami, i jak przychodziło co do czego, to okazywało się, że w ogóle nie ma o czym mówić, że wszystko w zasadzie jest w pełnej zgodzie, że myśmy naprawdę to nic nie chcieli.

Wydaje mi się, że gdyby nie doświadczenia poprzednie, to łatwiej byłoby ludziom wytłumaczyć to oświadczenie prezydium. W tej chwili jest wytłumaczyć trudno i musimy sobie zdawać sprawę, że to oświadczenie niesłychanie osłabiło możliwości naszego nacisku w walce o samorząd. Z tego sobie po prostu trzeba zdawać sprawę. Natomiast nie powiem w tej chwili, jak powinniśmy się ustosunkować do decyzji Sejmu, dlatego że musiałbym jeszcze chyba ze dwa razy przeczytać, być może skonsultować się jeszcze i dopiero wtedy podjąć rzeczywistą dyskusję nad wagą tego.

Wiadomo, że to jest bardzo mało w stosunku do tego, co chcieliśmy. Natomiast zastosowano tutaj normalną, nieustającą taktykę. My występujemy z żądaniami, oni nas naciskają, ażeby stworzyć wspólny projekt, wspólną płaszczyznę, wspólne jakieś porozumienie, na które my swoje żądania pierwotne obcinamy, i jak je obetniemy do odpowiedniego poziomu, to oni dają nam połowę tego. Społeczeństwo, nasi członkowie są w międzyczasie tą dyskusją i ustępstwami zdemobilizowani i przyjmują ten poziom, jaki jest dla nich przeważnie, o ile wiem, był z góry przewidziany, z góry przewidziany poziom ustępstw. I wydaje mi się, że tutaj, jeżeli nawet zgodzimy się z tą ustawą, czy czasowo Sejmu, musimy tu sformułować nasze stanowisko w sprawie samorządu i oświadczyć. Jeżeli nie będziemy walczyć lub odroczymy tę walkę, to w każdym bądź razie musimy sformułować stanowisko związku w tej sprawie i powiedzieć, że sprawa jest tylko zawieszona.

No i, proszę państwa, wydaje mi się, że trzeba spróbować wyciągnąć z kolejnego tego przykładu, kolejny raz spróbować wyciągnięcia nauki, że naszą siłą to nie jest prezydium, to nie jest Komisja Krajowa, to nie są ci ludzie, którzy siadają na krzesełkach w Urzędzie Rady Ministrów i tam są robieni systematycznie w konia, tylko naszą siłą to jest współudział w podejmowaniu decyzji wszystkich członków związku i ich świadome współdziałanie. A ci, co idą rozmawiać [oklaski], i ci, co wydają oświadczenia, że muszą pamiętać, że przede wszystkim te oświadczenia są dla członków związku. Rząd może sobie czytać między wierszami. Naszych oświadczeń nie mogą między wierszami czytać nasi członkowie – to musi być adresowane do nich. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Państwo pozwolicie, że zakłócę na chwilę tok dyskusji. Otrzymuję informację o posiłkach, o stałych godzinach: śniadanie – 7.30–8.45, obiad – 12.30–15.30 i kolacja – 17.30–19.30, co państwo znacie, i chciałbym wyrazić zdziwienie, jeżeli chodzi o kolację, bo wnioskowaliśmy, żeby ją przesuwać, by pewne koncepcje, które się tutaj powtarzają, państwa koncepcje, mogły być wypełnione. Widzę, że organizatorzy tego nie mogą przeskoczyć, a przecież to nie są wczasy ze zjazdem, tylko zjazd najwyższej władzy związku dziesięciomilionowego, więc proszę, żeby do przerwy organizatorzy podjęli mediacje w tej sprawie, żebyśmy nie musieli do tego raz jeszcze wracać.

Głos zabierze pan Daniel Filar, Wielkopolska Południowa, przygotowuje się Jarosław Chołodecki, Śląsk Opolski.

DANIEL FILAR

Koleżanki i koledzy, na wstępie dwa zdania o mnie, bo to będzie w pewnym sensie wyjaśniało moją postawę. Z wykształcenia jestem ekonomistą. W roku 1950 otrzymałem tytuł magistra nauk ekonomicznych. Od [19]53 r. jestem nauczycielem, do chwili obecnej. To wstęp.

A teraz chciałbym przystąpić do właściwej sprawy, mianowicie w każdym działaniu, jeśli widzę, że coś takiego się stało czy coś innego, staram się dociekać motywów: czym się kierowano, dlaczego tak, a nie inaczej postąpiono. I zapytuję tutaj: czy takie podjęcie decyzji, jaka została podjęta, czy daje jakieś konkretne korzyści tym, którzy ją podjęli? Wydaje mi się, że gdyby udało się im przeforsować nasz projekt, to znaczy projekt „Solidarności”, to zyskaliby znacznie większy aplauz wszystkich tutaj zebranych. To jest pierwsza sprawa. Jeśli równocześnie zgodzili się na to, no to musiała być jakaś przyczyna, i wydaje mi się, że ta przyczyna jest bardzo istotna. Mianowicie, może takie porównanie zrobię. Jeślibym jechał samochodem i w pewnym momencie wpada mi dziecko pod koła, gwałtownie skręcam, wjeżdżam na chodnik. Bardzo służbisty milicjant podchodzi do mnie i spisuje mi mandat, że wjechałem na chodnik. Z przyjemnością go płacę, nawet dziesięciokrotny, bo wiem, że nie potrąciłem dziecka, względnie go nie zabiłem.

I tu, wydaje mi się, też trzeba się nad tym poważnie zastanowić. Teraz, proszę mnie powiedzieć: gdyby tam się znalazł kto inny, czy potrafiłby załatwić to lepiej? To jest bardzo istotna sprawa. Wiemy, że ci, którzy z nami rozmawiają, przede wszystkim biorą pod uwagę realną siłę, kto co reprezentuje. Wydaje mi się, że w tej chwili trudno znaleźć by było kogoś innego, kto by reprezentował bardziej całe społeczeństwo niż właśnie Lech Wałęsa. To jest moje zdanie. Możecie się państwo nie godzić, ale ja rozmawiam z różnymi ludźmi.

Dalej, kwestia tego – my sobie czasem zamykamy drogę. Ja wiem, ponieważ, jak powiedziałem, jestem nauczycielem – wszyscy dzisiaj młodzi ludzie mają, nie z ich winy, lekko spaczoną psychikę. Jest ta olbrzymia podejrzliwość – tu nie ma się czemu dziwić, to wynikało z dużego okresu czasu działania w tym kierunku. Dobrze, ja już zaraz skończę. Bardzo uważnie słuchałem wszystkich kazań. Proszę się wsłuchiwać, o czym tam jest mowa. I dla mnie jest istotna jedna sprawa, że przede wszystkim praca, a byłem w Komisji Zjazdowej i widziałem, kto brał udział w pracy i jak to wygląda. I jeśli chodzi o to, co się stało, to się już nie odstanie, natomiast mam poważne zastrzeżenia również do jednej rzeczy, mianowicie właśnie do tego art. 35 pkt 2, i tu bym proponował zrobić wszystko, ażeby to pozostało, ale na zasadzie proporcjonalności, i wtedy może się sprawę rozwiąże. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Głos zabierze Jarosław Chołodecki, Śląsk Opolski, przygotowuje się Antoni Borowski, Elbląg.

[PD 1kzd_2t_008_19810927 – 38 minut 35 sekund]

JAROSŁAW CHOŁODECKI

Proszę państwa, wydaje mi się, że dużo łatwiej byłoby dyskutować tutaj i wydaje mi się, że łatwiej byłoby ustalić swoje stanowisko, gdybyśmy mieli pełną prezentację poglądów osób, głównie które podejmowały tą decyzję, gdyby kolega Celiński, jak i kolega Gil powiedzieli trochę więcej, jak gdyby nie zastrzegając się, że są takie sprawy, o których może na tej sali mówić nie należy. W związku z tym ja chciałbym tylko zastanowić się nad sprawą następującą: czy to referendum, które wciąż przewija się w głosach przedmówców, było środkiem, czy było celem ostatecznym. Wydaje mi się, że ta wielka armata, którą wytoczyliśmy na I turze zjazdu, była bardzo potrzebna. I bardzo dobrze, że myśmy ją formowali, że myśmy ją uzbrajali, że specjalne zespoły pracowały żmudnie nad tym, aby to referendum rzeczywiście się udało, żebyśmy byli przygotowani w momencie, kiedy trzeba byłoby tej armaty użyć. A w momencie, kiedy żeśmy jej nie użyli, to widzę ogromne rozczarowanie, że byliśmy rzeczywiście dobrze przygotowani i sprawa się nie udała. Wydaje mi się, że sprawa jest istotna w tym, że zrobiliśmy jednak drobny krok do przodu, może nie jest to krok satysfakcjonujący bardzo, ale jest to jednak krok. Ważne, że pomógł nam w tym jednak kolaborujący Sejm i ta decyzja Sejmu może ma trochę inną wagę i rangę niż nasze najpiękniejsze nawet postulaty czy uchwały tej sali.

Proszę Państwa, ja tylko na koniec uwagę generalną: wydaje mi się, że zespoły, akurat ta sala podejmowała niedawno uchwały, którymi walczyła o bardzo mocną, scentralizowaną, owszem kontrolowaną, ale scentralizowaną władzę w naszym związku. I po tych dwóch tygodniach rozstania przyjeżdżamy i pierwsza sprawa, o której zaczęliśmy dyskutować, to właśnie dyskutujemy nad tym, czy ta władza w zasadzie ma sens, czy nie popełniliśmy pewnego generalnego błędu w sprawie podstawowej dla związku, w walce o proporcje między władzą a tą resztą. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo, choć głos pański pod koniec był nie na temat. Jeszcze raz przypominam, że te głosy, które dotyczą sprawozdania Krajowej Komisji Porozumiewawczej – w drugiej części dyskusji. Minęło, proszę państwa, półtorej godziny obrad i już na oko widać, że około piętnastu procent delegatów nie ma w sali obrad. W związku z tym 10 min przerwy.

[Przerwa]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium II tury I KZD

[Brak fragmentu nagrania]

…nie są samotną wyspą. Obrady nasze są nagłośnione na zewnątrz budynku. Na zewnątrz budynku znajdują się nasi wyborcy i w związku z tym od tych wyborców wpłynął wniosek do delegatów zgromadzonych na tej sali. Tekst tego wniosku jest następujący:

„Zebrani wokół »Olivii« krytycznie oceniają fakt opuszczania przez delegatów w czasie obrad sali obrad. To nie jest zebranko C[entralnej] R[ady] Z[wiązków] Z[awodowych] czy Frontu Jedności Narodu, ale zjazd »Solidarności«, na który wybraliśmy delegatów, ażeby siedzieli na sali i podejmowali najsłuszniejsze dla społeczeństwa decyzje” [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Chciałbym jeszcze podziękować panu Piotrowi Kuźmiakowi[13] za uwagi zgłoszone do prezydium. W istocie ogłaszanie dziesięciominutowej przerwy mija się przy tym stopniu zdyscyplinowana sali ze zdrowym rozsądkiem. Dziękuję panu bardzo.

Chciałbym kolejnym dyskutantom przypomnieć i jeszcze raz poprosić, by nie powtarzali argumentów swoich poprzedników i maksymalnie skracali wypowiedzi oraz skupiali się na jednym temacie, czyli sprawie samorządu i decyzji prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej.

Głos zabierze Antoni Borowski z Elbląga.

ANTONI BOROWSKI

Proszę państwa, zanim wypowiem kilka uwag odnośnie do sprawy, o której dyskutujemy, chciałbym postawić jedno pytanie formalne: dlaczego pozostali członkowie prezydium nie brali udziału w obradach w tak ważnej sprawie? [oklaski]

Szanowni delegaci, jestem przedstawicielem Regionu Elbląskiego, ale głos w sprawie samorządu chcę zabrać przede wszystkim w imieniu załogi, z której się wywodzę, to znaczy Zamechu z Elbląga i pośród której pracuję obecnie jako działacz „Solidarności”. Nie ukrywam oczywiście, że bardzo mało było czasu na zebranie opinii na temat obecnego, już ustawowego kształtu samorządu. Sprawa ustawy o samorządzie nie wzniecała u nas w ostatnim czasie tak silnych nastrojów i kontrowersji, jak to wyglądało w skali kraju. Przyczyna była jedna i zasadnicza: o sprawie samorządu i przedsiębiorstwa dyskutowaliśmy, dając swoje uwagi i opinie już od roku. Nasze poglądy od początku wyraźnie zmierzały ku temu kształtowi, jaki ostatecznie sformułowała Sieć, czyli tak zwanego projektu społecznego. Nie ma w tym nic nadzwyczajnego poza tym, że było to stanowisko nie tylko członków związku, ale również wszystkich innych organizacji, z PZPR na czele, w naszym zakładzie. I muszę lojalnie dodać, że nie musieliśmy wysilać się na przekonywanie czy namawianie do tego. Do takiej postawy skłoniło dotychczasowe doświadczenie w kwestii samorządu, co wiązało się z chęcią radykalniejszych, a nade wszystko rzeczywistych zmian. Nasze opinie kilkakrotnie przesyłaliśmy do Sejmu za pośrednictwem posła naszego. W każdej kolejnej wersji część naszych racji była uwzględniana, nigdy jednak w pełni. Oficjalne potwierdzenie wyboru kształtu samorządu zostało zawarte w uchwale Tymczasowego Samorządu Pracowniczego, w którym jednoznacznie zdeklarowaliśmy się jako zwolennicy projektu społecznego. Zrobił to Samorząd Tymczasowy z tzw. klucza, a więc postać dość powszechnie akceptowana. Uważam jednak, że tym większa jest wartość tej uchwały. W naszym zakładzie, wśród załogi niepotrzebne było referendum. Uchwalona przez Sejm ustawa jest więc pewnym cofnięciem wobec oczekiwań i przygotowania załogi.

Chciałbym tu jeszcze dodać, że również w kwestii funkcjonowania organów pośrednich, a więc zjednoczeń, stanowisko załogi – podkreślam, całej załogi, a nie tylko członków „Solidarności”, notabene liczącej 98 proc. stanu – jest zdecydowanie wyrażone na piśmie i przesłane do władz wyższych. Stwierdza się w nim wyraźnie, że jest ono zgodne ze stanowiskiem „Solidarności” w tej sprawie, jak również to, że obecne zjednoczenia muszą przestać funkcjonować z dniem 1 stycznia. Myślę, że nie jesteśmy w takiej postawie wyjątkiem, a wręcz przeciwnie. Trzymając się jednak własnego podwórka, mogę z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że partyjna góra rozminęła się również ze swoimi partyjnymi dołami w tej sprawie.

W świetle tego, co powiedziałem wyżej, należy ustosunkować się jeszcze do stanowiska i postawy członków prezydium KKP negocjujących z komisjami sejmowymi ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie. Wielowątkowość tematu nie pozwala na szerokie jego rozwijanie, więc z konieczności omówię niektóre z nich w wielkim skrócie. Prawo prezydium KKP do zajmowania się tym w świetle uchwały I tury naszego zjazdu. Niewątpliwie uchwała była dokumentem obowiązującym dla członków prezydium. Mimo to uważam, że należy przyjąć, nawet w milczeniu, jak powiedział Grzegorz Palka, przedstawione racje i nie tracić energii i czasu na walkę z tą postacią uchwały, natomiast bezwzględnie należy przystąpić do jej znowelizowania.

Chciałbym jeszcze ogólnie powiedzieć, że rozpatrywanie kwestii tej uchwały w kategoriach prestiżu jest niezbyt właściwe na tej sali. Nie powinniśmy się kierować emocjami, a rzeczywistymi, obiektywnymi racjami. I tu chciałbym zaprezentować ogólniejszą opinię naszych członków: uchwały muszą być realne, jak najbliższe możliwości, żeby nie pozostawały pustymi deklaracjami. O tym musimy pamiętać również przy podejmowaniu następnych decyzji na tej sali, a szczególnie w kwestii programu. Trzeba tu wyraźnie ustalić i rozgraniczyć dalekosiężne zamierzenia i zupełnie doraźne, aktualne działania. Szczególnie dotyczy to zapobieżenia dalszemu pogarszaniu się bytu narodu. W tej sprawie nie możemy rozminąć się z potrzebami i odczuciami.

Wracając do sprawy samorządu: pomimo zastrzeżeń, które wyraziłem, powtarzam raz jeszcze: należy przyjąć kształt ustawy, wyraźnie jednak akcentując do dalszego jej doskonalenia na drodze ustawowej. Stwierdzam również, że możliwość przygotowania świadomości załóg jest wystarczająca do maksymalnego wyciągnięcia korzyści nawet z tak niedoskonałej ustawy i wprowadzenia tych dążeń, których załogi oczekiwały. Niewątpliwie będzie to jakimś utrudnieniem, niepotrzebnym pokonywaniem przeszkód, które nie powinny istnieć, ale strata energii i czasu na doprowadzenie do idealnej postaci tego, co żeśmy tu poprzednio zadeklarowali w uchwale, byłaby tylko zwykłą stratą czasu. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu również.

Głos zabierze Jerzy Zieleński, Mazowsze, przygotowuje się do głosu Andrzej Porawski, Wielkopolska.

[PD 1kzd_2t_008_19810927 – 50 minut 48 sekund]

JERZY ZIELEŃSKI

Proszę państwa, kiedy coś czynię albo oceniam, nie mając pełnego rozeznania – jak właśnie obecnie, bo nie jestem znawcą ani ekonomiki, ani gospodarki, a tym mniej prawa – staram się, jak w każdej grze, po reakcji przeciwnika wywnioskować, czy słusznie uczyniłem. Jak zareagowała strona przeciwna na kompromisowy zapis w ustawie? Zareagowała naciskami poprzez klub PZPR w Sejmie, żeby go zmienić lub w ogóle usunąć. W rezultacie doprowadziło to po raz pierwszy od lat chyba trzydziestu albo i więcej do rebelii w Sejmie, tym Sejmie, o którym wiemy, jak został wybrany i jak się na ogół zachowuje. Jest to dla nas fakt polityczny dodatni, temu Sejmowi nie powinniśmy już grozić bojkotem w tej chwili – może w następnej, jeśli znowu zmieni front. Bo to by oznaczało, że odrzucamy układ dla siebie korzystny.

Sądzę, że pośrednio, w kompromisowym zapisie możemy upatrywać i innych dla siebie korzyści. Inne pytanie, które bym sobie zadał przy ocenie tego faktu, to: jeśli odrzucimy kompromis, co dalej? Referendum ogólne, powszechne, miało sens przed uchwaleniem ustawy, moim zdaniem. Nie sądzę, żebyśmy mogli iść teraz na strajk generalny, nawet w tak zasadniczej sprawie. Nie jestem przekonany co do tego, że wszyscy albo nawet większość naszego związku jest tak radykalna, jak to się tutaj na tej sali mówi. Zmęczenie robi swoje. W tej sytuacji zadałbym jeszcze trzecie pytanie: co uczyni przeciwnik, gdy odrzucimy zapis kompromisowy? Gdy odrzucimy tę ustawę w jej brzmieniu. Czy będzie naprawdę na nas zły, czy też będzie rad? Ja myślę, że pierwsze, co zrobi przeciwnik, to obciąży nas odpowiedzialnością za odłożenie reformy gospodarczej, o czym tylko marzy, dlatego że jest do niej kompletnie nieprzygotowany. Kończąc swoje wystąpienie, chcę powiedzieć, że czasy się zmieniają i my się w nich bardzo szybko czasem zmieniamy. Kilka miesięcy temu wielu kolegów, którzy teraz bardzo ostro wypowiadają się w tej sprawie, w ogóle nie chciało słyszeć o żadnym samorządzie pracowniczym, i to niniejszym kolegom przypominam [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Głos zabierze Andrzej Porawski, Wielkopolska, i tutaj uwaga, Region Wielkopolska prosi, by jakoś wyróżniać między Wielkopolską Południową a Wielkopolską, więc może uzgodnimy, że będziemy mówili Kalisz i Poznań po prostu. Czyli Andrzej Porawski, Poznań, przygotowuje się Karol Modzelewski, Dolny Śląsk.

ANDRZEJ PORAWSKI

Proszę państwa, postaram się skrócić możliwie maksymalnie i nie mówić ponownie o tym, co mówiono. Oczywiście przyłączam się do głosów, które kwestionują formalność podjęcia przez 4 osoby decyzji w tej sprawie, natomiast chciałem zwrócić uwagę na jedno: że uchwała prezydium była sformułowana – mówiąc zresztą o tych częściowo tylko merytorycznych sprawach – uchwała prezydium była sformułowana w taki sposób, że w zasadzie nie stanowiła ostatecznej decyzji, jako że zapowiadała zwrócenie się w tej kwestii do zjazdu. Natomiast błąd największy tkwi chyba w tym, że dopuszczono do niewłaściwego wykorzystania tej uchwały, bo w tej chwili, my tutaj siedząc, tego nie wiemy, ale z całą pewnością idzie wielka propaganda, że związek wyraził zgodę. I z całą pewnością do dużej części ludzi właśnie taka opinia dochodzi. Tutaj jeden z przedmówców mówił o aspekcie propagandowym tej sprawy. Otóż właśnie ten aspekt propagandowy w skali kraju jest fatalny, dlatego że może dojść do kolejnych podziałów w społeczeństwie, wbrew naszym wszelkim działaniom, aby umacniać więzi społeczne, które przez 36 lat tak skutecznie niszczono.

Jednakże najważniejsze w tej całej kwestii znaczenie mają oczywiście aspekty merytoryczne i chciałem tu zwrócić na kilka rzeczy uwagę. Decyzja taka, to znaczy przyjęcie ustawy w tym brzmieniu, w jakim Sejm ją uchwalił, i zapowiedź następnych działań, trudno jeszcze sprecyzować jakich, oznacza oczywiście nie usunięcie konfliktu, tylko jego przełożenie na czas dalszy i ograniczenie jego zasięgu, wystąpienie jego w różnych zakładach nie w tym samym czasie, zdecydowane osłabienie w każdym razie związku w tej sprawie. Jest jeszcze druga istotna kwestia, mianowicie kwestia tej komisji, która wybiera dyrektora, komisji konkursowej, która prowadzi konkurs na dyrektora. Otóż tam jest z góry przyjęty kompromis. Ta komisja sama w sobie jest kompromisem, bo tam jest nie tylko rada pracownicza, ale szereg innych ciał reprezentowanych w tej komisji i taka komisja nie będzie zastanawiać się nad tym, czy dany kandydat na dyrektora jest najlepszy, najlepszym fachowcem, tylko komisja taka będzie dążyć do kompromisu między poszczególnymi reprezentantami w tej komisji, co jest oczywistym błędem. Dlatego wydaje mi się, że w tej chwili należy wykorzystać sformułowanie, jakie jest w tekście uchwały prezydium KKP, i zjazd jednak powinien w tej sprawie podjąć uchwałę, możliwie prędko, nie odkładając jej dalej. Po to, aby zapobiec tej propagandzie, którą robią w tej chwili środki masowego przekazu, bo każdy dzień później osłabia tu nasze szanse wytłumaczenia, powiedzmy, naszym członkom, co się stało naprawdę. I w tej uchwale, wydaje mi się, że propozycja, powinna być zawarta propozycja kol. Palki, który występował wcześniej. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze..

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_008_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_009_19810927]

Przygotowuje się Andrzej Konarski, również Dolny Śląsk.

KAROL MODZELEWSKI

Proszę państwa, jest zrozumiałe i było do przewidzenia, że dyskusja na ten temat będzie dyskusją, w której znajdzie upust i rozgoryczenie, i zaniepokojenie delegatów tym, co się stało. Rozgoryczenie dlatego, że zjazd, podejmując uchwałę, co do której wszyscy lub większość znaczna mieliśmy przekonanie, że jest uchwałą wielkiej bardzo wagi, zaangażował się również psychicznie w to, że będzie tę sprawę nadal rozstrzygać. Tymczasem została ona praktycznie rozstrzygnięta pomiędzy turami zjazdu i większość delegatów ma poczucie, że w rozstrzygnięciu udziału nie brała. Mało kto bierze pod uwagę prosty fakt, że nasza uchwała z I tury zjazdu była elementem, który na rozstrzygnięcie wpłynął, bo bez niej tego rozstrzygnięcia na pewno by nie było.

Drugim elementem tej dyskusji jest niepokój o demokrację w związku. I z tego powodu przecież przypominano o analogii pomiędzy tą decyzją a decyzją grupy negocjującej w okresie porozumienia warszawskiego. Otóż, proszę państwa, mamy zbyt trudną sytuację, aby pozwolić sobie na dawanie upustu rozgoryczeniu, nie zastanawiając się nad tym, przede wszystkim nad tym, co mamy do zrobienia w sytuacji wytworzonej. Co się stało mianowicie? Podejmując uchwałę zawierającą żądania referendum pod adresem Sejmu, referendum narodowego, zamierzaliśmy storpedować usiłowania władz zamknięcia nam drogi walki o samorząd na drodze ustawodawczych faktów dokonanych. To znaczy drogą uchwalenia rządowego projektu ustawy. To się nie stało, zapis kompromisowy, który został przez Sejm uchwalony, pozostawia nam w tym sensie drogę otwartą, że przesuwa płaszczyznę konfliktu. W każdym razie daje możliwość przesunięcia płaszczyzny konfliktu z walki o ustawę na walkę drogą naszych faktów dokonanych, a chcieliśmy mieć tę drogę otwartą, walkę z rządem o listę przedsiębiorstw wyłączonych, walkę drogą faktów dokonanych poprzez wybór dyrektorów we wszystkich zakładach. Tak by się zdawało, i tak sądzę, że rozumowali ci, którzy podejmowali tę decyzję. Jest rzeczą bardzo prawdopodobną, i o tym też powinniśmy spokojnie pamiętać, że na pozostawienie zjazdowi do podjęcia tej decyzji lub do odrzucenia czasu nie było. Ponieważ nacisk na Sejm w kierunku uchwalenia rządowego projektu ustawy prawdopodobnie mógł być zablokowany tylko w ten sposób, jaki się stał. To znaczy w taki sposób, żeby prezydium KKP zapaliło dla Sejmu zielone światło na uchwalenie zapisu kompromisowego.

Myślę, że ci, którzy się na to zdecydowali, liczyli na to głównie, iż ustawa o samorządzie, która jest ustawą niezłą, i która jest ustawą sprzeczną z ustawą o przedsiębiorstwie, da nam podstawę formalną do tworzenia faktów dokonanych przez powoływanie dyrektorów, co jest zapisane w uchwale o samorządzie, zanim mogła będzie mieć jakąkolwiek moc obowiązującą lista wyłączeń, ponieważ ta lista wyłączeń nie może w ciągu 6 miesięcy powstać bez naszej zgody. I wówczas, kiedy huty, kopalnie, wielkie zakłady przemysłu metalowego będą miały dyrektorów powołanych przez rady pracownicze, jaka siła odbierze im to, co już uzyskali? Takie zapewne było rozumowanie.

Ale ja chcę zwrócić uwagę, że to rozumowanie jest poprawne przy jednym założeniu, wątpliwym, przy założeniu, że będzie miał kto te fakty dokonane przeprowadzić. Że będzie istniała nierozbita, niezałamana siła społeczna zdolna prowadzić trudną walkę na tej płaszczyźnie, walkę poszczególnymi przedsiębiorstwami nieraz, lub mobilizacją, gdy nastąpi spiętrzenie oporów ze strony władzy.

Otóż ta siła, czyli nasz związek i ruch samorządowy, istnieć będzie i zdolna będzie do przeprowadzenia tego pod jednym, podstawowym warunkiem: że nie nastąpi to, na co liczą władze. To znaczy przeniesienie płaszczyzny konfliktu nie z frontu między nami a Sejmem na front między nami a rządem czy administracją, ale do wewnątrz związku. Ja myślę, że zrozumiałe rozgoryczenie zjazdu stanowi groźbę, że takie przeniesienie płaszczyzny konfliktu istotnie nastąpi. I zdaję sobie sprawę z całej powagi wyboru, przed jakimi stoją delegaci, ponieważ oprócz rozgoryczenia, oprócz chęci decydowania przez zjazd, w grę wchodzi jeszcze sprawa podstawowa dla nas wszystkich, to znaczy sprawa demokracji w związku, więc to nie jest wybór łatwy.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ponieważ czas minął, proszę salę o decyzję. Dziękuję. Kto przeciw?

Proszę kontynuować.

KAROL MODZELEWSKI

Proszę państwa, wniosek, który chciałbym z tego wyciągnąć, jest prosty. My do tego, aby nastąpiło przeniesienie konfliktu do wnętrza związku, po prostu w poczuciu odpowiedzialności nie powinniśmy dopuścić. Również myślę, że na tej sali [oklaski]. Myślę, że ze wszystkimi wątpliwościami, jakie mieć możemy, nie wolno nam również kierować się litościwymi wobec samych siebie złudzeniami. Ja bardzo ceniłbym propozycję żądania, żeby ustawę znowelizować, tylko proszę się zastanowić, czy w tej sytuacji społecznej – a decyzja i prezydium KKP, i Sejmu stworzyła nową sytuację społeczną, przecież dlatego to jest fakt dokonany, polityczny fakt dokonany – czy w tej sytuacji społecznej mamy siłę przebicia do walki o nowelizację ustawy taką, jaką mielibyśmy niewątpliwie do walki o referendum lub w przypadku przyjęcia przez Sejm bez referendum tego projektu, do referendów zakładowych i do akcji strajkowych. Bo, moim zdaniem, nie.

I teraz, gdy wiarygodność związku będzie w znacznym stopniu nadszarpnięta w oczach członków, bo to jest koszt tej decyzji, jest to nie tyle koszt ustawowy, w ustawie są dwie plamy poważne: to jest sformułowanie, że wyłączeniu podlegają przedsiębiorstwa o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, co dla rządu stanowić będzie zaczepienie do starań o wyłączenie całego przemysłu kluczowego, a więc o sprowadzenie tej ustawy do zera, oraz skład komisji konkursowych. Ale najgroźniejsze, najgroźniejsze jest co innego, najgroźniejszy jest koszt wewnętrzny tego dla związku, czy też dla naszego ruchu. Proszę pamiętać o tym, że oczekiwały bardzo znaczne rzesze członkowskie od nas batalii frontalnej o tę sprawę. I ta batalia nie nastąpiła. Jest to jak zatrzymanie pociągu, gwałtowne zatrzymanie pociągu w biegu. Jest to pewnego rodzaju wstrząs, zwłaszcza dla nas, działaczy, którzy na wszystkich wiecach zakładowych mówiliśmy ludziom: trzeba powstrzymać się od reagowania na prowokacje, nie trzeba wchodzić w rozliczne konflikty lokalne, a jakże trudno je opanować, gdy tak duże już części społeczeństwa tracą cierpliwość, bo dla nas najważniejszym kierunkiem uderzenia, podstawowym, jest walka o samorząd, tu pójdziemy jak taran i nie popuścimy ani na milimetr. Otóż w tej sytuacji przecież łatwo przewidzieć, że będziemy mieli do czynienia i z nagromadzeniem konfliktów lokalnych i regionalnych, które trudniej będzie pohamować, i z walką, którą trudniej będzie prowadzić. I o tyle mamy szanse ten fakt polityczny, jaki się stał, zdyskontować na swoją korzyść, o ile potrafimy zminimalizować straty wewnątrzzwiązkowe.

Dlatego, moim zdaniem, zdaję sobie sprawę, jak trudne jest dla większości zapewne to, co mówię, do przyjęcia, ale moim zdaniem należy podjąć uchwałę, która nada wiążącą dla przyszłych władz związku interpretację tej ustawy. Przede wszystkim w tej uchwale musi być zapisane, że nie żadne kluczowe znaczenie dla gospodarki narodowej, tylko zbrojeniówka i kluczowe znaczenie dla funkcjonowania państwa. A więc ograniczyć wyłączenia do tych wyłączeń, które i tak są oczywiste.

Następnie, musimy uprzytomnić, choć to trudne będzie, wszystkim naszym członkom, że walka o samorząd przeszła na inną płaszczyznę i jest kontynuowana. I sądzę, że powinny być zawarte w tej ustawie chyba zastrzeżenia wobec składu komisji konkursowych, być może i wobec innych spraw.

Proszę państwa, myślę, że jest to jeden z dramatyczniejszych momentów w historii związku, bo to, co się działo po porozumieniu warszawskim, działo się na Krajowej Komisji Porozumiewawczej wtedy, kiedy i ja składałem rezygnację. Natomiast to, co się dzieje w tej chwili, dzieje się na zjeździe. Jest to ogromna różnica. I jeżeli my tej różnicy nie będziemy mieli w pamięci, to byśmy byli samobójcami.

I po drugie, bylibyśmy na dłuższą metę samobójcami również, gdybyśmy nie mieli w pamięci, w wyniku tego doświadczenia również, wagi demokracji w życiu związku. To nie jest nie na temat, co mówili koledzy o sprawach statutowych rozstrzygniętych poprzednio. Te rozstrzygnięcia wcale nie są antydemokratyczne, w moim przekonaniu, ale one zostały przegłosowane w warunkach, gdy znaczna część delegatów miała świadomość, że wybiera między demokracją a autokracją w związku. To jest nieprawda, ale świadomość ta jest groźna, i wtedy będziemy mieli do czynienia z rozkładem w związku, jeżeli ta świadomość utoruje sobie drogę i stanie się dominująca. To wszystko, dziękuję bardzo [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Andrzej Konarski, Dolny Śląsk, przygotowuje się Ignacy Czeżyk, Region Środkowo-Wschodni.

[PD 1kzd_2t_009_19810927 – 12 minut 40 sekund]

ANDRZEJ KONARSKI

Szanowni delegaci, na wstępie taka przykra, króciutka refleksja, jaka mnie się nasunęła jako delegata wychodzącego ze środowisk pracowniczych dużych zakładów pracy. Odniosłem wrażenie, że kosztem naszym, kosztem samorządów, tutaj dzisiaj niektórzy określają swój program wyborczy. Rozpoczynają kampanię wyborczą [oklaski] kosztem, który chyba przecenili, który my, świadomie, jako delegaci na to nie pozwolimy, nie możemy pozwolić, żeby nas wszystkich tutaj manewrowano różną strategią, która dla niektórych będzie ich programem [oklaski].

I jako przedstawiciel Państwowej Fabryki Wagonów „Pafawag” we Wrocławiu, gdzie jestem przewodniczącym, zobowiązany jestem zabrać głos właśnie w tych kwestiach. Muszę powiedzieć, że mój głos jest o tyle reprezentatywny, że telefonicznie dzwoniłem do naszego zakładu, gdzie rozmawiałem i z kolegami z komisji zakładowej, i z samorządem, który już w Pafawagu istnieje, i tą świadomość ich, te poglądy ich tutaj będę się starał państwu przekazać.

Ja myślę, że powinniśmy te sprawy rozstrzygać rzeczywiście w dwu kwestiach. Pierwsza z nich to czy decyzja prezydium KKP, która została podjęta, jest złamaniem uchwały zjazdu. To jest, proszę państwa, naprawdę istotne, oraz to, czy ta decyzja, ta uchwała podważa strategię działania samorządów, strategię działania naszego związku. I druga kwestia, to czy prezydium KKP miało w ogóle prawo taką decyzję podjąć. Myślę, że w pierwszej kwestii uchwała prezydium KKP nie jest sprzeczna z uchwałą zjazdu, z uchwałą, którą podjęliśmy w I turze. Jak państwo sobie przypominacie, w I turze zjazdu podjęliśmy uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum przez Sejm, natomiast uchwała prezydium KKP dotyczyła stanowiska, jakie prezydium wyraziło, akceptowało, w sprawie powoływania, odwoływania dyrektora. A to są dwie różne kwestie, które należy w rzeczywistości rozgraniczyć.

Następnie, rozumiem, że powoływanie i odwoływanie dyrektora jest sprawą bardzo ważną, i to nie ze względu tylko na jego kompetencje władcze, ale również ze względu na nomenklaturę partyjną, którą partia określiła na III plenum, że takowej nomenklatury nie odda. I tutaj musimy wszyscy mieć świadomość i zdać sobie sprawę, że ta nomenklatura – pomimo niektórych przeciwnych głosów dyskutantów, z którymi się absolutnie nie zgadzam – ta nomenklatura tutaj zdecydowanie została przekreślona. W zakładach pracy, [oklaski] we wszystkich zakładach pracy w formule kompromisowej, jak ją określamy, jaka została zawarta, jednoznacznie jest zapis stwierdzający, że w każdym przedsiębiorstwie bez zgody samorządu, bez zgody rady pracowniczej, nie może być dyrektor mianowany przez organ założycielski. I o tym powinniśmy pamiętać.

Druga sprawa: musimy sobie również zdać sprawę z tego, że ta sytuacja, jaka została stworzona w Sejmie, to że Sejm tę uchwałę zatwierdził, nie wiem, czy ktoś dzisiaj, z tych dyskutantów, którzy przeciwni byli, czy jest w stanie mnie zapewnić, że jeżeli stanowisko takie nie zostałoby podjęte, czy nie zostałby uchwalony projekt rządowy. Bo ja w stanie tego, ani załoga nasza, nie jestem stwierdzić.

Dlatego uważam, że stanowisko to, które zostało podjęte, też dodało jakiegoś ducha posłom tym, którzy rzeczywiście się opowiadali częściowo za projektem Sieci. Proszę również zwrócić uwagę po dokładnym przeanalizowaniu dokumentów, które należy czytać wszechstronnie, projekt Sieci, który został sporządzony – również w której brał udział Pafawag, jako że jesteśmy też „oczkiem” Sieci – projekt rządowy i projekt, który został uchwalony. Jeżeli wszystkie te trzy projekty weźmiemy, to stwierdzimy jednoznacznie, że w projekcie uchwalonym w ustawie sejmowej jest dużo więcej elementów projektu sieciowego niż projektu rządowego. I z tego też musimy sobie zdawać naprawdę sprawę.

Ja myślę, że obalenie nomenklatury partyjnej jest najważniejszym, najistotniejszym w tej chwili problemem, sprawą, i to jest naprawdę zwycięstwem naszym, wspólnym, nas wszystkich. To jest porażką po prostu partii.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czas pana minął, więc musielibyśmy się odwołać do sali.

ANDRZEJ KONARSKI

Jeszcze chciałem dwa słowa, jeżeli państwo pozwolicie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kto z państwa za kontynuowaniem głosu? Dziękuję. Kto przeciw? Dziękuję.

Proszę kontynuować.

ANDRZEJ KONARSKI

Proszę państwa, samorządy tam, gdzie powstały, w regionie dolnośląskim powstała cała siatka samorządów, i musimy tym ludziom teraz pomóc, tym ludziom, którzy chcą tę gospodarkę naprawić. W ich ręce oddaliśmy my wszyscy pole działania takie, żeby rzeczywiście nasz program związku, który wypracujemy, również oni realizowali. I myślę, że tutaj powinniśmy w tej chwili bardzo dużo im pomóc, rozpocząć działalność szkoleniową, tak żeby we wszystkich zakładach pracy te samorządy powstały i żeby weszli ludzie, którzy potrafią głos załogi reprezentować.

Ja myślę, że nie złota ustawa nam pomoże. Ta ustawa rzeczywiście nie możemy powiedzieć, że jest doskonała, ale ustawa złota nic nie da, gdy nie będzie jej wykonawców, gdy nie będzie działaczy z prawdziwego zdarzenia, którzy potrafią tę sprawę prowadzić z zaangażowaniem, a nie tylko dla poklasku. To jest sprawa podobna jak z pieniędzmi – co z tego, że my ich mamy, jak nie możemy za nie nic kupić. I dlatego musimy tak robić, żebyśmy na te pieniądze rzeczywiście mieli pokrycie, żebyśmy mogli wszystko kupić, i tak samo tych działaczy musimy szukać, żeby oni tę ustawę wykonywali, jaka jest, która ma szerokie naprawdę kompetencje dla samorządów pracowniczych.

Mam jeszcze jedno pytanie, które chciałbym zadać, które sądzę, że tutaj już było postawione, że będzie się jeszcze powtarzało, a które, wydaje mnie się, że jest dosyć istotne. Tutaj dzisiaj niektórzy przedmówcy zabierali głos. Pytam się, gdzie byli, jak się zbierało prezydium KKP? Dlaczego zostawiono czterech ludzi dla podjęcia tak ważnej decyzji? [oklaski] Jeżeli w najważniejszych momentach, w najważniejszych sprawach ludzie ci się wycofują, obojętnie, z jakich przyczyn, to jaką mamy gwarancję, że oni nas nie manewrują, że oni nas chcą naprawdę na drogę dobrą prowadzić? Dlatego ryzyko, jakie podjęło prezydium KKP, zwłaszcza w przeddzień wyborczy, to jest ryzyko, które ceną być albo nie być było. I dlatego tym bardziej dla tych ludzi wyrażam szeroki podziw, duży podziw, za odwagę, którą potrafili w tym momencie wykazać [oklaski].

Myślę, że jako związek, jako „Solidarność” zrobiliśmy naprawdę krok naprzód, ten krok może nie był milowy, ten krok przyrównałbym do plakatu zjazdowego, do tego dziecka, i to dziecko zrobiło krok. Ale pamiętajmy, że za rok to dziecko będzie starsze, że to dziecko będzie robić większe kroki i tak musimy działać, żeby to dziecko dorosło do tego wieku dojrzałego i żeby te kroki były bardzo dojrzałe. A teraz musimy uważać na to, żeby to dziecko się nie przewróciło i nie rozbiło sobie głowy, ale żeby tymi małymi kroczkami dochodziło do kroków większych [oklaski].

Reasumując już na zakończenie, opowiadam się za przyjęciem stanowiska, uchwały prezydium KKP w tym okrojonym składzie, w składzie drobnym, ale zdecydowanym, i jako zjazd żebyśmy nie rozbili związku, żebyśmy byli solidarni. Musimy wyjść z programem i ze stanowiskiem popierającym, gdyż nasi przeciwnicy czekają na to, żebyśmy tej uchwały nie przyjęli. Jak to pan Ciosek[14] się wyraził w telewizji, że oczywiście, są zdrowe, rozsądne siły, ale jeszcze jest zjazd. Musimy o tym pamiętać, że ten zjazd to popiera linię klasy robotniczej, wszystkich środowisk pracy, wszystkich środowisk naukowych, dla celu jednego, dla zwycięstwa! Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Chciałbym następnych mówców poprosić, byście państwo w sytuacji, gdy sala protestuje, nie próbowali sali przełamać, tylko skracali swoją wypowiedź.

Komunikat.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, Komisja Uchwał i Wniosków zwraca się z prośbą do wszystkich mówców, aby formułowali na piśmie i zgłaszali swoje uwagi do Komisji Uchwał i Wniosków. Do tej pory napłynął tylko jeden materiał, a szereg mówców formułowało konkretne wnioski. Bardzo proszę o zgłaszanie tych uwag na piśmie do Komisji Uchwał i Wniosków.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Z zastrzeżeniem oczywiście, że złożenie wniosku nie jest obowiązkiem dyskutanta.

Głos zabiera Ignacy Czeżyk, Region Środkowo-Wschodni, przygotowuje się Antoni Lenkiewicz, Dolny Śląsk.

IGNACY CZEŻYK

Mój przedmówca powiedział, że to roczne dziecko jest bardzo silne swoją potęgą, jakie może mieć dziecko jednoroczne w masie. Ja sądzę, że zwycięstwo związku dokonało się w świadomości, dlatego pod tym kątem przeprowadzę pewne rozumowanie odnośnie do uchwały sejmowej o samorządzie.

Uważam, że to, co kolega Celiński powiedział wcześniej, jest tylko dorabianiem teorii do smutnego faktu [oklaski], a więc w trochę innym sensie będę mówił. Uchwała zjazdu nr 16 o samorządzie nie określała, o jakich kompetencjach samorządu miało rozstrzygać referendum. Wyrażono zgodę na coś, co może odbiegać od woli załóg i co może dalej prowadzić do bojkotu uchwały sejmowej w dołach. Na dodatek, już to było powiedziane, prezydium w chwili akceptacji nie stanowiło kworum i sądzę, że ta anomalia nie może być nazwana bohaterstwem [oklaski]. Wydaje mi się, że Sejm uległ naciskowi partii, właściwie przywykł być gwałconym, nie przeprowadził referendum i to jest uległością. W zamian za to zyskał sławę wyraziciela dziejowego sprzeciwu. To cena, jaką wydaje mi się partia świadomie zapłaciła za takie stanowisko Sejmu. Stanowisko części ludzi Sejm prawdopodobnie potraktował jako parawan i tego referendum wydało mu się, że nie musi w takim razie przeprowadzać. Wydaje mi się dalej, że nomenklatura nie została złamana, dlatego że będą zakłady wyłączone, że organ założycielski ma prawo sprzeciwu, że sąd nie jest niezawisły i niezależny, że nie ma mowy o rozwiązaniu zjednoczeń. Wydaje mi się, że po nitce niewłaściwego wyboru dyrektora i starych zjednoczeń system zarządzania dyrektywno-nakazowy może łatwo wrócić. Wydaje mi się zatem, że zachodzi konieczność istotnie zmiany płaszczyzny walki o demokrację, o złamanie nomenklatury. I widzę, że nomenklaturę można już tylko łamać w walce o właściwą ordynację wyborczą do organów przedstawicielskich, niezawisłość sądów i odpolitycznienie zakładów pracy [oklaski].

Moim zdaniem są dwie w tej chwili drogi, dwie możliwości. Pierwsza, przeprowadzić referendum w ramach własnych, tak jak to uczyniono w Hucie im. Lenina, gdzie na 28 tys. załogi brało udział około 23 tys. i ponad 20 tys. wypowiedziało się za takim samorządem, jaki myśmy chcieli widzieć, a więc powoływać i odwoływać dyrektora ma prawo jedynie rada pracownicza. Po sprzyjających wynikach referendum dążyć do nowelizacji uchwały sejmowej. Wynik referendów właściwie będzie urągał Sejmowi, to, że to będzie w ogóle leżało, to będzie podane do publicznej wiadomości, to właśnie będzie wielka siła. I jednocześnie to, co jest teraz naszą bronią, ta wielka świadomość, którą zdołaliśmy w dosyć krótkim czasie wydobyć z wielkich rzesz ludzi, z wielkich mas pracowniczych, dołączona do tego, będzie, uważam, bronią, której żeśmy nie mieli jeszcze.

Po drugie, jeśli nie przyjąć tego wariantu, podjąć przez zjazd uchwałę o szerszej treści, programową, można by ją nazwać na przykład socjalizmem samorządowym, wszystko jedno, czy jakby inaczej. I w tym układzie rozbijać nomenklaturę samorządem terytorialnym, demokratyczną ordynacją wyborczą, niezawisłym sądownictwem, a przede wszystkim dostępem do radia i telewizji oraz edukacją narodową. Wydaje mi się, że w tej chwili mamy tutaj, no, niespożyte możliwości kształtować świadomość poprzez edukację, podprowadzając jednocześnie do tego wielkiego nurtu młode zastępy; nie możemy się oderwać od młodych ludzi i tutaj globalnie związek, wydaje mi się, że tą sprawą powinien się zająć. A więc dwa takie warianty jako podstawowe bym tutaj proponował.

Chciałbym jeszcze na zakończenie powiedzieć, że w edukacji i w oświeceniu, w oderwaniu tego systemu władzy totalitarnej, partii, w położeniu tego w płaszczyźnie ponadustrojowej, w kierunku jedynie narodu i społeczeństwa, widzę jedynie szansę. Sam jestem zresztą nauczycielem. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, zgodnie z przyjętym regulaminem obrad, odczytam wniosek formalny, który wpłynął od pana Jerzego Pileckiego z Dolnego Śląska, o skrócenie czasu wystąpień do 2 min. Do dyskusji jest jeszcze zapisanych ponad 20 mówców. Państwo oczywiście macie zawsze prawo przedłużenia czasu wystąpień. Przegłosujemy tę sprawę. Kto z państwa jest za tym, by skrócić czas wystąpień do 2 min, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? [oklaski] Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek odrzucono.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

W dalszym ciągu zatem mówcy mają 5 min czasu na wypowiedź. My natomiast apelujemy o możliwe skracanie wypowiedzi. Głos zabierze Antoni Lenkiewicz, Dolny Śląsk, przygotowuje się Gabriel Plaminiak, Dolny Śląsk.

[PD 1kzd_2t_009_19810927 – 30 minut 56 sekund]

ANTONI LENKIEWICZ

Proszę państwa, wypowiedź swoją streszczę w trzech punktach: po pierwsze – fakty. Gentlemani wprawdzie nie dyskutują o faktach, ale trzeba tu przypomnieć przynajmniej 4 podstawowe fakty, gdyż mają one istotne znaczenie dla naszych wniosków. Pierwszym faktem jest to, że ustawa o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie sprzeczna jest z uchwałami III Plenum KC PZPR.

Drugim faktem jest to, że ustawy te nie są sprzeczne z postanowieniami, z uchwałą zjazdu, pierwszej części zjazdu naszego.

Kolejnym faktem jest to, że ustawy stanowią krok w kierunku realizacji samorządności.

I wreszcie czwarty fakt to to, że nie od ustaw i nie od przepisów prawnych, ale od naszej siły i jedności zależy realizacja samorządności w kraju [oklaski].

Drugi punkt to aspekty programowe sprawy. Od początku w naszym związku i w społeczeństwie toczy się podstawowy spór i podstawowa alternatywa programowa: rewolucja czy ewolucja. I myślę, że ten spór i w społeczeństwie, i w zdecydowanej większości członków naszego związku został rozstrzygnięty na rzecz ewolucji. W związku z tym [oklaski] ci wszyscy, którzy za każdym razem ubolewają, że wytoczyliśmy armatę i z armaty tej nie zaczęliśmy strzelać, niech się zastanowią, kogo reprezentują i jaki kierunek programu reprezentują [oklaski]. Armaty przez nas wytaczane nie mają służyć do strzelania, do rozlewu krwi. Mamy bronić swoich ideałów, mamy je realizować, mamy je popychać do przodu i w zakresie samorządu zostało to osiągnięte poprzez pierwsze teksty ustaw o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie. Bo nie są to wszystkie ustawy i wiadomo, że dopiero następne, o rozliczeniach, o finansowaniu, i następne nasze działania mogą sprawę samorządu zrealizować i uczynić sprawą realną. Ostatni aspekt sprawy to są aspekty formalne i te, które nazywamy tu aspektami kampanii wyborczej.

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

Ksiądz Wiśniak [Tischner?] pięknie określił istotę aspektów formalnych.]

Jest to faryzeizm, proszę państwa. Faryzeizm obliczony na oskarżanie jednych, na kłócenie, na wygrywanie spraw w nieczystej walce. Bo ci, którzy się nie stawili [oklaski], ci, którzy się nie stawili na posiedzenie prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej w krytycznym dla narodu momencie, uchylili się od decyzji i chcą dziś z tego zbierać plony! [oklaski]

GABRIEL PLAMINIAK

Proszę państwa, ja nie będę zajmował głosu, bo moi przedmówcy z regionu Dolnego Śląska wyczerpali całkowicie temat i z tym tematem się zgadzam całkowicie. Nie chcę państwu zajmować czasu. Serdecznie dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Prezydium natomiast prosi, by dyskutanci nie wykorzystywali wystąpień do tzw. kampanii wyborczej, ani w jedną, ani w drugą stronę [oklaski].

Głos zabierze Lech Wałęsa, Gdańsk, przygotowuje się do głosu Ryszard Kuszłeyko[15], Region Śląsko-Dąbrowski.

[WYPOWIEDŹ LECHA WAŁĘSY]

[PD 1kzd_2t_009_19810927 – 35 minut 33 sekundy]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja bardzo krótko, bo rzeczywiście prawie wszystko zostało powiedziane. Jednocześnie chciałbym, żeby państwo nie uważali mnie za durnia, albo tego, kto nakręca, jacyś eksperci nastawiają, że ja nie wiedziałem, że taki będzie przebieg dyskusji, że przecież jasno było… Ja mogłem się zachować grzecznie, tak wygodnie jak niektórzy, po prostu nie brać udziału w tym mogłem, bo nawet byłem chory [oklaski].

I dlatego też sztuka polega nie na tym, żeby się uchylać od decyzji, ale sztuka polega na tym, aby podejmować, czy one są popularne, czy są niepopularne. Jednocześnie od początku mówiliśmy: ja mam jechać w konie, jakie państwo mi dacie. Daliście mi konia Gila i jeszcze całych ekspertów od spraw reformy gospodarczej, samorządu, daliście mi prezydium. I teraz na woli tych dwóch czynników miałem i zawsze będę opierał, i na KKP, na zarządzie oczywiście będę opierał swój głos.

Jeśli mi grupa Gila, która była w demokratyczny sposób do tego wytypowana, mówi, że takie jest jej zdanie, jeśli prezydium krajowe, te, co przyjechało – bo decyzję trzeba było podjąć – mówi mi trzy do jednego nawet, to przecież ja nie byłbym demokratą, gdybym nie poszedł za tym głosem. Dlatego też, rozważając to wszystko [oklaski], rozważając, a nie ślizgając się ładnymi głosami, ładnym, a nie demokratycznym podjęciem strajku generalnego, ładnym podejściem jeszcze teraz cofnięciem się.

Nam chodziło tylko i rozpatrywaliśmy program dyrektora i konkursu na dyrektora. Inne tematy nie były rozpatrywane, bo Sieć powiedziała mi wprost, że z innymi to się zgadza. I teraz co osiągnęliśmy w dyrektorach? Przecież samorząd jest wszędzie, dyrektora wszędzie możemy wybierać. Oczywiście, gdyby mi zabrano dyrektorów w małych zakładach i w średnich zakładach, to bym się zastanawiał, niebezpieczna sytuacja, bo oni się nie wybiorą. Ale jeśli teraz mam sytuację taką, że w dużych zakładach, jak w stoczni, jak w hucie, ktokolwiek będzie mnie chciał dać dyrektora, to niech spróbuje. A więc nie jestem teoretykiem, ale praktykiem, wiem [oklaski], wiem, że nie ma szans.

Boję się o jedno, że za dużo właśnie tutaj jest teoretyków, a nie praktyków. Ja zawsze byłem za praktyką i powiem dalej, proszę państwa: dzisiaj bardzo mocno przemy. Znów rząd, Sejm popełnił wielki błąd. Powinien nam dać 100 proc. samorządu. Popatrzmy w nasz związek, popatrzmy w małe zakłady pracy, co ten związek wyprawia nasz. Nie panujemy nad naszym związkiem! Komisje zakładowe poszły w ulice, i to ślepe! Popełniają błędy, kupują się i jeszcze inne rzeczy! A dziś mamy pretensję, że utrzymamy cały kraj w samorządach! Nie mylmy pojęć, proszę państwa!

I dlatego też, dlatego też będę jeszcze raz zabierał głos w sytuacji programowej, bo mam też coś do powiedzenia, kiedy będziemy dyskutować program. Bo nie odpowiedzieliśmy jeszcze na podstawowe pytanie, które ja widzę i chyba państwo też – musimy wreszcie spróbować się określić, się posadzić, nie dać się posadzić, ale się posadzić w tej Polsce, jaka ona jest! Jeszcze się nie posadziliśmy, jeszcze nie wiemy. Ktoś proponuje: rozwalić Sejm, rozwalić rząd i zająć ich miejsce i być bardziej totalitarnym jak oni. No na ten, na taki chwyt to ja się nie dam zrobić. Za 5 lat nas powymieniają i będzie gorszy totalitaryzm, jaki on jest teraz. To chcecie stworzyć?

Nie tak powinniśmy się ustawiać. Mamy się zabezpieczyć przed samymi nami! Przed tym, co my tworzymy, zabezpieczyć się organizacyjnie. Tak powołać różne formy organizacyjne, żeby się broniły przed nami, bo my już dziczymy się! Taka jest prawda – ja i wy też! I dziś chcecie, żebyśmy my na wszystko mieli my tylko wpływ. A za pół roku nie wiem, kto będzie nas chciał wywracać. Nie tędy droga, nie dla siebie budujemy, tylko dla Polski budujemy. Mamy zbudować takie czynniki gospodarcze i społeczne, żeby nikt ani my nie popełniali błędów.

Dlatego w programowej dyskusji ten temat rozwinę. Jednocześnie, naprawdę, proszę państwa, zwróćcie uwagę na pobożne życzenia i na to, że niektórzy się uchylają od decyzji, że przyjechało czterech. Dyktatura! Przecież wszyscy wiedzieli i mogła cała KKP i zarząd przyjechać! Przyjechali niektórzy dobrzy ludzie, przyjechali, byli z boku, przyjechało 4 na 11. I co ja mam biedny zrobić? Co ja miałem zrobić! Oczywiście mogłem się uchylić, bo miałem decyzję zarządu, i czekać! Czekać na trzęsienie ziemi. Albo iść krokiem małym i zobaczyć, co z tego będzie. Przecież rozpatrujmy sprawy jeszcze inaczej – nasz związek jest i jest samorząd. To jest nasze dziecko drugie, mniejsze dziecko. Ale związek w dalszym ciągu nasz jest, to dziecko zleje, wyrzuci nawet, ma prawo wyrzucić, to jeśli nawet popełniliśmy błąd w tym ogniwie, to dzisiaj my mamy się roztrzaskać, my? To jest wasza koncepcja myślenia? Proszę państwa, nie tędy droga.

Przepraszam, jeśli kogoś uraziłem, ale naprawdę, dyskutujmy jak dalej, jak dać program naszym ludziom, jak wzmocnić nasze komórki w zakładach pracy, jaki ten program, żeby rzeczywiście coś było. A to dziecko jest małe, mniejsze od nas o pół roku, jeszcze nad nim będziemy się zastanawiać. Dziś jest faktem, że ma prawo być samorząd wszędzie, dziś jest faktem, że dyrektor nie będzie bez nas posadzony, a nawet jeśli dziesięciu dyrektorów, jeśli nawet dziesięciu dyrektorów nam nie dadzą, to o dziesięciu dyrektorów nie poświęcę straty, tego, co my dzisiaj mamy! Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Ryszard Kuszłeyko, przygotowuje się do głosu Jerzy Łysiak, Śląsk Opolski. Głos zabiera Ryszard Kuszłeyko, Region Śląsko-Dąbrowski.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Jestem pełnomocnikiem Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego do spraw reformy gospodarczej i samorządów i przede wszystkim chciałbym poinformować, że po decyzji prezydium KKP rada współpracy samorządów pracowniczych regionu podjęła uchwałę skierowaną do naszego zjazdu. W uchwale tej rada prosi nas o dalsze popieranie działalności samorządowej w sposób rzeczywiście skuteczny. I zwracam się do prezydium o rozstrzygnięcie możliwości odczytania tej uchwały zjazdowi. To jest pierwsza sprawa.

Chciałem powiedzieć teraz parę słów o tym, jak wyobrażam sobie nasze dalsze postępowanie na drodze do samorządu. Podkreślam, że chodzi mi w tym przypadku nie o ocenę działalności prezydium, ocenę decyzji prezydium – o tym wypowiem się tylko przez głosowanie nad absolutorium. Chciałbym jedynie podać pragmatyczną propozycję, co powinniśmy dalej przedsięwziąć.

Otóż ustawy stały się faktem. Przeciwdziałanie jest po prostu równoznaczne z dążeniem do ich obalenia lub zmiany. Myślę, że nic nie zmusza nas do tego, abyśmy decydowali o tym już teraz. Jak wiadomo to, czy ustawa sprawdza się w praktyce, w życiu, czy nie, decyduje samo życie, sama praktyka. Wiemy, że w dyskutowanych ustawach istnieje cały szereg miejsc wątpliwych. Przypomnę, że decyzja prezydium KKP dotyczyła jedynie art. 34 o dyrektorach, zaś lista rozbieżności zgłoszonych przez zespół negocjacyjny KKP czy Solidarności obejmuje 25 pozycji. Są tu takie sprawy, jak tryb organizowania konkursu, likwidacja przedsiębiorstwa, czy też sama formuła zarządzania przedsiębiorstwem. Nie wiemy jeszcze, jakich kłopotów nam to przysporzy. Przede wszystkim zaś sprawdzić trzeba, czy i jakie kolizje wiązać się będą z powoływaniem dyrektorów w przedsiębiorstwach dużych.

Obecnie zatem przede wszystkim powinniśmy kontynuować naszą dotychczasową działalność w zakresie samorządów, między innymi w przedsiębiorstwach tych bardzo dużych, gorzej potraktowanych przez ustawę, lecz za to przecież objętych dobrze zorganizowaną Siecią, zaś o krokach w zakresie nowelizacji lub obalenia ustaw powinny ostatecznie zadecydować komisje zakładowe po rozpoznaniu, czy w faktycznym działaniu, w życiu ustawy te przeszkadzają im i w jakim stopniu. Przecież komisje zakładowe są właśnie miejscem, gdzie powinny rodzić się kluczowe decyzje. Myślę też, że jeśli zawiesimy ten nasz wyrok, to będzie to miało pewne znaczenie dla postawy władz. Reasumując, proponuję więc następujące postępowanie: po pierwsze, zawiesić decyzję w sprawie ustaw do czasu praktycznego sprawdzenia. Przed podjęciem ostatecznej decyzji, za parę miesięcy, przeprowadzić rozpoznanie wśród komisji zakładowych, czy też przeprowadzić referendum. Na razie zaś, tak jak dotychczas, działać nad jak najszybszym przekształceniem naszych przedsiębiorstw w przedsiębiorstwa rzeczywiście samorządowe. I w sprawie tej składam projekt uchwał do Komisji Uchwał i Wniosków. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Następny do głosu jest zapisany Jerzy Łysiak, Śląsk Opolski, natomiast w kolejności do głosu zapisał się Andrzej Celiński. Dlatego prosiłbym, by pan Andrzej Celiński potwierdził, czy w dalszym ciągu składa prośbę do zjazdu o udzielenie głosu, bowiem w tym wypadku będziemy musieli głosować.

Głos zabiera pan Jerzy Łysiak, Śląsk Opolski.

[PD 1kzd_2t_009_19810927 – 47 minut 40 sekund]

JERZY ŁYSIAK

Proszę państwa, ja jestem zastępcą przewodniczącego jednego z tysięcy KZ. Ja nie znam się na wielkiej polityce i nie chcę się nią zajmować. Mój głos nie ma żadnych walorów tego rodzaju. Ale myślę, że mogę być w swych wypowiedziach szczery, tak zresztą pojmuję swoją uczciwość na zjeździe. Prawda jest taka, że w okresie pomiędzy posiedzeniami zjazdu Prezydium Komisji Krajowej, a właściwie niecałe prezydium, zajęło stanowisko w imieniu związku w sprawie, w której postanowił zjazd. Oraz prawda jest taka, że stanowisko to było nie w pełni zgodne z postanowieniem zjazdu.

Niezależnie od powodów merytorycznych, uzasadnień prezydium tutaj zgłoszonych, trzeba się zastanowić, czy prezydium miało prawo zmieniać tę decyzję zjazdu. Proszę państwa, pamiętamy, musimy sobie przypomnieć, jak została ta uchwała podejmowana, jak doszło do podejmowania jej. W końcu eksperci wyjaśnili zjazdowi, że jest potrzebne, aby zjazd podjął już teraz tę uchwałę, ponieważ zbliża się posiedzenie Sejmu, na którym spodziewane jest zajęcie w tej sprawie stanowiska i podjęcie ostatecznych decyzji. I w tej naszej uchwale było to przewidziane, czyli były przewidziane wszystkie ewentualności, łącznie z taką ewentualnością, że Sejm nie przyjmie do wiadomości żądań naszego związku i uchwali projekt rządowy.

Co się stało następnie? Następnie rozpoczęła się wielka kampania przeciwko zjazdowi, kampania propagandowa, gdzie nas nazywano jednoznacznie kontrrewolucjonistami i tymi siłami, które chcą zniszczyć kraj. I w tej sytuacji prezydium podejmuje decyzję, wypowiada się – bo można by z tym słowem „decyzja” polemizować – a więc wypowiada się w imieniu związku, odpuszczając, że się tak wyrażę brzydko, niektóre elementy w tym, co zjazd uchwalił. Na temat plusów i minusów tego było bardzo dużo tutaj mowy i ja nie chciałbym o tym mówić, ale jedną rzecz chciałem tutaj zasygnalizować – mianowicie ja naprawdę zapisałem się do związku, w którym związkowcy, delegaci, będą mieli coś do powiedzenia i to, co się stało, przyjmuję naprawdę z bardzo wielkim ubolewaniem. Po raz drugi to się stało. Nas się po prostu wypuściło, a potem przytrzymało [oklaski].

Uważam, że w tej chwili nie na miejscu będzie podejmować działania torpedowania tego, co się stało. Są to fakty dokonane i zupełnie zgodzę się z tą argumentacją, którą tutaj przytoczył kol. Modzelewski. Natomiast wydaje mi się, że nie jest za późno, żebyśmy się zastanowili, co my mamy zrobić i jakie my musimy podjąć instytucjonalne zabezpieczenia, aby w tym naszym związku rzeczywiście, tak jak sobie wymarzyliśmy, żeby decydowali delegaci, żeby decydowały doły związkowe, że się tak brzydko wyrażę. Dziękuję bardzo [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Proszę państwa, minęła godzina obrad od przerwy i znów ubyło bardzo dużo delegatów z sali. Apelujemy o powrót.

Andrzej Celiński potwierdza prośbę złożoną wczoraj zjazdowi, w związku z czym musimy przegłosować tę sprawę. Kto z państwa jest za tym, aby Andrzej Celiński zabrał głos w dniu dzisiejszym? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę komisję skrutacyjną o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów udzielono Andrzejowi Celińskiemu głosu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Andrzej Celiński, przygotowuje się do głosu Jerzy Ciepiela[16], Region Śląsko-Dąbrowski.

[wypowiedź Andrzeja Celińskiego]

[PD 1kzd_2t_009_19810927 – 53 minuty 45 sekund]

ANDRZEJ CELIŃSKI – sekretarz Prezydium KKP

Nadrzędnym celem związku jest nie sprowadzać konfliktów merytorycznych do konfliktów personalnych. W związku z tym, ponieważ ten cel podzielam i podzielałem od początku, nie było moim zamierzeniem odpowiadać na jakikolwiek atak, zwłaszcza że częściowo były one słuszne. Nie chciałbym także powtarzać istotnych argumentów, które przemawiały za przyjęciem stanowiska Prezydium Komisji Krajowej w tej sprawie. Chciałbym tylko o dwóch czy trzech sprawach, punktując je, powiedzieć tak, jak ja je widzę.

Przede wszystkim, przypominam, treścią decyzji prezydium nie było przyjęcie całego tekstu ustawy o samorządzie pracowniczym, lecz zapisu jednego z jego punktów, dotyczącego wyboru dyrektora przedsiębiorstwa. Przypominam, III Plenum Komitetu Centralnego [PZPR] uczyniło jako zasadę wybór dyrektora przedsiębiorstwa przez organ założycielski, czyli władze. Oznaczało to potwierdzenie funkcjonowania nomenklatury w działalności przedsiębiorstwa produkcyjnego. Do czego doprowadziła sytuacja istnienia nomenklatury w zakładach produkcyjnych, których nadrzędnym celem jest przynosić zysk, a nie prowadzić politykę, doświadczyliśmy wszyscy w tym społeczeństwie. Stanowisko związku było od początku jasne, że czynniki ekonomiczne powinny decydować o tym, co się dzieje w przedsiębiorstwie. Że nie ma miejsca w przedsiębiorstwie na uprawianie polityki. Że zawsze przynosiło to szkody gospodarce krajowej. Chodziło o to, by ten cel przybliżyć. Podejmując decyzję, Prezydium Komisji Krajowej to przede wszystkim brało pod uwagę. Czy jej decyzja ułatwia osiągnięcie tego celu, czy ten cel oddala? Podstawowym naszym zadaniem było zmienić tę zasadę, i to się udało. Jest rzeczą oczywistą, że rząd, mimo uchwalenia tej ustawy, będzie starał się forsować swoje stanowisko. I jest rzeczą chyba oczywistą, że nie ułatwi mu tego tekst zapisu art. 34 tej ustawy. Jest rzeczą oczywistą, że tym razem rząd, broniąc nomenklatury, będzie występował wbrew prawomocnie obowiązującej w kraju ustawie sejmowej. I to jest najważniejszy fakt. Naszym zadaniem, zadaniem związku jest uczynić z tej uchwały instrument walki o cele związku. To jest właśnie nasze zadanie. To jest dobry instrument do walki o nasze cele. Wyrazem głupoty politycznej byłoby nie wykorzystać tego narzędzia. Emocje nie są właściwym towarzyszem walki o gospodarkę. Trzeba nam odwagi, ale odwagi rozumnej. Mam nadzieję i sądzę z przebiegu tej dyskusji, że mimo krytyki, jaka została wyrażona na tym forum w stosunku do przyjętej decyzji przez Prezydium KKP, tej odwagi związkowi na pewno nie zabraknie. Ten instrument walki o samorząd pracowniczy mamy już w ręku. Poza wolą załóg w zakładach pracy mamy dodatkowy instrument. I to się liczy.

I ostatnie zadanie. Chciałbym, by pamiętano, że wtedy, kiedy związek nie angażował się z całą siłą o samorząd pracowniczy, kilka miesięcy temu, prezydium KKP podjęło działania dla wprowadzenia tematu samorządu pracowniczego do podstawowych zadań związku. Sądzę, że delegaci Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu, sądzę, że delegaci z WSK w Świdniku, delegaci z Lublina, delegaci z Jeleniej Góry pamiętają, kiedy w kwietniu, maju i czerwcu Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej jeździło po kraju w tym właśnie celu, by z samorządu pracowniczego uczynić podstawowe zadanie walki związku. Że Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej, wykorzystując ogromny wysiłek Sieci wiodących zakładów, uczyniło, co w jego mocy, by samorząd pracowniczy był hasłem dla całego związku. Żeby nie ograniczył się wyłącznie do hasła pewnej tylko liczby zakładów pracy. I na tym chciałem skończyć. Dziękuję bardzo [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Jerzy Ciepiela, Region Śląsko-Dąbrowski, przygotowuje się do głosu Tadeusz Romanowski[17], Dolny Śląsk.

JERZY CIEPIELA

Na wstępie, proszę państwa, chciałbym przypomnieć, że poprzez roczne doświadczenia, jakie nas spotykały, poprzez nadzieje i upadki, poprzez różne marzenia, które się nie spełniały, w chwili obecnej stanęliśmy w sytuacji, kiedy przed nami jest tylko jedno, jedna nadzieja, społeczeństwa w nas i nas samych w sobie. Otóż tą nadzieją jest reforma gospodarcza i samorządy. I, proszę państwa, w sytuacji, kiedy mówię, jedyną nadzieją jest reforma gospodarcza i samorządy, decyzją kilku osób naraz to wszystko pryska jak bańka mydlana.

Otóż dlaczego tak jest? Użyję, proszę państwa, prostych argumentów. A więc pomijając to, że pogwałcono naszą uchwałę, naszą tutaj delegatów, zrobiono coś poza nami, pomijając nawet to, że wyjaśnienia Andrzeja Celińskiego są tak zawiłe, jak stan gospodarki narodowej [oklaski]. Proszę państwa, gdy mi ktoś mówi, że dyrektora będzie samorząd powoływał w porozumieniu z organem założycielskim, to naprawdę sam nie wiem, czy mam się śmiać, czy płakać. Proszę państwa, przecież rząd do tej pory kpił z nas, kpił ewidentnie, a my naraz wierzymy, że on rozłoży do nas ręce i jak ukochane dziecko przytuli do łona, licząc się z naszym głosem. Nie łudźmy się, proszę państwa.

Ale nie w tym cały problem. Nie w tym cały problem, proszę państwa. Problem wydaje się w czym innym. Otóż merytorycznie, czy tą decyzją coś żeśmy zyskali, czy stracili, wydaje się bez sensu dyskutować. Mnie się wydaje, proszę państwa, i chyba większości – może nie większości, ale na pewno wielu z nas – że poprzez środki masowego przekazu, poprzez to wszystko, co partia robi, a więc zastraszenie, strasząc nas przelewem krwi, strasząc nas interwencją i Bóg wie jeszcze czym, jednym słowem, jakaś tam szpica naszych działaczy zdecydowała się, proszę państwa, ustąpić. I proszę państwa, problem w tej chwili rozbija się o to. Otóż wszyscy zdajemy sobie sprawę, iż rząd będzie się starał za wszelką cenę nas sprowokować, w swoich epileptycznych drgawkach będzie się starał dopuścić do konfrontacji, aby jakoś to załatwić. Proszę państwa, musimy tego unikać. Nie możemy być szaleńcami, którzy poddają swoją głowę i głowę całego społeczeństwa pod topór. Ale powstaje, proszę państwa, pytanie: jak daleko mamy ustąpić, czy są granice, do których możemy ustąpić, a później nie.

Ja chciałem tylko państwu przypomnieć, że angielscy dyplomaci nawet mawiają, że przychodzi kiedyś czas, kiedy trzeba odłożyć parasolkę, zdjąć melonik i chwycić się za klapy. Proszę państwa, sprawa mianowania dyrektorów, sprawa reformy gospodarczej jest dla nas w tej chwili tak istotna, że chociaż byśmy się mieli chwycić za klapy nawet, uważam, że to jest konieczne. Nie możemy, jednym słowem, proszę państwa, tego ani zaprzepaścić, ani poniechać. Ja chciałem państwu zwrócić uwagę na jeszcze jedną sprawę, otóż, proszę państwa, od czasu sierpnia, proszę zwrócić uwagę, że w wielu kompromisach, które później okazywały się kompromitacją, siła natężenia tego i powaga problemów rośnie. Z początku były to drobiazgi, później sprawy poważniejsze i w chwili obecnej zawarto kompromis, który ja uważam za kompromitację.

Otóż, proszę państwa, jeżeli będziemy tym tropem szli w dalszym ciągu, jeżeli pozwolimy kilku działaczom poza nami coś decydować, nawet z najlepszej woli, któregoś dnia, proszę wybaczyć, nie chcę tragizować, ale może się okazać, że za pół roku ktoś podpisze porozumienie, w którym będzie rozwiązywał nasz związek, tłumacząc to, poprzez ekspertów, że dla zmylenia przeciwnika to robi. No przecież musimy w końcu [oklaski], musimy, proszę państwa, w końcu stanąć twardo i otwarcie w tej walce, która nas czeka, niestety, jakkolwiek ona by nie przebiegała. Po prostu są granice, kiedy można ustąpić, później następnie nie można.

Proszę państwa, ja w chwili obecnej chciałbym powiedzieć jedną sprawę, podam to na piśmie, tutaj, do Komisji Uchwał i Wniosków, jednak chciałbym zaproponować: sprawa samorządów, mianowania dyrektorów itd. jest dla nas tak ważna, że ja uważam, że my nie możemy tego zaakceptować. Jednak wnoszę wniosek, złożę go, chcę jeszcze państwu powiedzieć, że po prostu abyśmy w chwili obecnej skupili uwagę na wyborach, dlatego że sprawa jest cholernie poważna – sami wiemy, bo uderzamy w nomenklaturę partyjną, a więc skoncentrowali się na wyborach, następnie dopiero po wyborach skupili uwagę na tych wnioskach. To będzie sprawa kilku dni, jednak zabezpieczy nas przed niektórą sytuacją.

Na zakończenie, proszę państwa, chciałbym powiedzieć jedną rzecz, która mnie bardzo niemile dotknęła, może nie bezpośrednio, ale pracuję z kolegami i boli mnie to. Po prostu na pierwszym zjeździe sam słyszałem, jak kolega Leszek Wałęsa tutaj, z tej mównicy mówił, że on sam, on sam, tylko on sam bez przerwy wszystko robi i nikt. Proszę państwa, ja znam ludzi z prezydium, chociażby Tadka Jedynaka, który mało kiedy bywa w domu, mało kiedy jest na miejscu, chłopak harował od początku do końca.

Proszę państwa, jeszcze powiem coś, jeżeli chodzi o ostatnią decyzję, jestem wiceprzewodniczącym Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Tutaj kolega Wałęsa mówi, wszyscy wiedzieli, mogli przyjechać i tak dalej. Proszę państwa, gdybym nawet wiedział, nie przyjechałbym. Dlatego że dotychczasowe metody KKP i prezydium są konkretnie takie, że nas się wzywa wtedy, kiedy trzeba coś zatwierdzić. Natomiast do decyzji nie ma nikogo. Dziękuję [oklaski].

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_009_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_010_19810927]

TADEUSZ ROMANOWSKI

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 40, s. 207:

Zebrało się 4 ludzi, którzy w imieniu całego]

związku uchwalili coś. Zadajmy sobie pytanie, czy mieli do tego prawo, skoro reprezentowali w tym układzie prezydium KKP w kadłubowym składzie. Ja na to pytanie odpowiadam: nie! Cóż oni takiego uchwalili? Uchwalili stanowisko naszego związku w kwestii powoływania i odwoływania dyrektorów, przy czym to stanowisko stoi w ewidentnej sprzeczności z generalną linią, jaką związek nasz do tej pory prezentował. Zadajmy wobec tego pytanie, czy to błąd. Ja na nie odpowiadam: tak. To wielki błąd, wielbłąd. Tu kolega Wałęsa zadał dramatyczne pytanie: cóż miałem w takiej sytuacji robić? Ja koledze Wałęsie odpowiem – nic, podeprzeć się uchwałą zjazdu i nie robić nic [oklaski].

Konsekwencje tego błędu są bowiem dla nas fatalne. Zamiast walczyć za jednym zamachem o wszystkie zakłady, daliśmy się wpuścić w szereg konfliktów jednostkowych, a więc tych konfliktów lokalnych, których się tak strasznie boimy. Do tej pory było nam mówione, że należy walczyć za jednym zamachem o przejęcie wszystkich gmachów użyteczności publicznej na takie czy inne cele. Było nam mówione, że trzeba za jednym zamachem zdejmować czy sekretarzy, czy wojewodów, że nie warto walczyć o jednego sekretarza, o zdjęcie jednego sekretarza lub jednego wojewody. W tym przypadku ta zasada została złamana. I to trzeba rozumieć.

W moim przekonaniu wszyscy, jak tu siedzimy, nie mamy ulegać taniej demagogii lat pięćdziesiątych, bo wielu moich przedmówców ten styl właśnie reprezentowało i ja nad tym ubolewam [oklaski]. Mamy natomiast prawo, a nawet obowiązek do skorzystania z naszych kompetencji; nasze kompetencje są olbrzymie, każdy z nas je posiada. Korzystając z nich, możemy oddalić decyzję prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej, możemy również ukarać ludzi, którzy tę decyzję podjęli, możemy również nie zgodzić się z tą ustawą sejmową, wyrażając krytyczną opinię o niej. Ja gorąco państwa proszę o to, abyśmy z tych kompetencji usiłowali przynajmniej skorzystać. Jeżeli z tych praw nie skorzystamy, one nam zostaną, prędzej czy później, zabrane. Dziękuję bardzo [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Głos zabierze Robert Kaczmarek[18], Małopolska, przygotowuje się Andrzej Krajewski[19], Mazowsze.

ROBERT KACZMAREK

Merytorycznie obie ustawy, uchwały sejmowe są ciosem w reformę gospodarczą i ciosem w związek. Ciosem w reformę gospodarczą, nie dają bowiem prawa samofinansowania przedsiębiorstw, a nadto dają administracji państwowej prawo do tworzenia monopoli, czyli krótko mówiąc, do nawrotu bądź utrwalenia systemu nakazowo-dyrektywnego, ustroju gospodarczego, który doprowadził kraj do katastrofy.

Ciosem w związek, albowiem danie w ręce sądu, który jest sądem dyspozycyjnym, mocy nieodwołalnych rozstrzygnięć dotyczących sporów między organem założycielskim a radą pracowniczą tym samym odbiera związkowi prawo do strajku.

Przedmówcy moi podnieśli cały szereg innych, niezwykle ważnych elementów obu przyjętych przez Sejm dokumentów, które praktycznie niwelują ich wartość do zera. Podnieśli także cały aspekt formalny sprawy i do tego nie będę nawracał. Biorąc jednak pod uwagę, że w tej chwili zagrożone są interesy narodowe, przypominam, że stanowisko związku było i jest następujące, iż związek posunie się do każdej akcji w obronie reformy gospodarczej, ze strajkiem generalnym włącznie. I nie widać zasad, nie widać przesłanek, które mogłyby lec u podstaw do zmiany takiego stanowiska. W tej chwili trzeba po prostu ludziom coś dać jeść.

Biorąc to wszystko zatem pod uwagę, iż zagrożone są interesy narodowe w przedmiocie reformy gospodarczej oraz związku jako owego ruchu społecznego, który jest jedynie władny w tej chwili doprowadzić do ładu gospodarczego w kraju, stawiam wniosek i oddam go do dyspozycji Komisji Wnioskowej o realizację uchwały wynikającej z postanowienia w I turze zjazdu.

Związek jest władny przeprowadzić referendum, jest władny, zwłaszcza jeśli będzie świadomy sytuacji. Aby tę świadomość nabyć, trzeba dokonać następującego, moim zdaniem, procederu. Po zakończeniu dyskusji należy powołać zespół składający się z V zespołu programowego, który zajmował się reformą gospodarczą, oraz z delegatów regionu, który zbada merytorycznie sprawę. Tylko z pobieżnej analizy i głosów, które stąd wynikały, które przewinęły się poprzez tę mównicę przez ostatnie kilkanaście godzin, jasno wynika, że łatwo można uchwycić owe zabójcze dla systemu gospodarczego elementy uchwał. Stąd trzeba sobie zdać jeszcze z jednego sprawę, mianowicie że związek, zarówno załogi, jak i wyższe szczeble instancji związkowych formułują bardzo radykalne programy, jeśli chodzi o metafizykę polityczną. W ostatnim okresie obserwujemy zdecydowanie to zaniepokojenie, zniecierpliwienie, natomiast jeśli przechodzimy do przepisów wykonawczych, do konkretów, to wtedy zachowujemy się jak gdyby lękliwie. I tutaj trzeba być konsekwentnym – jeśli formułujemy żądania rozliczenia partii, zmiany systemu, w bardziej czy mniej zakamuflowanej formie, to trzeba być przygotowanym na sformułowanie stanowiska wykonawczego i konsekwentnej jego obrony. Otóż w wyniku przekazu z regionów oraz głosów zgłoszonych w I turze i między turami zjazdu zespół V zorganizował stanowisko programowe związku, propozycje stanowiska programowego związku. Stąd opracowanie naszego stanowiska na temat dokumentów, o których mowa, powinno uwzględniać wyniki pracy zespołu V.

Złożę zatem wniosek, ażeby powołać po zakończeniu dyskusji zespół składający się właśnie z zespołu V Komisji Programowej oraz ekspertów regionu, delegatów regionu, tak by można było merytorycznie i dokładnie w ciągu kilku dni, dwóch, trzech dni, w czasie których trwał będzie zjazd, opracować podstawę stanowiska merytorycznego naszego i w następstwie zadekretować referendum w skali ogólnonarodowej. Jest to w tej chwili konflikt podstawowy, z którego związek nie może wyjść przegrany. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Głos zabierze Andrzej Krajewski, Mazowsze.

[PD 1kzd_2t_010_19810927 – 8 minut 36 sekund]

ANDRZEJ KRAJEWSKI

Po tym wszystkim, co było już powiedziane na tej sali w kwestii kompromisu w sprawie samorządu, chciałbym się skupić tylko na trzech sprawach. Mianowicie po pierwsze, na wyjaśnieniu, co poza sprawą dyrektora zyskaliśmy na tym uzyskanym kompromisie. Otóż w tekstach ustaw, które zostały przyjęte ostatecznie, jest kilka bardzo istotnych punktów różniących się od tekstów ustaw, które groziły nam, gdyby ten kompromis nie został przyjęty. Mianowicie w tej chwili w tekstach ustaw przyjętych jest niemożliwe zawieszenie samorządu przez organ założycielski. W tekstach ustaw rządowych była możliwa taka decyzja. Co to dla związku oznacza, jest chyba oczywiste.

Druga sprawa: w tej chwili arbitraż nie rozstrzyga spraw wątpliwych między przedsiębiorstwami. Instytucja arbitrażu została zastąpiona sądem, który rozstrzyga te spory. Jest to również bardzo istotna różnica.

Kwestia następna: tryb powoływania dyrektora jest taki sam, jak tryb odwoływania dyrektora, a więc jeżeli organ założycielski chce odwołać dyrektora, musi uzyskać na to zgodę rady pracowniczej.

Kolejna sprawa, na którą również organ założycielski musi uzyskać zgodę rady pracowniczej, to jest kwestia reorganizacji przedsiębiorstwa. Nie muszę chyba podkreślać, jak często w dotychczasowej praktyce przedsiębiorstw reorganizacja przedsiębiorstw była sposobem na rozbicie przedsiębiorstw, które pracowały niezgodnie z wolą władzy.

I sprawa najważniejsza, którą zostawiłem na koniec, jest to zlikwidowanie w obecnych projektach art. 62, który w projekcie rządowym mówił, iż na okres przejściowy władza ma prawo stosować bezpośrednie dyrektywy w miejsce parametrów ekonomicznych. W praktyce ten artykuł, ukryty w treści ustawy, powodował zawieszenie działalności prawie całej ustawy na okres nieograniczony, albowiem to władza decydowała, jak długo trwał będzie okres przejściowy. Jak wiemy, rzeczy przejściowe w tym kraju trwają najdłużej.

Sprawa druga: jaki byłby polityczny aspekt odrzucenia w tej chwili ustawy? Otóż chciałbym spytać tych wszystkich, którzy byli za tym, zadać im jedno pytanie: co dalej? Ich odpowiedź jak dotychczas brzmi: zrobić referendum. Otóż groźby referendum, czy propozycji referendum już żeśmy użyli. Przy użyciu tej propozycji uzyskaliśmy kompromis. Skąd przekonanie, że spełnienie tej groźby da nam cokolwiek więcej w nowej sytuacji, kiedy ustawy są już uchwalone? Uważam, że to nic nie da, a więc co dalej? Strajk. Strajk, przy którym jednocześnie władza zarzuci nam sprawę podstawową – otóż uniemożliwienie reformy gospodarczej. I proszę sobie zdać sprawę z wagi tego zarzutu. Reforma gospodarcza, z którą społeczeństwo wiąże tak ogromne nadzieje, w interpretacji władzy zostanie zablokowana przez działanie związku. Jest to niesłychanie poważna sprawa.

I teraz kwestia trzecia: otóż uważam, że decyzja, którą podjęło prezydium KKP, nie jest sprzeczna z naszą uchwałą z I części zjazdu. Otóż w tej I części myśmy stawiali warunki negatywne, mówiliśmy, czego Sejm nie powinien zrobić. Natomiast nie stawialiśmy warunków pozytywnych. I to jest trzeci niesłychanie ważki argument.

Ostatnia rzecz – pytanie: czy tylko kolega Gil był w składzie zespołu wyznaczonego przez KKP do negocjacji z Sejmem w sprawie samorządu? Z przebiegu, z tych relacji, które usłyszeliśmy, tylko kolega Gil był tym jedynym człowiekiem. Wydaje mi się, że jest bardzo łatwo krytykować podjęte decyzje w momencie, kiedy się w nich nie uczestniczyło. W związku z tym zwracam się z formalną prośbą o po prostu udostępnienie nam tej informacji co do składu komisji. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, głos pana Andrzeja Krajewskiego był ostatnim głosem przed przerwą, zaraz państwu przedstawimy koncepcję, co do czasu dziennego obrad, jaką ma prezydium, byście państwo mogli przemyśleć, a ja państwu dziękuję za pierwszą część obrad.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chwileczkę, proszę nie opuszczać sali jeszcze chwileczkę, otóż, proszę państwa, po pertraktacjach z organizatorami i ze stołówką, czas śniadania, które w tym momencie jest nieistotne, są od godz. 7.30 do 8.45. Proponujemy, aby ranne obrady, tak jak dzisiaj były, nominalnie, trwały od godz. 9.00 do 13.00, następnie przerwa obiadowa: dwie godziny minimum musi być na zjedzenie posiłku przez wszystkich. To jest 13.00–15.00 i to trzeba się starać zjeść. Istotnie. I następnie po południu mamy znów cztery godziny obrad: od godz. 15.00 do 19.00. Najpóźniej kolacja, którą wynegocjowaliśmy z organizatorami i ze stołówką, jest w godzinach od 19.00 do 20.15. Proponowałbym w tej chwili przyjąć ten rozkład do godz. 19.00, a tuż przed 19.00, w zależności od woli Sali, podjąć ewentualnie inne decyzje. Praktyka dnia dzisiejszego może nam pomóc w tym. A więc w tej chwili przerwa do godz. 15.00 na obiad. Proszę się starać szybko konsumować. Smacznego.

[Przerwa]

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_2t_010_19810927 – 14 minut 49 sekund]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, dzisiaj ta prasówka będzie bardzo krótka, dlatego że nie ma prasy, jak wiadomo, tylko będę w związku z tym mówił o odgłosach radiowych i o tym, co mówi o nas telewizja. Jeśli chodzi o Dziennik TV sobotni, specjalne wydanie o godz. 19.30 zawierało dosyć dużo materiałów o naszym zjeździe. Lektor, lektorem była pani Falska, która krótko skomentowała pierwsze obrady z zaznaczeniem wystąpienia Andrzeja Celińskiego. Twierdziła, że obradom towarzyszy duże zainteresowanie, no i że w ogóle Sejm swoimi wystąpieniami stworzył, znowu stworzył podstawę do nawiązania dialogu rządu i „Solidarności”.

Ogólnie rzecz biorąc, nastrój w środkach masowego przekazu jest nastrojem wyczekiwania. W swoich sprawozdaniach z odgłosów prasy zachodniej o naszym zjeździe wymieniono kilka takich wystąpień. Głośniej, tak? Jeśli chodzi o odgłosy prasy zachodniej cytowane przez TV, to było ich parę, są one zresztą wyraźnie dobierane pod pewnym kątem, w szczególności z Paryża. Korespondent TV cytuje wypowiedź Bernarda Margueritte’a, korespondenta „Le Figaro”, według którego – i tu jest prawie że dosłowny cytat – „Sytuacja pozostaje w dalszym ciągu napięta, ale duch kompromisu zdaje się przeważać”. I dalej, według pana Margueritte’a, dzieje się tak dlatego, ponieważ władza przejęła inicjatywę, a większość Polaków uświadomiła sobie powagę sytuacji. Jeśli chodzi o komentarz „L’Humanité”, to komentarz jest mniej więcej taki, że skrajne skrzydło „Solidarności” nie pogodzi się zbyt łatwo z kompromisowym projektem powoływania przedsiębiorstw i będzie konsekwentnie dążyło do przejęcia kontroli nad związkiem. W „L’Express” [Raymond] Aron[20] według też TV pisze, że jeśli spór między władzą a „Solidarnością” będzie się przedłużał, to nikt nie potrafi już pomóc polskiej gospodarce.

Pan [Eugeniusz] Guz[21], dla odmiany, dobrze nam znany, zajął się komentarzem sobotnich wydarzeń zjazdowych i zauważył, że jeśli chodzi o apel do narodów Europy Wschodniej, to adresowano tekst w próżnię i zbudowano jeszcze jeden domek z kart. Według redaktora Guza nie można brać przykładu z kraju kroczącego, znajdującego się na dnie gospodarczym, i z kraju zwaśnionego do granic absurdu. W związku z tym nasze posłanie nie może mieć oczywiście żadnego znaczenia.

Pan Krzysztof Toeplitz[22] powiedział także, że głodnemu człowiekowi można dać rybę albo wędkę. W naszej sytuacji powinniśmy się starać o dobrą wędkę, a nie dopominać się o coraz to nowe ryby.

Jeśli chodzi o komentarze innych rozgłośni, to jeśli chodzi o Moskwę, serwis światowy Moskwy bardzo krótko relacjonuje, na zresztą bardzo podrzędnym miejscu, odbywanie się naszego zjazdu, poza tym podejmuje temat listów, które my dostajemy od robotników w krajach socjalistycznych, które wzywają do podjęcia praktycznych kroków w celu powstrzymania działań kontrrewolucyjnych sił i sił antysocjalistycznych. Ponadto podane zostało też przez Radio Moskwę podjęcie takiej rezolucji przez uczestników jakiegoś seminarium marksistowsko-leninowskiego, podobno też w regionie katowickim, nie wiem, wygląda jak następne forum, tylko teraz zmieniono zdaje się nazwę tego.

Następnie, jeżeli chodzi o samą informację, to tutaj ta informacja została podana przez to radio, ale jest to radio przeznaczone dla zagranicy, radio moskiewskie, podana została bardzo krótko, bez żadnych komentarzy.

Jeśli chodzi natomiast o odgłosy innych radiostacji, to BBC, ten światowy serwis, podało dosyć dzisiaj rano dosyć długi komentarz o naszym zjeździe, podając po prostu przebieg I tury zjazdu, mówiąc o tej dyskusji na temat tej kompromisowej wersji ustawy o samorządzie, no i jeśli chodzi o sam przebieg całego pierwszego dnia, o te dyskusje proceduralne. Te dyskusje są dosyć ostro skrytykowane, korespondent pisze, czy raczej mówi: po pierwszym dniu widać, że przebiega on znów niezgodnie z porządkiem obrad. Kłótnie proceduralne i nieskończone głosowania nad marginalnymi projektami uchwał zgłaszanymi z sali zniszczyły złudzenie, że zjazd potrwa 6 dni, jak planowano. Jeśli natomiast chodzi o sprawę samorządu, o sprawę ustawy o samorządzie i o głosowanie w Sejmie, to komentarz tego korespondenta jest taki: „Na pewno znaczenie tego głosowania w Sejmie, całkiem bezprecedensowego w na ogół ściśle kontrolowanych procedurach legislacyjnych we wschodniej Europie, jest tutaj, to znaczy na zjeździe, doceniane. Ale pozostaje pod znakiem zapytania sprawa, czy delegaci na zjazd, którzy są coraz bardziej radykalni, widzą to tak jak ich przywódcy. Głosowanie przeciwko byłoby ciosem w nadzieje na konstruktywny dialog ze związkiem, w umiarkowane siły w rządzie.

Głos Ameryki też poświęca sporo miejsca naszemu zjazdowi i zawarł następujący komentarz: na pierwszej sesji, w sobotę, umiarkowani i radykałowie starli się w poglądach na nową ustawę, przegłosowaną przez Sejm w piątek. Ustawa, będąca rezultatem kompromisu między rządem a „Solidarnością”, daje robotnikom więcej głosów w sprawach zarządzania fabrykami i wyboru dyrektorów. Przywódcy „Solidarności” bronili ustawy, ale inni delegaci mówią, że „nie idzie ona wystarczająco daleko”. Poza tym, oczywiście, rozgłośnia amerykańska podaje informację o nieudzieleniu wizy przywódcy związkowemu ze Stanów Zjednoczonych oraz też informuje o tym, że tutaj zostało odczytane jego przemówienie.

W TV warto może powiedzieć tyle, że miało miejsce wystąpienie wiceministra górnictwa i energetyki Jerzego Malary[23], który w dosyć długim takim wystąpieniu omówił sprawę uchwały nr 199, oczywiście zachwalając ją, mówiąc, że uchwała ta wprowadza wynik produkcyjny, i ten wynik produkcyjny stanowi praktycznie możliwość zwiększenia wynagrodzenia dla naszych górników w ciągu pięciu dni, a więc w ciągu pozostałych dni tygodnia, a nie tylko w te tzw. wolne soboty. To, proszę państwa, tyle, jeżeli chodzi o przegląd nie tyle prasy, ile wiadomości radiowych. Mam nadzieję, że jutro będziemy mieli następną porcję prasy i wtedy ten przegląd będzie dłuższy. Dziękuję bardzo.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wiadomości ostatnie i proszę bardzo o przeczytanie bardzo ważnego komunikatu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Jest to nie tyle może komunikat, co radosna po prostu wiadomość. Otóż dziennikarka polska, a jednocześnie dziennikarka Radia „Solidarność”, nasza koleżanka Janina Jankowska[24] otrzymała najwyższą nagrodę światową za reportaż radiowy – Prix Italia. Tytuł reportażu Polski Sierpień [oklaski].

Proszę państwa, komunikat: pan Zbigniew Janikowski zgubił identyfikator. Zbigniew Janikowski, koordynacja telkom, do odebrania w prezydium.

Proszę państwa, zgłosiła się do nas delegacja zakładów imienia Róży Luksemburg, która chce wręczyć prezent dla zjazdu. Bardzo prosimy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosimy bardzo delegację. Prosimy organizatorów o umożliwienie wejścia delegacji celem przekazania prezentu.

Proszę państwa, zanim koledzy wejdą, jeszcze jedno przypomnienie organizatorom: komitet organizacyjny zjazdu, przypominam, ma możliwość rozprzestrzenienia wszelkich dodatkowych materiałów na zjeździe w warunkach uzgodnienia z prezydium zjazdu. Podczas przerwy, niestety, były materiały rozdawane nieuzgodnione. One częściowo zostały wycofane. Zwracamy uwagę, że ankietyzacja podczas trwania zjazdu może nieść bardzo istotne, daleko idące skutki. Dlatego prosimy organizatorów o bezwzględne przestrzeganie regulaminu.

Proszę państwa, w tej chwili, zgodnie z przebiegiem dyskusji, prosimy o zabranie głosu pana Janusza Onyszkiewicza. Do momentu, aż organizatorzy będą mogli, bo tego prezentu nie widać, szkoda w tej chwili czasu na razie.

Proszę bardzo, pan Janusz Onyszkiewicz, kontynuujemy naszą dyskusję. Następnym w dyskusji jest pan Jerzy Brender[25] [Biender].

Proszę państwa, prosimy o spokój na sali, nie widać, czy dana osoba zgłoszona do dyskusji już idzie, czy nie. Proszę państwa, proszę bardzo pana Jerzego Brendera [Biendera]. Pan Onyszkiewicz za chwilę się znajdzie, on wyszedł chyba po tym komunikacie. Proszę bardzo, pan Jerzy Brender [Biender], Białystok. Następny przygotowuje się pan Jan Rulewski, Bydgoszcz.

[PD 1kzd_2t_010_19810927 – 26 minut 55 sekund]

ZENON BIENDER

Proszę państwa, przede wszystkim chciałem by, chciałbym…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, bardzo przepraszam, proszę o istotny spokój na sali. Umożliwmy koledze takie same warunki wypowiedzi jak poprzednim dyskutantom. To jest pierwsza sprawa. Druga sprawa – czy mógłbym zaapelować do kolejnych mówców o podkreślanie swoich tez, a nie powtarzanie ewentualnie wypowiedzi. Podkreślenie, z czym się zgadzają z przedmówcami. I dziękuję z góry za zaoszczędzony czas.

Proszę bardzo.

ZENON BIENDER

Proszę państwa, chciałbym przede wszystkim poprawić swoje nazwisko, nazywam się Zenon Biender, Białystok. Tam kolega źle odczytał.

Proszę państwa, chodzi o taką sprawę. Po zakończeniu I tury zjazdu spotkałem się w kilku zakładach z załogami, gdzie właśnie mówiliśmy o podjętej uchwale, uchwale o samorządzie. Przede wszystkim stawialiśmy tę uchwałę jako uchwałę jedną z ważniejszych. Pracownicy zadawali pytanie, jaką widzimy perspektywę, że nasze uchwały będą respektowane przez władzę i że ich wykonanie będzie możliwe. Mówiłem, że w tym przypadku jesteśmy przecież organizacją 10-milionową, wraz z rodzinami stanowiącą prawie 80 proc. naszego społeczeństwa. I kiedy w dniu, w którym została określona data posiedzenia Sejmu, zacząłem zdawać sobie sprawę, że zostaniemy postawieni przed faktem dokonanym, nie spodziewałem się – wiedziałem, że coś będzie, ale że aż tak dalece będzie posunięta sprawa – że nasza uchwała, podjęta uchwała, w jakiś sposób straci swoje znaczenie.

Uważam, że dlaczego tak się stało. Uważam po prostu, że prezydium Komisji Krajowej znalazło się w sytuacji dość ciężkiej, w sytuacji dość trudnej. Z jednej strony trwała jakaś wytworzona atmosfera, atmosfera no po prostu wściekłej propagandy, że tak można powiedzieć, a z drugiej strony, kiedy eksperci zaczęli wyjaśniać, zaczęli uzasadniać, że tylko można takie wyjście można znaleźć. W tej sytuacji oczywiście podjęcie decyzji w gronie prezydium, i tym bardziej niecałego prezydium, było bardzo trudne. I nie dziwię się, że po pewnym czasie, w pewnym momencie podejmuje się taką, a nie inną właśnie decyzję. Dopiero później, po pewnych refleksjach można dojść do wniosku, że można było zrobić inaczej. Uważam również, że uchwał Sejmu nie możemy w jakiś sposób kategorycznie odrzucić i powiedzieć, że my nie przyjmujemy. Bo przecież to stało się faktem, faktem dokonanym i te uchwały będą obowiązywać. Na pewno te dwie uchwały przyjęte – jedna o samorządzie, druga o przedsiębiorstwie, są na pewno lepsze niż te, które rząd chciał nam narzucić. Ale myśmy chcieli jeszcze o dużo żeby były lepsze. Na pewno nie zaspakajają naszych żądań. Jednak jest to w pewnym sensie, jest to jakieś nasze osiągnięcie. Bo każdy krok, który zmierza dalej w kierunku demokratyzacji, w kierunku samodzielności przedsiębiorstw jest na pewno w pewnym sensie naszą wygraną. Ale tutaj nawet najlepsza, najlepsza uchwała o samorządzie zakładu nie daje jeszcze po prostu gwarancji, że…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, mija 5 min.

Czy państwo uważacie w tej chwili, że należy ten czas przedłużyć?

ZENON BIENDER

Już kończę, już kończę. Nie daje jeszcze pełnej gwarancji, że w tym wypadku będzie ona wykonana, kiedy samorząd pójdzie dalej, kiedy nie zabezpieczymy tego samorządu…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję. Przepraszam bardzo, chciałbym zapytać sali: czy państwo uważacie, że należy czas dla kolegi przedłużyć?

ZENON BIENDER

Już kończę. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo. Proszę państwa w tej chwili… Dziękujemy serdecznie.

Prosimy bardzo kolegów o przekazanie prezentu. [Kolegów z] Zakładów Róży Luksemburg. Organizatorzy donieśli nam, że właśnie prezent idzie.

Proszę bardzo [oklaski].

PRZEDSTAWICIEL ZAKŁADÓW IM. RÓŻY LUKSEMBURG

Jest to skromny bardzo upominek od załogi, jest to kasetka na dokumenty zjazdowe. Tutaj mamy list, ale proszę przekazać, że z powodu braku czasu nie będziemy mogli tego listu odczytać, przekazać życzenia od nas…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy serdecznie [oklaski].

No moment. Szybka reakcja musi być reportera. Bardzo prosimy reporterów o szybką reakcję, nie możemy pozować długo. Proszę państwa, serdeczne życz…

[Brak fragmentu nagrania]

…być także opracowywane dokumenty dotyczące ordynacji wyborczej. Nie ma jeszcze odbitych materiałów poprawkowych. Wrócimy do tego tematu w momencie, kiedy te materiały będą. To jest tylko informacja. Prawdopodobnie w czasie przerwy one dojdą na salę.

Proszę bardzo o zabranie głosu, zgodnie z zapowiedzią, kolegę Onyszkiewicza.

Kolega Janusz Onyszkiewicz, Region Mazowsze.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Chciałbym powiedzieć, że nie byłem na prezydium, na którym podejmowano decyzję, o której dzisiaj tyle mówimy, nie dlatego, żebym się bał podjęcia takiej decyzji, bo ja się podejmowania decyzji nie boję, ale było ważne zebranie w Regionie Mazowsze, a ja nie byłem świadom tego, że ta sprawa właśnie na tym prezydium stanie. To tyle gwoli wyjaśnienia.

Jeśli natomiast chodzi o sam problem, który tutaj dyskutujemy, to są tutaj dwa aspekty. Po pierwsze, ocena działalności prezydium. I jeśli o to chodzi, to tutaj znowu trzeba by było rozbić na dwie części. Po pierwsze, czy prezydium działało w sposób najbardziej optymalny. Ja tutaj bym nie chciał się wymądrzać, każdy jest mądry po szkodzie, i tę sprawę zostawię. Natomiast chciałbym parę słów poświęcić sprawie takiej, czy prezydium działało demokratycznie, czy nie. I oczywiście pierwsze pytanie, jakie się tu nasuwa, to takie, czy prezydium działało w sprzeczności z uchwałą zjazdu, czy nie.

Proszę państwa, ja jestem matematykiem i mam zawodowe wyczulenie na sprzeczności, i ja takiej sprzeczności, tak jak wielu moich przedmówców, nie widzę. Pytanie jest tylko teraz następujące: czy prezydium mogło podjąć taką decyzję, jaką podjęło, i czy jest to proceder demokratyczny. Otóż ja sądzę, że prezydium miało prawo po prostu udzielić takiej rekomendacji dla zjazdu, a więc że prezydium było w pełni uprawnione do tego, żeby przedyskutowawszy sprawę, własną ocenę tego aktu prawnego sformułować i zalecić Zjazdowi zgodę na ten właśnie akt prawny.

Proszę państwa, nie może być przecież w końcu tak, że prezydium musi zawsze, z zasady podejmować takie decyzje, co do których jest stuprocentowo pewne, że one będą potwierdzone czy przez zjazd, czy przez KKP. Gdyby taka w ogóle możliwość istniała, gdyby można było mieć pewność, że prezydium zawsze tego rodzaju decyzje podejmować będzie, to w ogóle KKP by nie była potrzebna. W związku z tym taki proceder jest możliwy i z tego trzeba sobie zdawać sprawę. Czy to jest proceder demokratyczny?

Proszę państwa, tutaj na sali gościmy związkowców angielskich. Ja byłem w tym kraju trochę i wiem, jak tam te sprawy wyglądają. Otóż tam jest rzeczą nierzadką, że negocjacyjny zespół uzyskuje pewien kompromis, ten kompromis jest potwierdzany przez odpowiedni organ związkowy, jest przekazywany z zaleceniem do przyjęcia do członków i członkowie to odrzucają. I z tego powodu nie ma żadnej tragedii. Ani proceder nie jest traktowany jako rzecz niedemokratyczna, ani też wynik, jeżeli taki zajdzie, a zachodzi czasami, nie jest uważany jako coś niezwykłego. A więc tutaj nie widzę żadnych problemów.

Natomiast pytanie jest takie: co teraz robić? I tutaj alternatywa jest taka: albo my po prostu zbojkotujemy tę uchwałę, albo też przyjmiemy ją do wiadomości z wszystkimi zastrzeżeniami, jakie do niej mamy. I ja osobiście sądzę, że zbojkotować tej uchwały nie można. Bo przypomnijmy sobie, w jaki sposób ta uchwała zapadła. Zapadła ona przecież w ten sposób, że pewna część posłów wyraźnie dokonała rewolty w Sejmie. Oświadczyła, że nie będzie głosować nad przedstawionym projektem rządowym. I jest to fakt o dużym znaczeniu politycznym i dużym znaczeniu precedensowym.

W „Solidarności” my trochę czasami nie patrzymy na to, jak się sytuacja rozwija, nie patrzymy na szeroki kontekst polityczny i na pewien kierunek, w jakim się sytuacja rozwija. To było widać wyraźnie w czasie Bydgoszczy, kiedy myśmy na przykład nie zauważyli takiego ważnego jednak kroku, takiego ważnego elementu, jakim była też postawa radnych w Bydgoszczy, i w ogóle ogólny kierunek, który polegał na tym, że władze przestały kontrolować takie instytucje i takie organy, którymi do tej pory w pełni władały i które były w pełni dyspozycyjne. Tak się teraz stało, proszę państwa, z Sejmem. Sejm pokazał, że nie jest takim monolitem, jak zwykł być…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, jest 5 min. Czy państwo uważacie, że należy kontynuować wypowiedź?

Proszę bardzo.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Dziękuję. Okazało się, że Sejm nie jest takim monolitem, jaki zwykł był być w przeszłości. Jest to bardzo zdrowy prąd. Prąd polegający na tym, że zaczynają się emancypować poszczególne grupy posłów czy też poszczególne organizacje w Sejmie. Na tym musimy polegać. Nie możemy bowiem, jak to już tutaj powiedziano parokrotnie – między innymi mówił o tym Lech Wałęsa – cały czas uważać, że zawsze będzie dwupodział: „Solidarność” i cała reszta.

I z tego też powodu sądzę, że takie czysto arytmetyczne liczenie, ile osób jest w komisji konkursowej, może być zawodne. Ja sobie zupełnie dobrze wyobrażam sytuację taką, w której „Solidarność” wcale nie głosuje tak samo jak trzech przedstawicieli samorządu, bo przecież samorząd to będzie czymś od „Solidarności” innym, a mogę sobie dobrze też wyobrazić, że aliantami „Solidarności” mogą się stać przedstawiciele SD, związków branżowych czy organizacji młodzieżowej. W związku z tym po prostu trzeba będzie tę ustawę w praktyce sprawdzać i w praktyce o tę ustawę walczyć. Już o tym było wielokrotnie mówione i ja gorąco ten pogląd podtrzymuję. Ja, proszę państwa, sądzę, że reasumując to, co powiedziałem, że nie możemy się dać podzielić. Ale pozwólmy się dzielić innym. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

[WYSTĄPIENIE GEN. BORUTY-SPIECHOWICZA]

[PD 1kzd_2t_010_19810927 – 40 minut 57 sekund]

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, zgodnie z tym, co mówiliśmy na przedpołudniowej sesji, głos teraz zabierze pan generał Boruta-Spiechowicz.

Prosimy bardzo [oklaski]. Proszę wszystkich państwa o powstanie z miejsc. Poczet sztandarowy Krajowej Komisji Kombatantów przy MKZ Gdańsk wprowadzić.

Prosimy pana generała o zabranie głosu.

MIECZYSŁAW BORUTA-SPIECHOWICZ

Przyjacielu Prezesie, Zagraniczni Goście, Drodzy Rodacy! Ojczyzna w potrzebie, ale nie w niebezpieczeństwie. Nie dajmy się zastraszyć, bo strach jest złym doradcą [burzliwe oklaski], a Polska, Polska bardzo potrzebuje rad dobrych.

Co czyni żołnierz, gdy ojczyzna go wzywa, co też on czyni? Poświęca swe życie. A co robi człowiek cywilny, cywil, kiedy ojczyzna żyje w pokoju, lecz w wielkiej niedoli? Cywil nie ginie dla Ojczyzny, lecz dla niej żyje! Jako najstarszy generał II Rzeczypospolitej Polskiej, wiernie żyjący nad Wisłą, wzywam was, drodzy przyjaciele, w imię miłości, a nie nienawiści – uczcie się żyć pospołu z myślą o Polsce, i tylko o Polsce, a Polska obfitości stanie się Rzeczypospolitą, matką nas wszystkich [oklaski]. Bądźcie solidarni w dobrym, mądrym i szlachetnym. Solidarni w złym są waszym przeciwieństwem. To oni doprowadzili Polskę najpierw do moralnego, a potem do materialnego upadku [oklaski]. Solidarni w mądrym, dobrym i szlachetnym – do was to państwo mówię. Podajcie sobie czyste braterskie dłonie, by razem, razem przebudować zrujnowaną ojczyznę [oklaski].

Ale pamiętajmy, pamiętajmy jednak, że nawet w najgorszym człowieku tkwi odrobina prawdy. Przyjmijmy ją więc do banku, do banku solidarności. Polska żyje w pokoju, lecz w wielkiej niedoli. Jako żołnierz trzech wojen, dwóch obozów niemieckich, siedmiu więzień sowieckich, w tym także miesięcznej ciemnicy [burzliwe oklaski], powtórzę, jako żołnierz trzech wojen, dwóch obozów niemieckich, siedmiu więzień sowieckich, a w tym także miesięcznej ciemnicy pod basztą Kaczubieja na Butyrkach, życzę wam, moim udręczonym sercem, mądrości w jakże ważnych obradach nad ratowaniem Rzeczypospolitej Polskiej wszystkich Polaków. Życzę wam wielkoduszności w ocenie zła i o niebo więcej szczęścia na waszej drodze życia niż to było naszym, żołnierskim udziałem [owacyjne oklaski].

Ojczyzna, ojczyzna nas potrzebuje. Ale żyć bez ojczyzny nie sposób. Dlatego Bóg, honor i ojczyzna jest naszym prawdziwym, całego narodu sztandarem [oklaski]. Temu sztandarowi pozostańmy wierni po kres naszego życia. Wzywam was, w imię miłości wszystkich do wszystkich: bądźcie solidarni w dobrym, mądrym i szlachetnym. Solidarni na co dzień [oklaski]. Bądźcie odważni w poszukiwaniu prawdy, a dobry Bóg stokrotnie wam to wynagrodzi. Jak nigdy dotąd potrzebna nam wszystkim jest jedność. Pamiętajmy, że prawda jest jedna, a kłamstw – tysiące. Prawda jednoczy w prawdzie, kłamstwo dzieli, pozostając na zawsze kłamstwem. Szukajmy prawdy, bo ona nigdy nas nie zawiedzie. Prawda, i tylko prawda wyzwoli nas z udręki, poniżenia i głodu.

Przyleciałem tu na skrzydłach polskiego LOT, przyleciałem spod samiuśkich Tater. Nie tylko po to, by solidarnym, dobrym dopomóc, ale nade wszystko, by u kresu moich dni zrobić w waszym, jakże zaszczytnym, towarzystwie krok ku szlachetnej i lepszej przyszłości, w którą niezłomnie wierzę, tak jak wierzę w rację i siłę młodości [oklaski].

Pamiętajcie, drodzy przyjaciele – kłamstwo jest stare jak świat, prawda jest wiecznie młoda. Bądźcie żołnierzami prawdy, a ja jestem przekonany, przekonany, na pewno, na pewno zwyciężycie [oklaski]. Jako stary żołnierz trzech wojen, siedmiu więzień, dwóch obozów niemieckich, z których uciekłem, całym sercem jako żołnierz jestem i pozostanę z wami tu państwo wszystkimi. Dziękuję [oklaski, sala śpiewa Sto lat, owacja].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Sztandar wyprowadzić, proszę powstać. Dziękuję państwu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, chciałbym podkreślić, że wśród delegatów Regionu Ziemi Łódzkiej znajduje się jeden z legendarnych bohaterów ostatniej wojny, zastępca dowódcy powstania w getcie warszawskim, pan Marek Edelman[26] [oklaski]. Proszę państwa, kolega jest delegatem na nasz zjazd.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_010_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_011_19810927]

[WYSTĄPIENIE LIONELA MURRAYA – PRZEDSTAWICIELA BRYTYJSKICH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, chciałbym poprosić do mikrofonu sekretarza generalnego Trade Union Congress z Wielkiej Brytanii, pana Lionela Murraya, do mikrofonu. Przekaże nam pozdrowienia w imieniu swojego związku.

Proszę bardzo [oklaski]. Prosimy bardzo o spokój na sali. Proszę umożliwić naszym gościom. Proszę bardzo.

LIONEL MURRAY

[Tłumaczenie z języka angielskiego]

Panie przewodniczący, szanowni delegaci, jest wielkim dla mnie zaszczytem, iż mogę wam dzisiaj przekazać pozdrowienia od 11,5 milionów członków Kongresu Brytyjskich Związków Zawodowych [oklaski]. Nasz 113. kongres doroczny odbył się tego miesiąca nieco wcześniej i gorąco zaaprobował i powitał osiągnięcia „Solidarności” w ciągu ostatniego roku. Delegaci nasi wykazali wielki podziw i uznanie dla „Solidarności” i dla jej kierownictwa. Zrozumieli oni, że „Solidarność” wypełniła wielką potrzebę narodu polskiego i że powodzenie i działalność tego związku ma głęboko zakorzenione tradycje w tradycjach narodu polskiego. Nie tylko gorąco was witamy, ale i jednocześnie rozumiemy was doskonale i jesteśmy sercem z wami [oklaski].

Kiedy brytyjskie związki zawodowe zostały utworzone prawie dwieście lat temu, również stawialiśmy czoło wielkim trudnościom. Warunki zmieniły się dlatego, ponieważ brytyjskie związki zawodowe i inne organizacje są mocno zorganizowane. Ale nigdy w naszej historii nie mieliśmy łatwych okresów, okresów spokojnych, nigdy również nie było okresów bez walki.

Postęp nigdy nie jest łatwy i nigdy nie możemy być go pewni. I w różnych warunkach żeśmy przeżywali różne trudności. Rzeczywiście teraz przechodzimy taki okres, przy polityce rządowej, która stosuje filozofię osiemnastowieczną, wierząc – co jest wielką tragedią – że swobodne działanie sił rynkowych w warunkach gospodarki kapitalistycznej może rozwiązać nasze problemy. W tej chwili widzimy, że miliony są bezrobotnych w Wielkiej Brytanii. Zdajemy sobie sprawę z naszych problemów, ale nasze problemy są mało znaczące w porównaniu z tym, co teraz przeżywa naród polski. Nasz rząd nas atakuje, ale damy sobie radę, przeżyjemy to i wyjdziemy z tej walki jeszcze bardziej zwarci i silni [oklaski]. Ponieważ my, zarówno jak i wy, jesteśmy bardzo ważną częścią składową naszych narodów. Mamy głębokie korzenie w naszej historii narodowej, ale zawsze z korzeniami tak głęboko wprowadzonymi w ziemię, na której żyją nasze narody, zawsze wrócimy, zawsze będziemy się rozwijać.

Politykę, którą proponujemy dla odbudowy, dla zrekonstruowania sytuacji w Wielkiej Brytanii, jest oparta na porozumieniach ludzi pracy – jest to silny fundament postępu narodowego. Ale to jest tylko fundament. Bo przecież rząd tłumaczy, przekłada politykę na język czynów, na język działania. W Wielkiej Brytanii związki zawodowe często myślą, że kolejne rządy nie mają racji, nawet wtedy, kiedy mieliśmy rządy, które sprzyjały nam, ale również musieliśmy wykazywać i tym rządom [błędy – wg tekstu angielskiego].

[Brak fragmentu nagrania]

Często musieliśmy poczynić pewne koncesje, ażeby uzyskać odpowiednie porozumienie i również czasami musieliśmy pracować ciężko, aby przekonać członków naszych związków i organizacji związkowych, że nie ustąpiliśmy za dużo. Ale tak się dzieją rzeczy w Wielkiej Brytanii. To jest nasz sposób pogodzenia różnych sprzeczności. I ten sposób, ta metoda ma ogromne znaczenie w społeczeństwie brytyjskim, w jego pokojowej ewolucji, w budowaniu mostów pomiędzy różnicami poglądów, pomiędzy różnicami ideologicznymi.

Tak więc, drodzy bracia, na tle tego, co powiedziałem, i z tej perspektywy, pozdrawiają was związkowcy brytyjscy – pozdrowienia dla „Solidarności” i dla wszystkich jej członków [oklaski].

Obserwowaliśmy bardzo dokładnie to, co się dzieje w Polsce, i będziemy to dalej robić. Jesteśmy głęboko zainteresowani, jesteśmy z wami, rozumiemy wasze dylematy i problemy i uznajemy, i rozumiemy was tak samo, jak na pewno cały świat was rozumie. Szczególnie te wielkie problemy, które stoją przed wami. Naprawdę już doszliście bardzo daleko. I wasi wybrani demokratycznie przywódcy są uznani i oceniani za ich cierpliwość i wytrwałość w ich działalności, z którą to wytrwałością dążyli do zrealizowania waszych celów, które są celami klasy robotniczej w Polsce.

Witamy z radością kontakty, które zostały zawarte między nami, i chcemy ich rozbudowy w przyszłości. Jesteśmy gotowi wam pomóc. Odpowiemy na wasze potrzeby. Nigdy nie będziemy chcieli wam narzucać naszych koncepcji – tylko wy najlepiej możecie zadecydować, jaką drogę należy obrać dla postępu. To wasza jest walka i wasze będą zwycięstwa. Życzymy wam wszystkiego najlepszego [oklaski], sukcesu w obradach waszego zjazdu i sukcesów w służbie dla narodu polskiego.

W tym roku w Wielkiej Brytanii obchodzimy 600-lecie rewolty chłopskiej, w czasie której wielka ilość mężczyzn i kobiet wymaszerowała z pól, aby walczyć przeciwko szlachcie, przeciwko arystokracji, którzy ich prześladowali. Przyjaciele, weźcie jako dowód naszej przyjaźni plakietkę, która po prostu upamiętnia te wypadki w naszej historii. Za ten zaszczyt, drodzy bracia i siostry, dziękuję wam jeszcze bardzo serdecznie w imieniu moich przyjaciół z kierownictwa. Z całego serca wam dziękujemy [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo za wystąpienie, i zaraz zobaczymy, jak wygląda [plakietka – pokazuje ją sali].

Drugi mikrofon proszę, drugi mikrofon.

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, kilka komunikatów.

Komisja Uchwał i Wniosków proponuje, aby w momencie zamknięcia dyskusji nad uchwałą dotyczącą samorządu zakończyć również przyjmowanie pisemnych uwag i wniosków związanych z tą sprawą. Komisja Uchwał i Wniosków przygotowuje projekt uchwały na początek jutrzejszej sesji przedpołudniowej [oklaski]. Po zakończeniu dyskusji w sprawie samorządu zabierze głos przedstawiciel Sieci, zgodnie z wczoraj podjętą uchwałą, zgodnie ze zgodą państwa podjętą wczoraj. Proszę o podanie do sekretariatu, kto w imieniu Sieci wystąpi.

I jeszcze jeden komunikat. Otóż, proszę państwa, są już wydrukowane propozycje uzupełnienia projektu regulaminu wyborów władz NSZZ „Solidarność”. Dokumenty, które pozwolą nam na rozpoczęcie dyskusji nad ordynacją wyborczą, są w miejscu wydawnictw zjazdowych. Proszę kierowników grup – w czasie przerwy, i tylko w czasie przerwy – o odbieranie tych informacji. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o zabranie głosu kolegę Jana Rulewskiego z Bydgoszczy, następnie w kolejności jest kolega Zdzisław Rusek[27] z Bydgoszczy. Zbysław, przepraszam bardzo, bardzo niewyraźnie napisane.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI O USTAWACH O SAMORZĄDZIE

PRACOWNICZYM I O PRZEDSIĘBIORSTWIE PAŃSTWOWYM

ORAZ O DECYZJI PREZYDIUM KKP Z 22 WRZEŚNIA 1981 R.]

[PD 1kzd_2t_011_19810927 – 16 minut 50 sekund]

JAN RULEWSKI

Najpierw dwie informacje, proszę koleżeństwa. Nie występuję z pozycji wyborczych, jak to się insynuuje, zwłaszcza kolega Celiński, niektórym nieświadomym delegatom na zjazd, że jakakolwiek dyskusja nad samorządem bazę swą czerpie w związku z prowadzoną kampanią wyborczą w naszym związku. Oraz, po wtóre, prostuję również informację kolegi Celińskiego, że zgłosiłem wotum separatum od decyzji prezydium. Zgłosiłem ją dlatego, że nie wystarczył głos sprzeciwu, i również dlatego, że nie zostały spełnione warunki formalne do podjęcia tej decyzji.

Były cztery punkty uzasadniające i chciałbym przedstawić zwłaszcza pierwszy z nich. Otóż uważam, że sprawa samorządów – ja przyznaję szczerze, ona nie jest dla mnie sprawą najważniejszą. Swoje poglądy istotnie, kolego z Mazowsza, wyrażałem wcześniej, niemniej jednak teraz, zobowiązany decyzjami instancji związkowych, będę ją konsekwentnie realizował.

Więc uznałem, głosując przeciwko, że sytuacja w kraju, sytuacja w naszym związku, opluwanym przez zmasowaną propagandę, któremu wytoczono 200 procesów, z czego parę osób siedzi w więzieniach, że w tej sytuacji chodzenie na jakieś kompromisy mija się z celem [oklaski]. Dalej, chciałem być wierny tym kolegom z kopalni „Szczygłowice” i z Huty Katowice.

Kiedy wówczas wszyscy, jako zjednoczone Prezydium, jako cała KKP, jako cały związek przyjęliśmy tezę o unikaniu zastępczych płaszczyzn konfliktu, o skierowaniu wysiłków całego związku na podstawowe, na bytowe i socjalne interesy wszystkich związkowców, całego państwa, to jest na sprawy reformy gospodarczej i jej nośnika, czyli samorządów, i uznaliśmy wówczas, że wszystkie te akcje trzeba wytłumić, właśnie żeby stworzyć właściwą płaszczyznę do zasadniczej idei. I my również i w Bydgoszczy sprawy bydgoskie przytłumialiśmy, chcieliśmy, i chyba wszyscy to chcieli, podwiesić pod jeden segment spraw, na którego szpicy właśnie by widniała idea samorządów. I to był zasadniczy powód, dla którego byłem i jestem przeciwny przyjmowaniu kompromisu w sprawie samorządów. Odniosłem ponadto wrażenie, że część członków prezydium jakby się przestraszyła idei podjętych i uchwały podjętej przez zjazd delegatów.

Dla mnie uchwała zjazdu, co do doniosłości zwłaszcza, była poważnym dokumentem politycznym, za który zebraliśmy surowe cięgi ze środków masowego przekazu. Zatem była pierwszym wyjściem przeciwko propagandzie. Otóż propaganda do tego momentu bazowała na argumentacji, że prym wiodą ekstremalne skrzydła, ekstremalne skrzydło w „Solidarności”. Uchwała zjazdu przeczyła temu. Oto 900 delegatów, przy obecności paruset czy paru tysięcy innych członków naszego związku, podjęło w warunkach pełnej jednomyślności zdecydowaną uchwałę. I właśnie w tym momencie prezydium zaczęło ją demontować.

Dla mnie uchwała zjazdu miała jeszcze jeden wydźwięk. Otóż do działań związku, do bardzo ubogich działań związku wprowadzono nową metodę walki – referendum ludowe lub w zamyśle referendum związkowe. Jest to bardzo ważne zagadnienie w warunkach, kiedy my mamy i znamy, ile stoi przede mną, przed nami celów, a nie znamy metod ich osiągnięcia.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, koniec czasu. Czy państwo przedłużają wypowiedź? Dziękuję.

JAN RULEWSKI

Dziękuję. I dlatego uznałem, że właśnie tę metodę trzeba wypraktykować. Podejmowanie jej w chwili obecnej jest tak jak branie dziewczyny pozbawionej cnoty [śmiech, oklaski].

Zatem reasumując, jesteśmy w bardzo trudnej sytuacji, sytuacji właśnie pomarcowej, marca bydgoskiego, wtedy, kiedy nie tylko przegraliśmy sprawę, ale ta sprawa nam się będzie ciągnęła, sprawa samorządów, jeszcze przez długie lata. Będzie owocowała już nie w zdecydowane konflikty, w których byśmy wygrali, lecz tak, jak powiedział Karol Modzelewski, lokalne, które będziemy znowuż, jako KKP, prezydium, czy kto inny, instancje, tłumili. I to jest bardzo ważne stwierdzenie. Że przecież związek organizuje się prawie w ten feudalny, dyktatorski charakter nie po to, żeby chodzić na kompromisy, tylko żeby tym wielkim młotkiem rozbijać potężny dzwon, potężny dzban totalitaryzmu w naszym kraju, a nie zwalać to na działania, na małe barki [oklaski], nie zwalać na słabe barki małych spółdzielni, średnich zakładów czy nawet wielkich. Bo na przykład eksperyment w Hucie Katowice odnośnie plebiscytu też nie wypalił. Też przegraliśmy. Dlatego właśnie związek jest od czyszczenia dróg dla właśnie małych, średnich i wielkich zakładów.

Co robić w tej sytuacji? Otóż prezydium nie tyle popełniło błąd, tylko decyzja prezydium – i wiedzą o tym nasze najwyższe władze, państwowe i sejmowe – jest decyzją nieformalną, jest niewłaściwą z samych postanowień statutu. Niezależnie od tego, kiedy byśmy ją podjęli – czy przed dzisiejszym zjazdem delegatów, czy po tym zjeździe. Zjazd jest najwyższą instancją i dlatego proponuję, aby uchwałę zjazdu włączyć do dokumentów programowych naszego związku i kontynuować w ramach realizacji przez wszystkie instancje związkowe, od KKP do organizacji zakładowych. Wiąże się to z tym, że nie uznajemy z przyczyn formalnych decyzji prezydium. Dalej musimy doprowadzić znowuż do sytuacji, kiedy zwiążemy te wszystkie sprawy zaległe w jedno grono, które będzie znowuż taranem do przejścia, nie tylko sprawy samorządów, ale związanej z nią praworządnością.

Ja pragnąłbym jeszcze zwrócić uwagę, po krótkiej lekturze, na wiele błędów, które występują. Zatem tworzę przesłanki do decyzji delegatów, że również ten Sejm, który rzekomo przyjął kompromis, przekroczył granice kompromisu. Pomijając, że zmienił nazewnictwo przedsiębiorstwa z państwowego na, przepraszam, ze społecznego na państwowe. Dalej, że właściwie tę nomenklaturę to on u nas utrzymał na zawsze, bo nie da się zmienić drogą tych iluzorycznych sądów dyrekcji w istniejących zakładach i przedsiębiorstwach. I nie ma również mowy o tej zmianie w przyszłych, nowo tworzonych zakładach, gdzie bodajże art. 35 wyraźnie mówi, że organ założycielski w nowo powstających zakładach mianuje dyrektora. Dalej, ograniczono również możliwość powstawania przedsiębiorstw. W państwie socjalistycznym robotnicy nie mogą założyć przedsiębiorstwa. Mogą to tylko uczynić władze administracyjne.

I to są dostateczne warunki, oprócz tych, które dopowiedzą nasi eksperci, do tego, żeby nie uznać ze względów formalnych uchwały prezydium – raz: brak kworum, drugie: przekroczenie w zakresie kompromisu – i kontynuować ją jako programową działalność związku. Dziękuję bardzo [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim zabierze głos kolega Rusek, chciałbym serdecznie podziękować dwóm osobom, które wycofały się z dyskusji. Są to koledzy: Zbigniew Pela[28] z Regionu Świętokrzyskiego i Ryszard Bugaj[29] z Mazowsza. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo o zabranie głosu kolegę Ruska z Bydgoszczy, a przygotowuje się kolega Jacek Bukowski z Mazowsza.

ZDZISŁAW RUSEK

Proszę państwa, najwyższa władza związku – ja nawiążę do stwierdzenia, że jesteśmy tak silni, że potrafimy załatwić sprawę samorządów po uchwale Sejmu, jak będziemy chcieli. Ale czy rzeczywiście jesteśmy aż tak silni? Wróćmy na chwilę wstecz, na rok wstecz i następnych kolejach naszego losu, tego krótkiego, tak bogatego w różne spięcia i doświadczenia. Nie mamy do dzisiaj załatwionej sprawy dostępu do radia i TV – to jest raz. Zaprzepaściliśmy sprawę pociągnięcia do odpowiedzialności tych wszystkich, którzy doprowadzili do kryzysu. Nie doprowadziliśmy do tego, że staną przed sądami względnie będą pociągnięci do odpowiedzialności wszyscy złoczyńcy, którzy powinni niejednokrotnie może wisieć – nie załatwiliśmy, puściliśmy tę sprawę luzem. Ci ludzie chodzą do dzisiaj i śmieją się z nas. Jest wiele innych spraw, które nie dopięliśmy do końca.

Wrócę teraz do motta mojego wystąpienia, że w chwilach, kiedy byliśmy skonsolidowani – jak w marcu, kiedy chodziło o sprawę bydgoską, o sprawę praworządności, bez której nie załatwimy żadnej sprawy w Polsce – to wówczas, wobec naprawdę szerokich rzesz członków związku, którzy byli gotowi poświęcić wszystko, ażeby tę sprawę wygrać, garstka ludzi zadecydowała w porozumieniu warszawskim, że zapowiadany strajk ogólny został odwołany. Nie zyskaliśmy nic, przegraliśmy sprawę bydgoską i przegraliśmy sprawę strajku w ogóle, jako takiego [oklaski]. Odbywało to się oczywiście na posiedzeniu KKP; były sceny różne, wychodzenie ze sali, szermowanie stanowiskiem, autorytetem, byle tylko załatwić tak, nie inaczej.

Następne koleje postępowania Komisji Krajowej były podobne – również zdarzały się wypadki, że garstka ludzi stawiała wszystko na szalę, pewne autorytety i wszystkie inne względy, ażeby zrobić inaczej, jak sądzili przeciętni, szeregowi członkowie w zakładach pracy. Chciałbym poprosić zjazd o to, ażeby w nawiązaniu do tych właśnie samorządów, o których mówimy, dać tamę, czy to KKP czy prezydium, że przy podejmowaniu uchwał największej rangi dla związku powinno brać udział przynajmniej trzy czwarte członków KKP czy prezydium, a nie dwóch, trzech czy czterech spośród tych organów. To jest raz.

Następna sprawa. Nie zgadzam się z państwem, że należy bezsprzecznie odrzucić to, co KKP podjęło. Nie ma odwrotu w tej chwili, moim zdaniem, absolutnie od tego, żebyśmy stosowali naszą uchwałę po tym, co się stało. Tego się nie da zrobić. Referendum w tej chwili nie jest do przeprowadzenia. Referendum jest największej wagi zjawiskiem w państwie i w tej chwili, jeżeli do nas pan Celiński czy inny przemawia i my go nie rozumiemy, to jak my, jako delegaci, potrafimy przekazać to wszystko w doły, do robotników, o co oni mają występować i w jakiej sprawie mają zajmować głos w sprawie referendum. Nie potrafimy już tego dobitnie stwierdzić. Jestem o tym zupełnie przekonany. Nasze działania powinny iść w kierunku, ażeby to, co jest, ratować jak tylko można. Ażeby sprecyzować jak najdokładniej, z czym wyjdziemy do ludzi w tłumaczeniu i przekazywaniu sprawy samorządu, to jest raz.

I po drugie, że musimy sobie zdać sprawę, że czekają na nas olbrzymie zadania w zakresie, po pierwsze, sformułowania tych samorządów, ponieważ kadr w tym zakresie jest bardzo mało, nie mamy w czym wybierać, poza tym uświadomienia ludziom, że będziemy my, jako „Solidarność”, przeciwnikiem samorządu jako władzy w przedsiębiorstwie. To będzie spięcie „Solidarności” i samorządów, i z tego musimy zdać sobie sprawę, jak również z tego, że w tym całym działaniu czekają na nas za bramą matki, dzieci, nasze wszystkie zatroskane żony, które stoją w kolejkach, gdzie nie ma mięsa, nie ma żywności, nie ma niczego. Czeka nas właściwie niewiadoma przed zimą, a my musimy oprócz tego serwować wielkiej wagi zagadnienia. Dziękuję bardzo [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze. Wykorzystał czas z dokładnością do jednej sekundy.

Bardzo proszę, następnym mówcą jest kolega Bukowski Jacek. Zwracam uwagę, że prosimy o dyskusję wyłącznie na temat tego akapitu samorządowego. Bardzo proszę. Przygotuje się kolega Leopold Zgoda z Małopolski.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_2t_011_19810927 – 32 minuty 58 sekund]

JACEK BUKOWSKI

Słyszeliśmy różne stanowiska, przy czym bardzo wiele głosów wypowiadało się przeciwko decyzji prezydium KKP. Chyba były trzy przesłanki, dla których znaczna większość z nas zajmowała takie, a nie inne…

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 40, s. 209:

J. Bukowski (Mazowsze) dzieli wystąpienia w tej dyskusji na trzy rodzaje: krytyczne wobec ustawy sejmowej, krytyczne wobec niedemokratycznego trybu przyjęcia uchwały Prezydium]

KKP. I wreszcie trzecie, w tej dyskusji na pewno kryją się różne podteksty personalne. Ja ze swojej strony jestem także nie tyle może zawiedziony, ile niezadowolony, że ustawa sejmowa jest taka właśnie, a nie inna. Niemniej muszę powiedzieć, że ja nie miałem złudzeń zarówno wtedy, kiedy proponowałem nie tą przyjętą, ale inną wersję referendum, referendum nie ogólnokrajowego, to znaczy nie ogólnonarodowego, ale związkowego, przeprowadzonego natychmiast. Nawet wówczas sądziłem, że nie wygramy w całości w Sejmie sprawy referendum. Ja nie czuję się, proszę państwa, taką naiwną dziewicą, która została uwiedziona przez partię i teraz w gruncie rzeczy nie wie, jak się ma zachować. Sądzę, że nasza walka z totalitaryzmem jest walką długą. My nie możemy głosić w tej chwili propagandy klęski. Wcale nie sądzę, że powinniśmy stawiać siebie w postaci takiego balonu, z którego uciekło powietrze. Nasz związek musi walczyć dalej. Nie głosić tego, że już w zasadzie wszystko jest stracone, ponieważ Sejm tę ustawę podjął.

Następnie, wydaje mi się, że to nie jest w tej chwili dla związku – związku na zakręcie historycznym, zarówno jeżeli chodzi o stan państwa, jak i sytuację w naszym związku – żeby to było szczególnie ważne. Wiemy, że w nas wszystkich tkwi potrzeba demokracji. Ale pamiętajmy o tym, że obecnie jest potrzebna także związkowa jedność, tak jak to powiedział Janusz Onyszkiewicz, na końcu swojego wystąpienia: „Nie dajmy się podzielić”.

No i na końcu sprawa personaliów. Proszę państwa, ja głosuję za tym, wypowiadam się za tym, żeby decyzję KKP przyjąć. Ale z drugiej strony jestem zadowolony z tych głosów, które były w gruncie rzeczy nacieraniem uszu obecnemu prezydium, w tym także Lechowi Wałęsie. Sądzę, że możemy sobie powiedzieć szczerze tutaj, na tej sali ostre słowa, ale na zewnątrz, bo nasza decyzja musi być skierowana też na zewnątrz, musimy pokazać, że jesteśmy zjednoczeni. Właśnie dlatego, żeby nie było kłótni wewnątrz naszego związku o sprawy nie natury zasadniczej. Tyle, jeżeli chodzi o te personalia.

A teraz, co robić dalej? Wydaje mi się, że sprawa samorządu jest to jedno z ogniw w długim łańcuchu zagadnień związanych z reformą gospodarczą. I między innymi przecież chodzi i przede wszystkim chodzi nam o nadanie reformie gospodarczej odpowiedniego kształtu. O wiele bardziej chodzi nam o reformę niż o jakąkolwiek oderwaną od życia ideę samorządową. W związku z tym nie rozpaczajmy też, że jakiś element tej idei samorządowej nie wypalił. Starajmy się o dobrą reformę, przede wszystkim o to, żeby rząd nie wprowadził, na taką skalę przynajmniej, jak chce wprowadzić, zrzeszeń przymusowych. Dlatego że zrzeszenia te są inną formą zjednoczeń. Chodzi o to, żeby w Polsce złamać dotychczasowy, niesprawdzony, będący źródłem kryzysu system gospodarki nakazowo-rozdzielczej. I to jest w tej chwili, wydaje mi się, w tej dziedzinie gospodarczej, w tym pakiecie sprawa o wiele ważniejsza od samorządu. A jeżeli chodzi o samorząd, to oczywiście walczyć o dobry samorząd w przedsiębiorstwach, przeprowadzać referenda w zakładach pracy, a zarazem opracowywać dobrą koncepcję naszej związkowej reformy gospodarczej. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Też wykorzystany czas dokładnie w pełni.

Proszę państwa, proszę bardzo o spokój na sali. My w połowie sesji popołudniowej przewidujemy krótką przerwę. Chciałbym, żeby przemówienia kolejnych mówców odbywały się w tych samych warunkach, jak poprzednio. Bardzo proszę o spokój na sali. Proszę bardzo następnego mówcę – to jest kolega Leopold Zgoda z Małopolski, a z kolei będzie przemawiał kolega Roman Jarmuszkiewicz[30] z Łodzi.

LEOPOLD ZGODA

Są różne głosy – tak być powinno, tak być musi w tak ważnej sprawie. Ale głos głosowi nie jest równy. Łatwiej negować, aniżeli konstruować, chociaż od negacji wszystko co twórcze się zaczyna. Łatwiej być formalistą, aniżeli w twórczym dialogu szukać formuły kompromisowej. Łatwiej realizować samą uchwałę, aniżeli dbać o to, czemu uchwała miała służyć.

Chciałem przeprosić i wyjaśnić słuchaczom, że w tym, co powiem, będzie przebijać moja filozoficzna profesja, ale będę mówił na temat, chociaż nie wprost. Słowo „kompromis” kojarzy się w naszym społeczeństwie ze słowem konformizm, i w tym wielkie nieszczęście. Nie pojmuje się tego, że kompromis nie jest rozwiązaniem najłatwiejszym, lecz najtrudniejszym, albowiem optymalnym i twórczym. I jako takie najłatwiej bywa krytykowane.

Nie pozwala tego zrozumieć nienawiść. Nienawiść nie zna formuły kompromisowej. Nienawiść, podobnie jak solidarność czy miłość, wydaje owoce, lecz są to owoce skalane widmem samozagłady. Nas uczy się nienawiści od lat. I nienawiść jest wokół nas i w nas. A nienawiści uczyć nie trzeba. Z nią można tylko walczyć, ona przychodzi sama, tak jak choroba, tak jak śmierć. Znamienne są słowa zmarłego prymasa Polski, który w testamencie powiedział, że uważa sobie za łaskę, iż uchronił się przed nienawiścią do swoich rodaków sprawujących władzę w państwie. Nienawiść nie pozwala zrozumieć, że zwycięstwo w walce nie polega na zniszczeniu strony przeciwnej, lecz na doprowadzeniu do sytuacji, w której przeciwnik nie będzie już działał niezgodnie z naszymi zamiarami. Musimy o tym wiedzieć, muszą o tym wiedzieć liderzy naszego ruchu.

W kontekście tego, co powiedziałem, ryzyko, jakie podjęli negocjatorzy i członkowie Prezydium Komisji Krajowej, oceniam jako ryzyko twórcze. Przy założeniu stanu wyższej konieczności, a ponadto, iż odejście od uchwały zjazdowej nie jest odejściem od ducha tej uchwały, a w tej sprawie zadecyduje każdy w swoim sumieniu, uważam, tak jak powiedziałem, że to było ryzyko twórcze.

Przy czym sprawa jest otwarta. Oczywiście decyzja niczego nie zamknęła. Dopóki nie będziemy wiedzieć w praktyce, co mogą dyrektorzy, a co samorządy, dopóki nie będziemy widzieć tej sprawy w kontekście całej reformy – a to jest jeden z aspektów tylko całej reformy właśnie – dopóty sprawa jest otwarta. Trudna, ale tam, gdzie dzieją się wielkie rzeczy, tam trzeba również i czasu, i wytrwałości.

Kończąc, chcę powiedzieć, że powinniśmy się liczyć z faktami. A faktem jest, że jest nas 10 milionów. Natomiast odbieram wrażenie, że przede wszystkim li…

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 40, s. 209:

Nie można negować ustawy samorządowej, dopóki nie sprawdzi się ona w praktyce reformy gospodarczej. Nie należy liczyć się ze słowami i formułami, lecz z tym, że jest nas 10 mln. Demokracja ma różne oblicza, np. demokracja ateńska zabiła Sokratesa.]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_011_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_012_19810927]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

Proszę bardzo kolegę Romana Jarmuszkiewicza. Bardzo proszę, żeby kolejny mówca już w zasadzie w połowie czasu podchodził, żeby nie czekać tych kilkunastu czy kilkudziesięciu sekund. Bardzo proszę. A następnym z kolei będzie kolega Jerzy Senderowicz[31] z Regionu Warmińsko-Mazurskiego.

ROMAN JARMUSZKIEWICZ

Ustawa o przedsiębiorstwie nie narusza w zasadniczy sposób biurokratycznego systemu zarządzania gospodarką. Chroni interesy administracji gospodarczej za pomocą wymyślnych sztuczek ustawodawczych. Ustawa dopuszcza nadzór merytoryczny nad działalnością przedsiębiorstwa ze strony organów założycielskich – znalazło się w ustawie postanowienie, według którego organ założycielski może zawiesić dyrektora z uwagi na to, że pełnienie przez niego funkcji zagraża interesom gospodarki narodowej. Jest to sprzeczne ze stanowiskiem związku, które dopuszczało nadzór pod względem legalności. Powoduje to dalsze ograniczenie samodzielności przedsiębiorstw i wzmacnia, powtarzam, wzmacnia nomenklaturę.

Zawarto w ustawie możliwość tworzenia zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, kategorii całkowicie nieznanej nauce prawa. Wyniknęło to z błędów w tłumaczeniu ustaw węgierskich spółek. Konstrukcja ta, ze względu na niekompletność unormowania – celowo, nakłada sztywne ramy organizacyjne dla grupowania się przedsiębiorstw. Sprawia, że luki w prawnym uregulowaniu mogą być wypełnione nakazami administracyjnymi. W takim ujęciu niewiele pomocne jest zastrzeżenie, że zrzeszenia mogą być tworzone na zasadzie dobrowolności, zresztą ograniczonej, bo przewiduje się zrzeszenia przymusowe, z całym balastem administracji scentralizowanej.

Zaprzepaszczona została sprawa możliwie pełnego wprowadzenia elementów gospodarki rynkowej. Nie uchylono odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego, które nie pozwalają na funkcjonowanie z zasady wolności umów w obrocie uspołecznionym. Umowy i ich wykonywanie są bowiem podstawową formą działalności gospodarczej przedsiębiorstw z prawnego punktu widzenia. Nie mając swobody w kształtowaniu treści stosunków umownych, przedsiębiorstwa nie mają możliwości wykorzystania swej organizacyjnej i finansowej samodzielności.

Biorąc pod uwagę poruszoną już wcześniej sprawę utworzenia nomenklatury, poprzez oszukańczą formułę komisji konkursowej samodzielność przedsiębiorstwa pozostaje jeszcze bardziej iluzoryczna.

Nie uchylono w przepisach końcowych ustawy o państwowym arbitrażu gospodarczym, przez co używany w ustawie termin „sąd” nadal oznacza państwową komisję arbitrażową. Daje to pole do następnego manewru przekształcania komisji arbitrażowej w sądy gospodarcze. Jest to sprzeczne ze stanowiskiem związku prezentowanym przez komisję Bujaka, która zajmuje się sprawami praworządności, a która stoi na stanowisku, że spory pomiędzy przedsiębiorstwami państwowymi powinny rozstrzygać sądy powszechne, poprzez utworzenie w nich wydziałów gospodarczych.

Ustawa, dając teoretycznie duże kompetencje stanowiące organom samorządu pracowniczego, równocześnie blokuje mechanizmy przeprowadzania decyzji tych organów. Tak przykładowo: zmiana przedmiotu działalności przedsiębiorstwa wymaga akceptacji właściwych organów administracji państwowej, a nawet najmniejsza zmiana profilu produkcji czy usług wymaga uwidocznienia, zgodnie z literą ustawy, w rejestrze przedsiębiorstw. Przy braku przepisów obiektywizujących podejmowanie decyzji w tej sprawie przez administrację jest rzeczą pewną, że naturalna dążność przedsiębiorstw w kierunku dopasowania się do rynku będzie hamowana przez koniunkturalną władczą politykę organów założycielskich, czyli administrację scentralizowaną. Powinno się, to znaczy związek powinien opracować szczegółowy projekt nowelizacji obydwu ustaw. W tym celu należy wyznaczyć specjalną komisję powołaną spośród delegatów. I może jeszcze jedno. Dziwnym jest dla mnie…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam kolego, czas minął. Chciałbym zapytać sali, czy sala przedłuża czas? Nieliczne głosy. Dziękujemy bardzo, dziękuję bardzo.

ROMAN JARMUSZKIEWICZ

Też dziękuję bardzo.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo kolegę Jerzego Sandurowicza [Senderowicza] z Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Kolejnym mówcą będzie kolega Adam Turkiewicz[32] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Bardzo proszę następnego mówcę o zbliżenie się do mównicy.

[PD 1kzd_2t_012_19810927 – 5 minut 52 sekundy]

JERZY SENDEROWICZ

Jerzy Senderowicz, poprawię. Więc chciałem przedstawić moje stanowisko z pozycji, że tak powiem, zza biurka, ponieważ życie rzuciło mnie kiedyś na kilka lat na stołek dyrektorski. Jak ja widzę te wszelkie zmiany jako były dyrektor? Uważam, że propozycje zaproponowane przez „Solidarność” oraz propozycje uchwał, które już zostały podjęte, w pewnym stopniu pomagają dyrektorowi w pracy, w pewnym stopniu pomagają również samorządowi w rozwiązywaniu najważniejszych problemów. Sporo dyskusji tyczy się sprawy powoływania dyrektora. Ja uważam, że najważniejszą sprawą nie jest powołanie dyrektora, ale jego odwołanie. Część mówców, czy właściwie prawie większość nie zauważyła dosyć ważnej zmiany w ustawie, którą wprowadziła „Solidarność”. Jest to zmiana w art. 2 ustęp 2 ustawy o samorządzie pracowniczym, który dopuszcza możliwość przeprowadzenia referendum na terenie zakładu przez załogę. Wiem, że to może być w przypadku negatywnej opinii pozycji i działania dyrektora zwycięstwo jedynie moralne, ale w moim odczuciu przegrana w referendum to jest w praktyce jak wywiezienie dyrektora na taczkach.

Widzę również generalnie zmienione takie systemy, że nie ma już współzarządzania samorządu, ale w wielu wypadkach, w sprawach decyzyjnych o losie przedsiębiorstwa jest decydowanie przez samorząd.

Sprawa druga: zlikwidowanie systemu nakazowo-decyzyjnego; właściwie ta sprawa przedstawiona przeze mnie w punkcie 2 jest najważniejszą. Ona, zlikwidowanie tego systemu, rozwiązuje dyrektorowi problem, rozwiązuje również problem dla samorządu pracowniczego. I sprawa trzecia: dyrektora w wielu przypadkach, tak podejrzewam, będzie wybierał nie organ założycielski, ale będzie wybierał samorząd. W związku z tym jest również zachwiany trzeci system.

I dwa wnioski na zakończenie, które z moich dedukcji mi się nasunęły i chciałbym zgłosić do Komisji Wnioskowej. Pierwsze, przyjąć zaproponowane przez KKP stanowisko związku w sprawie zmian ustaw, i drugie, zobowiązać przyszłe władze związku do wnikliwego rozpatrzenia propozycji rozporządzeń wykonawczych dotyczących wymienionych ustaw, zgodnie z intencjami społecznymi i zgodnie z intencjami naszego związku. Uważam, że rozporządzenia wykonawcze, one dopiero będą decydowały o przyszłości samorządu, o przyszłości zakładu. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę bardzo kolegę Adama Turkiewicza z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, przygotuje się kolega Bogusław Szybalski z Elbląga.

Bardzo proszę.

ADAM TURKIEWICZ

Drodzy delegaci, proszę wziąć pod uwagę, że jesteśmy w zasadzie pierwszą społeczną i zawodową organizacją prawdziwie demokratyczną w naszym kraju po wojnie. I na tej podstawie trzeba mieć na uwadze, że tę demokratyczną organizację obowiązuje parlamentaryzm demokratyczny, i to tak w stosunkach wewnętrznych w organizacji, jak i na zewnątrz. Proszę sobie wyobrazić, czy w jakimkolwiek parlamencie w Europie może przyjść związek zawodowy, przynieść gotową ustawę i powiedzieć: proszę ją zatwierdzić bez żadnych zmian. To jest przecież absurdalne żądanie. To jest nic innego, jak stawianie ultimatum, a nie propozycji projektowej. Dlatego jestem za tym, żeby negocjacje przeprowadzone przez KKP w tej sprawie, w sprawie samorządu uznać za słuszne i konieczne w chwili gospodarczej, naszej sytuacji w kraju [oklaski].

Można mieć pretensję do KKP, że był tak mały skład osobowy zebrania prezydium, ale, niestety, koledzy i koleżanki, te rzeczy się zdarzają również w okręgach, że bardzo często na zebraniu brakuje kworum dla podejmowania decyzji. To jest słaba strona nasza. A ja, gdy wstępowałem do „Solidarności”, zakładałem, że to jest pierwsza organizacja, która sobie stawia, że poprawę bytu osiągniemy jako zjawisko wtórne, to znaczy pierwsze poprawimy naszą postawę etyczną, a jako zjawiskiem wtórnym będzie postawa bytu ludzi [oklaski]. Dlatego apeluję, żeby nowe kierownictwo energicznie zabrało się do tej strony etycznej. Że jeśli ktoś przyjmuje rolę służebną, jaką jest właśnie służenie związkowi i w jakimkolwiek stopniu jego hierarchii, to musi największą wagę przywiązywać do swojej postawy.

A na zakończenie chciałem jeszcze zaapelować, abyśmy przy podejmowaniu tak istotnej uchwały odnośnie samorządu wzięli pod uwagę apel, jaki do nas skierował episkopat, kiedy apelował do nas, abyśmy z rozsądkiem podchodzili do wszystkich ważnych problemów i abyśmy kierowali się rozważną odwagą i odważną rozwagą. Dziękuję bardzo [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Bardzo proszę kolegę Bogusława Szybalskiego z Elbląga. Kolejnym mówcą jest Zbigniew Kowalewski[33], Ziemia Łódzka. Bardzo prosiłbym o podkreślanie różnic w stosunku do już wypowiedzianych przemówień kolegów, dlatego że to umożliwi szybsze zakończenie dyskusji.

Bardzo proszę.

BOGUSŁAW SZYBALSKI

Szanowni delegaci, zabieram głos tutaj również jako przedstawiciel ruchu samorządowego i członek rady koordynacyjnej samorządów pracowniczych regionów elbląskiego, gdańskiego i słupskiego. Dla nas uchwała I tury zjazdu w sprawie samorządu była opowiedzeniem się związku za modelem reformy gospodarczej. Model ten to model reformy samorządowej, ponieważ wierzymy, że w ten sposób wyjdziemy z kryzysu. Przebieg dotychczasowej dyskusji sprawia wrażenie, że uchwała jest aktem politycznym, a samorząd instrumentem w walce politycznej. Dlatego uważamy, że jest teraz czas na konkretne wnioski.

Oto one: zjazd zwraca uwagę prezydium na konieczność doboru kompetentnych i odpowiedzialnych ekspertów, którzy winni wszechstronnie naświetlać dyskutowane problemy, a nie prowadzić własnej polityki [oklaski]. Zjazd żąda od ekspertów działań w roli obiektywnych biegłych, a nie doradców do spraw politycznych [oklaski].

Zjazd przyjmuje do wiadomości decyzję prezydium KKP, równocześnie jednak uznaje za niezbędne kontynuowanie walki o prawdziwy samorząd w następujących formach: 1) opracowanie przez komisje i ekspertów wniosków, które przekazane zostaną w formie poprawek nowelizujących ustawę za pośrednictwem posłów, i 2) przeprowadzenie referendum nad tymi poprawkami.

I ostatni wniosek: zjazd deklaruje bezwzględne poparcie dla ruchu samorządowego i jego działaczy. Tak pojmuję wypełnianie uchwały z poprzedniej tury. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

Bardzo proszę kolegę Zbigniewa Kowalewskiego z Ziemi Łódzkiej. Kolejnym mówcą będzie kolega Janusz Karpiński[34] z Lublina. Bardzo proszę. Apeluję również o niepowtarzanie tez, które były dotychczas.

[PD 1kzd_2t_012_19810927 – 15 minut 41 sekund]

ZBIGNIEW KOWALEWSKI

Proszę państwa, chciałem państwu przedstawić stanowisko delegacji Ziemi Łódzkiej w sprawie, która jest przedmiotem naszej dyskusji.

Otóż stanowisko to jest następujące: przede wszystkim uważamy, że obowiązuje nas w dalszym ciągu, do tej pory przynajmniej, uchwała podjęta w pierwszej części zjazdu, ponieważ nie tylko nie została uchylona, a bez uchylenia nie traci ona mocy, ale co więcej, podczas całej dyskusji i dotychczasowego jej przebiegu nikt nie zgłosił wniosku o uchylenie treści, o uchylenie postanowień tej uchwały.

Jest to sprawa o ogromnym znaczeniu. Uchwała ta stanowi, jest elementem naszego prawa związkowego, ponieważ jest uchwalona przez nasz zjazd. I jeśli są delegaci, którzy stoją na stanowisku, że sytuacja uległa zmianie, to naprawdę niechże mają odwagę i postawią wniosek o uchylenie postanowień uchwały podjętej w pierwszej turze zjazdu. Bez tego uchwała ta musi obowiązywać [oklaski].

Stojąc właśnie na tym stanowisku, nasza delegacja uważa, że jeżeli chodzi o ocenę, krótko powiem, obu ustaw uchwalonych przez Sejm, to owszem, ustawy te uwzględniają częściowo niektóre żądania związku, ruchu samorządowego załóg i społeczeństwa, ale jednocześnie zawarte są w nich bardzo istotne przepisy, które godzą w samorządową reformę gospodarczą, stwarzają szansę utrzymania nomenklatury przy obsadzie stanowisk kierowniczych w przedsiębiorstwach, ograniczają wydatnie możliwość zarządzania przedsiębiorstwem przez załogę, nie mówiąc już o tym, że jest tam zapis, iż przedsiębiorstwem zarządza dyrektor, oraz utrzymują ważne mechanizmy odgórnego, nakazowego zarządzania przedsiębiorstwami przez centralny aparat biurokratyczny.

W związku z czym uważamy, że istnieje konieczność, tak jak to postanowiliśmy w uchwale podjętej w pierwszej części zjazdu, ażeby w ciągu najbliższych tygodni, proponujemy sześciu, zostało w sprawach, w których istnieje zasadnicza rozbieżność pomiędzy stanowiskiem związku a tymi ustawami, żeby zostało przeprowadzone ogólnozwiązkowe referendum w tej sprawie i żeby wola załóg wyrażona w tym referendum stała się podstawą polityki związku wobec samorządu pracowniczego na przyszłość. Jeżeli będzie to oznaczało, że na przykład w sprawie takiej, jak skład komisji konkursowej, nie możemy się zgodzić, ponieważ taka będzie wola załóg, to nie możemy się zgodzić i będziemy walczyć.

Oznacza to oczywiście walkę. Walkę, jasne, prowadzoną oddolnie, ponieważ, jak powiedział przewodniczący Lech Wałęsa i całkowicie się z tym zgadzam, decyduje sprawa praktycznej działalności. I na pewno tę praktyczną działalność będziemy musieli wówczas prowadzić konsekwentnie i stanowczo, nie oglądając się na zapory i na kłody, które są nam rzucane pod nogi i kłody, które są rzucane pod nogi ruchowi samorządowemu. I musimy jednoznacznie tutaj postawić sprawę, że ruch samorządowy weźmiemy w obronę.

I wreszcie ostatnia sprawa, która również jest elementem stanowiska naszej delegacji. Otóż uważamy, że nastąpiło, niestety, pogwałcenie uchwały pierwszej części zjazdu przez Prezydium KKP. To raz. Dwa, że nie jest problemem to, czy się zebrało czterech członków KKP, czy byli oni wszyscy, tylko spójrzmy do statutu – Prezydium KKP nie jest przez statut upoważnione do podejmowania tego rodzaju decyzji. Nie chcę statutu zacytować, mają go państwo wszyscy pod ręką, jeśli ktoś nie pamięta, to prosiłbym, żeby spojrzał. I w związku z tym uważamy, że…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego, czas minął.

ZBIGNIEW KOWALEWSKI

…wnioski statutowe powinny zostać z tego faktu wyciągnięte. Zarówno projekt uchwały, jak i tych wniosków złożyliśmy do Komisji Statutowej jako delegacja. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, dziękuję bardzo.

Kolega Janusz Karpiński z Lublina. Kolejnym mówcą będzie Ryszard Helak[35] z Bydgoszczy.

JANUSZ KARPIŃSKI

Szanowni delegaci, w związku z przebiegiem całej tej dyskusji wyłania się kilka punktów, które bez rozwiązań formalnych spowodują jak gdyby pewien korkociąg dyskusyjny na zjeździe. Ja nie będę w tej chwili oceniał samego stanowiska prezydium podczas wtorkowego posiedzenia, jak również merytorycznej decyzji. Chciałbym zasygnalizować pewne te cztery podziałowe punkty w naszej dyskusji.

Przede wszystkim jest to, w tej chwili z przebiegu dyskusji można wyciągnąć takie wnioski, że chodzi nam o stosunek do sposobu podjęcia przez Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej decyzji o samorządzie czy decyzji o art. 34 [ustawy o przedsiębiorstwach państwowych]. Następnie przewija się przez dyskusję problem zderzenia charakteru tej decyzji i wcześniejszego ukształtowania przez uchwałę zjazdu świadomości społecznej. Następnie stosunek do ustawy sejmowej naszego zjazdu i związku oraz pkt 4 – program działania naszego związku w kwestii samorządu w obecnej sytuacji, kiedy mamy uchwałę zjazdu, decyzję Krajowej Komisji Porozumiewawczej, ustawę sejmową i obiektywne warunki w kraju.

W związku z czterema tymi głównymi problemami, które przewijają się w dyskusji, składam formalne wnioski. Chciałbym to przy pomocy formalnych wniosków rozwiązać.

I pierwszy formalny wniosek kieruję do Komisji Uchwał i Wniosków, aby zgodnie z przebiegiem dyskusji przygotowała dwie alternatywne wersje projektów stanowiska zjazdu względem sposobu podjęcia decyzji przez Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej i poddanie ich pod głosowanie na zjeździe.

W stosunku do drugiego punktu, czyli problemu ukształtowania świadomości społecznej i zderzenia jej z decyzją Krajowej Komisji Porozumiewawczej, formułuję wniosek formalny również do Komisji Uchwał i Wniosków, aby w oparciu o dyskusję sformułowała projekt stanowiska zjazdu wobec merytorycznej decyzji Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej.

Następny wniosek formalny, aby Komisja Uchwał i Wniosków przygotowała w konsultacji z odpowiednim zespołem zjazdowym, a chodzi mi o zespół nr V, projekt uchwały zawierającej stanowisko związku do całej ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie.

Oraz czwarty wniosek formalny, do Komisji Programowej, aby wspólnie z zespołem zjazdowym nr V wypracowała ewentualnie zweryfikowała już wypracowany program naszego działania w kwestii realizacji celów samorządowych przez nasz związek. Dziękuję państwu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze. Proszę o przekazanie wniosków odpowiedniej komisji.

Proszę bardzo następną osobę, kolegę Ryszarda Helaka z Bydgoszczy.

[PD 1kzd_2t_012_19810927 – 24 minuty]

RYSZARD HELAK

Proszę państwa, bardzo trudno zabierać głos w dyskusji w piątej dziesiątce. Chciałbym na początku powiedzieć, że w zasadzie nosiłem się z zamiarem wycofania się z dyskusji już po tym, co powiedział kolega Palka z Łodzi. Jednakże na wszelki wypadek zatrzymałem się z tą decyzją, i okazuje się, że jednak w dyskusji pewne aspekty sprawy nie zostały poruszone, co postaram się tutaj państwu przekazać.

Mianowicie, może tak na wstępie – pamiętam burzę oklasków, która powitała sam projekt naszej tej uchwały dotyczącej samorządów. Dlatego dziwię się teraz tej jakby polaryzacji stanowisk. Jednocześnie chciałbym powiedzieć, że dyskutujemy troszeczkę niemerytorycznie. Jest dziwne, że część dyskutantów nie zdaje sobie z tego sprawy, że art. 34 ustawy praktycznie jest bez znaczenia. Dlatego że ustawa może zawierać takiego rodzaju stwierdzenie, że dyrektorów mianuje na przykład pan Jan Kowalski, zamieszkały w Pcimiu przy ulicy Armii Czerwonej 26, mieszkanie 2, pięć razy dzwonić, prawda, to jest bez znaczenia. W zasadzie decyzja zapada już na etapie konkursu, a potem następuje tylko możliwość wyboru tzw. negatywnego, bo komisja w jej obecnym składzie – chciałbym tutaj zaznaczyć, że pełny tryb postępowania komisji konkursowej określi Rada Ministrów w drodze zarządzenia. Żeby jeszcze nie było wątpliwości, proponuję porównać to z punktem 2 art. 34, gdzie chodzi o to, że Rada Ministrów w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi ustala tryb powoływania dyrektora, natomiast tu już nie powołuje się nikt na konsultację, więc praktycznie Rada Ministrów ustali nam, w jaki sposób komisja konkursowa będzie działała, nie będziemy mieli na to żadnego wpływu.

Tak że art. 35 jest w ustawie decydujący i praktycznie kładzie nam całą ideę samorządu. Dlatego stwierdzenie, że jak gdyby ustawa jest w opozycji w stosunku do uchwał III Plenum, jest co najmniej dziwne, dlatego że tylko powoduje utrwalenie nomenklatury, natomiast może w nieco zawoalowanej formie, co jest jeszcze groźniejsze.

Jednocześnie chciałem wrócić do jeszcze jednej sprawy, mianowicie strony formalnej tej naszej całej dyskusji. Mianowicie kolega przewodniczący Wałęsa powiedział, jak gdyby tłumacząc się, że podjął taką decyzję dlatego, że pozostał na placu sam, koledzy nie przyjechali, przyjechało tylko trzech czy czterech. Jestem ciekawy, czy taką samą decyzję podjąłby kolega Wałęsa, gdyby nikt nie przyjechał, a on był sam. To jest pytanie, które mnie bardzo nurtuje [oklaski].

Jeszcze jedna rzecz – chciałem zwrócić państwa uwagę na zmasowany atak propagandy na nasze obrady, na wyniki naszej I tury. Jeżeli wycofamy się w tej chwili z jakiejkolwiek z naszych uchwał, to proszę sobie wyobrazić, co się później stanie.

Tutaj chciałem jeszcze jedną rzecz tylko poruszyć, tak może na marginesie, że kolega z mojej delegacji, Rulewski, porównał tę ustawę do dziewczyny pozbawionej cnoty. Biorąc pod uwagę fakty statystyczne, uważam, że tego rodzaju porównanie jest krzywdzące co najmniej dla większości pań obecnych na sali. W związku z tym uważam, że żeby to porównanie było adekwatne, to należy to stwierdzić w ten sposób, że usiłuje się nam wcisnąć tę ustawę, podobnie jak by usiłowano nam narzucić małżeństwo ze starą nierządnicą [oklaski]. Żeby jeszcze ewentualnie rozwiać wątpliwości państwa, chciałem stwierdzić…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kolego, bardzo przepraszam, czas minął. Czy sala temat podtrzymuje?

RYSZARD HELAK

Już, jedno zdanie dosłownie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kolego, jest bardzo mało głosów, dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w tej chwili chcielibyśmy ogłosić dokładnie piętnastominutową przerwę. O godz. 17.10 koleżanka z Komisji Mandatowo-Wyborczej wchodzi z komunikatem na mównicę. Bardzo proszę o rygorystyczne przestrzeganie czasu. Dziękuję państwu za prowadzenie. Halo, przypominam regionom poszczególnym, że materiały dotyczące ordynacji są do odebrania w kolportażu. Proszę bardzo o odbiór w czasie przerwy.

[Przerwa]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…o bardzo szybkie zajmowanie miejsc. Naprawdę mamy opóźnienie. Musi nas obowiązywać pewna dyscyplina obrad.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…zajmowanie miejsc. Chcemy rozpocząć obrady i zakończyć je punktualnie dzisiaj.

Proszę o protokół Komisji Mandatowej i jednocześnie proszę służby porządkowe o bardziej energiczne zaproszenie delegatów na salę obrad.

[KOMUNIKAT NR 4 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ.

ODWOŁANIA W SPRAWIE MANDATÓW.

PROTOKÓŁ NR 8 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_2t_012_19810927 – 31 minut 29 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisja Mandatowo-Wyborcza pragnie odczytać państwu komunikat i protokół z dnia dzisiejszego. Może na początku przedstawię komunikat nr 4 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów:

„Do Komisji Mandatowo-Wyborczej I KZD wpłynęły cztery odwołania z poszczególnych regionów, dotyczące spraw mandatu delegata. 1. Region Zielona Góra – 14 miejsc mandatowych – zwrócił się o przyznanie czterech mandatów, których nie uwzględniła Krajowa Komisja Wyborcza. Komisja Mandatowa zobowiązała Region Zielonej Góry do przedstawienia odpowiednich dokumentów, co stanowiłoby podstawę do przyznania dodatkowych czterech miejsc mandatowych. W dniu 24 września delegat Zielonej Góry przedstawił pismo, w którym stwierdza, że władze regionu nie były w stanie przygotować właściwych dokumentów, w związku z czym poddają się decyzji Komisji Mandatowo-Wyborczej. Komisja Mandatowo-Wyborcza w oparciu o posiadane już materiały nie ma podstaw do przyznania dodatkowych czterech miejsc mandatowych.

2. Region Jelenia Góra, 10 miejsc mandatowych. W przerwie między turami zjazdu zwołano Walny Zjazd Delegatów regionu, na którym przyznano mandat delegata przewodniczącemu zarządu regionu, koledze Andrzejowi Piesiakowi[36], a jednocześnie wycofano mandat koledze Jerzemu Dworakowskiemu[37]. Komisja Mandatowo-Wyborcza wydała mandat delegata koledze Andrzejowi Piesiakowi, anulując mandat Jerzego Dworakowskiego. Liczba miejsc mandatowych w Jeleniej Górze pozostała bez zmian.

3. Wniosek Regionu Konińskiego o wydanie dodatkowego mandatu oddalono. Komisja Mandatowo-Wyborcza oddaliła, uznając, iż Krajowa Komisja Wyborcza na podstawie posiadanych dokumentów prawidłowo przyznała liczbę miejsc mandatowych.

4. Komisja Mandatowo-Wyborcza wydała dwa mandaty delegata Regionowi Łódzkiemu na podstawie decyzji Krajowej Komisji Wyborczej z dnia 30 VIII [19]81 r. oraz na podstawie protokołu 4 Walnego Zjazdu Delegatów regionu, który odbył się między turami zjazdu, na którym wybrano dodatkowo 2 delegatów. Ostatecznie Region Łódzki reprezentowany jest przez 49 delegatów.

W chwili obecnej ilość przyznanych mandatów delegata na I Krajowy Zjazd Delegatów wynosi 898. Podpisała: przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej Danuta Nowakowska”.

I „Protokół nr 8 Komisji Mandatowo-Wyborczej Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność»

Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów przedstawionych przez Krajową Komisję Wyborczą stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I KZD jest 898 delegatów. W dniu 27 IX na sesji przedpołudniowej obecnych jest 829 delegatów, co stanowi 92,3 proc. ogółu. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności delegatów dokonano na podstawie list obecności. Gdańsk, dnia 27 IX 1981, podpisy członków Komisji Mandatowo Wyborczej”. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kontynuujemy dyskusję. Głos zabierze Edward Nowak z Regionu Małopolska, przygotuje się Jerzy Dyner[38], jeśli dobrze odczytuję, z Regionu Mazowsze.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI O USTAWACH O SAMORZĄDZIE

PRACOWNICZYM I PRZEDSIĘBIORSTWIE PAŃSTWOWYM

ORAZ O DECYZJI PREZYDIUM KKP Z 22 WRZEŚNIA 1981 r.]

[PD 1kzd_2t_012_19810927 – 36 minut 20 sekund]

EDWARD NOWAK

Szanowni państwo, chciałbym wystąpić tutaj niejako w dwojakiej roli. Po pierwsze, chciałbym wystąpić jako oficjalny reprezentant woli załogi Huty Lenina, jak również Rady Koordynacyjnej Samorządów Regionu Małopolska, a równocześnie dostałem upoważnienie od Stoczni im. Adolfa Warskiego w Szczecinie i Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych w Olsztynie do przedstawienia ich oceny tego, co się działo w związku z uchwaleniem ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie przedsiębiorstwa państwowego. Równocześnie jednak, jeżeli państwo będą mieli cierpliwość, chciałbym podzielić się własnymi sugestiami na temat uchwalonych ustaw i pewnymi propozycjami, ponieważ od początku biorę udział w pracach Sieci nad ustawą o przedsiębiorstwie społecznym.

Po pierwsze, chciałbym państwu odczytać stanowisko Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego oraz Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych Stomil w Olsztynie, dwóch z zakładów wiodących w Sieci, w sprawie ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie.

„Stoczniowcy z Warskiego oraz załoga OZOS Stomil w Olsztynie zdecydowanie protestują przeciwko treści ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie, jak również przeciwko postępowaniu niektórych członków prezydium KKP. Nieodpowiedzialne postępowanie niektórych członków prezydium KKP w sprawie samorządu doprowadziło do kompromisu, będącego w istocie porażką związku i całego społeczeństwa. Niektórzy członkowie prezydium KKP w dniu 22 IX, wbrew uchwale I tury zjazdu, praktycznie zadecydowali o stanowisku całego związku w sprawie samorządu. W ten sposób kilka osób, niestanowiących ciała formalnego, zadecydowało o sprawie o tak kapitalnym znaczeniu. Robi to wrażenie gry politycznej i w zasadniczy sposób narusza związkową demokrację. Sygnalizując te niebezpieczeństwa w działaniach niektórych członków władz związku, zwracamy się do delegatów na zjazd o zdecydowane przeciwstawienie się łamaniu związkowej demokracji”.

Było to [oklaski] stanowisko stoczni szczecińskiej i Stomilu z Olsztyna.

Proszę państwa, nasza ocena w hucie tego faktu jest również bardzo negatywna. Chcę powiedzieć, padało tu wiele gorzkich słów, my również jesteśmy bardzo rozczarowani tym, co się stało. Uważamy, że nie jest to kompromis, lecz bardzo poważne ustępstwo. Chcę państwu powiedzieć, że przeprowadziliśmy w Hucie im. Lenina w Krakowie referendum, na którym zadaliśmy trzy pytania: o sens uspołeczniania zarządzania, o to, czy załoga ma zarządzać i czy ma powoływać dyrektora. Odpowiedź padła 3 razy tak w 90 proc. I teraz w jakiej sytuacji się znajdujemy? Mam wrócić do swojej załogi i mam dalej prowadzić temat samorządu pracowniczego u nas w hucie? Uważam, że ustawy, które są przyjęte, niestety absolutnie nas nie zadawalają. Wynika to z wielu powodów. Jesteśmy bardzo nieufni do władzy, uważamy, że dzisiaj dokonanie tak wielkiego ustępstwa spowoduje, że władza będzie nam zabierać kolejne pola, bo przecież istotą każdej władzy jest ciągłe rozszerzanie zakresu swojej władzy, a niestety nie mamy powodu, by tej władzy ufać. Sprawa o zasadniczym znaczeniu, kategoryzacja przedsiębiorstw, to jest związane z różnym trybem wybierania dyrektora. Otóż proszę państwa, jak będzie wyglądać sytuacja np. Huty Lenina, jeżeli z jednej strony jest ocena załogi, że załoga winna zarządzać, czyli wybierać dyrektora, jednym z elementów zarządzania jest wybór dyrektora, a z drugiej strony jest wiadomym, że największy zakład przemysłowy w Polsce na pewno będzie przymuszany do tego, by wejść w skład tej nomenklatury. Powstanie oczywiście…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam pana bardzo, ale czas minął. Muszę zapytać sali, czy ma pan kontynuować dalej. Dziękuję bardzo.

Proszę kontynuować.

EDWARD NOWAK

Powstanie, proszę państwa, ognisko zapalne. Czyli sytuację mamy taką – jest stan zapalny na poziomie centrum i powstanie bardzo wiele centrów lokalnych, centrów zapalnych na poziomie przedsiębiorstw. Powstanie sytuacja bardzo trudna, gdyż będziemy musieli gasić bardzo wiele pożarów, a władza to wykorzysta, propaganda to wykorzysta, będą nas za to atakować.

Proszę państwa, wiele tutaj na tej sali było mowy tak bardzo ogólnie o tym, że nas to zadawala, nie zadawala. Stwierdzam, że niewielu z dyskutantów poruszyło tak w sposób taksatywny negatywy tej ustawy i ewentualne pozytywy tego, co żeśmy wywalczyli. Jeżeli państwo pozwolą, to postaram się w miarę szybko to zrobić.

Otóż dla mnie sprawą zasadniczą, negatywną, jest nie dyrektor, a stwierdzenie, że samorząd pracowniczy zarządza przedsiębiorstwem. Tymczasem w projekcie jest zapisane, że samorząd uczestniczy w zarządzaniu, a dyrektor zarządza. Jeżeli byśmy tę kwestię rozstrzygnęli, kwestię pryncypialną, reszta byłaby sprawą dograń wręcz technicznych. Tymczasem daliśmy się wpuścić w kanał, sprowadzając wszystko do osoby dyrektora, wybijając dyrektora na pierwszy plan. Było to oczywistym błędem.

Druga sprawa: powoływanie i odwoływanie dyrektora przez radę pracowniczą. Każdy zna, nie będę powtarzał, oczywiście jest to ograniczenie kompetencji samorządu.

Trzecia sprawa: znaczną ingerencją w prawa samorządu wydaje mi się komisja konkursowa; też tutaj jest znana i nie będę omawiał.

Negatywny jest zapis o tworzeniu zrzeszeń obligatoryjnych. Całe szczęście, że udało się wprowadzić słowo „w wyjątkowych wypadkach” – to oczywiście ogranicza, ale nie likwiduje całej sprawy.

Myślę, że sprawa banków, wyjęcie banków, proszę państwa, spod działania ustawy, czyli że w bankach nie może być praktycznie samorządu, jest grubym błędem. Banki powinny opierać swą działalność na zasadach komercyjnych, w bankach powinien być samorząd, oprócz Narodowego Banku Polskiego.

Chcę poza tym powiedzieć, że uchwalono dwie ustawy – rzecz, którą wszyscy znacie. Jakie niebezpieczeństwo rodzi – wiadomo. Jest bardzo dużo w ustawie odniesień, odsyłaczy do rozporządzeń wykonawczych Rady Ministrów. To jest również bardzo niebezpieczne. W ogóle cała ustawa, niestety, moim zdaniem, jest dosyć słaba technicznie.

Proszę państwa, ponarzekałem trochę, ale był to głos, który musiałem powiedzieć, zobligowany głosem mojej załogi, która w sposób jednoznaczny wyraziła swoją wolę i głos samorządów regionu. Ale chciałbym również powiedzieć coś od siebie, jako delegat. Wydaje mi się, że musimy zwrócić uwagę na pewne uwarunkowania zewnętrzne, jakie towarzyszyły uchwalaniu tej ustawy. Przecież dla każdego jest jasne, że władza dążyła do konfrontacji ze społeczeństwem. Zmierzała do tej konfrontacji prostą drogą. Z drugiej strony była wywierana bardzo silna presja załóg, z tych powodów takich motywacyjnych – ludzie chcieli mieć motywację do pracy, dlatego chcieli zarządzać. W tym momencie tutaj utrąciliśmy tę sprawę.

Poza tym myślę, że bardzo poważnym błędem był brak jednoznacznego i odpowiednio wcześnie ustalonego stanowiska związku. Państwo wiecie o tym, że Sieć opracowała projekt i ten projekt nie stał się projektem KKP. Krajowa Komisja niestety zwlekała z uchwaleniem tego, z uznaniem tego projektu jako projektu związku. To spowodowało taką sytuację, że z jednej strony władza jakby się umocniła – mogliśmy mieć lepszą pozycję przetargową z władzą, gdyby to wcześniej zrobiono, a z drugiej strony być może udałoby się znaleźć tych posłów, którzy by wnieśli inicjatywę ustawodawczą i wtedy byłyby te dwa projekty równorzędne, a nie byłby rozpatrywany projekt rządowy tylko. A jakimś tam przyczynkiem do dyskusji w tej sytuacji był tylko nasz projekt społeczny.

Proszę państwa, generalnie jednak trzeba stwierdzić, że ustawa posiada również znaczną ilość pozytywów. Trzeba powiedzieć, zresztą na tej sali padło to już wielokrotnie, że jest to pierwszy, a pierwszy jest zawsze najtrudniejszy i chyba najpoważniejszy krok w kierunku autentycznego samorządu i że walka dopiero się zaczyna.

Dlatego, jeżeli mógłbym coś sugerować, to ja osobiście uważam, chociaż robię to z wielkim rozgoryczeniem i z wielkim niesmakiem, że powinniśmy uczynić, ale chyba naprawdę po raz ostatni, gest wobec władzy, uznać ten kompromis, ale to musi być faktycznie gest ostatni. I władza musi zrozumieć. Musi zrozumieć to, że więcej tych gestów nie będzie, bo zbliża się zima, a tej zimy naprawdę już może społeczeństwo nie wytrzymać, i wtedy, nie wiem…

Proszę państwa, chciałbym skupić się jeszcze na chwilę nad pozytywami ustawy. Trzeba stwierdzić, że samo opracowanie alternatywnego projektu względem projektu rządowego dało nam już dosyć dobrą pozycję wyjściową. Poza tym spowodowało to wzrost niesamowity zainteresowania, zresztą po słynnej kampanii propagandowej przeciwko projektowi społecznemu. Doszło do tego, że załogi zaczęły wywierać bardzo silną presję, która w końcu dała pozytywne rezultaty również, bo przecież Sejm zdecydował się odrzucić projekt rządowy w pierwszej jego wersji. Poza tym uznano organy samorządu za organy przedsiębiorstwa, a to jest stwierdzenie, które ma kolosalne znaczenie, takie formalnoprawne.

I wreszcie wydaje mi się, że sprawą absolutnie ważną jest zakres kompetencji, jakie samorząd posiada. Proszę państwa, tego w tym kraju nie było i w niewielu krajach na świecie moglibyśmy się doszukać tak szerokich kompetencji.

Chciałbym kończyć, ponieważ już faktycznie za długo mówię, chciałbym jednak jeszcze odpowiedzieć sobie na pytanie i może państwu zasugerować, co robić dalej. Bo wydaje mi się, że samo przyjęcie kompromisu nie załatwia niczego. Należy szukać jakichś dróg wyjścia i stawiać pewne propozycje. Dlatego ja osobiście proponuję państwu i proponuję forsować to u siebie w zakładach, by zakładać rady pracownicze i wspierać te rady pracownicze. Komitety założycielskie, które powstały, również powinny doprowadzić do wyboru rad pracowniczych. Po drugie, sprawą niezwykle ważną jest walka o interpretację tych zapisów ustawy, które budzą nasze wątpliwości, interpretację zgodną z wolą załóg. To jest wielkie pole do działania. Tam jest wiele spraw niedogranych w tych ustawach, one są niezbyt zdecydowanie sformułowane i możemy tutaj walczyć o interpretację z duchem, jakiego życzą sobie załogi.

Sprawa referendum, proszę państwa. Uchwaliliśmy na I turze zjazdu referendum na temat samorządu. Myślę, że referendum być powinno, ale ono powinno zmienić nieco cel. Referendum powinniśmy wykorzystać do tego, by zadać takie pytania, by uzyskać interpretację pewnych niepewnych punktów w ustawie zgodnie z wolą załóg. Np. można zadać pytanie: czy życzysz sobie, by twoje przedsiębiorstwo weszło w zrzeszenie obligatoryjne? Można zadać pytanie: czy życzysz sobie wyboru dyrektora, czy uważasz, że powinien powoływać ktoś inny? Takich pytań można zadać kilka. I wydaje mi się, że tak przeprowadzone referendum może być bardzo dobrym elementem przetargowym w walce o kategoryzację przedsiębiorstw.

Wreszcie, proszę państwa, wydaje mi się, że powinniśmy walczyć w ogóle o nowelizację ustawy. Przecież ta ustawa jest tylko pewnym wstępem, jest takim przedpokojem do dopiero jakiejś dopracowanej formy. Zresztą ustawa jest jakościowo bardzo kiepska i to daje nam też pewne podstawy walki. Dlatego należy zdecydowanie walczyć o nowelizację ustaw i myślę, że za rok może najpóźniej doczekamy tego momentu.

I wreszcie, proszę państwa, sprawa, którą chciałbym na końcu poruszyć, ostatnia – walka o nowe ustawy. Otóż ustawa o przedsiębiorstwie, ustawa o samorządzie jest tylko pierwszym elementem reformy samorządowej. Ale przecież wiadomo, że ona nie może być samotna. Ona musi zostać obudowana innymi ustawami. I tu zaczyna się wspaniałe pole dla związku. Związek musi cisnąć na ustawę o bankach, ustawę antymonopolistyczną, o systemie ekonomiczno-finansowym itd.

Kończę – ostatnie zdanie. Chciałbym powiedzieć, że chociaż z przykrością przyjąłem takie stanowisko i przyjąłem takie decyzje, to chcę powiedzieć, że nie rozstaję się z pojęciem „przedsiębiorstwo społeczne”. I nigdy chyba się z tym pojęciem nie rozstanę. Myślę tylko, że odwlecze się ono na pewien czas, ale wcześniej czy później to słowo i treść, która się kryje za nazwą „przedsiębiorstwo społeczne” wrócić musi. Dziękuję państwu bardzo [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Jerzy Dyner, Region Mazowsze, przygotuje się Jan Brodzki, Ziemia Płocka.

JERZY DYNER

Uważam, że całą ocenę dotychczasowych rozmów na temat realizacji reformy gospodarczej i tego, co zostało dokonane poprzez grupę, która realizowała to w Sejmie, należy dokonać w trzech płaszczyznach, ponieważ ta dyskusja, jaką prowadzimy, jest co nieco chaotyczna i zaciera nam pewne wnioski, które muszą z tego wypłynąć.

W związku z tym uważam, że trzeba rozbić całą sprawę na trzy punkty. Jako pierwszy punkt należy dokonać oceny trybu prowadzenia negocjacji w Sejmie – może nie negocjacji, może rozmów. Jako drugi punkt należy ocenić samą decyzję prezydium KKP. Jako trzecią sprawę należy dokonać oceny obu ustaw – czy są zadowalające w stosunku do kierunku, jaki przyjął związek zawodowy odnośnie realizacji programu reformy gospodarczej.

Jeżeli chodzi o pierwszą sprawę, uważam, że w czasie rozmów prowadzonych w Sejmie zostało popełnionych szereg niedopuszczalnych błędów. Między innymi podczas całego toku rozmów nie konsultowano wszystkich posunięć z członkami związku, jak również z innymi ekspertami oraz przedstawicielami ruchu samorządowego.

Sprawa druga: przez cały czas rozmów nie składano na piśmie stanowiska grupy negocjującej. Na tym etapie, na tym szczeblu rozmów nie można polegać na tym, co się powie, i na tym, co protokolant z komisji sejmowej czy rządowej zapisze, ponieważ jest wtedy możliwość interpretacji. Uważam, że to jest bardzo poważny błąd.

Sprawa trzecia: szereg razy grupie chodzącej do Sejmu były zwracane uwagi na niebezpieczeństwa grożące z dalszych zapisów i na to, że jeżeli skupimy się na sprawie dyrektora, to przejdziemy w dyskusję bardziej demagogiczną niż merytoryczną. Niestety, pomimo że przed pierwszym złożeniem protokołu zapisu w Sejmie odnośnie stanowiska związku, zostało dostarczone doc. Jakubowiczowi, jako ekspertowi tej komisji, szczegółowe opracowanie wszystkich punktów proponowanych ustaw, nie zostało to złożone w Sejmie. Trzykrotnie była nowelizowana ocena obu ustaw w toku postępu rozmów. Ani razu nie została ona złożona. Uważam to za kardynalny błąd.

I chciałem podkreślić tutaj, że ci eksperci, którzy uważają się za wszechstronnych we wszystkich dziedzinach, zarówno ekonomicznych, politycznych, spraw polityki gospodarczej, jak i prawnych, są po prostu dla mnie blagierami. Takich ekspertów nie ma [oklaski].

Uważam, że niedobrze się stało, że przeniesiono walkę o pewne gwarancje prawne na szereg drobniejszych punktów. Mianowicie zdając sobie sprawę, jak trudno nam było walczyć o poszczególne zapisy w Sejmie, uważam, że będzie nam znacznie teraz trudniej walczyć o szereg rozporządzeń Rady Ministrów, jako o uzupełnienia do obu tych projektów. Ktoś powiedział, że… szereg tu mówców, że o szereg zapisów, które nie są dla nas korzystne, realizację tych zapisów, będą walczyć pojedyncze zakłady pracy. Ja m.in. jestem przedstawicielem FSO i wiem, że my tych spraw nie popuścimy – najwyżej będziemy je dłużej załatwiać. Ale jak łatwo się o te sprawy pojedynczo samemu walczy, nawet tak dużym zakładom pracy, mogą coś o tym chyba powiedzieć przedstawiciele Huty Lenina.

Sprawa oceny decyzji prezydium KKP. Oczywiście jestem w stanie przyjąć argument, że prezydium zadecydowało według tych argumentów…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam pana bardzo, czas minął.

Proszę salę o decyzję. Dziękuję bardzo.

Proszę kontynuować.

JERZY DYNER

Jestem w stanie przyjąć uzasadnienie, że prezydium KKP podjęło decyzję na podstawie tych faktów i argumentów, które im przedstawiono. Prezydium oczywiście nie musi być ekspertami we wszystkich sprawach. Natomiast zdziwiła mnie tutaj wypowiedź Lecha Wałęsy, że eksperci przedstawili tylko sprawę dotyczącą jednego punktu, wiedząc doskonale o tym, jakie konsekwencje niosą dalsze zapisy. Był to po prostu obowiązek tych ekspertów i uważam to za drugi, niedopuszczalny błąd ze strony ekspertów.

Sprawa następna: cały czas próbował związek prowadzić politykę taką, aby nie wdawać się w sprawy polityczne, tylko prowadzić realizację naszego programu na innych płaszczyznach. I podkreślam, że w sprawach tych obu ustaw można było prowadzić dyskusję na płaszczyźnie ekonomicznej, na której istnieją konkretne zapisy, konkretne zasady. Niestety, popełniono ten błąd, że z dyskusji ekonomicznej zrobiono sprawę polityczną.

Sprawa następna: oceny samych ustaw. Nie będę tutaj przytaczał poszczególnych zapisów i jakie konsekwencje one niosą, ponieważ zrobiło to szereg przedmówców przede mną. Chciałem tylko powiedzieć, że albo zespół V, który zajmował się reformą gospodarczą i polityką gospodarczą, pracujący między zjazdami, powinien dokonać analizy zapisu obu ustaw i przedstawić jeszcze tutaj na zjeździe te punkty, o które będziemy musieli w dalszym toku walczyć jako punkty niegwarantujące realizacji całej reformy gospodarczej, albo prezydium, znaczy nowo wybrana Komisja Krajowa będzie musiała takiej analizy dokonać i przyjąć jednolite stanowisko, jeżeli chodzi o wypracowanie taktyki walki o te punkty. Sprawa, jak podkreślili już inni, nie jest przegrana – jest to tylko pewien etap realizacji ogólnie reformy gospodarczej. Na zakończenie chciałem podkreślić jedną rzecz, że są tutaj osoby, które może uważają, że sprawa samorządu jest mało ważna dla związku, ponieważ jest to jeden tylko z aspektów tego, o co w tej Polsce trzeba walczyć. Jeżeli ktoś zna przemysł, wie, co się w tej chwili dzieje, jak głęboko sięga nasz kryzys, powinien zrozumieć, że samorząd jest jednym z elementów reformy gospodarczej, a w tej chwili kształt tej reformy to jest po prostu walka o przetrwanie ekonomiczne związku i nie należy tutaj w tym momencie dyskutować o konsekwencjach politycznych. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_012_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_013_19810927]

…się Jerzy Kropiwnicki[39], Ziemia Łódzka. Przedtem jednak poproszę o komunikat. Proszę o głos dla spikera.

MICHAŁ KUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Mam następujący komunikat: dostaliśmy list z Rumunii, niestety nie mamy odpowiedniego tłumacza. Jeżeli ktoś na sali zna język rumuński i chciałby nam pomóc, bardzo prosimy o zgłoszenie się w sekretariacie prezydium zjazdu. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja mam jeszcze właściwie nie tyle wniosek, ile prośby, które do nas wpływają. W trosce o porządek i równość doradców wszystkich regionów proszę o doprowadzenie do przestrzegania zasady, że na sali obrad mogą znajdować się tylko delegaci i służby specjalistyczne. Wszyscy eksperci powinni zajmować miejsca wydzielone dla nich na widowni i komunikować się ze swymi delegatami w sposób ogólnie ustalony. Proszę służby porządkowe o przestrzeganie tych spraw [oklaski].

Proszę bardzo, pan Jan Brodzki, Ziemia Płocka.

JAN BRODZKI

Proszę państwa, no głos jest prawie ostatni, wszystko zostało powiedziane. Chciałbym powiedzieć jako przewodniczący w sumie komisji zakładowej, niebędący bardzo wysoko, swoje odczucia, bo my właśnie na tych najniższych szczeblach musimy właśnie naszym członkom związku głównie tłumaczyć różne pomyłki, różne niedociągnięcia, a działo się to w historii rocznej naszego związku już nie po raz pierwszy.

I tak właśnie chciałem powiedzieć, że związek nasz jest związkiem i nie powinien zajmować się żadną polityką, nie powinni nasi działacze na najwyższym szczeblu, czy to Lech Wałęsa czy ktokolwiek inny, uważać, że są mądrzejsi od 36-letnich oszustów i polityków, którzy przez tyle lat oszukiwali nas. Nie można ukrywać… [oklaski]. Nie można ukrywać dalekosiężnych celów i prowadzić żadnej kuluarowej lub poufnej dyskusji. Nie raz możemy być wmanipulowani właśnie w ten sposób, że ktoś nam coś powiedział, dwóch posłów przyszło, powiedzieli, że tam plenum ustaliło to i tamto i nie przyjmie. Proszę państwa, ja z kilkoma osobami telefonicznie rozmawiałem i osobiście, którzy uczestniczyli na obradach tego prezydium. Każdy mówił zupełnie co innego. Zupełnie sprzeczne informacje. Dlatego tak się domagałem wysłuchania tutaj tych taśm. Niestety, zaginęły gdzieś, nie wiem dlaczego.

W każdym bądź razie, proszę państwa, popieram głos Bogusława Szybalskiego, nie będę tutaj się powtarzał – powinniśmy zweryfikować całkowicie ekspertów. Zastanawiałem się, czy tutaj wymienić nazwiska poszczególnych ekspertów, którzy wpłynęli na tym prezydium na decyzję podejmowaną przez prezydium. W końcu związek ufa ekspertom, ponieważ ludzie, którzy są w prezydium, nie są w stanie umysłem objąć wszystkich spraw szczegółowych, samorządów czy innych i dlatego ten zjazd, to prezydium ufa tym ludziom. I jest niedopuszczalne, żeby ci eksperci manipulowali tym prezydium. Nazwisk nie będę wymieniał, ponieważ gdybym je wymienił i postawił wniosek na przykład o odwołanie takiego czy innego eksperta, a zjazd bo go uchylił, to wówczas taki ekspert byłby zatwierdzony na dwa lata; nikt by go nie mógł usunąć.

Niemniej jednak stawiam wniosek formalny, ażeby Komisja Krajowa nowo wybrana zweryfikowała całą listę ekspertów, szczególnie tych ludzi, którzy w sytuacji w związku krytycznej, w marcu i teraz właśnie wprowadzili nasz związek w maliny. My będziemy musieli się tłumaczyć ludziom, już niezależnie, czy to jest decyzja słuszna czy niesłuszna. Ale my będziemy tłumaczyli tym załogom [oklaski]. Albo my jesteśmy 10-milionową rzeszą i nie jesteśmy durniami, i nie można mówić, że związek musi na szczeblu najwyższym prowadzić politykę, że muszą eksperci mieć informacje, i tylko związek może być uratowany przez 2 czy 3 ekspertów. Nam polityki nie potrzeba, my jesteśmy związkiem. Dajmy sobie spokój z polityką, bo nigdy nie wygramy. Zajmujmy się normalnymi sprawami związkowymi, żadnymi kuluarowymi rozmowami.

W związku z tym stawiam następny wniosek formalny: dla dobra związku przyjąć decyzję prezydium KKP do wiadomości oraz przygotować uwagi i poprawki do ustaw i za pośrednictwem posłów domagać się nowelizacji obu ustaw przez Sejm. Wniosek ten podpisali wszyscy delegaci Ziemi Płockiej. Chciałbym również powiedzieć, że niektórzy, którzy tutaj zabierali głos, mieli decydujący wpływ właśnie w marcu na podjętą decyzję przez prezydium. I w tej chwili należałoby się również zastanowić, czy powierzać im administracyjne funkcje tak odpowiedzialne. Dziękuję serdecznie [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Głos zabierze Jerzy Kropiwnicki, Ziemia Łódzka. Jako ostatni zapisany do głosu jest Janusz Sanocki, Region Nysa.

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 5 minut 8 sekund]

JERZY KROPIWNICKI

Proszę państwa, dyskusja w dniu dzisiejszym waha się bez przerwy między euforią a rozpaczą, i w całej tej dyskusji jest pewne pomieszanie. Sprawy trzeba rozdzielić i trzeba je potraktować w taki sposób, w jaki na to zasługują. Pierwsza sprawa dotyczy negocjacji. Negocjacje w moim przekonaniu, na podstawie informacji, jakie otrzymałem o ich przebiegu i trybie podejmowania decyzji, były prowadzone w sposób nieudolny. I ten zjazd powinien to stwierdzić. Sprawa druga – sprawa decyzji prezydium. Jest nie na miejscu zastanawianie się, czy prezydium zebrało się w 10-, 4-, 5-, czy 20-osobowym składzie. Choćby się zebrało w najpełniejszym składzie, w jakim mogłoby się zebrać, uchwał zjazdu łamać mu nie było wolno [oklaski].

I to są dwa pierwsze stwierdzenia. Teraz powiem coś niepopularnego: jestem takiego samego zdania jak państwo na temat składu Sejmu. Uwagi, które dzisiaj padły na temat tej decyzji Sejmu i jej znaczenia – mówię o osobach krytykujących – są po prostu nie na miejscu. Otóż Sejm – czyniąc to dobrze czy będąc manipulowanym, wszystko jedno – próbował zachować się tak i działał w przekonaniu, że czyni zgodnie z wolą społeczeństwa. Jest to fakt bez precedensu w 35-letniej historii Polski i to też trzeba odnotować [oklaski].

Dla posłów, dla Sejmu było wszystko jedno. Oni nie muszą wchodzić w strukturę naszych decyzji, czy prezydium KKP miało prawo, czy nie miało, czy negocjatorzy byli upoważnieni, czy nie byli upoważnieni. To byli dla nich reprezentanci związku „Solidarność” i Sejm tak ich potraktował. I dobrze, że tak się stało. Winy za to, co się stało, szukajmy po naszej stronie.

Wobec tego drugim punktem, jaki należałoby tutaj stwierdzić, to jest stwierdzenie niezadowolenia z powodu decyzji podjętej przez prezydium. Nie chodzi mi o to, czy ona była słuszna, czy nie – nie wolno było prezydium łamać uchwały zjazdowej. Jeśli było to konieczne, należało nas o tym przekonać, a te dwa dni, jeśli Sejm mógł czekać kiedyś, aż się skończy plenum, mógł poczekać na te dwa dni zjazdu. Takie jest moje przekonanie [oklaski].

A teraz sprawa następna. Ustawy zostały przyjęte, znaleźliśmy się w nowej rzeczywistości. I teraz jest pytanie: czy będziemy się miotać między rozpaczą a euforią, czy się zastanowimy, jaki to jest moment, jaki to jest punkt w naszej walce? Tak – w naszej walce o samorząd, o rynek w tym kraju, o reformę gospodarczą. Bo to jest podstawowe pytanie w tej całej historii. Uczyniony został pierwszy krok. Jak? Zdołałem to ocenić. Jest ustawa, która coś tam określa i zostawia jakiś teren ziemi niezapisanej…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale czas minął. Proszę salę. Dziękuję bardzo.

Proszę kontynuować.

JERZY KROPIWNICKI

Tę ziemię niezapisaną trzeba zająć, trzeba zająć. Trzeba zrealizować w kontekście naszej wizji reformy gospodarczej to, co tej reformie gospodarczej ma służyć. Nadać tym posunięciom, tym punktom, które tam są, naszą interpretację, taką, jakiej Polska w tej chwili potrzebuje, jakiej polska gospodarka w tej chwili potrzebuje, i zrealizować. Będzie to walka trudna, bo to już nie jest walka na polu wyraźnym. Walka o ustawę jest walką łatwą. My tutaj będziemy mieli walkę szalenie trudną, na wielu odcinkach. W wielu zakładach pracy będzie handryczenie się o listę, o regulamin, o skład rady, o różne inne takie rzeczy. Ale trzeba wiedzieć, o co nam tutaj chodzi i tę walkę przeprowadzać, i przeprowadzać ją tak, jak robiliśmy przez cały rok ubiegły, jesień roku ubiegłego. Po prostu stwarzać fakty, stwarzać fakty [oklaski]. To jest to, co w tej chwili musimy i powinniśmy zrobić z tą całą rzeczą. Nie mamy w tej chwili wyjścia – uznać czy nie uznać to, co w naszym imieniu, czy nam się to podoba czy nie, nasi przedstawiciele z Sejmem załatwili.

Proponuję, żeby wobec tego, podsumowując całe zagadnienie, uczynić ten akt dobrej woli. Nasz związek stać na to, tym bardziej że wiele rzeczy jest jeszcze do odwalczenia. To są pierwsze ustawy z całego pakietu reform gospodarczych. Uznać kierunek tych ustaw, które zostały przyjęte, zapisać to pole, które jest do zapisania, nadać taką interpretację, jaka jest potrzebna temu krajowi, tej gospodarce i temu związkowi. I, niestety, wyrazić naszą dezaprobatę co do sposobu negocjacji i co do podjęcia decyzji w taki sposób, w jaki zostały podjęte. Natomiast nie obciążać tego smętnymi uwagami dotyczącymi ekspertów, bo to jest beatyfikacja ekspertów. Odpowiedzialność za negocjacje ponoszą negocjatorzy i negocjator powinien wiedzieć, jak ma prowadzić negocjacje [oklaski]. I on powinien ponosić odpowiedzialność za to, czy się daje za nos wodzić ekspertowi czy nie. Ekspert jest od tego, żeby wyraził swoją opinię, a jeśli przekracza, to obowiązkiem negocjatora jest go posłać do kąta. Dziękuję za uwagę [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Janusz Sanocki, Region Nysa, przygotują się przedstawiciele Sieci.

JANUSZ SANOCKI

Proszę państwa, uważam, że przegraliśmy bitwę, ważną bitwę w wojnie o reformę gospodarczą. Przyjęcie i zaakceptowanie przez nas ustaw w takim kształcie, jak uchwalił je Sejm, utrudni poważnie przygotowanie i przeprowadzenie gruntownej reformy gospodarczej. Uważam, że element zniecierpliwienia społeczeństwa, zmęczenia naszego społeczeństwa, należy tutaj brać pod uwagę.

Sprawa następna to jest strona formalna tego zagadnienia, a więc postępowanie prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej, a raczej tego kadłubowego, w tym kadłubowym składzie. Ja tu już nie będę mówił o argumentach, które były podnoszone, które mówiły o tym, że atakowały członków prezydium, którzy nie stawili się na to posiedzenie. Uważam, podobnie jak koledzy z Łodzi to przedstawili, że prezydium, choćby w najszerszym składzie, nawet każdy, każdy z działaczy z 20 doradcami, nie byli uprawnieni do podejmowania takiej decyzji. Padały również stwierdzenia o błędzie, bardzo często się powtarzało określenie słowo błąd. Proszę państwa, ja nie uważam tego za błąd. Uważam, że była to konsekwencja przyjętej doktryny, doktryny kompromisu za wszelką cenę i na każdej płaszczyźnie.

Sądzę, proszę państwa, że my jako Krajowy Zjazd Delegatów, najwyższa władza w związku, powinniśmy określić, że jest płaszczyzna, na której kompromisu być nie może. To jest płaszczyzna zmian gospodarczych. O ile akceptujemy kompromis na płaszczyźnie politycznej, nie wolno nam zaakceptować nijakich czy bezowocnych kompromisów na płaszczyźnie gospodarczej, ponieważ to jest zgubne dla sytuacji, dla społeczeństwa.

Proszę państwa, uważam, że w tej sytuacji nie powinniśmy jako zjazd zaakceptować i przyjąć do wiadomości tych ustaw w takim kształcie, jakie one zostały uchwalone przez Sejm, nie powinniśmy tego przyjąć do wiadomości. Z dwóch względów. Po pierwsze, ze względu na merytoryczną stronę zagadnienia. Po drugie, ze względu na to, że tym samym zaakceptowalibyśmy ten precedens, w wyniku którego trzech ludzi decyduje i zmienia uchwały najwyższej władzy związku, Krajowego Zjazdu Delegatów.

Proszę państwa, ta sytuacja się powtarza po raz któryś. Jaką mamy gwarancję, że ona się nie powtórzy w przyszłości. Proszę państwa, uważam, że wbrew temu, co niektórzy koledzy tutaj podnosili, nie powinniśmy sobie wiązać rąk tym argumentem, że są pewne fakty dokonane. Sądzę, że Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej powinien dbać dostatecznie o to, żeby przed podjęciem ustawy o takim znaczeniu, jak są te dwie ustawy, zasięgnąć dokładnie opinii społeczeństwa. W tym kontekście wiemy dobrze, że Sejmowi była znana uchwała I tury naszego zjazdu, dlatego nasze stanowisko i to, czy społeczeństwo zaakceptuje, czy nie zaakceptuje, to powinno być zmartwienie Sejmu. Dziękuję.

[WYSTĄPIENIA PRZEDSTAWICIELI SIECI]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 17 minut 11 sekund]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przedstawiciele Sieci prosili o udzielenie następujących głosów: Jerzemu Milewskiemu, na 30 sek. i panu Adamowi Matuszczakowi[40] na 5 min.

Bardzo proszę.

JERZY MILEWSKI

Zamiast komunikatu Sieci:

Podjęto próbę uzgodnienia stanowiska Sieci w dyskutowanej sprawie. Jednak do pracy nad formułowaniem wspólnego tekstu przystąpiła wczoraj mniej niż połowa oczek Sieci, a więc opracowanie autoryzowanego dokumentu Sieci było niemożliwe. Ponadto, wśród obecnych przedstawicieli komisji zakładowych wystąpiły wyraźne różnice zdań. Sieć działa w taki sposób, że zajmuje wyłącznie stanowisko uzgodnione lub stanowiska nie zajmuje wcale. Formą przedstawienia stanowiska Sieci są wyłącznie komunikaty Sieci. Sieć nie posiada organu przedstawicielskiego, który miałby kompetencje decyzyjne.

A teraz Adam Matuszczak, przewodniczący Komisji Zakładowej WSK Rzeszów.

ADAM MATUSZCZAK

„Stanowisko 7 przedstawicieli zakładów, oczek Sieci w sprawie ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie. Uchwalone przez Sejm ustawy, mimo iż niezadowalające, przybliżają nas do samorządowego modelu reformy gospodarczej. Stopień tego przybliżenia określić może wyłącznie szczegółowa ocena tych ustaw, której dokonać winien związek. Jednak już teraz można stwierdzić, że w ustawach tych znajdują się takie między innymi niekorzystne zapisy:

1. Wprowadzono prawo weta organu założycielskiego przy wyborze lub odwołaniu dyrektora przez radę pracowniczą.

2. Przewidziano możliwość tworzenia obowiązkowych zrzeszeń.

3. Wyłączono spod przepisów ustawy wszystkie banki.

4. Nie sprecyzowano kryteriów kwalifikujących zakłady jako produkujące na rzecz obronności, a mają one być objęte innymi przepisami.

5. Rozdzielono sprawy przedsiębiorstwa od spraw samorządu w dwa odrębne akty prawne.

Natomiast uzyskaliśmy odrzucenie przez Sejm zachowawczych projektów rządowych oraz:

1. Uznanie organów samorządu za organy przedsiębiorstwa.

2. Przyznanie organom samorządu znacznych kompetencji stanowiących.

3. Zagwarantowanie przedsiębiorstwu prawa do dysponowania mieniem, a wszelkie ograniczenia w tym względzie muszą mieć rangę ustawy.

4. Uznanie sądu za instancję ostateczną rozstrzygania sporów dotyczących przedsiębiorstwa.

5. Wymóg zgody rady pracowniczej na łączenie i podział przedsiębiorstwa.

6. Praktyczną likwidację dotychczasowych zjednoczeń i

7. Ograniczenie zasady nomenklatury.

Postęp uzyskano dzięki naciskowi związku i aktywności ruchu samorządowego. Gdyby jednak Krajowa Komisja Porozumiewawcza przyjęła sieciowy projekt ustawy o przedsiębiorstwie społecznym jako stanowisko związku, stworzyłoby to możliwość wniesienia do laski marszałkowskiej tego projektu przez grupę posłów. Sejm rozpatrywałby wówczas nie jeden – rządowy, lecz dwa projekty.

Uważamy, że władze związku winny wykorzystać w przyszłości taką możliwość inicjatywy społecznej, opartą na autentycznych projektach społecznych.

Nasza walka o samorządową reformę toczy się dalej. W sprawie zasady samorządności i zasady samodzielności uzyskaliśmy niewątpliwy postęp. Teraz należy zabiegać o właściwy kształt dalszych ustaw gwarantujących wprowadzenie zasady samofinansowania przedsiębiorstw. Jest ona nie mniej ważna od dwóch pozostałych zasad.

Propozycje nowego systemu finansowego oraz inne związane z reformą przedstawiła Sieć w znanym państwu komunikacie nr 10. Teraz więc opór władzy będzie dotyczył tej właśnie sprawy, na co musimy się przygotować. Natomiast walka o samorządność i samodzielność przesuwa się ze sfery stanowienia prawa w dziedzinę praktycznej jego realizacji. Będzie się toczyć w każdym zakładzie pracy. związkowi nie wolno się z niej wyłączyć, a zarządy regionalne i komisje zakładowe muszą ją usilnie wspierać. Proponujemy zjazdowi, aby zawarł to w programie związku.

Uważamy, że w negocjacjach z rządem KK winna zadbać o właściwy kształt rozporządzeń wykonawczych do ustawy o przedsiębiorstwach, a w sprawie określenia listy zakładów, w których dyrektora będzie powoływał organ założycielski, kierować się wynikami referendum w zakładach.

Jednocześnie uważamy za konieczne wyjaśnić, że Sieć jest dobrowolnym porozumieniem autonomicznych KZ, które uzgodnione między sobą stanowisko i wypracowane propozycje przedstawia wyłącznie w formie komunikatów. 7 zakładów – oczek Sieci – nie czuje się kompetentne do oceniania KKP, lecz zwraca uwagę na fakt, że ustawy przyjęte przez Sejm są korzystniejsze od projektów rządowych. Przedstawiciele KKP do rozmów w Sejmie nie występowali jako negocjatorzy, lecz jedynie jako konsultanci. Mimo to uzyskano tymi ustawami wyraźne odejście od forsowanego przez partię i rząd zachowawczego kierunku ruchu samorządowego, co należy uznać za sukces na miarę możliwości. Zaakceptowanie przez przedstawicieli KKP kompromisu, i to tylko w sprawie jednego artykułu ustawy – dotyczącego wyboru dyrektora – jest wyjściem ze zwarcia, w które wmanewrował nas rząd, wykorzystując okres między turami I KZD. Jest to wyjście z impasu z zachowaniem dla załóg pełnej inicjatywy w sprawie samorządu.

Stanowisko wypracowano w gronie delegatów na I KZD z organizacji zakładowych NSZZ «Solidarność» następujących przedsiębiorstw: Stocznia Gdańska, Zastal Zielona Góra, Hipolit Cegielski Poznań, Pafawag Wrocław, Huta im. Lenina, WSK PZL Rzeszów, Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych Olsztyn”. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Proszę państwa, zgodnie z wcześniejszym ustaleniem i prośbą, która do nas wpłynęła, podaję skład komisji delegowanej przez KKP do rozmów z Sejmem na temat samorządów. W skład wchodzili: pan [Grzegorz] Palka – Region Ziemia Łódzka, pan [Władysław] Frasyniuk[41] – Region Dolny Śląsk, pan [Adam] Swinarski z Sieci, pan [Edward] Nowak przez pewien okres oraz eksperci: dr [Bronisław] Ziemianin[42], dr [Edmund] Kitłowski[43], doc. [Szymon] Jakubowicz i dr [Tomasz] Stankiewicz[44]. W związku z tym, co w tej chwili podałem, wpłynęły do nas dwie prośby o udzielenie głosu w celu krótkiego wyjaśnienia – pan Mieczysław Gil, Region Małopolska, i pan Grzegorz Palka z Ziemi Łódzkiej.

Czy państwo wyrażają zgodę na udzielenie głosu celem wyjaśnienia? Ja stawiam wniosek, proszę państwa. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów udzielono głosów ekspertom.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu pana Mieczysława Gila. Przypominam, że mają być to krótkie wyjaśnienia.

[WYJAŚNIENIA MIECZYSŁAWA GILA]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 26 minut 55 sekund]

MIECZYSŁAW GIL

Proszę państwa, kto ma mikrofon, ten ma rację. Tak skwitowałbym tutejsze wystąpienia w czasie tegoż posiedzenia dwudniowego. Chciałem stwierdzić – na szczęście ktoś przypomniał o tym, że grupa nasza nie była grupą negocjacyjną, tylko grupą opiniującą i dlatego też wszyscy ci, którzy stawiają wnioski o wyciągnięcie konsekwencji wobec tej grupy, tych wszystkich prosiłbym, ażeby kierowali je właściwie i z wyciągnięciem wniosków wobec grupy opiniującej projekty. To jest zasadnicza różnica.

Grupą negocjującą byliśmy od 21 września od godz. 19.00 w Sejmie i dlatego też chciałbym w tych sprawach już odnośnie negocjacji zabrać głos. Oczywiście, proszę państwa, można było siedzieć w domu, wysłać do Sejmu zestaw zasadniczych zastrzeżeń i powiedzieć: panowie posłowie, albo to załatwicie, zatelefonujecie do mnie do domu, zgodzimy się jako związek na to lub się nie zgodzimy. Jeżeli są jakiekolwiek negocjacje, uważam, że w takich rozmowach obowiązują także te nieszczęsne, źle rozumiane kompromisy. Ja nie wyobrażałem sobie w czasie tych rozmów, że nasz Sejm będzie na tyle mocny, i że pod wpływem naszego nacisku, że my z kolei jako „Solidarność” zmienimy decyzję III Plenum. Ja na to nie liczyłem.

Liczyłem jednak na to, że zmienimy w podstawowej sprawie, że złamiemy nomenklaturę jako taką, ponieważ dyrektora w myśl tych ustaw powołuje i odwołuje rada pracownicza. Konkurs natomiast i skład tej komisji, niekorzystny na pewno, ale jest wstępną fazą eliminacji. Myślę, że wielu zabierających tu głos sztandarowych działaczy naszego związku ustawy tej dokładnie nie zna i nie zapoznało się, ale to jest zupełnie inny problem, ponieważ rzeczywiście ona nie była w obiegu związkowym. Konkurs jest tylko eliminacją ludzi, którzy się do niego zgłoszą, i dlatego też rada pracownicza nie będzie musiała przyjmować tych ludzi, którzy zaproponowani będą przez konkurs; będzie mogła ogłosić drugi konkurs. Ja nie chcę w żadnym przypadku bronić tego, co żeśmy załatwili, ewentualnie co żeśmy wynegocjowali w tej ostatniej fazie, ale chcę powiedzieć kilka faktów, żebyśmy o tym wiedzieli po prostu. To nie są dobre ustawy, ale to są w tej chwili te ustawy, na kanwie wszystkich ustaw samorządowych, jakie istnieją w różnych krajach, chyba, proszę państwa, najdalej idące w samorządność. I wiele osób nad tym się zastanawia. Rzeczywiście grupa łódzka…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale pan miał wyjaśniać, a nie zabierać głos w sprawie merytorycznej.

MIECZYSŁAW GIL

Tak. Odpowiem jeszcze kolegom z Łodzi. Koledzy z Łodzi rzeczywiście zgłosili swoje uwagi w okresie międzyzjazdowym, zgłosili ich dwadzieścia kilka, osiemnaście bodajże, w tej chwili nie mam tego dokumentu, i dziwię się, że tutaj zabierają głos, tak negatywnie krytykując ustalenia tych ustaw ludzie, którzy z obowiązku brali udział także w tych rozmowach, a później mogli brać udział także w negocjacjach. Nazwiska podano wcześniej tutaj i wszyscy sobie mogą przypomnieć, kto z tych wymienionych zabierał głos. Oczywiście mieli także wpływ, niemniej ja z całą odpowiedzialnością w tej sytuacji biorę tę odpowiedzialność na siebie. Ale jednocześnie chciałem powiedzieć, że nie kierowałem się absolutnie wpływem ekspertów, natomiast zauważyłem, że wśród ekspertów naszego związku i wokół niego są grupy interesów. Jeżeli któraś z grup przeważa, odzywa się druga grupa. Mógłbym na temat tych spraw także wiele po prostu mówić, niemniej nie czas w tej chwili o tych sprawach szczegółowo.

Uważam, że powinniśmy rzeczywiście stworzyć bardzo mocne grupy ekspertów, pracujące na zupełnie innych zasadach, będących ludźmi tylko związku, nie innych instytucji. Ale to jest odrębna sprawa.

Dlatego też, wracając jeszcze do zgłoszonych przez grupę roboczą zespołu nr V uwag, nie mogłem tych uwag wszystkich przekazać do Sejmu, ponieważ należałoby zgłosić nowe zupełnie propozycje i nową ustawę. My mieliśmy rozmowy w Sejmie na temat tych punktów, o których tu mówiono, punktów tych podstawowych. Niemniej 20 [września], powtarzam jeszcze raz państwu, 27 punktów zastrzeżeń zgłosiłem osobiście na ręce przewodniczących komisji, które miały trafić do prezydium Sejmu. 27 zastrzeżeń związku, ale mocnymi w przyjęciu tych zastrzeżeń byli jedynie posłowie, a nie grupa opiniująca czy potem negocjująca.

Z tymi zastrzeżeniami kolega Dyner, kolega Kropiwnicki powinni się zapoznać. Są to mniej więcej te same zastrzeżenia, które oni zgłaszali w Warszawie na moje ręce, może co nieco inaczej zredagowane niektóre formy. Więc nie mieliśmy tu zupełnie innych stanowisk w tych podstawowych kwestiach, mieliśmy po prostu… Nie mogliśmy jednak zdecydowanie wywracać ustawy, bo jesteśmy związkiem poważnym, który na trzy dni przed Sejmem przynosi nowe zupełnie sformułowanie tych samych spraw i mówi: to są nowe akurat opracowania zespołu innego i proszę bardzo, macie nową ustawę, obradujcie nad tym. Jesteśmy związkiem poważnym.

Jedno jeszcze chciałem, w myśl tutaj pewnych stwierdzeń także kolegów, którzy reprezentują wysoki szczebel naszej władzy związkowej. Ja wypraszam sobie stwierdzenia…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, przypominam, że miało to być wyjaśnienie. Ponieważ sala zaczyna protestować. Proszę o skracanie wypowiedzi. Sala zaczyna protestować.

MIECZYSŁAW GIL

Ostatnie zdanie. Nikt z nas, z naszej grupy nie zdradził związku i nie zdradził spraw samorządu, tak jak się tu niektórzy próbują przypisywać, dodając kwoty, za jakie to zrobiliśmy. Naprawdę koledzy, to nie o to szło. Szło o sprawę samorządu, takiego, jak ja go widzę, podobnie jak w swoim zakładzie w Hucie im. Lenina. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Grzegorz Palka. Mam nadzieję, że z wyjaśnieniem.

[WYJAŚNIENIA GRZEGORZA PALKI]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 34 minuty 33 sekundy]

GRZEGORZ PALKA

Proszę państwa, byłem w składzie tej grupy i do tego feralnego poniedziałku, do 21 [września], między nami nie było większych rozbieżności. Razem z Mietkiem byliśmy zgodni co do tego, że nasze wszelkie argumenty odbijają się jak od ściany od posłów, jest to czysta formalność, nie ma w zasadzie tam z kim i po co rozmawiać. Robimy to tylko po to, żeby nam nie zarzucono, że odmówiliśmy po prostu dyskusji. I przed 21 ustaliliśmy także, że ostateczną granicą ustępstw będzie przyznanie organowi założycielskiemu prawa do zgłoszenia weta w uzasadnionych przypadkach. To miało być wyszczególnione. I z tym stanowiskiem Mietek tam poszedł. Co się stało w poniedziałek, nie wiem. Ja miałem Walne Zebranie Delegatów, w tym nie uczestniczyłem, do Gdańska – nie wiedziałem, że temat będzie rozpatrywany – zaproszony nie byłem. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wpłynął wniosek Lecha Wałęsy o udzielenie głosu w sprawie ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie ekspertowi KKP Jackowi Kuroniowi. Czy jest sprzeciw w tej sprawie? Jest to wniosek formalny, w związku z czym pytam, zgodnie z regulaminem, czy jest sprzeciw.

Mikrofon nr 2. Proszę bardzo.

RYSZARD BUGAJ

Jeżeli można w tej sprawie. Jeżeli wniosek przejdzie o udzielenie głosu Jackowi Kuroniowi, za czym ja jestem, to wnioskuję o to, żeby mógł zabierać w tej dyskusji głos również pan Jakubowicz. Ja chciałem zjazdowi zwrócić uwagę na to, że jeden z dyskutantów, moim zdaniem, w sposób arogancki i niedopuszczalny określił obydwie te osoby jako blagierów. Uważam, że w tej sytuacji mają oni prawo powiedzieć, szczególnie, że znamy ich dobrze i wiemy, jaki był ich stosunek do sprawy samorządu, nie w ciągu ostatniego miesiąca, ale w ciągu wielu lat.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przypominam, że wnioski formalne przyjmujemy wyłącznie na piśmie. Ten wpłynął na piśmie i w związku z tym wnoszę o przegłosowanie: kto jest za udzieleniem głosu panu Jackowi Kuroniowi? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów za udzieleniem głosu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu pana Jacka Kuronia.

[WYJAŚNIENIA JACKA KURONIA]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 37 minut 55 sekund]

JACEK KUROŃ

Szanowni państwo, nie moją jest rzeczą pouczać państwa o czymkolwiek, czy nawet przekonywać. Mam jednak obowiązek wyjaśnić swoje stanowisko, zajęte tego dnia na tym prezydium, i jego uzasadnienie.

Ja uczestniczyłem w tym prezydium i moim obowiązkiem było wyrazić swoją opinię. Wyrażałem ją wobec następujących faktów. Po pierwsze, do prezydium zwrócono się z propozycją kompromisową złożoną przez trzech przewodniczących zespołów poselskich o wypowiedź wyłącznie w tej jednej sprawie. Słowem pytanie brzmi: czy jeśli taki zapis przejdzie w tej ustawie, to wobec tego zapisu związek nie będzie protestował? W świetle tego faktu nie można w żadnym wypadku krytycznej oceny ustawy wiązać z tą decyzją prezydium, bowiem ta decyzja dotyczyła wyłącznie tej jednej sprawy, ujętej wówczas, jak państwo to dziś słyszeli, w czterech punktach.

Jak to powiedział tutaj Andrzej Gwiazda, i ja tego miałem pełną świadomość tam, z formalnego punktu widzenia prezydium nie naruszyło żadnych kompetencji, ponieważ zajęło takie stanowisko: przedstawić zjazdowi z poparciem. To jest to, do czego prezydium było uprawnione, a powiedziałbym wręcz zobowiązane – przedstawić zjazdowi i wyrazić swoje stanowisko wobec tego. Z tym, że to jest punkt widzenia czysto formalny, bowiem w rzeczywistości był to fakt dokonany, jako że sama ta decyzja stwarzała pewną nową jakościowo sytuację i ta nowa jakościowo sytuacja była już faktem. Miałem tego wówczas świadomość i coś takiego, jak państwo z protokołu słyszeli, tam mówiłem. Z tym że ponieważ był fakt dokonany, tutaj, na tej sali wielu delegatów wiązało tę decyzję z decyzją przy porozumieniu warszawskim, gdzie również tego typu zabieg faktu dokonanego przy formalnej zgodności miał miejsce.

Dlaczego wobec tego uważałem, że prezydium tę decyzję powinno podjąć? To powiedziałem. Ponieważ mieliśmy tu do czynienia z nową sytuacją, która powstała przez sam fakt złożenia prośby prezydium, w momencie, kiedy zespół poselski zwrócił się do prezydium z pytaniem. A pragnę państwu zwrócić uwagę na pewną okoliczność – istnieje zasadnicza różnica między tym, co prezydium uchwalało, a tym, co się znalazło w ustawie. Różnica tyczy nie tylko tego, że tam było powiedziane: „powołuje samorząd bądź organ założycielski”, a teraz jest powiedziane: „organ założycielski bądź samorząd”. Różnica jest także w tym, że tam było powiedziane, iż wyłączone są zakłady komunalne, które, moim zdaniem, wyłączone być powinny, bo podlegać one powinny samorządowi lokalnemu, inne nie były wymienione. Zatem te wyjątki, o których tam mowa, mogły dotyczyć, i takie było zdanie prezydium, właśnie przemysłu zbrojeniowego i infrastruktury, co jest zawarte wyraźnie, wyraźnie w projekcie Sieci też, to wyłączenie.

A więc mieliśmy do czynienia z propozycją, która wychodziła naprzeciw związkowi tak daleko, jak tylko daleko można było. W tej sytuacji odrzucić, to natychmiast narazić się na huraganowy ogień całej propagandy, że ze związkiem nie można rozmawiać, a powiedzenie: odkładamy do zjazdu, w obliczu następnego dnia zebrania Sejmu, byłoby traktowane jako odrzucenie. W związku z powyższym, w tym momencie posłom na Sejm, którzy by się chcieli sprzeciwić stanowisku rządu, zatkano by usta tym argumentem bez trudu – to nie są ludzie, którym chodzi o samorząd, bo oto mają najwygodniejszy możliwy zapis, a to są ludzie, którym chodzi o awanturę, bo oni go odrzucają.

Tak oto prezydium w tym momencie znalazło się wobec takiego oto wyboru: albo podjąć decyzję stwarzającą fakt dokonany w jedną stronę, albo decyzję stwarzającą fakt dokonany w drugą stronę. Decyzję, po której państwo, zbierając się na zjeździe, mieliby do czynienia z najgorszą możliwą ustawą i zarazem z faktem społecznie odczytywanym jako demonstrację przeciw jakiemukolwiek porozumieniu. Obawiam się, że wtedy na tej sali odbyłoby się takie samo piekło, tylko z drugiej strony – pod tytułem: dlaczego nie chce się przyjmować realnych propozycji.

Tak wówczas sądziłem i w związku z tym zająłem takie stanowisko, jakie zająłem, mówiąc o tym zresztą na prezydium – zjazd rzuci nas na kolana, jeżeli to przejdzie. Ale byłem przekonany, że oni dają nam to po to właśnie, żebyśmy odrzucili. Tymczasem tak było, ponieważ w tym kierunku poszedł nacisk na posłów, żeby odrzucili, no i oni odrzucić nie chcieli i tak się stało, jak się stało.

W świetle tego, co tu powiedziałem, zjazd nie jest zobowiązany uchwałą prezydium do niczego, no bo oczywiście do decyzji nie może być zobowiązany, ale nawet do lojalności, bo decyzja prezydium została istotnie zmieniona. Inna rzecz, że moje zdanie w tej sprawie jest takie, jak tych sześć zespołów Sieci, które tu występowały, to znaczy otworzyły się przed nami nowe możliwości walki i można tę walkę prowadzić też w sposób skoncentrowany całym związkiem o te wyjątki w zakładach i o interpretację.

Ale to już nie należy do mnie tutaj mówienie tego, to powiedziały te sześć oczek Sieci. Dziękuję państwu za to, że państwo mi pozwolili mówić [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, zgodnie z tym, co przed chwilą, przed wystąpieniem pana Kuronia padło, zgłoszony został wniosek na piśmie o udzielenie głosu docentowi Szymonowi Jakubowiczowi. Jest to wniosek zgłoszony przez pana Ryszarda Bugaja i pana Ireneusza Kosmahla[45], jeżeli dobrze odczytuję nazwisko. Zgodnie z regulaminem pytam, czy jest sprzeciw w tej sprawie? Nie widzę. Proszę o przegłosowanie, kto jest za udzieleniem głosu panu Szymonowi Jakubowiczowi? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek przyjęto.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana doc. Jakubowicza na mównicę.

Przedtem jednak, nim udzielę panu głosu, pozwolę sobie jeszcze odczytać dwa wnioski, również formalne, o zabranie głosu i poproszę państwa o decyzję po to, żebyśmy mogli już mieć jasność w tej sprawie. Pan Antoni Kopaczewski[46], Region Rzeszów, prosi o udzielenie mu głosu w sprawach nieporuszanych w dyskusji. Czy jest kontrwniosek przeciwny? Nie widzę. Kto jest za udzieleniem głosu panu Kopaczewskiemu? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Przepraszam! Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna proszę.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za udzieleniem głosu panu Kopaczewskiemu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

I ostatni już wniosek w tej samej sprawie. Pan Kazimierz Firlejczyk, Podbeskidzie, prosi o udzielenie głosu panu Kosmowskiemu, jako obecnemu na obradach prezydium w sprawie samorządów. Czy jest przeciwny wniosek? Czy pan Kosmowski się zgadza zabrać głos? To mam pytanie, bo to jest w imieniu występuje. Proszę mikrofon nr 10.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Tak, zgadzam się.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ nie ma kontrwniosku przeciwnego, w związku z tym kto jest za udzieleniem głosu panu Kosmowskiemu? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję państwu.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów za udzieleniem głosu panu Kosmowskiemu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, i to zamyka listę wniosków formalnych o udzielenie głosu. Myślę, że na tym zostanie wyczerpana sprawa samorządów.

Bardzo proszę, pan doc. Szymon Jakubowicz.

[WYJAŚNIENIA SZYMONA JAKUBOWICZA]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 47 minut 38 sekund]

SZYMON JAKUBOWICZ

Proszę państwa, ja tylko w kwestii kilku informacji po prostu. Po pierwsze grupa, która była wyznaczona do prowadzenia rozmów w Sejmie, uważała za swój święty obowiązek informować związek o stanowisku, jakie ta grupa zajmuje w Sejmie. W dniu 10 sierpnia złożyliśmy na piśmie wszystkie postulaty, jakie zgłaszamy pod adresem Sejmu, jeśli chodzi o obydwie ustawy. Wszystkie najbardziej podstawowe postulaty tam były zawarte i nie tylko złożyliśmy je w Sejmie, ale opublikowaliśmy je natychmiast w „Tygodniku Solidarność”, tak że cały związek miał dostęp do tej informacji. To sprawa pierwsza.

Po drugie, zarzucono nam tutaj, że grupa lubelsko-łódzka nie została uhonorowana przez dostarczenie Sejmowi ich stanowiska. Nie odpowiada to prawdzie. Grupa ta doskonale wie, że ich postulaty w lekko przeredagowanej formie zostały 18 września dostarczone – to było tych 27 postulatów. Tak że pod tym względem nie mamy sobie absolutnie nic do zarzucenia.

Po drugie, jak już tutaj wspomniano, grupa nie funkcjonowała jako grupa negocjacyjna. Od początku nasze sugestie były przez posłów albo przyjmowane, albo odrzucane. W ogromnej większości przypadków odrzucane i my nie mieliśmy na to absolutnie żadnego wpływu. Ostatnie posiedzenie obydwu komisji skończyło się tym, że myśmy po raz kolejny przedstawili nasze stanowisko nie tylko w sprawie dyrektora, ale również pan Tomasz Stankiewicz przedstawił wszystkie zasadnicze punkty rozbieżne, jakie nas różniły od stanowiska posłów. Muszę powiedzieć, że próbowaliśmy przeciwdziałać tego rodzaju taktyce, która była uprawiana całkowicie świadomie, żeby społeczeństwo uzyskało obraz, że takie rozbieżności nie istnieją.

Po ostatnim już posiedzeniu komisji trzech posłów zwróciło się do Mieczysława Gila z propozycją podjęcia jeszcze raz próby doprowadzenia do jakiegoś rozwiązania, które, jak to określali, mogłoby poprawić klimat społeczny. W moim przekonaniu uczyniliśmy słusznie, podejmując tę propozycję. W przeciwnym bowiem razie – a proszę pamiętać, że było to już po uchwale III Plenum KC partii, która w moim przekonaniu stanowiła tutaj pewien punkt zwrotny – w przeciwnym razie uznano by, a na to tylko partia i rząd czekały, że „Solidarność” zmierza do konfrontacji i nie chce żadnych rozmów w sprawie samorządu pracowniczego. Ta propozycja została przyjęta i wtedy właśnie zgłosiliśmy tych 27 postulatów, na piśmie., Grupa lubelsko-łódzka dostała odpis tych 27 postulatów, dlatego uważam ten zarzut tutaj za niesłuszny i niesprawiedliwy.

Niemniej posłowie oświadczyli, że są upoważnieni do rozmawiania jedynie i wyłącznie o sprawach najbardziej podstawowych. Zapytali nas, co uważamy za sprawę najbardziej podstawową w tych obydwu ustawach. Oświadczyliśmy wówczas, Mieczysław Gil oświadczył, że sprawa powoływania i odwoływania dyrektora jest sprawą podstawową. Staliśmy przed wyborem: odrzucić te propozycje czy przyjąć rozmowy. Otóż proszę zwrócić uwagę na fakt, który już wspomniałem – III Plenum stanowiło tutaj absolutny przełom, przełom, który zmierzał do tego, żeby usztywnić sytuację, narzucić „Solidarności” i Sejmowi punkt widzenia partii, punkt widzenia, który przewidywał, że jedynie i wyłącznie organ założycielski może powoływać i odwoływać dyrektora. Było to uznane jako główny punkt polityczny i ideologiczny w tej całej kampanii opluwania i szkalowania związku w tej sprawie.

Uważaliśmy, że jeżeli zaistnieje możliwość przekreślenia tego stanowiska III Plenum w drodze rozmów z posłami, to należy takie rozmowy podjąć. Myślę, że jakkolwiek te ustawy, które zostały przyjęte, nie są ustawami dobrymi, to jednak są one lepszymi, niż można się tego było spodziewać na początku, niż można się było zwłaszcza spodziewać wtedy, kiedy podjęta została uchwała III Plenum KC. I dlatego też również i to sformułowanie, które zostało przyjęte w art. 34, otwiera pole do znacznie lepszego działania samorządu, niż gdyby to stało się za sprawą uchwały w brzmieniu rządowym.

Sądzę, że to, co się stało w Sejmie, co tutaj niektórzy dyskutanci już poruszali, mianowicie że 150 posłów – według szacunków samych posłów – 150 posłów z klubów poselskich SD, z klubów poselskich katolickich, znacznej części klubu ZSL, znacznej części grupy bezpartyjnych oświadczyło na Konwencie Seniorów – w wyniku długiego buntu, można to słowo określić – że będą głosować za natychmiastowym zdjęciem tych dwóch ustaw z porządku dziennego i zerwaniem Sejmu. To jest sprawa bez precedensu i nie sądzę, żeby miał pan Palka rację, kiedy powiedział po raz pierwszy, że nie ma po co tutaj przychodzić do tego Sejmu, bo od tych posłów niczego nie wyciągniemy, i kiedy po raz drugi tutaj, z tej trybuny oświadczył, że Sejm jest w rękach partii i nie ma o czym mówić.

W moim przekonaniu to zjawisko, które zaszło właśnie na tym polu, stanowi istotny fakt polityczny, do którego przyczyniła się postawa całego związku, zarówno w uchwale, która podjęta została przedtem, jak i w działalności Sieci, jak i w całej działalności i nacisku społecznym, jaki się w tych sprawach odbywał.

Sądzę więc, że zarzuty pod adresem grupy – nie negocjacyjnej, bo nie była ona negocjacyjną – grupy, która brała udział w rozmowach, nie są słuszne. Byliśmy w sytuacji w ostatnich dwóch dniach czy w ostatnim dniu nieomal przed posiedzeniem Sejmu w takiej, że albo będzie przyjęta uchwała rządowa znacznie gorsza, albo będzie uchwała sejmowa lepsza. W moim przekonaniu słusznie uczyniliśmy, że stworzyliśmy lepsze podstawy do działań samorządu już teraz i do dalszej walki o autentyczny samorząd [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo panu Jakubowiczowi.

Proszę o zabranie głosu pana Antoniego Kopaczewskiego, przygotuje się pan Kosmowski.

ANTONI KOPACZEWSKI

Szanowni delegaci, ja chciałbym poruszyć sprawę formalną. Ponieważ doszliśmy do wniosku, że nie należy zabierać głosu i zabierać tu czasu, to do tych wymogów się stosuję i kiedyś wycofałem się z zabrania głosu, uważając, że treści, jakie były tu zawarte, nie ma potrzeby powtarzać. Z chwilą, gdy doszedłem do przekonania, że mam coś istotnego do powiedzenia w tej materii, to złożyłem wniosek i kontrowersję – nie powinno być tego.

Wracam do meritum sprawy. Proszę państwa, na sali się znajduje prawie 1000 ludzi. Pytam się państwa teraz, jak to się stało, że w tak ważnej sprawie, jak samorząd, sala nie postawiła sobie pytania i na to pytanie nie odpowiedziała: co się stanie, kiedy dojdzie do referendum? Co się stanie, jeżeli Sejm podejmie uchwałę o tych ustawach? Przecież to było zasadnicze pytanie, na które powinniśmy sobie odpowiedzieć.

I związek wielokrotnie włączał się w akcję hasłowo, bo taka jest procedura walki. My nie mamy programu. Po tośmy się tu zjechali, żeby wypracować program. Wielu działaczy było rozdartych, bo rzeczywiście nie było się czego trzymać, ale była ciągle improwizacja, to trzeba brać pod uwagę. Zespół ludzki, który się ciągle konsolidował. I teraz dochodzi do tego, że mamy graczy, wytrawnych graczy.

I chcę wrócić do sedna sprawy. Sednem sprawy jest to, że są siły w związku, które współpracują z aparatem w Warszawie i reżyserują całą tą grę. I Sejm, i to wszystko było już wyreżyserowane [oklaski]. Proszę państwa, dlatego zwróćcie państwo uwagę, w marcu, w marcu była też taka sytuacja, żeby z braku czasu nie było można przekonsultować. Teraz to samo się stało. Proszę państwa, zastanówmy się teraz i odpowiedzmy sobie już po fakcie, dlaczegośmy takich pytań nie stawiali i odpowiedzi. Myślę, gdybyśmy postawili takie pytanie, decyzje dzisiaj nie byłyby dyskutowane. I stanowisko prezydium.

Poza tym wielu ludzi w sposób dobitny daje wyraz, że w momentach, kiedy trzeba podjąć trudną decyzję, to ich nie ma. I trzeba sobie tutaj na zjeździe postawić pytanie, czy nie należałoby przypatrzyć się pewnym ludziom i ich intencjom i co tu mają do szukania, i co tu chcą robić. Bo ja rzeczywiście jestem zmęczony tą sytuacją i uważam jeden błąd zasadniczy tutaj na sali: program ma być w ramach, a nie w treściach rozstrzyganych merytorycznych i zastaniemy zimę tutaj. I po to wybieramy ludzi, dajemy im pełne zaufanie, żeby ci ludzie realizowali to, a jakimi sposobami – zostawmy to im.

Chcę poruszyć jeszcze bardzo istotną sprawę. Po co to zostało zrobione? Po to, gdyż nie chodzi o samorząd, chodzi o to, żeby zaatakować Wałęsę i koncepcję silnej władzy w związku, czego się partia boi [oklaski]. Bo wybiegnę już dalej: jeżeli jest tak nieudolna, to ktoś musi z tą władzą w związku rozmawiać, ale będzie rozmawiał z silną władzą w związku i na te dwa lata taka władza musi być. Zwróćcie państwo uwagę, że my odeszliśmy też od jednej zasadniczej sprawy – od tego, że partia zaczyna zwalać na nas winę. A dlaczego my już zapomnieliśmy o rozliczaniu partii, o tej przeszłości? To są sprawy trudne, które należy dyskutować. Ja jestem rzeczywiście podenerwowany, proszę państwa, i proszę mi to wybaczyć, ale bijmy się w piersi i traktujmy, że i nasza wina w tym wszystkim jest. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Kosmowskiego.

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 51 minut 58 sekund]

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Proszę państwa, wstrzymywałem się od zabrania tego głosu od wczorajszego dnia. Nie chciałem polemizować z całą salą, nie chciałem zabierać państwu głosu, a myślałem, że z tej trybuny padną słowa prawdy, bo tylko prawdą możemy dojść do jakiegoś stanowiska. Widzę, że wszyscy, co zabierali tutaj głos, mówili pół prawdy.

Proszę państwa, ja na tym prezydium byłem, ja na tym prezydium zabierałem głos i ja wiem, że również z tego prezydium są taśmy magnetowidowe, w całości nieomalże w tym punkcie dotyczącym samorządu. I nieprawdą jest, że jakieś taśmy zaginęły czy ich nie ma. Jest możliwość i przypuszczam, że nie zostały skasowane. Jeżeli zajdzie konieczność, można się dowiedzieć [oklaski]. Nie zgadzam się ze stanowiskiem Jacka Kuronia, który chciał odkręcić tu całą sprawę. Sprawa była bardzo poważna i dyskutowaliśmy około godziny na ten temat, wypowiadaliśmy się nie tak krótko, jak to było w stenogramie.

Moim zdaniem związek miał bardzo dobrą podstawę wyjściową. Sejm zrobił uczniowski błąd, zrobił sesję przed zjazdem, a nie po zjeździe. Więc mógł się określić, czy będzie w kierunku społeczeństwa, czy nie. Proszę państwa, w wielu regionach robiliśmy spotkania z posłami, na których żeśmy wręcz ich zmuszali do tego, żeby głosowali za projektem społecznym i mogliśmy się dowiedzieć po tym Sejmie, który się odbył teraz, w czwartek i w piątek, czy ten Sejm jest troszeczkę bardziej polski, czy jeszcze nie. Proszę państwa, uchwalając te propozycje kompromisowe, podaliśmy rękę Sejmowi, który tę rękę wziął i odgryzł mu palce, tak jak powiedziałem na tym prezydium.

Proszę państwa, był taki dylemat: iść na kompromis czy nie. Ja byłem przeciwko kompromisowi z tego względu, że taka była uchwała zjazdu i ona obowiązywała. Można było podjąć negocjacje, ale w jakiej one atmosferze były te rozmowy prowadzone? Proszę państwa, argumentacja ekspertów była taka: te poprawki idą tak daleko, że na pewno nie zostaną przyjęte, klub PZPR odrzuci je. I w takim kontekście mówiliśmy. Przecież argumentacja była taka – my musimy podać rękę, oni na pewno ją odrzucą i będziemy mieć argument, żeby przyłożyć. Proszę państwa, takie były argumenty, dlatego w ogóle przeszła ta koncepcja wyjścia z poprawkami [oklaski]. Jak się okazało, wyciągnięta ręka została pozbawiona palców.

Proszę państwa, czy można było głosować inaczej, czy nie? Żebym ja mógł głosować na tym prezydium, to bym głosował również za „nie”. Sugestia ekspertów. No, jak by nie było, to są eksperci, oni troszeczkę lepiej są oblatani jak my, związkowcy, którzy tylko zajmujemy się sprawami związku, oni patrzą troszeczkę szerzej na sprawy polityki i w ogóle, i mogli zasugerować taką koncepcję, że my podajmy rękę, a oni ją odtrącą, a my wtedy będziemy mieli argumenty w ręku. W tej chwili tych argumentów nie mamy i widać, że tu jest jeszcze jedna pomyłka ekspertów. My związkowcy, jak Leszek powiedział, mamy ich do dyspozycji, oni mają nam podpowiadać, mimo że my ponosimy odpowiedzialność za decyzję. No jednak z kolei, jeżeli ci eksperci ciągle robią nam takie numery, jak porozumienie warszawskie, jak nawet już nie mówiąc – porozumienie gdańskie w Stoczni Szczecińskiej. Leszku, ja ci przypominam, jak żeś wyrzucał niektórych ekspertów, którzy ci blokowali robotę. Widzisz, kiwasz głową i mówisz, że tak było, prawda. Więc oni nam ciągle utrudniają robotę. Kto chce robić politykę wielką, niech ją robi w jakiejś partii, a niech nam nie robi i nie psuje wiecznie roboty związkowej [oklaski].

Proszę państwa, swego czasu oceniłem na prezydium i bardzo się zdenerwowałem, kto ile czasu zabiera w wypowiedziach. Proszę państwa, Celiński zabierał według moich obliczeń 70 proc. czasu, eksperci 25, a związkowcy 5. To nie wiem, co to jest za związek [oklaski]. Związkowcy praktycznie nic nie mówią, to znaczy nie mają czasu na powiedzenie czegokolwiek, bo są normalnie zagadani. Jestem przeciwny takiej formie kierowania związkiem i koncepcji pracy prezydium.

Dlatego wnioskuję – błąd się stał, proszę państwa, zostaliśmy wpakowani w kanał i trudno, uchwała sejmowa jest uchwałą, my możemy ją odrzucić albo zaakceptować. Proszę państwa, samorządy nie są płaszczyzną walki w sumie w tej części działalności związku, płaszczyzną konfliktu z rządem. Proszę państwa, to jest zupełnie inna sprawa i my się przypadkowo – dlatego że jesteśmy ruchem społecznym – zajmujemy również samorządami, że to zostało zwalone na właśnie zakłady pracy, tak jak któryś z przedmówców powiedział. Że to nie stało się sprawą centralną, a sprawą konfliktów lokalnych, to żeśmy zostali celowo w to wpakowani i, jak tu już przedmówcy powiedzieli, związek będzie musiał wygaszać poszczególne konflikty, które nie są akceptowane społecznie.

Społeczeństwo teraz jest nastawione na to, żeby robić radykalne cięcia. Radykalne cięcia całym związkiem. Hamowaliśmy wszystkie, proszę państwa, akcje poszczególnych regionów czy poszczególnych zakładów, mówiąc zawsze: jednością związek może wywalczyć więcej. W tej chwili żeśmy zaprzestali takiej działalności, pchamy konflikty właśnie w regiony, w zakłady pracy. Ja bym chciał tyle powiedzieć, proszę państwa, jako uczestnik tego prezydium. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, niestety, są kolejne wnioski formalne, które jestem zobowiązany postawić pod głosowanie, równocześnie prosząc, aby może w tej sprawie przynajmniej jednoczyć w jakiś sposób wnioski formalne, aby było ich trochę mniej.

Wniosek formalny – pan Stanisław Okoński[47], numer mandatu 061, Region Śląsko-Dąbrowski: proszę o udzielenie głosu poza kolejnością dyskusji przedstawicielowi regionalnej rady samorządów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, koledze Janowi Huzarewiczowi[48], który nie jest delegatem.

Czy jest kontrwniosek? Proszę mikrofon nr 2. Mikrofon nr 2, sektor piąty. Proszę o udzielenie głosu.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, zgłaszam kontrwniosek. Zgłaszam o zamknięcie dyskusji na ten temat, jako że nikt już tu nic nowego nie wniesie [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Kolego, jest to wniosek formalny, który zgodnie z regulaminem proszę złożyć na piśmie; będziemy go głosowali za chwilę. No więc był wniosek formalny o dopuszczenie Jana Huzarewicza do głosu. Kto jest za tym? Kto jest za udzieleniem głosu panu Huzarewiczowi? Proszę, ręka do góry. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość głosów przeciw wnioskowi.

[WNIOSEK FORMALNY W SPRAWIE ZŁOŻENIA WYJAŚNIEŃ

PRZEZ CZŁONKÓW PREZYDIUM KKP]

[PD 1kzd_2t_013_19810927 – 1 godzina 10 minut 4 sekundy]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, wniosek upadł.

Następny wniosek formalny zgłosił pan Lech Winiarski[49], numer mandatu 04027, Bydgoszcz: żądam złożenia wyjaśnień przez wszystkich członków prezydium KKP, dlaczego nie przybyli na posiedzenie poświęcone sprawom samorządu robotniczego ostatniego [oklaski], co sprawiło, że decyzję strategiczną podejmowało ciało niemające prawa decyzji.

Czy ktoś w tej sprawie chciałby zabrać głos tytułem sprzeciwu do wniosku formalnego? Sektor jedenasty, nie wiem, który tam jest mikrofon… Mikrofon chyba też nr 11. Tak. Bardzo proszę.

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ[50]

Stawiam kontrwniosek…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę się przedstawić.

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ

Jadwiga Szcześkiewicz, 043, Ziemia Łódzka. Stawiam kontrwniosek, ponieważ żeśmy tutaj usłyszeli i uznali prawie jednogłośnie, że nie miało znaczenia kworum, ponieważ prezydium nie miało w ogóle prawa do takiego stawiania sprawy. Tak że wniosek kolegi uważam za przedłużanie niepotrzebne dyskusji [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poddaję wniosek pod głosowanie. Kto jest za złożeniem wyjaśnień? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną. Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie określić?

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

No, niestety, Komisja Skrutacyjna nie jest w stanie określić.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Jeszcze raz będę państwa prosił o głosowanie. Przeczytam jeszcze raz wniosek, żebyście państwo mieli pełną jasność. „Żądam złożenia wyjaśnień przez wszystkich członków prezydium KKP, dlaczego nie przybyli na posiedzenie poświęcone sprawom samorządu robotniczego”.

Kto jest za wnioskiem, proszę o podniesienie ręki do góry [oklaski]. Proszę liczyć w sektorach. Proszę Komisję Skrutacyjną o zliczanie głosów. Państwa bardzo proszę o zachowanie spokoju. Ja wiem, że godzina zaczyna być późna, ale myślę, że niedługo uda nam się zakończyć tę turę obrad. Od nas wszystkich to zależy, kiedy to zakończymy. Proszę Komisję Skrutacyjną o zliczanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 39, sektor drugi – 36, sektor trzeci – 26. Prosimy czwarty, ile? Sektor czwarty – 30, piąty – 21, szósty – 23, siódmy – 44, ósmy – ile? Bo nie widzę, jupitery. Ósmy – 16, dziewiąty – 26, dziesiąty – 20, jedenasty – 21, dwunasty – 24, tak? Przepraszam, czternasty, trzynasty – 29, czternasty – 21, piętnasty – 23, szesnasty – 25 – tak? Siedemnasty – 7 i osiemnasty – 13.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, prośba do organizatorów – proszę o zgaszenie tych jupiterów, ponieważ one przeszkadzają nam w obliczaniu głosów, przynajmniej na tę chwilę, kiedy głosujemy. Kto jest przeciw wnioskowi?

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_013_19810927]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_014_19810927]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Możemy ogłosić, że za wnioskiem jest 434 głosy, aby prezydium się usprawiedliwiło odnośnie miejsca pobytu, dlaczego nie było na posiedzeniu 24 właśnie września [!]. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Myślę, że w tej sytuacji jest to bezwzględna większość głosów, w związku z czym nie ma co liczyć głosów przeciw, chyba że państwo są zupełnie innego zdania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Dziękujemy sektorom za głosy przeciwne.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, bardzo proszę sekretarza KKP o natychmiastowe podanie nam listy członków prezydium KKP, abyśmy mogli alfabetycznie prosić o wyjaśnienia [gwar]. Nie wiemy, czy wszyscy są po prostu. Dobrze, ponieważ zgłaszają się już przedstawiciele, ale tym niemniej o listę proszę sekretarza KKP. Natomiast zgłosił się pierwszy z członków prezydium KKP, pan Bogdan Lis.

[WYJAŚNIENIA CZŁONKÓW PREZYDIUM KKP]

[PD 1kzd_2t_014_19810927 – 1 minuta 14 sekund]

BOGDAN LIS

Proszę państwa, Bogdan Lis, Region Gdański, mandat 026. We wtorek wracałem z interwencji do Gdańska, wróciłem o godz. 20.00, nic nie wiedziałem o posiedzeniu prezydium, nie wiem, kiedy zapadła ta decyzja. Tyle ja.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, podjęliśmy uchwałę, wniosek formalny o złożenie wyjaśnień. Wyjaśnienie zostało złożone. Czy jest następny? [gwar]

ANDRZEJ GWIAZDA

Andrzej Gwiazda. Więc, proszę państwa, było ustalone, że w poniedziałek będą się odbywały rozmowy prezydium, znaczy części prezydium z „Solidarnością” z Radiokomitetu, celem omówienia ich możliwości i sposobów strajku. Ja akurat brałem udział w zespołach problemowych, tak że wróciłem do Gdańska w sobotę wieczór i w związku z tym na niedzielę rano pojechałem do Warszawy, jako że nikt mnie nie zawiadomił, że te rozmowy zostały z Gdańska odwołane. Mam telefon w domu, zresztą po to założony, na interwencję związku, żeby można się w takich wypadkach komunikować. Pojechałem do Warszawy, okazało się, że rozmowy są odwołane i pojechałem – tak jak się umówiłem z kolegami z Rzeszowa już dość długo wcześniej, zresztą się na ten dzień umówiłem również z Poznaniem – pojechałem do Rzeszowa na konferencję prasową. Tam się okazało, że samolot wieczorny nie kursuje już i jechałem samochodem z dziennikarzami i dałem się porwać Hucie Stalowa Wola na spotkanie z załogą, bo akurat była rocznica ich strajku i zawiązania „Solidarności”.

I teraz, proszę państwa, chciałbym kilka uwag na temat tłumaczenia się. Otóż proponowałbym, ażeby w takim razie dostarczyć tu wszystkie protokoły z posiedzeń prezydium i żeby się wytłumaczyli wszyscy nieobecni. Dlatego że akurat ten wtorek, tradycyjny w zasadzie dzień, w którym się to prezydium odbywa, czasami w składzie dwuosobowym, proszę państwa, nie wróżył żadnych tematów, które rzeczywiście były ważne dla związku. Oczywiście wiedziałem dokładnie, telefonicznie byłem informowany, jak przebiegała sprawa w Sejmie, jak Sejm kolejno wycofywał się z ustaleń, z umów, komisja sejmowa kolejno odrzucała poprawki, aż w końcu odrzuciła prawie wszystko. W tej sytuacji ja nie widziałem żadnej roli, jaką może odegrać prezydium w naprawie sytuacji. Dlatego że jeżeli delegacja KKP, ludzie upoważnieni przez KKP, którzy brali udział w posiedzeniach podkomisji, komisji, nie udało im się przeforsować tych poprawek, jeżeli tego dnia jest kierowany do Sejmu projekt ustawy, to oczywiście, proszę państwa, nawet walny zjazd miałby chyba tutaj niewielki wpływ, a co dopiero prezydium. Było dla mnie oczywistą rzeczą…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale proszę trzymać się tematu.

ANDRZEJ GWIAZDA

Bardzo przepraszam, zostałem tutaj wyrwany, nie zgłaszałem się do tej odpowiedzi. Będę teraz mówił to, co uważam [oklaski].

Proszę państwa, przypuszczałem, że prezydium będzie, tak jak większość czasu, poświęcać temu, że sekcja piekarzy zawodowa i ciastkarzy nie chce się połączyć i że należy im wytłumaczyć, że w końcu mają interesy jednak bardzo wspólne i powinni to zrobić dla dobra związku [część delegatów podnosi mandaty]. Proszę nie machać. Jeżeli państwa nie interesuje, o czym się mówi m.in. na prezydium, to nie trzeba nas było do odpowiedzi wywoływać. Na temat jest, na temat, na temat! Poza tym, proszę państwa, uważam, że jest to podstawowe nadużycie, że za błędy popełnione przez prezydium w niepełnym składzie obciąża się tych, co nie byli. Proszę państwa, ja nie jestem naprawdę niańką prezydium i nie uważam się tam za najmądrzejszego, ażebym przyjął winę, że moja nieobecność spowodowała głupie decyzje. No, wybaczcie państwo, ale na to się nie mogę zgodzić. Ja szanuję moich kolegów [oklaski].

RYSZARD KALINOWSKI[51]

Ryszard Kalinowski, Region Elbląg. Tego dnia przebywałem w Paryżu na spotkaniu w centralach związkowych CFDT/CGT-Force Ouvrière, uzgadniając wizytę oficjalnej delegacji naszego związku z przewodniczącym, która ma się odbyć między 14 a 21 października.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przy okazji proszę trybuny zjazdu o nieco spokojniejsze zachowywanie się.

ZBIGNIEW BUJAK

Były dwa powody, dla których nie byłem na posiedzeniu prezydium. Jeden pozorny, drugi rzeczywisty. Powodem pozornym było to, że w tym dniu odbywało się zebranie zarządu, które miało zadecydować, czy ZR przyjmuje, czy odrzuca zmiany w statucie. Przyjął wszystkie.

Powodem rzeczywistym było to, że wszystko, co miałem do powiedzenia i do przegłosowania w sprawie samorządu, przegłosowałem i powiedziałem na posiedzeniach KKP i na zjeździe. Na posiedzeniu prezydium w tej sytuacji nie miałem już nic do powiedzenia po prostu. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

ANDRZEJ GWIAZDA

Ja w takim razie stawiam wniosek formalny, ażeby na podstawie protokołów prezydium stwierdzić, kto nie był obecny na poszczególnych posiedzeniach i żeby tak samo jak my tutaj, nasza czwórka, się wyspowiadał. Proszę o przegłosowanie [szum na sali].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Wszystkie wnioski formalne, zgodnie z regulaminem, proszę przekazywać do sekretariatu na piśmie [oklaski].

Proszę następnych członków prezydium. Brakuje nam jeszcze pana Wądołowskiego i pana Andrzeja Słowika. Aha, przepraszam, pan Wądołowski był obecny na obradach. Brakuje wobec tego tylko pana Słowika.

Czy jest pan Andrzej Słowik na sali? Może ktoś z delegacji łódzkiej zechce odpowiedzieć na to. Proszę mikrofon nr 11. Mikrofon nr 11 proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem powiedzieć, że pan Andrzej Słowik przed półgodziną – nie wiedziałem o takim wniosku formalnym – musiał w bardzo pilnej sprawie wyjść. Możliwe, że lada moment wróci z powrotem, natomiast sam dopilnuję tego, aby odpowiednie oświadczenie tutaj w ramach tego, dlaczego nie był obecny na prezydium, złożył jutro lub nawet dzisiaj, jeżeli wróci z powrotem.

[SPRAWA KWK „SZCZYGŁOWICE”]

[PD 1kzd_2t_014_19810927 – 10 minut 34 sekundy]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Wobec niemożności został wyczerpany wniosek formalny, który przegłosowaliśmy przed chwilą.

Wniosek formalny. Pan Marek Wach[52], numer 29091, Region Śląsko-Dąbrowski: „W związku z napiętą sytuacją w Regionie Śląsko-Dąbrowskim i strajku w Kopalni Węgla Kamiennego «Szczygłowice», w imieniu delegatów regionu proszę o udzielenie głosu przewodniczącemu Leszkowi Waliszewskiemu, który odczyta poręczenie podpisane przez znane osobistości życia społecznego w sprawie uwolnienia Tadeusza Arenta”.

Czy jest w tej sprawie jakiś sprzeciw? Proszę mikrofon nr 2.

WOJCIECH LASOCKI[53]

Wojciech Lasocki, Region Mazowsze, a numer mandatu 049. Proszę państwa, skończmy z tymi poręczeniami. Niedawno żeśmy walczyli o Janka Narożniaka[54], też były poręczenia. Biją nam ludzi, maltretują, wrzucają pod pociągi, a tutaj za liche przewinienie siedzi człowiek i my znowu stosujemy poręczenie. Jakie poręczenie? To jest po prostu niepoważna sprawa. Mamy walczyć, żeby człowiek wyszedł z więzienia, i to wszystko. I bez żadnych poręczeń, takie jest moje zdanie [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Poddaję pod głosowanie wniosek pana Marka Wacha. Kto jest za wnioskiem, który przedstawiłem przed chwilą, proszę o podniesienie ręki do góry [głosy: odczytać jeszcze raz]. Proszę bardzo: „W związku z napiętą sytuacją w Regionie Śląsko-Dąbrowskim i strajku w KWK «Szczygłowice», w imieniu delegatów regionu proszę o udzielenie głosu przewodniczącemu Leszkowi Waliszewskiemu, który odczyta poręczenie podpisane przez znane osobistości życia społecznego w sprawie uwolnienia Tadeusza Arenta”. Kto jest za wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby udzielić głosu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, głos ma pan Leszek Waliszewski.

LESZEK WALISZEWSKI

Dziękuję.

Chciałbym jeszcze na początku przedstawić aktualną sytuację w tej sprawie. Strajkuje tylko jedna kopalnia, właśnie kopalnia „Szczygłowice” i dzisiaj o godz. 9.00 rano odbyła się msza św. Był m.in. Jan Kułaj, przewodniczący rolników indywidualnych, „Solidarności” RI, i zapewnił, że strajkujący będą otrzymywać pomoc żywnościową od rolników indywidualnych [oklaski].

„Do Prokuratury Generalnej PRL w Warszawie i do Prokuratury Rejonowej w Rybniku. Poręczenie społeczne.

W oparciu o przepis art. 232 kk składamy poręczenie, iż podejrzany w sprawie (dziennik spraw Prokuratury Rejonowej w Rybniku) Tadeusz Arent stawi się na każde wezwanie oraz nie będzie utrudniał postępowania w toczącej się przeciw niemu sprawie. Składając to poręczenie, prosimy uprzejmie wysoki urząd prokuratorski o uchylenie środka zapobiegawczego tymczasowego aresztowania zastosowanego wobec podejrzanego.

Do złożenia niniejszego poręczenia skłania nas fakt, że działanie podejrzanego nie wynikło z jakichkolwiek pobudek natury osobistej i związane było z powstałą sytuacją społeczną i wzburzeniem ogromnej większości załogi zakładu pracy. Tego rodzaju konflikty winny być w naszych warunkach i w konieczności zachowania pokoju społecznego rozwiązywane na drodze politycznej, a jeśli naruszone zostało prawo, to w ogólnym pojęciu i odczuciu społecznym podstawą stosowania aresztu może być dopiero prawomocny wyrok sądowy.

Prośbę naszą uzasadnia również fakt, że przepis prawny, z którego przedstawiono zarzuty podejrzanemu, zagrożony jest karą pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat 2 ograniczenia wolności lub grzywny. Zarzut dotyczy więc stosunkowo błahego przestępstwa, zaś pokrzywdzony nie odniósł żadnej poważnej krzywdy. W tym stanie rzeczy zarówno od strony podmiotowej, jak przedmiotowej czyn zarzucany oskarżonemu w powszechnym odczuciu społecznym nie nosi znamion znacznego stopnia społecznego niebezpieczeństwa, uzasadniających stosowanie najostrzejszego środka zapobiegawczego.

Poręczenie niniejsze i prośbę przedkładamy wysokiemu urzędowi prokuratorskiemu w poczuciu naszego obywatelskiego obowiązku i wobec społecznego charakteru sprawy”. I podpisali: Tadeusz Mazowiecki[55], redaktor naczelny Tygodnika „Solidarność”, doc. dr hab. Wiesław Chrzanowski[56], prof. dr hab. Jan Rosner[57], doc. dr hab. Jerzy Makarczyk[58], prof. dr hab. Witold Trzeciakowski[59] oraz ks. Józef Tischner.

Z powodu zbyt późnego napisania, wielu ludzi jeszcze się nie podpisało. Przed wyjazdem do Warszawy – jutro rano delegacja regionu wyjeżdża do Warszawy – rano o godz. 8.00 będziemy jeszcze tutaj, tak że jeżeli ktoś chciałby złożyć podpis, to bardzo prosimy. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. W ten sposób dobiegliśmy do końca dzisiejszego dnia obrad. Ja mam jeszcze tylko prośbę, która do nas wpłynęła. Cieszymy się z publiczności uczestniczącej wspólnie z nami w obradach, ale jest prośba – prosimy o niepalenie papierosów na trybunach, tak jak nie pali się na sali obrad. Siedzenie przez wiele godzin w oparach dymu powoduje szybsze zmęczenie obradujących. Dziękuję.

Jeszcze komunikaty mam, proszę państwa. Głos oddaję spikerowi.

Bardzo proszę.

[ODCZYTANIE LISTU DO I KZD OD ROBOTNIKA Z RUMUNII]

[PD 1kzd_2t_014_19810927 – 16 minut 53 sekundy]

MICHAŁ KUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chciałem podziękować panu Andrzejowi Piwno, który był tak uprzejmy i pomógł nam przetłumaczyć list z Rumunii. Chcę państwu ten list teraz odczytać:

„I Kongres «Solidarności» Gdańsk. Życzymy pełnego sukcesu I Zjazdowi wolnych polskich związków zawodowych [oklaski]. Dziękujemy za posłanie przekazane do ludzi pracy wszystkich [okrzyki, oklaski]. A więc dziękujemy za posłanie przekazane do ludzi pracy wszystkich krajów socjalistycznych. Posłanie to sprawiło nam radość i wzmacnia naszą przyjaźń. Jesteśmy waszymi zwolennikami. Dziękujemy jeszcze raz [oklaski]”. Podpisał pan Filip Julius, robotnik, Cluj – Napoca, Rumunia [oklaski].

Chciałbym państwu przekazać jeszcze jeden komunikat prezydium. Osoby, które w I turze KZD zgłosiły się do dyskusji nad sprawozdaniem KKP, z wyłączeniem sprawy samorządu oczywiście, proszone są o potwierdzenie swego wystąpienia w sekretariacie prezydium zjazdu. Prosimy, aby sprawę tę załatwić jutro do godz. 10.00. Niezgłoszenie się będziemy traktować jako rezygnację z głosu. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, momencik, przecież jest jakiś porządek zakończenia tych obrad.

W momencie, kiedy powiedziałem, że kończymy obrady w dniu dzisiejszym, wpłynął wniosek pana Bolesława Grabowskiego, numer mandatu 07023, Dolny Śląsk, który odczytuję. „Wnioskuję o prowadzenie obrad po kolacji do 22.00 lub do 24.00. Nie przyjechaliśmy tu na wczasy, tylko do pracy. Życie higieniczne będziemy prowadzić po zjeździe”. Czy jest w tej sprawie jakiś sprzeciw? Nie widzę. A jest, przepraszam, trójka.

Proszę sektor trzeci, mikrofon nr 9. Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Myśmy faktycznie przyjechali do pracy, ale jak to już raz kolega stwierdził, demokracja i rozum kończą się po godz. 20.00 i nie przesadzajmy; żebyśmy nie popełnili gafy, jaką zrobiło prezydium, obalając uchwałę I tury zjazdu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest za wnioskiem pana Grabowskiego, proszę o podniesienie ręki do góry [gwar]. O przedłużenie obrad po kolacji do godz. 22.00 lub do 24.00. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, aby nie przedłużać dzisiejszej sesji zjazdu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, proszę jeszcze o chwilę spokoju. Naprawdę staramy się, żeby jak najsprawniej to było. Czytałem państwu kilkanaście czy kilkadziesiąt minut temu wniosek o udzielenie głosu panu Janowi Huzarewiczowi. Wpłynął następny wniosek o to, aby pozwolić panu Janowi Huzarewiczowi na odczytanie posłania (uchwały) rady samorządów pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego adresowanego do zjazdu. Jest to wniosek pana Ryszarda Kuszłeyko, numer mandatu 29032 z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Tak jest sformułowany wniosek. Kto ma zastrzeżenia do tego wniosku?

Proszę mikrofon nr 3.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

To jest pomyłka, tu chodzi po prostu o odczytanie tego posłania. Chodzi o to, że Rada Współpracy Samorządów Pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego podjęła uchwałę skierowaną do naszego zjazdu. Nie jest konieczne, żeby odczytał to akurat pan Huzarewicz, aczkolwiek byłoby to najlepiej. Ale jeśli mu nie udzielono głosu, to może odczytać to kto inny.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem, zgadzam się. Tu po prostu jest tak napisane, tak przeczytałem. Kto jest za odczytaniem tego wniosku w dniu dzisiejszym? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

Proszę państwa, prosimy głosować wszyscy, bo w tej chwili Komisja Skrutacyjna stwierdza, że nie wszyscy delegaci głosowali, patrząc optycznie. Przeto pytam raz jeszcze: kto jest za tym, żeby można było odczytać posłanie Rady Współpracy Samorządów Pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego adresowane do zjazdu, proszę o podniesienie ręki do góry. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za odczytaniem posłania.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę przedstawiciela Regionu Śląsko-Dąbrowskiego o odczytanie posłania.

[POSŁANIE SAMORZĄDOWCÓW ŚLĄSKICH DO ZJAZDU]

[PD 1kzd_2t_014_19810927 – 24 minuty 30 sekund]

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

„Rada Współpracy Samorządów Pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Proszę państwa, proszę o zachowanie jeszcze spokoju.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

…Katowice, 24 września 1981 r.

Do delegatów na I KZD NSZZ «Solidarność», Gdańsk.

Zwracamy się do was w imieniu rad pracowniczych i komitetów założycielskich samorządów z centrum przemysłowego naszego kraju. Nasza rada współpracy koordynuje dzisiaj działalność samorządów setek przedsiębiorstw przemysłowych, w tym hut, kopalń i elektrowni. Powstaliśmy dzięki «Solidarności». Bez niej autentyczny, oddolny ruch samorządowy, ruch troski o naprawę Rzeczypospolitej i działań zmierzających do wydźwignięcia jej z ruiny gospodarczej nie byłby możliwy. Wasze stanowisko wyrażone w uchwale z 8 września było impulsem, który – bez słowa przesady – zelektryzował załogi i dzięki niemu ruch samorządowy w ostatnich tygodniach rozwijać się zaczął lawinowo, obejmując nie tylko zdeklarowanych entuzjastów, ale również sceptyków i ludzi do tej pory obojętnych.

Ruch samorządowy otrzymał 8 września deklarację poparcia ze strony najwyższej władzy związku, ze strony zjazdu. Kieruje nami dzisiaj wola nawiązania raz jeszcze do słów i działań zapowiadanych w tej hali 8 września – potrzebujemy waszej pomocy, ponieważ bez niej samorządy nie będą w stanie spełnić pokładanych w nich nadziei. Bez nich zaś fundament polityki gospodarczej, o której dzisiaj tu dyskutujecie, runie.

Sprzeczność powstała między uchwałą zjazdu a decyzją z 22 września. Samorządy Śląska sercem i głową opowiadają się za stanowiskiem zjazdu. Wierzymy, że nic jeszcze nie jest stracone. Nie może być stracone. Dzisiaj wydelegowani przez Radę Współpracy Samorządów Pracowniczych chcielibyśmy usłyszeć raz jeszcze ten sam entuzjastyczny aplauz, z jakim przywitaliście własną uchwałę 8 września. Dzisiaj potrzeba takiego aplauzu jest znacznie większa aniżeli kilkanaście dni temu.

Ruch samorządowy Regionu Śląsko-Dąbrowskiego pamięta i pamiętać musi, dzięki komu powstał. Jest on autonomicznym oddolnym ruchem ludzi pracy. Jest też jego suwerenną wolą być razem z «Solidarnością». Razem zdołamy wywalczyć ustawy, o jakich mówią i jakich domagają się załogi. W tej nowej fazie walki ruch samorządowy reprezentować powinny regionalne rady współpracy.

Kończąc, chcielibyśmy was zapoznać z tekstem apelu do Sejmu, wystosowanego przez przedstawicieli 27 zakładów pracy Śląska, którzy w dniu 24 września uczestniczyli w jednym z pierwszych szkoleń działaczy samorządów pracowniczych. Jest to ich spontaniczna reakcja na ostatnie wydarzenia. W imieniu i upoważnienia rady Współpracy Samorządów pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego podpisali przewodniczący Jan Huzarewicz oraz członkowie Wiesław Latoch, Bronisław Szymała i Marek Jałosiński”.

Ja jestem tylko przekaźnikiem tej sprawy państwu, ponieważ z ramienia zarządu zajmuję się tymi sprawami. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Proszę państwa, niestety mam jeszcze jeden wniosek: „Wnioskujemy o wyrażenie przez zjazd zgody na zabranie głosu w dniu dzisiejszym – podkreślone i z wykrzyknikiem – przez gościa zjazdu, panią Annę Walentynowicz[60]. Za delegatów: przewodniczący ZR Małopolska Wacław Sikora”. Wniosek prawie tej samej treści, również o zabranie głosu przez panią Annę Walentynowicz, podpisany przez kilkunastu delegatów. Czy ktoś chce w tej sprawie zabrać głos? Proszę, jedenastka.

JERZY KROPIWNICKI

Proszę państwa, jestem za tym, żeby pani Walentynowicz zabrała głos na tym zjeździe, ale nie w momencie, kiedy ta sala pustoszeje i kiedy każdy z nas zastanawia się, czy za chwilę stąd wyjdziemy, czy nie. Skończmy te obrady na dzisiaj, a panią Walentynowicz poprośmy na jutro.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wyjaśnienie. Ponieważ jednak we wniosku formalnym było wyraźne podkreślenie, że w dniu dzisiejszym, przeto przegłosujemy go w brzmieniu, jakie zostało podane przez Region Małopolska: „Wnioskujemy o wyrażenie przez zjazd zgody na zabranie głosu w dniu dzisiejszym przez gościa zjazdu, panią Annę Walentynowicz”.

Bardzo proszę, kto jest za wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby dzisiaj pani Anna Walentynowicz wystąpiła przed mikrofonem [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Zapraszam panią Annę Walentynowicz na trybunę i jest to już ostatni wniosek i ostatni głos w dniu dzisiejszym.

[WYSTĄPIENIE ANNY WALENTYNOWICZ]

[PD 1kzd_2t_014_19810927 – 30 minut 41 sekund]

ANNA WALENTYNOWICZ

[Brak fragmentu nagrania]

Okazuje się, że każda reguła ma wyjątek. Cieszę się ogromnie, dziękuję. Chciałam państwu powiedzieć parę słów odnośnie mojego wyjazdu, ponieważ wiecie, że w lipcu byłam w Londynie i korzystając jeszcze ze znajomości ludzi, z którymi miałam kontakty, z dyplomatami, jeszcze sprzed Sierpnia, miałam możność dotrzeć do Izby Lordów i dowiedziałam się tam, że pan Rakowski zwracał się do parlamentu londyńskiego, aby nie popierano „Solidarności”, bo to może grozić interwencją Związku Radzieckiego [szum na sali]. Drugi mój wyjazd do Hiszpanii teraz, niedawno, gdzie musiałam stoczyć bój, bo byłam jedna z Polski, z byłym generałem międzynarodowej armii w Związku Radzieckim w II wojnie światowej, niejakim panem [Enrique] Lísterem[61]. Generał Líster. On dowodził częściowo też polską armią, której nie wolno było połączyć się z armią Andersa. Dzisiaj jest zaciętym wrogiem „Solidarności”. Miałam ogromną tremę, ale kiedy atakował „Solidarność”, broniłam jej.

I z Madrytu pojechałam do Francji. Na podstawie tych dwóch wydarzeń uważałam, że należy złożyć wizytę premierowi Francji. Na pewno jesteście ciekawi, o czym rozmawiałam. Podziękowałam jemu za pomoc, jaką rząd Francji przekazuje dla Polski, poprosiłam jego, aby rząd francuski wystąpił z propozycją, aby w krótkim czasie, to znaczy jeszcze do końca roku, można było zwołać konferencję międzynarodową na temat Polski, i w tej konferencji poruszyć trzy zasadnicze tematy. Pierwszy to nieingerencja w sprawy polskie, bo „Solidarność” to jest sprawa Polski, sama sobie załatwi [oklaski], kontrola dystrybucji, bo wiemy, że rząd francuski wysłał 300 ton zboża, ale nie wiem, czy państwo wiedzą, czy rzeczywiście to zboże dotarło tam, gdzie ono było, żeby po prostu prowadzić kontrolę. Trzecia sprawa to zagwarantować prawem międzynarodowym, aby nie szantażowano Polski brakiem dostawy ropy czy rudy. To powinno obowiązywać prawo międzynarodowe i ta sprawa powinna być zażegnana.

Uważałam, że należy te sprawy poruszyć, bo nasz rząd Polski popisuje się nadal, wyciąga rękę po pożyczki na Zachód, ale wiz na zjazd krajowy „Solidarności” odmawia. A związek, właściwie federacja związków zawodowych, osoby, którym nie można było odmówić, dostali wizy, więc proszone jest, żeby z tej wizy nie korzystali.

To są te sprawy, które chciałam państwu zreferować, bo na pewno będą później komentarze. Po wizycie udzielałam wywiadu dla radia Monte Carlo i dziennika i taka jest prawda. Dziękuję państwu za udostępnienie głosu, że mogłam powiedzieć, co i o czym rozmawiałam na Zachodzie. Dziękuję bardzo [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy pani Annie Walentynowicz i tym miłym akcentem dobiegliśmy… Na końcu jeszcze komunikat.

Proszę bardzo, głos dla spikera, proszę drugi mikrofon.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę powstać, proszę państwa. Sztandar MKS w Gdańsku wyprowadzić.

Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję również. Jutro obrady rozpoczynamy o godz. 9.00. Dziękuję, dobranoc.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_014_1981092]

KONIEC DRUGIEGO DNIA OBRAD II TURY I KZD – 27 WRZEŚNIA 1981 r.

[1] Mieczysław Ludwik Boruta-Spiechowicz (1894–1985) – od 1914 r. żołnierz Legionów Polskich, 1918–1939 żołnierz Wojska Polskiego (od 1936 r. generał brygady), 1939–1941 aresztowany i więziony przez NKWD, 1964–1985 działacz Związku Inwalidów Wojennych w Zakopanem, 1977–1981 współzałożyciel i uczestnik Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela.

[2] Edward Lipiński (1888–1986) – ekonomista, socjalista, 1906–1918 członek m.in. PPS-Lewica, od 1951 r. członek Polskiej Akademii Nauk, 1976–1981 współzałożyciel i członek Komitetu Obrony Robotników, od 1980 r. członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.

[3] Jan Rulewski (ur. 1944) – 1974–1980 specjalista konstruktor w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym „Rometu” w Bydgoszczy, we wrześniu 1980 r. przewodniczący MKS w Bydgoszczy, od 1980 r. przewodniczący MKZ Bydgoszcz, 1980–1981 członek KKP (od 1981 r. Tymczasowego Prezydium KKP), w 1981 r. przewodniczący ZR Bydgoszcz, od 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[4] Stanisław Wądołowski (ur. 1938) – 1966–2002 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego (od 2002 r. Stocznia Szczecińska SA), w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Szczecinie, członek MKR Szczecin, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Pomorze Zachodnie, członek Prezydium KKP, wiceprzewodniczący Komisji Krajowej (ds. akcji protestacyjnych i koordynacji prac Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych), 1981–1982 internowany.

[5] Patrycjusz Kosmowski (ur. 1947) – inżynier mechanik,1977–1981 mistrz w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. jeden z przywódców strajku w WPK, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator Komitetu Założycielskiego w WPK, od 1980 r. przewodniczący MKZ w Bielsku-Białej, 1980–1981 członek KKP, od 1981 przewodniczący ZR Podbeskidzie, w 1981 r. członek KK.

[6] Jacek Kłys (ur. 1948) – 1974–1986 pracownik Gdańskich Zakładów Rafineryjnych, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w GZR, członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Gdańsk, w 1980 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ, a następnie ZR Gdańskiego, w 1981 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP, 1986–1988 na emigracji w USA.

[7] Jacek Kuroń (1934–2004) – od 1980 r. doradca MKZ Gdańsk, a następnie KKP i KK, w1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[8] Andrzej Wielowieyski (ur. 1927) – prawnik, ekonomista, 1962–1984 w redakcji miesięcznika „Więź”, 1972–1981 i 1984–1989 sekretarz warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej, w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, negocjator porozumienia gdańskiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, ekspert KKP, w 1981 r. ekspert KK, kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych, 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej.

[9] Jan Huszcza (ur. 1943) – fizyk, starszy inspektor w Inspektoracie PZU w Krasnymstawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, przewodniczący MKZ Ziemi Krasnostawskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Chełmskiego, 1981–1982 internowany.

[10] Józef Stanisław Tischner (1931–2000) – filozof, ksiądz, od 1980 r. wykładowca filozofii dramatu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie oraz filozofii na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, od połowy lat 70. zaangażowany w ruch niezależnych inicjatyw kulturalnych i naukowych, w latach 80. współpracownik „Solidarności” Rolników Indywidualnych.

[11] Stanisław Kania (ur. 1927) – 1968–1986 członek KC PZPR, 1980–1981 I sekretarz KC PZPR, 1972–1989 poseł na Sejm.

[12] Maria Tarnawska (ur. 1947) – technik ekonomista, 1970–1983 pracownica Wytwórni Filtrów PZL w Sędziszowie Małopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodnicząca Komitetu Założycielskiego, potem członek KZ w WF PZL, w 1981 r. członek Zarządu Międzyzakładowej Komisji Robotniczej, potem ZR w Rzeszowie.

[13] Piotr Kuźmiak (ur. 1950) – ekonomista, 1973–1982 kierownik działu ekonomicznego w Fabryce Maszyn Budowlanych w Głogowie, od 1980 r. doradca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie doradca KZ w FMB w Głogowie, w 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Dolny Śląsk, przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Rewizyjnej w Legnicy, członek wrocławskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowany.

[14] Stanisław Ciosek (ur. 1939) – 1980–1981 członek KC PZPR, 1972–1985 poseł na Sejm, 1980–1985 ministerczłonek Rady Ministrów ds. współpracy ze związkami zawodowymi.

[15] Ryszard Kościesza-Kuszłeyko (1930–2008) – inżynier elektryk, 1958–1984 pracownik Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Górnośląskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, pełnomocnik ZR Śląsko-Dąbrowskiego ds. reformy gospodarczej, członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[16] Jerzy Ciepiela (ur. 1952) – ślusarz, pracownik Huty Cynku „Miasteczko Śląskie” w Tarnowskich Górach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, od 1980 r. przewodniczący Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Tarnowskich Górach, w 1981 r. przewodniczący MKZ w Tarnowskich Górach, wiceprzewodniczący (ds. organizacji i koordynacji działania) ZR Śląsko-Dąbrowskiego, od 1981 r. członek Konfederacji Polski Niepodległej, 1981–1982 internowany.

[17] Tadeusz Czesław Romanowski (1945–2009) – psycholog w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym w Świdnicy, przewodniczący Międzyszkolnego Komitetu Założycielskiego w Świdnicy, wiceprzewodniczący Okręgowej Komisji Pracowników Oświaty i Wychowania w Świdnicy, 1981–1982 internowany.

[18] Robert Kaczmarek (ur. 1947) – 1975–1983 pracownik naukowy na Wydziale Elektrycznym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, w 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na AGH w Krakowie, od 1980 r. przewodniczący KZ tamże, od 1980 r. członek Zarządu MKZ w Krakowie (szef Sekcji Informacji), 1980–1981 współinicjator powołania Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, koordynator i przewodniczący Krakowskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Francji.

[19] Andrzej Jan Krajewski (ur. 1949) – 1978–1980 kierownik działu w tygodniku „Razem”, 1980–1981 kierownik działu w „Przeglądzie Technicznym”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Koła Wydawców Sigma, 1980–1981 członek MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[20] Raymond Aron (1905–1983) – filozof, socjolog i publicysta francuski, od 1956 r. profesor Sorbony, od 1970 r. Collège de France, od 1963 r. członek Akademii Nauk Moralnych i Politycznych, współpracownik pism, m.in. „Le Figaro” i „L’Express”.

[21] Eugeniusz Guz – redaktor Dziennika Telewizyjnego.

[22] Krzysztof Teodor Toeplitz (1933–2010) – pisarz, publicysta, autor scenariuszy filmowych i krytyk filmowy, współpracownik „Kultury”, publicysta „Polityki”, w 1981 r. kierownik literacki Zespołu Filmowego „Kadr”.

[23] Jerzy Malara (ur. 1928) – 1978–1981 podsekretarz stanu w Ministerstwie Górnictwa, 1981–1986 podsekretarz stanu w Ministerstwie Górnictwa i Energetyki.

[24] Janina Jankowska (ur. 1939) – 1961–1982 dziennikarka Polskiego Radia (1973–1982 w Redakcji Reportaży Literackich PR), w sierpniu 1980 r. obecna podczas strajku w Stoczni Gdańskiej – autorka reportażu „Polski Sierpień”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w Komitecie ds. Radia i Telewizji, w 1981 r. współzałożycielka i reporterka Radia „Solidarność” Regionu Mazowsze – Redakcja Programów dla Radiowęzłów Zakładowych, przewodnicząca Krajowego Komitetu Organizacyjnego (ogólnopolskiego) Radia „Solidarność”, w 1982 r. internowana.

[25] Zenon Biender (1931–1989) – 1978–1989 zaopatrzeniowiec w Fabryce Urządzeń Ogrzewczych „Spomasz-Biawar” w Białymstoku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w FUO Spomasz-Biawar, od 1980 r. członek Sekcji Interwencji MKZ w Białymstoku, od 1981 r. członek Prezydium ZR tamże, przewodniczący Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Białymstoku.

[26] Marek Edelman (1919–2009) – lekarz, kardiochirurg, od 1972 r. ordynator Oddziału Intensywnej Terapii Szpitala im. Mikołaja Pirogowa w Łodzi, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, w 1981 r. Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego, w 1981 r. internowany.

[27] Zdzisław Rusek (ur. 1935) – technik mechanik, pracownik Bydgoskiego Biura Projektowo-Badawczego, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w BBPB, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz, 1981–1982 internowany.

[28] Zbigniew Stefan Pela (1939–1997) – technik BHP, pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego „Łysogóry” w Kielcach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w WPT „Łysogóry” w Kielcach i KZ w Zarządzie WPT „Łysogóry” w Kielcach, członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej Pracowników Turystyki.

[29] Ryszard Bugaj (ur. 1944) – ekonomista, pracownik Instytutu Planowania w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 członek ZR Mazowsze, 1980–1981 doradca KKP i KK, w 1981 r. zastępca kierownika Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, w 1981 r. internowany.

[30] Roman Andrzej Jarmuszkiewicz (ur. 1947) – kierowca PKS w Zduńskiej Woli, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ i KZ w PKS, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Delegatury w Zduńskiej Woli ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany, wyemigrował do Szwecji.

[31] Jerzy Stanisław Senderowicz (ur. 1943) – inżynier mechanik, w 1980 r. konstruktor projektant w Reszelskich Zakładach Przemysłu Maszynowego Leśnictwa „Rema” w Reszlu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Warmińsko-Mazurskiego, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Reszlu, w 1986 r. wyemigrował do USA.

[32] Adam Marian Turkiewicz (ur. 1931) – inżynier mechanik, projektant w Biurze Projektów Zakładów Przeróbki Węgla „Separator” Oddział Gliwice, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w BPZPW „Separator”, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[33] Zbigniew Kowalewski (ur. 1943) – etnograf, wykładowca w Instytucie Języków Obcych w Hawanie, członek MKZ w Łodzi, członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[34] Janusz Stanisław Karpiński (ur. 1944) – inżynier elektryk, pracownik Biura Studiów i Projektów Przemysłowych Urządzeń Elektrycznych „Elektroprojekt” w Lublinie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Elektroprojekcie w Lublinie, członek MKZ Lublin, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Środkowo-Wschodniego, 1981–1982 internowany, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[35] Ryszard Kazimierz Helak (ur. 1940) – architekt, 1976–1980 zatrudniony w Biurze Projektowo-Technologicznym „Bispomasz” w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Bispomaszu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Bydgoszcz, odpowiedzialny za propagandę i szkolenia, 1981–1982 internowany.

[36] Marian Andrzej Piesiak (ur. 1954) – inżynier elektronik, 1980–1984 pracownik Wojewódzkiego Urzędu Telekomunikacji w Jeleniej Górze, w 1980 r. organizator struktur NSZZ „Solidarność” w WUT w Jeleniej Górze i regionie jeleniogórskim, od 1980 r. przewodniczący MKZ w Jeleniej Górze, w 1981 r. przewodniczący ZR Jelenia Góra, członek KK, 1981–1982 internowany.

[37] Jerzy Dworakowski (ur. 1940) – technik dentystyczny, pracownik Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Bolesławcu, 1980–1981 wiceprzewodniczący KZ tamże, w 1980 r. członek tymczasowego Prezydium MKZ w Bolesławcu i jego wiceprzewodniczący, w 1981 r. członek Prezydium ZR Jelenia Góra; w zjeździe nie wziął udziału ze względu na wyjazd do Austrii.

[38] Jerzy Mieczysław Dyner (ur. 1951) – 1977–1982 konstruktor w Fabryce Samochodów Osobowych w Warszawie, w czerwcu–lipcu 1980 r. uczestnik strajku w FSO, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie Prezydium Zarządu MKO w FSO (członek Komisji Rewizyjnej, przewodniczący Komisji Interwencyjnej), w 1981 r. członek ZR, 1981–1982 internowany.

[39] Jerzy Janusz Kropiwnicki (ur. 1945) – od 1968 r. asystent na Wydziale Socjologiczno-Ekonomicznym Uniwersytetu Łódzkiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel struktur „Solidarności” na UŁ, przewodniczący Tymczasowego Zarządu Uczelnianego, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Ziemi Łódzkiej, od 1981 r. członek KK.

[40] Adam Matuszczak (1941–1995) – inżynier mechanik, 1966–1991 pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL Rzeszów”, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w WSK „PZL Rzeszów”, 1981–1982 internowany.

[41] Władysław Frasyniuk (ur. 1954) – kierowca mechanik w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. organizator strajku w VII zajezdni MPK we Wrocławiu, współtwórca MKS, od 1980 r. członek Prezydium (rzecznik prasowy), a od 1981 r. przewodniczący MKZ Wrocław, od 1981 r. przewodniczący ZR Dolny Śląsk, członek KKP, od 1981 r. członek Prezydium KK.

[42] Bronisław Ziemianin (ur. 1935) – prawnik, pracownik naukowy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek grupy ekspertów utworzonej przez MKS w Szczecinie i komisję rządową w celu opracowania prawnej wykładni powoływania niezależnych związków zawodowych, w 1981 r. ekspert Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy (konsultant prawny w pracach nad projektem ustawy o przedsiębiorstwach społecznych i wzorcowym statutem samorządu pracowniczego).

[43] Edmund Kitłowski – prawnik, pracownik naukowy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek grupy ekspertów utworzonej przez MKS w Szczecinie i komisję rządową w celu opracowania prawnej wykładni powoływania niezależnych związków zawodowych, od 1980 r. reprezentant MKZ w Szczecinie w zespole do opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych, w 1981 r. ekspert Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy (konsultant prawny w pracach nad projektem ustawy o przedsiębiorstwach społecznych i wzorcowym statutem samorządu pracowniczego), członek zespołu Sieci do prezentowania na forum KKP stanowiska Sieci w sprawie reformy gospodarczej.

[44] Tomasz Stankiewicz (ur. 1946) – pracownik naukowy na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, wiceprzewodniczący KZ na UW, doradca Regionu Mazowsze, w 1981 r. ekspert Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy, w 1981 r. doradca KK (w grupie tzw. ekspertów niezależnych).

[45] Ireneusz Ryszard Kosmahl (ur. 1929) – ekonomista, pracownik Zarządu Przedsiębiorstwa PKS w Warszawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ oraz Prezydium Międzyoddziałowej Komisji Przedsiębiorstwa Samorządów Pracowniczych, członek Regionalnego Zespołu Akcji Protestacyjnych, członek Zarządu MKZ Mazowsze (sport, samorządy robotnicze).

[46] Antoni Kopaczewski (ur. 1941) – formierz odlewnik w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Rzeszów, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w WSK PZL, członek KS, przewodniczący MKS w Rzeszowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Prezydium MKZ, w 1981 r. przewodniczący ZR Rzeszów, w 1981 r. członek KK, przewodniczący Komisji Wyborczej KK, 1981–1982 internowany.

[47] Stanisław Okoński (1929–2002) – technik drzewny, 1978–1990 kierownik magazynu w Kopalni Węgla Kamiennego „Janina” w Libiążu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w KWK „Janina” w Libiążu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego i KK, w 1981 r. internowany.

[48] Jan Huzarewicz (ur. 1948) – 1972–1982 pracownik Ośrodka Pomiaru i Automatyki przy Kopalni Węgla Kamiennego „Rymer” w Niedobrzycach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w OPiA przy KWK „Rymer”, od 1980 r. członek Komisji ds. Reformy Górnictwa, od 1981 r. przewodniczący Rady Współpracy Samorządu Pracowniczego Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, od 1981 r. wiceprzewodniczący Krajowej Federacji Samorządów.

[49] Lech Stanisław Winiarski (ur. 1945) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Bydgoskiego Kombinatu Budowy Domów, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący Komitetu Strajkowego w KBD oraz delegat do MKS, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ przy KBD, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz i Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Budownictwa, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Francji.

[50] Jadwiga Kazimiera Szcześkiewicz (ur. 1944) – inżynier elektryk, pracownik Zakładu Elektronicznego Techniki Obliczeniowej w Łodzi, członek MKZ w Łodzi, od 1980 r. kierownik Ośrodka Badań Działalności Gospodarczej Regionu Ziemia Łódzka, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, w 1983 r. wyemigrowała do Francji.

[51] Ryszard Kalinowski (ur. 1952) – tokarz, 1980–1982 pracownik Elbląskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego i przewodniczący MKS w Elblągu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w EPBP, delegat MKS w Elblągu do MKS w Gdańsku, w 1981 r. członek KZ w EPBP, 1980–1981 przewodniczący MKZ w Elblągu, wiceprzewodniczący KKP (odpowiedzialny za dział polityki zagranicznej), członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowany, w 1984 r. wyemigrował do Norwegii.

[52] Marek Wach (ur. 1952) – 1977–1982 brygadzista w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku okupacyjnego w FSM, członek KS, w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w FSM, w 1980 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ Tychy, wiceprzewodniczący MKZ, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsko-Dąbrowskiego ds. informacji, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował

do USA.

[53] Wojciech Lasocki (ur. 1946) – mechanik samochodowy, pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”, przewodniczący Zarządu Wydziałowego NSZZ „Solidarność” w ZM „Ursus”, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Warszawie.

[54] Jan Wojciech Narożniak (ur. 1950) – 1977–1981 doktorant w Instytucie Matematycznym Polskiej Akademii Nauk, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w PAN, w 1981 r. Klubów Samorządnej Rzeczpospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”. 21 XI 1980 r., podczas druku tajnej instrukcji prokuratora generalnego Lucjana Czubińskiego (dotyczącej metod nękania i represjonowania działaczy opozycji) aresztowany pod zarzutem ujawnienia tajemnicy państwowej, zwolniony po pięciu dniach (w nocy z 26 na 27 XI) za poręczeniem prezesa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Stefana Bratkowskiego. W obronie Narożniaka strajki organizowano najpierw na Mazowszu (od 24 XI), a po poparciu KKP dla stanowiska Regionu Mazowsze, również w innych miastach (od 26 XI).

[55] Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927) – 1975–1981 wiceprezes Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej, 1980–1981 doradca KKP/KK, w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, w 1981 r. redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[56] Wiesław Marian Chrzanowski (1923–2012) – prawnik, 1981–1982 kierownik Zakładu Prawa Spółdzielczego Spółdzielczego Instytutu Badawczego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 doradca KKP/KK, wiceprzewodniczący Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK.

[57] Jan Rosner (1906–1991) – prawnik, ekonomista, specjalista w zakresie międzynarodowego prawa pracy, polityki społecznej i ergonomii, od 1964 r. pracownik naukowy Szkoły Głównej Planowania i Statystyki, 1979–82 prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego, w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK.

[58] Jerzy Makarczyk (ur. 1938) – prawnik, specjalista w zakresie prawa międzynarodowego publicznego, od 1962 r. pracownik naukowy Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, od 1981 r. zastępca dyrektora INP PAN ds. naukowych.

[59] Witold Trzeciakowski (1926–2004) – 1969–1980 pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego. 1980–1989 współtwórca, pracownik naukowy Instytutu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. doradca ekonomiczny KK.

[60] Anna Walentynowicz (1929–2010) – w latach 1950–1991 (z przerwami) spawacz i suwnicowa w Stoczni Gdańskiej, 1978–1980 działaczka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, z tego powodu 7 VIII 1980 r. zwolniona z pracy. Jej zwolnienie stało się bezpośrednią przyczyną strajku rozpoczętego 14 VIII. W sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Gdańsku i Prezydium Komitetu Założycielskiego w SG, od 1980 r. członek Prezydium MKZ w Gdańsku, od jesieni 1980 r. w grupie działaczy związkowych przeciwnych polityce Lecha Wałęsy. W kwietniu 1981 r., w wyniku konfliktu z Lechem Wałęsą, decyzją Prezydium KZ SG odwołana z Prezydium MKZ w Gdańsku, 1981–1982 internowana.

[61] Forján Enrique Líster (1907–1994) – hiszpański wojskowy i polityk komunistyczny, od 1931 r. generał, 1937–1970 członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Hiszpanii, 1936–1939 uczestnik hiszpańskiej wojny domowej, 1939–1977 w ZSRR.

Trzeci dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

28 września 1981 r.

[HOMILIA KS. JÓZEFA TISCHNERA WYGŁOSZONA

PODCZAS MSZY PORANNEJ W HALI „OLIVIA”]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_015_19810928]

KS. JÓZEF TISCHNER

Drogie siostry, drodzy bracia! Dwa słowa wyjaśnienia. Początkowo nie miałem zamiaru tutaj mówić, w powszedni dzień zwłaszcza, ale poproszono mnie, żebym także parę refleksji powiedział w dzień powszedni. Refleksji, które będą – mam nadzieję – pomocą w naszej codziennej modlitwie.

Zastanawiałem się, co uczynić tematem tych naszych powszednich refleksji, i postanowiłem uczynić tematem refleksji pewne wybrane fragmenty z encykliki Jana Pawła II o człowieku pracującym. Myślę, że ta refleksja Jana Pawła II będzie nam ogromną pomocą w tej naszej powszedniej pracy.

Myśl Jana Pawła II na temat pracy jest szczególnie fascynująca. Poczęła się ona w Polsce, wśród naszych konfliktów i niepokojów, naszych rozpaczy i nadziei. Poczęła się jako myśl robotnika kamieniołomu, jako studenta polonistyki, jako myśl artysty teatru słowa, jako myśl wikariusza wiejskiej parafii, jako myśl kapelana akademickiego, naukowca, jako myśl biskupa, by w końcu dojrzeć jako myśl papieża Kościoła Powszechnego. Myślę, że żaden papież jako autor poprzednich encyklik społecznych nie miał takiego wglądu, tak osobistego wglądu w rzeczywistość ludzkiej pracy, jaką ma i miał Jan Paweł II. I jeszcze jedno – słowo papieża przychodzi do nas w samą porę. Znajdujemy się w stanie kryzysu pracy. Podjęliśmy dzieło uleczenia naszej pracy. Stąd nasz szczególny stosunek do papieskiego przesłania.

Ta zapoczątkowana u nas dojrzewająca myśl wraca dziś do nas, żeby być światłem w naszych ciemnościach. Chce być pomocą w naszych rozterkach. Myślę, że mamy szczególny obowiązek przemyślenia tej myśli.

Najpierw może ustalmy to, co wcale nie jest łatwe, mianowicie zasadniczy punkt widzenia Jana Pawła II na rzeczywistość ludzkiej pracy. Można od rozmaitych stron rozważać tajemnicę pracy człowieka. Można na przykład rozważać tę sprawę od strony ekonomicznej. Pytamy wtedy, czy dana praca się opłaca, czy się nie opłaca. Można rozważać sprawę pracy od strony technicznej. Pytamy wtedy, czy dysponujemy odpowiednimi środkami technicznymi do wykonania danej pracy. Można także rozważać sprawę pracy od strony politycznej. Pytamy wtedy, czy nasza praca służy potędze państwa, czy nie służy. Ale żaden z tych punktów widzenia nie jest punktem widzenia przesłania papieskiego.

Papież Jan Paweł II widzi pracę przede wszystkim jako zjawisko etyczne. W pracy chodzi nie tylko o produkt, o techniczną sprawność, o pomnożenie siły państwa, chodzi przede wszystkim o coś, dzięki czemu człowiek staje się bardziej człowiekiem. Posłuchajmy kilku cytatów: „Jako osoba jest tedy człowiek podmiotem pracy. Jako osoba pracuje, wykonuje różne czynności przynależące do procesu pracy, a wszystkie one bez względu na ich charakter mają służyć urzeczywistnianiu się jego człowieczeństwa, spełnianiu osobowego powołania, które jest mu właściwe z racji samegoż człowieczeństwa”. I dalej: „Nie ulega bowiem wątpliwości, że praca ludzka ma swoją wartość etyczną, która wprost i bezpośrednio pozostaje związana z faktem, iż ten, kto ją spełnia, jest osobą, jest świadomym i wolnym, czyli stanowiącym o sobie podmiotem”. I jeszcze jedno: „Pierwszą podstawową wartością pracy jest sam człowiek, jej podmiot. Wiąże się z tym od razu wniosek natury etycznej: o ile prawdą jest, że człowiek jest przeznaczony i powołany do pracy, to jednak nade wszystko praca jest dla człowieka, a nie człowiek dla pracy”.

I jeszcze jeden cytat: „Z kolei bez względu na pracę, jaką każdy człowiek spełnia, i przyjmując, że stanowi ona czasem bardzo absorbujący cel jego działania, cel ten nie posiada znaczenia ostatecznego sam dla siebie. Ostatecznie celem pracy, jakiejkolwiek pracy spełnianej przez człowieka – choćby była to praca najbardziej służebna, monotonna, w skali potocznego wartościowania upośledzająca – pozostaje zawsze sam człowiek”.

I stąd właśnie bierze się w tekstach Jana Pawła II znaczenie kluczowego słowa, słowa, które jest kluczem do tych tekstów, które otwiera drzwi tej myśli, mianowicie słowa „godność pracy”. Praca ma godność. Co to znaczy? Nie ma definicji godności. Godność czuje się wtedy, kiedy godność ulega niszczeniu. Wiemy, co to jest godność, kiedy ktoś poniża godność człowieka. A poniżaniem godności człowieka jest pogarda. Pogarda ma rozmaite twarze, rozmaicie się przejawia. Kiedy Jan Paweł II mówi „godność”, protestuje przeciwko wszelkim formom pogardy. Pogardy, która wkrada się niekiedy w świat ludzkiej pracy. Idzie bowiem o to, i to wciąż się powtarza w jego tekstach, aby człowiek poprzez swą pracę stawał się bardziej człowiekiem.

Ma, moi drodzy, swoją godność również praca nad pracą, czyli ta praca, którą w tej chwili wykonujemy. Godność ta wiąże się z odpowiedzialnością, która jest w tym przypadku większa niż gdzie indziej. Praca nad pracą jest trudem szczególnie ciężkim. Jest taki fragment w encyklice, który czyni aluzję do pracy nad pracą, czyli do tego, co my teraz robimy. Posłuchajcie tego fragmentu: „Trud pracy jest faktem powszechnie znanym, bo powszechnie doświadczanym. Wiedzą o tym ludzie pracy fizycznej prowadzonej w warunkach nieraz wyjątkowo uciążliwych. Wiedzą o nim nie tylko rolnicy poświęcający długie dni uprawie ziemi, która niekiedy «rodzi ciernie i osty», ale także górnicy w kopalniach czy kamieniołomach, hutnicy przy swoich wysokich piecach, ludzie pracujący przy budowach i konstrukcjach, w częstym niebezpieczeństwie kalectwa czy utraty życia. Wiedzą o nim równocześnie ludzie związani z warsztatem pracy umysłowej, wiedzą uczeni, wiedzą ludzie obciążeni wielką odpowiedzialnością za decyzje o dużym znaczeniu społecznym”.

Poprzestańmy na tym. „Wiedzą ludzie obciążeni wielką odpowiedzialnością”. Za co? Nie za to, żeby było zboże, żeby była rola zaorana, żeby z deski powstał stół, ale za to, żeby praca nad pracą powiodła się. Kogo Jan Paweł II miał na uwadze, kiedy pisał, że o tym trudzie wiedzą ludzie obciążeni wielką odpowiedzialnością? Myślę, że miał na uwadze wszystkich tych, którzy podjęli pracę nad pracą. Nas także. Być może miał także na myśli tego, kto przed wielu laty, w Polsce, wystosował słynny list do biskupów niemieckich, w którym pisał: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Ile, ile problemów wywołał ten list, ile nieporozumień, ile problemów wywołała ta decyzja, także ze sfery pracy nad pracą.

A może miał także Jan Paweł II na myśli własną decyzję, decyzję wyjścia na plac św. Piotra, tę decyzję, o której napisano, że była prowokacją do zamachu. Nie wiem, kogo miał na myśli, wiem jedno – praca nad pracą realizuje się poprzez decyzje. Ciężar owych decyzji jest niezwykły. Nie chodzi mi w tej chwili o to, jakie one są, chodzi mi tylko o same decyzje, o to, że ciężar tych decyzji jest niezwykły. Chodzi mi o godność tej decyzji i tych decyzji, bo poprzez te decyzje człowiek także ma stawać się bardziej człowiekiem.

Drogie siostry, drodzy bracia! Pomódlmy się dziś za wszystkich tych, którzy pracują w ten sposób, że decydują. A więc módlmy się także za samych siebie, prośmy o światło dla tej pracy, a także o to, aby nas Bóg uwolnił od pokusy pogardy. Od pokusy pogardy, gdy będziemy mówić na temat takich decyzji. Amen.

Początek trzeciego dnia obrad II tury I KZD – 28 września 1981 r.

[PD 1kzd_2t_015_19810928 – 15 minut 26 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Bardzo prosimy o zaprzestanie dyskusji i siadanie na miejscach. Osoby, które jeszcze nie podpisały list, proszone są o podpisanie listy. Bardzo prosimy o zajmowanie miejsc na sali. Bardzo prosimy o zwiększenie mocy nagłośnienia w kuluarach i na korytarzach, jeżeli można. Bardzo prosimy o zajmowanie miejsc na sali.

Umawialiśmy się na rozpoczęcie obrad o godz. 9.00. W tej chwili jest godz. 9.12. Bardzo prosimy o rzetelne wypełnianie swoich obowiązków. Prosimy o zajmowanie miejsc na sali i podpisywanie się na listach.

JERZY NOWACKI – członek Prezydium II tury I KZD

Uwaga! Pracownik BIPS, który zabrał zeszyt ze stenogramami z obrad zjazdu, proszony jest o natychmiastowy jego zwrot do sekretariatu zjazdu.

Wierni uczestniczący w mszach porannych zwracają się z prośbą do fotoreporterów i ekip telewizyjnych, by były uprzejme nie przeszkadzać w mszach, które odbywają się rano.

Organizatorzy natomiast mają prośbę do loży dla dziennikarzy, byście państwo w czasie obrad nie palili tytoniu w sali.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Poczet sztandarowy prosimy o przygotowanie się do wejścia. Proszę wszystkich o powstanie z miejsc. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy]. Dziękuję państwu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dzień dobry państwu, rozpoczynamy sesję poranną. Jako pierwszy wystąpi gość zjazdu, nestor polskich ekonomistów, jeden z członków założycieli Komitetu Obrony Robotników, prof. Edward Lipiński [oklaski, delegaci wstają].

[WYSTĄPIENIE PROF. EDWARDA LIPIŃSKIEGO.

KOMUNIKAT O ROZWIĄZANIU KOMITETU OBRONY ROBOTNIKÓW]

[PD 1kzd_2t_015_19810928 – 23 minuty 15 sekund]

EDWARD LIPIŃSKI

O Boże, muszę powiedzieć, że wiele razy przemawiałem w swoim życiu, ale nigdy jeszcze nie byłem przed przemówieniem tak zdenerwowany, jak dzisiaj jestem [oklaski]. Chyba ze względu na te warunki, w których mi przyjdzie teraz właśnie zabrać głos.

Od czego miałbym zacząć? Rok 1976. Zagrożenie narodu jest coraz to silniejsze. Społeczeństwo polskie, naród jest zagrożony ze wszystkich stron: kulturalnie, politycznie, moralnie, społecznie, ekonomicznie. Mamy wypadki z 1976 r., protesty robotników. Policja, UB bije ludzi, torturuje. Wyrzucają masami ludzi z pracy, w Radomiu, w Ursusie. Powstaje myśl, aby się bronić, aby bronić się, aby opiekować się tymi, którzy są pokrzywdzeni. I tak zjawia się KOR – Komitet Obrony Społecznej.

Od 1976 r. czasy zmieniły się. Zmieniły się. Oto mamy do czynienia z tym, że powstała wielka siła społeczna – „Solidarność”. Dzisiejsze zgromadzenie jest zjawiskiem całkowicie niepospolitym w historii ostatnich dziesiątków lat. Dlatego zmieniły się również warunki działalności KOR-u. I stąd przyszedł moment, w którym KOR uznał, że musi zakończyć niejako swoją działalność, ponieważ przyszły nowe warunki, nowe siły, które działają bardziej sprawnie, niż to mógł czynić KOR. Dlatego pozwolą państwo, że odczytam oświadczenie KOR-u, które jest jakby również testamentem pewnego rodzaju. Mam nadzieję, że to nie będzie trwało zbyt długo.

„W lecie 1976 r. podjęto akcję pomocy robotnikom represjonowanym za udział w czerwcowych strajkach. 23 września 1976 r. zawiązaliśmy w tym celu Komitet Obrony Robotników. Stanowiliśmy grupę osób o różnych przekonaniach politycznych i światopoglądowych. Połączyło nas przekonanie, że najwłaściwszą drogą w celu położenia tamy bezprawiu jest solidarne działanie społeczeństwa, tworzenie niezależnych instytucji społecznych, które wyrażając wolę poszczególnych grup, skutecznie bronią praw obywatelskich. Podstawą naszych dążeń były: przekonanie o niezbywalności praw człowieka i obywatela oraz świadomość, że każde społeczeństwo jest zobowiązane do samoobrony wobec przemocy.

W ciągu następnego roku dla tysięcy robotników wyrzuconych z pracy, bitych w komendach MO i aresztowanych organizowaliśmy pomoc finansową, prawną i lekarską. We wrześniu 1977 r., po zwolnieniu z więzień wszystkich robotników Radomia i Ursusa, Komitet Obrony Robotników uznał za niezbędne rozszerzenie swych celów i zadań w taki sposób, aby działaniem objąć ludzi wszystkich warstw i środowisk pozbawionych praw i obrony. Komitet Obrony Robotników przyjął wtedy nazwę Komitetu Samoobrony Społecznej KOR i sformułował cztery zasadnicze cele swego działania:

1) walka z represjami stosowanymi z powodów politycznych, światopoglądowych, wyznaniowych, rasowych oraz udzielanie pomocy ludziom z tych powodów prześladowanym;

2) walka z łamaniem praworządności i pomoc pokrzywdzonym;

3) walka o instytucjonalne zabezpieczenie praw i wolności obywatelskich;

4) popieranie i obrona wszelkich inicjatyw społecznych zmierzających do realizacji praw człowieka i obywatela.

Siłą naszego ruchu była ludzka solidarność, ofiarna pomoc obrońców praw ludzkich i obywatelskich w kraju i za granicą, szczególnie Polaków na obczyźnie. Stanowiła materialną podstawę naszej działalności, od wspomagania bezprawnie pozbawionych pracy poczynając, na wspieraniu wielu poważnych inicjatyw kończąc.

Działalność nasza nie byłaby jednak możliwa, gdyby nie ruch demokratyczny, który rósł i rozwijał się wokół nas w setki i tysiące współpracowników i działaczy. To oni, nie bacząc na szykany i wszelkiego rodzaju represje policyjne, rewizje, areszty, nierzadko bicie, powielali i kolportowali nasze dokumenty i oświadczenia, zbierali i przekazywali nam informacje, zakładali i prowadzili niezależne pisma, jak: «Biuletyn Informacyjny», «Biuletyn Dolnośląski», «Głos», «Krytyka», «Placówka», «Puls», «Robotnik» czy wreszcie zasłużony ośrodek wydawniczy NOWa. Oni rozprowadzali setki tysięcy ulotek informujących społeczeństwo o potrzebie samoobronnych reakcji na bezprawie organów ścigania czy sądownictwa. Oni nawiązywali niezliczone kontakty z robotnikami, chłopami, studentami, inteligencją, kontakty, które w wielu wypadkach przekształciły się w trwałe więzi. Oni stawali przed sądami i kolegiami do spraw wykroczeń, oskarżani nie o swą działalność, tylko o chuligaństwo czy warcholstwo. To dzięki nim mogliśmy utworzyć Biuro Interwencyjne, które swoją opieką objęło skrzywdzonych, zgłaszających się do nas z obszaru całej niemal Polski. Dzięki nim mogliśmy zorganizować bank informacji, przy pomocy którego przełamana została bariera milczenia i kłamstwa wokół wszelkich wykroczeń dokonywanych przez władze państwa będącego sygnatariuszem Paktów Praw Człowieka i Obywatela. Słowem, to dzięki nim mogliśmy spełniać przez lata zadania, w służbie których określiliśmy się jako Komitet Samoobrony Społecznej.

Nie zostaliśmy poddani najwyższym próbom, mogliśmy działać przede wszystkim dzięki poparciu społeczeństwa. Wiele zawdzięczamy księdzu kardynałowi Stefanowi Wyszyńskiemu, prymasowi Polski, który niejednokrotnie brał nas w obronę przed prześladowaniami, a także innym autorytetom moralnym świata kultury i nauki w kraju i na obczyźnie. Byliśmy głęboko przeświadczeni, że tylko jawne wyzwanie rzucone bezprawiu może zapoczątkować klęskę tego bezprawia, a położyć temu bezprawiu kres może tylko całe społeczeństwo, solidarnie występując przeciw przemocy stosowanej wobec jakiejkolwiek grupy obywateli i jakiemukolwiek pojedynczemu obywatelowi.

Dziś przeciwnie, potężnym narzędziem samoobrony społecznej stały się niezależne instytucje społeczne, a przede wszystkim «Solidarność». «Solidarność», która stanowi autentyczne przedstawicielstwo naszego społeczeństwa. Rozpoczynając niegdyś otwartą i nierówną walkę, nie przypuszczaliśmy, że tak szybko spełni się nasza wizja społeczeństwa powszechnie domagającego się samodzielności, samorządności, sprawiedliwości, kontroli nad gospodarką i decyzjami władz, demokracji oraz jawności życia politycznego, zasadniczego poszerzenia swobody myśli i wypowiedzi, dostępu do środków masowego przekazu, zaniechania represji wobec ludzi o poglądach niepodzielanych przez władze. Na najwyższych szczeblach, o ile rząd dochowa wierności społecznym porozumieniom, rozpatrywane być mają z delegacjami wielomilionowej «Solidarności» wszelkie decyzje ważące na życiu obywateli PRL.

«Solidarność» utworzyła i tworzy liczne agendy i komisje mające zajmować się tym, czym zajmował się przez kilka ostatnich lat, na miarę jego sił i możliwości, Komitet Samoobrony Społecznej «KOR». Wielu z jego członków i współpracowników jest dziś członkami «Solidarności», nierzadko pracują w niej jako eksperci lub po prostu ludzie o wieloletnim doświadczeniu. Uważamy, że każdy, komu bliskie były niegdyś cele Komitetu Obrony Społecznej, a później Komitetu Samoobrony Społecznej «KOR», wspierać dziś powinien, zależnie od swych kompetencji i umiejętności, «Solidarność» oraz działać w jej szeregach lub na jej rzecz. Uważamy, że społeczeństwo jest dziś gotowe do powodowania przemian w naszym kraju, zdewastowanym totalitaryzmem, korupcją i samowolą władz. Uważamy, że dzisiaj, w momencie obrad I Zjazdu i pierwszych demokratycznych wyborów do władz «Solidarności», jej siłom i zamiarom należy powierzyć walkę o naprawę Rzeczypospolitej Polskiej.

W piątą rocznicę powstania Komitetu Obrony Robotników uznajemy naszą działalność za zakończoną. Nikt nie może zarzucić nam, że decyzja ta podyktowana była lękiem przed nieuczciwymi atakami oficjalnej propagandy rodzimej i obcej. Podejmujemy ją wierni wartościom, którym zawsze staraliśmy się służyć – uczciwości i prawdzie. Byli wśród nas ludzie różnych pokoleń, tradycji, orientacji politycznych, łączyła nas troska o wszystkich skrzywdzonych i bitych, pragnęliśmy dawać temu świadectwo – bez względu na zagrożenie osobiste, bez względu na polityczną taktykę, bez względu na to, kim jest prześladowany. Kierowaliśmy się przekonaniem, że przestrzeganie praw człowieka i obywatela jest warunkiem pokoju pomiędzy ludźmi i narodami oraz przekonaniem, że nie może być sprawiedliwej Europy bez niepodległej Polski na mapie Europy [oklaski].

Służyliśmy sprawie wolności Polski i wolności Polaków w Polsce, tak jak mogliśmy i umieli, jak dyktowało nam sumienie i obywatelskie rozeznanie sytuacji. Mieliśmy przed oczyma ideał Polski, która szczyciła się niegdyś tolerancją i wolnością, Polski, która umiała być wspólną ojczyzną Polaków, Białorusinów, Litwinów, Ukraińców, Żydów, ojczyzną wszystkich swych obywateli, bez względu na ich język, wyznanie, pochodzenie i narodowość [oklaski]. Nie do nas należy ocena naszej pracy. My chcielibyśmy, żeby stanowiła ona wkład do wielkiego narodowego dzieła, tworzenia niepodległej, sprawiedliwej i demokratycznej Polski” [oklaski].

To nie będzie bynajmniej sprawa powstania pomnika dla KOR-u, ale zebranie pozwoli, że odczytam listę członków KOR-u: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Konrad Bieliński, Seweryn Blumsztajn, Bogdan Borusewicz, Andrzej Celiński, Mirosław Chojecki, Ludwik Cohn, Jerzy Ficowski, ks. Zbigniew Kamiński, Wiesław Piotr Kęcik, Jan Kielanowski, Leszek Kołakowski, Anka Kowalska, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Adam Michnik, Halina Mikołajska, Ewa Milewicz, Piotr Naimski, Wojciech Onyszkiewicz, Antoni Pajdak, Zbigniew Romaszewski, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Józef Śreniowski, Maria Wosiek, Henryk Wujec, ks. Jan Zieja.

Dwóch członków zmarło – prof. Adam Szczypiorski, dr Wacław Zawadzki. Byłoby dla mnie i dla KOR-u bardzo jakby wyrazem ciepłego stosunku do KOR-u, gdyby sala uczciła pamięć tych zmarłych chwilą milczenia.

[Delegaci wstają – chwila milczenia]

Nie chciałbym mieć długiego przemówienia, macie znacznie ważniejsze sprawy do załatwienia, ale pozwólcie, że może parę słów jeszcze powiem, kiedy już jestem na tej trybunie.

KOR uznał, że zakończył swoje działanie. Inne siły wzięły na swoje bardziej potężne ramię te prace, te zadania walki o niepodległą Polskę, o prawa człowieka i obywatela. Walki, która ciągle jeszcze musi trwać. Mimo tych porozumień, mimo tych zmian, jakie zaszły ostatnio, nie można pozbyć się wrażenia czy przekonania, czy podejrzenia, że ta walka się jeszcze nie skończyła, że ciągle jeszcze są siły, które zdążają do nawrotu dawnych stosunków. Sam osobiście byłem w ostatnich tygodniach po prostu przerażony, kiedy z trybuny partyjnej słyszałem wypowiedź Kani o grożącym rozlewie krwi. Sam byłem przerażony niedawno, kiedy usłyszałem od generała Jaruzelskiego, że gotów jest zmobilizować wojsko dla obrony spraw socjalizmu w Polsce.

Co to by miało znaczyć? Jak wojsko może bronić socjalizmu w Polsce? [oklaski]. Wojsko może bronić socjalizmu w Polsce, strzelając do ludzi, i w telewizji widzieliśmy dwa takie przedstawienia, kiedy to były rozmowy z żołnierzami. Żołnierze ci oświadczali gorąco, że są gotowi bronić socjalizmu i są gotowi spełnić rozkazy. Jakież to rozkazy mogą być przez władze wojskowe ogłoszone, jakież to rozkazy wydane dla obrony socjalizmu? Strzelać? Takie ja miałem wrażenie.

Obrona socjalizmu to jest sprawa zasad, sprawa teorii, sprawa poglądów politycznych. Jak mogły powstać takie sytuacje, że najwyżsi przedstawiciele władz państwowych grożą nam interwencją wojska w obronie rzekomo zagrożonego socjalizmu? W jaki sposób socjalizm jest w Polsce zagrożony? Co to znaczy zagrożenie socjalizmu? Co to są za siły antyrewolucyjne i antysocjalistyczne?

Socjalizm to w rozumieniu klasyków socjalizmu miała być lepsza gospodarka niż kapitalistyczna, to miała być większa wolność niż w kapitalizmie, to miało być rozwiązanie sprawy robotniczej, wyzwolenie klasy robotniczej, to miało być stworzenie warunków, w których każdy człowiek może być uniwersalnie rozwinięty i mieć wolny, nieskrępowany dostęp do dóbr kultury i cywilizacji. Stworzono jednak socjalizm, który był złą gospodarką, nieumiejętną gospodarką, marnotrawczą gospodarką. To właśnie socjalistyczny system ekonomiczny doprowadził nie do kryzysu ekonomicznego, tylko do katastrofy gospodarczej, do katastrofy, która nie ma sobie równych w historii stu albo dwustu ostatnich lat [oklaski]. Być może w Kambodży są podobne stosunki, gdzie socjalistyczny ustrój [oklaski] wystrzelał trzy i pół miliona ludzi w obronie ich socjalizmu. Ten socjalizm marnotrawczej gospodarki, ten socjalizm więzień, cenzury i policji, ten socjalizm niszczył nas przez trzydzieści kilka lat, tak jak niszczy inne narody. I dlatego… [oklaski].

Sam uważam się za socjalistę od 1906 r. [oklaski], ale właśnie walka o lepszą gospodarkę, o demokratyczną gospodarkę, o własność środków produkcji – nie państwową, gdzie właścicielem jest grupa nowych prywatnych właścicieli środków produkcji, tylko o społeczną własność środków produkcji [oklaski], o demokratyczne zarządzanie fabrykami, o wolność polityczną, która jest celem wszelkiego socjalizmu, o zniesienie cenzury [oklaski], o możliwość pełnego rozwoju narodu polskiego. I to właśnie są siły antysocjalistyczne i antyrewolucyjne, a według mego mniemania to ten ich socjalizm jest właśnie antyrewolucyjny i antysocjalistyczny [oklaski, okrzyki].

Grożą nam rozlewem krwi, wydaje się pisma pod egidą, pod opieką partii pisma komuno-faszystowskie, jak „Rzeczywistość”, jak „Ekran”, jak niektóre organa branżowych związków zawodowych [oklaski]. Szerzy się antysemityzm. Cytuje się w organach związków zawodowych branżowych Protokoły Mędrców Syjonu, antyżydowskie, antysemickie, stworzone przez Ochranę carską jeszcze przed I wojną światową i teraz uważane za czołowe wydawnictwo branżowych związków zawodowych [śmiech, oklaski].

W naczelnym organie armii polskiej… Pod przewodnictwem generała Jaruzelskiego wychodzi pismo „Żołnierz Wolności”, komuno-faszystowskie pismo [oklaski]. W jednym z ostatnich numerów był artykuł, gdzie się napadało na tych łajdaków z „Solidarności” i z KOR-u, którzy jeszcze ciągle twierdzą, że Katyń to było dzieło, to była zbrodnia rosyjska. Nie, powiadają, to Niemcy Katyń spowodowali. Ośmielają się tego rodzaju kłamstwa głosić w 1981 r. [oklaski]. I to pismo jest organem armii polskiej, ma kształcić umysłowość, emocje, postawy moralne żołnierzy i oficerów polskich.

Nie wszyscy jesteśmy socjalistami, tak jak ja jestem, ale wszyscy, jak tu jesteśmy, walczymy o te same cele. Nie ma w Polsce sił znaczących, jakichkolwiek, które by pragnęły reprywatyzacji środków produkcji [oklaski], reprywatyzacji Huty Katowice albo Huty im. Lenina. Nie ma takich sił. Natomiast wszyscy rozumiemy, że tam, gdzie chodzi o drobny przemysł, o handel drobny, o restauracje, o rzemiosło, tam powinna być prywatna inicjatywa, ponieważ tylko prywatna inicjatywa może w sprawny sposób [oklaski] sterować tymi przedsiębiorstwami. Bo uspołecznienie to znaczy biurokratyzacja, czyli zniszczenie czynnika kreatywnego, przystosowującego się do zmiennych warunków. Lepsza jest w tym wypadku własność prywatna.

Natomiast nie ma sił antyrewolucyjnych, a tylko takie siły mogłyby być nazwane antyrewolucyjnymi, które żądałyby reprywatyzacji ciężkiego przemysłu. Takich sił w Polsce nie ma. A są siły, które dążą do wolności, żądają wolności, żądają normalnych warunków dla życia narodu polskiego [oklaski]. I to nie są siły antysocjalistyczne [oklaski].

[Cała sala śpiewa Sto lat]

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chcieliśmy poinformować państwa, że uchwałę w tej sprawie, w sprawie wystąpienia, które słyszeliśmy przed chwilą i w sprawie działalności KOR-u, złożono w Komisji Uchwał i Wniosków i będzie ona państwu w krótkim czasie przedstawiona.

Proszę państwa, tutaj kolega proponuje wstępne odczytanie tej uchwały, przed przekazaniem jej do Komisji Uchwał i Wniosków. To jest mikrofon nr 5. Mikrofon nr 5.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_015_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_016_19810928]

[PROJEKT ROBOTNIKÓW RADOMIA I URSUSA

UCHWAŁY-PODZIĘKOWANIA DLA KOMITETU OBRONY ROBOTNIKÓW]

ANDRZEJ SOBIERAJ

W imieniu robotników Radomia i Ursusa chciałbym odczytać uchwałę w związku z przed chwilą wygłoszonym referatem przez pana Lipińskiego. Rok 1976 był trzecim wydarzeniem, gdzie sowiecki socjalizm odkrył swoje oblicze. W związku z tym chciałbym odczytać tę uchwałę.

„I Zjazd Delegatów NSZZ «Solidarność» został powiadomiony o rozwiązaniu się Komitetu Samoobrony Społecznej «KOR».

Powstały po wydarzeniach Czerwca ’76 Komitet Obrony Robotników niósł pomoc prześladowanym robotnikom i ich rodzinom. Stanowił pierwszą zorganizowaną formę powstałej po 1976 r. opozycji demokratycznej, był wyrazem wspólnoty postaw inteligencji i robotników. Za działalność tą członkowie i współpracownicy komitetu byli do sierpnia 1980 r. wielokrotnie prześladowani, więzieni i szykanowani.

I Zjazd Delegatów składa podziękowanie członkom i współpracownikom Komitetu Obrony Robotników, którzy zasłużyli się dobrze obronie interesów robotniczych oraz wspólnej sprawie narodowej” [oklaski].

[PRZEDSTAWIENIE PORZĄDKU OBRAD]

[PD 1kzd_2t_016_19810928 – 2 minuty 1 sekunda]

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dziękujemy bardzo. Prosimy o przekazanie projektu uchwały do Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę państwa, chciałem przedstawić państwu porządek obrad w dniu dzisiejszym. Zgodnie z zatwierdzonym przez nas ramowym porządkiem, dzisiaj przystępujemy do realizacji punktu 10, to jest I czytania projektu ordynacji wyborczej, a następnie pkt 11 – głosowania nad wstępnymi wariantami ordynacji.

Ordynacja wyborcza ma w dniu dzisiejszym priorytet; chcielibyśmy jak najszybciej ją zatwierdzić. Być może uda nam się również przeprowadzić dzisiaj II czytanie, które w spisie, który mamy w porządku obrad, znajduje się pod pozycją 14.

Niezależnie od tego, jak tylko Komisja Uchwał i Wniosków będzie gotowa, przeprowadzimy I czytanie projektu uchwały zjazdu w sprawie samorządu. Mamy jeszcze przed sobą dyskusję nad sprawozdaniem ogólnym KKP. Na razie bardzo mało osób wpisało się do tej dyskusji, która powinna być zakończona głosowaniem nad absolutorium dla KKP.

Dziękuję bardzo, przekazuję prowadzenie koledze.

[I CZYTANIE PROJEKTU REGULAMINU WYBORU WŁADZ

NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”]

[PD 1kzd_2t_016_19810928 – 3 minuty 59 sekund]

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, wszyscy z delegatów otrzymali dwa dokumenty. Jeden z nich jest to projekt regulaminu wyboru władz NSZZ „Solidarność” i drugi z tych dokumentów są to proponowane uzupełnienia do tego projektu. Te dwa dokumenty teraz nam się przydadzą.

W uzgodnieniu z Komisją Statutową proponujemy państwu następujący tryb postępowania w sprawie ordynacji wyborczej: Komisja Statutowa zapozna państwa z treścią poszczególnych rozdziałów regulaminu i uzupełnieniami do tych rozdziałów. Po omówieniu każdego z rozdziałów i uzupełnień do tego rozdziału proponujemy dyskusję. Po dyskusji nad każdym z rozdziałów odbędzie się wstępne głosowanie, a właściwie wybór najlepszego z wariantów w poszczególnych punktach danego rozdziału.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o zabranie głosu. Bardzo prosimy o spokój na sali. Proszę bardzo.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Na początek w imieniu Komisji Statutowej uprzejmie proszę wszystkie regiony, które do tej pory nie złożyły dokumentów ratyfikacyjnych, o uzupełnienie lub dostarczenie tych dokumentów. Do tej pory mamy 28 dokumentów.

Proszę państwa, zostałem zobowiązany do przedstawienia regulaminu wyborów, który obejmuje ordynację wyborczą i częściowo instrukcję wyborczą. Zgodnie z ustaleniami, do dnia 26 września, godz. 16.00 Komisja Statutowa przyjmowała propozycje uzupełnień do przedstawionego projektu regulaminu. Wszystkie zgłoszone propozycje zostały rozpatrzone i sklasyfikowane w trzech grupach.

Grupa pierwsza – obejmująca te propozycje, które nadawały się bezpośrednio do wprowadzenia w formie projektów pod głosowanie. Przedstawiono je na oddzielnym druku jako proponowane uzupełnienia regulaminu.

Grupa druga – propozycje stylistyczno-redakcyjne, które wprowadzone będą do ostatecznego projektu tekstu, przedstawionego pod końcowe, kompleksowe głosowanie zatwierdzające.

I grupa trzecia – obejmuje propozycje sprzeczne z przyjętym statutem lub stanowiące propozycje merytorycznie nieodbiegające od tego, co jest zawarte w projekcie regulaminu.

Zgłoszone propozycje obejmują 6 problemów tematycznych, takich jak sposób zgłaszania kandydatów, liczebność list cząstkowych, sposób przedstawiania list, ważność oddanych głosów, sposób przeprowadzania wyborów i sposób podziału mandatów pomiędzy listy cząstkowe.

Przed przystąpieniem do omawiania projektu regulaminu chciałbym przeprosić delegatów za ewentualne niedociągnięcia i niedoskonałości regulaminu. Wynika to oczywiście z braku możliwości stworzenia dokumentu doskonałego.

[PRZEDSTAWIENIE ROZDZIAŁU I REGULAMINU WYBORÓW

I DYSKUSJA NAD NIM]

[PD 1kzd_2t_016_19810928 – 7 minut 49 sekund]

I teraz uprzejmie proszę o to, żeby delegaci wzięli do ręki zarówno regulamin, jak i proponowane uzupełnienia.

Rozdział I. Do rozdziału I nie została zgłoszona żadna propozycja. Poszczególnych punktów czytać nie będę. W rozdziale I pod dyskusję praktycznie nadają się dwa punkty.

Punkt 4 z załącznikiem 1, który mówi o liczbie miejsc mandatowych i o kartach wyborczych, proporcjonalnie do ilości członków, które to ma określić zjazd delegatów.

Są tutaj zasadniczo dwa warianty. Proszę spojrzeć na załącznik. W wariancie I liczbę członków Komisji Krajowej ustala się w ten sposób, że ogólną liczbę członków związku w regionie dzieli się przez przyjętą normę przedstawicielską i w zaokrągleniu do najbliższej liczby całkowitej ustala się liczbę członków przypadającą na dany region. Wariant II określa, że liczbę członków przypadającą dla regionu w Komisji Krajowej określa się na każdy ukończony „x” członków związku w regionie. Jest też tu przedstawiony wariant III, który jest kompilacją wariantu I i II.

Drugi punkt, który według nas podlegałby dyskusji i musi przejść przez głosowanie, jest to pkt 6 dotyczący Komisji Rewizyjnej. Tu proponujemy dwa warianty: składu 21 członków lub wariant II – 35 członków. Tyle do rozdziału I.

Proszę bardzo o otworzenie dyskusji.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Otwieram dyskusję nad rozdziałem I projektu regulaminu wyboru władz NSZZ „Solidarność”. Proszę bardzo, kto chciałby zabrać głos w tej sprawie? Do dyskusji nad ordynacją wyborczą zgłosili się trzej panowie: pan Henryk Bąk, pan Andrzej Gwiazda i pan Tadeusz Syryjczyk. Jeżeli są to głosy do rozdziału I, bardzo proszę. Bardzo proszę o zgłaszanie na pomarańczową tablicę numeru mikrofonu. Proszę o dwójkę.

HENRYK BĄK

Moje nazwisko Henryk Bąk. Zgłaszałem się do dyskusji. Więc uważam, że powinniśmy uchwalić taki regulamin wyborczy, który gwarantowałby jak najszerszy udział wszystkich regionów w Komisji Krajowej. Żeby spełnić ten warunek, należy zmniejszyć ilość członków przypadających na jeden mandat. Dlatego też opowiadam się za wariantem tym, który jest również korzystny dla małych regionów. A wobec tego uważam, że powinniśmy przyjąć to rozwiązanie, które jest w załączniku w pozycji 1, a mianowicie jeden mandat na 120 tys. członków. To jest to minimum. Oczywiście wypowiadałbym się jeszcze za obniżeniem tej liczby do 100 tysięcy. Ale jeśli już tak nie będziemy daleko szli w dół, to przynajmniej przyjmijmy ten najbardziej korzystny wariant dla małych regionów. Uzasadniam to również i tym, że przecież nasza reprezentacja całego związku powinna opierać się na szerokiej podstawie. Wszyscy wspólnie decydujemy, wszyscy wspólnie winniśmy walczyć o nasze wspólne interesy związkowe. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy są jeszcze jakieś głosy na temat rozdziału I?

Dwójka proszę.

ANDRZEJ PIESIAK

Andrzej Piesiak, Jelenia Góra, mandat 10011. Nasz region jest małym regionem – 116 tys. członków, jednak nie byłbym tak bardzo demokratyczny i nie szedłbym na to, żeby przyjąć normę jak najniższą. Jestem członkiem Krajowej Komisji, brałem udział w obradach i uważam, że w tym przypadku liczba około 120 członków KK stwarza poważne trudności co do prowadzenia obrad i co do uchwalenia konkretnych spraw. Dlatego opowiadam się za wariantem pierwszym, jak mój poprzednik, natomiast jeśli chodzi o normę, proponuję normę jeden na 200 tysięcy. Poza tym proponuję dodatkowo ten wariant III, który uzupełnia I i II, czyli dopuszczenie w jakimś stosunku przedstawiciela z tych małych regionów 30–40 tysięcy we wspólnych wyborach. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Dziewiątka, proszę.

ALEKSANDER KARCZEWSKI

Karczewski, Kutno. Chciałbym w imieniu tych czterech pozbawionych numerów na liście regionów-ośrodków – Kędzierzyna, Nysy, Kutna i Federacji Tarnobrzeskiej – prosić o interpretację statutu przez ekspertów: czy nasi przewodniczący wchodzą do Komisji Krajowej czy nie?

I drugie, chciałbym sprostować wypowiedź rzecznika Komisji Statutowej na temat wariantu III. Otóż wariant III nie jest hybrydą dwóch wariantów – po prostu jest dodatkiem, ewentualnością. Jeżeli z tych czterech ośrodków przewodniczący nie wchodziliby do Komisji Krajowej, wtedy nieprzyjęcie wariantu III powoduje automatycznie, że delegat z tych czterech regionów nie ma biernego prawa wyborczego do KK. W tej sytuacji, jeśli przewodniczący regionu tych czterech ośrodków nie wchodzi do KK, a wariant III nie jest przyjęty przez zjazd, wtedy te cztery ośrodki w ogóle nie mają prawa biernego wyborczego. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę ósemkę.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Tadeusz Syryjczyk, Małopolska. Otóż, proszę państwa, jeżeli chodzi o sprawę podziału mandatów, to chciałbym zwrócić uwagę na jeden podstawowy fakt. Otóż regułą, która najlepiej oddaje proporcjonalność, w tej chwili jest jednak reguła z wariantu II. Dlaczego? I tak każdy region posiada w Komisji Krajowej przewodniczącego zarządu regionu. Często w związku z tym ten jeden głos reprezentuje de facto jakieś tam 30, 40, 50 czy 100 tys. Tym samym wydaje się, że lepiej odzwierciedla proporcjonalność w tym przypadku sytuacja, gdy operujemy pojęciem mandat na ukończone ileś tam tysięcy, prawda. Dlatego że i tak już na rozpoczęte jest ten przewodniczący.

Dyskutując w naszym regionie na ten temat, zdecydowaliśmy się popierać wariant II, ogólnie biorąc, przy przyjęciu najniższej normy, czyli jeden mandat na ukończone 100 tys. członków. W ten sposób osiągamy sytuację, która najlepiej oddaje w całej komisji – a więc łącznie z przewodniczącymi – proporcjonalność ilości miejsc mandatowych do ilości członków w regionie, przy czym i tak uprzywilejowuje małe regiony w tej sytuacji.

Tak że wydaje nam się, że to będzie najlepsze rozwiązanie, to znaczy jest to konkretnie w wariancie II kolumna 7. Ona jest najbardziej proporcjonalna i nadal jeszcze pozostawia pewne uprzywilejowanie, co prawda niewielkie, mniejsze niż inne warianty, małym regionom. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Mam zgłoszenie od kolegi Witolda Zalewskiego[1] do dyskusji w sprawie załącznika nr 1.

Czy kolega Zalewski chce zabrać głos? Jeżeli tak, proszę o zgłoszenie się przy mikrofonie. Trójkę proszę.

WITOLD ZALEWSKI

Więc ja występuję w imieniu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego i chciałbym w pełni poprzeć argumentację kolegi Syryjczyka razem z takim bardziej szczegółowym udokumentowaniem.

Więc reprezentacja w KK uprzywilejowuje małe regiony przez wprowadzenie zasady reprezentowania ich przez przewodniczących zarządów regionu nawet przy braku wynikających z normy przedstawicielskiej ilości członków związku. Oczywiście zasada, by każdy region miał swojego przedstawiciela w KK, jest słuszna, należy jednak dążyć do zachowania zasady proporcjonalności tak daleko, jak to tylko jest możliwe.

Zasada ta tym lepiej jest zachowana, im niższa jest norma przedstawicielska. I tak np. dla wariantu I na 7 najmniejszych regionów, liczących 331,5 tys. członków, przypada 7 członków KK. Przy normie przedstawicielskiej 1 na 120 tys. członków region o tej samej liczebności miałby tylko 4 członków KK. Przy normie 1 do 140 tys. czy 1 do 200 tys. – 3 członków, przy normie 1 do 250 tys. członków – 2 członków. Więc tu jest proporcja siedem do dwóch.

Dla wariantu II na 14 najmniejszych regionów, liczących 874,4 tys. członków, przypada 14 członków KK. Dla regionu o tej samej liczebności miałby tylko przy zasadzie 1 mandat na każde ukończone 100 tys. członków – 9 członków KK. I odpowiednio 1 mandat na 125 tys. – 7 członków, 1 mandat na 150 tys. członków – 6 członków i 1 mandat na 175 tys. – 5 członków. Więc tutaj stosunek jest najlepszy, i tak – czternaście do dziewięciu.

Po tym, co zostało tu powiedziane, jest oczywiste, że wysunięcie w projekcie regulaminu wyborczego wariantu III, przydziału miejsc mandatowych, jest nieporozumieniem, gdyż przewiduje dodatkowe miejsca dla regionów i tak uprzywilejowanych.

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

Porównując udziały procentowe ilości mandatów w…]

…Komisji Krajowej do ilości członków związku w regionie, okazuje się, że bardziej prawidłowe proporcje zachowane są w wariancie II. I tak dla Regionu Śląsko-Dąbrowskiego reprezentującego 14,9 proc. członków związku najgorszy przypadek wariantu II jest lepszy od najlepszego przypadku wariantu I, chociaż każdy z nich przewiduje niższy udział przedstawicieli regionu w KK, niż wypadałoby to z zasady proporcjonalności.

Zgodnie z tym, co wcześniej powiedziałem na temat wpływu normy przedstawicielskiej na zachowanie zasady proporcjonalności, najbardziej korzystny i najbardziej zbliżony do właściwego jest udział wynikający w przypadku pierwszym wariantu II, to jest 1 mandat na ukończone 100 tys. członków, który w tym przypadku zapewnia udział członków z regionu równy 13,2 proc. przy ilości reprezentujących członków związku 14,9. Jest to i tak udział niższy o 13 proc. od prawidłowego.

Sprawa ma się podobnie w innych dużych regionach. Dla przypadku pierwszego wariantu II – 1 mandat na ukończone 100 tys. członków – łączna liczba członków wynosi 114, co przewyższa o 28 osób ilość członków KKP. Różnica ta nie wydaje się istotna. Należy przewidywać, że stopień absencji na obradach KK będzie podobny jak na obradach KKP, a więc wysoki…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, ale przypominam, że jest 5 min na wypowiedź.

WITOLD ZALEWSKI

Już kończę. Można więc liczyć, że obrady będą się toczyć w gronie zbliżonym liczebnie do zebrania zarządu regionu. Taką liczebność gremium można akceptować. Stosunek członków wybieralnych do członków wchodzących z klucza wynosi w tym rozwiązaniu dwa do jednego. Wyraźna dominacja członków z wyboru jest z punktu widzenia funkcjonowania demokracji w związku jak najbardziej pożądana.

Reasumując, delegaci Regionu Śląsko-Dąbrowskiego zdecydowanie wypowiadają się za pierwszym przypadkiem wariantu II.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę mikrofon nr 9.

ANDRZEJ SOBIERAJ

Nie chciałbym tutaj polemizować z moim przedmówcą – przepraszam, Sobieraj, Ziemia Radomska, numer mandatu 26005 – nie chciałbym dyskutować na temat, jak to duże regiony chcą pomóc małym regionom, tym niemniej, proszę państwa, jest to nieprawda. Jestem dotychczas w KKP i oświadczam, że duże KKP nigdy nic nie uchwali i nigdy nic dobrze nie będzie działała. W związku z tym proponuję, żeby przyjąć wariant inny, mianowicie: 1 delegat do 250 tys. i później proporcjonalnie co 250 tys. Dziękuję bardzo.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon nr 4.

WALERY WYSOCKI[2]

Wysocki Walery, Region Dolny Śląsk. Jest prawdą ponadustrojową, że żadna władza nie będzie dążyła do tego, żeby regiony były silne. My musimy sami stworzyć silne regiony i dlatego proponowałbym 1 do 250 z wariantu I, względnie 1 do 175 z II. Regiony muszą być silne – to jest podstawa, a KKP nie powinno liczyć więcej jak 25 osób, żeby to ciało było operatywne i zdolne zawsze szybko się zebrać. To by było tyle.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę mikrofon nr 12.

KRZYSZTOF SZEGLOWSKI[3]

Proszę państwa, Szeglowski, Region Słupsk. Chciałbym tu powiedzieć jedną, zasadniczą rzecz. Żeby reprezentacja regionów mogła być prawidłowa, powinniśmy opowiedzieć się za wariantem I z uwagi na to, że różnice ilościowe członków komisji pomiędzy wariantem I a II znacznie od siebie ilościowo nie odbiegają, a nikt nigdy nie zagwarantuje wszystkim średnim i mniejszym regionom reprezentatywności przez regiony duże, które wprowadzą po kilku, a w przypadku Śląsko-Dąbrowskiego po kilkunastu ludzi. Po prostu specyfika regionów jest tak dalece różna, że nie można liczyć na to, ażeby Śląsk mógł bronić np. region rolniczy czy mógł się w ich imieniu wypowiadać.

Wobec powyższego uważamy, że jedynie wariant I jest wariantem takim, który zapewni pełną reprezentatywność nawet i tym średnim, i małym regionom.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o mikrofon nr 6, przygotuje się mikrofon nr 3.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Szanowni delegaci, chciałbym przypomnieć, że „Solidarność” to nie regiony ogromne, nie potentaci, ale wszystkie regiony mniejsze i te mikro nawet. I patrząc na zapis wariantu I i II, musimy wszyscy zastanowić się, jak ma Komisja Krajowa wyglądać, ale musi być reprezentatywna przez wszystkie regiony i uważam, że możemy rozmawiać i dyskutować tylko nad wariantem I – 1. i 2. propozycją.

Byłbym za drugą ze względu na to, że zmniejsza się KK o 10 osób, a reprezentatywność aż do regionu pod nr 31 jest taka sama, a o 10 mniejszą mamy KK. Ja uważam, że będziemy oscylowali i tak w granicach od 90 do 100 osób w krajówce, a każde inne układy pokrzywdzają po prostu wszystkie regiony, nawet i znaczne, które mają nawet i około 200 tys. członków.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę trójkę, przygotuje się dwójka.

JANUSZ REJDYCH[4]

Janusz Rejdych, Region Śląsko-Dąbrowski, 29071. Byłem członkiem zespołu programowego drugiego, który do uchwały programowej… Jednym z zadań, które było tam postawione, była praca nad przekształcaniem się regionów. W naszym zespole rozumieliśmy to w ten sposób, że należałoby wypracować jakieś metody, które by skłaniały mniejsze regiony do łączenia się w coś, co hasłowo nazywamy makroregionami. I muszę powiedzieć, że to zadanie przed nami wydawało się bardzo trudne. Przygotowaliśmy co prawda pewne uchwały, ale to są wszystko działania typu obligatoryjnego.

I wydaje się, że jeżeli jesteśmy zgodni co do tego, że winniśmy dążyć do organizacji regionów dużych, to wobec tego ustalając klucz reprezentatywności w KK, trzeba to by było wziąć pod uwagę. I konkretnie, jeśli małe regiony reprezentowane są przez przewodniczącego zarządu regionalnego, uznać tą reprezentatywność przy granicy powiedzmy do 100–150 tys. członków za wystarczającą.

Więc proszę bardzo, aby przy decydowaniu w tej sprawie wzięto pod uwagę ewentualność przekształcania małych regionów w regiony większe. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę dwójkę, przygotowuje się szóstka.

ZENON PERWENIS[5]

Zenon Perwenis, Region Elbląski, numer mandatu 08. Bezpośrednio chciałbym nawiązać do mojego przedmówcy i chciałbym zwrócić uwagę, że nie można stwarzać żadnych mechanizmów – mechanizmów – zmuszających jakiekolwiek regiony do jakichkolwiek ruchów. To ma być na zasadzie tylko i wyłącznie dobrowolności.

I teraz w czym jest rzecz? Dyskutujemy w zasadzie bardzo mało istotną stronę, powiedzmy, tematu. Ile ma zajmować osobowo KKP: czy 120, czy 50, czy 60. Według mnie trzeba sobie zdawać sprawę przede wszystkim z tego, że KK ma być przede wszystkim reprezentatywna. I proszę nie mylić Krajowej Komisji Porozumiewawczej z prezydium KKP. Bo jeżeli dojdziemy do skrajnego przypadku, a więc ograniczymy KK do ilości, powiedzmy, rzędu 50, to wyjdzie nam, że członkiem prezydium będzie co drugi. I wyjdzie na to, że KK będzie miała kłopoty się zebrać, gdyż będzie się zbierało tylko prezydium.

Dlatego uważam, że wychodząc z zasady, że KK ma być reprezentatywna, trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na właściwość rozwiązania przedstawionego w wariancie I i zadowala nas jako region średni trzecia i czwarta kolumna. Z tym, że uwzględniając jeszcze mniejsze regiony, proponujemy trzecią kolumnę.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę szóstkę, przygotuje się dziesiątka.

JACEK BUKOWSKI

Jacek Bukowski, Region Mazowsze. Sądzę, że przede wszystkim trzeba wybrać taki wariant, który preferuje z jednej strony reprezentację regionów małych i średnich, a z drugiej strony sprawia, że KK nie będzie zbyt liczna.

Akurat ja jestem delegatem z regionu dużego. Pozwolę sobie przedstawić sprawę w oparciu o tabelę na stronie 8 materiałów. Mianowicie, jeżeli porównamy w ramach wariantu I np. sytuację Torunia, to za każdym razem, bez względu na to, czy to jest norma na 120, 140, 200 czy też 250 tys. członków na jedno miejsce, to w Toruniu za każdym razem jest jeden delegat. A zobaczmy na przykład, jak to się zmienia w przypadku regionu tak dużego, jak region mój. Mianowicie: od ośmiu przedstawicieli, w przypadku wariantu III, aż do czterech. Innymi słowy pozycja Torunia, na przykład, jest taka sama, bo stale jest jeden delegat, a Mazowsze albo Górny Śląsk, to znaczy Region Śląsko-Dąbrowski, dla początkowych wariantów zaczyna dominować.

Chyba jako niereprezentant, bo ja nie mówię w imieniu całego regionu Mazowsze, ale jako delegat z tego regionu mam moralne prawo, żeby preferować właśnie rozwiązanie 5. albo rozwiązanie 6. w ramach wariantu I, gdyż relatywnie duże regiony mniej będą ważyć w KK wówczas aniżeli regiony średnie. Jakkolwiek bez wątpienia w przypadku tych regionów wyższych, 5. i 6., ze względu na malenie liczby członków KK, mniej regionów się załapuje z drugim miejscem poza przewodniczącym.

Niemniej, tak czy owak, uważam, iż KK powinna być ciałem operatywnym, powinna być ciałem, w którym łatwo można uzyskać kworum, powinna być takim ciałem, które nie powinno być zbyt liczne. Tym bardziej że waga dużych regionów będzie tak czy owak wielka, ponieważ, jak wiadomo, przewodniczący regionów, i to dużych, mają wejść czy mogą wejść do prezydium. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dwunastka? Dziękuję bardzo.

Jest w tej chwili następująca kolejka zgłoszeń do wystąpień: dziesiątka, jedynka, dziewiątka, dwójka, jedenastka, piątka. Nie widzę na czarnej tablicy, nie widzę niestety numeru. Piętnaście, tak? To jest 12? Dwunasty mikrofon. Wobec tego proszę dziesiątkę, przygotuje się jedynka. Wpisuję ósemkę na koniec.

HENRYK KULIŃSKI[6]

Kuliński, mandat 32012. Wydaje mi się, że z tych wszystkich wariantów, jakie tutaj podano, powinniśmy wybrać najbardziej optymalne, zabezpieczające z jednej strony udział mniejszych i średnich regionów, z drugiej strony właściwą pracę KK. Dlatego też przeanalizujcie państwo i na pewno sobie odpowiecie, że takie warianty byłyby dobre. Ponieważ wariant I, jako taki w załączniku nr 1 na stronie 6, byłby, moim zdaniem, w punkcie 2 najlepszy – ten 69 miejsc. Dlatego że 1 do 140 tys. jest jak gdyby średnią z tych wszystkich i raczej jeśli weźmiemy średnie wielkości pod uwagę, to okaże się, że one chyba będą najlepsze. Takie bardziej pośrednie wielkości. Jeden delegat na 140 tys. Ponieważ małe regiony mogą tutaj, w wariancie III, który stanowi uzupełnienie, również wybierać wspólnych delegatów, przeto ich interesy są zabezpieczone.

Na stronie 8 warianty I i II różnią się zasadniczo od siebie i to na niekorzyść małych regionów, szczególnie w [punktach] 5, 6, 9, 10, a zatem alternatywa.

Proponuję przeto przyjąć 4. z wariantu I, który, jak i wariant III, zabezpiecza w pełni interesy tych właśnie regionów średnich i dużych. Proszę spojrzeć na dół aż do Pojezierza, wartości, znaczy ilości, delegatów te same.

A zatem powtarzam jeszcze raz – propozycja: przyjąć wariant I, przyjąć wariant uzupełniający III i z ilości członków – IV, czyli 1 do 140 tys. Taka jest moja propozycja. Wariant I w związku z wariantem III i IV – 1 do 140 tys. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Poproszę jedynkę, przygotowuje się dziewiątka.

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Koleżanki i koledzy, ja uważam, że w tej chwili głosy, które były przedstawiane, wskazywały na tworzenie się pewnych podziałów tu, na sali. Obawiam się, aby nie było w ten sam sposób przy utworzeniu KK, to znaczy się: zaczynały być argumenty dotyczące tzw. idealnego wyważenia proporcji, proporcjonalności. Gdzie jest większa – najwyższy stopień sprawiedliwości. Oczywiście, sprawa głosowań jest sprawą ważną. Chciałbym w tym momencie powiedzieć, że wybrany skład KK tutaj musi być ponad swój region. To nie może być, nazwijmy to, siła albo bardzo dużych regionów albo siła połączonych minimalnych regionów, albo jakaś fronda średniaków, bo tak wyjdzie z idealnej geometrii, że tak powiem, podziału. Jeżeli dojdziemy do takiego podziału, to funta kłaków jest warta nasza solidarność. To jest pierwsza rzecz.

Druga sprawa. Jeżeli tak, to trzeba się zastanowić nad operatywnym działaniem tego ciała. To jest druga sprawa. A więc liczby, które nie będą zbyt małe – bo pamiętajmy, że ze składu tego musi być wybrane prezydium – ani zbyt obszerne, bo niezależnie od tego, że prezydium odejdzie jako ta część wykonawcza, musi być dostatecznie liczna cała KK, żeby reprezentatywność była zachowana.

W tej dyskusji trzeba zwrócić uwagę właśnie na to. Ja sam jestem z dużego regionu, z Mazowsza, ale jest sprawa następująca: czy to będzie 8 głosów, czy będzie 9 itd., te wszystkie tabele przebiegając, otóż jeżeli dojdzie do tych najmniejszych regionów, gdzie faktycznie biorąc pod uwagę liczbę członków, one będą miały udział tylko przewodniczącego regionu, to ta jedna osoba, która może być chora, niedysponowana itd., nie będzie miała żadnego głosu merytorycznego. Ja nie mówię o głosowaniach, tylko o sile przekonywania, o sile argumentacji. Ja rozumiem, że członkowie KK muszą wyjść ponad to, że oni są we frondzie skądś, tylko muszą słuchać głosów współkolegów w KK i być przekonani argumentami, a nie lobby głosów. W związku z tym, te argumentacje, które mówią o sprawiedliwości wobec dużych regionów – bo wtedy będzie maksimum sprawiedliwości tak zwanej przy podziale – są dla mnie drugorzędne.

I dlatego uważam, że wariant I, który zabezpiecza, praktycznie biorąc, obok przewodniczącego – który może być chory, nie ma szans dojazdu akurat – jeszcze jeden głos dodatkowy. Ewentualnie to jest ten współczynnik bezpieczeństwa, że zawsze ktoś się od nich znajdzie. To jest pierwsza sprawa. Wariant II eliminuje ten bezpiecznik, bo dla tych najmniejszych regionów będzie tylko ta jedna osoba, która nie zawsze będzie miała szanse, zależnie od sytuacji regionalnej, dojechać.

Druga sprawa. Jeżeli byśmy zatem przyjęli wariant I – argumentacja jest chyba oczywista moja przedstawiona – to w tym wypadku nie należy znów wędrować ani zbyt daleko, tak jak to proponował kolega Bąk, aż do 1–100 tys., bo wtedy ciała te będą tak obszerne, że wypracowanie dowolnej uchwały itd. może być bardzo trudne. Otóż ja uważam, że przekraczanie poziomu tego wariantu I do 140 tys. może utrudnić samo działanie KKP. A zatem wariant II – 1–140 tys. I wariant I, głosuję w tym sensie…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego Fijałkowski – czas!

ANTONI FIJAŁKOWSKI

…przeciwko swojemu regionowi. Norma 140 tys. jako operatywne jakieś działanie KKP. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przepraszam kolegę z dziewiątki. Proszę o komunikat.

JERZY NOWACKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, w celu uczynienia naszej dyskusji skuteczną, a skuteczna będzie wtedy, kiedy doprowadzimy do głosowania i wybrania konkretnego wariantu, chcemy państwu zaproponować następujący tryb dyskusji nad następnymi rozdziałami, bowiem doświadczenie dyskusji nad rozdziałem I poucza nas, że możemy dyskusji nie skończyć, bowiem jest ogromna polaryzacja stanowisk. Wolę w końcu wyrazimy w głosowaniu. Prosimy zatem, by do następnych rozdziałów zapisywali się państwo do głosu w sekretariacie. W ten sposób unikniemy polemiki, która w tej chwili już jest bardzo wyraźna na sali obrad. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon nr 9, przygotuje się nr 2.

ANDRZEJ SOSNOWSKI[7]

Andrzej Sosnowski, Region Płock. Proszę państwa, chciałbym prosić wszystkich, żeby właśnie podawali, z jakiego regionu są, ponieważ często słyszymy przedstawicieli dużych regionów, którzy się martwią bardzo o małe regiony i podają wersje właśnie dla tych regionów, niby w ich obronie, niekorzystne.

Mnie się wydaje zresztą, że to jest tylko taki chwyt właśnie, a nie sprawa istotna, ponieważ jeżeli będziemy się stosować do naszego zasadniczego hasła działania: „Solidarności”, to naprawdę tam jeden czy dwóch więcej członków i wyliczanie idealnej proporcjonalności nie ma w ogóle żadnego sensu. Jestem zdania tego samego, co moi przedmówcy, że KK musi być przede wszystkim sprawna i operatywna. Taka nie będzie, jeżeli będzie liczyła kilkaset osób, w ogóle wtedy nie będzie mogła działać, praktycznie rzecz biorąc. A więc jestem za tym, żeby był to wariant – jeżeli już mówimy tak dokładnie – ten pkt 6 z wariantu I, ponieważ zabezpiecza on w odpowiedni sposób właśnie obecność wszystkich regionów, a jednocześnie stanowi, że ta KK będzie takim ciałem, które będzie mogło obrady prowadzić. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czytam kolejność głosów: 2, 11, 5, 12, 8, 3, 1, 10. Taki mam zapis.

Proszę mikrofon drugi, przygotuje się jedenasty.

TADEUSZ MATUSZYK

Tadeusz Matuszyk, Region Mazowsze. Chciałbym zwrócić uwagę, że po przyjęciu wariantu I część delegatów będzie pozbawiona biernych praw wyborczych. I tak w przypadku przyjęcia pozycji 6, już regiony poniżej Pobrzeża nie będą zainteresowane w biernym prawie wyborczym.

W związku z tym proponuję przyjęcie zasady łączonej, to znaczy wariant I pozycja 4 oraz wariant III, tak żeby wszyscy zebrani delegaci byli zainteresowani w biernym prawie wyborczym. W takiej kombinacji skład KK będzie 111 osób. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Otrzymałem wniosek formalny następującej treści: „Zamknąć dyskusję i przegłosować warianty [oklaski]. Dotychczasowe wypowiedzi nie wnoszą już nic ponad to” [oklaski]. Podpisało kilka osób – delegatów.

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem tego wniosku formalnego? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za zamknięciem dyskusji w rozdziale I.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o komunikat.

JERZY NOWACKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, gorąca prośba, bardzo stanowcza ze strony prezydium do delegatów, którzy opuścili salę obrad, by powrócili do niej jak najprędzej. W ten sposób nie możemy ani prowadzić dyskusji, gdzie padają bardzo ważne kwestie, ani nie możemy przeprowadzać głosowań. Na oko nie ma jednej trzeciej delegatów z sali obrad.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Zgodnie z przyjętym przez państwa regulaminem, przegłosowany obecnie wniosek nie dotyczy tych osób, które już są zapisane na liście głosów. Wobec tego mamy następującą listę: 11, 5, 12, 8, 3, 1, 10.

Proszę mikrofon nr 11.

JAN HUSZCZA

Jan Huszcza, Region Chełmski, mandat 05001. Ja tylko bardzo krótko i właśnie o rzecz nową. Chciałbym zaproponować taką uwagę, niezależnie od tego, który wariant zostanie wybrany. Uwaga, która świadczyłaby pięknie o naszej solidarności, chociaż praktycznie może bez znaczenia. Mianowicie delegaci danego, konkretnego regionu mogą zgłaszać kandydatury z regionu innego. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę piątkę, przygotuje się dwunastka.

HENRYK OLSZEWSKI[8]

Proszę państwa, Henryk Olszewski, Ziemia Radomska, numer mandatu 26009. Ja tylko krótko: jesteśmy związkiem, nie pozwólmy się dyskryminować, dajmy prawo uczestniczenia w KK wszystkim, niestety, naszym regionom, bo jeśli odliczymy te małe regiony – odpadnie nam pół miliona członków. Proszę spojrzeć tylko na statystykę. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę dwunastkę, przygotuje się ósemka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja chciałbym zabrać głos w sprawach raczej takich ogólnych, ale związanych ściśle z tym. Mianowicie chodzi mi o to, że solidarność polega na tym, że mocniejszy pomaga słabszemu. Silne regiony i bez tego są silne, bez względu na swoją reprezentację w KKP. Natomiast słabe regiony, jeśli tutaj nie będą reprezentowane, to ich głosik nigdzie nie dotrze. W związku z tym proponuję, aby delegaci decydując o tym, wzięli to pod uwagę. Dziękuję bardzo.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę ósemkę, przygotowuje się trójka.

JERZY LASOCKI

Mandat 15024, Jerzy Lasocki, Małopolska. Proszę państwa, w dyskusji przewijało się już kilka głosów typu demagogicznego. Mianowicie żeby KK miała na przykład 25 osób. Jeżeli przyjmiemy 14 osób w prezydium, to to jest rzecz nie do przyjęcia.

Druga sprawa, ma to być ciało, które ma być reprezentatywne ze względu na liczbę członków, a nie ze względu na przewodniczących regionów. A zatem uważam, że propozycja, którą przedstawił kolega Syryjczyk, to znaczy wariant drugi, rubryka chyba 7, jest prawidłowy.

Jeszcze jedną rzecz chciałem wziąć pod uwagę, że jeżeli 30 proc. na ogół jest nieobecnych na posiedzeniu, no to z liczby 70 zostanie jeszcze ciało operatywne, a z liczby 25 to będzie to, o czym żeśmy dyskutowali wczoraj, mówiąc o prezydium i zebraniu się KKP. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę trójkę, przygotuje się jedynka, dziesiątka z głosu zrezygnowała.

JERZY KURKOWSKI[9]

Jerzy Kurkowski, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę państwa, przyjęliśmy w statucie zasadę, że członkowie KK są dobierani na zasadzie proporcjonalności do liczby członków w regionie, a nie na zasadzie reprezentatywności. W związku z tym wybierając wariant na tej sali, musimy wybrać wariant, który jest najbliższy zasadzie proporcjonalności przedstawicieli w KK. Takim wariantem jest wariant I, to jest wariant 1 na 100 tys. Na przykładzie wariantu 1 na 140 [tys.], w porównaniu do wariantu I, Region Śląsko-Dąbrowski traciłby przy zachowaniu walorów statutowych 50 proc. miejsc. Jest to zasada, która byłaby pogwałceniem zasady statutowej, jak również nie miałaby nic wspólnego z zasadą proporcjonalności.

Jeżeli idzie o głosy mówiące o tym, że przewodniczący małych regionów nie mogliby być reprezentowani, nie mogliby brać udziału z powodu choroby lub innych przyczyn obiektywnych, to jest to po prostu chyba nieporozumienie, dlatego że w tym przypadku wysyłają albo swojego zastępcę, albo innego członka prezydium i takie rozwiązanie jest chyba jedynym logicznym. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę jedynkę.

MAREK JANAS

Marek Janas, Region Mazowsze. Proszę państwa, chciałem zwrócić uwagę na wariant III, który stanowi ewentualne uzupełnienie do wariantu I lub II. Otóż chciałem zauważyć, że wariant ten jest sprzeczny z § 19 pkt 4c statutu nowego naszego, który mówi, że głosuje się na listy cząstkowe, na których każdy region ma z góry określoną liczbę mandatów. W przypadku…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_016_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_017_19810928]

…mógłby uzyskać nawet kilka mandatów, z góry nie wiadomo.

Drugie, to jest wyjaśnienie matematycznej strony wariantu I i II. Otóż wariant II jest także wariantem proporcjonalnym, przy czym tylko gdy się przeanalizuje liczbowo to. Chodzi o to, że na przykład w wersji pierwszej wariantu II odejmujemy faktycznie od liczby członków pierwsze 50 tys., za które nic nie dajemy i za następne już jest normalne, proporcjonalne z normą przedstawicielską 100 [tys.]. I przy pozostałych jest podobnie. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu przedstawiciela Komisji Statutowej.

[GŁOSOWANIE WARIANTÓW ROZDZIAŁU I REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Najpierw do wypowiedzi kolegi Janasa, poza tym tutaj też dostaliśmy zgłoszenia od kolegi Piotra Wiekiery[10] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

Oczywiście to, co kolega Janas powiedział, jest prawdą. Wariant III w zasadzie jest sprzeczny ze statutem przyjętym przez zjazd, niemniej ponieważ takich propozycji było bardzo wiele, pozwoliliśmy sobie umieścić ją tutaj w projekcie.

Ponieważ, jak sądzę, dyskusja jest wyczerpana, proponuję następującą kolejność głosowań: pierwsze głosowanie – dotyczy to głosowania nad przyjęciem punktu 4 i załącznika – to jest głosowanie nad wyborem wariantu I lub II. Drugie głosowanie – nad przyjęciem górnej lub dolnej granicy reprezentatywności. Trzecie głosowanie, które określi, który z tych dwóch grup liczebności delegaci wybiorą. I czwarte głosowanie – nad ewentualnym przyjęciem wariantu III jako uzupełnienia do wybranego wariantu.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę szanownych delegatów o wejście z powrotem z holu na salę. Będziemy zaraz przeprowadzali głosowania, a na sali sporo miejsc świeci pustkami. Bardzo proszę delegatów o powrót na salę.

Zgodnie z propozycją Komisji Statutowej najpierw zajmiemy się przegłosowaniem sondażowym, określającym, który z dwóch pierwszych wariantów bardziej państwu odpowiada.

Kto jest z państwa za wariantem I?

Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną o policzenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 58, drugi – 9, trzeci – 21, czwarty – 20, piąty – 20, szósty – 23, siódmy – 29, ósmy – 23, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 19, dwunasty – 8, trzynasty – 0, czternasty – 22, piętnasty – 25, szesnasty – 29, siedemnasty – 0 i sektor osiemnasty – 0.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o spokój na sali. Bardzo proszę. Kto z państwa jest za wariantem II?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 2 głosy, drugi – 22, trzeci – 9, czwarty – 11, piąty – 2, szósty – 7, siódmy – 6, ósmy – 1, dziewiąty – 45, dziesiąty – 28, jedenasty – 15, dwunasty – 25, trzynasty – 62, czternasty – 1, piętnasty – 4, szesnasty – 3, siedemnasty – 15, osiemnasty – 30.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo prosimy o spokój na sali. Komisja skrutacyjna liczy i ten szumek trochę jej przeszkadza.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki: za wariantem I punkt 4 rozdziału I ordynacji wyborczej głosowało 306 delegatów, za wariantem II – 288. Większością głosów przeszedł wariant I.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wobec tego naszym obowiązkiem będzie teraz przegłosowanie normy przedstawicielskiej, jaką delegaci wybiorą w ramach wariantu I. Proszę państwa, proszę o spokój, proszę o ciszę.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, proponujemy tutaj głosowanie w sposób następujący: przyjęcie dolnej lub górnej granicy, to znaczy ponieważ wariant I przeszedł w głosowaniu, to głosowanie, które teraz proponujemy, określi, czy delegaci są za przyjęciem normy 120 lub 140 tys., ewentualnie 200 lub 250.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, dziewiątka.

ANDRZEJ SOBIERAJ

Należy tutaj wyjaśnić od razu delegatom statut. Przeczytać po prostu punkt statutu, który mówi, kto i tak wchodzi w skład KK. W skład KK wchodzą: przewodniczący KK, przewodniczący zarządów regionalnych oraz osoby wybrane przez zjazd.

Dlaczego to mówię? Tam są klucze na 120, 140, 200 i 250 tys. i tutaj daję jeszcze raz pod uwagę delegatom sprawę jedną: jak będzie duże KKP – nic nie zdziała. I dlatego proszę o jedną rzecz – punkt statutu jest bardzo ważny. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, odbieram głos.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, jeszcze raz przedstawię – głosowanie, które teraz przeprowadzimy, określi, czy delegaci są za przyjęciem normy przedstawicielskiej 120 lub 140 tys., ewentualnie, jeżeli ktoś się z tym nie zgadza, głosuje za częścią drugą 200 lub 250 tys. To znaczy tak: rozbijamy te cztery normy przedstawicielskie na dwie grupy. Grupa pierwsza – 120 i 140, grupa druga – 200 i 250.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ci z państwa, którzy teraz podniosą mandaty, będą głosowali na normy przedstawicielskie 1–120 tys. lub 1–140 tys. Kto jest za tą grupą norm? [gwar] Na dwa naraz głosujemy. Na dwa naraz [gwar]. Powtarzam jeszcze raz: głosujemy na grupę norm przedstawicielskich. Ci z państwa, którzy teraz podnoszą mandaty, głosują za rozwiązaniem albo 1–120 tys., albo 1–140 tys. Na razie jeszcze nie rozstrzygamy, który z tych wariantów przechodzi. Na oba naraz głosujemy. Bardzo proszę, jeszcze raz mandaty w górę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Przepraszam bardzo państwa, niech państwo na chwilę się zastanowią, czy państwo dobrze słyszą tego gościa, który stoi na trybunie i mówi do państwa. Przecież przy takim cholernym hałasie, jaki jest na sali, ja wątpię, żeby ktokolwiek z państwa rozumiał treść tego, co ten pan czyta.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czy Komisja Skrutacyjna policzyła już głosy?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie. Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 60, drugi – 11, trzeci – 5, czwarty – 39, piąty – 26, szósty – 35, siódmy – 38, ósmy – 15, dziewiąty – 41, dziesiąty – 34, jedenasty – 11, dwunasty – 40, trzynasty – 54, czternasty – 23, piętnasty – 29, szesnasty – 28, siedemnasty – 15, osiemnasty – 29.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Ci z państwa, którzy teraz podniosą mandaty do góry, opowiadają się za normami przedstawicielskimi 1–200 lub 1–250 tys. Kto jest za takimi normami?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 4 głosy, drugi – 21, trzeci – 29, czwarty – 11, piąty – 8, szósty – 6, siódmy – 4, ósmy – 22, dziewiąty – 3, dziesiąty – 0, jedenasty – 28, dwunasty – 8, trzynasty – 8, czternasty – 2, piętnasty – 3, szesnasty – 8, siedemnasty – 0 i sektor osiemnasty – 0 głosów.

Podajemy wyniki wyboru normy przedstawicielskiej do punktu 4 rozdziału I ordynacji. Grupa pierwsza – 120 lub 140 – oddano głosów 533, grupa druga – 200 lub 250 – głosów 165. Przeszła grupa pierwsza – 120 i 140.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ci z państwa, którzy podniosą teraz mandat, będą głosowali za normą przedstawicielską 1–120 tys. Proszę bardzo, kto jest za tą normą przedstawicielską?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 15, drugi – 2, trzeci – 15, czwarty – 25, piąty – 13, szósty – 4, siódmy – 1, ósmy – 14, dziewiąty – 40, dziesiąty – 33, jedenasty – 2, dwunasty – 36, trzynasty – 54, czternasty – 2, piętnasty – 13, szesnasty – 20, siedemnasty – 3 i osiemnasty – 0 głosów.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za normą przedstawicielską 1–140 tys.?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę sumować wyniki. Sektor pierwszy – 51, drugi – 36, trzeci – 21, czwarty – 21, piąty – 24, szósty – 34, siódmy – 44, ósmy – 17, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 39, dwunasty – 10, trzynasty – 13, czternasty – 23, piętnasty – 18, szesnasty – 18, siedemnasty – 19, osiemnasty – 29.

Podaję wyniki: za wersją reprezentacji w KKP do 120 tys. członków głosowało 292, natomiast za drugą wersją – 1–140 tys. – głosowało 417 delegatów. Przeszła wersja 1–140 delegatów… Do 140 tysięcy!

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Do 140 tysięcy!

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, będziemy teraz głosować za celowością przyjęcia wariantu III jako uzupełnienie tego, co żeśmy przegłosowali dotychczas.

Kto jest za przyjęciem wariantu III jako uzupełnienie przegłosowanego dotychczas rozwiązania? [gwar]

Proszę, oddaję głos Komisji Statutowej.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, tu już wszystko zostało powiedziane do tej pory. Powiedzieliśmy, że jest to niezgodne z przyjętym statutem, niemniej propozycji takich było bardzo dużo. W związku z tym Komisja Statutowa przedstawia to pod zatwierdzenie poprzez przegłosowanie przez delegatów zebranych na zjeździe tutaj.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, mikrofon nr 3.

PIOTR WIEKIERA

Halo, halo, Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę państwa, to nie może zostać poddane pod głosowanie tylko dlatego, że takie coś zostało zgłoszone. Rzeczą Komisji Statutowej jest zbadać zgodność ze statutem propozycji i w przypadku stwierdzenia niezgodności ze statutem powinna oświadczyć, że jest niezgodna ze statutem. I nie wolno poddawać pod głosowanie. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Statutowa podtrzymuje konieczność głosowania wariantu III?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Nie, w tej sytuacji oczywiście nie [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Oddaję głos Komisji Statutowej w sprawie punkt 6 rozdziału I.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nikt z delegatów nie zabrał głosu na temat wyboru wariantu liczebności Komisji Rewizyjnej. Wydaje mi się, w związku z tym, że można od razu przystąpić do głosowania. Są tu dwie propozycje: wariant I – 21 osób, wariant II – 35.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto z państwa jest za przyjęciem Komisji Rewizyjnej w składzie 21 członków?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 36 głosów, drugi – 22, trzeci – 19, czwarty – 32, piąty – 17, szósty – 23, siódmy – 41, ósmy – 17, dziewiąty – 34, dziesiąty – 28, jedenasty – 23, dwunasty – 46, trzynasty – 59, czternasty – 16, piętnasty – 19, szesnasty – 34, siedemnasty – 13, osiemnasty – 26 głosów.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wariantem II, czyli za tym, żeby Komisja Rewizyjna liczyła 35 członków?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy: sektor pierwszy – 28, sektor drugi – 12, trzeci – 16, czwarty – 16, piąty – 17, szósty – 12, siódmy – 4, ósmy – 19, dziewiąty – 6, dziesiąty – 4, jedenasty – 18, dwunasty – 4, trzynasty – 2, czternasty – 8, piętnasty – 11, szesnasty – 2, siedemnasty – 6 i osiemnasty – 3 głosy.

Podaję wyniki głosowania: za wariantem, żeby Komisja Rewizyjna składała się z 21 członków, głosowało 505 delegatów, za wariantem II, to jest, żeby Komisja Rewizyjna składała się z 35 członków, głosowało 188 delegatów.

Większością głosów przeszedł wariant I, to znaczy, że Komisja Rewizyjna będzie się składać z 21 członków.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Ogłaszam 15-minutową przerwę.

[Przerwa]

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

Proszę państwa, jeśli chodzi o komunikaty, jeszcze raz przypominam, że organizatorzy przepraszają serdecznie obserwatorów naszego zjazdu, ale ze względu tzw. przyczyn technicznych, czyli ograniczenia możliwości pracy drukarni, nie są w stanie dostarczyć wystarczającej ilości materiałów zjazdowych dla obserwatorów.

Drugi komunikat: chcieliśmy przekazać dwie uchwały prezydium zjazdu: 1) uchwałą prezydium zjazdu przemówienie gen. Boruty-Spiechowicza włączono do oficjalnych dokumentów zjazdu, 2) również uchwałą prezydium zjazdu homilię ks. Georgesa Higginsa ze Stanów Zjednoczonych, wygłoszoną w czasie mszy św. w dniu 26 września, włączono do oficjalnych dokumentów zjazdu.]

LESŁAW PAGA (?) – członek Prezydium II tury I KZD

I jeszcze jeden komunikat, przekazany nam przez Komisję Uchwał i Wniosków, ponieważ do Komisji Uchwał i Wniosków za naszym pośrednictwem wpłynął wniosek o to, aby wprowadzić akt zaprzysiężenia nowo wybranych władz, to jest przewodniczącego, prezydium, a być może członków KK. Wnioskodawca uzasadnia, że będzie to dodatkowym czynnikiem zobowiązującym przyszłe władze do wierności statutowi. W związku z czym Komisja Uchwał i Wniosków prosi ewentualnych projektodawców takiego tekstu przysięgi, jeżelibyśmy uznali, że taki tekst przysięgi dla władz związku będzie potrzebny.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

I jeszcze jeden komunikat. Wpłynęła informacja do prezydium zjazdu. Delegaci Regionu Śląsko-Dąbrowskiego proszą o przekazanie Krajowemu Zjazdowi Delegatów informacji następującej treści:

„W związku z aktualną sytuacją w regionie, powstałą w następstwie aresztowania Tadeusza Arenta, przewodniczącego Komisji Zakładowej w kopalni „Szczygłowice”, Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ «Solidarność» na posiedzeniu w dniu 27 września [19]81 r. w Gdańsku podjął uchwałę o przywróceniu z dniem 27 września br. zawieszonej gotowości strajkowej w regionie. Postanowiono powołać Regionalny Komitet Strajkowy na czele z przewodniczącym Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego Leszkiem Waliszewskim, który opuścił obrady i udał się w tym celu do regionu. Za Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego podpisał jego wiceprzewodniczący”. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kontynuujemy obrady. Zacznę od wniosku formalnego, który wpłynął do prezydium od Ryszarda Słowika[11] z Regionu Częstochowskiego. „Proszę o umożliwienie mi odczytania oświadczenia rzecznika prasowego naszego regionu w sprawie prowokacyjnego charakteru działań władz w naszym regionie”.

Powtórzę państwu wniosek, mając nadzieję, że w tym czasie większość delegatów dotrze na swoje miejsca. Ryszard Słowik z Regionu Częstochowskiego prosi o umożliwienie mu odczytania oświadczenia rzecznika prasowego Regionu Częstochowskiego w sprawie prowokacyjnego charakteru działań władz w tym regionie.

Proszę państwa o przegłosowanie tego wniosku, bo jest to poza porządkiem naszych obrad. Kto z państwa jest za udzieleniem głosu Ryszardowi Słowikowi? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, abyśmy udzielili głosu Ryszardowi Słowikowi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Prosimy pana Ryszarda Słowika o zabranie głosu.

[OŚWIADCZENIE RZECZNIKA REGIONU CZĘSTOCHOWA

W SPRAWIE SYTUACJI W REGIONIE]

[PD 1kzd_2t_017_19810928 – 32 minuty 39 sekund]

RYSZARD SŁOWIK

„Oświadczenie rzecznika prasowego Regionu NSZZ «Solidarność» w Częstochowie, Gdańsk, 26 września 1981 r.

W ostatnim czasie teren naszego regionu stał się miejscem nowych prowokacyjnych akcji skierowanych przeciwko członkom NSZZ «Solidarność». 21 września w siedzibie ZR NSZZ «Solidarność» w Częstochowie został aresztowany pracownik związkowej poligrafii, kolega Marian Zembrzuski[12]. Od chwili aresztowania przebywa w areszcie śledczym, gdzie od poniedziałku podjął akcję strajkową w postaci strajku głodowego, jako protest przeciwko zastosowanej wobec niego karze aresztu oraz uniemożliwianiu mu spotkania się z przedstawicielami regionu.

O fakcie głodówki kol. Zembrzuskiego prokuratura nie poinformowała zarówno rodziny aresztowanego, jak i przedstawicieli regionu. Sprawę Mariana Zembrzuskiego przejęła Prokuratura Generalna, kierując akt oskarżenia do sądu z zarzutem działalności antysowieckiej. Dodatkowe akty oskarżenia prokuratura przygotowuje przeciwko kolejnym działaczom naszego regionu, co grozi kolejnymi aresztowaniami i procesami sądowymi.

W dniu dzisiejszym zwiększono liczebność patroli milicyjnych ZOMO na ulicach Częstochowy. Mimo braku jakichkolwiek podstaw, rodzaj ich uzbrojenia świadczy o gotowości podjęcia walk ulicznych. Stwarza to stan psychozy społecznej. Ponadto władze miejskie wydały decyzję zezwalającą na zakup jednorazowo łącznej masy alkoholu przypadającej na kartki do końca bieżącego roku. Akt ten nosi wszelkie znamiona celowego wprowadzenia na ulice miasta elementów chuligańskich i prowokatorskich. Całość sytuacji wskazuje na rosnącą groźbę konfrontacji.

W związku z powyższym Prezydium ZR NSZZ «Solidarność» w Częstochowie na zwołanym w trybie pilnym zebraniu podjęło szereg uchwał, które w załączeniu przekazało do prezydium zjazdu na okoliczność zaistniałej sytuacji.

W przypadku dalszego zaostrzenia się konfliktowej sytuacji, delegacja Regionu Częstochowskiego zastrzega sobie prawo do szerszego zreferowania tematu na forum I Krajowego Zjazdu. Rzecznik prasowy regionu Częstochowa, Zbigniew Horski[13]”.

Dziękuję państwu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kontynuujemy obrady. Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o zreferowanie rozdziału II regulaminu wyboru władz.

[WNIOSKI FORMALNE W SPRAWIE PRZYJĘTEGO ROZDZIAŁU

I REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_017_19810928 – 35 minut 55 sekund]

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przed przystąpieniem do czytania rozdziału II są do załatwienia dwie sprawy. W związku z przyjęciem przez zjazd wariantu I i normy przedstawicielskiej 1–140 tys., do Komisji Statutowej wpłynął wniosek z Regionu Piotrków Trybunalski: „Delegaci Regionu Piotrków Trybunalski wnoszą o przyznanie jednego mandatu dla tego regionu w normie przedstawicielskiej wariant I, kolumna 4.

Uzasadnienie: Region Piotrków Trybunalski posiada 69 400 członków, a brak około 600 członków nie pozwolił umieścić w tabeli 1, kolumna 4. W województwie piotrkowskim jest około 120 tys. członków naszego związku, ale około 50 tys. należy do Regionu Ziemi Łódzkiej oraz do Regionu Częstochowskiego. Aktualny stan pozbawi dużą rzeszę członków «Solidarności» województwa piotrkowskiego jednego przedstawiciela w Komisji Krajowej”. Podpisał kolega Stanisław Knaś[14], numer mandatu 19002, w imieniu wszystkich delegatów Regionu Piotrkowskiego.

Tu prosilibyśmy o zajęcie stanowiska przez zjazd, czy można zaokrąglić tę liczbę 69 400 i przyznać regionowi jedno miejsce w KK dodatkowo, jako że z urzędu wchodzi przewodniczący.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy Komisja Statutowa uważa, że należy to poddać głosowaniu?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Tak. Prosimy o przegłosowanie tego wniosku.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o kontrwnioski w tej sprawie. Mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki, Małopolska. Proszę państwa, jestem przeciwny jakimkolwiek wnioskom prowadzącym do operacji zaokrągleń nie zaokrągleń. W tej chwili jest opracowany dokument i na tym dokumencie pracujemy [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zgodnie z przyjętą zasadą tylko jeden kontrwniosek i poddajemy wniosek pod głosowanie. Kto z państwa jest za przyznaniem jednego miejsca dla tego regionu w KK, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciwko temu, aby dodatkowo dać jeszcze jeden mandat na członka KK regionowi z Piotrkowa.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o kontynuowanie referowania rozdziału II.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Chcielibyśmy jeszcze jako Komisja Statutowa zwrócić uwagę na jedną rzecz. Żeby zjazd i delegaci tu zebrani przyjęli do świadomości konieczność ścisłego zinterpretowania § 8 pkt 5 statutu, dotyczącego zasad regionalizacji.

Uważamy, że podzespół do spraw struktury terytorialnej komisji zjazdowej powinien zaproponować do Komisji Uchwał i Wniosków odpowiedni projekt uchwały. Sprawa powinna być załatwiona przed zatwierdzeniem ostatecznej wersji załącznika nr 1 do regulaminu wyborczego, podającego liczbę mandatów na listach cząstkowych poszczególnych regionów.

I jest to o tyle istotne, że wpłynął tutaj wniosek z tych czterech, powiedzmy, ostatnich w kolejności w załączniku wymienionych regionów: Kędzierzyna, Nysy, Kutna i Federacji Tarnobrzeskiej, który dotyczy podstawowego pytania, czy będą one reprezentowane w KK, czy nie. Tak że rozstrzygnięcie zasady podziału terytorialnego kraju, to znaczy związku konkretnie, i interpretacji § 8 jest bardzo istotne do zajęcia przez Komisję Statutową stanowiska w tej sprawie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiemy, zatem jest to wniosek do komisji opracowującej tę część naszego programu. Proszę o kontynuowanie.

[UZUPEŁNIENIA I UWAGI DO ROZDZIAŁU II REGULAMINU WYBORÓW I DYSKUSJA NAD NIM]

[PD 1kzd_2t_017_19810928 – 40 minut 51 sekund]

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Przystąpię teraz do przedstawienia uzupełnień i uwag do rozdziału II. Do rozdziału II wpłynęło dosyć dużo propozycji, w związku z tym przedstawię kolejno, jak wygląda sytuacja w chwili obecnej.

W dokumencie, który państwo mieli przedstawiony jako projekt, do punktu 1 nie było uwag.

Punkt 2 – sposoby zgłaszania kandydatów. Tu wpłynęło 5 zasadniczych, merytorycznych propozycji, w związku z tym tekst umieszczony w projekcie, w dokumencie 1, który zawiera 3 podpunkty, to znaczy pkt 2 i pdpkt a, b, c, traktujemy jako wariant I pod dalsze głosowanie i rozważanie.

Następnie jako wariant II proponujemy pkt 2, wyłącznie z punktem 2a, to znaczy, że zgłoszeń dokonują wyłącznie regionalne zespoły delegatów, przy czym są tutaj dwie możliwości, że zgłasza się delegatów wyłącznie z własnego regionu lub – możliwość druga – zgłasza się delegatów z dowolnego regionu.

Jako wariant III proponujemy wyłącznie pkt 2b, to znaczy, że każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swojego regionu i również tutaj dwie możliwości są: albo zgłoszenie przez delegata bez poparcia innych delegatów, albo – możliwość druga – dla zgłoszenia wymagane jest poparcie delegatów w formie 15, 30 lub 50 podpisów; to zostanie określone.

Jako wariant IV proponujemy wyłącznie pkt 2c w brzmieniu: „Każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów z dowolnego regionu na dowolną listę” i znowu dwie możliwości: bez poparcia innych delegatów lub wymagane jest poparcie delegatów w formie 15, 30 ewentualnie 50 podpisów.

Punkt 2c w brzmieniu dotychczasowym stałby się w tym momencie punktem 2d, pod rozważania, i łącznie z punktem 2a dałoby to wariant V.

I przeczytam w pełnym brzmieniu, jak by to miało wyglądać: „Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej także i z innych regionów”. Oraz: „Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego tajnego głosowania mogą zgłaszać listy kandydatów ze swojego regionu”. Tyle do punktu 2.

Następny punkt jest to pkt 3, dotyczy procedury zgłaszania. Tutaj od razu na początek chciałbym podać, że pomyłka w druku nastąpiła: w punkcie 3b, w wierszu 2 jest napisane „przegłosowania”, a powinno być tylko „głosowania”. A więc nie „przegłosowania”, a „głosowania”.

I pkt 3d proponuje się w dwóch wariantach dla listy na przewodniczącego oraz w trzech wariantach dla listy do Komisji Rewizyjnej. Są tutaj następujące propozycje: na przewodniczącego poparcie w formie 50 podpisów lub 100 podpisów, do Komisji Rewizyjnej – odpowiednio 20 podpisów; wariant II – 50 podpisów i wariant III – 100 podpisów.

Do pozostałych punktów nie było uwag. Do przegłosowania i rozważenia byłby jeszcze pdpkt c pkt 3 i w przypadku gdyby zjazd wybrał wariant V rozdziału II, to znaczy obecny pkt 2c plus 2a, wymagane by było po prostu przegłosowanie jeszcze pkt 3d – czy wymagane jest uzyskanie podpisów 100 delegatów uprawnionych do głosowania.

Oraz w rozdziale II pod rozwagę i pod głosowanie przedstawiony będzie pkt 6, który precyzuje, ile nazwisk kandydatów musi zawierać lista. Są tutaj też 3 warianty: wariant I – co najmniej 50 proc. więcej nazwisk, wariant II – więcej nazwisk, niż jest miejsc mandatowych na danej liście, bez określenia o ile więcej, i wariant III – dowolna, nieograniczona liczba nazwisk. Bardzo proszę o rozpoczęcie dyskusji.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Do dyskusji nad rozdziałem II zapisało się 6 dyskutantów. Jako pierwszy pan Henryk Bąk, Mazowsze, proszę o zabranie głosu. Przygotuje się pan Andrzej Piesiak, Jelenia Góra. Mikrofon nr 2, proszę.

HENRYK BĄK

Henryk Bąk, Mazowsze. Już przy ustalaniu poprawek do statutu przyjęliśmy zasadę, że nie regiony wybierają członków KK, a KK by się składała wówczas jako zlepek poszczególnych regionów, ale ustaliliśmy, że Krajowy Zjazd Delegatów tego dokona. Idąc konsekwentnie tą drogą, powinniśmy przyjąć zasadę, że wobec tego, jeśli Krajowy Zjazd Delegatów wybiera, niech ma nieograniczone prawo wyboru. Nieograniczone prawo wyboru będzie miał wówczas, jeżeli będzie miał również prawo zgłaszania kandydatów.

Jak wiemy wszyscy, właśnie Front Jedności Narodu ustala kandydatów, a naród dopiero musi wybierać z tych, co ustalili. Żeby nie było tego zjawiska u nas, proponuję przyjąć ten wariant, który jest w tych poprawkach, że każdy delegat, bez względu na to, z którego regionu, zgłasza kandydata do KK. To jest pierwsza uwaga.

Druga uwaga to jest taka, że skoro statut przewiduje, że każdy ma prawo zgłaszać, to nie można wprowadzać jednocześnie ograniczenia tego typu, że zgłoszony kandydat, żeby mógł się znaleźć na liście, musi mieć poparcie jeszcze innych delegatów. Uważam, że w akcie głosowania zostanie wyrażona wola delegatów. Poza tym byłoby to może i krępujące, i zbędne bieganie z listami i proponowanie podpisu. Byłoby to również krępujące i dla tych, którym by taką propozycję przedłożono do podpisu. Dlatego też proponuję przyjąć generalną zasadę, że zgłoszony kandydat wystarczy, żeby był zgłoszony przez jednego delegata, bez względu na to, z którego regionu pochodzi i zgłaszający, i zgłaszany. Dziękuję bardzo [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję również. Głos zabierze Andrzej Piesiak, Jelenia Góra.

ANDRZEJ PIESIAK

Popieram mojego przedmówcę, nie będę się powtarzał w sprawie tych podpisów, jest to bzdura, ja proponowałbym, żeby ujawnić, kto to zgłosił. Pierwsza sprawa.

Proszę państwa, następna sprawa – jednak nie zgadzam się z moim przedmówcą, jeżeli chodzi o listy cząstkowe, ponieważ przyjęliśmy w statucie, że jest głosowanie na listy cząstkowe. Dlatego, żeby nie wprowadzić zamieszania, uważam, że powinno być właśnie preferowane zgłaszanie kandydatów przez regiony. Czyli jednak popieram ten wariant, który jest w tej wersji niepoprawionej. Natomiast uważam, że właśnie pkt 2b jest taką furtką, wyjściem, że jeżeli kandydat nie przejdzie na listy cząstkowe w regionie, nie będzie przegłosowany, można go zgłosić indywidualnie, tylko dyskusyjna jest sprawa tego poparcia 20 proc. Natomiast nie ma zupełnie sensu w punkcie 3c wariant II, który wymaga 50 proc. poparcia delegatów, dlatego że jeżeli został zgłoszony delegat w regionie i nie uzyskał poparcia 50 proc., więc i podpisów też nie uzyska.

Następna sprawa. Jest zupełnie oddzielną sprawą wybór przewodniczącego KK. Proponujemy – to jest pkt 3d – żeby jednak wprowadzić procedurę, która w ordynacjach wyborczych funkcjonuje, czyli w momencie zgłaszania na przewodniczącego kandydata, żeby kandydat uzyskał poparcie w jawnym głosowaniu np. jednej dziesiątej delegatów na sali. Jest to procedura sprawdzona, którą się stosuje.

I ostatnia sprawa, to jest pkt 6 rozdziału II. Popieramy ten wariant III, czyli że nie ograniczamy ani nie narzucamy liczby kandydatów, jakich może zgłosić region. To tyle. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pana przy mikrofonie nr 3 przepraszam, ale uzgodniliśmy, że głosy będziemy pisemnie zgłaszali w sekretariacie. Jako następny zabierze głos Adam Strzembosz, Mazowsze. Przygotuje się pan Głuszkowski, Bydgoszcz. Drugi mikrofon proszę.

ADAM STRZEMBOSZ

Proszę państwa, wypowiadam się stanowczo za przyjęciem wariantu, który jako zasadę wprowadza prawybory kandydatów do KK przez regiony. Uzasadniam to następująco: jest to może złe, ale chociaż w naszym związku są pewne podziały, i są grupy, które funkcjonują w mniej lub bardziej nieformalny sposób, nie ma jednak opracowanych programów. I zatem, gdyby każdy z nas miał zgłaszać każdego delegata na zjazd do KK, musielibyśmy przyjąć jako zasadę, że tworzy się jakieś frakcje, tworzy się jakieś zespoły, które zapewniają poszczególnych kandydatów o wartości tych, których proponuje dany zespół. Oczywiście byłoby to wszystko oparte wyłącznie na zaufaniu do osoby proponującej, ale nie na znajomości kandydata. Znajomość kandydata może być tylko w regionie, poza kilkoma czy kilkunastoma wybitnymi nazwiskami znanymi w całym związku.

Stąd wydaje mi się, iż przy wprowadzeniu takiej zasady, która nie czyni mechanicznymi, czyli zupełnie nieautentycznymi wybory dokonywane przez cały zjazd, a więc jest zapewniona odpowiednia nadwyżka kandydatów z poszczególnego regionu w stosunku do miejsc, jakie dany region posiada, prawybory, oparte na tajnym głosowaniu kandydatów zgłoszonych chociażby przez jednego delegata danego regionu do tych prawyborów, zapewniają jakąś, mniej więcej rozsądną, preselekcję kandydatów.

Oczywiście, że być może w przyszłości tego rodzaju ordynacja wyborcza będzie wadliwa, być może w przyszłości wykrystalizują się nie tylko pewne programy działania, ale strategia i taktyka związku wyraźnie wyartykułowana i wzajemnie się różniąca i wówczas głosowanie będzie głosowaniem świadomym na program, na strategię, na taktykę, a nie tylko głosowaniem personalnym na podstawie dość mało wiarogodnych zapewnień delegatów z innych regionów. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Panu przy mikrofonie nr 10 również przypominam o naszej umowie. Na piśmie proszę zgłosić się do dyskusji. Pan Głuszkowski, tak? Mam do państwa prośbę, byście państwo powtarzali swoje nazwisko, żebyśmy nie mieli bałaganu. Proszę bardzo, dziesiąty mikrofon.

MACIEJ GŁUSZKOWSKI

Maciej Głuszkowski, Region Bydgoski, mandat 04008. Chciałbym odpowiedzieć temu koledze – nie poprzedniemu, ale jeszcze jednemu, który się pytał – kto wymyślił te podpisy. Ja byłem twórcą, jednym ze współtwórców ordynacji i między innymi ja wymyśliłem to i nie wstydzę się tego w ogóle.

Dlaczego tak jest? Przede wszystkim przyjęliśmy zasadę, że władze krajowe mają być wybrane przez faktycznie ogół, przez nas wszystkich na sali, ale również jest prawdą, że my się bardzo mało znamy i mogą przejść ludzie mniej odpowiedni aniżeli ci, którzy powinni się tam znaleźć. Dlatego generalnie opowiadam się za zasadą, ażeby regiony wpisywały i proponowały kandydatów ma listy wyborcze, ponieważ to zagwarantuje nam jak najlepszych kandydatów na listach wyborczych. To raz.

Druga sprawa, opowiadam się tak samo, jeżeli chodzi o pkt 3c, za wariantem I, a więc wydaje mi się, że 20 proc. podpisów delegatów wystarcza, gdyż 50 proc. w przypadku bardzo dużych regionów, jak Mazowsze, jak Region Śląsko-Dąbrowski, spowodują faktycznie bardzo dużą bieganinę na sali.

Jeśli chodzi teraz o sprawę punktu 6, to nie zgadzam się absolutnie z argumentacją co do wariantu III. Uważam, że to jest ukryty taki kruczek, który ma przeforsować wybory kandydatów w poszczególnych regionach. Dlaczego? Może się zdarzyć, że dany region, mając 4 miejsca, zaproponuje 4 kandydatów i wtenczas w zasadzie nam pozostanie tylko jak gdyby zaklepanie tych kandydatów; nie będziemy mieli żadnej możliwości wyboru nikogo. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jako następny głos zabierze pan Henryk Wujec[15], Mazowsze, przygotowuje się pan Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski.

Szósty mikrofon poproszę.

HENRYK WUJEC

Proszę państwa, proponuję bardzo proste sformułowanie punktu 2 w rozdziale II, bez tych różnych podpunktów, następujące: „Każdy delegat ma prawo zgłoszenia kandydatów na przewodniczącego KK oraz do Komisji Rewizyjnej. Liczba kandydatów zgłoszonych przez delegata nie może być większa niż liczba miejsc mandatowych na danej liście. Zgłoszenie może nastąpić po uzyskaniu zgody kandydata”.

Jeżeli chodzi o to, czy zbierać podpisy, czy nie, to sądzę, że delegaci rozstrzygną to zgodnie z tym, co zostało podane w poprawkach do ordynacji wyborczej, w punkcie 3, gdzie są możliwości wyboru – że może to być bez poparcia innych delegatów lub wymagane jest poparcie delegatów 15, 30 i 50 podpisów.

Jestem za tym prostym sformułowaniem dlatego, że śledząc uważnie całą dyskusję, jaka tu się toczy na zjeździe, mam wyrobione zdanie nie tylko o delegatach ze swojego regionu, ale też o delegatach z innych regionów i chciałbym mieć możliwość zgłoszenia ich, jeżeli nie zostali zgłoszeni przez swoje regiony. Uważam, że to ma ważne znaczenie dla integracji naszego zjazdu, żeby przełamać te bariery międzyregionalne, że właśnie wtedy będziemy bardziej jedni, jeżeli będziemy mogli się tutaj wzajemnie poznać i zgłaszać.

Następnie uważam, że jeżeli chodzi o prawybory, to jestem za nimi, ale jako sondażowe i informacyjne, bo prawybory takie, że zgłaszamy w wyniku prawyborów już listy gotowe, oznacza w gruncie rzeczy wprowadzenie wariantu IV poprawek do statutu, który już został odrzucony we wcześniejszym głosowaniu nad statutem. Tak że bardzo bym chciał poznać preferencje dawane przez regiony, ale nie chciałbym, żeby to ograniczało możliwość zgłaszania kandydatów. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Jak rozumiem, jest to kolejny wariant. Proszę o zgłoszenie go do Komisji Statutowej, ten wariant dotyczący punktu 2.

Głos zabierze pan Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski. Przygotowuje się Tadeusz Syryjczyk, Małopolska.

Trzeci mikrofon poproszę.

PIOTR WIEKIERA

Proszę państwa, ja już raz wskazywałem, ażeby Komisja Statutowa, opracowując pewne projekty, badała zgodność ze statutem. Proszę państwa, to, co nam zaproponowano, jest niezgodne z § 9 pkt 2 statutu, który mówi, że nie ogranicza się liczby kandydatów. Dlatego też uważam, że nie można ograniczać tylko do jednego regionu i jakoś ustalać list kandydatów na podstawie prawyborów. Poza tym uważam, że w punkcie 2a i 2b należy wyraźnie zaznaczyć, że tu chodzi o wybory do KK, bo z tego sformułowania, które jest, to nie wynika i może budzić różne wątpliwości.

W związku z tym, co wcześniej powiedziałem, uważam, że zdanie drugie ustępu 2 punktu b jest zbędne, jak również zbędne są w punkcie 2c słowa „z innych regionów”, bowiem to sformułowanie sugeruje, że delegat nie może zaproponować kandydata na przewodniczącego lub do Komisji Rewizyjnej ze swojego regionu.

I, proszę państwa, w punkcie 5 jest powiedziane, że po trzykrotnym wezwaniu przewodniczącego zebrania i braku dalszych zgłoszeń, lista kandydatów zostaje zamknięta, po uprzednim odczytaniu. Nie jest dla mnie jasne, jakie to ma być zebranie – czy to ma być to zebranie prawyborcze, czy to ma być zjazd. Jeżeli zjazd, to powinno być wyraźnie określone, że przewodniczący prezydium zjazdu. I uważam, że nie można po prostu ograniczać się tylko do jednego regionu, a każdy delegat ma prawo zgłosić kandydata z dowolnego regionu. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Te poprawki, które mają charakter zmian w zapisie, proszę, żeby pan zgłosił do Komisji Statutowej.

Mikrofon nr 4 proszę. Tadeusz Syryjczyk. Przygotowuje się Tadeusz Matuszyk, Mazowsze.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Więc ja chciałem generalnie poprzeć system prawyborów w wypadku KK, to znaczy Komisja Rewizyjna niech będzie na jedną listę, przewodniczący jest to też jedna lista, natomiast w wypadku regionów – system prawyborów.

Czym to uzasadniam? Otóż, po pierwsze, chciałbym przypomnieć wyniki głosowania przy rozróżnianiu między zasadą, że wybierają w ogóle regiony po prostu, a tym, że wybiera zjazd. Wynik był taki, że 30 głosami przeszło, że wybiera zjazd. Oznacza to w praktyce, że w tym zakresie poglądy zjazdu są, względnie biorąc, podzielone. Co daje system prawyborów? Otóż system prawyborów jest pewnym kompromisem między obydwoma rozwiązaniami i powoduje, że osoba, która jest wybrana w skład władz, musi mieć zaufanie zarówno w regionie, jak i całego zjazdu. Jest to bardzo istotny czynnik, gdyż likwiduje pewne zarzewie konfliktów, które później narasta w ciałach kolegialnych.

Otóż jest niebezpieczeństwo konfliktów dwojakich. Pierwszy konflikt, który polega na tym, że zostaje wybrany ktoś, kto teoretycznie pochodzi z danego regionu, jest delegatem, ale nie ma tam w ogóle poparcia. W wyniku tego jest to sytuacja rodząca szereg konfliktów w pracy organów kolegialnych – to znaczy ten region bez przerwy podnosi, że on niby od nas, ale nas nie reprezentuje itd. Jest to zjawisko relatywnie biorąc groźne.

Zasadniczo chciałbym poprzeć propozycję, która się w jakiejś mierze w moim odczuciu przynajmniej sprawdziła w Regionie Małopolska, to znaczy że w wypadku tej KK odbyłyby się prawybory i w tych prawyborach nastąpiłaby wstępna selekcja kandydatów z poszczególnych regionów. Nie uważam tego za sprzeczne ze statutem. Dlaczego? Otóż statut mówi, że liczba kandydatów ma być nieograniczona, a nie określa procedury, w jakiej zjazd ma przeprowadzić wybór KK – czy musi go robić cały czas in gremio, przez plenum, czy może dokonywać podziału siebie na okręgi wyborcze. To, że np. wszyscy obywatele wybierają Sejm, nie jest sprzeczne z ideą podziału państwa na okręgi wyborcze w wyborach do tego Sejmu. W związku z powyższym dokonanie podziału niejako zjazdu na poszczególne regiony, w których odbyłyby się prawybory, a następnie wybory właściwe na zjeździe, w moim odczuciu nie jest sprzeczne ze statutem.

Teraz problem konkretny techniczny. Otóż uważam, że w ramach tych zebrań prawyborczych powinna być przyjęta zasada nieograniczonej liczby kandydatów, po czym w tajnym głosowaniu – taki wariant zgłosiłem na piśmie Komisji Statutowej, ale go nie ma wydrukowanego, nie wiem czemu, dałem na piśmie fragment naszej ordynacji małopolskiej – odbywa się tajne głosowanie, w którym każdy głosuje na tylu kandydatów, ile jest miejsc, dany region ma w komisji. Przy czym nie powinno być przyjętej zasady, że tu musi być ponad 50 proc., ale myśmy np. mieli 20 proc. – każdy, kto otrzymałby 20 proc. głosów w swoim regionie, wszedłby na listę już do głosowania na zebraniu na całym zjeździe.

Tak więc nie jest to zasada, że region może wyeliminować kogoś z głosowania, ale pewne minimalne poparcie musi być zagwarantowane w regionie. Nie ponad połowa, ale na przykład 20 proc. Można inną granicę przyjąć, ale jakąś trzeba.

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

O ile nie chcemy fikcji na wyborach zjazdowych, to uważam, że powinien istnieć obowiązek wystawienia przez region jednego kandydata więcej. Taki system powoduje, że lista kandydatów do wyborów na zjeździe wydłuża się, ale tym samym daje większe szanse wyborów kandydatów z regionów, którzy muszą uzyskać poparcie regionów. Każdy wyborca zdaje sobie sprawę, że głosuje na kandydata z poparciem regionu. W ten sposób rozwiązujemy zasadniczy dylemat, który często się powtarza, że wyborca głosuje na kogoś, którego nie zna. Gwarancję tutaj daje region, który opiniuje kandydata, dając mu co najmniej 20 proc. poparcia. Jeżeli dana osoba jest znana, to tym lepiej, ale jeżeli jest mało znana lub prawie wcale, to tutaj można zaufać regionowi. W ten właśnie sposób uzyskamy kompromis między wyborami w regionie a wyborami na zjeździe. Dlatego też uważam, że przyjęcie systemu prawyborczego jest jedyną drogą należytego wyboru Komisji Krajowej.]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_017_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_018_19810928]

Ludzi, to się dopisuje dalszych, mimo że mają mniej niż 20 proc. poparcia. Taki system powoduje w praktyce, że listy są rzędu od półtora do dwukrotnie dłuższe od liczby miejsc. Co daje to? Oprócz tego na listach – to już wybiegam trochę w przód, bo to jest inny rozdział – powinno być uwidocznione poparcie, jakie otrzymał dany kandydat w regionie. W ten sposób każdy wyborca głosując, zdaje sobie sprawę, czy głosuje na kogoś, [kto cieszy się] też poparciem regionu, czy też przedkłada jego walory osobiste nad poparcie regionu i mimo to go popiera. Robi to świadomie. Wolno to zrobić, można, nie ma knebla, nie ma zakazu, że region cenzuruje listę, ale każdy wyborca jest świadom, że ewentualnie tego typu ewentualność wybiera, że głosuje na człowieka, który we własnym regionie ma np. tylko 25 proc. poparcia.

W ten sposób rozwiązujemy jeden dylemat, który się ciągle pojawia, mianowicie bardzo często i w wyborach regionalnych, i tutaj pojawia się motyw, że nie będę głosował na kogoś, kogo nie znam. Jest to motyw uzasadniony. Nie mamy ani legalnych, że tak powiem jakichś frakcji, które by ogłosiły program wyborczy, jak mówił kolega Strzembosz z Mazowsza, w związku z powyższym właściwie, praktycznie biorąc, poza jakimiś nieformalnymi zupełnie przekazami informacji o kandydatach, niewiele o nich wiadomo w gruncie rzeczy.

W związku z powyższym, jeżeli jest osoba znana, to wtedy możemy świadomie na nią głosować. W wypadku osób nieznanych wyborca na zjeździe, każdy delegat po prostu może zaufać regionowi i poprzeć tą kolejność, którą dał region. W ten sposób uzyskujemy kompromis między formułą wyborów w regionie a formułą wyborów przez cały zjazd.

Wydaje mi się, że w związku z powyższym najbardziej celowe byłoby przyjęcie właśnie systemu prawyborczego, jako jedynej drogi, jeżeli chodzi o KK, z tym zastrzeżeniem, że nie musi się otrzymać ponad połowy głosów w regionie, ale np. 20 proc. I to prosiłbym jako wariant wprowadzić, gdyż taki wariant na piśmie złożyłem Komisji Statutowej.

Następnie, jeżeli chodzi o drugie kryterium, to uważam, że oczywiście w wypadku punktu 6 konieczne jest ustalenie, że musi być więcej. Osobiście się nie upieram, czy więcej niż jest miejsc mandatowych, czy co najmniej 50 proc. więcej. Ale jednak powinna być zasada, że więcej. To w praktyce, proszę państwa, w większości regionów oznacza, że ma być drugie tyle, bo mają jedno miejsce. I tylko w niektórych…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przekroczył pan czas wystąpienia.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Dziękuję uprzejmie, właśnie skończyłem, jeśli chodzi o meritum. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę uzgodnić poprawki z Komisją Statutową.

Głos zabierze Tadeusz Matuszyk, Mazowsze, przygotuje się Antoni Fijałkowski, Mazowsze.

TADEUSZ MATUSZYK

Chciałbym zwrócić uwagę, że w oryginalnym tekście są trzy źródła spływu kandydatów. Pierwsze źródło spływu kandydatów – to mogą być prawybory w regionie, drugie źródło spływu kandydatów – to są delegaci regionów, którzy po podpisaniu przez np. 20 proc. swoich członków mają prawo składać propozycje, i trzecie źródło na przewodniczącego i do KK – to jest źródło międzyregionalne, czyli delegaci mogą zbierać podpisy i składać propozycję na przewodniczącego i do KK. Czyli to są trzy równoważne źródła i w świetle tego proponowałbym wszystkie zgłaszane poprawki, które prowadzą w rezultacie do anarchii, po prostu odrzucić.

Jeśli chodzi o poparcie, wydaje mi się, że to, co kolega powiedział, że 20 proc. wystarczy, czyli w punkcie c wariant I. Jeśli chodzi o pkt 6, uważam, że do przyjęcia najbardziej powinien być wariant II, który mówi: „więcej nazwisk”. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze Antoni Fijałkowski, przygotowuje się Witold Zalewski, Region Śląsko-Dąbrowski. Mikrofon pierwszy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Pierwsza sprawa – zbieranie podpisów. Ja uważam, że forma prawyborów – tak, zbieranie podpisów – nie. To jest sprawa już przebojowości kandydata, organizowania mu kampanii wyborczej przez Iksińskiego bądź Igrekowskiego. Jeżeli on ma swojego szefa akcji wyborczej, to on może mieć połowę sali podpisów, jeżeli tego nie ma, to może być bardzo dobrym kandydatem, ale jemu będzie niezręcznie, bo on jest zażenowany, chodzić i prosić o podpisy. A więc zbieranie podpisów jest formą nie do przyjęcia dla mnie. To jest sprawa oczywista [oklaski].

Druga sprawa – sprawa prawyborów. Ja uważam, że sytuacja musi być taka: zadecydujmy, że oczywiście kandydat do KK musi być poparty przez salę i nie może być sprzeczny w regionie. Co do tego nie ma wątpliwości, musi być to łączne. Natomiast czy jest to sprawa wpisu na listę, zgodnie z tym, co mówił kolega Syryjczyk, że musi mieć 20 proc. np. poparcia – to jest jedno z rozwiązań. Ja uważam, że warianty mogą być przegłosowane. Może być również przegłosowany wariant następujący, że te prawybory w regionie są publicznie wywieszone i to stanowi rodzaj kampanii przedwyborczej. Region ustala listę w wyniku prawyborów i w tym wypadku opiniuje kandydatów, natomiast dalej zakładamy, że sala jest świadoma, a nie bezwiedna i według listy z góry ustalonej. Jeżelibyśmy tego nie założyli, to mogłoby to nam, w pewnym sensie, grozić dezintegracją. Dlaczego? To znaczy się, że z góry wpisanie się na listy tylko według regionalnych podziałów daje, praktycznie biorąc, prowadzenie wyborów – w praktyce, ja nie mówię o formalnym głosowaniu przez całą salę, ale w praktyce – do głosowania w cząstkowych, w regionach. To jest wybór przez zjazd! I zjazd musi tego naprawdę dokonać. Oczywiście świadomie, a nie na podstawie braku informacji. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze pan Witold Zalewski, Region Śląsko-Dąbrowski. Przygotowuje się pan Lech Dymarski, Wielkopolska.

WITOLD ZALEWSKI

Chciałbym zwrócić uwagę, że wszyscy państwo tutaj zapominają o jednej rzeczy – o ilości kandydatów, która wypłynie w zależności od sposobu zgłaszania. Przy sposobie zgłaszania każdy każdego to będziemy mieli 400 kandydatów. Wybór z takiej ilości kandydatów jest po prostu niemożliwy, świadomy wybór.

Dlatego też w całej rozciągłości popieram propozycję kolegi Syryjczyka, z tym że uważam, że oprócz list z regionów powinny być możliwości zgłaszania indywidualnego. I w tym wypadku nie wyróżniałbym, czy to jest zgłoszenie kandydata z regionu, czy też z innego regionu. Dlatego że jeżelibyśmy przyjęli kryterium, że przy zgłoszeniu kandydata z regionu potrzeba 20 proc. delegatów regionu, to jeden region to byłaby jedna osoba, a drugi – 20 osób.

W związku z tym uważam, że ta sytuacja powinna być równa dla wszystkich zgłoszeń indywidualnych i prosiłbym przyjęcie takiego rozwiązania, że lista z regionu jest listą preferencyjną, to znaczy według ilości uzyskanych głosów, przy czym minimum 20 proc., natomiast przy zgłoszeniu indywidualnym 50 podpisów niezależnie z regionu – czy z tego regionu, czy innego.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabiera Lech Dymarski, Wielkopolska, przygotowuje się pan Lasocki, Małopolska. Mikrofon nr 9.

LECH DYMARSKI

W zasadzie kolega Syryjczyk powiedział to, co chciałem powiedzieć, dodam tylko tyle, że możliwość wskazywania delegatów wszystkich na wszystkich może jest bardziej demokratyczna tutaj wśród nas, ale jest niedemokratyczna wobec członków. Znaczy nasza grupa z Wielkopolski obiecała swoim na zebraniu regionalnym, że to my spośród siebie wybierzemy listę. Dlatego opowiadam się za tymi prawyborami. Natomiast nie wydaje mi się, aby słuszne było to, co proponował kolega Fijałkowski, mianowicie podawanie ilości głosów, jakie kandydat na liście regionalnej otrzymał. Tu trzeba dać równe szanse i nie wskazywać tej ilości głosów, którą kandydat na liście regionalnej otrzymał. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Lasocki, Małopolska, przygotowuje się pan Ryszard Kuszłeyko, Region Śląsko-Dąbrowski. Ósmy.

JERZY LASOCKI

15024, Lasocki. Otóż najpierw trzy rzeczy bardzo króciutkie. Zapis w punkcie 2b jest niejasny, gdyż pisze: „Każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swego regionu”, ale nie jest powiedziane, czy dowolnego kandydata z dowolnego regionu na własną listę, czy też z własnego regionu na własną listę. Po prostu dla mnie jest to niejasne. Rozmawiałem z kilkoma kolegami, również jest sprawa niejasna.

Teraz jeżeli chodzi o propozycje, które przedmówcy podali. Wydaje się, że stosowana metoda preferencji z podaniem listy głosów na listach cząstkowych jest jednak istotna, gdyż wtenczas ktoś głosując na tego, który w regionie ma mało głosów, po prostu robi to świadomie, tak jak mówił kolega Syryjczyk.

I ostatnia sprawa – byłbym przeciwny robieniu jakiejś dodatkowej zupełnie listy, na której mogliby się zgłaszać wszyscy, zbierając po 50 podpisów, bo wtenczas będzie tak, że jak ktoś ma menadżera, to mu tych 50 podpisów znajdzie, a jak nie ma menadżera, to nie znajdzie. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mikrofon nr 9, pan Ryszard Kuszłeyko, przygotowuje się Wincenty Kazańczuk, Mazowsze. Trzeci, przepraszam, trzeci.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Więc ja chciałem ostro walczyć o wybory informacyjne, podobnie jak walczyłem o przeprowadzenie wyborów informacyjnych w regionie. Ale tu większość argumentów została już powiedziana, tak że nie będę rozciągał tego wywodu. Chciałbym tylko powiedzieć, że skłaniam się najbardziej do koncepcji kolegi Fijałkowskiego. Uważam, że takie wybory powinny być traktowane jako rodzaj po prostu kampanii wyborczej. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wniosek formalny, proszę państwa. Pan Sobieraj, Ziemia Radomska – wniosek o zamknięcie listy dyskutantów ze względu na powtarzające się wypowiedzi [oklaski]. Czy jest kontrwniosek w tej sprawie? Nie widzę. Proszę państwa o przegłosowanie. Kto z państwa jest… Chwileczkę, jest kontrwniosek.

Proszę bardzo. Szósty mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Mam kontrwniosek, żeby całkowicie już dyskusję zamknąć, nie tylko listę.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Byłoby to niezgodne z regulaminem obrad, bowiem przyjęliśmy pisemne zgłoszenia do dyskusji.

Proszę państwa zatem o przegłosowanie pierwszego wniosku. Kto jest za zamknięciem listy dyskutantów? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, abyśmy zamknęli listę dyskutantów dotyczącą rozdziału II.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zatem mamy jeszcze dwóch dyskutantów: pan Wincenty Kazańczuk zabierze głos, przygotowuje się do głosu pan Daniel Filar, Kalisz. Mikrofon nr 2.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Ja rezygnuję z głosu [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

I pan Daniel Filar. Mikrofon nr 12.

DANIEL FILAR

Chciałem powiedzieć, że nie zgadzam się z panem Syryjczykiem, żeby delegat innego regionu nie mógł zgłaszać kandydata do KK. Twierdzenie, że kandydat taki może nie mieć poparcia we własnym regionie, jest nie do przyjęcia, bo w jaki sposób znalazł się w takim razie na tej sali? Co najmniej 10 tys. ma za sobą [oklaski]. Dziękuję bardzo.

A równocześnie mam jeszcze jedną sprawę. Tutaj koledzy zgłaszają tekst ślubowania Regionu Świętokrzyskiego. I chciałbym zaproponować…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

To proszę do Komisji Uchwał i Wniosków.

DANIEL FILAR

Dobrze. Chciałbym zaproponować, żeby ten tekst został odczytany i podany do wiadomości przed wyborem do władz. Dziękuję.

[DYSKUSJA NAD WARIANTAMI PUNKTU 2 ROZDZIAŁU II REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_018_19810928 – 14 minut 33 sekundy]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę zgłosić taki wniosek formalny.

Proszę państwa, dobiegliśmy do końca dyskusji nad rozdziałem II. Proszę Komisję Statutową o zabranie głosu i przystąpimy do głosowania poszczególnych wariantów. Ponieważ rozdział II i te warianty z wprowadzonymi uzupełnieniami jest szalenie skomplikowany, proszę Komisję Statutową o współpracę rzetelną przy głosowaniu.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

A ja, w imieniu Komisji Statutowej, proszę delegatów o współpracę i o ciszę na sali.

Proszę państwa, przystąpimy do głosowania najpierw punktu 2. I przypomnę to, co już kolega Matuszyk z Mazowsza powiedział – wariant I jest to tekst w pełnym brzmieniu, który został przedstawiony w projekcie regulaminu. Obejmuje ten tekst trzy podpunkty i stwarza możliwości trzech źródeł spływu kandydatów na poszczególne listy wyborcze.

Wariant II będzie to wyłącznie podpunkt 2a, który określa, że listy będą zgłaszane przez regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnych tajnych głosowań. Wariant III to będzie wyłącznie pkt 2b, który mówi, że każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swego regionu wyłącznie. Wariant IV to jest podobny, tylko że każdy delegat ma prawo zgłaszania każdego delegata z dowolnego regionu na dowolną listę. Wariant V – każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej także i z innych regionów, natomiast do KK wyłącznie regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania.

I proszę o kolejne głosowanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Wariant V jest niezapisany, proszę o powtórzenie tego wariantu.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Powtórzę jeszcze raz. Wariant V będzie miał brzmienie następujące. Jest to kompilacja punktu 2c i punktu 2a. A więc będzie on brzmiał następująco. Wariant V, dyktuję w całości:

„Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Krajowej – i tu jest błąd stylistyczny – także i z innych regionów.

Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania mogą zgłaszać listy kandydatów ze swojego regionu” – i tu będzie do KK oczywiście tylko [głosy z sali].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę wolniej i wyraźniej.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Jeszcze raz przeczytam. Proszę państwa, to jest I czytanie, tak że wszelkie błędy stylistyczne, poprawki itd. będą jutro w II czytaniu przedstawione. Ale przeczytam jeszcze raz wolno. Wariant V będzie miał brzmienie:

„Każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej” – i tu nie będzie tego dopisku: „z innych regionów”, bo to jest oczywiste, że także i z innych regionów.

Druga część tego wariantu będzie brzmiała: „Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania mogą zgłaszać listy kandydatów ze swojego regionu” – dotyczy to KK.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy są uwagi? Drugi mikrofon poproszę.

JERZY JASTRZĘBOWSKI

Proszę państwa, chyba większość delegatów orientuje się, że stoimy w tej chwili przed bardzo ważnym głosowaniem. Proponuję zmienić czytającego albo żeby czytający zaczął się uczyć czytania na nowo. Przecież tutaj my chcemy to sobie zapisać, my tego nie mamy w materiałach w tej chwili. Albo na tablicy świetlnej proszę to wypisać, przecież to jest bardzo ważna decyzja w tej chwili. Większość delegatów jest jak ogłupiała przy tym czytaniu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o składanie uwag nieubliżających członkom Komisji Statutowej.

Mikrofon nr 3.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ja mam taką uwagę. Chodzi o to, że te wybory informacyjne mają w zasadzie tylko wtedy sens, jeśli są przeprowadzone we wszystkich regionach. Ja, jeśli chcę głosować na ludzi powiedzmy z Piotrkowa, to muszę wiedzieć, kto tam u nich jest najlepszy. A zatem nie „mogą”, tylko że „muszą” powinno być chyba.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy Komisja Statutowa uwzględni tę poprawkę?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Tak, jest to poprawka stylistyczna. Oczywiście. Jeżeli ten wariant przejdzie, będzie „muszą”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli nie „mogą”, tylko „muszą”.

Mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki. Prośba do czytającego. Wolniutko, słowo po słowie, gdyż duża liczba osób chce zapisać.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Już był taki wniosek, dziękuję panu bardzo.

Proszę o jeszcze jedno odczytanie wariantu V.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, jeszcze raz przypominam, że wariant V jest to połączenie punktu 2c i 2a, to znaczy że:

„Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej”. I kropka – to jest pierwsza część tego wariantu.

Druga część tego wariantu dotyczy listy do KK i brzmi ona następująco:

„Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania muszą zgłaszać listy kandydatów ze swego regionu. Dotyczy to KK”.

Ja jeszcze raz przypominam, że poprawki stylistyczne czy ortograficzne będą wprowadzone do II czytania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem. Dziękuję.

Jeszcze trzeci mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, zamiast tylu wariantów, ja proponuję jeden, mianowicie, że kandydatów do wszystkich władz oraz na przewodniczącego KK zgłaszają regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania. Na listę są wpisani ci kandydaci, którzy uzyskają 20 proc. głosujących w tajnych wyborach. I będzie jeden wariant, i nie będzie tylu, a załatwia wszystko.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

W tej sytuacji będzie to wariant VI, ponieważ nie możemy wycofać poprzednio zgłoszonych.

Proszę o głos Komisji Statutowej.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nie chciałbym być jakiś niegrzeczny, ale Komisja Statutowa wszystkie uwagi i poprawki przyjmowała do przedwczoraj, do godz. 16.00. Wpłynęło ich tylko 15, natomiast w tej chwili rodzi się ich jeszcze kilkadziesiąt więcej. Więc oczywiście możemy jeszcze raz przedstawić pod rozwagę szanownemu zjazdowi następny projekt tutaj uzupełnień i dyskutować dalej.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 6.

HENRYK WUJEC

Proszę o odczytanie jeszcze raz całej listy wariantów, tak żebyśmy mogli to wszystko zapisać. Wolno i wyraźnie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zaraz będziemy czytali.

Czy pan przy mikrofonie trzecim chciałby coś dopowiedzieć?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak, że ja zgłosiłem szereg poprawek konkretnych, treściwych, ale żadna z nich nie została po prostu uwzględniona w tym. Więc nie wiem, jak komisja…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem, dziękuję.

Proszę o przedstawienie wariantów.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Jeszcze raz przedstawiam warianty.

Wariant I punktu 2 jest to wariant, który obejmuje wszystkie trzy podpunkty zapisane w projekcie. I tego chyba czytać nie muszę.

Wariant II jest to wyłącznie pkt 2a w brzmieniu: „Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego tajnego głosowania muszą zgłaszać listy kandydatów ze swojego regionu”. I tutaj są oczywiście dwie możliwości, jeżeli zjazd zadecyduje, że może być dopuszczone także i z innych regionów.

Wariant III jest to wyłącznie pkt 2b, który mówi: „Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swego regionu. Liczba kandydatów zgłoszonych przez delegata nie może być większa niż liczba miejsc mandatowych na danej liście wyborczej”. Jest to wariant III.

Wariant IV jest to wyłącznie pkt 2c o brzmieniu następującym: „Każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatów z dowolnego regionu na dowolną listę”.

Wariant V: „Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej także i z innych regionów. Regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego, tajnego głosowania muszą zgłaszać listy kandydatów ze swego regionu. Dotyczy to listy do KK”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Statutowa ma pomysł dotyczący głosowania?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proponujemy głosować kolejno wszystkie 5 wariantów i ewentualnie, jeżeli żaden z nich nie uzyska wymaganej większości, odrzucać skrajne, o najmniejszej ilości głosów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem.

Czy są jakieś uwagi? Nie ma. Proszę państwa, przystępujemy do głosowania. Proszę trójkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja miałbym propozycję, żeby odłożyć dyskusję nad rozdziałem II, przepracować ten pkt 2 w sposób prawidłowy i przejrzysty, żeby nie było tyle różnych wariantów, i zaprezentować go w późniejszym terminie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zgodnie z regulaminem obrad powinien pan ten wniosek formalny złożyć na piśmie w sekretariacie, ale sprawa jest ważna, żebyśmy nie blokowali głosowania.

Zatem może przegłosujemy ten wniosek formalny. Kto z państwa jest za tak sformułowanym wnioskiem?

Jest kontrwniosek, przepraszam, mikrofon nr 2.

PIOTR KUCZYŃSKI[16]

Piotr Kuczyński, Region Mazowsze. Ja bym proponował, żeby przegłosować wpierw zasadę, to znaczy czy prawybory są w regionalnych zespołach, czy ich nie ma. Od razu pewna ilość wariantów wypadnie. I chyba to jest najbardziej rozsądne [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o głos Komisję Statutową.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Wydaje nam się, że jest to wniosek słuszny. Po prostu uprościłoby procedurę głosowania. Ale zadecyduje o tym zjazd oczywiście.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, zatem głosujemy wniosek przed chwilą złożony, czy jesteście państwo za przegłosowaniem najpierw, czy mają być prawybory? Kto jest za tym, by przegłosować najpierw, czy mają być prawybory, proszę mandat w górę. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Dziękuję. Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, że mają być prawybory… [gwar]. Żeby głosować, żeby głosować.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Żeby głosować, tak. Czyli proszę o sformułowanie wniosku do głosowania.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Ja proszę o chwilę przerwy, dobrze? Musimy sformułować ten wniosek, żeby był logiczny.

[RELACJA O SYTUACJI W KWK „SZCZYGŁOWICE”]

[PD 1kzd_2t_018_19810928 – 28 minut 51 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jasne, poczekamy chwilę.

Proszę państwa, Region Śląsko-Dąbrowski chciałby zająć głos w sprawie strajku w „Szczygłowicach”. Czy państwo zgodzicie się na zabranie głosu? Jest w sali obrad sekretarz Komitetu Strajkowego, który nie jest delegatem. Zatem wymaga to państwa zgody, by tutaj wystąpił. Ponieważ jest to wniosek formalny, nie mogę reagować na państwa dźwiękowe protesty. Proszę o przegłosowanie. Kto jest za tym, by udzielić głosu? [oklaski] Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

I proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby wiceprzewodniczący wystąpił tu, przed naszym mikrofonem. Proszę bardzo. Zatem prosimy gościa ze „Szczygłowic” o zabranie głosu.

LESŁAW PAGA (?) – członek Prezydium II tury I KZD

W międzyczasie chciałbym przeczytać komunikat: „Członkowie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych zbiorą się po rozpoczęciu przerwy obiadowej za kotarą, z tyłu sali”. Przypominam raz jeszcze: „Członkowie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych zbiorą się po rozpoczęciu przerwy obiadowej za kotarą, z tyłu sali”. Ten komunikat podpisała przewodnicząca tej komisji.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, mikrofon przy mównicy.

W. CZAPKO – sekretarz Komitetu Strajkowego KWK „Szczygłowice”

Szczęść Boże! [Sala odpowiada: Bóg zapłać]. Ze strajkujących „Szczygłowic” przywożę pozdrowienia dla zjazdu [oklaski] i postaram się pokrótce przedstawić przebieg wszystkiego tego, co dotychczas się stało. Postaram się uszanować czas szanownych zebranych.

Otóż – chronologicznie – zacznę może od krótkiego opisania sprawy. A więc 23 września, około godz. 11.00 otrzymałem kilka po sobie telefonów mówiących o ekipie telewizyjnej, o ekipie kroniki filmowej na terenie kopalni. Bulwersowało rozmówców to, że gospodarzem ekipy jest przewodniczący mniejszościowego, bo poniżej 10 proc. załogi liczącego, branżowego związku zawodowego. Po prostu, imperatyw był taki, ażeby zainteresować się i wyjaśnić w czasie późniejszym. Na zapytanie w radzie zakładowej o taką obecność, zaprzeczono. Oczywiście było to kłamstwem. W cechowni, około godz. 11.15 ekipa telewizyjna z redaktorem [Adamem] Bronikowskim przygotowywała się do kręcenia materiału z podstawionym, jak się później okazało, pracownikiem zmiany nocnej. Podkreślam – godz. 11.00. Podszedłem do przewodniczącego rady zakładowej, tylko poprosiłem w słowach mniej więcej takich: „Jasiu, nie zabieraj głosu w imieniu całej załogi kopalni. Znajmy proporcje” [zanik głosu].

…scenę dla reportażu. Odpowiedziałem, że jestem tu nieproszonym gościem, intruzem i nie przyszedłem dla wywiadu, tylko po prostu powiedziałem swoje i odchodzę. Redaktor Bronikowski jednak nalegał na to, żeby się spotkać wspólnie i wspólnie obradować itd. Powiedziałem jeszcze, że tu wchodzi, panie redaktorze, sprawa nie tylko mojej godności osobistej, ale godności związku i dlatego odmawiam. Zaproponowałem jednakże, ze względu na grzeczność, red. Bronikowskiemu, że przygotujemy bardzo kulturalną masówkę z załogą zmiany drugiej, która dosłownie za godzinę przychodzi do pracy.

Oświadczyłem w tych słowach znów, chciałbym być dokładny: „Panie redaktorze, będzie pan miał bombowy materiał – spotkanie z autentycznymi górnikami, i zapozna się z masą, z całej masy opinią, a jednocześnie zechce pan, to porozmawia pan z wybranymi przez siebie pracownikami, wtedy pozna pan i opinię zbiorowości, i opinie indywidualne”. Tłumaczył się brakiem czasu, nie przyjął. Następnie to, co już było pokazane w telewizji, zaproponowałem ze względu na już wyjeżdżającą załogę zmiany pierwszej z oddziału IX. Znów by spotkał autentycznych górników, może takie spotkanie. Więc takie spotkanie red. Bronikowskiemu również nie odpowiadało. Toteż wtedy odszedłem.

Po jakimś czasie powtórnie znalazłem się na cechowni kopalni, gdzie był kręcony materiał i peany piane były na cześć uchwały 199 w sprawie hańbiącego wynagradzania górników za soboty i za niedziele. W tym momencie, stojąc naprzeciw mówiącego, a za plecami kamerzysty, zrobiłem tylko mimiczny gest zdziwienia, na co mówiący, ślusarz, właśnie ten ze zmiany nocnej przygotowany, odpowiedział dość wzburzony w stosunku do mnie, że panu może to się nie podobać, ale to jest opinia całej załogi.

Później już, pod moją nieobecność – jak zeznaje drugi kolega, już członek „Solidarności”, obok niego stojący i też udzielający wywiadu red. Bronikowskiemu – że jeszcze dodał, że soboty będziemy pracować, bo to jest konieczne, i pracujemy, coś tam o tym, że on również nie opuszcza żadnej soboty. Zresztą sprawa prywatna. To byłby następny punkt.

Następnie około godz. 13.00 inna grupa górników udała się do zakładowej komisji związkowej, dosłownie troszkę na siłę wywlekła mnie, żądając obecności z ekipą telewizyjną. Oświadczyłem, że ekipa telewizyjna ze względu na pośpiech może już koło Koluszek jest, w drodze do Warszawy. Ludzie ci oświadczyli, że ekipa jest w tej chwili na zakładzie przeróbczym. Zaznaczam, jest godz. około 13.00. Więc udałem się z tymi ludźmi. Rzeczywiście zobaczyłem samochód, wokoło grupa dość duża, około 100 osób, pracowników kopalni. Zorientowałem się, że chcą rozmawiać z redaktorem telewizji. Z początku usiłowałem odciągać od tego zamiaru, bo po prostu nie jesteśmy proszeni, ale później zainteresowałem się, odszedłem do stacji ratowniczej, ażeby zorientować się telefonicznie, gdzie są. Kiedy przyszedłem na zawołanie kolegów, że już są, stwierdziłem, że red. Bronikowskiego nie ma, jest tylko ekipa techniczna i wywiązała się taka dość luźna rozmowa i przede wszystkim pretensje wobec pana [Jana] Mateńki, przewodniczącego rady zakładowej. Po czym, rozładowawszy tam maleńki konflikt z przewodniczącym rady zakładowej, stare urazy itd. – dość prowokacyjnie zachował się kamerzysta wobec górników, który użył nawet dość ordynarnego, niepasującego w tej chwili na takie gremium do powtórzenia słowo, które mogło być przyczyną znów jakiegoś konfliktu – rozładowałem ten konflikt, powiedziałem, aby ekipa telewizyjna wsiadła do samochodu i odjechała. Prasa oczywiście przekazała to jako bojówkę, która napadła, z której ledwie co uszli z aparaturą, z życiem itd.

Następnie już nowa grupa, ze względu na przenikanie się informacji, przechodzenie ludzi z tej sceny od samochodu do cechowni, gdzie już zbierała się zmiana druga do pracy. Wymiana informacji, zażądano od zakładowej komisji związkowej wyjaśnień. Znów miała miejsce masówka, wyjaśnienia ze strony „Solidarności”, a więc składałem osobiście ja. Następnie, na żądanie załogi złożył wyjaśnienia dyrektor, który oświadczył, że nic nie wie.

Zażądano wyjaśnień przewodniczącego rady zakładowej. Po krótkich, prowokacyjnych wyjaśnieniach, w których stwierdził, że miał prawo reprezentować takie zdanie reprezentowanych przez niego członków, burza niezadowolenia, okrzyków. Następnie z sali padło pytanie, kto sprowadził w tym czasie mającego odpoczywać po nocnej zmianie kolegę ślusarza. Zaznaczył ten pracownik, że jest z tego samego oddziału i wie doskonale, że ten pracownik pracuje na noc. Przewodniczący rady zakładowej oświadczył, że on. I to właśnie był cały grzmot, żądanie linczu, padały ogromne groźby, atmosfera stała się bliska zlinczowania przewodniczącego rady zakładowej, wobec czego nasz przewodniczący, który dotychczas nie uczestniczył w tych sprawach, wziął mikrofon i zwrócił się do zebranych, ażeby się uspokoili. Apelowaliśmy o rozejście się, udało się nam wycofać z cechowni załogę zmiany drugiej, która z opóźnieniem około 20-minutowym udała się na zjazd.

Natomiast zwiększający się tłum pracowników zmiany pierwszej, którzy ukończyli już pracę, jednak stał nieruchomo i nie pomagały żadne perswazje. Kolega przewodniczący zakładowej komisji związkowej wybrał alternatywę najmniej bolesną z wszystkich przykrych, ponieważ prócz gróźb, prócz wyzwisk, prócz żądań samosądu, padały jednak słowa „na taczkę go, wywieźć na taczce”. Powiedział: „koledzy, my tu taczki nie mamy, wobec tego, jeśli macie, proszę bardzo, możecie sprowadzić”. Zjawiła się taczka, pan przewodniczący rady zakładowej, wspólnie w towarzystwie dyrektora kopalni, w towarzystwie kolegi Arenta zszedł nieponaglany przez nikogo, nietknięty przez nikogo, z pełnym szacunkiem, po zaapelowaniu do sali [oklaski]. Kolega Arent kilkakrotnie apelował do zebranych, ażeby nikomu, kto się znajduje na cechowni, nie spadł głos z głowy. To jest wyjątek z jego powiedzenia. Taczka została sprowadzona, wymoszczona liśćmi, przygodni znajomi, na apel kolegi Arenta, żeby nie pobrudziło się ubranie, dali gazety, które mieli w garści, i ostrożnie zniesiono tę taczkę po schodach do asfaltu, tak że nie ma mowy o żadnym znęcaniu się czy czymkolwiek, o co się w tej chwili nas oskarża. I asfaltem, po równej drodze, taczką wywieziono go poza teren kopalni [oklaski].

Oczywiście propaganda podała to jako napad bojówkarski na przewodniczącego rady zakładowej, prasa – szczególnie właśnie „Trybuna Robotnicza” – znieważyła nas. Będziemy żądać satysfakcji wszelkimi dostępnymi nam środkami, jednakże – proszę szanownych zebranych, jeszcze tylko minutkę – chciałbym zwrócić uwagę na to, co w naszych rozważaniach już w tej chwili, w Komitecie Strajkowym, nasuwa się.

Oto kilka hipotetycznych punktów – elementów prowokacji, w której według nas tak przewodniczący rady zakładowej, jak i red. Bronikowski byli tylko nieświadomymi wykonawcami. Mianowicie któryś z tych telefonów, który nakazywał nam zainteresowanie się tą sprawą, mógł być telefonem prowokatora. Następnie, mimo pośpiechu, którym się tłumaczył red. Bronikowski, samochód i ekipa telewizyjna dość długo przebywała, więc kilka godzin przebywała na terenie kopalni, w dodatku ciągle tylko w otoczeniu przewodniczącego rady zakładowej. Następnie samo prowokacyjne zachowanie się kamerzysty telewizyjnego, który dość grubym słowem cisnął w grupę oburzonych górników, którzy po prostu mówili te słowa, co dokładnie pamiętam: „To co, panowie, tylko kochacie branżowców, z nimi tylko rozmawiacie, «Solidarności» nie kochacie”. Kilkakrotnie to było powtórzone i to właśnie zgniewało pana kamerzystę.

Następnego dnia, a więc w piątek, otrzymaliśmy na godz. 13.00 wezwanie do prokuratora. We trójkę: kolega Sobierajski – zakładowy społeczny inspektor pracy, ja jako wiceprzewodniczący zakładowej komisji związkowej i przewodniczący – kolega Arent. Ze względu na to, że załoga była bardzo wzburzona, zbulwersowana wydarzeniami dnia poprzedniego, zachodziła obawa, że załoga po tym, jak dowiedziała się o wezwaniu nas do prokuratury, może nie zjechać na dół. Wyjaśniliśmy, ażeby załoga zjechała na dół, że będziemy na bieżąco informować i dopiero około godz. 10.05 udaliśmy się do prokuratury. Chciałbym szanownym zebranym jeszcze oświadczyć, że sąsiad mój, pan Kompała, już o godz. 13.00, kiedy myśmy jeszcze nie byli w prokuraturze, nasza wizyta w prokuraturze miała miejsce dopiero 2 godziny [później], już Polskie Radio podało wiadomość, że przewodniczący i wiceprzewodniczący są aresztowani.

W czasie przesłuchań aresztowano kolegę Arenta – przewodniczącego zakładowej komisji związkowej. Po przyjechaniu poddaliśmy załodze pod rozwagę, z początku nawet nie chcieliśmy czynić wiadomym to ogółowi, tylko zastanawiać się przez noc. Jednakże liczne telefony. Załoga zmiany B, a więc załoga zmiany drugiej, która pracowała na dole, miała z elektrykami z rozdzielni umówione, że jeśli nie wrócimy w komplecie, będzie trzykrotne wyłączenie prądu na kopalni i to będzie sygnał, że ogłaszają strajk okupacyjny na dole. Wyperswadowaliśmy ze względu na groźbę i powagę sytuacji.

Załoga zmiany B wyjechała i wspólnie z załogą zmiany nocnej po ogłoszeniu wiadomości ogłosiła strajk. I znów propaganda oficjalna, która nam pompuje wiadomości, że załoga została sterroryzowana. Chciałbym podać, mimo że się rozwlekam, taki fakt, że sekretarz zakładowej komisji związkowej naszej, kolega Czerw, który najmniej się pokazuje publicznie, bo ma sprawy formalne na głowie, wystąpił i apelował o zaniechanie akcji strajkowej – został wygwizdany i gdybyśmy go nie wycofali od mikrofonu, mogłoby dojść do czegoś przykrzejszego.

Od godz. 21.00 ogłoszono strajk na kopalni „Szczygłowice”, natomiast w dniu następnym, w piątek zastrajkowały najbardziej sąsiednie kopalnie: „Knurów”, „Dębieńsko”, „Zabrze” i „Sośnica”. Wieczorem, ze względu na szeroko pojęte dobro społeczne, nasz właśnie komitet strajkowy zaapelował do komitetów strajkowych tych kopalń o zawieszenie akcji strajkowej i odłożenie sprawy do dnia dzisiejszego, kiedy będą konkretniejsze rozwiązania i wytyczne zarządu regionu.

To wszystko, co miałbym szanownym zebranym do… Może jednak przedłużę. Chciałbym tutaj jeszcze okazać całą płachtę teleksów, w których zajęli stanowisko członkowie partii strajkujący razem, solidarnie z całą załogą, nie wyłączając się. Więc poszczególne organizacje partyjne zażądały interwencji, uwolnienia, protestują, zadają fałsz i kłam [oklaski] i trwa w dalszym ciągu przepisywanie się członków załogi górniczej kopalni „Szczygłowice” do „Solidarności” ze związku branżowego [oklaski]. Wyjeżdżając, zanotowałem tego 120, w tej chwili koledzy obecni już tutaj na zjeździe i mający świeższe dane niż moje mówią coś o koło dwóch setkach. Dziękuję [oklaski].

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE PRAWYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_018_19810928 – 51 minut 14 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękujemy panu, również za wystąpienie.

Proszę Komisję Statutową o przeprowadzenie jednego głosowania przed przerwą obiadową.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, proponujemy pod głosowanie następujący wniosek: kto jest za zgłaszaniem kandydatów wyłącznie poprzez listy ustalone przez prawybory w zespołach regionalnych? [szum na sali]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Chwileczkę, już możemy przystąpić do głosowania.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

No proszę państwa, jeżeli ten wniosek nie przejdzie, automatycznie będą rozpatrywane wszystkie pozostałe warianty.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ale jeszcze drugą wersję proszę podać. Sala prosi o drugą wersję, jeżeli istnieje taka.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, tłumaczę jeszcze raz. Nie wiem, czy jest to zrozumiałe, czy nie…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Drugą wersją są pozostałe warianty.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Drugą wersją są pozostałe warianty, a więc dopuszczające zgłaszanie także w innym trybie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 3.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Jest błąd w tej konstrukcji logicznej. Trzeba skreślić tam słowo „wyłącznie”. Chodzi o wybranie w ogóle, czy takie wybory mają być [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 4.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Jest jeszcze jedna sprawa istotna, mianowicie, czy chodzi o wybory do KK, czy także o wybory na przewodniczącego KK i do Komisji Rewizyjnej. To jest istotne, a nie jest sformułowane w pytaniu. W zasadzie o prawyborach się mówiło, wyłącznie jeżeli chodzi o sprawę KK, a nie o pozostałe historie i tego panowie nie sformułowaliście w pytaniu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o przeformułowanie wniosku.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, oczywiste jest, że chodzi o prawybory wyłącznie do KK, natomiast uważamy, że słowo „wyłącznie” jest to to, o co chodziło wnioskodawcy. To znaczy jeżeli ten wniosek zostanie przegłosowany i przejdzie, to po prostu ucichnie dyskusja i nie będzie trzeba głosować całej masy wariantów, które się jeszcze rodzą. Jeżeli nie przejdzie, wtedy będziemy po prostu głosować poszczególne warianty.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 2.

PIOTR KUCZYŃSKI

Więc ja jestem wnioskodawcą i mnie nie o to chodziło. Chodziło o to, czy w ogóle mają być prawybory, a nie wyłącznie. W moim wniosku nie było słowa „wyłącznie”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czyli chodzi nam o to, byśmy głosowali nad takim wnioskiem: kto z państwa jest za tym, by kandydaci do KK byli wybierani w prawyborach regionalnych?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Przy czym chciałbym zwrócić uwagę państwu, że wtedy po prostu nie będzie tego, o co chyba wnioskodawcy chodziło – pozostanie nadal wybór w kilku wariantach.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 2.

TADEUSZ MATUSZYK

Jeszcze raz stawiam wniosek o przegłosowanie w następujący sposób: jeśli wariant II przejdzie w wersji oryginalnej, wtedy wszystkie inne warianty odpadają i skończy się dyskusja. Natomiast jeśli wariant II nie przejdzie w wersji oryginalnej, wtedy można wrócić do głosowań poszczególnych podwariantów. Więc proszę o przegłosowanie w tej chwili, kto jest za tym, żeby pkt 2 przeszedł w wersji oryginalnej, tak jak jest zapisany.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, Komisja Statutowa.

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Tutaj musi się wypowiedzieć prezydium. Sformułowaliśmy, na wniosek delegata, naszą propozycję, którą przeczytam jeszcze raz: kto jest za zgłaszaniem kandydatów do KK wyłącznie poprzez listy ustalone przez prawybory w zespołach regionalnych? I to proponujemy poddać głosowaniu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Szósty mikrofon.

HENRYK WUJEC

Proszę państwa, mamy następujące możliwości: że mogą być wyłącznie prawybory, że mogą być prawybory i inne możliwości i że w ogóle może nie być prawyborów. I proponuję te trzy propozycje poddać pod głosowanie. Ponieważ wcześniej poddaliśmy pod głosowanie w ogóle sam fakt głosowania, to już tego nie ma co kwestionować. Teraz tylko poddajmy te trzy możliwości, a potem będziemy rozstrzygać dalej. Czy to jest jasne?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mikrofon nr 2.

PAWEŁ NIEZGODZKI[17]

Niezgodzki, Mazowsze. Bardzo proszę zarówno prezydium, jak i Komisję Statutową o przestrzeganie regulaminu. Są zgłaszane konkretne wnioski, natomiast referent z Komisji Statutowej ciągle je zmienia. Jeżeli chodzi o prawybory, był zgłoszony wniosek o to, czy włączamy w ogóle taki sposób zgłaszania kandydatów – prawybory. I drugi wniosek, dalej idący, który bardzo proszę o przegłosowanie – przyjęcie w całości punktu 2 w wersji przedstawionej nam wczoraj. Jeżeli to nie przejdzie, wrócimy do dyskusji nad poszczególnymi sposobami zgłaszania kandydatów i wtedy możemy dalej dyskutować. W przypadku, jak rozpoczniemy dyskusję, proponuję w ogóle jako pierwszy punkt przegłosować następującą zasadę: czy przyjmujemy jeden sposób zgłaszania kandydatów, czy kilka. I w zależności od decyzji zastanowimy się nad tymi sposobami. Natomiast były zgłoszone dwa konkretne wnioski. Bardzo proszę je przegłosować.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Co na to Komisja Statutowa?

JAN ŚLIWIŃSKI – członek Komisji Statutowej

Po prostu, jeżeli wnioskodawcy uważają, że to, co przedstawiamy, nie odpowiada ich intencjom, proszę, aby sformułowali własne wnioski.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

W tej sytuacji prezydium musi stwierdzić brak przygotowania ze strony Komisji Statutowej [oklaski] i zaprosić państwa na obiad. Ogłaszam przerwę do godz. 15.00.

[Przerwa]

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_2t_018_19810928 – 58 minut 3 sekundy]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

Proszę państwa, dzisiaj jest trochę więcej wiadomości. Ze względu na to, że mamy tutaj jeszcze parę tygodników do omówienia, chciałbym zacząć od omówienia artykułu, który się ukazał w „Rzeczywistości”, organie ściśle związanym z „Grunwaldem”, który zawiera dosyć poważny atak na „Solidarność”. Jest to magazyn, który ukazał się jeszcze przed rozpoczęciem zjazdu. Artykuł nosi tytuł Koniec linii porozumienia?]

Otóż jest to taki komentarz do I tury zjazdu, w którym autor postawił kilka tez, a mianowicie pierwsza teza tego artykułu jest taka, że generalna linia „Solidarności” na zjeździe zmierza do przejęcia władzy w Polsce i linię tę wniósł KSS „KOR” jako główny taki element.

Dwa: walka o związkowy czy polityczny charakter „Solidarności” jest walką między świadomą częścią klasy robotniczej a kontrrewolucyjną agenturą w „Solidarności”. No i jeszcze inna teza, że pomiędzy umiarkowanymi a ekstremistami w „Solidarności” nie ma różnic zasadniczych. Jedni i drudzy chcą przekształcić „Solidarność” w partię polityczną, umiarkowani zachowują jedynie pozory. No i w końcu takie ostatnie stwierdzenie dosyć mocne – w obliczu zerwanych przez „Solidarność” porozumień – ani kroku do tyłu, dosyć ustępstw.

Jest jeszcze też taki komentarz redakcyjny z „Rzeczywistości” i w tym komentarzu jest między innymi zawarty taki postulat dla polskich sił patriotycznych, mianowicie postulat mówiący o tym, że należy zweryfikować całokształt środków masowego przekazu i prasę, i wydawnictwa spoza zasięgu cenzury nie mogą dłużej zanieczyszczać krajobrazu. No, jest to wyraźna zapowiedź jakiegoś ataku na te wydawnictwa, przynajmniej z tego kręgu.

Inne pismo, też podobnego trochę charakteru, pismo „Płomienie”, które formalnie jest jak wiadomo pismem chyba organizacji młodzieżowej, ale jest bardzo też ściśle związane z tym samym środowiskiem, co „Rzeczywistość”, też opublikowało artykuł Druga Japonia czy Trzeci Świat? No i tam jest też kilka takich tez postawionych, m.in. jest zawarte takie sformułowanie, że koncepcja tworzenia nowych partii politycznych, aczkolwiek otwarcie artykułowana, nie znajduje zwolenników ani wśród bazy związkowej, a i wśród liderów, tak że zdania na ten temat są podzielone. No szkoda, że się nie porozumieli z redakcją „Rzeczywistości”, aby uzgodnić poglądy. Inny punkt jest taki: o ile w „Solidarności” zwyciężą ugrupowania prokorowskie, to zwycięży jednocześnie koncepcja samoorganizowania się społeczeństwa, którego pierwszym etapem byłby samorząd pracowniczy, zaś celem – przejęcie władzy gospodarczej. Tyle jeśli chodzi o bardziej interesujące artykuły tygodników.

Ja chciałbym jeszcze tutaj pewną zaległość nadrobić – powiedzieć o tym, jak reaguje prasa i radio jugosłowiańskie na wydarzenia w Polsce. Otóż Jugosławia zawsze była w stosunku do naszego związku nastawiona sympatycznie, i do Polski, i to się utrzymuje. I właśnie takim dominującym tonem w oficjalnych dziennikach partyjnych i rządowych jest ton sympatii, ale także i wzrastającego zaniepokojenia rozwojem sytuacji po I części zjazdu. „Borba” na przykład stwierdza, że stanowiska rządu i „Solidarności” oddalają się i sytuacja zmierza w kierunku konfrontacji. I właśnie pojawia się tu taka pierwsza i otwarta, chociaż ciągle jeszcze dobroduszna nuta krytyki pod adresem „Solidarności”. Mówi się tam, że z I tury zjazdu sprawozdania odnotowują wzmożenie się poglądów grupy radykalnej, tendencje do natychmiastowego załatwienia wszystkich spraw konfliktowych. „Borba” oczywiście też jest przeciwko temu naszemu apelowi do ludów krajów Europy Wschodniej, uważając, że to jest ingerencja. Jugosławia zawsze jest przeciwna wtrącaniu się w sprawy innych krajów.

Jeśli chodzi o Radio Zagrzeb, to właśnie, idąc po tej linii całkowitego niemieszania się w sprawy innych krajów, komentator tego radia stwierdził, że to właśnie wtrącanie się w polskie sprawy i ataki z zewnątrz powodują kryzys w Polsce. Przypomniał, że zarówno kierownictwo partii, jak i „Solidarność” nie miały po prostu ani chwili spokoju, żeby rozwiązać piętrzące się problemy w pokojowy sposób. Naciski i krytyka z zewnątrz spowodowały, że w kierownictwie „Solidarności” zaczęły się odzywać radykalne głosy, a rząd i partia także, w wyniku tych nacisków, próbowały zawrócić z drogi reform i z drogi odnowy.

Jeśli chodzi o inne radiostacje krajów socjalistycznych, to tam się specjalnie nic nie zmienia, trochę się nastrój zaczyna tonować. Radio Budapeszt doniosło na przykład, że na zjeździe ma być opracowany program przyszłej działalności związku, a także – i to jest pewne novum tylko właściwie na Węgrzech spotykane – wspomniało o proteście górników kopalni „Szczygłowice” i napisało, o co właściwie w tym proteście chodzi.

Jeśli chodzi o inne informacje z radia, to BBC nadało duży wywiad z korespondentem bardzo znanego pisma angielskiego „Financial Times”, z panem Krzysztofem Bobińskim[18], i ja bym chciał zacytować kilka jego opinii na temat tego, co się tutaj dzieje. Mianowicie, pytanie było takie: na ogół oczekiwano, że II tura będzie łagodna, że dojdą do głosu bardziej elementy umiarkowane w „Solidarności”. I jego odpowiedź: ja myślę, że tutaj, jeśli mówić o takim podziale, to wszyscy delegaci są dość radykalni i myślę, że jeżeli w ogóle, to ta II tura będzie bardziej radykalna niż poprzednia, z tym że trzeba oddzielić retorykę, te deklaracje i hasła, od rzeczywistych intencji. I dalej: jeżeli kompromis w sprawie samorządów pracowniczych zostanie zatwierdzony przez zjazd, to myślę, że są duże szanse na uspokojenie. To pokaże, że jest to jednak zjazd ludzi, którzy chcą załatwić konkretne sprawy, a nie wysuwać maksymalne żądania, z których nie wiadomo co wyniknie. Myślę, że tutaj trzeba bardziej dzielić ludzi na pragmatycznych i niepragmatycznych niż na radykalnych i umiarkowanych.

Następne pytanie było takie: czy można więc powiedzieć, że kampania rządu zastosowana pomiędzy dwoma turami zjazdu nie wpłynęła mitygująco na nastroje delegatów i czy w ogóle odniosła jakiś skutek? Odpowiedź: myślę, że ta kampania wpłynęła radykalizująco, jeśli w ogóle. Z tym że trudno się było rozeznać, w jakim kierunku idzie ta kampania, ponieważ przypominała huśtawkę – raz pogróżki, raz przemówienia bardziej wyważone i koncyliacyjne.

Jeśli chodzi o nasze radio, to tam ton komentarzy jest spokojny, właściwie przeważa w miarę rzetelna informacja o tym, co się na zjeździe dzieje. Podało też nasze radio taką informację gospodarczą, która może tu wszystkich zainteresuje, mianowicie że po dwutygodniowej wizycie radzieckiej komisji planowania przewodniczący tej komisji Bajbakow[19] stwierdził, że nawiązano współpracę z przemysłem lekkim naszym, w zamian za dostawę bawełny i włókien sztucznych, dostawą gotowych już produktów uzyskujemy spłatę długów i część produktu dodatkowego jako odpisy gotówkowe. No, że i w zamian za 9,5 mln ton węgla uzyskamy odroczenie płatności 900 mln rubli, które w tym roku powinniśmy zapłacić.

Jeśli chodzi o Dziennik Telewizyjny wczorajszy, to była właściwie krótka relacja z obrad zjazdowych. Podkreślono umiarkowane stanowisko Lecha Wałęsy, cytowano jego wypowiedź, w szczególności te fragmenty, które mówiły o tym, że nie sztuka uchylać się od decyzji, lecz podejmować je, nawet wówczas, gdy są niepopularne.

Jeśli chodzi o korespondencję z zagranicy, to wszędzie właściwie wybija się jedno, że zjazd jest spokojniejszy i zaczyna nad tym zjazdem dominować duch pragmatyzmu. To właściwie tyle.

Jeśli chodzi o Radio Moskwa natomiast, to w dniu dzisiejszym, z samego rana Radio Moskwa w swoim serwisie zagranicznym nadało informację, że „Prawda” w artykule swoim oskarżyła znowu Stany Zjednoczone o ingerowanie w wewnętrzne sprawy Polski. Obserwator gazety zwraca uwagę na fakt, że „Solidarność” i grupy kontrrewolucyjne KSS „KOR” i KPN dostają ze Stanów Zjednoczonych twardą walutę, sprzęt drukarski, nadajniki radiowe i telewizyjne. Amerykańskie ambasady w różnych krajach nawiązują kontakty z przedstawicielami organizacji dywersyjnych działających w polskim Radio Wolna Europa, które jest finansowane przez Kongres Stanów Zjednoczonych itd. – to wiadomo. Ono się stało tubą antysocjalistycznych sił w Polsce. Tu jest tylko pewna nowość, mianowicie według „Prawdy” to właśnie radio poświęca obecnie „Solidarności” 40 proc. czasu swych audycji po polsku i nadaje ono także zakodowane informacje dla polskich kontrrewolucjonistów [śmiech, oklaski].

Proszę państwa, zdaje się, że Wolna Europa od czasu do czasu nadaje rozmaite melodie, to w czasie II wojny światowej był sposób na przekazywanie pewnych informacji, ale gdyby ktoś znał kod, to ja bym się chętnie dowiedział.

Jeśli chodzi o inne informacje, to jest podawana informacja o tym…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_018_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_019_19810928]

…mówi się o tym, że to są samozwańczy przywódcy „Solidarności”, cały czas wszystko jest mniej więcej w tym duchu. Jeśli chodzi natomiast o naszą prasę, to „Żołnierz Wolności” jest o dziwo dosyć lakoniczny w komentarzach i dosyć oględny, natomiast inna prasa podaje obszerne wiadomości, acz komentarze są już niekiedy dosyć zaskakujące.

Natomiast jest dosyć interesujący brak pewnych wiadomości. Mianowicie jedynie w „Dzienniku Bałtyckim” ukazała się np. wiadomość o tym, że wystąpił tutaj przed zjazdem gen. Boruta-Spiechowicz i że także zgotowano owację panu Edelmanowi. Tych informacji gdzie indziej w ogóle nie ma.

Jeśli natomiast chodzi o to… o pojawienie się pana Lionela Murray i o tym, co on powiedział, to też nigdzie w prasie centralnej wiadomości na ten temat nie ma. Przypuszczam, że było rzeczą dosyć kłopotliwą dla naszych środków przekazu powiedzieć, że Lionel Murray tutaj zaatakował rząd brytyjski, no bo to niby jak – związek zawodowy żeby coś miał przeciwko rządowi?

Podano poza tym informację taką, BBC podało, że Lionel Murray przed przyjazdem do Polski był naciskany przez ambasadę polską, ażeby złożył też wizytę związkom branżowym, co on odrzucił [oklaski]. Więc podobnego typu, no może nie podobnego typu, ale też z jakichś takich informacji BBC podało również, że jeden fotoreporter francuski pan Keller był szantażowany przez nasze władze, przez nasze służby specjalne. Chodziło o to, żeby udzielał informacji na temat akredytowanych przy zjeździe zagranicznych dziennikarzy. Ponieważ on to odrzucił, w związku z tym wizę jego wycofano i usunięto go z kraju.

Jeśli chodzi o sprawozdania prasowe z naszych obrad, to jak już mówiłem, jest ich dosyć sporo, cytowani są z nazwiska właściwie tylko ci, którzy występowali bardziej ostro, a więc ci w szczególności, którzy występowali przeciwko zgodzie, czy też za zbojkotowaniem ustawy sejmowej. Odnotowano też ostre wystąpienie w sprawie dostępu telewizji do naszego zjazdu, wystąpienie kolegi Jastrzębowskiego. To wszystko jest w „Sztandarze Młodych”. Artykuł w „Sztandarze Młodych” ma tytuł Oklaski dla każdego; dziennikarz stwierdza, że sala oklaskuje niemal każdego mówcę. Po prostu pewnie sobie nie zdaje sprawy z tego, że czasami mogą być zdania podzielone i część klaszcze dla jednych, a część dla drugich.

Jeśli chodzi o „Trybunę Ludu”, to tutaj też jest mniej więcej duch ten sam, natomiast „Trybuna Ludu” poświęca sporo miejsca komentarzowi o rozwiązaniu się KOR-u. Mianowicie taki komentarz, niepodpisany nazwiskiem, tylko jakimiś takimi trzema literkami, nosi tytuł Epitafium i oparty jest on na razie o pogłoskę, że KOR uległ rozwiązaniu, bo zostało to zaanonsowane oficjalnie dopiero teraz. No więc właściwie idea artykułu jest taka, że KOR już uznał, że tak właściwie przeniknął „Solidarność”, że właściwie może się rozwiązać, bo już nad „Solidarnością” całkowicie panuje, a poza tym że KOR tutaj jakoś podszywa się pod taką organizację, która ma poparcie Kościoła, no i tutaj nawet jest taki krótki tekst, że kardynał Stefan Wyszyński naprawdę, to dopóki żył i działał, to odganiał się od KOR-u jak od natrętnej muchy. Więc są tego rodzaju właśnie tutaj zabawne uwagi.

Jeśli chodzi o nasz zjazd, to tutaj jest też spory komentarz pana Bieleckiego[20], który uważa, że debaty się specjalnie nie posunęły naprzód, ale jest to komentarz w miarę spokojny. Jeśli chodzi o inne informacje o „Solidarności”, to jest taki krótki artykuł o powstaniu w Stanach Zjednoczonych biura informacyjnego takiej nowej organizacji pomagającej „Solidarności”, która się nazywa Przyjaciele Związku Zawodowego Solidarność, z takimi sarkastycznymi uwagami pod adresem raczej prasy, która twierdziła, że to jest oficjalna agenda związku, a tymczasem okazuje się, że nie. Jest to instytucja zupełnie niezależna, pomagająca tylko naszemu związkowi jak wiele innych na Zachodzie.

Cóż poza tym można tutaj jeszcze powiedzieć? Jeśli chodzi o „Głos Pracy” i inne pisma, są tam duże artykuły, ale informacje o zjeździe są w miarę rozsądne, w miarę porządne, jak już mówiłem, ciągle się wybija tylko co najwyżej wystąpienia te ostre przeciwko ustawie sejmowej i raczej jest taka atmosfera nadziei, że w ogóle zjazd będzie jakoś funkcjonował, nie w takiej gorącej atmosferze jak poprzednio. To znaczy mówię o tych nadziejach nie tylko w naszej prasie, ale bardziej nawet widocznych w prasie zachodniej. To tyle, dziękuję.

[INFORMACJA O NAGRODZIE PRIX ITALIA DLA JANINY JANKOWSKIEJ. WYSTĄPIENIE LAUREATKI]

[PD 1kzd_2t_019a_19810928 – 6 minut 2 sekundy]

LESŁAW PAGA (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

JERZY JASTRZĘBOWSKI

Proszę państwa, Jerzy Jastrzębowski, Region Mazowsze. Na prośbę grupy delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego prezydium zjazdu zleciło mi rozszerzyć nieco wczorajszy komunikat o tym, że dziennikarz, członek „Solidarności” obecny tu na Sali, otrzymał Prix Italia. Chciałem dwa słowa w związku z tym.

Co to jest Prix Italia? Jest to najwyższa światowa nagroda za twórczość radiowo-telewizyjną, właściwie dokładnie to samo, czym dla kinematografii jest Złota Palma na festiwalu w Cannes. Komunikat, któryśmy otrzymali z Włoch o nagrodzie dla pani Janiny Jankowskiej, dziennikarza radiowego, członka „Solidarności”, członka Radia „Solidarność” Regionu Mazowsze [oklaski]. Ta wiadomość jest wiadomością radosną dla zjazdu, właśnie dla naszego zjazdu, proszę państwa, i to co najmniej z trzech powodów. Po pierwsze, ponieważ jest to rzeczywiście rewelacyjny dokument naszego ruchu, jest to dźwiękowa metryka narodzin „Solidarności”, tego jednorocznego obecnie bobasa, kiedy był jeszcze całkiem malutki. Metryka sięgająca zresztą aż do grudnia 1970 r. Janka mianowicie dotarła do nielegalnych w swoim czasie nagrań rozmów między patrolami zmotoryzowanej milicji masakrującej demonstrantów. Te nagrania zostały dokonane przez nawigatorów polskich statków stojących w Gdyni, w Gdańsku i na Morzu Bałtyckim. Po drugie, ponieważ autorem jest dziennikarz, członek „Solidarności” w Polskim Radiu i Telewizji, gdzie warunki naszej pracy pod prezesem Lorancem[21] zaczynają przypominać warunki NSZZ „Solidarność” MO, a gdzie dobrze się czuje [Adam] Bronikowski i [Tadeusz] Samitowski[22]. Po trzecie, na koniec, ponieważ tłumaczem programu był też dziennikarz „Solidarności”, w dodatku delegat na nasz zjazd. Wiadomość o tym sukcesie poszła w świat wraz ze sprawozdaniami z naszego zjazdu – to jest kojarzone, proszę państwa, na świecie.

W związku z tym wnoszę, aby, po pierwsze, zobowiązać Radio „Solidarność”, obecne na tej sali tu, w kąciku, do nagrania na kasety programu opartego na nagrodzonym programie we Włoszech, Prix Italia [oklaski]. Dla wyjaśnienia, oryginalnego programu nie możemy emitować dlatego, że prawa autorskie do niego automatycznie nabywa Komitet ds. Radia i Telewizji, a wątpię, ażeby zechciał nam je wypożyczyć. Po drugie, aby sekretariat zjazdu zechciał przyjąć od Janiny Jankowskiej kopię dyplomu jako dar od autorki dla naszego zjazdu, do sekretariatu. I po trzecie, żeby Jankę nagrodzić brawami na tej trybunie [oklaski].

JANINA JANKOWSKA

Proszę państwa [oklaski], dziękuję bardzo, jestem ogromnie wzruszona. Ja chciałabym tylko powiedzieć tyle, że dla mnie ta sala jest właściwie tą samą salą, którą oglądałam rok temu, kiedy przyjechałam istotnie wbrew kierownictwu Polskiego Radia, ryzykując, ale właściwie wy jesteście dla mnie tymi samymi ludźmi, tyle że jeśli tamci byli jakby pierwszymi dorosłymi ludźmi, którzy znaleźli się jakby po raz pierwszy w szkole, tak wy już jesteście jakby na uniwersytecie, ze wszystkimi zaletami i błędami tego bycia na uniwersytecie. Ale jesteście tymi samymi.

I dlatego ja tak strasznie się cieszę, że mogłam rok temu być tam i że właściwie w ciągu tego roku już bez żadnego kłopotu, bo otrzymując jedynie z komisji zakładowej delegację, mogę być teraz z wami. I tak samo jak wtedy w Gdańsku trudno mi było być dziennikarzem, dlatego że czułam się jedną z was, to znaczy ze strajkujących, tak w tej chwili się czuję, choć nie mam do tego żadnych praw, tak samo jak jedna osoba z tej sali. Dziękuję wam bardzo [oklaski].

LESŁAW PAGA (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Rozumiem, że jest to nasza wspólna radość.

W tej chwili prosiłbym o zabranie głosu przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej.

[PROTOKÓŁ NR 9 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_2t_019_19810928 – 11 minut 12 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Protokół nr 9 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność».

Komisja, po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I KZD jest 898 delegatów.

W dniu 28 września 1981 r. na sesji przedpołudniowej obecnych jest 854 delegatów, co stanowi 95,1 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, dnia 28 września 1981 r.” Podpisy członków Komisji Mandatowo-Wyborczej. Dziękuję.

[WYSTĄPIENIA JEANA CLIVARA I GUIDO CASETTIEGO

– PRZEDSTAWICIELI SZWAJCARSKICH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

[PD 1kzd_2t_019a_19810928 – 12 minut 36 sekund]

LESŁAW PAGA (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Rozumiem, że zgodnie z naszą popołudniową tradycją chciałbym powitać wśród nas naszych gości ze związków zawodowych ze Szwajcarii. W tej chwili zabierze głos pan Jean Clivar ze Szwajcarii, sekretarz generalny Szwajcarskiej Unii Związków Zawodowych [Union Syndicale Suisse – SGB/USS) w Bernie.

Uprzejmie prosimy [oklaski].

JEAN CLIVAR

[Tłumaczenie z języka francuskiego]

Drodzy delegaci i przyjaciele! Przypadł mi w udziale wielki zaszczyt przekazania wam najserdeczniejszych pozdrowień od członków Szwajcarskiej Unii Związków Zawodowych, zrzeszonej w Międzynarodowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych [oklaski].

Szwajcarska Unia święciła niedawno setną rocznicę swojego powstania, jesteśmy więc o 100 lat starsi niż wy, ale jesteśmy zarazem 20 razy mniejsi niż wy, ponieważ liczymy o wiele mniej członków.

Osobiście jestem tym bardziej rad, że mogę być obecny na waszych obradach, że miałem już okazję poznać w Genewie Lecha Wałęsę i kilku innych kolegów z „Solidarności” podczas ostatniej sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy, która odbyła się w czerwcu br. Przyjęcie, z jakim spotkała się wasza delegacja, najpierw ze strony przedstawicieli świata pracy, a następnie ze strony zgromadzenia plenarnego, było po prostu wspaniałe. Wałęsę i jego kolegów powitano oklaskami, jakich jeszcze nigdy nie zgotowano żadnej innej delegacji [oklaski]. Jeżeli mówię teraz o tym przyjęciu, to wydaje mi się, że była to pewnego rodzaju międzynarodowa konsekracja „Solidarności”, uświęcenie, którego nikt nie będzie w stanie nigdy podważyć [oklaski].

Szwajcaria jest niewielkim krajem, krajem posiadającym stare tradycje demokratyczne i wolnościowe. Tradycje te oparte są na niezależności i autonomii różnych regionów oraz różnych organizacji wchodzących w skład naszej wspólnoty. Oto dlaczego śledziliśmy od początku i nadal śledzimy z ogromną uwagą walkę, którą prowadzicie od ponad roku w sposób mogący służyć jako przykład. Walkę o poprawę warunków pracy i życia ludzi pracy w waszym kraju. Zdajemy sobie dobrze sprawę z trudności, którym musicie stawiać czoło, ale wiemy także, że jesteście zdolni do przezwyciężenia tych trudności bez jakiejkolwiek ingerencji z zewnątrz [oklaski].

Dzięki waszemu zdecydowaniu, waszej mądrości zdobyliście możliwość rozwijania waszej działalności jako wolna i niezależna organizacja. Jest to decydujący etap nie tylko dla 10 mln członków „Solidarności”, ale także dla całego narodu polskiego, ponieważ istnienie wolnych związków zawodowych jest podstawowym warunkiem harmonijnego rozwoju każdego demokratycznego społeczeństwa [oklaski].

Wybierając słowo „Solidarność” jako nazwę waszej organizacji, daliście dowód ogromnego przywiązania do ideałów solidarności międzyludzkiej, solidarności, która jest podstawą każdego ruchu robotniczego i związkowego, każdego ruchu narodowego i międzynarodowego.

Chciałbym powiedzieć wam, kończąc moje wystąpienie, chciałbym wyrazić wam mój podziw, a także podziw wszystkich ludzi pracy z mojego kraju dla odwagi i dla mądrości charakteryzującej waszą walkę. Chciałbym wyrazić wam uczucia solidarności w imieniu wszystkich członków Szwajcarskiej Unii Związkowej [oklaski].

Przyjmijcie najlepsze życzenia sukcesów w dalszej pracy, a także dla przyszłości waszego związku. Życzymy także całemu narodowi polskiemu dużo pomyślności. Niech żyje wolny ruch związkowy i niech żyje „Solidarność” [oklaski].

LESŁAW PAGA (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wystąpienie panu Jean Clivar.

Chciałbym równie serdecznie powitać na naszym zjeździe prezydenta Chrześcijańskiego Narodowego Związku Zawodowego Szwajcarii z siedzibą w Bernie, pana Guido Casetti.

Bardzo proszę o zabranie głosu [oklaski].

GUIDO CASETTI

[Tłumaczenie z języka niemieckiego]

Szanowne panie i panowie, szanowne koleżanki i koledzy! Cieszę się, że zaprosiliście na swój Zjazd nie tylko związkowych olbrzymów, ale też i związkowe karzełki. Przekazuję wam pozdrowienia Chrześcijańskich Związków Zawodowych Szwajcarii – Szwajcarskiej Narodowej Federacji Związków Zawodowych i jej 100 tys. członków [oklaski].

Nasza nazwa jest dla nas zobowiązaniem. C – chrześcijański – oznacza dla nas nawiązanie naszego programu i naszych akcji do wartości i norm chrześcijańskiego myślenia społecznego. N – narodowy, znaczy dla nas ukierunkowanie się na dobro naszego kraju. Federacja związkowa – G – oznacza dla nas solidarny związek pracowników celem załatwienia ich materialnych i niematerialnych spraw.

Wasza nazwa „Solidarność” ma również pragramatyczną naturę. Solidarność jest ambitnym programem, opiera się na długiej tradycji filozoficznego i socjalno-etycznego solidaryzmu. Jego główne wartości to godność człowieka i dobro ogółu. Są to podstawowe kryteria do pokonania dwubiegunowego stosunku napięć między godnością ludzką a dobrem ogółu. Aby osiągnąć sprawiedliwość społeczną, potrzebna jest solidarność wszystkich warstw społecznych, szczególnie słabszych, pokrzywdzonych, nieuprzywilejowanych.

W centrum waszej i naszej działalności stoi człowiek pracy, naszym i waszym celem jest realizacja wartości pracy i godności człowieka. Jako pracę rozumiemy, i wy na pewno także, zabezpieczenie egzystencji jednostki oraz jej rodziny, ale praca musi mieć sens i dawać pracownikowi możliwość urzeczywistniania się poprzez tę pracę. Praca powinna być służbą dla ogółu i tym samym być korzystna dla społeczeństwa. Praca w końcu, jako osobiste osiągnięcie, ma pierwszeństwo przed innymi czynnikami produkcji: ziemią, kapitałem, własnością środków produkcji, techniczną i technokratyczną wiedzą, gdyż te mają tylko instrumentalny charakter. Słuszne jest zatem, że praca rozkazuje, a inne czynniki produkcji są jej podporządkowane. Współdecydowanie i samorząd robotniczy są głęboko zakorzenione w tym osobowym wymiarze pracy.

Sądzę, że mamy wiele wspólnego w naszych podstawowych koncepcjach, w programowym ujęciu człowieka, pracy i eksperymentu zwanego „przyszłość”. Mamy wiele wspólnego, mimo zróżnicowanej historii, struktury gospodarczej oraz sytuacji społeczno-politycznej. Uważam również, że możemy się wzajemnie wzbogacać.

Na zakończenie chciałbym wyrazić mój podziw dla tego, co osiągnęliście w ciągu jednego roku. Chciałbym wam pogratulować, że swoim wyłomem przekazaliście nowe impulsy i bodźce dla całego międzynarodowego ruchu związkowego. Nie będę ukrywał mojej zazdrości z powodu, że szwajcarskie środki masowego przekazu – telewizja, radio, prasa – mówią więcej o „Solidarności” niż o Federacji Związków Zawodowych Szwajcarii i mojej organizacji [oklaski].

Chciałbym życzyć wam szczęścia na przyszłość, twórczej odwagi do nowego i wyważonej stanowczości. Kończę sformułowaniem, w którym zamyka się solidarność. Sformułowanie to napisane jest na kopule naszego gmachu związkowego w Bernie. Brzmi ono: „Omnis pro uno…”, po polsku: „Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego” [oklaski].

Dużo szczęścia dla „Solidarności”, możecie być również pewni naszej solidarności [oklaski].

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD ROZDZIAŁEM II PROJEKTU

REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękujemy koledze związkowemu ze Szwajcarii za wypowiedź i przechodzimy proszę państwa do regulaminu wyboru władz „Solidarności”.

Poproszę o wypowiedź Komisję Statutową.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_019a_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_019b_19810928]

JAN ŚLIWIŃSKI (?) – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, musimy wrócić niestety do tematu prawyborów, jako że nie został on zakończony. Ale ponieważ narobił on troszkę bałaganu nam przed obiadem i były takie pytania, więc jestem zobowiązany, być może nie wszystkim delegatom, tym niemniej niektórym wyjaśnić, na czym prawybory w ogóle polegają i co to da.

Otóż prawybory polegają na tym, że każda grupa delegatów w regionie, poprzez tajne najczęściej głosowanie, ustala listę kandydatów do władz związku. Nie znaczy to absolutnie, że wszyscy z tej listy muszą kandydować. Po prostu mają tylko do tego prawo.

I teraz mamy do państwa pytania. Pytanie pierwsze, na które państwo powinniście odpowiedzieć przez głosowanie: kto z państwa jest za organizowaniem prawyborów w regionach?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę, głosujemy: kto z państwa jest za organizowaniem prawyborów w regionach? Proszę Komisję Skrutacyjną. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów opowiedziała się za tym, aby były prawybory w regionach [oklaski].

JAN ŚLIWIŃSKI (?) – członek Komisji Statutowej

W związku z tym mam dla państwa drugie pytanie, też związane z prawyborami. Czytam pytanie: czy prawybory mają być jedyną formą zgłaszania kandydatów na listy do władz związku?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto na to pytanie odpowie twierdząco, proszę podnieść mandat do góry. Zaraz będzie pytanie wyświetlone na tablicy. Powtarzam: kto odpowiada na to pytanie twierdząco, proszony jest o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od odpowiedzi? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Na pytanie, czy prawybory mają być jedyną formą zgłaszania kandydatów, większość delegatów odparła – nie.

JAN ŚLIWIŃSKI (?) – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, w związku z taką sytuacją będziemy teraz przechodzić do wariantów, z tym że najpierw powiem państwu, które warianty zostały. Rozumiem, że teraz państwo prawybory będziecie traktować tylko i wyłącznie jako informację opiniodawczą z regionów odnośnie do kandydatów. Niestety w związku z tym zostały wszystkie warianty. To znaczy nie odrzuciliście państwo prawyborów i nie uważacie, że jest to ostateczna forma. Warianty już były czytane, tym niemniej jednak trzeba przeczytać je po raz wtóry.

Wariantem I jest cały pkt 2 rozdziału II w takim brzmieniu, jak został zapisany w tej właśnie [instrukcji?] danej państwu jako materiał. To jest wariant I.

Wariantem II…

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/436:

…jest podpunkt a punktu 2.

Głos – On odpadł.

Głos – Przepraszam bardzo, nie odpadł, zaraz państwu wytłumaczę. Zgodziliście się przecież przeprowadzać prawybory w regionach. Natomiast nie zgodziliście się, żeby to była jedyna forma, ale jedna z dopuszczalnych form. Więc wariant II nie odpadł.

Głos – Proszę państwa, bardzo proszę, wysłuchajmy pełnej wypowiedzi Komisji Statutowej i potem zadecydujemy. Proszę bardzo, Komisja Statutowa ma głos.

Głos – Wariantem III jest podpunkt b, który twierdzi, że każdy delegat ma prawo zgłaszania kandydatur na liście wyborców ze swego regionu. Liczba kandydatur zgłoszonych przez delegata nie może być większa niż liczba miejsc mandatowych na liście wyborczej. To jest wariant III. I wariant IV to jest podpunkt c, również obowiązujący. I wariant V, który łączył ze sobą podpunkt a i c, jest również obowiązujący. Ja go państwu jeszcze przypomnę. Wariant V brzmi: każdy delegat ma prawo zgłosić kandydata na przewodniczącego Krajowej Komisji.]

[AS nr 40, s. 104:

Następnie głosowane są dwa wnioski przedstawione przez członka Komisji Statutowej: czy w zespołach regionalnych mają się odbyć prawybory – większość jest za, czy mają one być jedyną formą zgłaszania kandydatów – wniosek upada.

Przew. Kom. Statutowej stwierdza, że wobec tego wszystkie zaproponowane w proj. ordynacji wyborczej warianty są nadal aktualne. Proponuje podzielić je na dwie grupy związane ze sobą tematycznie – I grupa obejmuje warianty II i V, II – warianty I, III i IV.

Paweł Niezgodzki (Mazowsze) mówi, że Komisja Statutowa uchyla się od słuchania sali. Proponuje zacząć od przegłosowania punktów zgłoszonych w projekcie ordynacji. Jeden z delegatów mówi, że zgłosił trzy warianty, z czego w projekcie pozostały dwa. Czy należy ograniczyć się do tych dwóch? Prosi o ich odczytanie. Henryk Wujec (Mazowsze) proponuje zacząć od głosowania tego, czy delegat ma prawo zgłosić kandydata wyłącznie ze swojego regionu. Przew. pyta, kto jest za poddaniem pod głosowanie tego wniosku. Odbywa się głosowanie wniosku Wujca, ale jego wynik nie jest ogłoszony.]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_019b_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_019c_19810928]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, trzeba byłoby liczyć głosy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego powtarzam jeszcze raz wniosek, który padł. Koledze chodzi o przegłosowanie następującego tekstu: „Delegat ma prawo zgłosić innego delegata wyłącznie ze swego regionu”. Jeżeli państwo poprzecie takie zdanie, to będzie to znaczyło, że nie można wybierać delegata z innego regionu [szum na sali].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, przypominam państwu, że takie sformułowanie jest tutaj jako wariant III.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę dziewiątkę, mikrofon nr 9.

HENRYK KRZYŻANOWSKI

Henryk Krzyżanowski, Wielkopolska. Proszę kolegów, znaleźliśmy się w tej chwili w impasie, ponieważ jest kilka wariantów, które są niedopracowane i nie wyrażają woli wszystkich nas.

Natomiast został zrobiony dobry początek, teraz po przerwie, to znaczy przyjęliśmy sposób postępowania taki sam, jak przy uchwalaniu statutu, i zresztą ten sam sposób postępowania proponowali moi przedmówcy w tej chwili. To znaczy najpierw pytamy się co do ogólnych zasad: czy chcemy, żeby było tak, czy chcemy, żeby było inaczej i dopiero potem, kiedy będziemy wiedzieli już dokładnie, po zadaniu całej serii pytań, czego, jakiego typu rozwiązań delegaci w tej chwili chcą, dopiero będziemy mogli przystąpić do formułowania wariantów. Głosowanie w tej chwili nad wariantami jest absurdem zupełnie, ponieważ nie wiemy, czego delegaci chcą, jakich rozwiązań chcą.

W tej chwili wiemy dwie rzeczy – że delegaci chcą, aby regiony zgłaszały listy regionalne oraz aby poszczególni delegaci mieli prawo również indywidualnie zgłaszać kandydatów. Nie wiemy nic ponadto, wobec tego musimy zadać cały szereg następnych pytań, ale pytań, które idą w tym kierunku, to znaczy musimy uściślić sposób formułowania, sposób tworzenia list przez regiony oraz sposób zgłaszania kandydatów przez delegatów, natomiast nie głosujmy nad poszczególnymi wariantami.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jeżeli państwo pozwolą, to podejrzewam, że pogodzę większość dyskutantów, którzy się ustawili przy mikrofonach. Sądzę, że państwu chodzi o tego typu pytanie: czy zgadzają się państwo, żeby zgłaszanie delegatów ograniczyć do swoich regionów?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Widzę, że nie o to tylko delegatom chodzi.

Dziesiątka, proszę.

LECH WINIARSKI

Lech Winiarski, Region Bydgoszcz, mandat 04027. Proszę państwa, buksujemy w miejscu, tracimy czas i zaczyna się ta sama historia, co ze statutem – uzdrawiaczy się nazbierało i urosło jak grzybów po deszczu [oklaski].

Chodzi o taką sprawę: wnioskuję to, co moich już kilku poprzedników wnioskowało – proszę przegłosować wariantami. I wariant I był to, co jest zapisane numer 2 w naszym regulaminie. Czyli trzeba postawić pytanie: kto z delegatów jest za punktem 2 w niezmienionym brzmieniu, i to wszystko.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę szóstkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Logika wskazuje, że, jak śmiem twierdzić… Cała sala odrzuciła i przez głosowanie to było wyrażone, że będą dwie formy zgłaszania kandydatur. I jak już mówiłem, logika wskazuje na to, jak już tu przedmówcy zgłaszali, że są tylko dwa warianty i jedno pytanie można zadać – kto jest za tym, bo jak wiadomo ograniczanie się do zgłaszania kandydatur z własnego regionu jest bzdurą, bo już mamy listy cząstkowe wybierane przez region w głosowaniu tajnym, czyli to całkowicie jest bzdurą, żeby tu jeszcze raz to samo robić.

Czyli zostają tylko dwie sprawy – łączenie list cząstkowych i zgłaszanie kandydatów przez wszystkich i wariant II: listy cząstkowe plus zgłaszanie także wszystkich przez wszystkich plus tylko poparcie. I to jest wszystko, bo nie ma trzeciej wersji. Jaka może być trzecia wersja? Że gość będzie zgłaszał?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Jedenastka, proszę.

DANIEL FILAR (?)

Ja chciałem zauważyć, że kolega, który referuje, nie poruszył sprawy w ogóle tej, która też tu stanęła, że każdy delegat ma prawo zgłaszać delegata z dowolnego regionu. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Piątkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, chciałbym zaznaczyć, że wniosek, który już państwo zaczęli głosować, byłby o wiele jaśniejszy, gdyby można było go w ten sposób sformułować: „Każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swego regionu, z wyjątkiem kandydatów na przewodniczącego”. I byłoby to dla wszystkich jasne i później dalej byśmy szli w tym kierunku. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ósemka, proszę.

JAN BUDNIK[23]

Jan Budnik, Region Małopolska. Proszę państwa, zabrnęliśmy w tej chwili od dłuższego czasu w kanał i wchodzimy w coraz węższy, z którego po jeszcze jednym, dwóch głosowaniach po prostu nie będziemy mogli wyjść. A wszystko spowodowane zostało tym, że niedokładnie wyjaśniono pojęcie instytucji, jaką są prawybory i jaki mają one cel.

Otóż w moim pojęciu prawybory nie są po to, żeby składać kandydatury, a żeby określać preferencje kandydatów i jeżeli jest np. lista kandydatów z danego regionu – obojętnie, czy to będą zgłoszone kandydatury przez delegatów z tego regionu, czy przez cały zjazd – to wtedy przeprowadzenie prawyborów w regionie określi dla tych ludzi preferencje, które z kolei będą pewną sugestią dla zjazdu, ponieważ nie wszyscy się znamy i nie bardzo wiemy, na kogo głosować. I takie wyjaśnienie, proszę państwa, daje po prostu to, że w tej chwili powinniśmy skupić się na tym, że jedno głosowanie już było, a więc że prawybory zrobimy. Teraz w jaki sposób zostaną zgłoszone kandydatury: czy w regionach, czy poza regionami również i przeprowadzić po prostu te prawybory. I takie jest rozwiązanie tej sytuacji. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Ósemka mówiła, proszę trójkę.

JANUSZ REJDYCH

Janusz Rejdych, Region Śląsko-Dąbrowski. Otóż, proszę państwa, przeczytałem parę razy pkt 2 rozdziału II projektowanego regulaminu i stwierdzam, że został on przygotowany właściwie, to znaczy poświęcono jemu dostatecznie dużo czasu, jest komplementarny i daje dużą swobodę decyzji i stosowania różnych rozwiązań w regionie.

Nie rozumiem tutaj, dlaczego wytworzono tzw. sztuczne rozwiązania wariantowe, które wyciągają jeden lub drugi lub dwa z punktów z tego podstawowego rozwiązania. Uważam, że dyskusja jest niepotrzebna. Proszę uprzejmie, aby przegłosowano cały pkt 2, jeśli natomiast nie uzyska on poparcia, wrócimy do spraw wariantów. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Dwójkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, ja nie chciałbym się powtarzać, ale proponuję przyjąć generalną zasadę – przecież ten projekt ordynacji wyborczej jest dobry, większość z nas się z nim zgadza – proponuję przyjąć generalną zasadę: głosować najpierw punkt po punkcie w tym zapisie, a jeżeli nie przejdzie, dopiero będziemy się zastanawiali nad poprawkami. I to jest zasada, która pozwoli nam wyjść z tego impasu. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czwórkę proszę.

ANDRZEJ KONARSKI

Andrzej Konarski, Region Dolny Śląsk. Ponieważ wnioskodawcy stawiali wnioski, ja postawię wniosek formalny o zamknięcie dyskusji i przystąpienie do głosowania. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest za przyjęciem tego wniosku? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za zamknięciem dyskusji i przystąpieniem do głosowania.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nie jest to rzecz śmieszna, dlatego że ostatni wniosek, który był postawiony przed zamknięciem dyskusji, zmierzał do głosowania wariantu I, który stanowi nic innego, jak cały pkt 2 w oryginalnym zapisie, jaki został podany w regulaminie [oklaski, gwar]. Przepraszam, ale nie ja prowadzę głosowania, tylko prezydium.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową o zaproponowanie wyjścia z tej sytuacji. Dyskusję prowadziliśmy po to, żeby dać możliwość Komisji Statutowej zorientowania się w wymaganiach delegatów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Oczywiście, że proponujemy głosowanie nad wariantem I, czyli całym pkt 2, jaki jest zapisany w materiałach. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem wariantu zapisanego w regulaminie wyboru władz w punkcie 2 rozdział II? Mandaty proszę podnosić, którzy są za. Proszę Komisję Skrutacyjną. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym wariantem I całego punktu 2 [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przechodzimy do punktu 3, nie mniej ciekawego niż pkt 2. Rzecz, która będzie do przegłosowania w punkcie 3, dotyczyć będzie poparcia, jakiego muszą lub nie muszą – bo to będzie od państwa zależało – otrzymać zgłaszani kandydaci do władz. Jak państwo widzą, zarówno w materiałach pierwotnych, jak i poprawkach są różne wersje ilości poparcia. I od państwa tylko będzie zależało, czy będzie ono wymagane i jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Propozycje są następujące: brak poparcia jakiegokolwiek, poparcie 20 proc. lub 20 podpisów i 50 proc. lub 50 podpisów. I prosiłbym o przegłosowanie, czy jest poparcie wymagane najpierw.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosujemy, czy przy wyborach do władz jest w ogóle wymagane poparcie dla kandydata. Kto jest za wymogiem poparcia dla kandydata? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby było wymagane poparcie delegata przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego zostają nam dwa warianty tego poparcia: albo 20 proc. lub 20 podpisów w liczbie bezwzględnej, albo – wariant II – 50 proc. poparcia lub 50 podpisów. Głosujemy teraz za wariantem I. Podnoszą mandaty ci z państwa, którzy życzą sobie 20 proc. lub 20 podpisów.

Przedtem, chwileczkę, przedtem proszę mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki. Składam wniosek o wymianę prowadzącego zebranie od strony Komisji Statutowej, gdyż sposoby formułowania są zupełnie niejasne. Na przykład w tej chwili – co to znaczy 20 proc. lub podpisy, przecież to jest niejasne sformułowanie. Przegłosowaliśmy pkt 2, czy pkt 2 był z pięcioma wariantami, czy nie z pięcioma wariantami. Przecież tak nie można prowadzić zebrania. Zmienić.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową o głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam, ale to był wniosek formalny, który musi być przegłosowany.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę najpierw o odpowiedź, czy pkt 2 był przegłosowany w wersji takiej, jak zgłosiła Komisja Statutowa, czy z jakimś jeszcze dodatkowym punktem, bo o to było pytanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Odpowiadam na pytanie. Punkt 2 był głosowany w takim zapisie, jak się znajduje w materiałach pierwotnych, i to było bardzo wyraźnie powiedziane. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ponieważ padł wniosek formalny o wymianę kolegi z Komisji Statutowej, niestety muszę go przegłosować. Kto jest przeciwny w ogóle głosowaniu takiego wniosku? [szum na sali] Dziękuję. Kto jest za głosowaniem tego wniosku? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek upadł.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o propozycje.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ponieważ wymagacie państwo poparcia, więc zadam pytanie natury technicznej, które prosiłbym o przegłosowanie: czy to poparcie ma wyglądać jako podpis złożony na karcie zgłaszającej kandydata, czy po prostu, inaczej mówiąc, to poparcie ma się wyrażać pewną ilością podpisów na zgłoszeniu?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Może przedstawiciel Komisji Statutowej będzie uprzejmy jeszcze raz określić to sformułowanie, bo ja, przyznam się, nie rozumiem.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, z tego regulaminu wybierania władz wynika, że zgłoszenie kandydata odbywa się na specjalnej karcie. I jeżeli państwo zgodzicie się, żeby na tej karcie znajdowały się również podpisy popierające daną kandydaturę, to macie załatwiony techniczny problem poparcia.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę jedynkę.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Proszę państwa, zostało źle sformułowane – 20 proc. lub 20 podpisów. Przecież to nie jest to samo. Proponuję, aby głosować w tej chwili, czy poparcie ma być wyrażone podpisami czy procentami, później zaś ustalimy, jaką wielkością [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Popieram ten wniosek.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec tego poddaję pod głosowanie następującą propozycję: czy poparcie ma być wyrażone: a) w stosunku procentowym, b) w konkretnej ilości podpisów. Kto jest za wyrażeniem tego w ilości procentowej, proszę podnieść mandat. Dziękuję. Kto jest za bezwzględną ilością podpisów, proszę podnieść mandat.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby poparcie było wyrażone stosunkiem procentowym.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę, Komisja Statutowa ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

W związku z powyższym pozostają tylko dwie możliwości i jedno głosowanie – czy ma być to 20 czy 50 proc. delegatów zgłaszających kandydata – w regionie oczywiście, żeby nie było wątpliwości.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Są zgłoszenia na sali. Proszę czwórkę.

CZESŁAW JEZIERSKI[24]

Czesław Jezierski, Dolny Śląsk, 031. Proszę państwa, już ten wniosek, który żeśmy przegłosowywali, nie wyjaśniał, czy te procenty mają być od regionu, czy całego zjazdu. Chodzi o to, że jeżeli region liczy 3 osoby, co to znaczy procent? To było nonsensowne. Wnoszę o powtórzenie, dlatego że musi być wyjaśnione, czy dotyczyć ma to wszystkich delegatów zjazdu, czy tylko regionu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja wyjaśniałem, że to dotyczy regionu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dwójkę proszę.

ANDRZEJ PIESIAK

Proszę państwa, Piesiak, numer mandatu 10011. Ale w takich warunkach nie można mówić w ogóle. Proszę przewodniczącego… [gwar na sali].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę o spokój na sali. Utrudniamy sobie sami wybrnięcie z tej kłopotliwej sytuacji.

ANDRZEJ PIESIAK

Proszę państwa, chciałem zwrócić uwagę, że przegłosowaliśmy pkt 2. Następnie pdpkt 3c odnosi się do podpunktu b punktu 2.

O co chodzi? Sądzę, że pan prowadzący z Komisji Statutowej źle wszystko sformułował. Tu pisze wyraźnie: w przypadku zgłoszenia według 2b podpisy i numery mandatów, wariant I – 20 proc. delegatów. Z tym że tutaj się wyraźnie odnosi ten procent delegatów do delegatów z regionu. Tak to rozumiem z zapisu, który jest tutaj w tym regulaminie. I dlatego zostało wprowadzone takie zamieszanie. Bardzo proszę, jeżeli jest to konieczne, o przerwę i jeszcze raz przeanalizowanie, żeby nie wprowadzać zamieszania. Dlatego że delegaci nie wiedzą dokładnie, co głosują. Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jeżeli mogę, to od razu panu odpowiem. Przegłosowując pkt 2 w całości, jak został on zapisany w materiale pierwotnym, również przegłosował pan pkt 2b, który niestety wymaga głosowania tych wariantów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon nr 9.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, odnoszę wrażenie, że faktycznie zaczynamy głosować nad bzdurami. Przecież ja chciałbym się zapytać szanownego prezydium o techniczne możliwości zbierania podpisów. Zaczniemy jak wariaty latać między sobą i zbierać podpisy, by kandydować. Przecież myślę, że sprawa jest wystarczająco jasna. Jeżeli my mamy prawo zgłaszać kandydatury, ponieważ jesteśmy delegatami, to przecież nie będziemy między sobą latać i zbierać podpisów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Szóstkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem jeszcze wrócić do tego tematu jednak, mimo przegłosowania – procenty czy liczba głosów i liczby bezwzględne. Proszę państwa, jeżeli przegłosujemy procenty, to, po pierwsze, musimy te procenty liczyć, a po drugie, zgłoszenie kandydata z Regionu Tarnobrzeskiego będzie wymagało jednego podpisu, a zgłoszenie z Regionu Dolnego Śląska – około 25 podpisów. Przecież to jest absurd. Przejdźmy na liczby bezwzględne.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Jedynkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem zwrócić się do prezydium o przegłosowanie, czy ktoś na tej sali coś jeszcze rozumie z tego, co mówi Komisja Statutowa, a jeżeli nie, to zróbmy przerwę [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Tego wniosku nie będziemy głosowali, proponuję 15-minutową przerwę.

[Przerwa]

LESŁAW PAGA (?) – prowadzący obrady

Bardzo proszę, zajmujemy miejsca na sali obrad i rozpoczynamy obrady po przerwie. Koleżanki i koledzy delegaci, zgodnie z zaproszeniem wystosowanym przez nasz zjazd, jest obecna na sali obrad delegacja Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, którą w tej chwili serdecznie witam [oklaski, okrzyki „brawo”]. Uprzejmie proszę o zabranie głosu w imieniu tej delegacji kolegę Zbigniewa Żmudziaka[25] [oklaski].

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA KOMITETU ZAŁOŻYCIELSKIEGO ZWIĄZKU ZAWODOWEGO FUNKCJONARIUSZY

MILICJI OBYWATELSKIEJ]

[PD 1kzd_2t_019c_19810928 – 25 minut 57 sekund]

ZBIGNIEW ŻMUDZIAK

Dziękuję bardzo.

Panie przewodniczący, szanowni delegaci! Chciałbym serdecznie podziękować w imieniu swoim oraz Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej za otrzymane od was zaproszenie, za to, że mając wiele własnych problemów dotyczących waszego związku, zechcieliście zauważyć ruch założycielski tworzącego się Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, milicji, która w społeczeństwie nie cieszy się popularnością.

Historia ruchu założycielskiego Związku Zawodowego MO jest bardzo krótka i przedstawia się ona następująco. 26 maja 1981 r. w Warszawie, w Batalionie Pogotowia Komendy Stołecznej MO, uchwałą zebrania partyjnego, powołano Tymczasowy Komitet Założycielski Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej [oklaski], którego zadaniem było doprowadzić do zjazdu krajowego. Odbył się on dnia 1 czerwca [19]81 r. Na zjeździe tym brało udział prawie 2 tysiące delegatów z całego kraju [oklaski]. Delegaci ci przywieźli ze sobą listy funkcjonariuszy, którzy domagali się założenia związku zawodowego. Liczba funkcjonariuszy popierających nasz ruch przekraczała 40 tys. [oklaski].

Rozmowy z resortem MSW nie dały żadnych rezultatów, również rozmowy z komisją rządową nie przyniosły oczekiwanych przez nas efektów. Dokumenty z wnioskiem o rejestrację naszego związku zostały złożone w dniu 12 czerwca [19]81 r. do Sądu Wojewódzkiego w Warszawie. Od tego czasu sąd jak tylko może opóźnia naszą sprawę. Jak już zapewne wiecie, czarę goryczy przepełniło postanowienie sądu, jakie jednoosobowo podjął sędzia Kościelniak[26] [śmiech]. Mianowicie postanowił on odwołać wyznaczoną na dzień 25 września [19]81 r. rozprawę rejestracyjną. Decyzję taką podjął na trzy dni przed wyznaczonym terminem rozprawy. Postanowienie to otrzymał nasz adwokat, mecenas Szczuka[27], na niespełna 48 godz. przed terminem rozprawy.

Minister sprawiedliwości skierował do Sądu Najwyższego pytanie, które dokładnie brzmi: czy funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych? Dlaczego pytanie to zostało postawione tak późno? Dlaczego nie postawiono tego pytania, gdy rejestrowane były związki zawodowe dyrektorów, prokuratorów, sędziów czy strażaków, mimo że oni są także mianowani jak funkcjonariusz MO? [oklaski]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_019c_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_020_19810928]

Czyżby w Polsce żyli niewolnicy, którzy nie są nawet pracownikami i w naszym odczuciu służą do czarnej roboty? [oklaski, okrzyki] Przecież od momentu powstania Komitetu Założycielskiego ZZFMO staraliśmy się poczynania zmierzające do rejestracji przeprowadzić zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Za to spotkała nas nagroda – najbardziej aktywni działacze zostali zwolnieni z pracy. Kierownictwo resortu przedstawia nas jako antysocjalistów, wichrzycieli, rozrabiaków, tych, którzy chcą rozbić i osłabić resort MSW.

W tym miejscu chciałbym wyjaśnić, skąd wziął się w milicji ruch związkowy. Otóż jak wszyscy pamiętamy, na początku 1981 r. nastąpiła ostra krytyka, a wręcz można powiedzieć i nagonka na Milicję Obywatelską ze strony społeczeństwa. Zarzucano nam, że posiadamy jakieś olbrzymie przywileje, doprowadzono do tego, że np. w Warszawie dzieci milicjantów nie były przyjmowane do żłobków, przedszkoli, a milicjanci bali się jechać w mundurze do pracy lub wracać do domu.

Niestety kierownictwo resortu nie robiło nic, aby w prawdziwym świetle przedstawić społeczeństwu naszą sytuację. Czy przywilejem można nazwać to, że zwykły funkcjonariusz MO mógł otrzymać wczasy raz na 3 lub 4 lata? Lub to, że żąda się od milicjantów dyspozycyjności przez 24 godziny na dobę? Czy to jest przywilej? Głośno mówi się, że milicjanci postępują nieraz niezgodnie z prawem, a wręcz poniektórzy dokonują przestępstw, ale proszę mi pokazać taką grupę zawodową, w której nie znajdzie się parszywa owca [oklaski]. Wszystkich trzeba mierzyć jedną miarką. Powiedziałbym, że los szeregowego funkcjonariusza MO podobny jest do sytuacji szeregowych pracowników innych grup zawodowych. Spotykamy się w tych samych kolejkach, otrzymujemy te same kartki, borykamy się z kłopotami mieszkaniowymi itd., a różnimy się tylko charakterem pracy.

Te i wiele innych przyczyn spowodowały, że funkcjonariusze MO postanowili bronić siebie i swojego munduru. Obroną taką był ruch założycielski ZZFMO. W opracowanym statucie związku wśród wielu celów najważniejszym jest ochrona godności i honoru funkcjonariuszy MO, autorytetu społeczno-zawodowego i podejmowanie działań na rzecz umacniania zaufania społecznego do funkcjonariuszy MO [oklaski]. Domagamy się także, aby Milicja Obywatelska nie była wykorzystywana do tłumienia słusznych wystąpień klasy robotniczej [okrzyki, oklaski]. Konflikty społeczne powinny być rozwiązywane na drodze dialogu, bez użycia siły [oklaski].

Nie chcąc zabierać swym wystąpieniem i sprawami nurtującymi nasze środowisko waszego cennego czasu, wspomnę tylko jeszcze o jednej sprawie, a w zasadzie powrócę do częściowo omawianej już rozprawy rejestracyjnej, która odbyć się miała w dniu 25 września 1981 r. Otóż w dniu tym w sądzie odczytano postanowienie przybyłym tam funkcjonariuszom oraz Komitetowi Założycielskiemu i delegacjom z innych zakładów pracy, przybyłym nie tylko z Warszawy, ale z wielu regionów Polski. Czuliśmy się oszukani. Komitet Założycielski postanowił wraz z wszystkimi przybyłymi do sądu udać się następnie do Hali Gwardii, gdzie podjęliśmy decyzję o przeprowadzeniu protestu. Miał on polegać na przebywaniu w Hali Gwardii do momentu spełnienia naszych żądań. Po upływie około 3 godzin do wnętrza hali wprowadzony został pododdział ZOMO. Dowodzący akcją zastępca komendanta stołecznego, nie dając nikomu dojść do głosu, trzykrotnie polecał nam opuścić Halę Gwardii. Biorąc pod uwagę sytuację w kraju, to, że byli z nami przedstawiciele zakładów pracy, członkowie „Solidarności” oraz przede wszystkim mając na uwadze II turę waszego zjazdu, która rozpoczynała się w dniu następnym [oklaski], chcąc uniknąć posądzenia waszego związku o inspirację tego protestu, podjęliśmy decyzję opuszczenia hali dobrowolnie.

Kończąc swoje wystąpienie, jeszcze raz serdecznie dziękuję za zaproszenie nas na wasz zjazd. Jednocześnie prosimy o społeczne poparcie naszego ruchu założycielskiego, a w szczególności o pomoc w rejestracji naszego związku zawodowego. Dziękuję bardzo za uwagę [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję.

Szanowni delegaci, pragnę poinformować, że w tej chwili na sali znajduje się znana i szanowana osoba w Trójmieście – pierwszy kapelan strajkowy, proboszcz kościoła Najświętszego Serca Jezusowego w Gdyni, ksiądz Jastak[28] [oklaski].

Uprzejmie proszę księdza o zabranie nam kilku minut czasu.

[WYSTĄPIENIE KSIĘDZA HILAREGO JASTAKA]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 8 minut 22 sekundy]

HILARY JASTAK

Jest niełatwo przemawiać po takim przedmówcy [oklaski], ale jest to przyjemnie [oklaski]. Zanim złożę swoją wizytówkę, pozwólcie proszę, że zacytuję z Listu św. Pawła do Galatów bardzo wymowną uwagę: „Nie ma już żyda ani poganina, nie ma już człowieka wolnego ani niewolnika […], wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie”.

Korzystając z uprzejmego zaproszenia komisji organizacyjnej i dziękując uprzejmie za to zaproszenie, chętnie zabieram głos z trybuny I Krajowego Zjazdu „Solidarności” w charakterze gościa, aby przede wszystkim podkreślić rolę gdynian i ludności kaszubskiej naszego regionu w wydarzeniach sierpniowych i w ruchu uzdrawiania naszego społeczeństwa. Najściślejszy kontakt od samego początku miałem z pracownikami Stoczni im. Komuny Paryskiej i Zarządu Portu Gdynia, a później także z innymi zakładami Gdyni i dzięki nim zostałem związany z licznymi członkami „Solidarności” Regionu Mazowsze, Rzeszów, Wrocław, Białystok, Podlasie, Poznań, Olsztyn, Bydgoszcz, Radom, Kraków, a już znacznie przedtem kilka lat popierałem ruch Wolnych Związków Zawodowych, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Ruch Młodej Polski [oklaski].

Powaga i zdyscyplinowanie strajkujących, a szczególnie ich zdeterminowana wola korzystania z posługi Kościoła, z łask płynących z mszy świętej skłoniły mnie od razu do podjęcia decyzji, mimo zakazów zewnętrznych, do odprawienia tej niezwykłej i niezapomnianej mszy św. 17 sierpnia ub.r. na terenie stoczni i portu [oklaski].

Już wówczas wyraziłem publicznie swoje poparcie, swoją głęboką solidarność wobec robotników, ich zamierzeń, ich woli sprawiedliwości, czemu dawałem świadectwo w swojej działalności duszpasterskiej na długo przedtem, organizując uroczyste nabożeństwa z okazji rocznic narodowych. Niech mi wolno będzie z tego miejsca jeszcze raz wyrazić kapłańskie serdeczne podziękowanie tym wszystkim działaczom, pracownikom, którzy zdecydowanie i żarliwie zabiegali wówczas w Sierpniu o posługę kapłańską.

Jako synowi ziemi kaszubskiej przypadł mi podówczas zaszczyt czynnego włączenia się w dzieło tworzenia się „Solidarności”, i to w bodaj najtrudniejszym, przełomowym momencie. I dlatego specjalnie chcę podkreślić zasługi prastarej, rodzimej ludności kaszubsko-pomorskiej, jako regionalnego zaplecza Gdyni i Gdańska, tego ludu, który konsekwentnie, spokojnie, twardo i uparcie broni swoich praw do polskości, do sprawiedliwości, do demokracji [oklaski]. To właśnie ten lud z wielkim swoim synem, Antonim Abrahamem[29], walczył i wywalczył dostęp Polski do morza po I wojnie światowej, w związku z pokojem w Wersalu. Jak krwawo zapłacił lud Gdyni za swoją twardą postawę w 1970 r. Sprawdzają się tutaj słowa poety Sędzickiego Franciszka[30]: „Kaszuba ma twardy łeb. Nic nie da wmówić sobie, kiedy dozna, że go cenią ot jak rodaka, jak brata, będzie stał wiernie, choćby w grzmot, choćby w trzęsienie świata”.

Nie chcę bynajmniej przez to akcentować specjalnego przywileju dla ludu pomorsko-kaszubsko-gdyńskiego, ale oczekujemy tego dowartościowania z innymi miastami i regionami. Zdaję sobie doskonale sprawę, że „Solidarność” nie może wyróżnić jakiegokolwiek regionu, ponieważ byłoby to sprzeczne z jej istotą. Jedynie pragnę gorąco jako kapłan i Polak, by były realizowane słowa św. Pawła, przytoczone jako motto: „Nie ma już żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, […] wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie”. A od siebie dodam – braćmi Polakami. Niech ten mój krótki głos będzie hołdem złożonym nade wszystko tym, których dzieło jest w cieniu, mało dostrzegane, mało opisywane, tym, którzy stale są wierni i solidarni, bez względu na sławę. Dziękuję uprzejmie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę państwa, damy państwu jeszcze parę minut odpocząć od regulaminu wyborów władz związku, co pozwoli również skupić się Komisji Statutowej i, jak sądzę, odzyskać zdolność do jasnego formułowania sądów [oklaski]. To nie znaczy wcale, że damy państwu odpocząć od emocji, bowiem Komisja Uchwał i Wniosków przedstawi I czytanie uchwały w sprawie samorządu.

[I CZYTANIE PROJEKTU OŚWIADCZENIA I KZD DOTYCZĄCEGO

STANOWISKA PREZYDIUM KKP Z 22 WRZEŚNIA 1981 R.

ORAZ PROJEKTU UCHWAŁY

W SPRAWIE SAMORZĄDU PRZEDSIĘBIORSTWA]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 17 minut 53 sekundy]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, na wstępie kilka słów komentarza. Komisja Uchwał i Wniosków postanowiła przedstawić projekt własny, niezależnie od szeregu projektów i szeregu propozycji, które wpłynęły do niej. Proponujemy do I czytania dwie uchwały w sprawach, które były dyskutowane wczoraj.

Pierwsza dotyczy sprawy sposobu, w jaki prezydium KK podjęło decyzje, które były wczoraj dyskutowane, drugi dotyczy merytorycznego ustosunkowania się do kwestii przyjętej przez Sejm ustawy w sprawie przedsiębiorstwa państwowego. W związku z tym, to jest I czytanie, ja czytam teraz pierwszy z tych tekstów dotyczący sposobu podjęcia przez Prezydium KKP decyzji w sprawie samorządu:

„Oświadczenie I Zjazdu Delegatów w sprawie stanowiska prezydium KKP z dnia 22 września 1981 r.

Budzący kontrowersje sposób podjęcia przez prezydium KKP decyzji w sprawie samorządu pomiędzy turami odbywającego się zjazdu delegaci oceniają jako działanie niewłaściwe, sprzeczne ze statutem i niemogące mieć miejsca w przyszłości. Przyjmując do wiadomości, że podjęcie tych decyzji było spowodowane potrzebą sformułowania stanowiska przed posiedzeniem Sejmu, musimy stwierdzić, że nastąpiło naruszenie zasad demokracji związkowej.

Za niewłaściwy uznać należy również zbyt duży wpływ ekspertów na podejmowane przez władze związku decyzje. Nowo wybrane władze związku zobowiązuje się do wyraźnego rozróżnienia pomiędzy ekspertami a doradcami i właściwego korzystania z pomocy tych pierwszych. Zjazd delegatów”.

Ponieważ to jest I czytanie, w myśl regulaminu nie przewiduje się, jak mi wiadomo, dyskusji na ten temat, tylko ewentualnie rozważenie czy głosowanie sprawy celowości przyjęcia tej uchwały.

Czy prezydium jest tego zdania, że mam przeczytać oba teksty, a następnie może głosować sprawę celowości?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jak sądzę, oddzielnie, dlatego że są to bardzo ważne sprawy.

Więc może zagłosujemy już teraz, czy celowa jest dalsza praca nad tą uchwałą? Kto z państwa jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby była dalsza praca nad kontynuacją treści tej uchwały.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zatem tę uchwałę do dalszego opracowania kierujemy do Komisji Uchwał i Wniosków. Ci z państwa, którzy mają uwagi, składają je pisemnie do tej właśnie komisji.

Proszę o drugi tekst.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Również I czytanie.

„Uchwała I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność» w sprawie samorządu.

I Zjazd Delegatów oświadcza, że ustawy o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie przedsiębiorstwa uchwalone przez Sejm PRL uwzględniają część propozycji naszego związku. Stanowią one istotne ograniczenie działań rządu zmierzających do ubezwłasnowolnienia samorządu. Mamy świadomość, że ustawy w ich obecnym kształcie nie stwarzają pełnej gwarancji dla samorządności przedsiębiorstw. Są one jednak istotnym punktem wyjścia, tworząc podstawę prawną dla urzeczywistnienia idei prawdziwego samorządu. Ciężar działań związku przenosi się jednocześnie na sprawę zagwarantowania właściwego sformułowania ustaw towarzyszących i przepisów wykonawczych lub wniesienia w przyszłości poprawek do ustaw istniejących, zwłaszcza w następujących kwestiach:

1) ograniczenie listy przedsiębiorstw, których dyrektor będzie mianowany przez organ założycielski, do podstawowych przedsiębiorstw użyteczności publicznej i przedsiębiorstw działających wyłącznie na użytek przemysłu obronnego;

2) zmiany pełnomocnictw komisji konkursowej i nadanie jej właściwości organu opiniodawczego, a nie decydującego;

3) powoływania zrzeszeń obligatoryjnych, a także realizacji zadań narzuconych przedsiębiorstwu przez państwo.

I Zjazd NSZZ «Solidarność» stwierdza, że związek nie zaprzestanie działań na rzecz powoływania samorządów w sposób zgodny z wolą załóg, samorządów odpowiadających potrzebom społecznym. Dlatego też Zjazd zobowiązuje przyszłą Komisję Krajową do spowodowania nowelizacji ustaw i odpowiednich przepisów, jeżeli okaże się, że w praktyce nie zapewniają one samorządnego i samodzielnego działania przedsiębiorstw.

Podstawą wnioskowania o ewentualną nowelizację ustaw będzie ogólnokrajowe referendum wśród załóg, którego wyniki zostaną przedstawione Sejmowi PRL.

Jednocześnie zjazd delegatów popiera w całej rozciągłości działalność samorządową we wszystkich jednostkach gospodarczych, niezależną od administracji państwowej, organizacji politycznych i związków zawodowych”. Koniec tego tekstu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W naszym regulaminie, w poprawce do regulaminu powinniśmy udzielać głosu wnioskodawcy oraz jednemu z delegatów, który byłby przeciwny. Ponieważ projekt ten wynika z wniosków licznych wnioskodawców i po dyskusji, odstępujemy od tej procedury.

Zwracam się do państwa, tak jak poprzednio, z prośbą o przegłosowanie: kto uważa za celowe pracowanie nad tekstem tej uchwały? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby w dalszym ciągu Komisja Uchwał i Wniosków pracowała nad tekstem tej uchwały o samorządach pracowniczych.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czyli uchwała przeznaczona do dalszego opracowania. Ci, którzy mają uwagi, zgłoszą je do Komisji Uchwał i Wniosków. Organizatorzy zapewniają, że obydwa teksty będą wydrukowane i dostarczone delegatom tak, byście się państwo im mogli przyjrzeć bliżej; zawsze to inaczej wygląda w czytaniu.

[I CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY O WSPÓŁPRACY Z KOMITETEM

POROZUMIEWAWCZYM STOWARZYSZEŃ TWÓRCZYCH I NAUKOWYCH]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 25 minut 42 sekundy]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Czy mogę kontynuować?

Następne. Proszę państwa, następna sprawa dotyczy współpracy z Komitetem Porozumiewawczym Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych. Brzmi ona następująco:

„Stanowisko I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność».

I Zjazd Delegatów NSZZ «Solidarność» uznaje Komitet Porozumiewawczy Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych za przedstawiciela działających w nim stowarzyszeń i wyraża chęć nawiązania z nim współpracy w celu:

1) kształtowania warunków swobodnego rozwoju kultury narodowej, oświaty i nauki,

2) przekształcania środków masowego przekazu w środki społecznej komunikacji,

3) zniesienia cenzury,

4) utworzenia Funduszu Kultury Narodowej.

Zjazd Delegatów”.

Wyjaśniam, że wnioskodawcami tej uchwały, która została nieco zmodyfikowana przez Komisję Uchwał i Wniosków, są państwo Helebrandt, Turkowski[31] i Wójcik z Regionu Dolny Śląsk oraz Bujak, Mikołajska[32] i Kulerski z Regionu Mazowsze.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy ktoś z wnioskodawców chciałby zabrać głos w tej sprawie? Nie widzę. Czy ktoś ma głos przeciwny z delegatów? Jest głos wnioskodawcy? To proszę bardzo. Czwarty mikrofon.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, pamiętamy, w czasie I tury zjazdu sprawa ta była dyskutowana, teraz nabrała kształtu konkretnej propozycji. Komitet Porozumiewawczy Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych był jednym z głównych inicjatorów walki ustawy o cenzurę. Tu właśnie ujawniła się po raz pierwszy współpraca, bardzo ścisła, między środowiskami twórczymi a „Solidarnością”. Dała ona konkretny wynik w postaci ustawy, która, co prawda, do końca nas nie zadowala, ale była pierwszą ustawą przełamującą dotychczasowy system prawny w tym zakresie. Te doświadczenia współpracy z Komitetem Porozumiewawczym sugerują, że należy je rozszerzać i objąć wymienione w wyszczególnionych punktach.

Przypominam, że pełna współpraca i poparcie „Solidarności” dla środowisk twórczych umożliwiłyby skuteczną realizację dostępu do środków masowej komunikacji. Pamiętajmy, że istnieje możliwość, poprzez zastosowanie odmowy publikacji utworów własnych na podstawie prawa autorskiego, wywarcia presji przez te środowiska na funkcjonowanie środków masowej komunikacji. Musi temu towarzyszyć poparcie „Solidarności”. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Czy jest głos przeciw? Nie widzę. Zatem poddajemy głosowaniu. Czy widzicie państwo celowość dalszej pracy nad tą uchwałą? Kto za, podnosi mandat oczywiście. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za dalszą pracą w sprawie projektu uchwały o współpracy z Komitetem Porozumiewawczym Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Procedura tak jak poprzednio.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Mogę kontynuować?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

[I CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY W SPRAWIE NIEUDZIELANIA

WIZ PRZEDSTAWICIELOM ZAGRANICZNYCH

CENTRAL ZWIĄZKOWYCH]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 30 minut 7 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Następny projekt dotyczy nieudzielenia wiz przedstawicielom central związkowych z różnych krajów. Projekt brzmi następująco:

„Uchwała I Zjazdu Delegatów.

Podstawową wartością naszego związku jest solidarność ludzi pracy w Polsce i na świecie. W imię tej zasady zjazd zaprosił na swoje obrady wiele central związkowych z zagranicy. Protestujemy przeciwko postępowaniu polskich władz paszportowych, które odmówiły udzielenia wiz lub stworzyły inne przeszkody zaproszonym przedstawicielom następujących central związkowych: ICFTU z siedzibą w Brukseli, AFL-CIO z USA, CGT FO z Francji, PTTI oraz FIET z siedzibą w Genewie. Zjazd Delegatów”.

To jest I czytanie, inicjatorem tej sprawy jest kolega Lis, Region Gdański.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy wnioskodawca chce zabrać głos?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Bogdan Lis.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy wnioskodawca chce zabrać głos? Mikrofon nr 5 proszę.

BOGDAN LIS

Proszę państwa, uważam, że zjazd powinien się tutaj ustosunkować w bardziej zdecydowany sposób, dlatego że ingerencja władz państwowych w sprawy wewnątrzzwiązkowe jest ingerencją niedopuszczalną i to powinno być w jasny sposób tam przedstawione. Jest to sprzeczne zarówno z porozumieniem podpisanym wtedy w sierpniu w Gdańsku, jak też z konwencjami podpisanymi przez Polskę [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy ktoś chciałby się wypowiedzieć przeciw? Drugi mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, nie tyle o sprzeciw, tylko chodzi o listę central, które zostały wymienione.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

A to jest uwaga do tekstu. Proszę ją zgłosić, jeżeli sala zaakceptuje. Dziękuję bardzo.

Czy ktoś przeciw? Nie widzę. Zatem pytanie: kto z państwa jest za kontynuowaniem pracy nad tą uchwałą? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za dalszym kontynuowaniem pracy w sprawie uchwały o udzielaniu wiz central związkowych z różnych krajów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję, procedura tak jak poprzednio.

Proszę bardzo.

[I CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY

W SPRAWIE ZWIĘKSZENIA NAKŁADÓW CZASOPISM

REGIONALNYCH]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 33 minuty 18 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dalsza sprawa dotyczy kwestii ułatwienia regionom zwiększenia nakładów tygodników regionalnych do postulowanych ilości. Uchwała ma charakter ogólny, jej pierwotny projekt dotyczył tygodnika „Solidarność Jastrzębie”, inicjatorem i wnioskodawcą jest Leszek Waliszewski, Region Śląsko-Dąbrowski.

„I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ «Solidarność», doceniając wolę pełnej i obiektywnej informacji, do której członkowie naszego związku mają niepodważalne prawo, szczególnie w okresie trwania zjazdu, popiera w pełni dążenia regionów do zwiększenia nakładów tygodników regionalnych do postulowanych ilości. Zjazd zwraca się do władz państwowych oraz ich odpowiednich służb administracyjnych o pomoc w dostarczaniu informacji o zjeździe. Zjazd Delegatów”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy wnioskodawca chce zabrać głos? Sądzę, że nie chce. Czy ktoś przeciw uchwale chce zabrać głos? Nie widzę. Kto z państwa jest za kontynuowaniem prac nad tekstem tej uchwały? Dziękuję. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, żeby kontynuować dalszą treść uchwały w sprawie zwiększenia nakładów tygodnika „Solidarność”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [gwar].

Proszę o sprostowanie Komisję Uchwał i Wniosków.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Chodzi o wszystkie tygodniki „Solidarności”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

A wynik głosowania ten sam.

[I CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY

W SPRAWIE STOSOWANIA WALKI PSYCHOLOGICZNEJ

Z NARODEM]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 35 minut 33 sekundy]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Następna uchwała, również I czytanie, projekt w sprawie wytwarzania w społeczeństwie psychozy strachu i zagrożenia.

„Od chwili powstania naszego związku każdemu znaczącemu wydarzeniu w działalności naszej organizacji, które związane jest z dążeniem do poprawy warunków życia i uzyskania w społeczeństwie swobód obywatelskich, towarzyszy antyhumanitarna kampania straszenia narodu utratą niepodległości i krwawą konfrontacją zbrojną. Deklaracje użycia siły, stwarzając poczucie ustawicznego zagrożenia bytu i bezpieczeństwa, zagrażają przede wszystkim najsłabszej, najmniej odpornej części społeczeństwa, która we wszystkich cywilizowanych krajach świata podlega szczególnej ochronie. Kampania strachu uderza w matki wychowujące w bezprzykładnie trudnych warunkach dzieci, pozbawia poczucia bezpieczeństwa wychowujące się pokolenie i zmęczonych życiem starszych ludzi, w których sercach i umysłach odcisnęły ślad wojna, okres przedpaździernikowy, poznański Czerwiec i Grudzień. Kampania strachu deprawuje młodzież. Nie sposób zapomnieć telewizyjnego obrazu młodego żołnierza oświadczającego, że gotów jest wykonać każdy rozkaz.

Podkreślamy z całym naciskiem, że związek nasz nie dąży do krwawej konfrontacji, naszą jedyną bronią jest siła przekonania użyta w obronie naszych racji i wola odmowy pracy w przypadku zagrożenia społecznych interesów. Nie dysponujemy i nie zamierzamy dysponować żadnymi środkami przymusu. Stroną w konfrontacji nie może być świadome i zdyscyplinowane społeczeństwo polskie.

I Krajowy Zjazd Delegatów domaga się zaprzestania propagandy strachu, domagamy się tego w imieniu wszystkich Polaków, których najżywotniejsze interesy stają się przedmiotem nieznanego nam przetargu. Związek nasz postawił sobie za cel wszechstronną ochronę praw pracowniczych i obywatelskich, z których naczelnym jest poczucie bezpieczeństwa i zapewnienie spokoju. Nieustępliwa walka o te cele jest naszym obowiązkiem. Stwierdzamy, że propaganda strachu i konfrontacji pozostaje w interesie ludzi, którzy dla obrony władzy i swojego znaczenia nie zawahają się przed żadną groźbą. Są to ci sami ludzie, którzy wstrzymują działania służące wyjściu z kryzysu i zapewnieniu społeczeństwu swobód obywatelskich. Ludzie ci nie mogą liczyć na poparcie żadnych znaczących sił społecznych”.

Wniosek do I czytania zgłosił Bogusław Gołąb[33]. Poprawki Andrzeja Gwiazdy i Mariana Miąskowskiego, wszyscy z Regionu Gdańskiego, zostały w miarę możliwości uwzględnione przez Komisję Wnioskową [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy wnioskodawca chce zabrać głos w tej sprawie? Nie? Pierwszy mikrofon.

BOGUSŁAW GOŁĄB (?)

Wnoszę o ewentualne przegłosowanie bez poprawek i przyjęcie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

To jest niezgodne z regulaminem obrad.

Czy ktoś z państwa chce się wypowiedzieć przeciw projektowi? Nie widzę. Kto z państwa jest za dalszą pracą nad tekstem uchwały? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za kontynuowaniem dalszej pracy nad tekstem uchwały w sprawie wytwarzania psychozy strachu i zagrożenia.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę.

[II CZYTANIE I PRZYJĘCIE UCHWAŁY W SPRAWIE PREZENTACJI

WYDAWNICTW ZWIĄZKU NA MIĘDZYNARODOWYCH

TARGACH KSIĄŻKI WE FRANKFURCIE]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 40 minut 6 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Przedstawiam teraz tekst uchwały zjazdu, II czytanie tekstu. Projekt był czytany wczoraj. Nie wpłynęły żadne wnioski i poprawki. Uchwała brzmi następująco:

„I Zjazd Delegatów NSZZ «Solidarność» zobowiązuje prezydium KK do zaprezentowania na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie, które rozpoczynają się 14 października 1981 r., wydawnictw NSZZ »Solidarność«”.

Proszę o przegłosowanie tej uchwały.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Bez poprawek była, tak?

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem tego tekstu uchwały zjazdu? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów zjazd przyjął uchwałę w sprawie zobowiązania Prezydium Komisji Krajowej do zaprezentowania na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie wydawnictw NSZZ „Solidarność”.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję bardzo, to wszystko.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję Komisji Uchwał i Wniosków.

Wracamy do Komisji Statutowej i do regulaminu wyboru władz związku. Proszę bardzo.

[GLOSOWANIA DOTYCZĄCE ROZDZIAŁU II REGULAMINU

WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_020_19810928 – 42 minuty 16 sekund]

JAN ŚLIWIŃSKI (?) – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nim zaproponuję głosowanie, wytłumaczę, a w zasadzie odpowiem na pytanie, które dostałem odnośnie do procentów w delegacjach, które mają małą liczbę delegatów.

Proszę państwa, to będzie dotyczyło tylko i wyłącznie regionów do Płocka włącznie. Wszystkie regiony od Płocka w dół, czyli posiadające mniej niż 7 delegatów, to nie dotyczy. A z 7 delegatów również można wybrać i 20, i 50 proc., jeżeli o procentowość chodzi.

Proponuję państwu przegłosowanie dwóch wariantów, które zostały. Jeżeli chodzi o poparcie dla kandydata.

Wariant I to jest 20 proc. członków delegacji regionalnej, wariant II to jest 50 proc. członków delegacji regionalnej. Proszę o przeprowadzenie głosowania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tym, by wymagane poparcie stanowiło 20 proc. delegacji regionalnej oczywiście? Dziękuję. Kto z państwa jest za wariantem 50 proc.? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby obowiązywało nas 20-procentowe poparcie kandydata w regionach.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przechodzimy do następnych punktów, które musimy przegłosować. W materiałach macie państwo podpunkt d punktu 3.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ja panu przerwę na moment. Bardzo państwa prosimy o spokój, a służby porządkowe proszę o przerwanie eksodusu delegatów z sali obrad. Jeżeli pan przy ósmym mikrofonie ma wniosek formalny, proszę go złożyć zgodnie z regulaminem obrad.

Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Punkt 3d na kartce z poprawkami posiada dwie części – jedna część dotyczy kandydatów na przewodniczącego związku i posiada dwa warianty, druga część dotyczy kandydatów do Komisji Rewizyjnej i posiada 3 warianty. Mam nadzieję, że wszyscy z państwa posiadają te materiały, tym niemniej jednak będę je czytał.

Pierwsza część dotycząca przewodniczącego związku proponuje, żeby na wniosku zgłaszającym kandydata znalazło się 50 podpisów lub 100 podpisów popierających danego kandydata. Podpisy te oczywiście nie muszą być zbierane w regionie, jako że będzie to kandydat ponadregionalny. Proszę o przegłosowanie tych dwóch cyfr.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Chciałbym przypomnieć Komisji Statutowej, jeśli można, że istnieje jeszcze jeden wariant punktu 3d, mianowicie ten, który jest w pierwotnym tekście. W przypadku zgłoszenia według 2c – podpisy 100 delegatów uprawnionych do głosowania, zarówno na przewodniczącego, jak i do Komisji Rewizyjnej. Musimy najpierw rozstrzygnąć, czy ten wariant, czy ten. Przepraszam za tę uwagę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Zgadza się.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Możemy przystąpić do rozstrzygnięcia?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Więc pkt 3d w pierwotnym zapisie proszę przegłosować, to znaczy 100 podpisów zarówno do Komisji Rewizyjnej, jak i na przewodniczącego związku.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto z państwa jest za przyjęciem punktu 3d według pierwotnego zapisu, czyli 100 podpisów zarówno dla kandydata na przewodniczącego, jak i dla kandydata do Komisji Rewizyjnej, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za wariantem II zróżnicowanym, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za wariantem II zróżnicowanym.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie punktu 3d.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Powtarzam prośbę o przegłosowanie dwóch cyfr na przewodniczącego – 50 lub 100 podpisów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Kto z państwa jest za tym, by kandydat na przewodniczącego miał 50 podpisów popierających? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za tym, by kandydat na przewodniczącego miał 100 podpisów popierających?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy liczyć.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję, powtórzymy głosowanie. Kto z państwa jest za tym, by kandydat na przewodniczącego związku miał 50 podpisów popierających? Proszę o zachowanie spokoju w czasie głosowania.

Proszę Komisję Skrutacyjną o zliczanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 29, drugi – 15, trzeci – 13, czwarty – 27, piąty – 15, szósty – 20, siódmy – 29, ósmy – 24, dziewiąty – 19, dziesiąty – 11, jedenasty – 15, dwunasty – 24, trzynasty – 32, czternasty – 19, piętnasty – 5, szesnasty – 15, siedemnasty – 16, osiemnasty – 6.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za tym, aby kandydat na przewodniczącego Związku miał 100 podpisów popierających?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy– 26, drugi – 14, trzeci – 15, czwarty – 19, piąty – 16, szósty – 11, siódmy – 17, ósmy – 11, dziewiąty – 22, dziesiąty – 23, jedenasty – 22, dwunasty – 9, trzynasty – 21, czternasty – 3, piętnasty – 20, szesnasty – 8, siedemnasty – 7, osiemnasty – 13.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy możemy podać wynik głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki: za tym, aby kandydat na przewodniczącego miał poparcie 50 podpisami, głosowało 334 delegatów. Za tym, żeby miał poparcie 100 podpisami – 277 delegatów. Przechodzi wariant, gdzie mówi się, że wymagane jest 50 podpisów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim Komisja Statutowa będzie kontynuowała, informuję państwa, że sekretariat zjazdu zbiera zgłoszenia dyskutantów do rozdziału III regulaminu.

Proszę bardzo, Komisja Statutowa.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przejdźmy teraz do kandydatów do Komisji Rewizyjnej. Propozycje, jakie napłynęły, przewidywały trzy ilości poparcia: 20 podpisów, 50 podpisów i 100 podpisów.

Bardzo proszę o przegłosowanie tych cyfr.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy głosujemy trzy warianty po kolei?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Oczywiście, że tak.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Proszę państwa, kto jest za tym, by kandydat do Komisji Rewizyjnej miał 20 podpisów popierających? Dziękuję bardzo. Powtórzymy, proszę państwa, i policzymy. Unikniemy wtedy dwóch kolejnych głosowań. Kto jest za tym, by kandydat do Komisji Rewizyjnej miał 20 podpisów popierających?

Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie orzec, że następne głosowania są niepotrzebne?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak. Zdecydowana większość rąk z mandatami jest w górze, tak że zbędne będzie liczenie naszym zdaniem. Z tego wynika, że przechodzi ten wariant, że wymagane jest 20 podpisów na członka Komisji Rewizyjnej.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ostatnim punktem rozdziału II, w którym potrzebne będzie państwa głosowanie, jak również w ogóle ostatnim punktem tego rozdziału jest pkt 6, który głosi: „Lista kandydatów musi zawierać – i tutaj są trzy warianty – co najmniej 50 proc. więcej nazwisk”, „więcej nazwisk, niż jest miejsc mandatowych na danej liście” – to jest wariant II, i wariant III – „dowolną ilość nazwisk”.

Jeżeli państwo pozwolą, ja ociupinkę skomentuję te trzy zapisy, ale bardzo proszę o ciszę, bo sam siebie nie słyszę. Wariant I przewiduje taką sytuację, że przykładowo region posiadający 10 miejsc mandatowych jest zmuszony do przedstawienia listy kandydatów 15-osobowej. To jest wariant pierwszy.

Wariant II przewiduje taką sytuację, w której ten sam region jest zmuszony do przedstawienia co najmniej 11 kandydatów lub więcej – i tu jest do góry liczba nieograniczona.

Natomiast wariant III przewiduje taką sytuację, że region 10-osobowy przykładowy może równie dobrze wystawić pięciu kandydatów, rezygnując tym samym np. z reszty miejsc, jeżeli ich nie potrzebuje, i równie dobrze może wystawić 28 delegatów. Po prostu jest to nieograniczona ilość miejsc i całkowicie dowolna.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję za wyjaśnienie. Czy możemy przystąpić do głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak. I moja propozycja jest, żebyśmy najpierw przegłosowali wariant III, bo jeżeli on przejdzie, nie ma konieczności innych głosowań.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Oczywiście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czytam wariant III: „Lista kandydatów może zawierać dowolną ilość nazwisk” – nieograniczoną ani z góry, ani z dołu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zadaję państwu pytanie: kto z państwa jest za tym, aby lista kandydatów zawierała dowolną ilość nazwisk, proszę o mandat w górę. Proszę przeliczyć głosy. Proszę państwa o zachowanie spokoju.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy: sektor pierwszy – 13, drugi – 10, trzeci – 19, czwarty – zero?! Dobra, liczą. Piąty – 13, szósty – 3, siódmy – 1, ósmy – 6, dziewiąty – 3, dziesiąty – 6, jedenasty – 3, dwunasty – 17, trzynasty – 10, czternasty – 1, piętnasty… Sektor piętnasty! – 15, szesnasty – 12, siedemnasty – 1, osiemnasty – 1 i sektor czwarty – 4.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę państwa, przystępujemy do głosowania następnego wariantu. Przypominam państwu, że przy trzech wariantach każdy z delegatów głosuje tylko jeden raz. Może wariant II w takim razie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak. Będziemy szli od dołu. Wariant II. Przeczytam go państwu: „Lista kandydatów musi zawierać więcej nazwisk, niż jest na liście mandatowej”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 6 – czego dotyczy protest? [gwar]

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_020_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_021_19810928]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Jest to dokładnie bez znaczenia, bo każdy jest zdecydowany, jaki wariant wybrał. Ale proszę bardzo, głosujemy wariant I.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przypominam państwu wariant I: „Lista kandydatów musi zawierać co najmniej 50 proc. więcej nazwisk niż miejsca mandatowe”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tym, by lista kandydatów zawierała co najmniej 50 proc. nazwisk więcej niż miejsc mandatowych, proszę o mandat w górę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki nad głosowaniem wariantu I: sektor pierwszy – 25, sektor drugi – 17, trzeci – 13, czwarty – 32, piąty – 10, szósty – 23, siódmy – 19, ósmy – 4, dziewiąty – 19, dziesiąty – 18, jedenasty – 7, dwunasty – 8, trzynasty – 12, czternasty – 11, piętnasty – 4, szesnasty – 2, siedemnasty – 3, osiemnasty… przepraszam, 13… siedemnasty – 13, osiemnasty – 10.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pozostał nam, proszę państwa, wariant II. Kto jest za tym, by lista kandydatów zawierała więcej nazwisk, niż jest miejsc mandatowych?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 18, drugi – 4, trzeci – 5, czwarty – 6, piąty – 13, szósty – 15, siódmy – 26, ósmy – 25, dziewiąty – 16, dziesiąty – 7, jedenasty – 30, dwunasty – 15, trzynasty – 27, czternasty – 11, piętnasty – 10, szesnasty – 17, siedemnasty – 5, osiemnasty – 10.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o podanie wyników głosowania.

Ponieważ może nas jeszcze spotkać taka trzywariantowa możliwość, znacznie korzystniej jest, gdybyśmy zestawili warianty tak, by głosować na dwie możliwości tylko – to ułatwia decyzję głosującym. To też wniosek w kierunku Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podajemy wyniki: wariant I – co najmniej 50 proc. nazwisk więcej niż miejsc mandatowych – uzyskał 247 głosów; wariant II – więcej nazwisk – uzyskał 260 głosów i wariant III – dowolna ilość nazwisk – 138 głosów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jaki jest werdykt Komisji Skrutacyjnej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Werdykt jest taki, że przechodzi wariant II: więcej nazwisk.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję państwu bardzo. Przeszedł wariant – więcej nazwisk, niż jest miejsc mandatowych, musi zawierać lista kandydatów wystawiona przez region.

Proszę dalej Komisję Statutową. Zamknęliśmy rozdział II.

[PRZEDSTAWIENIE ROZDZIAŁU III REGULAMINU WYBORÓW

WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_021_19810928 – 8 minut 26 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Do rozdziału III nie napłynęły żadne poprawki i jest on proponowany w takim brzmieniu, jak materiały wyjściowe.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy sekretariat ma zgłoszenia dyskutantów do rozdziału III? Jest jeden dyskutant – Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski.

Proszę pana o zabranie głosu. Mikrofon nr 3.

PIOTR WIEKIERA

Ja mam taką krótką, właściwie kosmetyczną uwagę. Mianowicie w punkcie 4 nie ma podane, przez kogo ma być skreślony kandydat z listy. I uważam, że powinno być po słowie „skreślenie” dodane: „przez zjazd”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o zdanie Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Oczywiście, że tak.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli dopisujemy: „spowodować skreślenie przez zjazd z listy kandydatów”. Tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Na podstawie wniosku Komisji Mandatowej.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Tak jest. Proszę Komisję Statutową o powtórzenie punktu 4 w całości w nowym brzmieniu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Powtarzam pkt 4 rozdziału III: „Podanie danych niezgodnych ze stanem faktycznym może spowodować skreślenie przez zjazd z listy kandydatów na podstawie wniosku Komisji Mandatowej”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o wniosek Komisję Statutową.

[PRZEDSTAWIENIE ROZDZIAŁÓW IV, V, VI i VII REGULAMINU

WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_021_19810928 – 10 minut 21 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ponieważ jest to I czytanie, nie ma żadnych wniosków. Przechodzimy do rozdziału IV. Do rozdziału IV Komisja Statutowa również nie dostała żadnych uwag i zostaje ten rozdział w takim brzmieniu, jak podają materiały wyjściowe.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Do rozdziału IV zapisał się Tadeusz Syryjczyk, Region Małopolska. Proszę pana o zabranie głosu.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Więc to jest, proszę państwa, drobna sprawa. Właściwie to niepotrzebny jest w tej chwili chyba ten głos. Chodziło mi o to, żeby na listach wyborczych kandydatów był, obok numeru porządkowego i tych danych, zawarty wynik prawyborów w regionie. To jest konsekwencja przyjęcia prawyborów jako formy sondażu znanego dla wszystkich kandydatów. Dziękuję. I ta propozycja była zgłoszona.

Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o głos Komisję Statutową w tej sprawie. A delegatów proszę o zapisywanie się do dyskusji dotyczącej wszystkich kolejnych rozdziałów w regulaminie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę moment poczekać. To, co kolega Syryjczyk zgłosił, będzie uwzględnione jako pkt 7 rozdziału II.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jako pkt 7 rozdziału II. To może byśmy podyktowalibyśmy państwu do zapisania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę bardzo: „W przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych wynik podaje się na liście alfabetycznej z liczbą”…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę powoli dyktować, proszę wolniej dyktować, tak, żeby państwo mogli zanotować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, to jest zanotowane w poprawkach jako pkt 4 kolejny.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

„W przypadku prawyborów”…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„W przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych wynik podaje się na liście alfabetycznej z liczbą lub procentem uzyskanych głosów”. W tym wypadku oczywiście z procentem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Innych dyskutantów nie ma.

Proszę bardzo – dalej Komisja Statutowa.

[PD 1kzd_2t_021_19810928 – 14 minut]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Możemy przejść do rozdziału V, co do którego również nie było uwag i zostaje on w takim brzmieniu, jak materiały wyjściowe podają.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy jest ktoś zapisany do dyskusji? Nikt się nie zapisał do dyskusji.

Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Możemy przejść spokojnie do rozdziału VI. Również nie było uwag do tego. Zostaje on w brzmieniu pierwotnym.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

I również nikt nie zgłosił się do dyskusji na ten temat.

Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

W rozdziale VII są poprawki do punktu 2. Punkt 2 w brzmieniu pierwotnym wygląda następująco: „Delegat pozostawia na liście nieskreślone nazwiska kandydatów, na których głosuje”. W poprawkach macie państwo pod punktem 7 zaproponowane dwa warianty punktu 2. Wariant I brzmi: „Głosuje się przez pozostawienie na liście nieskreślonych nazwisk kandydatów, na których się głosuje. Pozostałe należy skreślić”. I wariant II brzmi następująco: „Głosuje się przez pozostawienie na liście nieskreślonych nazwisk kandydatów, na których się głosuje – proszę odwrócić kartkę – dodatkowo nazwiska te należy zakreślić obwódką. Pozostałe należy skreślić”.

Jeżeli mogę, to skomentuję od razu wariant II, bo jest on troszkę dyskusyjny. Tak, jak to projektodawca umotywował, zostało to podyktowane swego rodzaju zabezpieczeniem się przed manipulowaniem przez Komisję Skrutacyjną, która mogłaby dodatkowe skreślenia poczyniać na kartach wyborczych. Zrobienie obwódki wokół nazwiska ma to uniemożliwić.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Skrutacyjną o wniosek, co mamy głosować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuję przegłosowanie najpierw zapisania pierwotnego, czyli punktu 2 materiałów wyjściowych.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jasne.

Kto z państwa jest za tym, by pkt 2 rozdziału VII pozostał w brzmieniu pierwotnym, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za brzmieniem w tych dwóch wariantach, proszę o podniesienie mandatu w górę. Kto jest za brzmieniem poprawionym, tym, które jest w dwóch wariantach? Jaki wariant, to rozstrzygniemy później.

Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie ocenić?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosuje za pierwotnym zapisem, jaki tutaj nam przedstawiła komisja.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o wniosek Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Następny punkt, który wymaga głosowania, czyli posiada wariantowość, to jest pkt 4. Dlaczego mówię, że on posiada wariantowość? Po prostu w proponowanych poprawkach, pod kolejnym punktem 6 zapis podpunktu d punktu 4 rozdziału VII, chwileczkę… jest odrobinę sprzeczny. Dlaczego jest sprzeczny? Już państwu wytłumaczę: pdpkt b punktu 4 zakłada, że jeżeli liczba nieskreślonych kandydatów przekracza liczbę miejsc mandatowych, nawet na liście cząstkowej, unieważnia to całą kartę do głosowania. Natomiast proponowany w poprawkach pdpkt d sugeruje, że w przypadku list cząstkowych unieważnienie jednej listy cząstkowej nie powoduje unieważnienia znajdujących się na tej samej karcie pozostałych list cząstkowych.

Jeżeli mogę, to skomentuję to. Jeżeli zostawimy pdpkt b, spowoduje to następującą konieczność: każda pomyłka w którejkolwiek liście cząstkowej przekreśla całkowicie kartę do głosowania. Podpunkt d dopuszcza możliwość uwzględnienia pozostałych ważnych list z tej karty.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o wniosek, co mamy głosować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuję przegłosować podpunkt d jako wyraźniejszy w odbiorze: „W przypadku list cząstkowych unieważnienie jednej listy cząstkowej nie powoduje unieważnienia znajdujących się na tej samej karcie pozostałych list cząstkowych”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Nie zapisał się pan do dyskusji, zatem już głosujemy na ten temat. Pan przy mikrofonie nr 11 również.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem podpunktu d do punktu 4 rozdziału VII, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za wprowadzeniem podpunktu d do punktu 4 rozdziału VII.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przypominam państwu, że wprowadzenie tego podpunktu automatycznie likwiduje podpunkt b, czyli należy go skreślić. Przestaje być obowiązujący.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jeszcze raz państwu przypominam, że prosimy o pisemne zapisywanie się do głosu w sekretariacie. Przepraszam za tę tautologię, ale już przychodzi zmęczenie.

Proszę bardzo, Komisja Statutowa.

[DYSKUSJA I GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE ROZDZIAŁU VIII

REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_021_19810928 – 23 minuty 8 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Więcej uwag do rozdziału VII nie było. Możemy przejść do rozdziału VIII, co do którego nie wpłynęły żadne wnioski. Natomiast są warianty w punkcie 3 rozdziału VIII w materiałach wyjściowych.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Do dyskusji zapisali się: pan Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski, i pan Wiesław Kamiński[34]. Proszę bardzo pana Piotra Wiekierę.

PIOTR WIEKIERA

Proszę państwa, chciałem sprostować wypowiedź pana przewodniczącego, ponieważ byłem zapisany również do rozdziału VII, który został przegłosowany. A rzecz chodziła o to, że nie jest karta do głosowania nieważna, tylko głos nieważny. Ale to jest drobna rzecz.

Proszę państwa, jak chodzi o sprawę rozdziału VIII pkt 2, proszę rozważyć, czy zastrzeżenie, że musi być bezwzględna większość głosów, nie będzie sprzeczne z postanowieniem statutu, który nie przewiduje bezwzględnej większości głosów dla tego typu uchwał. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o głos Komisję Statutową. Jeżeli państwo jesteście niezdecydowani, to proszę drugiego dyskutanta.

Pan Wiesław Kamiński, Lublin, mikrofon nr 10.

WIESŁAW KAMIŃSKI

Proszę państwa, ja chcę jeszcze wrócić na chwilę do rozdziału VII, który został zasugerowany… Złe zostało zasugerowane rozwiązanie przez kolegę, który referuje z Komisji Statutowej – my punktu b nie możemy opuścić, gdyż pkt b stwierdza, kiedy na każdej podliście głos będzie ważny, kiedy ta lista będzie ważna. Jeżeli jest 5 miejsc mandatowych na danej liście cząstkowej, to my musimy skreślić z 10 kandydatów co najmniej pięciu. I dlatego pkt b nie może być tak sobie usunięty tylko dlatego, że pewien sposób głosowania przyjęliśmy w punkcie d. Natomiast co najwyżej trzeba dopisać tutaj…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jeżeli można, to ja panu przerwę, bo nie dość, że zabiera pan głos nie na temat tego rozdziału, o którym rozmawiamy, to my dołączyliśmy pkt d, nie wyrzucając punktu b. To dość jest jasne, jak sądzę [głosy z sali].

WIESŁAW KAMIŃSKI

Przepraszam, referujący stwierdził, że pkt b w świetle dołączenia punktu d jest wyrzucany. Takie było stwierdzenie i przeciw temu chciałem zaprotestować.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ale głosowaliśmy dołączenie punktu d, nie głosowaliśmy wyłączenia punktu b.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam, ale taka była moja uwaga, oczywiście błędna. Moja wina.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ale to już uwaga po głosowaniu. Głosowanie było jednoznaczne [gwar].

WIESŁAW KAMIŃSKI

Proszę państwa, jeszcze jeden problem, który dotyczy rozdziału VIII – dokładnie pkt 3. Utarła się tradycja, że głosowanie tzw. większościowe, bezwzględną większością głosów odnosi się do przewodniczącego danego ciała. Natomiast proponuję zjazdowi zastanowienie się nad przyjęciem koncepcji, żeby kandydaci do władz, takich jak Komisja Krajowa, z danej listy cząstkowej bądź Komisji Rewizyjnej wchodzili kolejną największą ilością głosów, bez klauzuli „jednak więcej niż połowę” i tu z tymi wariantami.

Bardzo króciutko cztery zdania motywacji proszę państwa. Pierwsze – ta zasada większościowa, która jest zapisana w punkcie 3, nie jest wymieniona w najważniejszych zasadach wyborczych określonych statutem w § 9. Druga rzecz – sądzę istotniejsza – jest następująca: to głosowanie powoduje właściwie w II turze wymuszanie dobierania do władz związku drugiego garnituru, ale tak samo myślącego, natomiast zastosowanie tylko jednej tury doprowadza do tego, że oprócz tych, którzy mają niewątpliwe poparcie znacznej większości delegatów, mogą znaleźć się reprezentanci poglądów odbiegających od tego takiego głównego nurtu, co niewątpliwie pomaga w wielu przypadkach podejmować właściwe decyzje w trakcie działania władz związkowych. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Proszę Komisję Statutową o zajęcie stanowiska w związku z obydwoma głosami w dyskusji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Może najpierw w związku z tym drugim głosem. Proszę pana, chciałem panu przypomnieć, że wszystkie ordynacje wyborcze obowiązujące w regionach odnośnie do władz regionalnych wymagały, zgodnie z zaleceniem Krajowej Komisji Wyborczej, poparcia 50 proc. delegatów plus 1 obecnych na danym głosowaniu i stanowiących kworum danego zebrania. Nie widzę powodu, dla którego ordynacja wyborcza do władz najwyższych naszego związku miałaby być bardziej tolerancyjna niż do władz regionalnych [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

I jeszcze stosunek Komisji Statutowej do pierwszego dyskutanta.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czy ja mogę prosić o powtórzenie tej wątpliwości do punktu 2 bodajże, bo do tego się odnosił?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 3.

PIOTR WIEKIERA

Proszę państwa, otóż ustęp 2 przewidujący…Nie, przepraszam, chodzi nie o ustęp 2, tylko że muszą mieć co najmniej 50 proc. głosów – że to by było sprzeczne z § 18 ust. 5 statutu, który mówi, że zjazd podejmuje uchwały zwykłą większością głosów, a jedynie przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje bezwzględna większość głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Moim zdaniem jest to uwaga zbieżna z poprzednią, więc nie widzę powodu powtarzania odpowiedzi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o propozycje Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ponieważ nie ma uwag do innych punktów tego rozdziału, musimy głosować warianty punktu 3, które pozwolę sobie państwu przeczytać: pkt 3 brzmi: „Za wybranych uważa się kandydatów w ilości odpowiadającej liczbie członków danej władzy, którzy otrzymali kolejno największą ilość głosów, jednakże więcej niż połowę w stosunku do”: i tutaj warianty:

– wariant I – „obecnych na sali”, oczywiście uprawnionych do głosowania,

– wariant II – „oddanych głosów”,

– wariant III – „ważnych głosów”.

Proponuję głosowanie po kolei wariantami.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jest propozycja Komisji Statutowej, by głosować po kolei trzy warianty punktu 3 rozdziału VIII.

Zatem przystępujemy do głosowania. Kto z państwa jest za tym, by przyjąć wariant I punktu 3: „obecnych na sali”? Proszę o liczenie głosów. To są znowu trzy warianty. Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Obliczamy głosy: sektor pierwszy – 20, drugi – 2, trzeci – 9, czwarty – 26, piąty – 2, szósty – 9, siódmy – 10, ósmy – 3, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 13, dwunasty – 2, trzynasty – 0, czternasty – 3, piętnasty – 10, szesnasty – 1, siedemnasty – 3, osiemnasty – 4.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa jest za wariantem II: „oddanych głosów”? Proszę o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy: sektor pierwszy – 12, drugi – 4, trzeci – 16, czwarty – 7, piąty – 12, szósty – 8, siódmy – 24, ósmy – 0, dziewiąty – 0, dziesiąty – 2, jedenasty – 13, dwunasty – 2, trzynasty – 11, czternasty – 9, piętnasty – 4, szesnasty – 4, siedemnasty – 3, osiemnasty – 5.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za wariantem III: „ważnych głosów?” Proszę o liczenie głosów. Wariant III – „co najmniej 50 proc. ważnych głosów”.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 19, drugi – 19, trzeci – 4, czwarty – 6, piąty – 8, szósty – 11, siódmy – 5, ósmy – 34, dziewiąty – 42, dziesiąty – 29, jedenasty – 23, dwunasty – 39, trzynasty – 26, sektor czternasty – 13, piętnasty – 9, szesnasty – 25, siedemnasty – 19, osiemnasty – 10.

Sektor jedenasty – ile jest zapisane? 25. 2 dodać 25. Sektor jedenasty – 25.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy od razu możemy podać wyniki głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Już podajemy wyniki: za wariantem I głosowało 117 delegatów, za wariantem II – 136, za wariantem III – 343 delegatów. Tak więc przechodzi wariant III, gdzie mówi się o ważnych głosach.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli co najmniej 50 proc. ważnych głosów.

Jeszcze raz proszę Komisję Statutową o precyzyjne formułowanie sądów, bowiem napływają do nas ciągle wnioski o uściślenia. Proszę bardzo.

[DYSKUSJA I GŁOSOWANIA DOTYCZĄCE ROZDZIAŁU IX

REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_021_19810928 – 39 minut 32 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze. Więcej uwag do rozdziału VIII nie ma, więcej wariantowości w tym rozdziale również nie ma.

Możemy przejść do rozdziału IX. W rozdziale IX w punkcie 2 występuje wariantowość, która wymaga państwa przegłosowania. Pozwolę sobie ten punkt przeczytać z oboma wariantami: „Kandydatami na karty wyborcze II tury są osoby, które w pierwszym głosowaniu nie uzyskały wymaganej ilości głosów, przy czym” – wariant I oczywiście – „liczba tych kandydatów nie powinna być większa niż dwukrotna liczba miejsc do obsadzenia po I turze (odpadają kandydaci z najmniejszą liczbą głosów)”.

I wariant II: „W II turze uczestniczą wszyscy, którzy nie uzyskali wymaganej ilości głosów w I turze”. Bardzo proszę o przegłosowanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Nie możemy zarządzić jeszcze głosowania, ponieważ są zapisani dyskutanci. Proponowałbym, żeby pan zreferował jeszcze pkt 4 przed dyskusją.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, proszę bardzo. Punkt 4 jest troszkę bardziej zawiły i referowanie będzie ociupinkę dłuższe. Bardzo proszę o uwagę, bo później mogą być pretensje o nieprecyzyjne formułowanie, jeżeli ktoś po prostu nie usłyszy przy hałasie na sali. Punkt 4 brzmi: „za wybranych uważa się”:

wariant I: „Tych kandydatów, którzy uzyskali w II turze najwięcej głosów w ilości miejsc do obsadzenia” – chodzi cały czas tutaj o II turę wyborów.

I wariant II – zapis pierwotny: „tych kandydatów, którzy uzyskali w II turze więcej niż połowę głosów i mieszczą się w ilości miejsc do obsadzenia. Jeśli nie wszystkie miejsca zostały obsadzone, zarządza się III turę głosowania, w której znowu można zastosować wariant I lub II”.

W poprawkach pod punktem kolejnym 8 macie państwo propozycję rozbicia wariantu II na dwa warianty. Pozwolę sobie przeczytać: wariant II w brzmieniu: „w II turze głosowania wybór następuje bezwzględną większością głosów jak w I turze, zaś w III turze następuje zwykłą większością głosów”.

I wariant III brzmi: „W II i III turze głosowania wybór następuje jak w I turze, to jest bezwzględną większością głosów – 50 proc. plus 1”.

I pkt c – dodaje się wariant IV w brzmieniu: „Wybory odbywają się tylko w jednej turze. Wybór następuje zwykłą większością głosów”.

Proszę państwa, muszę to skomentować niestety, bo wszystkie te warianty powodują straszną komplikację, jeżeli chodzi o zrozumienie punktu 4. Ponieważ państwo przegłosowaliście, że w I turze wyborów kandydat zostaje uznany za wybranego po uzyskaniu co najmniej 50 proc. plus 1 i jeżeli zostaną miejsca nieobsadzone, należy ogłosić II turę. Wariant I pkt 4 proponuje, żeby na następne miejsca mandatowe dostali się kandydaci bez względu na to, czy uzyskali 50-procentowe poparcie, a jedynie w kolejności otrzymania największej ilości głosów.

Wariant II wymaga również 50 proc. poparcia dla kandydatów w II turze – w zapisie pierwotnym wariant II. Natomiast poprawki do wariantu II przewidują, że w III turze znowu mogą wystąpić te same warianty, które występują w zapisie pierwotnym odnośnie do tury II, ponieważ zasada jest ciągle ta sama, a po prostu się cyklicznie powtarza. Proszę się zastanowić nad tymi wariantami. Proszę o dyskutantów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Mamy czterech dyskutantów. Pierwszy, pan Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę bardzo. Mikrofon nr 3.

PIOTR WIEKIERA

Proszę państwa, w przypadku, kiedy przegłosowaliśmy, że w I turze wyborów kandydat musi uzyskać bezwzględną większość głosów, uważam, że niemożliwe jest zaaprobowanie innych wariantów i dlatego jako jedyny wariant powinien być na tym dodatkowym piśmie wariant III, który przewiduje taki sam tryb wyborów.

Czym to jest uzasadnione? Otóż, proszę państwa, jeżeli w I turze wyborów ktoś musi uzyskać ponad połowę głosów, to w II turze ten, który uzyskał w II turze mniejszą ilość głosów, niż ten, który uzyskał w I turze, by przeszedł. To jest moim zdaniem niedopuszczalne.

Powinna być również uregulowana sprawa wygaśnięcia mandatu w trakcie kadencji lub w przypadku nieobsadzenia mandatów wszystkich po III turze głosowania. I w takim przypadku proponuję, aby zrobić zapis, że wyborów uzupełniających dokonuje się na następnym zjeździe. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę następnego dyskutanta. Pan Tadeusz Syryjczyk, Małopolska. Mikrofon nr 4.

TADEUSZ SYRYJCZYK

A więc, proszę państwa, ja mam następujące uwagi, mianowicie wydaje mi się, że po pierwsze, od II tury począwszy, jest konieczna selekcja kandydatów. Gdyż, proszę zauważyć, że jeżeli w wyniku I tury było na przykład drugie tyle kandydatów niż liczba miejsc, i mimo to połowa z nich nie otrzymała ponad połowy głosów, a tym bardziej, jak zostaje na przykład siedmiu na jedno miejsce, to żaden nie otrzymuje ponad połowy głosów i z reguły taka tura głosowania jest nieefektywna. To znaczy głosuje się, a nikt nie zostaje wybrany w końcu i są kolejne następne tury.

Toteż uważam, że dla w ogóle efektywnego zakończenia głosowania należy przyjąć w rozdziale IX w punkcie 2 wariant I, to znaczy ograniczanie liczby kandydatów do 2 na 1. I teraz z tego pozornie wynika, że właściwie w sytuacji, gdy jest dwóch kandydatów na jedno miejsce, w następnej turze, praktycznie biorąc, któryś z nich powinien ponad połowę głosów otrzymać. Tak się nie zdarza, gdyż część głosujących oddaje głosy w pełni skreślone, które są ważne, zgodnie z przyjętą przez nas definicją. W związku z tym też czasami bywa tak, że żaden z nich nie otrzymuje ponad połowy głosów. I teraz jest problem. Stanie na gruncie bezwzględnej większości przez kolejne wszystkie tury prowadzi najczęściej do sytuacji, że mamy 4 albo 5 tur i przy szóstej zjazd zmienia ordynację, co jest – moim zdaniem – zawsze rozwiązaniem najgorszym z możliwych, gdyż zmiana ordynacji w trakcie wyborów jest pewną zmianą reguł gry w czasie, gdy gra trwa.

Dlatego też uważam, że jednak, mimo wszystko, wbrew temu, co może się wydawać, zrezygnowanie z tej bezwzględnej większości relatywnie szybko, a więc już w II turze, gdy mamy stosunek 2 do 1, dwóch kandydatów na jedno miejsce, jest wskazane. Wtedy w ciągu dwóch tur zakończymy wybory, prawda? W przeciwnym razie ilość tur wynosi trzy, cztery, pięć i przy którejś i tak państwo przegłosujecie, że zwykła większość wystarcza. No bo jak długo będzie można głosować? Chyba że się umówimy, że są nieobsadzone miejsca, pozostają, co jest chyba najgorszym z możliwych rozwiązań. W związku z powyższym proponuję przyjąć w punkcie 2 wariant I i w punkcie 4 również wariant I. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu. Następny zapisany do dyskusji jest Wincenty Kazańczuk, Mazowsze.

Proszę bardzo. Drugi mikrofon.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Pan Syryjczyk właściwie wyjął mi wszystko z ust, co chciałem powiedzieć. Chciałbym tylko dodać do tego, że wstępna jeszcze selekcja, czyli już I tura, odbędzie się w regionach w prawyborach. Tak że mamy w sumie trzy tury. Chciałbym tylko prosić Komisję Statutową, żeby nam nie zagmatwała sprawy, żeby najpierw przegłosowała, czy w ogóle chcemy więcej niż dwóch tur głosowania, a później rozstrzygniemy resztę.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

I czwarty dyskutant, Ryszard Kuszłeyko, Region Śląsko-Dąbrowski.

Proszę pana bardzo. Trzeci mikrofon.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Myślę, że II tura powinna być jeszcze 50 proc. plus 1, a tę zwykłą większość głosów należałoby wprowadzić dopiero w III, po prostu dlatego, że I będzie rozpoznawcza, II będzie właściwa, a III ratunkowa. To jest jedna sprawa.

A druga sprawa – chyba trzeba by tu dla jasności dodać, że ta dwukrotna liczba miejsc do obsadzenia powinna dotyczyć danego regionu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o głos Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ostatnia uwaga odnośnie do miejsc w danym regionie, czyli na liście cząstkowej, jest oczywiście słuszna. Jeżeli nie było to jasne, to można ten zapis wprowadzić. Aczkolwiek wiedząc, że głosujemy na listy cząstkowe, nie widzę innej możliwości.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

To proszę wprowadzić, żebyśmy mieli jasność, i zaproponować, nad czym głosujemy. Natomiast ja chcę uspokoić pana Janusza Grzelaka[35]: wniosek formalny będzie przeczytany, tylko nie chcę teraz rozbijać dyskusji nad rozdziałem IX. Jest jeszcze dyskutant do rozdziału IX, pan Henryk Mierzejewski[36], Gdańsk. Proszę bardzo, mikrofon nr 5.

HENRYK MIERZEJEWSKI

Proszę państwa, dotychczas dyskutowaliśmy tutaj właśnie i tak było na wyborach, że w każdej turze obowiązywała bezwzględna większość 50 plus 1 i tylko to jako jedne powinniśmy przegłosować. Jeśli nie wybierzemy w kolejnych turach powiedzmy pełnego składu Komisji Krajowej, to Komisja Krajowa będzie miała po prostu mniej osób. A przegłosowaliśmy, że będzie liczyła jak na razie około 120 osób, więc jeśli będzie 100 na przykład, to będzie bardziej operatywna, naszym zdaniem. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Proszę Komisję Statutową o wniosek, co głosujemy w tej chwili.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Najpierw głosujemy rozdział IX pkt 2, który z wniesioną postulowaną poprawką w wariancie I uzyskuje następujące brzmienie: „Kandydatami na listy wyborcze II tury są osoby, które w pierwszym głosowaniu nie uzyskały wymaganej ilości głosów, przy czym liczba tych kandydatów nie powinna być większa niż dwukrotna liczba miejsc do obsadzenia po I turze na listach cząstkowych (odpadają kandydaci z najmniejszą liczbą głosów)”. Wariant II, przypominam państwu: „W II turze uczestniczą wszyscy, którzy nie uzyskali wymaganej ilości głosów w I turze”. Bardzo proszę o przegłosowanie tych dwóch wariantów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Myślę, że mamy jasność.

Pana uwaga dotyczy czego? Proszę, dziewiąty mikrofon.

BOGDAN HEŁKA[37]

Bogdan Hełka. Tu chodzi o taką sprawę: a co będzie w przypadku wyboru przewodniczącego Komisji Krajowej, jak się wprowadzi taką uwagę?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę o odpowiedź Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, ale powinien pan zwrócić uwagę, że jest zapis, który mówi – zaraz panu go przeczytam – to jest rozdział VIII pkt 3: „Za wybranych uważa się kandydatów w ilości odpowiadającej liczbie członków danej władzy, którzy otrzymali kolejno największą ilość głosów”, co znaczy, że jeżeli miejsc mandatowych było jedno, a trzech czy czterech kandydatów uzyskali różne ilości głosów, to oczywiście wybrany zostaje tylko ten, który zyskał największą liczbę głosów plus zachowany 50 proc. plus 1.

BOGDAN HEŁKA

A jak nie uzyska 50 proc. plus 1 w I turze?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

To oczywiście jest II tura wyborów.

BOGDAN HEŁKA

No to nie należy w takim razie generalizować tego zapisu, że dotyczy tylko regionów – w tym punkcie…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, prosiłbym, żebyśmy nie kontynuowali dyskusji. Proszę o złożenie wniosków pisemnych. Proszę się zapisać do głosu. Taką przyjęliśmy zasadę i nie będziemy od niej odstępowali.

Proszę Komisję Statutową o ponowne sformułowanie wniosku do głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, skreślamy dopisek, który de facto jest stylistyczny. Dałem się wprowadzić. Przepraszam. Chodzi o zasadę merytoryczną. Chodzi oczywiście o dopisek do wariantu I.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem. Proszę przeczytać wariant I po tym skreśleniu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Zostaje on w brzmieniu takim jak zapis pierwotny, to znaczy: „Kandydatami na karty wyborcze II tury są osoby, które w pierwszym głosowaniu nie uzyskały wymaganej ilości głosów, przy czym liczba tych kandydatów nie powinna być większa niż dwukrotna liczba miejsc do obsadzenia po I turze (odpadają kandydaci z najmniejszą ilością głosów)”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przystępujemy do głosowania. Kto z państwa jest za wariantem I punktu 2? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za wariantem II punktu 2? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów głosowała za wariantem I punktu 2 rozdziału IX.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową. Punkt 4.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, będziemy musieli przebrnąć przez najgorsze w tej chwili.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jeszcze raz proszę, byście się państwo zapisywali do dyskusji. Bardzo proszę. Bo to nam bardzo rozbija obrady, wprowadza bałagan.

Proszę o kontynuowanie Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuję – i bardzo proszę o uwagę, żeby nie było zarzutów później, że ktoś nie zrozumiał lub niejasno formułuję sprawę – ponieważ wariant III z arkusza, gdzie są poprawki pod punktem 8, jest wariantem idącym najdalej, to znaczy wymagającym poparcia bezwzględnej większości zarówno w I, II, jak i III turze, proponuję przegłosować ten wariant jako pierwszy.

Bardzo proszę o przeprowadzenie głosowania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Pan składał wniosek wcześniej, więc bardzo proszę, żeby pan go jeszcze raz sformułował. Był to wniosek formalny.

Mikrofon nr 2, proszę.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Ja miałem prosty wniosek: chodzi o to, żebyśmy przegłosowali, czy chcemy więcej niż dwie tury. Jeżeli nie chcemy, nie potrzeba tych wariantów dalszych głosować. Po prostu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Co na to Komisja Statutowa?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, ale jeżeli chodzi o głosowanie na kandydatów do władz związku, moim zdaniem ilość tur jest rzeczą drugorzędną. Natomiast rzeczą pierwszorzędną jest zasada merytoryczna, czy wymagamy danego poparcia, czy nie? Ilość tur wyniknie z tej zasady [oklaski]. Bardzo proszę o przeprowadzenie głosowania nad wariantem III jako najdalej idącym. Jeszcze raz przeczytam państwu ten wariant.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zanim pan przeczyta, ja mam prośbę do Komisji Statutowej: już prezydium zjazdu ma wniosek formalny o przeprowadzenie ponownego głosowania w punkcie 6 rozdziału II, dlatego że pan również zaczął wówczas od końca, od wariantu III. Wnioskodawcy powołują się na to, że jest to sugerowanie, na co mają głosujący głosować. Prosilibyśmy zatem o grupowanie tak, żebyśmy mieli dwa przeciwstawne wnioski. W ten sposób jest znacznie łatwiej głosować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Mam kontrpropozycję do propozycji prezydium. Proponuję głosowanie, czy mi pozwolą państwo na proponowanie wariantu III jako pierwszego do głosowania. Bo jest on najważniejszy, wydaje mi się, w takim układzie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Kto z państwa jest za wariantem III? [gwar] Liczymy głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 48, drugi – 37, trzeci – 20, czwarty – 37, piąty – 3, szósty – 16, siódmy – 45, ósmy – 27, dziewiąty – 42, dziesiąty – 21. Sektor jedenasty!

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy sektor jedenasty jest gotowy do podania ilości głosów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor 11 – 22 głosy, dwunasty – 24, trzynasty – 2, czternasty – 18, piętnasty – 17, szesnasty – 18, siedemnasty – 5, osiemnasty – 8 głosów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuję poczekać na podliczenie głosów i podanie wyniku z tego głosowania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 6 proszę włączyć.

MARIAN KWIECIŃSKI

Marian Kwieciński, Region Jelenia Góra. Uważam, że z podaniem wyników należy poczekać, aż wszystkie trzy warianty zostaną przegłosowane.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Może ja wytłumaczę swoją propozycję: otóż optycznie rzecz biorąc, wyglądało na to, iż trzy czwarte sali jest za tym wnioskiem. Chcę po prostu oszczędzić państwu głosowania, które będzie niepotrzebne [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę pana o sformułowanie propozycji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, jeżeli państwo uważają, możemy głosować dalej. Proszę bardzo. Głosujemy teraz w kolejności normalnej, czyli za wariantem I w zapisie oryginalnym, to znaczy: „Za wybranych uważa się tych kandydatów, którzy uzyskali w II turze najwięcej głosów w ilości miejsc do obsadzenia”.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_021_19810928]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_022_19810928]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kto jest za wariantem I? Proszę o liczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 3 głosy, drugi – 1 głos, trzeci – 0, czwarty – 0, piąty – 21, szósty – 12, siódmy – 1 głos, ósmy – 3 głosy, dziewiąty – 2 głosy, dziesiąty – 2, jedenasty – 15, dwunasty – 3 głosy, trzynasty – 11, czternasty – 3, piętnasty – 9, szesnasty – 6, siedemnasty – 16, osiemnasty – 6. Poprawka jest w sektorze trzynastym: zamiast 11 jest 41, tak?! Dodać 30.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuję głosowanie nad wariantem II w wersji pierwotnej, to znaczy: „Za wybranych uważa się tych kandydatów, którzy uzyskali w II turze więcej niż połowę głosów i mieszczą się w ilości miejsc do obsadzenia. Jeżeli nie wszystkie miejsca zostały obsadzone, zarządza się III turę głosowania, w której znów można zastosować wariant I lub II”. Bardzo proszę.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wariantem II w pierwotnym brzmieniu, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o policzenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 0 – tak, sektor drugi – również 0, trzeci – 2 głosy, czwarty – 0, piąty – 1 głos, szósty – 1 głos, siódmy – 2 głosy, ósmy – 0, dziewiąty – 5 głosów, dziesiąty – 2 głosy, jedenasty – 0, dwunasty – 2, trzynasty – 1, czternasty – 2, piętnasty – 0, szesnasty – 0, siedemnasty – 1, osiemnasty – 3.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pozostał nam jeszcze jeden wariant. Kto z państwa jest…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Powtórzę państwu cały ten wariant. Brzmi on następująco: „Za wybranych uważa się – przepraszam, tu jest brzmienie niestylistyczne, ale to jest poprawka na później – wybór następuje bezwzględną większością głosów jak w turze I, zaś w turze III wybór następuje zwykłą większością głosów”.

Proszę o przegłosowanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wariantem II, poprawionym, proszę mandat w górę. Proszę o zliczanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Pisz: sektor pierwszy – 1, drugi – 0, trzeci – 3, czwarty – 0, piąty – 0, szósty – 2, sektor siódmy – 0, ósmy – 2, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 5, dwunasty – 4, trzynasty – 0, czternasty – 0, piętnasty – 4, szesnasty – 0, siedemnasty – 2, osiemnasty – 3.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Zanim wpłyną…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja bardzo przepraszam prezydium i kolegę prowadzącego, ale wprowadził państwa lekko w błąd, bo ja czytałem jeszcze jeden wariant, który na arkuszu z poprawkami jest pod punktem c. Ponieważ jest on, musimy go przegłosować i pozwolę go sobie jeszcze raz państwu przypomnieć i poprosić o głosowanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Oczywiście. Przepraszam bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Wariant ten brzmiałby następująco: „Wybory odbywają się tylko w jednej turze. Wybór następuje zwykłą większością głosów”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Poddaję pod głosowanie ten wniosek.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam, jest on nielogiczny, dlatego że dotyczy II tury głosowania, tak że w tym wypadku rzeczywiście on nie ma sensu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli Komisja Statutowa wycofuje ten?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie w tym miejscu został wpisany.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest zapisanych czterech dyskutantów do rozdziału IX. Zgłoszenia te wpłynęły w trakcie głosowania. Czy państwo, którzy chcieli zabrać głos, mogliby w związku z tym zrezygnować z zabrania głosu? [gwar] Warianty są już przegłosowane, więc byłoby po czasie…

Proszę podać wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki: za wariantem I głosowało 144 delegatów, za wariantem II – 22, za wariantem III – 410 i za wariantem II poprawionym 26 delegatów. A więc przechodzi wariant III.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zwracam się do państwa z następującym pytaniem: kto jest za tym, by tym, którzy zgłosili się w trakcie głosowania, udzielić głosu po głosowaniu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję państwu bardzo.

Komisja Skrutacyjna?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, aby udzielać głosu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę Komisję Statutową.

[UZUPEŁNIENIE DO ROZDZIAŁU II REGULAMINU

WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_022_19810928 – 9 minut 11 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Pozwolę sobie państwu przeczytać jeszcze raz wariant, który został przegłosowany największą ilością głosów, żeby nie było wątpliwości, który to jest: „Za wybranych uważa się tych kandydatów”, przepraszam, jest on znowu niestylistycznie. Wariant III brzmi: „W II i III turze głosowania wybór następuje jak w I turze, to jest bezwzględną większością głosów 50 proc. plus 1 głos”. Poprawki stylistyczne będą oczywiście do II czytania przygotowane.

Proszę państwa, w czasie, jak głosowaliśmy nad tymi wariantami, były dobijania się o to, żebym poddał pod głosowanie państwa, czy zgadzacie się na wprowadzenie do rozdziału II pkt 7, o którym była mowa, a który brzmi: „W przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych wynik podaje się na liście alfabetycznej z procentem uzyskanych głosów”.

Bardzo proszę o przeprowadzenie głosowania, czy zjazd wyraża zgodę na wpisanie tego punktu jako pkt 7 rozdziału II? Jeszcze raz przeczytam ten punkt: „W przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych wynik podaje się na liście alfabetycznej z procentem uzyskanych głosów”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto z państwa jest za wnioskiem? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw wpisaniu punktu 7?

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za wpisaniem punktu 7.

[GŁOSOWANIA DOTYCZĄCE ROZDZIAŁU X REGULAMINU

WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_2t_022_19810928 – 11 minut 50 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, został już tylko rozdział X – postanowienia końcowe. W związku z uwagą, która padła z sali, do rozdziału X proponujemy dopisać pkt 2 o następującym brzmieniu – bardzo proszę o uwagę: „W przypadku wystąpienia potrzeby takiej, wybory uzupełniające odbywają się na następnym zjeździe”. I proszę o przegłosowanie, czy państwo uważają za potrzebne wprowadzenie punktu 2.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Może przed głosowaniem dopuścimy dyskutanta, który zapisał się do punktu 10.

Pan Witold Zalewski, Region Śląsko-Dąbrowski. Mikrofon nr 3.

WITOLD ZALEWSKI

Witold Zalewski. Ja chciałem zauważyć, że w ogóle tutaj się dzieje obłęd i bardzo się dziwię, że prezydium na to nie zwraca uwagi. Ponieważ normalna zasada wszelkich głosowań jest taka, że najpierw się głosuje wariant najdalej idący. Takim wariantem jest wariant I. Jeżeli nawet by tą zasadę naruszyć i przyjąć, że najpierw głosujemy wariant najbliżej idący, to wtedy trzeba by tę kolejność odwrócić. Natomiast głosowaliśmy ruchem konika szachowego.

Następnie chciałem zwrócić uwagę, że te rozwiązanie nie rozwiązuje jeszcze całkiem kwestii. Bo możemy się znaleźć, że po trzech turach wyborów nie mamy wyników głosowania, ponieważ nikt nie uzyskał wymaganej ilości głosów. W związku z tym należałoby stwierdzić, czy robimy IV turę głosowania, V, VI i tak dalej, aż do upadu, czy też miejsca mandatowe są stracone.

Ja w ogóle uważam, że cały ten rozdział został wyjątkowo nieprawidłowo przeprowadzony i proponowałbym powtórzyć głosowania od początku w sposób prawidłowy [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Prezydium zwracało uwagę Komisji Statutowej. Prezydium natomiast wykonuje czynności, które proponuje Komisja Statutowa. Proszę kontynuować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie jestem pewien, czy sala rzeczywiście jest w większości swojej zdania, iż trzeba powtórzyć głosowanie. Jeżeli tak, Komisja Statutowa zgodzi się na to i oczywiście będzie proponowała to wszystko od początku – najwyżej po powtórnym sformułowaniu wariantu. Proponuję spytać sali, czy powtórne głosowanie rozdziału IX jest konieczne.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Formalnie takiego wniosku prezydium zjazdu nie ma. Proszę kontynuować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ponieważ takiego wniosku nie ma, proponuję przegłosować pkt 2, który czytałem, do rozdziału X, czy jest on potrzebny. To znaczy powtórzę państwu ten punkt: „W razie wystąpienia potrzeby, wybory uzupełniające odbywają się na następnym zjeździe”.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Poddaję pod głosowanie. Kto z państwa jest za wpisaniem punktu 2? Dziękuję. Kto jest przeciw wpisaniu tego punktu? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała przeciw dopisywaniu punktu 2 do rozdziału X.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ponieważ wszystkie rozdziały zostały przegłosowane i wszystkie rozdziały wraz z poprawkami zostały już omówione, w imieniu swoim i komisji dziękuję za współpracę całej sali [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Prezydium prosi, by pan pozostał na swoim miejscu, ponieważ jest wniosek formalny, podpisany przez kilku delegatów, mianowicie wnoszących o powtórzenie głosowania punktu 6 rozdziału II z następującym uzasadnieniem: „Stanowczo protestujemy przeciwko sposobowi przeprowadzenia głosowań przez przedstawiciela Komisji Statutowej. Niedopuszczalnym jest odwracanie kolejności głosowań wariantów w porównaniu z tekstem dostarczonym delegatom. Tak było w przypadku punktu 6 rozdziału II. Badania na całym świecie wykazują, że kolejność głosowań wpływa na wyniki. Ponadto przewodniczący pozwolił sobie na sugerujący komentarz przed głosowaniem, iż głosowanie na początku wariantu III uwolniłoby, przy wyniku pozytywnym, delegatów przed dalszymi głosowaniami. Końcowy wynik głosowań – wariant II, dopuszczający, że region będzie miał tylko o jednego kandydata więcej niż liczba mandatów. Na czym więc będzie polegać wybór? W wielu regionach może okazać się, że delegaci po prostu akceptują lub ewentualnie odrzucają listy regionalne, a nie wybierają spośród większej puli kandydatów zgłaszanych przez region. Wnosimy o powtórzenie głosowania punktu 6 rozdziału II”.

Czy ktoś z państwa chciałby się wypowiedzieć przeciwko wnioskowi, zgodnie z regulaminem obrad? Mikrofon nr 10 był pierwszy.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jestem zdecydowanie przeciwny wracaniu do głosowań powtórnych. My z tej sali nie wyjdziemy, bo za chwilę się znowu komuś coś przypomni i będzie żądał następnych powtórek.

Druga sprawa: w końcu wszystkie trzy warianty były zapisane i nawet przed przystąpieniem do głosowania większość na pewno była zdecydowana na któryś wariant. Uważam, że nie powinniśmy wracać do głosowania [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Zgodnie z regulaminem obrad tylko jeden głos przeciw wnioskowi formalnemu – poddaję go pod głosowanie państwa.

Kto jest za tym, by powtórzyć głosowanie punktu 6 rozdziału II, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw?

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw powtórnemu głosowaniu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. W ten sposób zakończyliśmy I czytanie regulaminu wyborów władz Związku. Proszę o drugi mikrofon.

[KWESTIA BIERNEGO PRAWA WYBORCZEGO DELEGATÓW

NYSY, KĘDZIERZYNA-KOŹLA, KUTNA

I FEDERACJI TARNOBRZESKIEJ]

[PD 1kzd_2t_022_19810928 – 20 minut 31 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, ale jest jeszcze pewna sprawa, którą musimy odczytać, która niedawno wpłynęła. Otóż do Komisji Statutowej wpłynęło pismo od delegatów następujących okręgów: Kędzierzyn, Nysa, Kutno i Federacja Tarnobrzeska. Pismo to brzmi – ja przepraszam, jeśli będę czytał wolno, ale charakter jest dla mnie nieczytelny za bardzo, więc to będzie trwało:

„Każdy z wariantów opracowanej ordynacji wyborczej pozbawia biernego prawa wyborczego delegatów Nysy, Kędzierzyna-Koźla, Kutna i Federacji Tarnobrzeskiej. Jest to sprzeczne z § 9 pkt 1 statutu. Dotychczas regiony te były pełnoprawne, patrz sprawozdania Krajowej Komisji Rewizyjnej. Zwracamy się o zinterpretowanie statusu tych regionów przez ekspertów biorących udział w opracowaniu zmian statutu”.

Przypominam państwu, że Komisja Statutowa zwracała się o zinterpretowanie tego punktu statutu, który mówi, że za zarząd regionalny uważa się taki zarząd, który posiada w swoim zakresie co najmniej jedno województwo. W tym przypadku te regiony oczywiście nie spełniają tego warunku. W związku z tym prosiłbym pana Strzembosza o wyrażenie opinii eksperta.

ADAM STRZEMBOSZ

Proszę państwa. Zwrócono się do mnie w tej sprawie. Ja mogę wyrazić swoją osobistą opinię, tylko z pewnymi zastrzeżeniami. To znaczy powiem państwu, jak ja rozumiem statut i moc jego wiążącą. Zgodnie ze statutem związek ma tylko jednego rodzaju jednostki terytorialne. Są to regiony. Jeżeli te ziemie czy ośrodki, które zostały przed chwilą wymienione, nie podlegają w jakiejkolwiek formie jednostce organizacyjnej, co do której jest powszechna opinia, że jest to region, trudno te ziemie czy ośrodki traktować zgodnie z obowiązującym statutem inaczej jak regiony, jeżeli one były bezpośrednio podporządkowane Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Wobec tego, że są to tereny małe, nie mogą one mieć do Krajowej Komisji wybranych delegatów. Mogą je jedynie reprezentować przewodniczący regionów, którzy z urzędu wchodzą do Krajowej Komisji.

Powstaje kwestia, czy taki region, dotychczas w każdym razie uznawany za region, traci ten swój status w momencie, jeżeli zostanie uchwalona taka zmiana w statucie, która wymaga, by region obejmował co najmniej jedno województwo. Otóż, moim zdaniem, tego statusu automatycznie nie traci, chociażby dlatego że wyraźnie się w statucie mówi, że o wszystkich zmianach terytorialnych poszczególnych regionów musi Komisja Krajowa zadecydować.

Wobec tego, że żadna Komisja Krajowa czy jakikolwiek organ centralny nie mógł takiej decyzji dotąd podjąć, bo statut został ledwie uchwalony, a te tereny czy ośrodki, jak je tam się nazywa – ziemie, nadal posiadają moim zdaniem status regionu, jeżeli taki status posiadały.

Można by tutaj jeszcze dodatkowo wesprzeć moje rozumowanie argumentem, że prawo wstecz nie działa. Zmiana statutu nie może automatycznie rzutować na status prawny regionu. No a gdyby ten region miał być nawet w jakikolwiek sposób podzielony, przyłączony do jednego z regionów, to albo obecna władza centralna, to znaczy KKP, albo Komisja Krajowa musiałaby taką decyzję w jakimś momencie podjąć, a to się nie stało.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mikrofon drugi, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, chciałem zwrócić uwagę na jedną sprawę w tym zakresie, mianowicie te okręgi czy ziemie nie zostały, o ile zrozumiałem w czasie mojej pracy w Komisji Zjazdowej, uznane przez Krajową Komisję Wyborczą za regiony. Krajowa Komisja Wyborcza uznała mandaty z tych ziem, ponieważ reprezentują pewną liczbę członków, natomiast nie uznała dotychczas, tak jak zrozumiałem, wyboru do zarządów regionalnych tych ziem, i jak w sprawozdaniu Krajowej Komisji Wyborczej to figuruje, mamy 38 regionów w chwili rozpoczęcia zjazdu i 4 terytoria, które nie są regionami.

Opierało się to na uchwale Krajowej Komisji Porozumiewawczej, która mówiła, że w jednym regionie nie może być więcej niż jedno województwo. W wyniku tego zredukowano liczbę regionów. Te cztery terytoria nie podporządkowały się uchwale Krajowej Komisji Porozumiewawczej i, jak rozumiem, w związku z tym nie uzyskały praw regionów na moment rozpoczęcia zjazdu.

Prosiłbym, żeby być może przewodniczący Krajowej Komisji Wyborczej pan Kopaczewski się wypowiedział, bo być może źle interpretuję intencje Krajowej Komisji Wyborczej, która się na tym znała. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ dyskusja na ten temat nie jest w programie obrad, musiałbym poprosić salę o zgodę na kontynuowanie tej dyskusji. Zgodziliśmy się na wyrażenie opinii przez eksperta. Są już natomiast kolejni dyskutanci.

Czy państwo zgadzacie się na kontynuowanie dyskusji na ten temat? Proszę o podniesienie mandatów w górę tych, którzy chcą, by dyskusja na ten temat była kontynuowana. Dziękuję. Kto z państwa jest za tym, by tego tematu dziś nie poruszać? Dziękuję bardzo. Kto z państwa wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

I proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała, aby w dniu dzisiejszym tego tematu nie poruszać.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Komisję Statutową o zakończenie swych czynności.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dziękuję państwu za współpracę [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Proszę, drugi mikrofon.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Chciałbym jeszcze wyjaśnić państwu, w szczególności tym wszystkim, którzy o to pytali, że jutro otrzymacie państwo wydruk naszych dzisiejszych ustaleń odnośnie do ordynacji wyborczej, a następnie odbędzie się drugie, ostateczne czytanie tej ordynacji z zatwierdzeniem.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, w międzyczasie wpłynął do nas wniosek formalny, którego treść pozwolę sobie odczytać w całości. Kolega Jan Śliwiński z Regionu Wielkopolska zgłasza wniosek następujący: „Proszę o udzielenie głosu panu Wojtkowi Eymontowi, przedstawicielowi organizacji polonijnej o nazwie Solidarność. Związek Wolnych Polaków w Australii. Związek ten zobowiązał się do przekazania jednego miliona dolarów w formie lekarstw. Pierwsze dwa transporty już nadeszły”. Podpisał kolega Śliwiński.

Czy państwo wyrazicie zgodę na zabranie głosu przez pana Eymonta? Proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów głosowała za tym, abyśmy udzielili gościowi głosu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek prezydium II tury I KZD

W związku z tym proszę pana Wojtka Eymonta o zabranie głosu z trybuny zjazdowej [oklaski].

WOJCIECH EYMONT

Dobry wieczór państwu, nazywam się Wojtek Eymont. Jestem z Sydney z Australii. Jestem po raz pierwszy w kraju od 15 lat. Pragnę przekazać najserdeczniejsze pozdrowienia i życzenia osiągnięcia sukcesu w waszej działalności od wszystkich Polaków w Australii, a także od wszystkich Australijczyków, którzy z wielkim przejęciem śledzą losy „Solidarności” [oklaski].

Ostatnio w Sydney jeden z aktywniejszych działaczy Polonii polskich, pan Karol Wejman, były wrocławianin z Wrocławia, założył specjalną organizację polonijną pod nazwą Solidarity, The Association of Free Poles in Australia, czyli Solidarność. Związek Wolnych Polaków w Australii. Jedynym celem tej organizacji jest współpraca i pomoc dla waszego Związku [oklaski]. W imieniu tej organizacji chciałbym przekazać wiadomość, że jak już było powiedziane, ta organizacja zobowiązała się do przekazania miliona dolarów wartości lekarstw na Bank Leków „Solidarności”. Dwa transporty już zostały przekazane, jeden statkiem „Generał Kleeberg” a drugi „Adamem Mickiewiczem” [oklaski].

Dziękuję państwu bardzo. Chciałem jeszcze tylko dodać, że jestem szalenie wzruszony, że miałem możność być tutaj obserwować kongres i wydarzenia w Polsce. Dziękuję państwu bardzo [oklaski].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dziękujemy za wystąpienie. Proszę państwa o powstanie z miejsc. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wyprowadzić.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_022_19810928]

KONIEC TRZECIEGO DNIA OBRAD II TURY I KZD – 28 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Witold Piotr Zalewski (ur. 1934) – 1960–1989 pracownik (gł. projektant, kierownik zespołu) w Biurze Projektów i Realizacji Inwestycji Przemysłu Syntezy Chemicznej „Prosynchem” w Gliwicach, 1980–1999 członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w Prosynchemie, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, kierownik Komisji Organizacyjno-Prawnej ZR, 1981–1982 internowany.

[2] Walery Wysocki (ur. 1947) – mechanik samochodowy, pracownik Oddziału Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zgorzelcu, w 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Oddziale PKS w Zgorzelcu i KZ tamże oraz MKZ Ziemi Zgorzeleckiej, w 1981 r. członek Prezydium Delegatury ZR Dolny Śląsk w Zgorzelcu.

[3] Krzysztof Szeglowski (1947–2007) – technik bhp, podoficer pożarnictwa, pracownik Kombinatu Budownictwa Komunalnego, Zakład nr 2 w Lęborku, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego oraz delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, a następnie Komisji Koordynacyjnej w KBK w Słupsku, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Lęborku, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Słupsk, 1981–1982 i w 1982 r. internowany.

[4] Janusz Karol Rejdych (1935–1989) – technik energetyk, 1969–1989 pracownik Zakładów Energetycznych Okręgu Południowego w Katowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w ZE Okręgu Południowego w Katowicach, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[5] Zenon Perwenis (ur. 1949) – 1966–1993 pracownik Zakładów Mechanicznych im. gen. Karola Świerczewskiego „Zamach” (od 1990 ABB Zamech Ltd) w Elblągu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i Prezydium KZ Zamech, w 1980 r. współorganizator Krajowej Komisji Koordynacyjnej Energetyków Polskich, w 1981 r. członek Prezydium ZR Elbląg, kierownik Biura Informacyjnego, 1981–1982 internowany.

[6] Henryk Kuliński (1932–2004) – technik lotniczy, pracownik Zakładów Urządzeń Chemicznych i Armatury Precyzyjnej „Chemar” w Kielcach, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Świętokrzyskiego, 1981–1982 internowany.

[7] Andrzej Włodzimierz Sosnowski (ur. 1943) – lekarz, pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Płocku, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w WSzZ w Płocku i KZ tamże, w 1981 r. członek Prezydium ZR Płock, przewodniczący Sekcji Służby Zdrowia Regionu Płock, 1981–1982 internowany.

[8] Henryk Józef Olszewski (ur. 1944) – technik obuwniczy, pracownik Radomskich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Radoskór” w Radomiu, członek KZ tamże i Komisji Rewizyjnej Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska.

[9] Jerzy Lech Kurkowski (1948–2004) – lekarz w Centralnym Szpitalu Klinicznym Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach, członek Prezydium KZ w CSK ŚAM oraz Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Jastrzębiu, przewodniczący Sekcji Regionalnej Służby Zdrowia, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[10] Piotr Rafał Wiekiera (ur. 1954) – 1972–1983 sędzia sądu powiatowego w Olkuszu (od 1975 Sąd Rejonowy), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy Sądzie Rejonowym w Olkuszu, przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Olkuszu oraz Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości Polski Południowej w Krakowie.

[11] Ryszard Wojciech Słowik (ur. 1954) – inżynier elektryk, naczelnik Sekcji Gospodarki Paliwowo-Smarowniczej w PTSB „Transbud” Częstochowa, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego w Transbudzie i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PTSB „Transbud” Częstochowa, w 1981 r. członek ZR Częstochowa (odpowiedzialny za problematykę samorządu pracowniczego), 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[12] Marian Zembrzuski (ur. 1947) – 1969–1980 pracownik Kombinatu Budowlanego w Częstochowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. oddelegowany do pracy w Regionalnym Komitecie Założycielskim w Częstochowie (następnie ZR Częstochowa), pracownik powielarni. W 1981 r. członek regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Częstochowie, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA; 15 VIII 1981 r. został zatrzymany podczas plakatowania (m.in. słynnego plakatu z karykaturą Breżniewa), zwolniony dwa dni później za poręczeniem „Solidarności”. 21 IX 1981 r. został aresztowany. Zwolniono go po tygodniu po groźbie strajku regionalnego „Solidarności”. 18 XI 1981 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie na rok więzienia w zawieszeniu na 3 lata i grzywnę w wys. 3 tys. zł.

[13] Zbigniew Horski – 1980–1981 członek redakcji „Biuletynu Informacyjnego Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych «Solidarność» HBB” w Częstochowie (przemianowanego na „Biuletyn Informacyjny »Solidarność« Huty Żelaza w Częstochowie”), w 1981 r. redaktor naczelny „Informatora Związkowego”, rzecznik prasowy ZR Częstochowa.

[14] Stanisław Knaś (ur. 1934) – geolog, od 1974 r. pracownik Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów” w Bełchatowie, w 1980 r. współorganizator NSZZ „Solidarność” w Bełchatowskim Okręgu Przemysłowym, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w KWB „Bełchatów”, w 1981 r. przewodniczący Delegatury Ziemi Piotrkowskiej w Bełchatowie, członek ZR Regionu Piotrków Trybunalski, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[15] Henryk Wujec (ur. 1941) – fizyk, 1978–1981 pracownik Polskiego Komitetu Normalizacji Miar i Jakości, w sierpniu 1980 r. członek ursuskiego Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża, od 1980 r. doradca MKZ Mazowsze, członek prezydium MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, a także KK, 1981–1982 internowany.

[16] Piotr Włodzimierz Kuczyński (ur. 1950) – inżynier elektronik, pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Urządzeń Informatyki w Zakładach Mechaniczno-Precyzyjnych „Mera-Błonie” w Błoniu, w 1981 r. sekretarz ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[17] Paweł Niezgodzki (ur. 1951) – inżynier mechanik, st. asystent w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, 1980–1981 członek Prezydium RKP PAN, zastępca sekretarza Zarządu Głównego NSZZ „Solidarność” Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty, członek Zarządu MKZ Mazowsze (rzecznik prasowy), w 1981 r. kierownik Biura Informacyjnego ZR Mazowsze.

[18] Krzysztof Bobiński (ur. 1949) – dziennikarz i publicysta, 1976–2000 warszawski korespondent „Financial Times”.

[19] Nikołaj Bajbakow (1911–2008) – 1965–1985 wicepremier i przewodniczący Państwowego Komitetu Planowania ZSRR.

[20] Jerzy Bielecki (1920–2010) – od 1976 r. kierownik działu informacji krajowej w „Trybunie Ludu”, od 1981 r. sekretarz redakcji.

[21] Władysław Loranc (ur. 1930) – 1974–1981 podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuki, 1981–1982 przewodniczący Komitetu ds. Radia i Telewizji.

[22] Tadeusz Samitowski (ur. 1945) – dziennikarz telewizyjny, od 1969 r. pracownik Komitetu ds. Radia i Telewizji.

[23] Jan Kazimierz Budnik (ur. 1953) – technik elektryk, kierownik w Zespole Zakładów Budowlano-Remontowych Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Nowym Sączu, w sierpniu 1980 r. członek Komitetu Strajkowego w WSM, pracownik MKZ Kraków, członek MKZ Małopolska, w 1981 r. ZR Małopolska.

[24] Czesław Florian Jezierski (ur. 1939) – 1965–1980 nauczyciel w Medycznym Studium Zawodowym we Wrocławiu, 1980–1995 adiunkt na AWF we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy Okręgowym Kolejowym Szpitalu Kolejowym we Wrocławiu, następnie przewodniczący KZ, od 1980 r. członek Zarządu Sekcji Dolnośląskiej Służby Zdrowia „Solidarności”, 1981–1982 internowany.

[25] Zbigniew Marian Żmudziak (ur. 1950) – od 1977 r. funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, 1977–1981 dzielnicowy IV Komisariatu Komendy Miejskiej MO w Lublinie, w 1981 r. współzałożyciel Tymczasowego Komitetu Założycielskiego NSZZ Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej woj. lubelskiego, członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego ZZ FMO, 18 VI 1981 r. zwolniony z pracy „dla dobra służby”, w 1982 r. internowany.

[26] Zdzisław Kościelniak – sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, w 1980 r. wpisał do rejestrowanego przez siebie statutu NSZZ „Solidarność” zapis o kierowniczej roli PZPR oraz wykreślił z niego zapisy dotyczące prawa do strajku. Wpisanie tych zmian, nieustalonych ze związkiem, doprowadziło do tzw. kryzysu rejestracyjnego.

[27] Stanisław Szczuka (ur. 1928) – 1955–1993 adwokat, od 1956 r. zaangażowany w prowadzenie spraw politycznych, w 1981 r. wystąpił m.in. do sądu o rejestrację „Solidarności Wiejskiej”, w 1981 r. reprezentował przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie Ogólnopolski Komitet Założycielski Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.

[28] Hilary Jastak (1914–2000) – 1949–1984 proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni, 17 VIII 1980 r. (nie czekając na zgodę władz) odprawił mszę polową podczas strajku w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i w Porcie Gdyńskim.

[29] Antoni Abraham (1869–1923) – kaszubski działacz społeczny, pisarz, propagator polskości Pomorza, w 1919 r. jeden z polskich delegatów na konferencję pokojową w Wersalu, gdzie domagał się przyłączenia Kaszub do Polski.

[30] Franciszek Sędzicki (1882–1957) – pisarz i poeta kaszubski, dziennikarz i bibliotekarz.

[31] Krzysztof Romuald Turkowski (ur. 1954) – historyk, bibliotekarz w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu, od 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, w 1981 r. jego rzecznik prasowy, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk (członek Komisji ds. Przeszeregowań i Zatrudnienia).

[32] Halina Mikołajska (właściwie Helena, 1925–1989) – aktorka, od 1963 r. związana z teatrami Współczesnym i Narodowym w Warszawie, 1976–1981 członek Komitetu Obrony Robotników, w 1980 r. współzałożycielka Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowana.

[33] Bogusław Kazimierz Gołąb (ur. 1946) – technik budowy okrętów, 1972–1987 pracownik Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Północnej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w Stoczni Północnej i wiceprzewodniczący KZ tamże, członek MKZ w Gdańsku, w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańskiego, współorganizator I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki” w hali „Olivia”, 1981–1982 internowany.

[34] Wiesław Andrzej Kamiński (ur. 1949) – nauczyciel akademicki, pracownik Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie Komisji Wydziałowej na UMCS oraz Prezydium MKZ w Lublinie, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[35] Janusz Grzelak (ur. 1941) – psycholog, od 1966 r. pracownik naukowy Uniwersytetu Warszawskiego (1978–1985 kierownik Zakładu Psychologii Organizacji i Pracy w Instytucie Psychologii UW), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ UW, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, członek grupy programowej Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”.

[36] Henryk Mierzejewski (ur. 1949) – 1969–1983 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (m.n. monter kadłubów), w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w stoczni, członek Prezydium zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ, członek prezydium, skarbnik, od 1980 r. członek Społecznego Komitetu Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni; w 1981 członek ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[37] Bogdan Jan Hełka (ur. 1946) – inżynier mechanik, 1974–1983 pracownik Biura Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego Oddział w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w BPPCiW w Opolu.

Czwarty dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

29 września 1981 r.

Początek czwartego dnia obrad II tury I KZD – 29 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_023_19810929]

[Delegaci śpiewają pieśń Sto lat, dźwięk syreny]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Prosimy delegatów o zajmowanie miejsc na sali. Taki właśnie sygnał będzie zwoływał nas na rozpoczynanie obrad.

LESŁAW PAGA (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, w trakcie zajmowania miejsc przez delegatów chciałbym poinformować, że w związku z przekazanymi pytaniami delegatów, Biuro Organizacyjne informuje, iż z Regionu Gdańskiego status obserwatora posiada około 400 przedstawicieli komisji zakładowych, w większości wytypowanych przez zarząd regionu. Znajdują się wśród nich przedstawiciele wytypowani przez Komisję Zakładową Stoczni Gdańskiej.

Równocześnie Biuro Organizacyjne informuje, że służbę porządkową zjazdu stanowią robotnicy Stoczni Gdańskiej. Jest to odpowiedź na liczne zapytania do prezydium zjazdu, dotyczące uczestnictwa przedstawicieli zakładowej organizacji związkowej ze Stoczni Gdańskiej w pracach zjazdu jako obserwatorzy i jako służba porządkowa.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Bardzo proszę delegatów o szybkie zajmowanie miejsc na sali obrad [dźwięk syreny].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Koledzy, bardzo prosimy, żeby każdy podpisał listę obecności oraz o bardzo szybkie zajmowanie miejsc. Zegar wskazuje, że już jest to 7 min od nominalnego czasu rozpoczęcia obrad. Bardzo prosimy o zajmowanie miejsc.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę przygotować poczet sztandarowy.

Bardzo proszę o powstanie z miejsc. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wprowadzić. Do hymnu.

[Delegaci śpiewają hymn narodowy]

[ŻYCZENIA URODZINOWE DLA LECHA WAŁĘSY.

PRZEDSTAWIENIE PORZĄDKU OBRAD]

[PD 1kzd_2t_023_19810928 – 6 minut 21 sekund]

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Dzień dobry, witamy w czwartym dniu obrad. Panu Lechowi Wałęsie składamy serdeczne życzenia i prosimy wszystkich państwa o wyrażenie swoich serdeczności, szczególnie w czasie przerw [głos syreny]. Przepraszamy bardzo za ten efekt akustyczny.

Proszę państwa, na początku chciałem państwu przedstawić porządek obrad w dniu dzisiejszym. Sięgamy w tym celu do wydruku i do porządku obrad, który zatwierdziliśmy w pierwszym dniu. Zgodnie z tym porządkiem mamy dzisiaj pod punktem 12 dyskusję nad informacją KKP, sprawozdaniami KKP oraz kwestią udzielenia absolutorium.

Następnie jak tylko Komisja Statutowa będzie gotowa, przystąpimy do II czytania projektu ordynacji wyborczej. W międzyczasie będziemy również wprowadzać kolejne czytania uchwał zjazdu. Natomiast o godz. 15.00, na sesji popołudniowej przewidujemy rozpoczęcie dyskusji programowej.

Równocześnie z zakończeniem procesu zatwierdzania ordynacji wyborczej, regulaminu wyborczego, do pracy przystąpi Komisja Mandatowo-Wyborcza, która poda nam odpowiednie komunikaty, dotyczące otwarcia listy kandydatów, procedury wyborczej itp. Przystępujemy do porządku obrad.

[DYSKUSJA NAD SPRAWOZDANIEM KKP]

[PD 1kzd_2t_023_19810929 – 9 minut 3 sekundy]

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dzień dobry państwu, Michał Kurowski, Pomorze Zachodnie. Podejmując mikrofon, życzę wszystkim zabierającym głos wypowiedzi na miarę czasu i miejsca. Kontynuujemy dyskusję nad sprawozdaniem KKP z wyłączeniem problemów samorządu. Do dyskusji zapisało się 6 osób. Poproszę w kolejności o zabranie głosu pana Franciszka Karpińskiego z Regionu Wielkopolska. Jednocześnie chciałbym przypomnieć, że mamy jeszcze jedno zaległe wyjaśnienie członka prezydium KKP, pana Andrzeja Słowika, którego prosiłbym o przygotowanie się również do zabrania głosu.

Proszę, pan Karpiński. W następnej kolejności pan Jan Szafrański, również z Wielkopolski. Czy jest pan Karpiński na sali? Co? Zmieniać kolejność? Wobec tego poproszę pana Jana Szafrańskiego z Wielkopolski. Proszę o przedstawienie się.

JAN SZAFRAŃSKI

Szafrański Jan, Region Wielkopolska, 036. Szanowni zebrani, ja, słuchając Komisji Krajowej, doszedłem do wniosku, że tylko tam były podejmowane górnolotne słowa, wszystko gdzieś bujanie w obłokach. Nie ma nic konkretnie w tym sprawozdaniu spraw takich, które zostały załatwione w okresie ostatniego roku, i nie widziałem też próby pokazania takich spraw, które nie zostały załatwione z takich czy innych powodów. Ja będę tu mówił na przykładzie Cegielskiego w tej chwili i nie chciałbym, żeby ktoś wziął to, jako że chcę załatwić swoje sprawy. Tylko taki przykład dam i może państwo się ze mną zgodzą.

Jeśli chodzi o pierwszą sprawę, to jest sprawa w postulatach załatwiania pierwszej kategorii zatrudnienia pracowników. Między innymi nasza komisja zakładowa od ubiegłego roku stara się załatwić tę sprawę zatrudnienia pierwszej kategorii pracownikom hamowni. Sprawa ta była w KKP dogadywana, pan Gwiazda opiniował tę sprawę, a my do dzisiaj nie możemy nic załatwić. Więc tu między innymi właśnie się pokazuje praca naszej Komisji Krajowej. I przypatrzmy się teraz, czy ci ludzie pracowali dobrze, czy nie. I tym ludziom, którzy zostaną wybrani, my musimy dać konkretne polecenia, żeby załatwiali sprawy, które wychodzą z warsztatów pracy. Ażebyśmy tu nie bujali w obłokach, nie mówili, że my, jeśli Sejm coś uchwali, to my to będziemy bojkotować. My mamy konkretne porozumienia gdańskie, szczecińskie, jastrzębskie niezałatwione do tej chwili!

Między innymi druga sprawa. Pan Rulewski brał udział w rozmowach z rządem na temat racji żywnościowych, na temat kartek. Jak można było dopuścić do tego, żeby dzielić ludzi w jednym zakładzie? Żeby jednym dać 4 kg, a temu, co metr od niego pracuje, dać 3 kg? Ja nie wiem, czy ludzie nie myślą, jakie podejmują uchwały? No, trzeba się przyjść zapytać. Chyba lepsze zło by było takie, gdyby wszyscy mieli równo nawet po te 3 kg, a nie wyróżniać jednych – mówię, na jednej fabryce pracują, metr obok siebie. Jeden ma 4 kg w tej chwili, drugi ma 3 kg. My mamy problemy, ludzie nie chcą odbierać tego. Co my mamy robić? Wszystko się spycha na doły. Gdzieś do góry się coś załatwia, na doły się to spycha, i my mamy się zabijać? My się prosimy ludziom, żeby odbierali kartki.

A tu chciałem powiedzieć, jeśli chodzi o tą… Mamy elektrownię. W Polsce wszystkie elektrownie są za… pierwszej kategorii pracy. W Cegielskim tego załatwić nie możemy. I tak malarze. Nazwało ich się malarzami, byli lakiernicy. W pewnym okresie czasu nazwało ich się malarzami, żeby nie dać im tych przywilejów, które im się należą. Teraz mamy obawę jeszcze, bo znów gdzieś ktoś usiądzie i zacznie rozmawiać, i temu lakiernikowi na dole da, a temu człowiekowi, który jeździ na suwnicy do góry, to powiedzą – on nie, bo on nie jest lakiernikiem. Tu trzeba patrzeć, tu trzeba konfrontować te sprawy z załogami, żeby wychodzić do rządu, jak się rozmawia, z konkretnymi sprawami, żeby nie dać się wpuścić w maliny. Bo tu chodzi o to, żeby nas rozbić, żeby rozbić na warsztacie ludzi, właśnie takimi głupimi pociągnięciami.

Następna sprawa. Nie wiem, jak Krajowa Komisja się ustosunkowała do uchwały rządu w sprawie wcześniejszych emerytur. Proszę państwa, chyba macie wszyscy ten sam dylemat. Ta sprawa jest wyłącznie stworzona do ludzi ze zjednoczeń i z wyższych sfer. U nas w zakładach mogą jeszcze patrzeć na to, że pójdą ludzie z biur. Ale ci, którzy ciężko pracowali na maszynach, to w tej chwili już wiemy i widzimy, że dyrekcje się nie chcą zgodzić, bo tam jest klauzula, że to musi być za porozumieniem stron. I dyrekcje się nie chcą zgodzić. Znów nam spadło na głowę. I my znów będziemy na dole walczyć. Gdzieś ktoś się zgodził. Nie wiem, czy się zgodził, czy nie, w każdym razie Krajowa Komisja nie zajęła stanowiska w tej sprawie. A myśmy mówili.

Następna sprawa, czysto wyłącznie związkowa. Bez sejmikowania tutaj zajmiemy się właśnie tymi sprawami. Jest w postulatach gdańskich, szczecińskich, że pracownicy, którzy są zdjęci przez lekarza, którzy nie mogą wykonywać swojego zawodu, mają mieć płacę, taką, jaką mieli na poprzednim stanowisku. Minął rok i w tej chwili jest jeszcze gorzej, bo tych pracowników już nie ma gdzie zatrudniać. Dyrekcja nam oświadcza, że my będziemy musieli tych ludzi zwalniać, bo my nie mamy stanowisk pracy, bo tam są ograniczenia.

I tu są nasze sprawy, te musimy załatwiać. I my musimy jako zjazd w układzie takim podjąć decyzję. Ja stawiam wniosek: czy wszyscy ludzie, którzy mają prawo korzystać z wcześniejszej emerytury, powinni iść na emerytury?

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czas wypowiedzi minął.

JAN SZAFRAŃSKI

A nie żeby nam stawiali konkretne problemy, że tych puścimy, a tych nie.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czas wypowiedzi minął. Proszę salę o ewentualne pozwolenie kontynuowania. Dziękuję. Proszę kontynuować.

JAN SZAFRAŃSKI

Dziękuję uprzejmie.

Wracam jeszcze w tej chwili do tych pracowników, którzy zostali zdjęci przez lekarza. Pracuje jako tokarz. Zarabia te przykładowo 8, 9, a nawet 10 tys. zł. Znamy sytuacje, że nas męczyli, pracowaliśmy po 12 godzin dziennie. Zdjęty przez lekarza traci połowę zarobku. No więc się kombinuje, robi się z niego nastawiacza, coś jeszcze innego, blokując naturalnie znów etaty nastawiaczy. No tę sprawę musimy załatwić. My musimy to prawnie załatwić, żeby ten pracownik, który zostaje zdjęty przez lekarza, był usatysfakcjonowany. Przecież on nie ze swoich widzimisię schodzi, tylko lekarz go zdejmuje, bo stwierdza, że on nie jest w stanie wykonywać tej pracy.

Następna sprawa. Sprawa rekompensat. Krajowa Komisja zwróciła się do regionów, żeby wydały opinie, jakie rekompensaty powinny być. Pytam się – z regionu np. Wielkopolski wyszła, czy to jest akurat dobre czy nie, to ja nie będę w tej chwili dyskutować, w każdym razie u nas było policzone, że 200 zł powinna być rekompensata. Tym bardziej że pan Krasiński[1] powiedział, że to będzie pełna rekompensata, i to chciałem podkreślić. Komisja Krajowa podjęła uchwałę, że będzie 175. A my dostajemy 160, i co dalej? Następna sprawa niezałatwiona, odłożona. I takich spraw by można tu wyliczać całą masę. Zaczynamy, nie kończymy.

Na I turze zjazdu powiedzieliśmy, że dajemy wotum nieufności generalnemu prokuratorowi, i co dalej, się pytam? Powiedzieliśmy, że będziemy bojkotować, tu padały słowa, że my będziemy bojkotować uchwałę Sejmu. Nie dali ludziom wiz do wjazdu do Polski. I co myśmy zrobili? Nie wjechali!

No więc naprawdę proszę, żebyśmy się zajęli sprawami bardziej konkretnymi bolącymi ludzi. Bo przyjedziemy do zakładu pracy, ludzie nas tam rozliczą z tego, że myśmy gadali dużo, bujali w obłokach, a konkretnych spraw ludzkich żeśmy nie załatwiali [oklaski].

Może ja zabierałem głos, czytając protest. To jest nie na temat w tej chwili i jak mi państwo odbierzecie głos, to nie będę mógł tego powiedzieć, ale chciałem zwrócić uwagę. Tak rozgorączkowana była sala, kiedy mówiłem o pieniążkach zaakceptowanych przez Prezydium Krajowej Komisji na regiony i na członków Krajowej Komisji. Proszę się naprawdę nad tym zastanowić. U nas załoga na ten temat dyskutowała i jest zgodna, że górny pułap 17 tys. zł może być, ale bez dodatków, bo z dodatkami to wychodzi ponad 20 tys. – do 23. A w Polsce w tej chwili pracownicy tyle nie zarabiają i bardzo proszę, żeby wziąć to pod uwagę.

Mój wniosek ostateczny jest taki, żeby naprawdę zająć się sprawami konkretnymi. Ja to podałem na przykładzie zakładów Cegielskiego, ale wiem i jestem przekonany, że takie problemy mają wszyscy, którzy są na dole z ludźmi. I jestem o tym przekonany. I te sprawy proszę zjazd, żeby załatwiał. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jako kolejny zabierze głos członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej Andrzej Słowik. Złoży wyjaśnienie w sprawie nieobecności na prezydium.

[WYJAŚNIENIE ANDRZEJA SŁOWIKA W SPRAWIE JEGO NIEOBECNOŚCI NA POSIEDZENIU PREZYDIUM KKP 22 WRZEŚNIA 1981 R.

CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD SPRAWOZDANIEM KKP]

[PD 1kzd_2t_023_19810929 – 21 minut 38 sekund]

ANDRZEJ SŁOWIK

Proszę państwa, ja przedstawię po prostu fakty. Wnioski wyciągniecie państwo sami, zresztą z wyjaśnień kolegów wiecie już, że prezydium było wyznaczone wcześniej w Warszawie, w poniedziałek. Bez uzgodnienia terminu i miejsca zostało przeniesione do Gdańska. Po prostu nie mogłem wziąć udziału ze względu na odbywające się w Łodzi Walne Zebranie Delegatów i musiałbym postąpić tak samo, jak postąpiono ze mną, to znaczy wszystkich delegatów podporządkować jednej osobie ze względu na to, że byłbym w tym czasie poza Łodzią. To wszystko, co mam do powiedzenia. Wnioski dla państwa. Dziękuję bardzo.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję za wyjaśnienie.

W dyskusji zabierze głos Franciszek Karpiński z Regionu Wielkopolska, a przygotuje się pan Ignacy Czeżyk z Regionu Środkowo-Wschodniego.

FRANCISZEK KARPIŃSKI

Szanowni państwo, szanowni goście i szanowni również delegaci! Mój głos będzie raczej głosem związanym trochę z historią. Jeżeli chodzi właściwie o nasz stosunek tego całego tutaj zgromadzenia, naszego pierwszego zjazdu, tego właśnie Zjazdu, który będzie kamieniem milowym w dziejach naszej historii, musimy zastanowić się nad elementami, które przyczyniły się do tego, że tu wszyscy jesteśmy, w znaczeniu takim, jakim my to odczuwamy i przeżywamy. Mianowicie w takim znaczeniu, w jakim usłyszeliśmy głos seniora, prof. ekonomii Edwarda Lipińskiego, głos Boruty-Spiechowicza, tych ludzi, którzy jak łuki między pokoleniami łączą dawne i młodsze laty.

Co do wystąpienia gen. Spiechowicza, powiem, że drugi raz tu w Gdańsku, w „Olivii”, spotkałem się, bo spotkały się raczej fakty historyczne, które tak dziwnie ze sobą się splatają. Taką małą glossę tylko przytoczę w stosunku do Romana Abrahama…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale dyskusja dotyczy sprawozdania KKP.

FRANCISZEK KARPIŃSKI

Tak, właśnie, i w tym aspekcie mówię. Pierwsze zagadnienia związane ze sprawozdaniem mówią o tym, że jesteśmy ruchem dopiero jednorocznym. Jeszcze nie jesteśmy podsumowani. Nie jesteśmy w tym znaczeniu ruchu społecznego, czy ruchu zawodowego, w jakim powinniśmy już w tej chwili na naszym zjeździe ustalić pewne dane, jeżeli chodzi o genezę naszego ruchu, z uwagi na to, że różne mamy przeżycia, różne konfrontacje. I mówię dlatego właśnie, że te pokolenia, które tutaj się składają na tę dzisiaj żywiołową całość związaną z naszym związkiem, te pokolenia tutaj znajdują swoje miejsca…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Po raz drugi proszę, żeby trzymać się tematu dyskusji. Pozostała minuta na wypowiedź.

FRANCISZEK KARPIŃSKI

…Wydaje mi się, że jak dawniej Liga Narodowa z Romanem Dmowskim, a sam Roman Dmowski ustalił myśli nowoczesnego Polaka, w tym znaczeniu powinniśmy też swoje credo wyznać.

Ja wiem, że to dla niektórych jest obojętne, ale przypatrzmy się właśnie temu wszystkiemu, tej całej syntezie związanej dzisiaj tutaj na sali. Od Mazowieckiego Tadeusza rozpoczynam, od jego właściwie pierwszej pozycji, jaka została wydana, Emmanuela Mouniera Personalizm, od chrześcijaństwa…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czas wypowiedzi upłynął, dziękuję bardzo. Zabierze głos kolega Ignacy Czeżyk z Regionu Środkowo-Wschodniego, przygotuje się Jerzy Świder[2] z Gdańska.

IGNACY CZEŻYK

Szanowni państwo, chciałem wystąpić w sprawie sprawozdania KKP w tym ogólnym charakterze z dużym rozczarowaniem, z dużym zawiedzeniem, z dużym jakimś zaniepokojeniem, że treści pewne nie zostały poruszone. Chodzi o treści związane z oświatą, z bardzo trudnym jej w chwili obecnej zadaniem. Pozwolą państwo, że w skrócie przedstawię to, co według mnie jest największym niepokojem związku.

„Solidarność” jako strona porozumień społecznych prowadzi i prowadzić będzie wszelkie działania na rzecz rewindykacji narodu i upodmiotowienia społeczeństwa. Jest to największej wagi idea, a zarazem wyraz długo tłumionych pragnień Polaków. Przez oświecony i wolny lud historycznie prowadziła droga do wolnej ojczyzny. Kto zreformuje oświatę? Kto wleje nowe życie w całe szkolnictwo? Gdzie są te treści w sprawozdaniu KKP? Przecież związek na tym polu ma poważne osiągnięcia. To jakaś wielka amnezja czy znieczulica, bo i „Tygodnik Solidarność” sprawy oświaty, kultury i nauki, sprawom tym poświęca tylko około 3 proc. powierzchni pisma. Oświata nie może pełnić roli ozdobnika czy sprawy sekcji. Sprawy nauczycieli to sprawy sekcji, ale sprawy oświaty to sprawy całego związku, i więcej, całego narodu. Ale związek jako całość może obecnie jako jedyny być skuteczną siłą sprawczą w tej dziedzinie.

Myślę, że oświata jest punktem newralgicznym związku, w oświacie największy procent ludzi zostało w branżowym związku; ten związek nie będzie, nie może podjąć się zdecydowanie spraw reformy treści, reformy w zakresie wychowania, odkłamania szkoły. W oświacie i szkole trwa dwugłos. Nauczyciele ze związków branżowych, około 50 proc., prowadzą zupełnie inną politykę. Oni nie wiedzą, oni chcieliby dobrze, ale w jaki sposób oni mają to zrobić? Nie można do nich dotrzeć. Całe szkolnictwo wiejskie to jest szkolnictwo właściwie stare, starych związków branżowych, a przecież około 50 proc. ludzi trafia potem na kierownicze stanowiska. Przecież ta młodzież trafia nie tylko z powrotem na wieś. Trafia wszędzie. Jak do nich dotrzeć? Jak podciągnąć to młode pokolenie do tego wielkiego zrywu, do tej rewolucji „Solidarności” – ja nie mam pojęcia. Tu się nic na ten temat nie mówi. To jest naprawdę bardzo ważna sprawa. Jak można nie dostrzegać?

I mam dlatego dużą tu pretensję, bo dużo się zrobiło, bo zdawałoby się, że nie można było zrobić, a jednak dużo się zrobiło. Ale, proszę państwa, i zauważam z niepokojem, że głosy tutaj wśród państwa są na sali takie, że oświata – a to niech sobie będzie tam w ogóle gdzieś, gdzieś tam w sekcji, niech ona tam sobie robi, ale to nie nasza sprawa. Jeżeli państwo nie wrócicie z powrotem i nie pomożecie poprzez swoje zakłady pracy nauczycielom, szczególnie nauczycielom w małych środowiskach, nie zrobimy najwyższego celu, nie zmienimy, nie przekształcimy świadomości ludzi. I to jest właśnie głównym moim niepokojem, że tego w sprawozdaniu KKP nie widziałem [oklaski].

Będziemy mówić o programie związku i będę wtedy mógł podać konkretne propozycje. Teraz żebym nie zabierał głosu, tylko sygnalizuję tę ważną sprawę, która tutaj nie została doceniona. Dziękuję państwu.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ pan Jerzy Świder jest nieprzygotowany do zabrania głosu, głos zabierze pan Jan Jędrzejewski[3] z Gdańska, a przygotuje się Mikołaj Kiecko z Pomorza Zachodniego.

JAN JĘDRZEJEWSKI

Proszę państwa, jest taka sprawa. Uważam, że to powinna być dyskusja nad działalnością KKP, a nie wywodzenie swoich myśli, kogo ja reprezentuję. W związku z tym ja bym po prostu w tej chwili te sprawozdanie, które zostało nam przedstawione, to jest po prostu w starym stylu. Dlaczego to mówię? Dlatego, że znów Biuro Polityczne, a za nim się nic nie kryje. Nie ma indywidualnej oceny działania tych ludzi, którym zawierzyliśmy, a którzy może się sprawdzili, czy nie. I po prostu ustosunkuję się do tych, a z tego tytułu, że będąc często na obradach KKP, jako w Gdańsku się często odbywają, mam swój pogląd, zresztą i kolegów. Reprezentuję Gdańskie Przedsiębiorstwo Budowlane i po prostu ja się ustosunkuję indywidualnie, a nie za całe KKP. Po prostu ci, co dyskutują, każdy coś wie, każdy coś wie w działaniu i powinien się ustosunkować.

W związku z tym, ale jeszcze na marginesie. Na przykład ja uważam, że tu jest zjazd naukowców – używa się takich różnych słów „rendywikacja”, tam jakieś czorty są, a to załoga w większości nie rozumie [oklaski]. Panowie chcą dyskutować słówkami, to proszę sobie zjazd zrobić, ale bez nas [oklaski]. W związku z tym przystępuję do oceny tych kolegów, którzy po prostu pracowali, na fali strajku wyszli, którzy później zostali dokooptowani. Może przedłużę, no niestety, ale to już zadecydujecie państwo, bo się nie wyrobię.

Dlatego tych, co znam, najpierw się ustosunkuję do Leszka. Uważam, że jego rola jako przywódcy naszego związku, może w odchyłkach, ale uważam, że była pozytywna. Dalej pan Gwiazda, czołowa postać naszego ruchu. Uważam, że jest dla naszego ruchu społecznie potrzebny, bo to jest ruch, zaznaczam, społeczno-zawodowy, to nie jest ruch czysto związkowy, za pięć lat może być. Ale niestety pan Gwiazda podejmuje różne rzeczy. Przypuśćmy jako przykład, jeden z przykładów podaję. Upoważnił 17 lipca w Katowicach jakąś sekcję transportową, że są jedyną sekcją do reprezentowania spraw transportu samochodowego z ramienia naszego związku i nam cały knyf założył, po prostu nie konsultował się. Tak walczy o demokrację, a sam niedemokratycznie, bez konsultacji podjął taką decyzję. I mamy kłopoty. To jest raz.

Druga sprawa. Tutaj jest w tej sprawie właśnie Kłys, po prostu pan Gwiazda był oddelegowany do tych spraw, ale nie pracuje w tym temacie, a później podejmuje decyzje. Uważam, że do tej pory jedynym kompetentnym człowiekiem, który mógł coś załatwić, to był Kłys jako dokooptowany po prostu nad pracą.

Dalej, rola ekspertów. No niestety, rola ekspertów, ale to może zacznę od końca. Praca zespołów problemowych KKP do załatwienia spraw „rząd i my”. No tak trzeba powiedzieć. I o co się rozchodzi? Jako przykłady daję. Najpierw wykolegowano za wolne soboty. Dlaczego? Bo w dyskusji był pan Bujak i pięciu ekspertów i mówi, że to są przedstawiciele związku. Załatwione, czterobrygadowy system płacy został definitywnie załatwiony do zera.

Dalej sprawa pana Wielowieyskiego. Było w naszym porozumieniu gdańskim zawarte, że 100 zł po prostu należy się rozłąkowe, a pan Wielowieyski w kuluarach sam chodząc, nawet bez członków związku, po gmachu rządu, mówi „ja nie mogę załatwić, załatwiłem 87 czy ileś złotych”. Więc w związku z tym żebyśmy po prostu my, jako Komisja Koordynacji Budownictwa, nasi koledzy eksperci też mieliśmy, żeby odwrócić, żeby pana Wielowieyskiego nie obrazić, to zastosowaliśmy taki prosty knyf, że w związku z tym, że to miało wejść od 1 stycznia, a że weszło od 1 kwietnia, to 100 zł. I rozłąkowe załatwione zostało, tak jak w porozumieniu gdańskim napisane.

I uważam, jeżeli zespoły problemowe powstają, były, które działały, ja mówię, niektóre powstaną. Niestety, jeżeli jest przewaga ekspertów, ekspert to powinien słuchać, a my powinniśmy jako związkowcy decydować. On nam powinien dać wykładnię prawa, nic więcej. A jeżeli chcą być przywódcami, to niestety, to powinni inaczej działać. A dziękuję, bo na inne tematy powiem w innym temacie, bo jestem zapisany do innej dyskusji [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, no zmieścił się kolega znakomicie w czasie. Jako następny głos zabierze Mikołaj Kiecko z Regionu Pomorza Zachodniego. Przygotuje się Jerzy Świder z Gdańska.

[PD 1kzd_2t_023_19810929 – 37 minut 48 sekund]

MIKOŁAJ KIECKO

Proszę państwa, chciałem się wypowiedzieć, ustosunkować do sprawozdania KKP w sposób krytyczny. Na zakończenie chciałem powiedzieć, według mojej oceny, dlaczego tak jest, podnieść sprawy drażliwe, o których się mówi za kulisami. Troszeczkę było mówione między wierszami poprzez niektórych tu stojących; ja chcę powiedzieć szczerze i otwarcie, o ile państwo wcześniej mandatami czy oklaskami nie spędzicie mnie z tej mównicy.

Trudno się ustosunkować do sprawozdania KKP, bo jest ono takie gładkie, takie cukierkowate, nie zawiera wniosków, nie zawiera stwierdzeń, co się działało, jak się działało, dlaczego czegoś się nie osiągnęło; jest po prostu wygładzone super ekstra. Między innymi zaskoczyło mnie tam takie stwierdzenie: związek, to znaczy władze związkowe nasze, działały tak, jak działały, z uwagi na określoną sytuację. Określona sytuacja jest zawsze, jest wszędzie. Ja rozumiem, że sprawozdawca chciał tu w pewnym stopniu się usprawiedliwić, że myśmy osiągali takie czy inne efekty z uwagi na sytuację, którą stwarza nam szanowny lub mniej szanowny przeciwnik wiadomego pochodzenia. Mnie się wydaje, proszę państwa, że tu KKP troszkę przesoliło sprawę, nie wierząc w nas, nie wierząc w swój związek. A mianowicie organizacja, która liczy 9,5 mln członków, a w sumie sympatyków będzie około 30 mln, nie potrafi stworzyć takiej sytuacji, która będzie korzystna dla osiągnięcia naszych celów. A więc błąd numer 1 – nie stwarzanie sytuacji, tylko godzenie się z sytuacją, którą stwarza nam przeciwnik. Stąd też między innymi tak zwane kompromisy.

To może już apel do nowo wybranych władz, a również do nas wszystkich. Proszę państwa, bardzo ostrożnie z tymi rozwiązaniami tzw. kompromisowymi, bo nie wiadomo, według mojej oceny i wielu innych, jak bardzo płynna jest granica między kompromisem, kapitulacją, a nawet kolaboracją [oklaski].

Ciągle nawołuje się nas, byśmy w naszym działaniu pozbyli się emocji. Ja jestem innego zdania. Proszę państwa, działacz związku zawodowego, a szczególnie naszego, nie może pozbyć się emocji, musi każdą sprawę związku, każdy cel związku traktować jako własną, osobistą sprawę. Wiadomo, jak chodzimy koło własnych spraw, a jak koło innych spraw. Wtedy powstanie więź psychiczna, emocjonalna więź psychiczna między celem związku a działaczem związku. Wtedy działanie może być konkretne, inaczej, no to cóż, biurokraci!

Dotychczas, mnie się wydaje, co koledzy podnosili, niewielkie sukcesy, bo sterował działaniem KKP kto inny, nie my, nie 9,5 mln członków. Wszyscy nas nawołują, a my sami również, do tego, byśmy postępowali odważnie i rozważnie. Tylko istnieje pytanie, ile tej odwagi w określonej sytuacji, a ile rozwagi. I kto ma wyznaczać te proporcje? Dotychczas wyznaczali te proporcje eksperci i doradcy. Należy z tą tradycją zerwać niezwłocznie. Te proporcje ma wyznaczać cały związek, 9,5 mln ludzi [oklaski].

Oczywiście to wymaga stworzenia całego systemu sprawnego przepływu informacji, od góry i do dołu, tak żeby władze wiedziały, czego oczekują członkowie tego związku, czego wymagają, czego chcą dzisiaj, za rok i na przyszłość. Z kolei to wymusi na władzach związkowych konkretne działanie.

I ostatnia rzecz, proszę państwa, Poeta napisał: „jednością silni, rozumni szałem”. My jesteśmy silni jednością w komisjach, w zakładach pracy. Czy jesteśmy silni jednością w związku zawodowym, w najwyższych władzach naszego związku zawodowego, w KKP, a szczególnie w jego prezydium? Tutaj nikt nie mówi o tym, ale to jest fakt między wierszami z poprzednich wystąpień. Że Rulewski podgryza Wałęsę, Wałęsa podgryza Gwiazdę, Gwiazda podgryza może Bujaka, może kogo innego. Czy w tym gnieździe – ja przepraszam, że przejaskrawiam – szerszeni, gnieździe szerszeni czy os, jest możliwe osiąganie naszych celów nadrzędnych, ochrony interesów ludzi pracy? Czy tu jest interes jeden, walka o stołki, walka o to, kto będzie tym wodzem naczelnym, tym dyktatorem czy innym przywódcą najmądrzejszym w związku? [oklaski] Dla nas nieistotne są nazwiska, istotny jest cel związku, ochrona interesów wszystkich ludzi pracy! Dziękuję państwu [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kolega Jerzy Świder z Gdańska, a przygotuje się Marek Małachowski[4] z Leszna.

JERZY ŚWIDER

Chciałem państwu zabrać, zająć troszeczkę czasu na temat po prostu taki, że jestem przeciwny gładkiemu tworzeniu jakichkolwiek sprawozdań. I skupiłbym się tu na tej części sprawozdania KKP, dotyczącej środków masowego przekazu. Otóż jest to, moim zdaniem, króciutkie, ładne, gładkie opowiadanie, bo uważam, że KKP w materii środków masowego przekazu wewnątrzzwiązkowych bardzo mało zrobiła. A to, że mamy dużo biuletynów, że mamy dużo dosyć informacji wewnątrzzwiązkowych, moim zdaniem, powinno być zawarte w sprawozdaniu KKP w takiej formie, że głównie zawdzięcza się to indywidualnej działalności członków naszego związku, a nie jakiemuś ogólnemu, wypracowanemu systemowi, sterowanemu z góry, i że w zasadzie ranga tych pism jest w zależności od tego, jakiej rangi jest działacz, który się tym zajmuje.

Uważam, dlaczego to jest takie ważne, ponieważ szczycimy się tym i chwalimy na zewnątrz, że w naszym związku ma dominować demokracja i tą demokrację mamy też przekazywać do otoczenia. A jak mamy tworzyć tę demokrację, jeżeli szeregowy członek ma mało informacji, ma trudności z wyrobieniem sobie właściwego zdania na pociągnięcie poszczególnych działaczy, jak też na zjawiska w naszym otaczającym świecie? I tutaj oczekiwanie, że eksperci będą służyli członkom, są dalekie od prawdy, ponieważ opracowania te z dużym opóźnieniem docierają, a niekiedy w ogóle.

I dlatego uważam, że najważniejszym celem wewnątrzzwiązkowym jest wypracowanie wewnątrz związku właściwych systemów informacji, które to przykłady już są i jeszcze ich nie podjęto. Jest to zasadnicza sprawa, uproszczę, realizuje też zasadnicze cele wewnątrzzwiązkowe, a mianowicie kontakt członka z działaczem, niezależnie od szczebla i odwrotnie – też członek związku ma właściwe obeznanie w problemach.

I to w sprawozdaniu KKP powinno być było zawarte i to jest zarzut do działalności KKP z przeszłości, że tak mało się poświęciła sprawie wewnątrzzwiązkowej, tej informacji, która by zapewniła lepszą dzisiaj demokrację na sali. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Pan Marek Małachowski. Przygotuje się Kazimierz Świtoń[5] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

MAREK MAŁACHOWSKI

Proszę państwa, reprezentuję tutaj na tej sali mały region i to, co będę chciał powiedzieć, może tutaj na państwu zrobić takie wrażenie, że będę się kierował jakimś wąskim partykularyzmem. Chciałbym na wstępie zaznaczyć, że nie chodzi mi tutaj o tą sprawę. Chciałbym się ściśle ustosunkować do sprawozdania, które nam przedstawiła KKP.

Moim zdaniem są takie trzy zasadnicze uwagi, które rzucają się w pierwszej ocenie tego sprawozdania. Przede wszystkim uważam, że był brak wypracowania stałych mechanizmów działania, to znaczy się to rzutowało na to, że KKP w pewnych odcinkach swojego działania nie była konsekwentna.

W drugim punkcie bym zaznaczył, że był brak wypracowania pewnych metod konsultacyjnych, wewnątrzzwiązkowych. Było wiele sytuacji, które właściwie zaskakiwały KKP i tym samym cały związek w naszym kraju. To znaczy się uważam, że powinien być ustalony z góry jakiś termin w stosunku do rozmów z władzami w sprawach, które wymagają konsultacji z członkami naszego związku. Przypuśćmy, byłby to termin 14-dniowy, tak jak na przykład to miało miejsce przy ostatnich rekompensatach dotyczących podwyżki artykułów, pieczywa i artykułów mącznych.

Drugi punkt, który mi się tutaj nasuwa w tym sprawozdaniu, to jest sprawa, że było brak podziału kompetencji takich konkretnych, między KKP a prezydium. Uważam, że gdyby był ten podział konkretnie ustalony w pewnych granicach, powiedzmy na zasadzie takiej, co w tych kompetencjach przysługuje poszczególnym ciałom tej Komisji Krajowej, mielibyśmy na pewno wiele spraw nie tak problematycznie stawianych tutaj na tym dzisiejszym naszym zjeździe.

Poza tym uważam, że sprawa sprawozdania KKP ściśle się wiąże ze sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej. I tutaj chciałbym z tego sprawozdania nawiązać do dwóch spraw. Pierwsza sprawa, która mnie nurtuje jako przedstawiciela małego regionu, w kontekście tej idei, która przyświeca całemu naszemu związkowi, jakie jest hasło „Solidarność”, dotyczy dwóch spraw.

Pierwsza sprawa, że Krajowa Komisja Porozumiewawcza podejmowała uchwały, a nie umiała wyegzekwować odpowiedniej realizacji tych uchwał przez niższe szczeble naszego związku. Weźmy na przykład uchwały dotyczące odprowadzania składek na utrzymanie Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Przykro jest stwierdzić, że niestety te największe regiony nie umiały się do tych uchwał odpowiednio ustosunkować, co zobowiązywałby ich nawet normalny funkcjonujący do tej pory statut w naszym związku. Przykładem są materiały, które żeśmy dostali tutaj na zjeździe, i doskonale z obrazu tych materiałów wynika, jakie regiony nie umiały się w tym zakresie odpowiednio wywiązać z tych uchwał.

Sprawa druga dotyczy środków poligraficznych. Bardzo często wracano, przypuszczam, na KKP – bo mieliśmy relacje od naszych przedstawicieli – do tych spraw. Przykro jest stwierdzić, że właściwie no kolebką tego związku, tego ruchu jest tutaj Wybrzeże. I rozumiemy, że pewien priorytet musi przysługiwać w tym układzie tutaj, na Wybrzeżu. Natomiast powinniśmy być ogólnie dumni z tego faktu, że nasz związek funkcjonuje w całym kraju, że spowodował takie duże przemiany i że w końcu inni ludzie, którzy nigdy do tej pory nie myśleli tymi kategoriami, po prostu poszli za tym, poszli w ten nurt „Solidarności” i chcą być solidarni. I naprawdę, proszę państwa, proszę mi szczerze wierzyć, że na dole te sprawy, które są uchwalone na KKP, ludzie biorą sobie to do serca i starają się z tego wywiązać. Ale nikt, niestety, nam pomocą nie służy, tylko sami zostajemy w tym swoim wąskim środowisku, trudnym, gdzie nie ma różnych zasobów, uczelni itd., itp. pomocy, którymi się cieszą duże środowiska.

Dlatego uważam w wypadku takim, że np. środki poligraficzne to powinna być naprawdę obiektywna ocena w kategorii całości naszego związku, na tej zasadzie właśnie solidarności, a nie na zasadzie, kto jest w komisji, ten dostaje środki i ten ma więcej w dyspozycji. Powinniśmy się naprawdę kierować tą ideą solidarności w każdym działaniu, nie tylko na odcinku walki o słuszne interesy naszych członków związku, ale również i w działalności wewnątrzzwiązkowej. Dziękuję uprzejmie [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kazimierz Świtoń, Region Śląsko-Dąbrowski i kolejno Zbigniew Kokot[6], Częstochowa.

[PD 1kzd_2t_023_19810929 – 51 minut 47 sekund]

KAZIMIERZ ŚWITOŃ

Szanowni delegaci, ja tu mam dużo takich pytań, a raczej szczególnie do Lecha. Zauważyliśmy, że prezydium właściwie przez okres całego czasu nie działało, a jeżeli działało, to bardzo słabo, kilku ludzi. Pytam się, dlaczego nie rozliczono tych ludzi, dlaczego nie wyciągnięto konsekwencji? Jeżeli mamy sobie lekceważyć, jeżeli mamy związek prowadzić i nie przyjeżdżać na spotkania, więc coś tu w tym jest nie w porządku.

Proszę państwa, kiedyś już zwracałem uwagę, że w KKP górę biorą doradcy, szczególnie pewna grupa doradców. Co z tego wynikało? Że nasze decyzje były podejmowane jednostronnie. Proszę państwa, przecież wiemy, że wielu wytypowanych przez KKP członków nie brało udziału w wielu zespołach, np. do spraw związków zawodowych. A później dziwimy się, że te ustawy są nie takie, jakie byśmy sobie życzyli.

W naszym związku zaczynają się tworzyć księstwa. Jeden nie może przyjechać na prezydium, bo ma sprawy wewnętrzne swojego regionu, drugi nie wie, trzeci ma sprawy zagraniczne – przecież to nie jest tłumaczenie. Nie tędy droga. Ten związek zaczyna od środka być rozbijany. My pomagamy. Myśmy zaczynamy teraz wyrastać na dygnitarzy, proszę państwa,. Oderwaliśmy się od mas [oklaski]. Jeżeli kiedyś mówiono, że tylko i wyłącznie w łączności z masami coś możemy zrobić. A okazuje się, że naprawdę te masy nasze, te doły zupełnie nic nie wiedzą, co dzieje się u góry.

Niestety, jeżeli tak dalej, proszę państwa, jeżeli będziemy dalej takich ludzi mieli w KKP, daleko nie zajedziemy. Założenia naszego związku są inne. Przecież ciągle powtarzamy, że mamy służyć naszym członkom. To serce związku bije w zakładach pracy. A co my robimy w tym kierunku? Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kol. Zbigniew Kokot z Częstochowy, a przygotuje się kol. Jerzy Teluk[7] z Ziemi Sieradzkiej.

[Koniec pliku dźwiękowego 1b 1kzd_2t_023_19810929]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_024_19810929]

ZBIGNIEW KOKOT

Proszę państwa, wypunktowałem sobie tutaj kilka spraw, które uważam za najważniejsze w tej dyskusji. Proszę państwa, ogólny brak wykańczania akcji naszego związku. Podejmujemy akcje, ale brak jest ich wykończenia. I w tym wykończeniu właśnie przeszkadzało nam Prezydium KKP w bardzo wielu przypadkach. Musimy sobie to jednoznacznie tutaj określić. Brak konsekwencji w naszym działaniu. Proszę państwa, między innymi tej konsekwencji brakuje u nas tutaj na tym zjeździe. Na poprzedniej turze podjęliśmy bardzo ważną uchwałę odnośnie do związków zawodowych i po prostu poprzez działanie prezydium nie możemy konsekwentnie dalej działać. Jest to bardzo ważna sprawa. Te sprawy nie mogą się dalej powtarzać.

Brak dyscypliny związkowej – też bardzo ważna sprawa, która nurtuje wszystkich działaczy związku. O ile tej dyscypliny nie brakuje na dołach, to dyscypliny tej brakuje u góry. Ogólnie członkowie związku są zdyscyplinowani, natomiast nie są zdyscyplinowani działacze związku, i to jest bardzo niepokojące.

Proszę państwa, odbywają się aresztowania w naszym związku, członków naszego związku. Nie ma konsekwencji działania również. Proszę państwa, musimy na równi traktować członków związku, jak i działaczy związku. Każdy członek naszego związku jest jego działaczem. Inaczej być nie może [oklaski].

Obserwujemy również walkę o stanowiska w naszym związku, i to właśnie u góry. Proszę państwa, uważam to jako bardzo niskie. To, co dzieje się w naszym związku, działo się w rządzie, dzieje się również w partii. Uważam, że w naszym związku jest to niedopuszczalne w ogóle.

Proszę państwa, ogólne sprawozdanie Komisji Krajowej jest bardzo ogólnikowe. Wydaje mi się, że musimy je przyjąć, ale tylko dlatego, że taka jest konieczność. Sprawozdania tego typu, sprawozdania zarządów regionalnych czy komitetów założycielskich w regionach tego typu nie zostałyby na pewno przyjęte. Tutaj będziemy zmuszeni to sprawozdanie przyjąć, bo nie ma w tym sprawozdaniu konkretnych rzeczy, o które walczył związek, i nie zostały one sfinalizowane, załatwione i to jest bardzo niepokojące.

Czy udzielić absolutorium? Musimy sobie zadać to pytanie. Wydaje mi się, że musimy, ponieważ z ustępujących władz niektóre osoby muszą zostać i to jest dla nas chyba oczywiste. Tylko musimy te władze przyszłe zmusić do tego, żeby działały konsekwentnie, żeby sprawy, które wychodzą oddolnie, nie były traktowane błaho, żeby zostały rzeczywiście załatwiane. Nasi członkowie nas do tego zobowiązują i sprawy, które stawiają na dole, muszą być zawsze załatwione.

Musimy pamiętać, że jesteśmy działaczami, ale również służącymi członków naszego związku. Inaczej być nie może. Nie możemy się odizolować od ogólnych mas członkowskich, a to w naszym związku już nasi działacze sygnalizują. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, kolejno zabierze głos Jerzy Teluk z Ziemi Sieradzkiej, przygotowuje się Lech Winiarski z Bydgoszczy.

JERZY TELUK

Na pewno działalność KKP miała dużo mankamentów, które nie mają odbicia w sprawozdaniu. To jest prawdą oczywistą. Jednak zabierając tutaj głos, zmusił mnie do tego pierwszy delegat, który zabierał w dniu dzisiejszym głos, z Wielkopolski. Bo oceniając kogoś, nie możemy popadać w skrajności. Zawsze należy brać pod uwagę realia, a te realia mają odbicie w komisjach zakładowych oraz w regionach.

Przypatrując się bliżej pracy w regionie i w komisjach zakładowych, stwierdzimy, że jest w większości podobnie, jak właśnie w tej Krajowej Komisji Porozumiewawczej. A to wszystko nam stwarzają warunki, w jakich nasz związek działa. I dlatego uważam, że ta roczna praca na pewno przyniosła nam dużo doświadczeń, ale zarazem o ile tutaj krytykujemy tą pracę, powinniśmy także stawiać wnioski, jak ją ulepszyć. Bo cały czas krytykując, to jest bicie w bęben.

I dlatego w dyskusjach nad programem należy szczególną uwagę zwrócić na precyzyjne określenie działań, a nie tak ogólnikowe, jak właśnie jest ogólnikowe sprawozdanie KKP. I wtedy na pewno na następnym zjeździe nie usłyszymy tyle takich słów, jakie tutaj padają. Na pewno dużo tutaj kolegów zabierających głos ma słuszną rację, że Komisja Krajowa działała tak, a nie inaczej. Wymagamy od prezydium konsekwencji i dyscypliny. Na pewno na dołach z tą dyscypliną jest podobnie, bo o ile prezydium niejednokrotnie w ramach konsultacji zwracało się do regionów, regiony z kolei do Komisji zakładowych o zajęcie stanowiska w jakiejś sprawie, to KKP na echo z komisji zakładowych nigdy nie mogła się doczekać, tylko były niekiedy cząstkowe jakieś sprawy, które przenikały, a nie można było mówić o jakiejś konsultacji w całym związku. Te drogi na pewno musimy szczegółowo opracować, żeby one w przyszłości zdawały zadanie, jakie stawia się przed nimi.

I moje końcowe takie sformułowanie, żebyśmy jednak spojrzeli na Komisję Krajową takim trochę łagodniejszym okiem, a skupili się bardziej nad wytycznymi, jak ma działać nowo wybrana Krajowa Komisja Porozumiewawcza i prezydium. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę Lecha Winiarskiego z Bydgoszczy, a przygotuje się kolega Ryszard Kotarski[8] z Gorzowa.

[PD 1kzd_2t_024_19810929 – 7 minut 17 sekund]

LECH WINIARSKI

Proszę państwa, ja chciałbym nawiązać do wypowiedzi kolegi Jana Jędrzejewskiego. Mnie również zabrakło w tym sprawozdaniu wyciągnięcia konsekwencji i odpowiedzialności osobistej poszczególnych członków KKP. Mam tutaj na myśli konkretne wydarzenia bydgoskie. Na posiedzeniu KKP w Bydgoszczy za sprawę bydgoską zostali odpowiedzialni, postawiona została odpowiedzialność ze strony związku na następujących kolegów: kolega Krzysztof Gotowski[9], Bogdan Lis, Andrzej Rozpłochowski[10], kolega Domińczyk[11], kolega Bartczak[12], Strzyżewski, Nowicki[13], Szulc oraz doradca Jacek Kuroń. Jeśli chodzi o Krzysztofa Gotowskiego, myśmy go rozliczyli na zjeździe regionalnym w Bydgoszczy. Natomiast brakuje mi absolutnie chociaż jednego zdania, jakie kroki poczynił w tej sprawie właśnie Bogdan Lis, człowiek uważany za dynamit w naszym związku, tak samo Andrzej Rozpłochowski. I pozostali również, którzy byli personalnie odpowiedzialni za tę sprawę.

Dlaczego jeszcze do tego tematu tu nawiązuję, proszę państwa,. Bo jak żeśmy rozmawiali z Krzysztofem Gotowskim, który był na rozmowach zakończonych podpisaniem oświadczenia, doszło do takiej sytuacji, że został postawiony sam, nie było Bogdana Lisa, nie było Andrzeja Rozpłochowskiego. Z wyjaśnień podobno Bogdan Lis przebywał w tym czasie w Rzymie, Andrzej Rozpłochowski pojechał do Mariana Jurczyka[14] na wybory, Domińczyk nie dojechał, czy dojechał, przepraszam, bo było nawet wyjaśnienie w ten sposób, że „nie budzić” i go nie można było rzeczywiście dobudzić. Kolega Bartczak, który przyjechał, normalnie miał być o godz. 9.00, i tutaj uważam, że był usprawiedliwiony, bo mu się zepsuł samochód, natomiast pozostałych również brakuje mi wyjaśnień. I dlatego brakuje tego w tym sprawozdaniu.

Następna sprawa. Proszę państwa, bardzo marginalnie została potraktowana sprawa w ogóle budownictwa. Chcę powiedzieć, że to jest pkt 19 porozumienia gdańskiego i to jest również w porozumieniu szczecińskim, i również w porozumieniu katowickim. I dlatego nie może być w ten sposób ta sprawa załatwiona, ponieważ budownictwo w obecnym czasie to jest chory człowiek, któremu jako lekarstwo stosuje się upust krwi. I to się zrzuca jeszcze na górników, mówiąc w ten sposób, że to jest wina górników, którzy nie dają węgla. Tak że tutaj jest wyraźnie sprawa polegająca na tym, że chce się doprowadzić do pewnych podziałów w naszym związku. I dlatego uważam, że te dwie sprawy w moim odczuciu zostały źle opracowane w tym sprawozdaniu. Dziękuję bardzo [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kontynuujemy dyskusję nad sprawozdaniem Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Do głosu jest zapisanych czterech jeszcze mówców, a teraz Ryszard Kotarski, w kolejności Karol Szadurski[15] z Mazowsza. Ryszard Kotarski z Gorzowa.

RYSZARD KOTARSKI

Drodzy państwo, tak się złożyło, że ja miałem tą przyjemność być 17 września w ubiegłym roku, jak się KKP zakładała. I weszli tam ludzie na wariackich papierach, jak to mówią, nikt nikogo nie wybierał. Weszli siłą. Jak umieli, tak pracowali. Po roku czasu mamy dzisiaj efekty tej pracy.

Krytyka może tutaj trochę by była taka nierozsądna, bo możemy teraz ocenić, czy tego człowieka możemy wybrać na tę kadencję właściwą, czy nie możemy go wybrać. Czy on się po tym roku sprawdził, czy nie sprawdził. Ja to tak oceniam. I uważam, że kilka osób się nie sprawdziło, dlatego że włączało bez przerwy wsteczny bieg. Jak dostali się panowie, jak w telewizji zaczęli tam być, kraj ich widział, zaczęli się do tyłu cofać. I tak samo mam pretensję do Lecha Wałęsy, który powiedział rok temu, że jak doły związkowe powiedzą „tak”, to ja nie powiem „nie”, a doły powiedziały „tak”, a on powiedział „nie” i razem z tym całym KKP zaczęliśmy się cofać wszyscy! [oklaski].

I my tam na dole siedzimy. Bo przytaczam fakt bydgoski. Ja byłem na tej KKP w Bydgoszczy i jak Bogdan Lis słusznie powiedział: „po 9 godzinach członkowie KKP głupstwa gadają”, a przez 9 godzin nic nie uzgodnili, no i w końcu nie wiadomo, czy w końcu się coś uzgodni, czy się nic nie uzgodni. I my przyjeżdżamy do zakładów pracy i nie wiem teraz, co temu człowiekowi mam powiedzieć. Czy będzie te 100 zł, czy 170 tego dodatku, bo KKP tam uzgadnia u góry.

Ale co jest te KKP? Mnie się wydaje, że członek KKP to powinien być taki, że przywozi z regionu decyzję i ta decyzja jest taka: mój region jest za tym, i więcej regionów, głosowanie, i tak zapada w skali krajowej. A nie „ja jestem nieprzygotowany”, tak jak z Wielkopolski w sprawie bydgoskiej. Ja jestem w sprawie bydgoskiej do dzisiaj przygotowany i będę jeszcze dwa lata, bo jest nierozwiązana. Dziękuję serdecznie [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kolega Karol Szadurski z Mazowsza i w kolejności Antoni Kalicki z Małopolski[16].

KAROL SZADURSKI

Proszę państwa, niestety będę musiał zabrać głos w takim samym tonie krytycznym, jak moi przedmówcy. Jestem przewodniczącym Komisji Zakładowej w Hucie „Warszawa” i z przykrością muszę stwierdzić, że w czasie, kiedy odbywała się pierwsza część naszego zjazdu, pod moją nieobecność moi koledzy z Krajowej Sekcji Hutniczej ogłosili stan gotowości strajkowej. A ten stan gotowości strajkowej był, jak się okazało, wymierzony nie przeciwko władzom rządowym, a przeciwko KKP, bo przez trzy czwarte roku Krajowa Sekcja Hutnicza nie mogła się dostać do KKP, uzyskać pełnomocnictw do załatwiania spraw z rządem. Zostało nazbieranych tysiące postulatów ze strony załóg hutniczych. Niestety bardzo mało z nich zostało załatwionych, tych postulatów. Ludzie są rozgoryczeni, mają słuszną rację. Z drugiej strony rozumieją, że związek jest tą mieszaniną ruchu społecznego, związku zawodowego, że najpierw trzeba te sprawy załatwić podstawowe, fundamentalne. Ale, proszę państwa, czas jednak liczy się strasznie teraz. I ludzie oczekują efektów od nas konkretnej działalności.

Uważam, że działalności KKP należy się przyjrzeć jeszcze z innej strony – jakie warunki były do pracy Prezydium KKP, jakie warunki Komisji Krajowej. Łatwo jest krytykować. Sam prowadząc organizację na terenie zakładu, wiem, z jakimi spotykam się oporami. Tutaj ktoś powiedział, że jest duże zdyscyplinowanie członków na dole. Proszę państwa, nie – ono jest wtedy duże, jeśli jest stan napięcia. Potem to się wszystko rozchodzi, potem jest coraz mniej ludzi. Uważam, że na płaszczyźnie działalności w zakresie odnowy moralnej narodu żeśmy ponieśli klęskę, że jednak nie ma tego, co się oczekiwało od całego społeczeństwa. Jest rozluźnienie pomiędzy tymi okresami napięć. Jest dość słaba ta dyscyplina związkowa.

I dlatego uważam, że w części przyszłej, programowej, w której sobie zastrzegam zabranie głosu, chciałbym, żebyśmy my wszyscy tu delegaci mówili o kierunkach wyjścia – jak załatwić, jak wyjść, nie narzekać. Skończmy na tym. Dziękuję bardzo [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Nim udzielę głosu koledze Kalickiemu, chcę przeczytać wniosek formalny. Od pana Romana Urbańczyka[17] wpłynął ten wniosek: „Proszę o zamknięcie dyskusji na temat sprawozdania KKP”. Kto z państwa jest za tym, aby dyskusję nad sprawozdaniem KKP zamknąć? Proszę o mandaty. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Poproszę Komisję Skrutacyjną.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów za kontynuowaniem dyskusji.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dyskusję kontynuujemy. Głos ma Antoni Kalicki z Małopolski. Przygotuje się kolega Jan Sęk[18] z Dolnego Śląska.

[PD 1kzd_2t_024_19810929 – 16 minut 12 sekund]

ANTONI KALICKI

Kalicki Antoni, mandat 018. W pierwszych słowach to chciałem państwu powiedzieć, żebyście mi wybaczyli, jak tak nie będę używał takich słówek „ę”, „ą”, ponieważ jestem szarym, zwykłym pracownikiem kolejowym. Nie jestem przyzwyczajony zabierać głosu w takiej sytuacji. Ale serce mi nie pozwala paru słów nie powiedzieć. I jak to przysłowie mówi: „Cygan zawinił, kowala powiesili”. Prezydium zawiniło, Wałęsę wieszają. A co ten Wałęsa miał zrobić sam? Przecież teraz, w chwili, gdzie tacy jesteśmy krytykowani w radiu, w telewizji, po prostu rząd nam daje, „Solidarności”, brzytwę do ręki, żebyśmy się wypodrzynali. Więc Wałęsa miał brzytwę wziąć i poderżnąć się? Przecież musiał w końcu jakąś decyzję podjąć. I tak jest w całych szeregach „Solidarności”.

Troszku odbiegnę od tematu, ale proszę mi wybaczyć. „Solidarność” jest wszędzie atakowana. Jest nas 10 mln, mówią. Proszę zobaczyć, ile członków „Solidarności” nosi znaczek? Czy jest to hańba? Chyba nie. Ja uważam, że jak partia się wstydzi swoich znaczków nosić, nośmy my jako członkowie „Solidarności”, jako obrońcy narodu, jako obrońcy ludzi pracy [oklaski]. Dwa razy mnie spotkała przykrość. Z jakiego powodu? Z powodu, że noszę ten znaczek. Raz w pociągu, jadąc z Krakowa do domu, siedzi dwóch panów i mówią tak: „Widzisz, staremu – nie powiem jak dalej – zachciało się »Solidarności«”. Ja mówię: „No co, panowie, przeszkadza wam to, czy „»Solidarność«?”. Ja mówię: „Chyba żeście są członkami partii”. Wysiadłem. Pełny wagon ludzi i znajomych, kolegów, nikt się nie odezwał słowa. Wysiadłem, pytam się: „Jesteś w »Solidarności«?”. „Jestem”. „Gdzie masz znaczek?” Pod klapą mi pokazuje. Ja mówię: „Przecież to ormowcy pod klapą noszą znaczki, a nie »Solidarność«” [oklaski].

Druga sytuacja – wczoraj bodajże, na gorąco. Jadąc tramwajem na śniadanie, ponieważ na mszę chciałem zdążyć, podchodzę na przystanku końcowym. Przychodzi taka pani starsza, mówi: „Panie, pan stoi w kolejce?”. Ja mówię: „Nie”. „A bo zawsze takie kolejki”. Przychodzi mężczyzna, może coś starszy ode mnie. Widzi, noszę [identyfikator] delegata, przywitał się ze mną, mówi: „Pan…”

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, dyskusja dotyczy sprawozdania KKP.

ANTONI KALICKI

Właśnie, chciałem przeprosić. Jeżeli nie ma nic przeciwko temu, mogę mówić dalej, jeżeli nie, to dziękuję [okrzyki: „Mówić, mówić”].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czy państwo są za tym, żeby mówić? [oklaski]

Proszę bardzo.

ANTONI KALICKI

Przywitał się ze mną i mówi: „Jak tam długo jeszcze będziecie radzić?”. Ja mówię: „Okaże się. Będziemy tak radzić, żeby dobrze uradzić i jak najkrócej”. A kobieta mówi: „No tak, zjechaliście się na dwa tygodnie, będziecie siedzieć, wszystko nam zjecie. Co my będziemy jeść, jak my w kolejkach tyle stoimy?”. Ja mówię: „Proszę panią, czy »Solidarność« pani zjadła? Dlaczego pani nie mówiła do tych, co przedtem zjedli?”. A ten gość mówi: „Jak się pani nie wstydzi? Ja jestem członek partii i tych słów bym nie powiedział. Bo oni na pewno źle dla ludu pracy nie chcą”. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Zabierze głos Jan Sęk z Dolnego Śląska, a przygotuje się Andrzej Zając z Podbeskidzia.

JAN SĘK

Pozwolę sobie zacząć przysłowiem: Nadzieja jest matką głupich, a wiara czyni z niej cuda. Taka jest prawda. Wstaliśmy rok temu po to, aby nigdy nie siadać, aby rzeczywiście nasz związek był związkiem, który się będzie różnił od wszystkich innych związków na świecie, związkiem prawdy. Po sprawozdaniu KKP niestety z przykrością zawiał mały wiatr, który rozwiał tę nadzieję, że rzeczywiście jesteśmy związkiem prawdy.

Brak współpracy KKP świadczy o tym, że my jako delegaci pojedziemy do dołów, do ludzi pracy i my będziemy musieli powiedzieć tą gorzką, przykrą prawdę. Taką, że nie wszystko jest najlepiej. A taka jest właśnie prawda. Będziemy musieli powiedzieć to, że doradcy znaleźli parasol. „Solidarność” stała się dla nich parasolem, gdzie się schowali i tu jest im wygodnie. Nie pomagają nam w ten sposób, abyśmy szli do przodu, tylko po to, aby oni mieli schronienie [oklaski].

Proszę państwa, chciałbym jeszcze… Dlatego że większość przedmówców wiele powiedziała na temat współpracy KKP, ja już nie będę się rozwodził, tylko dodam jedną rzecz na zakończenie, że szeregowym członkom związku nie zależy na tym absolutnie, czy nasz związek się będzie zwał „Solidarność”, czy inaczej. Zależy im na tym, aby był to związek, który będzie godnie bronił ludzi pracy, ich interesów, będzie dbał o warunki pracy ich i godziwą zapłatę za pracę. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kolega Andrzej Zając z Podbeskidzia i kolejno Mirosław Krupiński[19] z Regionu Warmińsko-Mazurskiego.

ANDRZEJ ZAJĄC

Proszę państwa, jestem zmuszony powiedzieć parę słów. Jestem przewodniczącym w zakładzie pracy i na co dzień mam kontakt z ludźmi. Uważam odnośnie do sprawozdania KKP, chciałem powiedzieć krótko – proszę państwa, to jest kpina. Tam w tym sprawozdaniu nie ma nic o tym, co to KKP zrobiło dla ludzi pracy. Taka jest prawda.

Byłem uczestnikiem kilkakrotnie obrad KKP. Mówiąc również prosto w niektórych momentach, proszę państwa – to jest bicie piany. Tak to wyglądało. KKP bez przerwy postuluje, przypomina. Takie sformułowania tam są, a niedługo to KKP klęknie i będzie prosiła.

Chyba to nie miał być taki związek. Wszyscy ci koledzy z KKP, a konkretnie z prezydium, chcieli mieć spokój. Proszę państwa, przykład – Bielsko-Biała. Chcieli nam załatwić strajk. Przyjechali, nie udało się. Przyjechał Lech i nam pomógł. Ale chcę państwu powiedzieć, jakeśmy przyjechali później tutaj do Gdańska, to pan Celiński przyjął nas tutaj jak królu. Nie spodziewałem się tego. Mamy Bydgoszcz, mamy Olsztyn. Wszędzie nas wygaszają po to, żeby mieć, tak jak powiedziałem, wielki spokój.

Uważam, że to sprawozdanie to nie powinno być w ogóle przyjęte.

Chciałem się spytać teraz, gdzie są maszyny poligraficzne. Proszę państwa, my ulotki w Bielsku-Białej produkujemy na tych wałkach ręcznych. Ludzie pracują i to idzie. A maszyny poligraficzne znajdują się w wydawnictwach NOW-a, papier również tam jest. Dlaczego zapomniano o związkowcach – chciałbym się spytać.

Chyba jest jedna wielka prawda, że kolegę Wałęsę obsiedli uczeni jak stonka, i to trzeba zwalić z niego, wybrać mu robotników trochę [oklaski]. Bo, przepraszam, koledzy nasi, szanowni uczeni są nam potrzebni oczywiście, muszą nam doradzić, ale nie za nas decydować. Na to ja jako robotnik się nigdy nie zgodzę. Uważam, że nasi generałowie również pozapominali niektórzy, skąd się wywodzą. Zaczęli mówić o pieniądzach, o samochodach i o innych rzeczach. Boję się, proszę państwa, że za dwa lata będzie ich ciężko odrąbać, bo postępują tak, jak postępowała ta organizacja, której ja bardzo nie kocham. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu Mirosława Krupińskiego z Regionu Warmińsko-Mazurskiego, a kolejno Czesław Chmielewski[20], Opole.

[PD 1kzd_2t_024_19810929 – 24 minuty 51 sekund]

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Mój głos będzie częściowo głosem w dyskusji, częściowo przyczynkiem do sprawozdania, ponieważ ja również jestem członkiem KKP. Chciałem poruszyć jedną sprawę, która nie była tutaj poruszana, a która chyba jest istotna – może nie ze względu na kwestię udzielenia absolutorium, ale ze względu na doświadczenie, z którego warto skorzystać. Uważam, że jedną z największych zalet naszego związku, a w tym i KKP w pierwszym okresie, była zdolność improwizacji. Z tym że przyszedł taki moment, kiedy ta zdolność improwizacji przestała być zaletą, a improwizacja stała się przeszkodą w pracy.

Uważam, że wielkim błędem naszym jako KKP był pewien element naszej polityki. Powoływaliśmy wiele zespołów do załatwienia spraw, może nie sztandarowych, ale spraw roboczych w ramach samej KKP. W przypadku, jeżeli praca tych zespołów nas nie zadawalała lub jeżeli pojawiały się nowe aspekty, potrafiliśmy zespół z dnia na dzień rozwiązać, powołać zespół nowy, upatrując w tym lekarstwo na załatwienie sprawy. Tak było między innymi właśnie w tej nielubianej sprawie poligrafii, tak było w kilku innych sprawach. Uważam, że nie powinniśmy sobie na to pozwalać. Powinniśmy, powołując jakiś zespół, nałożyć na niego konkretne obowiązki, tzn. obowiązek przedłożenia jakiegoś zarysu swojej przyszłej pracy. I niezależnie od tego, czy został on odwołany po skończeniu tego zadania, czy też został odwołany dlatego, że nie spełnił oczekiwań, zespół ten powinien składać sprawozdanie. Rzetelne sprawozdanie na temat wykonanej przez siebie pracy. Mało tego, powinien być w KKP ktoś, kto zajmowałby się dopilnowaniem tego, aby wszystkie te uchwały KKP i wszystkie te zespoły wykonywały dokładnie to, do czego zostały powołane i dokładnie w terminie takim, w jakim się zadeklarowały lub zostały zobowiązane. Uważam, że nie możemy i nie powinniśmy sobie w tym poprzednim okresie pozwolić na chaos, tzn. na miotanie się od jednej grupy ludzi do drugiej w celu załatwienia tych samych spraw.

I teraz, powracając do konkretu, tzn. do owoców tego rodzaju działalności, wydaje mi się, że zarówno z raportu Komisji Rewizyjnej, jak i z naszych przemyśleń powinna wyniknąć jedna sprawa. Powinniśmy rozdzielić sprawę absolutorium dla KKP i sprawę absolutorium w sprawie maszyn poligraficznych. Te dwie sprawy powinny być potraktowane oddzielnie. Powinniśmy – i uważam, że udzielimy na tym zjeździe – udzielić absolutorium KKP, bo takie są warunki, ale uważam, że sprawa poligrafii powinna być wyjaśniona bardzo dogłębnie i całkowicie się zgadzam z tymi głosami krytycznymi, które padały tutaj na tej sali. Mało, w tej sprawie poligrafii powinniśmy wyegzekwować – w myśl tego, co mówiłem – od wszystkich zespołów, jakie brały udział w rozstrzyganiu spraw poligraficznych, złożenia rzetelnych, wnikliwych i szczegółowych sprawozdań. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kolega Czesław Chmielewski z Opola, a przygotuje się Krzysztof Turowski z Łodzi. Do głosu jest w tej chwili zapisanych 12 osób.

CZESŁAW CHMIELEWSKI

KKP cieszy się wielkim autorytetem wśród szeregowych członków związku. Ja do tych członków należę i mogę to stwierdzić z całą odpowiedzialnością na podstawie środowiska, z którego właśnie wychodzę. Lech Wałęsa ma największy autorytet wśród działaczy związkowych.

Bardzo często członkowie Prezydium KKP utożsamiają całą KKP z prezydium i tutaj widzę wielkie nieporozumienie. Decyzje podejmowane przez KKP członkowie popierają, aprobują. Najwięcej zastrzeżeń do nich mają natomiast działacze średniego, wojewódzkiego czy regionalnego szczebla. My, delegaci z dołów związkowych, udzielamy KKP absolutorium. Nie udzielają go działacze – myślą, że oni zrobiliby to lepiej, że oni położyliby przeciwnika związku na kolana, tylko najprawdopodobniej gdyby stanęli z nimi oko w oko, to im zaczęłyby się trząść kolana [oklaski].

Mam zaufanie do działaczy wyrosłych na fali sierpniowych strajków. Ci ludzie dla narodu są autorytetem, różnią się wizją związku, programem, ale nie różnią się celem, nie różnią się sprawą; sądzę, że powinni znaleźć się w nowym KKP.

Praca związkowa – odnośnie do tego najwięcej zastrzeżeń mam do prasy. Do prasy związkowej nie w charakterze publicystycznym, a w charakterze informacji. Mnóstwo pism regionalnych, a tutaj nam, członkom związku, chodzi o przepływ informacji od KKP do szeregowych działaczy związkowych, do szeregowych członków naszego związku. Nie mamy na dole tych informacji, brak tej ciągłości. Każdy członek związku chce mieć na bieżąco informacje z obrad KKP, z działalności zespołów negocjacyjnych i tutaj proponuję dla nowego KKP, aby ten problem został uregulowany, aby informacje od góry do dołu przepływały w sposób ciągły i sprawny, szybki.

Stwierdzam brak dyscypliny w KKP, tej dyscypliny w pojęciu elementarnym. Członkowie KKP nie zgłaszają się na posiedzenia. Kto ich na bieżąco z tego rozlicza? Czy sekretariat KKP powiadamiał kiedykolwiek MKZ czy zarządy regionalne, że ich przedstawiciele nie zgłosili się na obrady? Czy byli rozliczani przed zjazdami regionalnymi? [oklaski]. Natomiast był Lech Wałęsa i pracował z tymi, którzy chcieli mu pomóc, którzy tę pracę podjęli. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Głos zabierze Krzysztof Turowski z Łodzi, a przygotuje się Anatol Konsik[21] z Gorzowa Wielkopolskiego.

[PD 1kzd_2t_024_19810929 – 32 minuty 23 sekundy]

KRZYSZTOF TUROWSKI

Szanowni państwo, chciałbym zabrać głos w sprawie, która moim zdaniem stanie się niebawem, jeśli już nie jest, tak ważna jak samorządy i może być punktem zapalnym. To dostęp do środków masowego przekazu i kontrola nad nimi. Dotychczas albo zabrakło chęci KKP, albo znajomości sprawy, albo siły przebicia. Ale sprawa ta w związku leży, a bez niej możemy tu podejmować wiele uchwał, które pozostaną na papierze i trudno je będzie przekazać wszystkim. Ponadto dochodzą mnie słuchy, że w negocjacjach na temat ustawy o związkach zawodowych kupczy się prawem pracowników radia i telewizji do strajku. Nie wiem, czy w momencie, kiedy będziemy chcieli zaprotestować przeciwko kłamstwom, które szerzą się niestety w naszej firmie, wywieszenie tablicy, że strajkujemy – czy od tego załamie się socjalizm. Nie sądzę.

Wypisywanie haseł, że prasa, radio i telewizja kłamie, jest tylko demagogią i ani o krok sprawy nie posuwa do przodu. Zresztą na marginesie tego hasła pragnę kilka rzeczy wyjaśnić. Jako delegat, jako dziennikarz i jako pracownik Radiokomitetu chciałbym z tego miejsca prosić państwa o unikanie uogólnień, a piętnowanie konkretnych osób, którzy nam, naszemu narodowi robią wodę z mózgu i sączą kłamstwa. Chciałbym z całą mocą podkreślić, że Dziennik TV to nie cała telewizja, że redakcja polityczno-ideologiczna radia to nie całe radio, że „Żołnierz Wolności” to nie cała prasa [oklaski]. Chcę wreszcie powiedzieć, że nie nazwałbym swoim kolegą redaktora Samitowskiego, Guza, Jachacza[22] czy Małczyńskiego[23], którzy przed Sierpniem wmaślali się władzy m.in. w audycji „Tu Jedynka”, a obecnie robią to samo, a piwo, które oni warzą, pijemy my wszyscy [oklaski]. Proszę państwa o rozgraniczenie tych spraw. To rozgraniczenie jest potrzebne po to, aby nas, dziennikarzy-delegatów, nie nazywać dziennikarzami reżymowymi, nie mam się za takiego i abym nie musiał dopraszać się o gazetę w biurze prasowym, m.in. dlatego.

Proszę też zjazd o zrozumienie sytuacji dziennikarza RTV. Obecne kierownictwo ideologiczne z tow. Olszowskim na czele, kierownictwo Radiokomitetu z tow. Lorancem osiąga szczyty samowładztwa i samowoli. Oto w sposób bezprawny rozwiązano gazetę w Białymstoku, mówi się o reorganizacji w Radiokomitecie, tak aby móc zwolnić wszystkich niepokornych. Oto prezes Loranc nie wpuścił Lecha Wałęsy i jeszcze zgotował prowokację. Oto byle szef z wyższym wykształceniem politycznym może w każdym momencie zdjąć audycję i nikt mu nic nie zrobi. Nikt! Znikąd obrony. A gdyby zebrać te wszystkie ingerencje wewnętrznej cenzury, to szkoda społeczna tym spowodowana, polegająca na brutalnym łamaniu wolności słowa i wolności osobistej, równałaby się aresztowaniu kilku delegatów. Krajowa Komisja Koordynacyjna RTV zwróciła się do rządu o odwołanie prezesa Loranca. Proszę zjazd o poparcie tego wniosku [oklaski].

Oczywiście zdjęcie jednego człowieka niewiele załatwi, na jego miejsce będzie kto inny, dlatego też dopiero uspołecznienie środków przekazu, zgodnie z art. 83 Konstytucji PRL, załatwia sprawę. Dlatego też mam nadzieję, że przyszła Komisja Krajowa będzie bardziej energicznie walczyła o tę sprawę, w naszym ludzi pracy tego kraju imieniu, w naszym interesie. Jest nas dosyć dziennikarzy, którym prawa do uczciwości, jak powiedział Stefan Bratkowski[24], nikt nie odbierze. I na nas Komisja Krajowa może się oprzeć w walce o prawdę, o wolność słowa i wolność osobistą. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma kol. Anatol Konsik z Gorzowa Wielkopolskiego, a przygotuje się kol. Henryk Kuliński z Regionu Świętokrzyskiego.

ANATOL KONSIK

Proszę państwa, mamy dyskutować nad sprawozdaniem KKP. Jeżeli chcemy ocenić KKP za swoją dotychczasową działalność, powinniśmy spojrzeć na tą sprawę z dwojakiego punktu widzenia. A mianowicie nie wolno nam zapominać, że w składzie KKP zasiadają i pracują ludzie, którzy zapoczątkowali ten związek, którzy podjęli w pewnym okresie walkę o utworzenie tej organizacji, dlatego że wiedzieli, jakie jest posłanie i jaka idea jest tego związku. I za to dzisiaj powinniśmy tym ludziom oddać hołd i podziękować za wkład pracy w tym zakresie.

Jednak musimy sobie powiedzieć otwarcie, że po roku działalności nie można doprowadzić do sytuacji, aby w dalszym ciągu odcinać kupony od dawnej sławy. Musimy powiedzieć sobie dzisiaj otwarcie, kto zasługuje na uznanie, a kto się nie sprawdził i powinien odejść od tej władzy. I w tym aspekcie powinniśmy oceniać poszczególnych członków KKP.

Musimy sobie też powiedzieć wyraźnie, że nie można popadać w skrajności i mówić, że źli są działacze etatowi albo bardzo źli są eksperci. To jest demagogia. Powinniśmy powiedzieć, że są nam potrzebni zarówno dobrzy działacze, jak i dobrzy eksperci [oklaski]. I powinniśmy dążyć do tego, aby wiedzieć, którzy to są dobrzy działacze i którzy to są dobrzy eksperci. Bo tylko przy takiej spójności działania dobrych działaczy i dobrych ekspertów spowodujemy, że związek nasz będzie silny i trwały. Najważniejsze teraz jest zadanie, aby znaleźć odpowiednich ludzi.

Od mniej więcej lutego musimy patrzeć na działalność KKP już jako na organ, który reprezentuje już nie tylko ruch społeczny, ale organizację. I w tym aspekcie trzeba ocenić krytycznie niektóre działania. Za najważniejsze mankamenty, jakie uważamy, jest przede wszystkim brak konsekwencji w działaniu. Ten brak konsekwencji w działaniu wynikał przede wszystkim z braku kompetencji, a mianowicie do tej pory poszczególne szczeble związkowe nie posiadają ściśle określonych kompetencji. Cóż mają uczynić komisje zakładowe, które powstały w pewnym okresie i miotają się, miotają się i nie wiedzą, co ze sobą zrobić? Powinniśmy wyjechać stąd ze ściśle określonymi kompetencjami dla poszczególnych szczebli związkowych i ze ściśle określonymi zadaniami.

Powinniśmy jednocześnie powiedzieć jeszcze jedno. Dużo tutaj padało z tej trybuny słów na temat siły władzy. Jesteśmy za tym, żeby związek posiadał mocny, silny organ władzy, ale ten organ musi być przede wszystkim konsekwentny w działaniu, operatywny i sprawny, a siła jego tkwi na dole. Siła władzy związkowej to jest siła mas, to jest siła zakładów pracy. Nie wolno nam o tym zapominać. Ale organ władzy będzie silny wówczas, jeżeli potrafimy zapewnić łączność informacyjną, łączność konsultacyjną pomiędzy naszym organem władzy, jakim będzie Komisja Krajowa, a poszczególnymi zakładami pracy. Tak długo będziemy silni, dopóki nie zgubimy tej łączności. I pamiętajmy, musimy o tym pamiętać, że siła związku tkwi w ludziach pracy, w robotnikach. I takim ten związek – robotniczym, mocnym musi pozostać do końca. Dziękuję bardzo [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Głos zabierze kol. Henryk Kuliński z Regionu Świętokrzyskiego, a przygotuje się Andrzej Cierniewski ze Śląsko-Dąbrowskiego.

HENRYK KULIŃSKI

Wybaczcie mi, nie jestem mówcą, ale wypunktowałem sobie kilka spraw. Powstał związek, ewenement światowy, powstali działacze. Wydaje mi się, że jest zbyt krótki czas, żeby w jakiś sposób ukształtować ich działalnie. Szczególnie jeśli chodzi o KKP, ci czołowi nasi działacze oczywiście robili, co mogli, ale oprócz tego mieli wiele potknięć i te potknięcia winny być w jakiś sposób pokazane. W sprawozdaniu tego nie uczyniono.

Łatwo jest nam dzisiaj krytykować pracę KKP, ale nie wiadomo, jak by każdy z nas zachował się w określonej sytuacji. Ciągła wymiana ludzi w KKP, jak zresztą wiemy wszyscy, brak ludzi do pracy, ciągłe zaangażowanie w walkę, jaka toczyła się między rządem, partią i „Solidarnością” – to wszystko spowodowało, że nie można było w jakiś sposób sensowny ustalić działania, tego właśnie naszego organu najwyższego. Stąd te kłopoty.

Były również innego rodzaju kłopoty. To KKP również powinna powiedzieć, że niektóre działania odpowiednich, właściwych ludzi były wykonywane w KKP z doskoku. Działanie prezydium jako takie, ono nie było w jakiś sposób systematyczne, dlatego też musiały być potknięcia, musiały być błędy. Brak było zakończenia niektórych spraw. Oczywiście, na pewno tak, np. sprawa – jak koledzy powiedzieli – sprawę środków masowego przekazu my powinniśmy byli dawno i generalnie załatwić te sprawy, bo kto rzeczywiście ma dostęp do środków masowego przekazu, może mieć pół zwycięstwa w kieszeni; o tym zapomnieliśmy wszyscy. I o to nie obwiniajmy tylko KKP, obwiniajmy nas wszystkich. Bo sprawy masowego przekazu powinny być załatwiane już w listopadzie i grudniu ubiegłego roku.

No, jeśli chodzi o ekspertów – myślę, że też wiele spraw, wiele spraw zapomnieli. Jak trzeba było załatwiać sprawę sanatorium w ubiegłym roku w grudniu – nikt nie pokwapił się, aby te sprawy w zasadzie popchnąć naprzód, a myśmy wszyscy w zakładach czekali, żeby sprawy sanatoriów uregulować właściwie i centralnie na terenie całej Polski.

Wybierzemy nowe władze krajowe. Pytanie, jakie kierunki powinny dominować w ich pracy. Tutaj zaniepokoił mnie jeden fakt. Jeszcze władze nie były wybrane, nie są wybrane, a już mówiono o tym, że co będzie, jak będzie. Co będzie, jeśli do prezydium KKP dostaną się ludzie spośród delegatów, ale nie przewodniczący wielkich regionów. Nazwano przewodniczących książętami. Oświadczam, że w związku nie będzie książąt, że w związku nie będzie dygnitarzy, jeśli ci, którzy w imię dobra narodu i Rzeczypospolitej wzięli na siebie obowiązek sprawowania władzy w „Solidarności”, niech nie uważają się za książęta, niech działają w imię dobra, narodu i Polski, bo inaczej być nie może, bo jeśli będzie inaczej, pozbędziemy się ich na pewno. To jest sprawa pierwsza.

Druga sprawa. Kto kogo upoważnił, żeby nazywać delegatów, którzy kiedyś dostaną się do prezydium, urzędnikami? Nie wolno tak robić, nie wolno tak nazywać ludzi, którzy być może i sercem, i umysłem wiele, wiele dobrego przyniosą „Solidarności”, bo nie ma patentu na władzę, nie ma monopolu na mądrość. Przekonaliśmy się o tym wszyscy i przekonaliśmy partię o tym, że tak właśnie nie jest.

Jeśli chodzi o KKP, myślę, że trzeba stworzyć silną, silną KKP i silne prezydium. Z tym, że zwracam uwagę: prezydium winno rzeczywiście pracować na miejscu i tutaj te wszystkie kierunki, jakie wynikną z programu, realizować. Nie wolno z doskoku realizować prac. Praca winna być podzielona odpowiednio i każdy, kto dostanie zadanie, winien być rozliczany jak najbardziej.

Poza tym chciałem jeszcze tutaj dorzucić pewną sprawę, o której potem jeszcze będzie można mówić. Kochani, najpilniejszym zadaniem KKP, moim zdaniem, w tej chwili – to wbrew Rakowskiemu, wbrew tym wszystkim, co nie chcą nam dać dostępu do informacji, mamy szerokie pole do działania informatyczne w zakresie naszych dóbr narodowych, szczególnie żywność i środki codziennego użytku. Możemy przez komisje zbierać informacje o tym, ile wyprodukowano i jak wyprodukowano i co zrobiono z artykułami żywnościowymi. Wnoszę jeszcze wniosek, będę wnosił taki, aby zniesiono reglamentacje na przetwory mleczne i przetwory zbożowe. Nie jest prawdą, że jest tak wielki kryzys i myśmy dzisiaj powinni nawet i tu, na zjeździe wręcz oświadczyć: precz z reglamentacją na te towary [oklaski].

Sprawa wygląda tak: u rolników są zbiory z 1980 r., zbiór z 1981 r. jest świetny, wspaniały, zboża mamy bardzo dużo, poza tym zakupiono we Francji 300 tys. ton zboża, więc zboża wystarczy na wszystkie przetwory. Myślę, że reglamentacji na te towary nie powinno być. W Rzeczypospolitej popłynęła rzeka mleka w tym roku, jak nigdy, i hańbą jest, aby masło było na kartki w Polsce. Hańbą, aby dziecku polskiemu brakowało masła przy końcu miesiąca. Hańbą jest, żeby kobiety łamały sobie kości. To myślę, że pierwszym i naczelnym zadaniem jest nakarmić naród.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, upłynął czas.

Kto z państwa zgadza się na przedłużenie wystąpienia? Komisja Skrutacyjna może się wypowie. Kto jest przeciw?

HENRYK KULIŃSKI

Już kończę.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

No, proszę bardzo. Proszę.

HENRYK KULIŃSKI

Dlatego prosiłbym w imieniu tych wszystkich, w imieniu moich wyborców, aby Komisja Krajowa właśnie w pierwszym rzędzie zajęła się tą sprawą i szybko, nawet w ciągu półtora miesiąca załatwiła to. Dziękuję bardzo.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa w tej chwili do głosu zapisanych jest jeszcze 14 osób. Zgodnie z regulaminem naszych obrad wszyscy państwo będą mogli głos zabrać, chyba że się ktoś wycofa, natomiast wpłynął kolejny wniosek formalny o zamknięcie listy zgłoszeń. Jest to wniosek kolegi Czarneckiego z Bydgoszczy, który również stwierdza, że występujący nie trzymają się tematu, a kwestie ważne na ten temat już zostały poruszone, na temat KKP zostały poruszone.

Proszę mikrofon nr 4.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Składam kontrwniosek, a właściwie głos przeciw. Jeżeli zamkniemy listy dyskutantów, zwiążemy sobie ręce. Nawet jeżeli wypowiedzi będą nie na temat, wszyscy dyskutanci będą się mogli wypowiedzieć. Proponuję pozostawić możliwość zamknięcia dyskusji, jeżeli stwierdzimy, że wyczerpał się materiał nad sprawozdaniem KKP. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Stawiam pod głosowanie wniosek kolegi Czarneckiego. Kto z państwa jest za zamknięciem listy dyskutantów? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Poproszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało przeciw temu wnioskowi.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Wniosek upadł. Lista dyskutantów jest nadal otwarta. Na liście znajduje się w tej chwili 17 osób. Głos zabierze kolega Cieszniewski [Cierniewski] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, a kolejno, tym razem już po przerwie, wystąpi kol. Andrzej Rozpłochowski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

[PD 1kzd_2t_024_19810929 – 51 minut 41 sekund]

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Jeśli można, mała poprawka – Andrzej Cierniewski, a nie tak, jak to państwo…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Sprawdzaliśmy dwa razy nazwisko. Przepraszam za pomyłkę.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Szanowni państwo, ja byłem członkiem Krajowej Komisji Porozumiewawczej jako przewodniczący MKZ Bytom. Ani to mały, ani to duży region, ale problemów wiele. Wydaje mi się, że niektórzy z państwa słusznie oburzając się na to, że Komisja Krajowa wszystkiego nie załatwiła, pomylili jednak dwie rzeczy. Mieliśmy tutaj dzisiaj w tym punkcie mówić właściwie o ocenie sprawozdania, a niektórzy z państwa oceniają pracę samej komisji. Może to jest tożsame, dla mnie nie.

Uważam, że sprawozdanie jest rzeczywiście na okrągło, ale nie jest do bani. Ono jest takie, jakie mniej więcej oceny w związku się dzisiaj formułuje. Jak to się mówi, nie nauczyliśmy się jeszcze mówić prawdy do końca i nie potrafimy odróżniać rzeczy istotnych od nieistotnych. Na pewno w sprawozdaniu nie mogło być napisane, że członkowie Komisji Krajowej, przyjeżdżając z regionów, często mylili takie dwa zasadnicze pojęcia, jak swoje własne poglądy z poglądami, które powinni reprezentować w imieniu swoich regionów. To nie pomagało w pracy Komisji Krajowej. To jest pierwszy punkt.

Druga rzecz. Odblokowanie wszystkich mechanizmów demokracji w Polsce spowodowało, że w pracy Komisji Krajowej bezpośrednio zaznaczyła się właśnie tzw. demokracja w dyskutanctwie, ale ja bym naprawdę tego nie utożsamiał nigdy z tym, co to naprawdę oznacza na naszych salach, czyli z bałaganem, z nagadaniem wszystkim wszystkiego, co się tylko rzewnie podoba. Myśmy się jeszcze nie nauczyli, proszę państwa, dyskutować właściwie [oklaski].

Dlaczego o tym mówię – i za często też klaszczemy, proszę państwa – dlaczego o tym mówię? Uważam, że po prostu to, co zrobili ci ludzie od sierpnia zeszłego roku, to wykonali swoje zadania i będę tego bronił żarliwie. Z regionalnych emkazetowskich, takich małych organizacji stworzyliśmy jeden związek. Jest to po prostu główne zadanie Krajowej Komisji Porozumiewawczej; taka była nazwa. Próbowano wypracować płaszczyznę działania i znowu błąd – tu trzeba to powiedzieć, bo tego nie było w sprawozdaniu napisane – nie rozdzielono, nie udało się nam tego zrobić, żeby rozdzielić spraw ustawodawczych – wtedy, kiedy głosując, pracujemy w formie myślenia – od spraw wykonawczych, wtedy, kiedy ktoś dostaje zadanie i przed tym się po prostu, przed zebranymi się rozlicza.

Skąd to się bierze? Może troszeczkę z ambicji, może z tego, żeby ktoś nie urósł w piórka; te ambicje są złe, ale to jest normalne nasze działanie. Jeśli chodzi o działanie ekspertów, które też obserwowaliśmy – no źle się dzieje, były dwie grupy. Trzeba sobie jasno powiedzieć: ta druga grupa była prawie że niewykorzystywana. Nie wiem, czy ona była gorsza, nie potrafię ocenić, na pewno nie, widocznie była mniej wygodna w danych układach.

Kończąc, proszę państwa, ja mam trochę żal do wszystkich nas, że jesteśmy zbyt ostrzy tam, gdzie nie trzeba. Kiedy my się nauczymy w naszym kraju wierzyć, że ludzie, którzy uczciwie się zabrali za robotę, wykonują ją w takim stadium, jak po prostu na to ich stać, i kiedy my nauczymy się im podziękować za to, skrytykować, ale bez emocji, wykazać błędy, żebyśmy wszyscy z tego jakiś dobry wniosek wyciągnęli i przedstawić taki plan, żeby zobowiązać ich do działania. Tego bym państwu życzył, nie tylko w ocenie Komisji Krajowej, tego sprawozdania, ale nam wszystkim życzyłbym, żebyśmy mogli taki program zrobić i na przyszłość tak oceniać związkowców. Nie od razu za uszy i za burtę. To jest niesłuszne!

Należałoby po prostu trochę spokojniej na to popatrzeć. A zadań jest tak dużo, że jeżeli zaczniemy się dzielić, rozgryzać na Rulewskich, Wałęsów czy jeszcze innych, nie! Mnie się wydaje, proszę państwa, że dla każdego z nas, kto tylko chce pracować i we władzach związku, i w każdym miejscu, jest tyle pracy do wykonania, bo najważniejsza praca jest do wykonania z ludźmi na dole, tam w zakładach pracy. Tam ludzie wiedzą najlepiej, czego pragną, i my czasami o tym zapominamy. Trzy płaszczyzny: płaszczyzna pracy, tych warunków, płaszczyzna płacy, którą musimy bronić, i minimum socjalnego, i na tej podstawie możemy zbudować program, nawet jeśli trzeba – polityczny. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Obrady rozpoczniemy po przerwie o godz. 11.10 według czasu zjazdowego. Na dużym zegarze państwo widzą, jaki jest czas.

[Przerwa]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_024_19810929]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_025_19810929]

[Dźwięk klaksonu]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, ten klakson samochodowy wzywa delegatów o powrót na salę. Rozpoczynamy kolejne posiedzenie. Po prostu prezydium dotychczas stwierdziło, że nie ma możliwości skuteczniejszego sposobu przywoływania. Włączyliśmy klakson.

Szanowni delegaci proszeni są o powrót na salę. Proszę wyciągnąć delegatów z kuluarów, z barów i z innych zakamarków.

Jako pierwszy punkt wystąpi delegacja tymczasowej Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” Rzemiosła Indywidualnego w osobach p. Kazimierz Seklecki[25] – wiceprzewodniczący Prezydium KKK, Izydor Skorupski[26] – rzecznik prasowy oraz pani Teresa Skrzypczyk[27] – pracownik Regionu Katowice.

W związku z czym proszę delegatów o przyśpieszenie wchodzenia na salę. W związku z czym, że już dłużej nie możemy czekać, proszę przedstawiciela indywidualnego rzemiosła o zabranie głosu.

KAZIMIERZ SEKLECKI

Na mocy podjętej uchwały przez delegatów Tymczasowej Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność” pragnę przekazać I Krajowemu Zjazdowi Delegatów NSZZ „Solidarność”, że w całej rozciągłości solidaryzować się będziemy z uchwałami podjętymi na waszym zjeździe [oklaski].

My w swojej działalności napotykamy na wachlarz problemów natury organizacyjnej, jako że budowanie dobrze rozumianej demokracji widzieć należy na oparciu jej, mówiąc językiem rzemieślnika, na dobrym fundamencie. Tym fundamentem jest cementowanie dążeń, prawd demokratycznych naszej społeczności, której kamień my wmurowaliśmy w sierpniu 1980 r., budując cegiełkami różnych przeobrażeń prawdziwy dom pragnień, na który Polska czekała już tyle lat.

Zgodnie ze słowami Lecha Wałęsy, że związków trzech „Solidarności” nie jest w stanie nikt poróżnić, zgłaszamy naszą gotowość niezłomnego sojuszu związkowego, by wspólnie z wami i NSZZ Indywidualnych Rolników oraz innymi związkami, którym na imię „Solidarność”, nieść sztandar jedności w odnowie wymarzonych chwil lepszego jutra Rzeczypospolitej Polskiej. Siejcie ziarno rozsądku i rozumu, by zaowocowała wiara we wszystkich dzieciach naszej matki Polski, że świadomość pracy rodzi więź w nieznaną przyszłość. Waszym obradom szczęść Boże [oklaski].

Z okazji urodzin pana Lecha wszystkiego najlepszego. Sto lat niech zaowocuje prowadzona przez niego idea [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Serdecznie dziękuję i oddaję w tej chwili głos przewodniczącemu sesji.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, chciałem prosić, żeby każdy zabierający głos w dyskusji przeanalizował, co chce powiedzieć, i te sprawy, które dotyczą dyskusji programowej, która nas czeka, żeby nie były w tej chwili poruszone.

Głos zabierze Andrzej Rozpłochowski, Region Śląsko-Dąbrowski, a przygotuje się kolega Henryk Olszewski z Ziemi Radomskiej.

ANDRZEJ ROZPŁOCHOWSKI

Proszę państwa, jako jeden z tych, którzy współtworzyli te KKP kochane, tutaj tak strzelane, poczułem się w obowiązku, żeby parę słów również powiedzieć. Oczywiście był to najwyższy [organ] naszego związku, który nie mając żadnych doświadczeń, żadnych wzorów, był żywiołowym forum, na którym kształtowało się wszystko to, co w ciągu tego roku wyszło i znalazło się… [gwar].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam. Bardzo przepraszam kolegę Rozpłochowskiego, ale nie możemy w tej chwili kontynuować pana wypowiedzi.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, w tej chwili delegacja Rzemiosła Indywidualnego wręczy prezent Lechowi Wałęsie z uwagi na jego dzień urodzin [gwar, oklaski pomieszane z okrzykami protestu].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Ja myślę, że dołączymy się do tych gratulacji dla Lecha Wałęsy i że to… [śpiew Sto lat]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, prezydium prosi służbę porządkową o stopniowe przywracanie porządku, tak abyśmy mogli rozpocząć normalny tok obrad. Jednocześnie fotoreporterów prosimy uprzejmie o opuszczenie sali obrad. Przekazuję mikrofon przewodniczącemu sesji.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę Andrzeja Rozpłochowskiego o wypowiedź. Czas wypowiedzi 5 min.

[PD 1kzd_2t_025_19810929 – 8 minut 46 sekund]

ANDRZEJ ROZPŁOCHOWSKI

Proszę państwa, powiedziałem, że KKP było pierwszym naszym najwyższym forum, na którym kształtowały się wszelkie te rzeczy, z jakimi w ciągu roku mieliśmy do czynienia. Forum, które nie miało doświadczenia, żadnych wzorów, odnośników w naszym kraju, bo przecież to wszystko, co było, jak by się nie nazywało, było manipulowane, instrumentowane przez PZPR. W związku z tym tej demokracji, tych rozsądnych sformułowań i tych innych różnych spraw, których tak sobie wszyscy życzymy, musieliśmy się doszukiwać, wypracowywać sobie często w ogniu przeciwstawnych dyskusji, wojen, różnych utarczek i tak dalej.

Tym niemniej, jeśli szukać by minusów, trzeba by było samokrytycznie powiedzieć, że oczywiście… Jeśli stawiać zarzuty, to trzeba by było powiedzieć, że można mieć pretensje do nas jako do tych ludzi, którzy nie znajdowali zawsze słusznych koncepcji, czy też słusznych modeli rozwiązań. Natomiast nie można rozsądzać KKP za to, że czegoś nie zrobiła w tej mierze, jak by może załatwiało to czy zadawalało większość, jeśli takie fakty były, ponieważ, proszę państwa, jak wiecie, jednym podstawowym warunkiem musiałoby być to, że jesteśmy w permanentnym strajku. Wtedy może by się wszystko załatwiało. Natomiast, jak państwo wiecie, przecież najbardziej radykalni działacze, to przecież w generalnej sprawie przeciwko strajkowi jako takiemu każdy był, bo przecież bije to przede wszystkim w nas, a nie w tą częstą watahę, która nami tyle czasu kierowała.

W związku z tym sytuacja wygląda w ten sposób, że przez ten cały rok, jak państwo wiecie, nasz przeciwnik rządowy stawiał nas w obliczu faktów dokonanych. Faktów, na które my reagowaliśmy jak straż pożarna i czy to KKP, czy regiony, czy zakłady pracy, sami państwo wiecie, że stawaliśmy wobec alternatywy: i co teraz? I co zrobimy znowu? Przeciwnik miał pole szerokie, myśmy natomiast działali.

I w tej mierze oczywiście różnią się koncepcje. Zostałem wymieniony w sprawie bydgoskiej, gdzie koledzy z Bydgoszczy właśnie na forum KKP mnie prosili, żebym też brał tam udział. Uważam, że jest dla mnie wielkim wyróżnieniem wiara kolegów z Bydgoszczy w to, że gdyby mój częstszy udział – poza dwukrotnym pobytem w Bydgoszczy – wniósł tak bardzo wiele istotnego, aniżeli to, co zostało rozwiązane, to jest fajnie. Natomiast ja wcale tak siebie wysoko nie cenię i uważam, że przeciwnik to, co nam chciał pozwolić dać wygrać, to dał. Ponieważ stawiał nas wobec faktów dokonanych i rzeczywiście jedyne władne rozwiązanie byłoby takie, że trzeba strajkować, i to generalnie, i może wtedy by się wszystko rozwiązało. Opinie marca są takie, i wiele i z doświadczenia, i obecnie, że kto wie, czy ten „generał” nie wywiózłby nam tego jednego generała, który tyle krwi nam psuje.

Proszę państwa, chciałbym powiedzieć, że jeśli odnosi się do przyszłych władz coś KKP, do intencji, to istnieją też i obecne fakty dokonane. Ta władza nigdy nie jest uczciwa, proszę państwa. Ten nasz partner przez trzydzieści parę lat łącznie i teraz nigdy nie gra uczciwie, jest mu całkowicie obca nasza europejska kultura, sposób rządzenia i uczciwość. Jest to stara wschodnia bizantyjska szkoła myślenia, azjatycka [oklaski].

W związku z tym, że przeciwnik, siadając z nami do stołu, jakimkolwiek by on nie był – kwadratowy, trójkątny, prostokątny itd., nigdy nie gra uczciwie. W związku z tym powinno być to wskazaniem dla przyszłej KKP, jak i również dla obecnych działań naszych – opracowanie takiej taktyki związku, żeby skuteczność naszych działań była możliwa. Dlatego też, mając obecne fakty dokonane też, gdzie wspomnę tylko już tak bardzo kontrowersyjną ustawę o samorządzie pracowniczym, sejmową, to uważam, że naszym jedynym działaniem, żeby nie popełniać znowu błędów, powinno być kategoryczne nieprzyjmowanie tej ustawy, ponieważ my jako „Solidarność”, przedstawiciele tego związku najwyższego forum, nie możemy sobie pozwolić na to, żeby zsadzano nas na jednej ławce wśród tych, którzy te prawa ustawicznie pracownicze łamią. To jest niedopuszczalne. I taka sytuacja nie może zaistnieć. W związku z tym nie możemy sobie na to pozwolić i [należy] trzymać się jednej takiej linii, która rzeczywiście reprezentuje interesy społeczne.

Nie chciałbym przeciągać czasu, dlatego też w kwestiach innych nie będę się wypowiadał. Co do sformułowań KKP, uważam, że powiedziałem wszystko na razie, dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Nim zabierze głos kolega Henryk Olszewski, jestem zobowiązany odczytać państwu następny wniosek formalny od kolegi Jerzego Pileckiego z Dolnego Śląska, wniosek o uchylenie sformułowania w punkcie 1c, zawartego w nawiasie regulaminu obrad, który nie pozwala na zamknięcie dyskusji po zamknięciu listy zapisanych do głosu, co powoduje niepotrzebne przedłużenie obrad w momencie, kiedy głosy w dyskusji zaczynają się powtarzać. Wniosek ten nie ogranicza prawa delegatów do wniesienia istotnych głosów i wniosków zgodnie z punktem 8 rozdziału IV regulaminu obrad. W nawiasie: „Proszę odczytać”, wobec czego odczytuję ten punkt 8. Punkt 8 brzmi: „Delegaci w głosowaniu jawnym mogą ustalić zamknięcie dyskusji przed wyczerpaniem listy dyskutantów. Osoby, które nie zostały dopuszczone do głosu, mogą złożyć pisemne wnioski proponowanej wypowiedzi do protokołu lub do Komisji Uchwał i Wniosków”.

A zatem mamy wniosek o uchylenie sformułowania w punkcie 1c naszego regulaminu obrad, który jest w uzupełnieniu. Tam są sprawy wniosków formalnych. Ja państwu odczytam może te punkty a, b, c, żeby była jeszcze jasność: „Do wniosków formalnych zalicza się – punkt a jest nieistotny, punkt b – zamknięcie listy mówców w danym punkcie porządku obrad”, a punkt c: „zamknięcie dyskusji” i w nawiasie: „wniosku nie poddaje się pod głosowanie, gdy uprzednio przyjęto punkt b”.

Wobec tego będziemy głosowali o uchylenie tego sformułowania w punkcie 1c, a uzasadnienie państwu przeczytałem. Głosujemy nad zamknięciem dyskusji po zamknięciu listy zapisanych do głosu. Czy jest jakiś głos przeciwny tej sprawie?

Proszę mikrofon nr 2.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Głos przeciwny – żeby nie tracić czasu na dyskutowanie rzeczy przedyskutowanych i przegłosowanych. Wnioski formalne rozbijają tok dyskusji, zupełnie niepotrzebnie i tą sprawę referował pan już 4 min. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Przystępujemy do głosowania nad wnioskiem, który został złożony. Kto z państwa jest za uchyleniem sformułowania w punkcie 1c, zawartego w nawiasie, regulaminu obrad, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Głos zabierze Henryk Olszewski z Ziemi Radomskiej.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Przepraszam bardzo, jeszcze są dwa pilne komunikaty.

Pierwsza sprawa dotyczy faktu, iż państwo powinni już mieć tekst ordynacji wyborczej, przed II czytaniem. W związku z czym jest apel do państwa, abyście państwo zapoznali się z tym tekstem.

Druga informacja jest następującej treści: przewodniczący Komisji Rewizyjnej lub jego zastępca, ewentualnie członek Komisji Rewizyjnej proszony jest natychmiast do Komisji Uchwał i Wniosków.

Dziękuję bardzo. Przekazuję mikrofon przewodniczącemu prezydium.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

Udzielam głosu.

HENRYK OLSZEWSKI

Henryk Olszewski, Ziemia Radomska. Proszę państwa, ja nie chcę krytykować, ale moim obowiązkiem, jak również państwa, jest wykazanie błędów naszej działalności, po to, ażeby tych błędów więcej nie popełniać. Ażeby nie być gołosłownym, przytoczę tekst, fragment tekstu z naszego sprawozdania komisji KKP. Jest to tekst zespołu roboczego w punkcie 3 i czytam: „Krajowa Komisja Porozumiewawcza powoływała ze swego grona różne zespoły do realizacji określonych celów. Niektóre z nich nie działały efektywnie, inne funkcjonowały mniej lub bardziej sprawnie. Zdarzało się, iż KKP lub jej prezydium zlecały jakiś temat, problem…”. Czyli mamy tu potwierdzenie, proszę państwa, „jakiś, różny”, a więc nic konkretnego. Dlatego też nie dziwię się, że w sprawozdaniu nic nie konkretyzujemy.

Przykładowo do rzeczy, żeby nie przedłużać naszego wystąpienia. Sprawa wyżywienia – cośmy zrobili na tym odcinku, to kartki, prawda. A co kartki znaczą, to wszyscy wiemy. To straszny nasz, niestety, niewypał. Przynajmniej ja tak uważam. Bo panowie mówią: macie kartki, a wyżywienia to sobie szukajcie. Propozycja – podjąć uchwałę, i to konkretną uchwałę. Najwyższy czas przestać się bawić i żądać – a mamy prawo takie, niestety, abyśmy to żądali. Proponuję podjąć uchwałę umożliwiającą kontrolę i podział wyżywienia dla naszego społeczeństwa.

Dalej następną sprawą, którą uważam, że prezydium pomija, to sprawa na rzecz poprawy sytuacji naszych dzieci, matek. Co prawda nie ma ich tutaj dużo, ale tym, które tu są, serdecznie dziękuję. I one na pewno wiedzą, co to jest – konkretnie chodzi mi o to, aby żłobki, przedszkola, dojazdy stały się jakimś ulepszeniem dla tych dzieci, jakąś poprawą, a nie dziecko, które wiozę do domu, do żłobka, mówiło mi, dlaczego ja go tam muszę wieźć. Dlaczego…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Jestem zobowiązany przypomnieć, że dyskutujemy nad sprawozdaniem KKP.

HENRYK OLSZEWSKI

Tak. Sprawa trzecia to służba zdrowia. Tu również uważam, że w sprawozdaniu do tego tematu powinniśmy się odnieść bardziej precyzyjnie. Konkretnie, nigdy jak dotąd, proszę państwa, nie mieliśmy szansy, ażeby pozyskać służbę zdrowia na swoją stronę, aby pozyskać masę obiektów, które winniśmy całym społeczeństwem, ale to generalnie wyjść po to, ażeby żądać tych obiektów, aby przekazano nam, ażeby nasze stargane zdrowie było lepsze wreszcie. I taka jest moja właśnie propozycja.

Czwarta sprawa to chyba sprawa, która nie ma właściwego traktowania w KKP. Konkretnie chodzi mi o sprawę regionów, która jest najbardziej napiętą i drażliwą, konkretnie uzgodnień z rządem. Bazuję tu na swoim regionie. Jeśli dochodzi do porozumień, nie ma nawet przedstawiciela KKP, nie możemy się go doprosić. Dlaczego właśnie tego nie ma w sprawozdaniu? Ktoś by mi powiedział, że to nie jest sprawa sprawozdania. Jest, niestety. Bo jeśli nawet taki ktoś przyjedzie, to on reprezentuje całkiem inny pogląd, a nie sprawę ludzi naszego regionu. Dlatego proponuję, ażeby KKP delegowało ludzi z pełnym pełnomocnictwem, pełnomocnictwem zmierzającym do naszych celów roboczych, a nie innych.

Proszę państwa, uważam, że błędów mamy wiele, ale musimy się ich wyzbyć, dlatego po tym zjeździe chcę wrócić do domu, do tego dziecka, które żeśmy sobie na plakacie umieścili z rączkami otwartymi, ażeby to dziecko właśnie mnie tymi rączkami przyjęło i powiedziało: „Tatusiu, spełniłeś swój cel”. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Głos zabierze koleżanka Jadwiga Szcześkiewicz z Łodzi, a następnym dyskutantem będzie Gabriel Plaminiak z Dolnego Śląska.

[PD 1kzd_2t_025_19810929 – 25 minut 37 sekund]

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ

Przepraszam za przerwę, ale nie byłam uprzedzona o przygotowanie się do głosu przez prezydium. Ja chciałam tylko sprawę uzupełnienia sprawozdania. Ważne jest nasze życie wewnątrzzwiązkowe w kraju, ale również ważna jest nasza reprezentacja, jak związek widzą za granicą. Chciałabym się ze sprawozdania dowiedzieć, a nie ze stacji Wolnej Europy czy innych zagranicznych, na takie tematy i proponowałabym, żeby to był dodruk po prostu do sprawozdania, jakie kompetencje mają ekspozytury zagraniczne, kto je powołuje, z czyjego upoważnienia działają ewentualnie kto je odwołuje. Chodzi mi tu nie o osobową, tylko, tak jak państwo mówicie, że są zespoły, więc chciałabym po prostu to znać. I na jakich zasadach ustala się kompetencje i reprezentowanie stanowiska działaczy „Solidarności”, którzy wyjeżdżają w ramach zacieśniania współpracy ze związkami zagranicznymi. To była jedna sprawa.

Druga sprawa to taki nieprzyjemny zgrzyt, który, słuchając tutaj na tej sali, mi się pojawił. Pamiętam pobyt pana Świtonia, który tu zabierał głos, pobyt pana Wałęsy w Łodzi w dniu 11 listopada [1980 r.]. Panowie tam nie mówiliście o władzy. Bardzo ładnie mówiliście tam o służbie związku. Natomiast tutaj już się mówi „władza”, i to jest taki zgrzyt, który nasunął mi się po tych wypowiedziach i sprawozdaniach.

Pojawił się też rachunek rozliczeniowy członków KKP. Proszę państwa, krytykujecie, ale zastanówmy się, że za rok będzie to samo. Przecież państwo sami po drugim głosowaniu zdecydowali o łączeniu funkcji w prezydium i szefa regionu. To jest niemożliwe, żeby szef regionu na każde zawołanie był tutaj w KKP [oklaski]. I ten nurt rozliczeniowy poszczególnych członków KKP pojawił się tutaj. Andrzej Słowik nie był na KKP. Jestem pewna, że wolałby się tłumaczyć tu i przed państwem niż przed WZD w regionie. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze kolega Plaminiak z Dolnego Śląska, przygotuje się Daniel Filar z Wielkopolski Południowej.

GABRIEL PLAMINIAK

Gabriel Plaminiak z Regionu Dolny Śląsk. Proszę państwa, chciałem się ustosunkować do moich licznych przedmówców i chciałem powiedzieć, żeby państwo tych tak głosów na serio nie brali, bo niektórzy chcą powiedzieć pod publiczkę – uważam, chcą zdobyć sobie głosy. Ja nie mam tych ambicji, ambicji politycznych nigdy nie miałem, ani też takich działaczy, którzy by chcieli się dostać do Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Najłatwiej jest, powiadam, krytykować, ale, proszę państwa, przyjrzyjcie się, co robimy w komisjach zakładowych. Czy tam jest całkowicie, tak na sto procent praca prowadzona dobrze? Odpowiadam – pracuję w takiej instytucji, że chodzę, przyglądam się i stwierdzam, że tam ta praca w wielu wypadkach nie istnieje prawie wcale, a jeśli istnieje, to, jakbym powiedział, w formie szczątkowej, niskoprocentowej. Wielu też działaczy z komisji zakładowych weszło w dobre układy z dyrekcją, już się tworzą nowe formy współpracy. Nie jest praca też najlepsza w oddziałach, w regionach. Wiemy o tym wszyscy, a tak żeśmy skupili swoje siły na sile ataku na Krajową Komisję Porozumiewawczą i na prezydium.

Proszę państwa, za dwa lata wybierzemy w tych wyborach, za dwa lata, jak się spotkamy, będziemy oceniali pracę tych ludzi, których tu wybierzemy. Czy państwo myślicie, że nie będzie głosów krytyki? Tak, bo człowiek jest istotą omylną, ma prawo popełniać błędy i dlatego uważam – zastanówmy się, co mówimy i jak. Jeśli chcemy krytykować, niech ta krytyka będzie konstruktywna, rzeczowa i wyważona. Głosy tu muszą być realne, to znaczy w sensie takim – one muszą być wiarygodne w sytuacji, jaka panuje w kraju, a nie inaczej. Nie mówić nic na wyrost.

Proszę państwa, związek nasz powstał, i uważam, że związek powstając, zrobił wielką rzecz, rozbudził ducha narodowego, tego, który powinien u nas być rozbudzony już dużo wcześniej. Proszę państwa, stworzył platformę do jedności narodowej, która ta jedność narodowa jest nam bardzo potrzebna. I powinniśmy o tej jedności pamiętać, gdyż to jest siła zasadnicza narodu. I musimy dalej w tym samym kierunku iść, aby utrzymać to morale narodowe, aż każdy człowiek przekopie swoje sumienie i stanie się prawdziwym Polakiem, z prawdziwego zdarzenia.

Proszę państwa, uważam, że to, co robimy w związku w chwili obecnej, robimy dobrze. Dlaczego? Państwo często się skupiają na Bydgoszczy, że można było wygrać. Można było również i przegrać zupełnie całkowicie. Odpowiadam, takie stanowisko było w regionie naszym, że niektórzy ludzie twierdzili, że to można wygrać – na zebraniu przewodniczących w regionie ludzie ci stwierdzili z wielką ulgą, odpowiadam, około 70 proc. ludzi powiedziało: „Dobrze, że się tak skończyło”. Bo kto z nas żyjących potrafi wyważyć granicę między rzeczywistym niebezpieczeństwem. Kto z nas wyważy, gdzie ona się kończy, a gdzie się zaczyna? Chcecie kraj utopić w krwi. Mieliśmy wiele powstań narodowych; niech każdy z was popatrzy krytycznie, które ono było zwycięskie. A pamiętajcie, że wtedy jedność narodowa była znacznie większa niż w chwili obecnej, że mieli jeszcze broń w dodatku, ale żadne nie odniosło [zwycięstwa]. Naszym zadaniem jest, bo chcę powiedzieć znowu o tej sytuacji, która była w chwili obecnej, o samorządach i ustawie w przedsiębiorstwach. Proszę państwa, była taka, a nie inna sytuacja i trzeba było podjąć taką, a nie inną decyzję. I na to nie ma rady. Czasami taka jest sytuacja, że musimy to sobie powiedzieć, musimy powiedzieć, że tak jest, a nie inaczej, i jeśli chodzi o władzę, ona musi mieć pole manewru…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie o dyskusję zgodnie z porządkiem obrad.

GABRIEL PLAMINIAK

Dobrze, wracam do dyskusji.

Proszę państwa, wielu z państwa by chciało, żeby sklepy były już przepełnione, żeby były przedszkola, żłobki, szkoły, żeby było w porządku w komunikacji miejskiej i kolejowej. Proszę państwa, nie osiągnie się tego za pierwszym razem. Taka jest prawda, proszę państwa. I trzeba, proszę państwa, zdawać sobie sprawę, że nasze działanie wymaga wiele cierpliwości. I należy, proszę państwa, w tą cierpliwość się uzbroić. Bo, powiadam, ruch Gandhiego[28] zwyciężył dzięki czemu? Prawdzie i cierpliwości. Tak samo ruch Martina Luthera Kinga[29] dzięki temu też zwyciężył? I nie krytykujcie tak, bo powiadam, ja uważam, że krytyka jest potrzebna, bo to są hamulce w związku…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam kolegę, ale w regulaminie obrad jest taki pkt 3, który mówi, że dyskusja powinna być prowadzona wyłącznie na temat zgodny z porządkiem obrad. Po raz drugi zwracam uwagę.

GABRIEL PLAMINIAK

Proszę państwa, mam pretensję do wielu działaczy z KKP, że uchylają się od pracy i od podejmowanych decyzji, a później próbuje się zwalić winę na jedną osobę lub na kilka osób. Pytam się: czy ci ludzie są odpowiedzialni? Nie! Albo wybiorą pracę w regionie i będą pracowali w regionie uczciwie, albo będą pracowali tutaj, to znaczy na każdy wyjazd – na każdy potrzebny wyjazd taki, jak był w tej sytuacji, co teraz ostatnio była – muszą przyjechać i nie wolno im się uchylać wtedy od odpowiedzialności, bo później to się skupia na czterech czy trzech ludziach i zaczyna się robić kociokwik wokół tego.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Czas został wyczerpany.

GABRIEL PLAMINIAK

Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, mam również obowiązek odczytywać wszystkie wnioski formalne, bez względu na to, jaka ich będzie ilość. Jest kolejny wniosek formalny kolegi Jacka Bukowskiego z Mazowsza o zamknięcie listy dyskutantów – nie dyskusji, tylko listy dyskutantów – i podanie do wiadomości, ilu jest jeszcze dyskutantów. A więc podaję, że jest ich 22. Pisze pan Jacek dalej: „Nie jestem pewien, czy lista dyskutantów nie jest już zamknięta. Jeśli tak, to mój wniosek jest bezzasadny”.

Głosowaliśmy za tym, aby lista dyskutantów nie była zamknięta, tak że lista nie jest zamknięta. Poddaję pod głosowanie wniosek kolegi Bukowskiego o zamknięcie listy dyskutantów. Kto jest za wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Ogłaszam za tym, że została zamknięta lista dyskutantów. Ostatni na liście jest kolega Jacek Kłys z Gdańska. Proszę o zabranie głosu kolegę Stanisława Szymkowiaka z Zielonej Góry, przygotuje się kolega Wincenty Kazańczuk z Mazowsza. Proszę uprzejmie. Przepraszam bardzo, ominęliśmy kolegę Filara, za co przepraszam kolegę i udzielam głosu.

[PD 1kzd_2t_025_19810929 – 35 minut 59 sekund]

DANIEL FILAR

Koleżanki i koledzy, ja raczej jestem przyzwyczajony do mówienia i nie mam trudności na ogół z ubraniem w słowa moich myśli, na co dzień. Tutaj natomiast bardzo trudno mi się mówi – po prostu denerwuję się bardzo i dlatego może nie zawsze mogę powiedzieć wszystko, co bym chciał powiedzieć.

Jeśli chodzi o to sprawozdanie, to wiele słusznej krytyki tu było, ale równocześnie przecież każdy powinien się zastanowić – jeśli jest źle, co zrobić, żeby to poprawić, żeby było lepiej. I tu takich konstruktywnych głosów było bardzo niewiele. Ja chciałbym się przede wszystkiem zastanowić nad jedną rzeczą, mianowicie nad odpowiedzialnością, która nas właściwie tutaj przygniata i z której sobie chyba nie wszyscy zdają sprawę. Dowodem tego, jakiejś takiej beztroski, to jest to, co spotykam często w KZ, wśród pracowników KZ – podejmują się pewnych spraw, przychodzi się jednego dnia, drugiego dnia, niezałatwione. Dlaczego, a no bo to, tamto, owo, jak zwykle. I wychodzi z tego tak, że jedni upadają na nos z przepracowania, inni są tylko do gadania i reprezentowania. Dlatego między innymi wpłynął tutaj protest obywateli spod „Olivii”, którzy są oburzeni tym, że w czasie tak ważnych obrad, które tutaj się odbywają, delegaci opuszczają sobie beztrosko salę obrad. I o tym też proszę pamiętać [oklaski].

Następna sprawa, to ta, którą poruszyła koleżanka mówiąca niedawno, z Łodzi. Mianowicie cały czas jestem przeciwny łączeniu właśnie funkcji – to bym chciał jeszcze raz podkreślić – funkcji przewodniczących regionów z członkami prezydium. Zaraz wyjaśnię, ja na ten temat pisałem. Napisałem bezpośrednio po powrocie do domu i w zeszły poniedziałek zostało to doręczone do „Głosu Wolnego”…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie, proszę uprzejmie…

DANIEL FILAR

…do dzisiaj niewydrukowane. Jak zajdzie potrzeba, ja to dam gdzie indziej do wydrukowania, na ten temat.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie…

DANIEL FILAR

Najlepszy dowód, że to jest sprawa istotna, to to, że jak trzeba było podjąć ważną decyzję, to było czterech, a nie jedenastu, a potem odpowiadają tylko tamci.

I następna sprawa: żeby uzdrowić to, co się u nas dzieje, mam wrażenie, że trzeba by się troszeczkę zainteresować organizacją pracy, bo u nas jest w dalszym ciągu improwizacja. Podział funkcji, kompetencji, przydział czynności, to są moim zdaniem bardzo istotne rzeczy, bo inaczej pod względem strukturalnym i administracyjnym rozkładamy naszą pracę, jeśli do tego się solidnie nie weźmiemy. Ja już kiedyś prosiłem, żeby te materiały, ten papier, który idzie czasem nie na właściwe cele, żeby przeznaczyć na publikację…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie o trzymanie się porządku obrad.

DANIEL FILAR

To jest trzymanie się porządku obrad, bo to jest mowa o tym, co należy zrobić, żeby było lepiej na przyszłość, a mnie się wydaje, że to jest bardzo istotne.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

To będzie na ten temat. Bardzo przepraszam, ale prezydium ma odmienne zdanie w tej sprawie – po to jest dyskusja programowa.

DANIEL FILAR

Tak. Ja w związku z tym bardzo bym prosił, żeby wydać dzieła świętej pamięci prymasa, który mówi o pracy związkowej, żeby ludzie mogli na tym czegoś się nauczyć. I dalej chciałbym również, żeby to, co się podejmuje, żeby konsekwentnie realizować. Dlatego uważam za bardzo konstruktywny głos kolegi Anatola Konsika z Gorzowa Wielkopolskiego. Dziękuję bardzo.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Upłynął czas wypowiedzi.

Głos zabierze kolega Stanisław Szymkowiak z Zielonej Góry. Przypominam, że czas wystąpienia jest 5 min, ale przypominam również, że nie musi każdy dyskutant wyczerpać czasu.

STANISŁAW SZYMKOWIAK

Proszę państwa, ja chciałbym zabrać głos naprawdę na temat Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Pozwolicie państwo, na temat sprawozdania powiedziano tutaj bardzo dużo. Ja spróbuję powiedzieć, tak jak dowiedziałem się od swoich wyborców. Otóż wyborcy uważają, że Krajowa Komisja Porozumiewawcza z dużym powodzeniem mogłaby grać w westernach i filmach przygodowych – nie dlatego, że są tacy przystojni, tylko dlatego, że działalność ich przypomina balansowanie nad przepaścią. Proszę państwa, szeregowi członkowie związku dosyć mają balansowania nad przepaścią, ciągłej niepewności i sytuacji, w której nie wiadomo, co będzie jutro i co zdarzy się za chwilę. Dodatkowo tutaj dowiadujemy się i jesteśmy zobowiązani przekazać stan dyscypliny obrad i dyscypliny wśród członków KKP, a w szczególności wśród prezydium. To są wrażenia dosyć żenujące i przyznam się, że z pewnym wstydem będę mówił o tym swoim wyborcom, a do mówienia prawdy jestem zobowiązany przez nich samych i przez własne przekonania.

Proszę państwa, rozgrywki personalne, które mają miejsce tutaj na tej sali i miały miejsce w KKP, są także żenujące. To, że dwu członków prezydium KKP nie może spotkać się w drzwiach, spotyka się w drzwiach i nie podaje sobie ręki, to uważam, że to jest sprawa mocno żenująca także. Odbiciem tych wszystkich stosunków było sprawozdanie KKP, które zostało nam tutaj przedstawione. Takich sprawozdań przez 37 lat naczytaliśmy się mnóstwo, sprawozdań o wszystkim i o niczym. Napisanych bardzo na okrągło i uważam, że te wszystkie uwagi i cała ta dyskusja, która jest w tej chwili tutaj, na tej sali, powinna stanowić przestrogę dla wybranej Komisji Krajowej i jej prezydium. To tyle, dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kolega Wincenty Kazańczuk, a kolejnym mówcą będzie Lech Sobieszek z Gdańska. Kolega Wincenty Kazańczuk z Mazowsza.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Proszę państwa, nie chciałbym tu krytycznie podchodzić do sprawozdania, które prawdopodobnie napisał tylko jeden człowiek; nikt mu prawdopodobnie w tym więcej nie pomógł. Chciałbym natomiast jednak poruszyć to, że w tym sprawozdaniu nie została oceniona realizacja porozumień gdańskich, jastrzębskich, katowickich i szczecińskich – to jest niedopuszczalne [oklaski]. Przecież te porozumienia na co dzień są dla nas w zakładach wytycznymi. Jak my mamy postępować i co realizować? Natomiast w sprawozdaniu KKP o tym jest tylko krótka wzmianka, że takie porozumienia były zawarte.

Druga sprawa – mamy już obecnie ustawę o samorządzie, o przedsiębiorstwach. Nie mamy ciągle ustawy najważniejszej dla naszego związku – ustawy o związkach zawodowych. I w sprawozdaniu też na ten temat niewiele się powiedziało. Też uważam to za karygodny błąd.

Następna sprawa to jest, chciałem tu tylko delikatnie zwrócić uwagę na taki fakt – nie chciałbym, żeby za dwa lata w sprawozdaniach Komisji Rewizyjnej pojawiały się wydatki na piwo. Proszę państwa, nie wiem, jak ten fakt przyjęto by w zakładach pracy, na co idą pieniądze członków związku. To tylko delikatnie zwracam uwagę. Z tym się wiążą również inne fakty.

Następna sprawa – niewiele w sprawozdaniu powiedziano na temat bardzo istotny, z którym codziennie stykamy się w zakładach pracy. To jest temat żywności i reglamentacji. Ta sprawa musi być ujęta szerzej i musi być to zgodnie z naszą przyjętą rezolucją programową na poprzednim zjeździe. W pierwszym punkcie żeśmy to postawili. Bo faktycznie tak jest, na dole ta sprawa jest pierwszoplanowa, żadna inna.

I na koniec chciałbym prosić jeszcze o jedno, żeby prezydium na zakończenie tej dyskusji ustosunkowało się do krytycznych głosów, jakie padały z tej mównicy. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Lech Sobieszek, Gdańsk, przygotuje się kolega Jarosław Chołodecki ze Śląska Opolskiego.

[PD 1kzd_2t_025_19810929 – 45 minut 42 sekundy]

LECH SOBIESZEK

Lech Sobieszek, Gdańsk. Proszę państwa, jestem stremowany, naprawdę. Co do sprawozdania Komisji Rewizyjnej może powiem, bo jestem sekretarzem Komisji Rewizyjnej i…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, ale dyskutujemy nad sprawozdaniem KKP. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej zostało już przez nas przyjęte.

LECH SOBIESZEK

Tak, wobec tego powiem państwu, że po prostu w działalności KKP, a konkretnie w działalności prezydium były nadużycia tego typu, że wychodziło zarządzenie prezydium, a w dokumentach nie było nawet mowy na temat, na jaki zarządzenie wychodziło. Konkretnie chodzi o powołanie kierownika Biura Krajowego. Dzieje się bardzo źle też wśród urzędników – nie są to ludzie powoływani i rekomendowani z zakładu pracy i nie są po prostu odpowiednimi ludźmi, bez odpowiedniego przygotowania po prostu zawodowego do pełnienia takich czy innych funkcji czy stanowisk kierowniczych.

Kwestia maszyn poligraficznych w dokumentach. Po prostu jest niedopuszczalne, żeby nie było w jakichkolwiek dokumentach, gdzie konkretnie maszyny były przeznaczone. Po prostu maszyny były po prostu dawane. W wyjaśnieniach składanych przez pracownika miały miejsce tego typu odzywki, że widocznie niektórym celowo zależało działaczom na tym, ażeby nie ujawniać, gdzie maszyny idą.

Proszę państwa, z tej trybuny – powiem teraz nie na temat – padało dużo antysocjalistycznych pogróżek. Zacytuję coś państwu, że „lud ma prawo i obowiązek rozstrzygać sprawy nie głosowaniami, lecz siłą” – to powiedział Lenin. „Nie jest trudno siedzieć na dwu stołkach, dopóki chodzi tylko o słowa” – też Lenin. „Kiedy rozpala się walka, ugodowiec chowa się tchórzliwie” – też Lenin. „I cóż warci są rewolucjoniści, którzy straszą rozpoczętą rewolucję tym, że ona może ponieść klęskę. Nie było i nie będzie i nie może być takich rewolucji, które nie ryzykowałyby, że poniosą klęskę. Nie można bezkarnie przez dziesiątki lat nic innego nie robić, jak tylko tchórzyć, składać podzięki i uniżenie wnosić petycje. Trzeba grozić, żądać, a porzuciwszy zabawę, zabrać się do prawdziwej roboty” – też Lenin!

Proszę państwa, na posiedzeniach KKP [oklaski] bardzo często tym, którzy uczestniczyli, powiedziałem, że wobec nas zachowują się jak świnie – nie dosyć, że wór drą, to jeszcze kwiczą, a my nawet wora nie drzemy.

W sprawie wniosków formalnych. Mój kolega z mojego regionu zgłosił też wniosek formalny, który od czterech dni się nie może chyba doczekać. Chodzi o włączenie do dokumentów encykliki papieża. To jest niedopuszczalne! [oklaski]. To jest niedopuszczalne po prostu. I jest niedopuszczalne, żeby ludzie, którzy manipulowali w I turze zjazdu, nie zostali ukarani. To nie wysokość kary ma decydować o praworządności, ale jej nieuchronność. Wiem, że nie na temat! Dziękuję! [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jest kolejny wniosek formalny kolegi Waldemara Kaśkiewicza[30] z Regionu Pomorza Zachodniego: „W związku z uporczywym nietrzymaniem się tematu przez dyskutantów, wnoszę o skrócenie czasu wypowiedzi do 2 min. Ponadto proszę prezydium o energiczniejsze upominanie dyskutantów”. Poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto z państwa jest za skróceniem czasu wypowiedzi do 2 min, proszę o podniesienie mandatu. Przepraszam bardzo, przepraszam uprzejmie, może jest kontrwniosek, przepraszam.

Proszę mikrofon nr 6.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, nie zgadzam się z tym sformułowaniem i z tym wnioskiem tylko dlatego, że nie mają równych szans ci ludzie, którzy będą teraz występować, w porównaniu z tymi, którzy poprzednio występowali [oklaski]. Rzeczywiście jest tylko w tym prawda, to co pan przewodniczący przeczytał, to znaczy, żeby ściśle prezydium pilnowało, żeby to było na temat. A nie wolno normalnie robić takich podziałów.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wniosek musi być poddany pod głosowanie. I w związku z tym poddaję pod głosowanie wniosek formalny, który mówi o skróceniu czasu wypowiedzi dyskutantów do 2 min. Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek ten został oddalony.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Jeśli chodzi o energiczniejsze upominanie, to przypomnę: rozdział 2 pkt 2 mówi: „Prowadzącemu obrady przysługuje prawo do odbierania dyskutantowi głosu, po uprzednim zwróceniu uwagi, w przypadku, kiedy wystąpienie w rażący sposób zakłóca przyjęty regulamin obrad lub dyskutant narusza normy obyczajowe”. Norm obyczajowych nikt nie naruszył na razie, ale wypowiedzi rzeczywiście są czasem nie na temat. Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu kolegę Jarosława Chołodeckiego z Śląska Opolskiego, przygotowuje się pan Zygmunt Zawojski[31] z Podkarpacia.

JAROSŁAW CHOŁODECKI

Dyskusja nad referatem KKP służy temu, byśmy mogli dokonać rachunku zysków i strat, ustalić przyczyny strat i powody zysków. Zyskiem zasadniczym tego prawie roku funkcjonowania naszego związku jest to, żeśmy stworzyli tą organizację 10-milionową, że stworzyliśmy strukturę i że bazując na inwencji naszych członków, ogarnęliśmy tą organizację organizacyjnie.

A do niepowodzeń, o których sporo mówili moi przedmówcy, zaliczam niespełnienie oczekiwań, które tworzyli i rozbudzali przywódcy naszego związku. Nauka z tego na przyszłość chyba taka, że żeby wyjątkowo ostrożnie precyzować oczekiwania i jeżeli się je sprecyzuje, robić wszystko, aby je spełniać. Nasz związek spełnia w tej chwili wyjątkową rolę w kraju, oczekiwania pod adresem nas, a głównie pod adresem przywódców tego związku są chyba niewspółmierne do możliwości – do możliwości kadrowych, nawet do możliwości intelektualnych. Jest to gwarant, warunek naszej wiarygodności.

Wiele cięgów zebrali dzisiaj eksperci KKP za swoją dotychczasową działalność. Wymowa tych ataków na ekspertów była taka, że to w zasadzie eksperci, jak zły duch, w chwilach ważnych przeszkadzali naszym władzom, nie pozwalając im podjąć właściwych decyzji. Z ekspertami jest tak – będziemy ich mieli takich, jakich sobie wybierzemy, jakich wybierze sobie KKP i jej prezydium. Proponuję więc, aby wziąć to pod uwagę przy wyborze nowych władz, ponieważ na następnym zjeździe…

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę o trzymanie się porządku obrad.

JAROSŁAW CHOŁODECKI

…nie przyjmiemy chyba tłumaczenia, że to nie nasza wina, to eksperci zawinili. Siły nadprzyrodzone, klimat i źli doradcy przeszkadzali i przeszkadzają wciąż ludziom, którzy sprawują władzę w Polsce.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę o trzymanie się porządku obrad.

JAROSŁAW CHOŁODECKI

My mamy się różnić od nich tym, że obiektywne trudności nie przeszkadzają w naszych działaniach. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kolega Zygmunt Jaworski [Zawojski] z Podkarpacia i kolejne wystąpienie – Andrzej Gwiazda, Gdańsk.

ZYGMUNT ZAWOJSKI

Przepraszam, ale chciałem poprawić – Zawojski, nie Jaworski.

Delegaci, jestem członkiem KKP od samego początku, od września ubiegłego roku. Uczestniczyłem we wszystkich zebraniach KKP. Różne to były zebrania – dobre i złe, ale wszyscy, którzy w KKP pracowali, chcieli jak najlepiej dla związku. Jedni byli mocniejsi, inni słabsi. Błędem ze strony prezydium KKP i jej kierownictwa było to, że nie wykorzystali należycie wszystkich członków. Tak jak to było na zebraniach regionalnych, tak i tu tych pierwszych działaczy, którzy działali od początku, krytykuje się w czambuł. Ale chcę zwrócić delegatom uwagę, że krytykując KKP, krytykujecie samych siebie. Pytam się: kto tych ludzi do KKP wysyłał – przecież wy. Taka była Komisja Krajowa, jakich tam posłaliście ludzi.

Jestem robotnikiem i we wrześniu ubiegłego roku czy jeszcze w grudniu w KKP potrafiłem znaleźć z innymi członkami wspólny język. Później zaczęliście ludzi wymieniać i napływali coraz to nowi filozofowie, z którymi nie można się było dogadać. Obserwując ludzi w KKP, doszedłem do wniosku, że robotnicy coraz mniej zabierają głos, że nie mogą znaleźć dla siebie miejsca wśród potoku intelektualnej gadaniny. Pytam się jeszcze: gdzie są ci, co podpisywali dokument rejestracji związku? Bo to byli pełnoprawni członkowie KKP. Siedzą dzisiaj na trybunach jako goście i obserwatorzy [oklaski]. Uważam, że odeszli z KKP dlatego, że jako robotnicy nie mogli dla siebie znaleźć tam miejsca. Od pewnego czasu przestano się z nimi liczyć. I tu podam tylko jeden przykład. Otóż na jednym z zebrań KKP przedstawiłem wniosek o to, żeby przeznaczyć kilka wolnych sobót na to, żeby efekty przeznaczyć na żywność. Po prostu wyśmiano mnie, co nie przeszkodziło temu, żeby po dwóch tygodniach podjąć apel o wolne soboty. Dzisiaj nie wiem, komu będziemy dawać absolutorium – czy tym umieszczonym na dokumencie rejestracji, czy tym nieokreślonym, zmieniającym się z zebrania na zebranie.

Co do sprawozdania KKP, to wielu tu krytykujących głosowało na ostatnim posiedzeniu KKP za jego przyjęciem, bez żadnych uwag. I tym po prostu radzę się przyjrzeć.

Mam na koniec do delegatów prośbę: gdy będziecie wybierać członków Komisji Krajowej, zastanówcie się dobrze, kogo będziecie wybierać. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Andrzej Gwiazda, Gdańsk, i kolejno wystąpi Jan Moska[32], Dolny Śląsk.

[PD 1kzd_2t_025_19810929 – 59 minut 31 sekund]

ANDRZEJ GWIAZDA

Koledzy, chciałbym poruszyć takie tematy, jak mniej więcej historia, status Komisji Krajowej, współpraca z krajem, problem ekspertów i możliwości wykonawcze Komisji Krajowej. Mówię to po to, że jeżeli nie zmieszczę się w czasie, żeby koledzy wiedzieli, jakie tematy ewentualnie mam jeszcze do poruszenia.

Proszę państwa, zacznę od powstania. Otóż ja byłem przeciwnikiem powstania Komisji Krajowej i byłem za ograniczeniem jej kompetencji. Dlatego że bałem się, że ludzie z regionów, którzy nie strajkowali, mogą być niepewni, mogą być ustępliwi, mogą być miękcy, mogą nas przegłosować – nasze wspaniałe gdańskie bojowe prezydium. Proszę państwa, po dwu czy trzech obradach Komisji Krajowej przekonałem się, w jakim byłem strasznym błędzie i prawdopodobnie właśnie Komisja Krajowa, a nie gdańskie prezydium, uratowało ten związek i nadawało mu taką formę i bojowość, jak zachowywaliśmy na początku [oklaski].

Proszę państwa, oczywiście pierwsze obrady KKP przez wielu obecnych tu na sali byłyby określone jako jarmark, chaotyczne pustosłowie i gadaninę. A ja jestem przeciwnego zdania. Rzeczywiście nie było porządku, nie było mikrofonów, jeden przez drugiego gadał, a, proszę państwa, uchwały zapadały bezbłędnie. Po prostu gadało się tak długo, aż ktoś wpadał na pomysł tekstu, proponował ten tekst i jeśli tekst był dobry, jeśli uchwała była właściwa i odpowiadała potrzebom związku, to wszystkie ręce jak na komendę, bez wezwania prowadzącego obrady, podnosiły się za. Jeśli tekst był do kitu, wszyscy byli przeciw. Jeśli tekst był średni, zaczynała się znowu dyskusja nad tekstem. I, proszę państwa, naprawdę ja przepraszam, że ośmielam się oceniać kolegów, ale byłem zdumiony właśnie i sprawnością podejmowania decyzji, i niezwykłą ich trafnością.

I proszę państwa, to było długo. Ostatnio, kiedy zaczęto formalnie Komisję Krajową chwalić, polegało to na tym, że na Komisji Krajowej wprowadzono mównicę. Wprowadzono mównicę, a każdy członek Komisji Krajowej w danym temacie mógł zabrać głos tylko raz. W związku z tym każdy szedł do mównicy, wypowiadał się rzeczowo i długo, 15 min na przykład, poruszał wszystkie tematy, po czym siadał. Faktycznie dyskusji nie było, po czym w zasadzie nieuzgodniony i nieprzedyskutowany problem był poddawany głosowaniu. I, proszę państwa, rzeczywiście był to wzorowy porządek, była cisza – jeden przemawiał, jak powiedziałem, rzeczowo i mądrze. I mówię to bez ironii. Niemniej w 40-osobowej grupie uważam, że taki porządek niesłychanie i przedłużał obrady, i nie pozwalał członkom Komisji Krajowej dojść do rzeczywiście wspólnego zdania, nie pozwolił im tego zdania uzgodnić.

Proszę państwa, takim prostym zabiegiem socjotechnicznym na przykład przy głosowaniu sławnego apelu – ja wcale nie wiem, czy wynik głosowania odzwierciedlał rzeczywiście poglądy tego gremium – a zabieg był bardzo prosty: przeczytano tekst i prowadzący zebranie, gremium prowadzące zebranie nie dopuszczało merytorycznej dyskusji, czy w ogóle ma sens uchwalanie takiego apelu, tylko zmuszało członków Komisji Krajowej do wypowiadania się na temat poprawek w tym tekście.

Proszę państwa, jest to normalne prawo psychologiczne. Jeżeli ktoś wprowadzi swoje trzy poprawki do tekstu, który nawet uważa, że jest bezcelowy, to potem głosuje za, bo tam już są jego poprawki, prawda. Nie wiem, nie chcę przesądzać, ale taka właśnie technika obrad została zastosowana i nie wiem, czy byłby taki wynik głosowania, gdyby ludzie mieli rzeczywiście swobodę wypowiedzenia nad meritum tego apelu, a nie nad formą po prostu tekstu.

Proszę państwa, teraz statut. Ja stale powtarzam na wszystkich spotkaniach w zakładach z tak zwaną ludnością, wiecach. Pytają się, co zrobiła KKP, jakie KKP ma zdanie. Otóż, proszę państwa, KKP nie może nic zrobić przede wszystkim, dwa – KKP nie ma zdania dlatego, że KKP istnieje tylko i wyłącznie wtedy, w tym czasie, między ogłoszeniem, że rozpoczęliśmy zebranie Komisji Krajowej, a chwilą, kiedy się ogłasza zakończenie obrad.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Upłynął czas. Poproszę salę o ewentualną zgodę na przedłużenie wypowiedzi. Dziękuję. Proszę dalej.

ANDRZEJ GWIAZDA

I, proszę państwa, Komisja Krajowa zdania mieć nie może, dlatego że tam siedzi 40 przedstawicieli regionów i każdy ma swoje zdanie. Natomiast Komisja Krajowa może tylko głosować uchwały i tylko i wyłącznie przegłosowane uchwały odzwierciedlają zdanie Komisji Krajowej w poszczególnych kwestiach. Między obradami Komisja Krajowa nie istnieje.

Słyszałem nawet tutaj z tej trybuny, że nie możemy się doprosić kogoś z KKP. No przecież każdy w regionie ma tego swojego kogoś z KKP, bo go wydelegował, i to jest właśnie ktoś z KKP. I jego zdanie wcale nie odzwierciedla zdania Komisji Krajowej, jak również zdanie żadnego innego członka nie odzwierciedla zdania Komisji Krajowej, dlatego że po prostu Komisja Krajowa wyraża się tylko i wyłącznie w głosowanych uchwałach.

Proszę państwa, teraz kompetencje. Między innymi na mój wniosek, i ja obstawałem za tym, żeby Komisji Krajowej – z przyczyn, które podałem na początku – nie przyznać kompetencji wykonawczych. I Komisja Krajowa kompetencji wykonawczych nie miała, czyli, proszę państwa, nie miała prawa nakazać. To były tylko uchwały, którym regiony mogły się podporządkować lub nie. I tutaj, proszę państwa, co by kto mówił o dyscyplinie związkowej, to nie mieliśmy ani jednego przypadku, ażeby jakikolwiek region nie uszanował uchwały Komisji Krajowej, która była tylko zaleceniem, i nie miał obowiązku statutowego się stosować. Zastosowali się wszyscy. Jedyny przypadek to Patryk Kosmowski, prawda, zwolennik obecnie silnej scentralizowanej władzy, nie usłuchał Komisji Krajowej, ale uważam, że jest usprawiedliwiony, dlatego że wtedy już Bielsko-Biała była w stanie strajku. I uważam, że większą szkodą dla związku było, gdyby ten strajk na apel Komisji Krajowej przerwała, niż żeby go kontynuowała. Bo wtedy już strajk trzeba było przerywać. To dla porządku.

A więc, proszę państwa, Komisja Krajowa nie ma kompetencji. Jeśli ja się spotykam na zebraniach, tak samo jak tutaj, co Komisja Krajowa zrobiła? Komisja Krajowa się zebrała i uchwaliła treść uchwały. I tu się kończą na tym kompetencje Komisji Krajowej. Komisja Krajowa może wysyłać do rządu petycje. Proszę państwa, proszę się zastanowić – ja nie mówię tego w sensie rozliczania Komisji Krajowej, ale na przyszłość, bo Komisja Krajowa będzie istnieć dalej – żeby każdy, kto się spyta, co Komisja Krajowa zrobiła, żeby zdawał sobie sprawę, że Komisja Krajowa może uchwalić, Komisja Krajowa może do rządu wysłać tylko i wyłącznie petycje, zgodnie z naszą konstytucją. I waga tego to jest waga papieru. Tylko i wyłącznie. Komisja Krajowa ma takie kompetencje wykonawcze, jakie jej udzielą załogi swoim poparciem.

Pytanie, czy Komisja Krajowa wie, że na przykład eksport węgla do Związku Radzieckiego przekroczył w sierpniu o 20 proc. ubiegłoroczny. Nie wie Komisja Krajowa, jeśli określona komisja zakładowa punktu granicznego nas o tym nie poinformuje. Komisja Krajowa nie wie, że marnuje się w Polsce żywność, jeśli określona komisja zakładowa nie przyjedzie i nie przedstawi nam takich danych. Jest sekretariat i nie trzeba czekać na zebranie Komisji Krajowej, można to składać w biurze.

I, proszę państwa, Komisja Krajowa nie może podjąć żadnych kroków wykonawczych. I proszę nas nie mylić z rządem. Nie tylko dlatego, że deklarujemy, że nie chcemy władzy, ale dlatego, że jej nie mamy. Dlatego że nie mamy środków, ażeby egzekwować nasze decyzje. I to, że Komisja Krajowa o czymś wie, że zna bolączki, że członkowie Komisji Krajowej znają bolączki, że Komisja Krajowa podejmuje uchwałę, to ma jedynie tylko cel, miało i będzie miało, ażeby skoordynować działania całego związku, w tym również komisji zakładowych i komisji wydziałowych, nie tylko regionów. I trzeba o tym pamiętać.

Proszę państwa, są zarzuty co do ekspertów. Powtarzałem to już wielokrotnie. Przede wszystkiem ekspert musi mieć swój własny pogląd. Wymaganie od kogoś, od człowieka, żeby nie miał poglądu, to jest wymaganie, żeby był idiotą [oklaski]. Proszę państwa, ja chyba będę mógł przeprosić tutaj, w imieniu waszym, mecenasa Olszewskiego[33], że był zaatakowany o to, że przedstawia swój pogląd. Eksperci są po to, żeby nam przedstawiać właśnie swój indywidualny pogląd, i pod tym kątem dobieraliśmy ekspertów, ażeby ten pogląd mieli i żeby nam przedstawiali. Chcąc mieć pogląd obiektywny, musimy wybrać ekspertów o różnych poglądach, ale nie możemy stawiać zarzutów, że człowiek, którego powołaliśmy na swojego doradcę, ma poglądy, bo to było jedynym powodem powołania go, że on właśnie ma pogląd. Jeżeli są zarzuty, że przesterowują związek, proszę państwa, to są pretensje do garbatego, że ma proste dzieci, bo to znaczy, że członkowie, reprezentanci tego związku, takich poglądów nie mają [oklaski].

Proszę państwa, to chyba wszystko, nie będę czasu przedłużał. No cóż, jakieś uwagi do sprawozdania. Ja sobie zdaję sprawę, jak trudno jest takie sprawozdanie napisać, proszę państwa, z działalności naszego związku. Trzeba powiedzieć krytycznie jedno – ostatnią akcją związkową przeprowadzoną przez ten związek to była sprawa rejestracji związku. Po 11 listopada związek nie podjął ani razu żadnej akcji. I musimy sobie to uświadomić. Wszystkie akcje następne to były te, w które związek był wciągany czynnikami zewnętrznymi – albo rolnicy, albo rzemieślnicy, albo partia, albo rząd, albo UB, albo MO, albo wypadki nieprzewidziane, nie wiadomo przez kogo inspirowane czy zawinione. Związek ani razu nie zdobył się na własną akcję. I uważam, że to jest błąd.

Ale, proszę państwa, tutaj muszę też usprawiedliwić i związek, i kolegów z Komisji Krajowej, i również siebie. Otóż ile razy żeśmy się zbierali do jakiejś akcji – czy chodziło o akcję o praworządność, o wyjęcie sądu spod nacisku, umożliwienie sędziom sprawiedliwego wydawania sprawiedliwych wyroków zgodnie ze swoim sumieniem, czy chodziło chociażby o morderców z grudnia [1970 r.], z czerwca [1976 r.], proszę państwa – okazywało się, że nie możemy strajkować. I wszystkie te apele i wszystkie te oświadczenia, że nie możemy strajkować, wychodziły spoza Komisji Krajowej. Komisja Krajowa ani razu w swojej historii nie wydała uchwały, że związkowi nie wolno strajkować, lub apelu, ażeby związek nie strajkował. Jeśli wydawała takie apele, odnosiło się to tylko wtedy, kiedy związek miał zamiar podjąć akcję na skalę kraju, czyli strajk generalny, i chodziło o to, żeby strajki lokalne nie kłóciły się z tą akcją generalną. Poza tym wszystkie te akcje były z zewnątrz, i wszystkie te akcje całkowicie wybijały związkowi zęby, ile razy spróbował je odsłonić.

Proszę państwa, co jeszcze do komisji z uwag redakcyjnych. Wymienione tam są wszystkie organizacje, które przyczyniły się lub mogły się przyczynić do powstania „Solidarności”. Zabrakło tylko w tym sprawozdaniu wzmianki, że były wolne związki zawodowe w Katowicach, w Gdańsku, w Szczecinie [oklaski] i w bardzo wielu ośrodkach, które się tak oficjalnie nie nazywały [oklaski]. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Głos zabierze Jan Moska, Dolny Śląsk, a przygotuje się pan Aleksander Małachowski[34] z Mazowsza.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_025_19810929]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_026_19810929]

JAN MOSKA

Ocenę działalności KKP należałoby zacząć od historii, bo NSZZ „Solidarność” tworzy już historię. Ja spróbuję tego dokonać na przykładzie dwóch przypadków. Moi niektórzy przedmówcy uważają, że Bydgoszcz i ustawa o samorządzie jest przegraną KKP i nas wszystkich. Wydaje mi się, że osąd taki mają ci, który już zdążyli oderwać się od mas. Nawet z zachodnich środków masowego przekazu wiemy, że decyzja KKP była słuszna i jedyna w tym momencie. Trzeba było widzieć reakcję ludzi w momencie ogłoszenia decyzji o odwołaniu strajku generalnego w Bydgoszczy.

Ocenę ustawy o samorządzie i przedsiębiorstwach państwowych da nam życie. Walka o samorząd dopiero się zaczęła. Nic nie powstrzyma naszego związku od unieważnienia tej ustawy, gdy czas okaże, że jest ona niedobra. Większe bariery tego systemu rok temu rozbili robotnicy Wybrzeża, a za nimi całej Polski. Wszystkie zarzuty, jakie padają z tej trybuny pod adresem tej części prezydium, a szczególnie Lecha Wałęsy, są oburzające. Czterej członkowie tego prezydium, zmuszeni do samotnej decyzji, zasługują nie na krytykę za swoją odwagę, lecz na słowa podziękowania. Czyżby ci, którzy krytykują tą decyzję, byli nieświadomi sytuacji w kraju przed tygodniem, czy też chcą wykorzystać brak informacji na ten temat.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie trzymać się porządku obrad.

JAN MOSKA

Już kończę. To jest na temat. Wyjaśnienia przyczyn nieobecności pozostałych członków prezydium są żenujące i kompromitujące. Ludzie pracy, których znam, nie popierają ryzykantów; umiarkowanie jest tego, czego żądają. Przyszłe KKP będzie na tyle dobre, na ile będzie przejawiać wolę większości ludzi naszego kraju, a nie ugrupowań politycznych różnego typu. Nie wiążmy rąk ludziom z nowego prezydium, bo nikt nie zrozumie, dlaczego to robimy. Dla mnie osobiście będzie ono wyrazicielem większości obywateli tego kraju. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kolega Aleksander Małachowski, Mazowsze, i przygotuje się Arkadiusz Paszek z Podbeskidzia. Kolegi Małachowskiego nie ma. Proszę, kolega Arkadiusz Paszek i kolejno kolega Zygmunt Semeniuk[35] z Mazowsza.

ARKADIUSZ PASZEK

Proszę państwa, o pracach KKP więcej można się dowiedzieć z wypowiedzi członków Krajowej Komisji, którzy tu zabierają głos, niż z tego sławetnego sprawozdania. Słuchałem tego sprawozdania jak opowiastki, która w pięknych słowach, gęsto poprzetykanych przymiotnikami, opisuje to, co zrobiono lub czego nie zrobiono w ciągu ubiegłego roku, w większości przypadków skrzętnie pomijając fakty i pomijając ocenę ludzi, którzy odpowiedzialni byli za podejmowanie decyzji i ich wykonywanie. Autor lub autorzy tego sprawozdania sprawiają wrażenie ludzi, którzy jeszcze nie otrząsnęli się z wpływów propagandy, która przez trzydzieści parę lat usiłowała pozbawić nas naszego własnego zdania.

Stoimy w tej chwili przed wyborami do naszych władz, które przez najbliższe dwa lata będą kierować związkiem. Kogo w związku z tym mamy wybierać? Czy tych samych ludzi, którzy już zdążyli wiele złego zrobić? Nikt nie zaprzeczy, że wiele spraw należało załatwić inaczej. I za to odpowiedzialni są konkretni ludzie. Czy mamy czekać następne 10 lat na odnowę, tak jak w PZPR, tym razem w „Solidarności”? Powinniśmy już teraz, póki jeszcze jest czas, oczyścić nasze władze związkowe z ludzi interesownych, egoistycznych lub po prostu głupich, którzy dla zaspokojenia własnych ambicji prowadzą nas w ślepą uliczkę. Krytyka działaczy już teraz odbierana jest jako atak na „Solidarność”. Ale to nieprawda, ta krytyka wychodzi od ludzi, którzy nas wybrali, od najniższego szczebla tych ludzi, którzy najlepiej, wbrew pozorom, umieją ocenić, czy ktoś pracuje dla nich, czy dla siebie i na siebie.

Zarzucamy władzom państwowym ukrywanie prawdy przed społeczeństwem, sami jednak, już w pierwszym roku naszej działalności, robimy to samo. Ukrywamy prawdę w obawie, że ludzie mogliby z prawdy wyciągnąć właściwe wnioski i ocenić je. Dlatego uważam, że naszym zadaniem jest głęboko przemyśleć, kto powinien na dwa najbliższe lata uzyskać mandat zaufania od nas. Czy mają to być ludzie naprawdę mądrzy, oddani „Solidarności” i, niezależnie od wykształcenia, mądrzy, czy ludzie, którzy tylko we własnym mniemaniu uważają się za mądrych.

Dla porządku jeszcze dodam, że pewną nieścisłość zauważyłem w wypowiedzi pana Gwiazdy, który oceniał Podbeskidzie, w stosunku do KKP. Więc uchwałę o przerwaniu strajku nie podejmowało KKP, tak jak decyzję o samorządach nie podejmowało prezydium – to była tylko grupka ludzi, którzy nie znali sytuacji i nie umieli jej właściwie ocenić. Jeszcze jeden przykład. Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kolega Zygmunt Semeniuk z Mazowsza, i w kolejności pan Aleksander Małachowski, również z Mazowsza.

[SPRAWA AKREDYTACJI DLA EKIPY POLSKIEJ KRONIKI FILMOWEJ]

[PD 1kzd_2t_026_19810929 – 6 minut 17 sekund]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Przepraszam uprzejmie, jest do państwa prośba, jest wniosek o ustosunkowanie się zjazdu, wniosek o przegłosowanie powyższego składa ze swoim poparciem delegacja Regionu Pomorze Zachodnie. Treść wniosku: „Do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Na prośbę redaktora naczelnego Polskiej Kroniki Filmowej Mirosława Chrzanowskiego, Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« przy Wytwórni Filmów Dokumentalnych postanowiła udzielić poręczenia za ekipę filmową Polskiej Kroniki Filmowej, pod następującymi warunkami: 1) udostępnienia ostatecznie zmontowanego materiału filmowego wraz z nagranym komentarzem w wersji przeznaczonej do rozpowszechniania lub emisji Komisji Zakładowej »Solidarności« i samorządowi artystycznemu WFD w celu zatwierdzenia; 2) zobowiązania się, że pozostałych niewykorzystanych materiałów nie wykorzysta w inny sposób ani nie udostępni nikomu bez pisemnej zgody Komisji Zakładowej »Solidarności« przy WFD.

W związku z powyższym Komisja Zakładowa »Solidarność« przy WFD prosi zjazd o wyrażenie zgody na pracę ekipy PKF na warunkach uprzywilejowanych, takich, jakie mają ekipy filmowe »Solidarności«, a więc w czasie trwania obrad na sali obrad.

Przyjmuję postawione warunki ustalone w punkcie 1 i 2 z dnia 29 września 1981 r., skierowanego do I Zjazdu Solidarności przez Komisję Zakładową Solidarności przy WFD”. Podpisał redaktor naczelny PKF Mirosław Chrzanowski. Za Komisję Zakładową NSZZ „Solidarność” przy WFD. Udzielamy poręczenia. Podpisał Ryszard Krawc.

Proszę uprzejmie przewodniczącego o przeprowadzenie ustosunkowania się sali do tego wniosku.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kto z państwa chciałby się wypowiedzieć przeciwko? Szóstka, poproszę.

JAN CZARNECKI

Czarnecki Jan, Region Bydgoszcz. Chciałbym złożyć kontrwniosek ze względu na to, że wszyscy tu na sali są dorośli i wszyscy muszą odpowiadać za swoje wcześniejsze decyzje. Jeżeli podjęliśmy taką decyzję, że nie dopuszczamy, to musimy być konsekwentni [głosy z sali]. To nic nie szkodzi, Kronika Filmowa to jest tak samo publikator masowego przekazu. Uważam, jeżeli będzie potrzebny materiał filmowy, to są materiały nagrane przez BIPS i przez nasze po prostu [gwar].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zgodnie z przyjętą procedurą odczytany przez spikera przed chwilą wniosek poddaję pod głosowanie. Kto z państwa jest za przyjęciem zgłoszonego oświadczenia? [oklaski] Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwko? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek został przyjęty większością głosów [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kolega Małachowski jest na trybunie, wobec tego zmieniamy kolejność i proszę o zabranie głosu, a do głosu przygotuje się kolega Zygmunt Semeniuk z Mazowsza.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD SPRAWOZDANIEM KKP]

[PD 1kzd_2t_026_19810929 – 10 minut 44 sekundy]

ALEKSANDER MAŁACHOWSKI

Proszę państwa, w dyskusji nad sprawozdaniem KKP zostało wypowiedzianych parę zdań, które mnie zaniepokoiły i dlatego ośmielam się zabrać państwu parę chwil. Powiedziane tam zostało mianowicie, że KKP otacza się fachowcami, ekspertami, ludźmi wykształconymi, że najwyższa pora, żeby w tym robotniczym związku głównymi decydującymi o sprawach byli tylko robotnicy. Bardzo mnie niepokoi to zdanie. Zdanie to bowiem jest podobne do takiego, do takiej sytuacji czy do takiego wyzwania, jakby ktoś mówił, że armia powinna się pozbyć broni. Doradcy, fachowcy, ludzie wykształceni, specjaliści w różnych dziedzinach życia publicznego są bronią naszego związku, a nie jego obciążeniem. Zresztą… [oklaski].

Mnie się w ogóle zresztą wydaje, że w [19]81 r. podział na robotników i ludzi wykształconych jest coraz to bardziej archaiczny. Znam wielu ciemnych, ciemniaków – jak mówi Kisiel, z wyższym wykształceniem i wielu mądrych, oświeconych robotników i chłopów niemających formalnego wykształcenia, więc sprawa… [oklaski]. Ale z drugiej strony, my nie możemy udawać, że w naszym związku nie ma sprzeczności interesów, czy upodobań, czy sytuacji życiowej pomiędzy robotnikami fizycznymi a ludźmi z wykształceniem i pracującymi jako pracownicy umysłowi. Ponieważ taka sprzeczność interesów istnieje na całym świecie, istnieje ona także u mnie. Człowiek z wykształceniem cieszy się nieporównanie większym zakresem wolności osobistej. Robotnik jest niewątpliwie przykuty w niewolniczy sposób do zakładu pracy, przykuty do taśmy produkcyjnej, przykuty do kopalni, przykuty do bardzo ciężkiego trudu fizycznego, po którym wieczorem często ma tylko ochotę uwalić się i spać. Nie jest to człowiek w tak dobrej sytuacji, jak ten, który zyskał wykształcenie.

Wydaje mi się więc, że konieczne jest, ażeby do głosu w naszym związku dochodzili przede wszystkiem ci ludzie wykształceni, którzy dobrze rozumieją położenie klasy robotniczej, i ci robotnicy, którzy dobrze sobie zdają sprawę z tego, jakie są prawa i obowiązki i jakie są potrzeby życiowe ludzi wykształconych. Jeżeli… [oklaski]. Natomiast bardzo wszystkich przestrzegam przed wbijaniem klina pomiędzy ludzi wykształconych a klasę robotniczą. Bo znam ludzi, którzy… [oklaski]. Znam bowiem ludzi, którzy słysząc takie rzeczy, klaszczą w ręce i mówią: mamy ich, dali się podzielić. Czekają na to. Czeka się na to właśnie, żeby pomiędzy nami nastąpił zasadniczy podział. Wielu ludzi chce zbić na tym swój kapitał polityczny.

Natomiast, proszę państwa… [oklaski]. Chcę powiedzieć, że w dyskusji nad sprawami KKP bardzo wiele złej krwi robi to, co robi w tej chwili złą krew w całym naszym związku – niesłychanie niski poziom organizacji pracy naszego związku. Wszystkie regiony prawie cierpią na tą samą chorobę, cierpi na to KKP. My jesteśmy ciągle jeszcze związkiem od strony administracyjno-organizacyjnej bardzo źle przygotowanym do spełniania swoich zadań. I to jest jedna z głównych przyczyn, która rodzi konflikty, niepokoje, ponieważ wszędzie nie działają porządnie sekretariaty, nie działają służby techniczne tak jak należy, nie działają wreszcie te biura, które powinny pewną część funkcji na siebie przejmować. To nie jest bowiem prawda, że członkowie KKP, członkowie prezydium, ludzie wybrani do pewnych funkcji muszą wszystko robić sami. A zdarza się w wielu regionach, że ci działacze społeczni są równocześnie urzędnikami, zaopatrzeniowcami, gońcami, maszynistkami. Nie potrafiono tego dylematu rozwiązać.

Wydaje mi się jednak, że ponosimy za to wspólną odpowiedzialność i uważam, że żądaniem całego związku od nowo wybranych władz musi być, ażeby nareszcie sprawy organizacyjno-administracyjne zostały doprowadzone do takiego poziomu, ażeby ten związek mógł spełniać swoje zadanie. Bo w tej chwili mamy chaos i bałagan, który nam przeszkadza i kompromituje nas [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Upłynął czas. Proszę o ewentualne przedłużenie czasu. Dziękuję. Proszę.

ALEKSANDER MAŁACHOWSKI

Dziękuję serdecznie, ja już kończę. Jeszcze taka sprawa. Wydaje mi się, że bardzo ważne, ażeby wśród tych służb organizacyjnych byli ludzie, którzy potrafią odpowiadać na pytania ściśle związkowe. Jak mówią mi koledzy, w wielu regionach jest taka sytuacja, a także i w centrali, że nie można się dowiedzieć niczego o podstawowych sprawach związkowych – o tym, jak zbawić świat, wiedzą w związku wszyscy, ale o odzieży ochronnej dla robotnika wątpię, by wiedział ktokolwiek. I to jest… [oklaski].

To jest zresztą sprawa, która dominuje nad całym naszym życiem. My musimy sobie zdawać sprawę, że oprócz funkcji tych ogólnopaństwowych czy ogólnonarodowych, my jesteśmy także związkiem zawodowym, który musi zacząć wreszcie interesować się w sposób poważny i rzeczowy takimi podstawowymi sprawami, jak bezpieczeństwo pracy, jak warunki pracy, i myślę, że nie wszyscy nasi eksperci, nie wszyscy nas działacze zdają sobie sprawę, jak mimo szalonych zmian w kraju nadal ciężki jest ten codzienny byt klasy robotniczej.

Mnie to powiedział kiedyś jakiś kolega robotnik: bo wam pisarzom jest dobrze, bo wam znieśli cenzurę i wy już macie najgorszy problem z głowy. A my dalej jeździmy w tragicznych warunkach do pracy, pracujemy w warunkach grożących naszemu życiu, jesteśmy źle odżywieni, jesteśmy upiornie zmęczeni. W naszym życiu nie zmieniło się w gruncie rzeczy nic.

Otóż ta świadomość tego, że w gruncie rzeczy w życiu naszego kraju, w codziennym bytowaniu, w codziennym wysiłku fizycznym, nadmiernym, niewspółmiernym do sytuacji, jaka powinna panować pod koniec XX w. – ta świadomość nie jest powszechna wśród działaczy i nie jest powszechna wśród ekspertów. Ciągle mówi się o zbawieniu świata, a mało się mówi o tym, jak ulżyć codziennej doli, straszliwej doli robotnika, kobiety pracującej, tej włókniarki, czy tego górnika, który się całymi dniami na brzuchu czołga w Zagłębiu Wałbrzyskim, żeby wydobywać węgiel, bo nie stoi się tam pionowo, tylko się czołga na brzuchu.

Ta świadomość tego dramatycznego losu klasy robotniczej musi dojść wreszcie do świadomości zarówno działaczy, jak i naszych ekspertów – nie wszyscy z tego sobie zdają sprawę [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

Koniec, tak. Przepraszam uprzejmie. Kolega Zygmunt Semeniuk z Mazowsza i przygotuje się kolega Roman Paterek[36] z Bydgoszczy.

ZYGMUNT SEMENIUK

Zygmunt Semeniuk, Region Mazowsze.

Szanowni państwo, chciałbym poruszyć w moim przekonaniu dwie kwestie, które w sprawozdaniu nie zostały ujęte w sposób, moim zdaniem, wyczerpujący i nie tylko, bo również były głosy delegatów. A mianowicie w sprawozdaniu nie zostały ujęte dane szczegółowe o maszynach poligraficznych i o materiałach pomocniczych do poligrafii i służących do informacji i propagandy. To jest, ile maszyn zostało zakupionych, jak i kto był odpowiedzialny personalnie za ich rozdział na poszczególne regiony. Zresztą dwóch przedmówców przede mną o tej sprawie mówiło. Ja chcę to po prostu wypunktować szczegółowo, ponieważ brak tego wyjaśnienia budzi szereg dyskusji i kontrowersji, zupełnie niepotrzebnych.

A te dyskusje wynikają z faktu, że z jednej strony mamy szereg wydawnictw niezależnych, traktujących bardzo szeroko i dużo o ważnych sprawach społeczno-politycznych, o sprawach narodowych i to jest bardzo dobrze, ale bardzo mało wspólnego mają te wydawnictwa ze sprawami związkowymi w zakładach pracy. I to jest bardzo źle. Ponieważ, jak państwu wiadomo, komisje zakładowe są niedoinformowane, co się dzieje w naszych, że tak powiem w naszym związku, co się dzieje w KKP, co się dzieje w poszczególnych regionach i tak dalej. I dopiero wysiłkiem oddanych działaczy, oddanych związkowców, członków „Solidarności” można drogą poprzez jakieś bardzo nieskoordynowane powielanie, przepisywanie na maszynach, rozkolportować te sprawy, które dotyczą wszystkich członków związku.

I jeszcze jedna sprawa, którą chciałbym tutaj, proszę państwa, poruszyć, a mianowicie wydaje mi się, że to jest również zagadnienie bardzo istotne. Jest to sprawa, że związek nasz, NSZZ „Solidarność”, prowadzi działalność informacyjno-propagandową na terenie kraju i również za granicami kraju. Są powoływane agendy zagraniczne. Chcielibyśmy wiedzieć, jaki jest status powoływania tych agend, czy są oczywiście takie agendy i ile ich jest i gdzie, następnie kto te agendy powołał, jak również jaki jest sposób finansowania, jakie są kompetencje tych ludzi, którzy działają za granicami kraju.

Mówię to na podstawie nie tylko dyskusji kuluarowej, jak również pytań od moich wyborców, tu już zresztą koleżanka z Łodzi bardzo delikatnie ten temat ruszyła. Mówię to na zasadzie konkretnych informacji z przekaźników radia zachodniego. No, jako przykład, na przykład Stany Zjednoczone. Więc bardzo byśmy chcieli tutaj – sądzę, że delegaci pozostali również – żeby te sprawy, które tutaj poruszyłem, zostały jakoś jednoznacznie i dobitnie wyjaśnione. I kończąc już moje wystąpienie krótkie, chciałbym wnieść o udzielenie absolutorium ustępującemu KKP, pod warunkiem jednakże spełnienia tych dwóch pytań. Dziękuję bardzo za uwagę.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Kolejno w dyskusji zabierze głos kolega Roman Paterek z Regionu Bydgoszcz, a następny będzie Jacek Szymanderski z Mazowsza.

ROMAN PATEREK

Szanowni delegaci, w sprawozdaniu Komisji Krajowej nie widzę oceny nas samych jako organizacji. W dyskusji nad sprawozdaniem KKP musimy widzieć dwie strony – Komisję Krajową i nas samych. My wszyscy stworzyliśmy to, co jest w chwili obecnej. Nie ma tłumaczeń dla nieudolności. Żaba, co nie umie pływać, mówi, że woda za rzadka. Daje się tu odczuć brak efektów odczuwalnych, na które czeka świat pracy. Czy znajdujemy w sprawozdaniu, co my daliśmy ludziom? Daliśmy kartki bez pokrycia, kolejki, które się nie skracają, godzimy się z podwyżkami cen, które zjadają nam wszystkie zdobycze finansowe do tej pory wywalczone. Jednocześnie prezydium KK uchwala wysokie pensje działaczom, a my sami mamy wysokie pensje, dużo wyższe od przeciętnej robotnika. Odpoczywamy, gdy ojczyzna ugina kolana.

Oddaję cześć członkom Komisji Krajowej, którzy w sierpniu wzięli na siebie ciężar odpowiedzialności, lecz nie wszyscy dźwigali go od początku do końca jednakowo. Niektórzy z nich wzięli tak wysokie loty, jak sokoły. I z tych wyżyn zaczęli tracić z pola widzenia zwykłych ludzi i ich podstawowe potrzeby. A tych uważam za gapy, które jeździły tam, gdzie był aplauz, a nie tam, gdzie trzeba było podejmować pracę i ważną decyzję. I tak było wtedy, gdy sokoły gapy zaczęły załatwiać sprawę Bydgoszczy, sprawę samorządów pracowniczych i wszystkie sprawy zaczęte, a niedokończone [oklaski].

I to jest ten niedosyt, który czuć u nas na dole. Dziś przestańmy już biadolić, wybierzmy najlepszych, pracujmy lepiej, bo i nas ktoś rozliczy, a nowym władzom dajmy naszą jedność i świadomość, że miliony patrzą na ich działanie i ich efekty. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę o zabranie głosu kolegi Jacka Szymanderskiego z Mazowsza. Do dyskusji jeszcze mamy zapisanych 8 osób. I po przerwie rozpoczniemy obrady o godz. 15.00 informacją prasową kolegi Onyszkiewicza. Dyskutantem pierwszym po przerwie będzie kolega Bujak z Mazowsza.

[PD 1kzd_2t_026_19810929 – 26 minut 45 sekund]

JACEK SZYMANDERSKI

Będę mówił nie o pracy KKP, a o sprawozdaniu KKP. I będę uzasadniał wniosek o nieprzyjęcie takiego sprawozdania, jakie zostało tu przedstawione. A to dlatego: związek powstał na gruncie porozumień gdańskich, szczecińskich i jastrzębskich. Porozumienia te zawierały główne postulaty, dla których zorganizowano „Solidarność”. W dokumencie, osią tego dokumentu powinno być w takim razie wyjaśnienie, w jakim stopniu każdy postulat był realizowany, w jakim stopniu został zrealizowany, jakie warunki polityczne i organizacyjne utrudniły jego realizację. W ten sposób moglibyśmy ocenić zarówno wkład poszczególnych działaczy, jak i przede wszystkim zrozumieć polityczne warunki działania związku. Powstałby dokument polityczny, który umożliwiłby członkom związku pełne zrozumienie tego, w jakiej sytuacji i wobec jakich przeszkód związek musiał działać.

Dokument taki, dalej, mógłby stać się podstawą sensownej dyskusji o programie, gdyż nie sposób wymyślać programu w abstrakcji. Nie działamy w abstrakcji, działamy w konkretnych warunkach i nabyliśmy przez rok doświadczenia. Doświadczenie to powinno być w sposób jasny wyłożone w sprawozdaniu KKP właśnie.

Na koniec chciałem zwrócić uwagę na to, że w paru wystąpieniach pojawiły się ostre akcenty antyinteligenckie. Pan Małachowski mówił już o tym. Ja chciałem dodać tylko jedną uwagę. Biorą się one stąd właśnie, że przygotowany przez KKP dokument nie spełnia oczekiwań. Ludzie czują, że jest on o niczym, jest to zwykłe sprawozdanie biurowe z ilości zużytych gumek myszek w zasadzie.

Gdyby dokument ten przedstawiał polityczne warunki działania KKP, nie pojawiałyby się najprawdopodobniej głosy niezadowolenia, głosy kryzysowe, głosy, które mówią o tym, kto zły, a kto dobry. Bo po prostu nie dano materiału, by mówić o tym, co zrobiono, a czego nie zrobiono. Proponuję w takim razie, by nie przyjąć tego dokumentu i skłonić KKP do przygotowania nowego dokumentu, omawiającego precyzyjnie polityczne warunki realizacji wszystkich trzech porozumień. Dziękuję bardzo [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ogłaszam przerwę obiadową do godz. 15.00.

[Przerwa]

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_2t_026_19810929 – 30 minut 16 sekund]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Halo. Ja chciałbym przedstawić [kilka słów zniekształconych] tego, co się dzieje w kraju i co się dzieje. Przede wszystkim parę informacji zaległych. Mianowicie dostaliśmy dopiero teraz pisma czeskie i węgierskie sprzed paru dni. W pismach czeskich ton się nie zmienia, jest w dalszym ciągu dosyć agresywny, listy do redakcji napływają i to wszystko na temat antysocjalistycznej odezwy tzw. „Solidarności”. Bo taki jest tytuł – w Czechosłowacji nie ma „Solidarności”, tylko jest albo tzw. „Solidarność”, albo też związek Wałęsy. Tytuły tych listów są takie: „znieważają nas”, „protestują”, „droga oportunizmu”, „wiemy, co robić”, „praktyka kontrrewolucji” itd.

Jeśli chodzi o prasę węgierską, to jest ona znacznie spokojniejsza w tonie. W korespondencji z Warszawy, zatytułowanej Trzeba zastąpić drogę nieprzyjacielskiemu zagrożeniu, podaje się informacje o rzekomych wiecach w Bochni, antyradzieckich, i tak samo w Piotrkowie Trybunalskim, ale pozostawia się te fakty bez komentarza.

Jeśli chodzi o… Przechodząc kolejno do następnych chronologicznie komentarzy, w piśmie francuskim, dosyć prawicowym „Le Figaro”, korespondent z Polski Bernard Margueritte pisze o II części zjazdu mniej więcej coś takiego, że sytuacja jest napięta i wobec tego, w tej sytuacji, mimo olbrzymich trudności, duch kompromisu odgrywa w Polsce kolejno bardzo ważną rolę. Wynika to z czterech zasadniczych czynników, to jest w dalszym ciągu prawie że cytat: 1) uświadomienia sobie powagi sytuacji przez ludność, 2) restauracji władzy partii i państwa, 3) wpływu Kościoła i intelektualistów i 4) sukcesu umiarkowanych w łonie „Solidarności”. Jeśli chodzi teraz o „Solidarność”, to – w dalszym ciągu pisze on – musi teraz ona odgrywać skutecznie swoją rolę dla sukcesu odnowy, dla realizacji reform, z których niektóre są inspirowane przez partię i władze, oraz musi zmierzać do przekształcenia systemu w bardziej skuteczny i demokratyczny.

Tygodnik „Życie Literackie” opublikował – jak zwykle ostry w stosunku do „Solidarności” – artykuł Władysława Machejka[37]. Ja tutaj zacytuję tylko pewien fragment, który daje pojęcie o tonie całości tego artykułu. Cytat jest taki: „Faktem jest, że delegaci zjazdowi w Gdańsku – określani raz po raz jako w większości aparatczycy organizacji, w dużej części nasłani do przedsiębiorstw w ostatnim roku przed sierpniowym trzęsieniem ziemi w Polsce – ci delegaci okazali się o wiele bardziej niechętni kompromisom z rządem aniżeli dotychczasowa postawa KKP na czele z Lechem Wałęsą. Nie zlękli się żadnych manewrów, ba, zdobyli się na wiadome wyzwanie. Pani Walentynowicz, sierpniowa prominentka, do wczoraj krytykująca Lecha Wałęsę za ugodowość, a aktualnie rozjeżdżająca się po Europie Zachodniej, oświadczyła w którymś z licznych wywiadów, że szef »Solidarności« przeszedł na stronę tzw. radykałów”.

Komentarz „Słowa Powszechnego” z 28 września jest też w bardzo pojednawczym tonie napisany, jest taki bardzo koncyliacyjny w tonie; tutaj nie będę niczego specjalnie cytował. „Głos Pracy” z 29 [bm.] podaje informację o uchwale plenum Związku Zawodowego Górników, na którym to plenum apeluje ono do dziennikarzy prasy, radia i telewizji o obiektywną informację na temat handlu zagranicznego Polski, a także protestuje przeciwko bójówkarskiej akcji grupy „Solidarności” wobec przewodniczącego Rady Zakładowej kopalni „Szczygłowice”.

Wolna Europa w swoim dzienniku omawia kilka wystąpień z prasy zagranicznej, w szczególności zajmuje się stanowiskiem zajętym przez szefa Wydziału Propagandy komunistycznej partii ZSRR Zamiatina, który właściwie nie zmienił swojej postawy i w dalszym ciągu podaje komentarze w tym samym duchu, mówiąc np., że ekstremiści popychają „Solidarność” w kierunku zajęcia agresywnego stanowiska wobec komunizmu i ZSRR. Jeśli chodzi o inną prasę cytowaną przez Wolną Europę, to cytowany jest „Washington Post” i pisze on o kompromisie na temat samorządu: „Ten kompromis oznacza ustępstwo ze strony partii, która zażegnywała się, że nie zrezygnuje z pełnej kontroli nad nominacjami w aparacie gospodarczym. Tymczasem jednak przyjęła projekt ograniczający jej wpływ w tej dziedzinie. Stało się to wobec groźby buntu ze strony wielu posłów, którzy zdecydowani byli przeprowadzić tę uchwałę właśnie w formie kompromisowej”. I dalej: „Aprobata kompromisu przez zjazd zaświadczyłaby, że nawet w czasie napięcia i nacisków ze strony Moskwy da się osiągnąć porozumienie między obydwu stronami, między władzami a »Solidarnością«”.

Kilka innych pism zajmuje się efektami nacisku ZSRR na Polskę i na „Solidarność” w szczególności, i na ogół ton jest taki, że nacisk ten jedynie sprzyja radykalizacji stosunków w związku. A już najbardziej wyraźnie pisze o tym dziennik „Polityka” jugosłowiański, którego już tutaj cytowaliśmy parokrotnie. Pisze on wyraźnie, że: ilekroć w Polsce pojawiają się przejawy antyradzieckości, to jest to właśnie reakcja na naciski Moskwy. Jest to dosyć charakterystyczny głos. Poza tym w wielu pismach podkreśla się nową postawę Sejmu i pojawienie się, że tak powiem, ducha odnowy w sposobie funkcjonowania Sejmu.

Jeśli chodzi o nasze środki przekazu, to ostatni DTV, z poniedziałku, wiele miejsca poświęca rozwiązaniu KSS KOR. Tutaj pozwolę sobie zacytować fragment: „Korowcy po 5 latach rozwiązali swoją grupę i zamierzają kontynuować legalnie antysocjalistyczną misję. Jak wiadomo, aktywiści KOR-u działali i działają w »Solidarności«. Każde skrajne wystąpienie, antyrządowy chwyt, wyreżyserowany konflikt, akcje spontanicznych protestów inspirowane bywały przez kogoś z KSS KOR. Organizacje zakładowe »Solidarności« odżegnywały się od KSS KOR, ogłaszając, że nie mają z nimi nic wspólnego. I chyba tak było w rzeczywistości. Rzesze związkowców działających w organizacjach zakładowych »Solidarności« nie chciały i nie chcą politycznego awanturnictwa. Korowcy im to narzucali i chociaż będą musieli oddychać tym samym powietrzem, wypuszczonym z korowskiego balonu, nie wiadomo, na jak długo starczy im oddechu”.

Poza tym podkreślano wielokrotnie, nie tylko w telewizji, ale i w prasie to, że wielu mówców za pośrednictwem ostrych sformułowań werbalnych starało się zyskać lepsze szanse w wyborach i że to właśnie jest element już gry wyborczej, rozmaite ostre sformułowania.

Jeśli chodzi o „Trybunę Ludu” ostatnią, to jest dużo materiału poświęconego „Solidarności” i naszemu zjazdowi. Bardzo dużo miejsca poświęca się wystąpieniu pana prof. Lipińskiego. Jest to wystąpienie potraktowane bardzo ostro, nawet bardzo niepochlebnymi sformułowaniami pod adresem prof. Lipińskiego.

Jeśli chodzi o KOR, to zestawiono dwie rzeczy w sposób dosyć charakterystyczny. Mianowicie rozwiązanie się KOR-u i powołanie Klubu Służby Niepodległości, traktując niemalże powołanie tego klubu jako coś, co ma wypełnić próżnię powstałą po likwidacji KOR. Tytuł zresztą komentarza jest taki: Nie ma KOR-u, jest KSN, ani dnia próżni.

W „Trybunie Ludu” podany jest też taki komentarz pod tytułem Na obcym garnuszku, który atakuje powstałe w Nowym Jorku biuro informacyjne organizacji Przyjaciele Niezależnego Związku Solidarność, za to jest finansowane częściowo przez centralę związkową amerykańską, która, jak wiadomo, ma u nas bardzo złą opinię, wśród naszych władz.

„Głos Wybrzeża” podaje obszerne sprawozdanie z wczorajszych obrad. Podawane jest wystąpienie prof. Lipińskiego. Też jest zawarta, ale już bardzo oględna, oględna krytyka, oględniejsza niż w „Trybunie Ludu”, natomiast podane jest także wystąpienie pana Czapki z kopalni „Szczygłowice” i opis całego wydarzenia. Podano też informację o występowaniu górników ze związku branżowego i przepisaniu się do „Solidarności”. Podano też informację, i to w wielu miejscach, o decyzji Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, w której odrzuca się możliwość zapłaty za strajk górników w tej chwili, ze względu na to, że jest to strajk polityczny, a nie strajk zgodny z projektem uchwały ustawy o związkach zawodowych. Inne wydawnictwa, „Dziennik Bałtycki” i „Głos Pracy”, też omawiają dosyć obszernie nasz zjazd. Ogólnie rzecz biorąc, ton jest dość spokojny.

Co natomiast warto podkreślić, to to, że przy omawianiu wystąpień na zjazd raczej eksponuje się, wymieniając nazwiska, osoby, które były bardzo krytyczne wobec ustawy sejmowej, osoby nazywane radykałami, natomiast bardzo oględnie wymienia się z nazwiska osoby, które miały nieco inne, bardziej łagodne zdanie. W „Żołnierzu Wolności” wtorkowym ukazał się duży wywiad z panem wicepremierem Rakowskim, który daje własną ocenę sytuacji w Polsce. I ja może zacytuję tutaj dwa tylko urywki. Mianowicie pierwszy jest mniej więcej taki, że premier Rakowski uznał demokratyzację życia politycznego oraz słuszność powstawania różnych związków zawodowych, ale postawił zarzut społeczeństwu polskiemu o zarozumialstwo i indywidualizm. Pisał: „Wielu moich rodaków uważa na przykład, że to, co się stało u nas po Sierpniu, jest tak wielkie, tak wspaniałe, że cały świat powinien nas podziwiać, uważać za tych, którzy wznieśli się na wyżyny myśli i czynów ludzkich. Tymczasem – twierdzi dalej właśnie pan minister Rakowski – powinniśmy być dzisiaj skromni i pokornie spoglądać na wszystkich przyjaciół” [śmiech]. Dalej twierdzi pan Rakowski, że mamy do czynienia w Polsce z mniej lub bardziej zorganizowaną świadomą akcją na rzecz utrzymywania braku zaufania wobec władzy. Jeśli chodzi o pytanie, w jaki sposób obecność przedstawicieli wojska odbije się na pracach rządu, to pan premier Rakowski stwierdził, że na pewno przedstawiciele wojska wnieśli do rządu istotny czynnik dyscyplinujący brać urzędniczą. Na temat działalności Komitetu Rady Ministrów ds. Związków Zawodowych wicepremier skarży się na niedostatecznie silne oddziaływanie tego komitetu w sprawach propagandowo-wydawniczych i tutaj już jest cytat: „Zwłaszcza w obliczu niezwykle sprawnej i agresywnej machiny propagandowej »Solidarności«” [oklaski, śmiech]. Na pytanie o możliwość wyłonienia się z „Solidarności” partii antykomunistycznej pan Rakowski stwierdził, że koncepcje w rodzaju, na przykład tej, jaką prezentuje pan Milewski, są w zasadzie nierealne, natomiast dramat części przywódców „Solidarności” polega na tym, że stabilizacja i spokój to dla nich śmierć. Dlatego też stale burzą i podżegnują. Ponadto wielu przywódców „Solidarności” ma ambicję odgrywania wiodącej roli w życiu politycznym, chociaż to kamuflują.

Jeśli chodzi o informacje prasy zachodniej, to radio moskiewskie w swoim serwisie światowym nie zmienia właściwie swojego nastawienia, miejsce w dzienniku jest bardzo podrzędne, linia jest bez żadnych zmian. Brak oznak jakiegokolwiek różnicowania pomiędzy pierwszą i drugą częścią zjazdu. Jeśli chodzi o BBC World Service, o BBC światowy serwis – podają dosyć obszerne sformułowanie, bardzo w swoim komentarzu dyskutują sprawę projektu naszej uchwały programowej. Piszą, że jest to bardzo radykalny program reformy politycznej i nawet jeśli punkty niektóre będą odrzucone w ostatecznej wersji, to program ten nie pozostawia wątpliwości, że 13-miesięczna „Solidarność” jest czymś większym niż zwykłym związkiem zawodowym. Ogólnie rzecz biorąc, obserwacja jest taka, że program wydaje się korespondentowi bardzo radykalny i wręcz nierealny. W innym piśmie, w „Observerze” Neal Ascherson zamieszcza artykuł Solidarność ma nadzieję przetrwać burzę i pisze, że nadzieją na historyczny kompromis między niezależnym ruchem związkowym „Solidarność” i polskim rządem nagle rozjaśniła kraj. Zjazd „Solidarności”, który ponownie zebrał się w Gdańsku, miał, jak się oczekiwało, zainaugurować otwartą i być może katastrofalną walkę o władzę polityczną. Obecnie, po jednym z najbardziej zdumiewających tygodni od pojawienia się „Solidarności”, tak kierownictwo związku, jak i władze poczyniły poważne ustępstwa wzajemne i polska partia publicznie wypowiedziała się w sprawie możliwości podziału władzy.

Jeśli chodzi o sprawę jeszcze ostatnią, to prasa radziecka ostatnimi czasy bardzo się niepokoi tym, że prasa chińska nas popiera. To tyle [śmiech, oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo rzecznikowi prasowemu.

Jednocześnie proszę służbę porządkową, żeby poprosiła fotoreporterów o opuszczenie płyty hali. Jednocześnie, proszę państwa, pan Lech Wałęsa, jak państwo wiedzą, dzisiaj obchodzi urodziny i ponieważ dostaje wiele oznak szacunku z tego tytułu, prosił prezydium o możliwość zabrania głosu w celu podziękowania tym wszystkim, którzy mu w tym dniu złożyli życzenia.

Proszę uprzejmie, pan Lech Wałęsa.

[WYPOWIEDŹ LECHA WAŁĘSY]

[PD 1kzd_2t_026_19810929 – 46 minut 21 sekund]

LECH WAŁĘSA

Stasiu [do Stanisława Fudakowskiego], wybawiłeś mnie, bo już podziękowałeś za mnie. Jednocześnie naprawdę państwu bardzo dziękuję za kwiaty, za życzenia, za telegramy. Jednocześnie przepraszam za bałagan. Ale to nie ode mnie zależy. Naprawdę ja nikogo nie napuszczam – ani kamerzystów, ani kwiaciarki, ani innych ludzi, nie moja to jest wina, chociaż to przeszkadza, ja wiem, że przeszkadza, rozprasza nas, rozciąga. Powinnem się wynieść, ale jak się wynoszę, to znów państwo mają do mnie pretensję – i tak źle, i tak niedobrze.

Jednocześnie dziękując państwu za te wszystkie szczerości, jeśli już jestem przy tej trybunie, na tej trybunie prosiłbym państwa, aby mi udzielono głosu w kwestii tej, w której dyskutujecie, ponieważ później nie będę może miał czasu. Jednocześnie może już tam kielich obleci jakiś, trochę ciężko by mi się mówiło. Jeśli państwo by się zgodzili, na ten temat proponowany chciałbym też zabrać głos przy okazji. Proszę przegłosować, czy mnie państwo dopuszczą do głosu.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

W związku z tym zwracam się do państwa o przegłosowanie. Kto jest za tym, żeby pan Lech Wałęsa kontynuował przemówienie?

LECH WAŁĘSA

Kto jest przeciw, chcę zobaczyć [śmieje się].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę komisję o werdykt.

Kto z państwa jest przeciw kontynuowaniu przez pana Lecha Wałęsę? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję uprzejmie.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby Lech Wałęsa kontynuował dalszą wypowiedź.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie o kontynuowanie wypowiedzi.

LECH WAŁĘSA

Dziękuję bardzo. Jednocześnie zdaję sobie sprawę, że niektórym trochę szyki pomieszam. Ale ja już jestem taki, który trochę miesza.

Proszę państwa, należy się cieszyć, że ten zjazd, jak mówiłem w pierwszej części, będzie ciekawym zjazdem i na tym zjeździe rzeczywiście padną pewne logiczne rozstrzygnięcia. Cieszyć się należy z tego, że rzeczywiście dopatrujecie się wielkich niedociągnięć w pracy prezydium, którym kierowałem, w pracy Krajowej Komisji. To jest naprawę rzecz, z której się należy cieszyć, ale nie z tej wersji obecnej, bo tu można mieć wątpliwości, ale na przyszłość, tzn. za dwa lata, może później, te rzeczy rzeczywiście tak muszą wyglądać.

Jednocześnie, gdybym miał odpowiadać na niektóre pytania – bo tu były pytania – postaram się też odpowiedzieć od razu, jeśli chodzi o pracę prezydium. Za dział zagraniczny, za jakieś ustawiania ludzi za granicą był odpowiedzialny [Ryszard] Kalinowski i Bogdan Lis – nikt od nas nie był upoważniony do otwierania żadnych biur za granicą. Jednocześnie chciałbym też, żeby tu padła odpowiedź, kto niektóre osoby upoważnił do występowania w naszym imieniu, do pociągnięć, które nawet przy zastanowieniu się godzą w nas, w powagę naszego związku. Chciałbym, żeby na te pytania kompetentne osoby, tak jak Bogdan Lis i Kalinowski odpowiedzieli.

Jednocześnie, proszę państwa, oceniając pracę prezydium KKP, należałoby się zastanowić, od jakiego momentu należy oceniać. Czy należy oceniać już od [19]68 r., kiedy zaczęliśmy walkę i budowę tego, co się później stało, czy od momentu, kiedy niedemokratycznie przeskoczyłem ja, mówiąc o sobie, płot przez stocznię, czy od tego momentu, kiedy zakończyliśmy strajk w Gdańsku, kiedy już wtedy zbieraliśmy pieniądze, kiedy już wtedy, nie czekając na demokratyczne rozstrzygnięcia, powzięliśmy decyzję o budowę statutu, kiedy powzięliśmy decyzję o zbiórce pieniędzy i przywóz maszyn – czy od tego momentu oceniać należy, od momentu powstania KKP, czy od momentu, kiedy dostaliśmy blok ten pierwszy 103 na Grunwaldzkiej, który się zarywał, czy od momentu, kiedy dostaliśmy już blok ten, ten ładny, który do dzisiaj mamy?

Proszę państwa, jakby na to nie patrzeć, 10 mln ludzi, ok. 10 mln ludzi po raz pierwszy w jakiś sposób spróbowało się zorganizować. Oczywiście skończyli strajk i rozeszli się. Zostało kilku ludzi, którzy myślało, co dalej. Nie w sposób demokratyczny, zgadza się, ale my nie mieliśmy ani krzesła, ani stołu, ani ludzi, bo większość z nas, z państwa, pracowała. Trzeba było ratować się tym, co było, tzn. chętnymi, którzy do pracy przyszli. Wielu z tych chętnych to byli rzeczywiście do dziś wytrzymali, porządni, bez skazy działacze, ale wielu ludzi przyszło w określonym celu. Przyszli podstawieni ludzie, przyszli i cwaniacy, i złodzieje, i jeszcze inni. Jednocześnie w tym okresie już podjęliśmy decyzję o przywozie maszyn poligraficznych, zbieraliśmy pieniądze, nie mieliśmy kont. Nie mieliśmy upoważnienia państwa – trzeba było i chować te pieniądze po plebaniach i po innych rzeczach, żeby nam nie skradziono.

Zgadza się! Wiele pieniędzy zginęło, mało tego, wiele maszyn drukarskich też zginęło. Przecież, proszę państwa, my drukując w opozycji, wielu z państwa, butelkami, wałkami dorobionymi w stoczniach, czy w zakładach pracy – jak ktoś zobaczył z nas maszynę, taką ładną, to chciał nie chciał – chował. Jednocześnie mając doświadczenie opozycyjne, nie wierząc w to, że możemy się utrzymać, każdy z nas myślał, że trzeba coś schować. Wiele maszyn rzeczywiście schowano, wiele nawet sprzedano. Ja jestem przekonany, że społecznie, tak jak tu jesteśmy, jak jest nas parę milionów, odszukamy te maszyny, i te, co były sprzedane, i te, które były schowane w sposób zorganizowany, bo i takie mają miejsca, po to, żeby władza nam nie zabrała.

To była przestroga, ostrożność nasza i tak dalej. Jednocześnie zawsze myślałem, że państwo zrozumieją, w jakiej sytuacji obecnie jesteśmy, tzn. nie można nas rozliczać za niedemokrację, bo znów mówię: ja za co obrywam? Nie pytałem się państwa, jeszcze chyba na początku roku, kiedy wysyłałem bez żadnych zaleceń państwa pana do Stanów Zjednoczonych, który uruchomił bank leków. Bez nikogo. Nie pytałem się państwa o statut. Mało tego, nawet dziś się nie pytam, nie dzisiaj, ale dwa dni temu, czy mam prawo, czy mam czekać na decyzję zjazdu w celu uruchomienia rozmów z komisją rządową, zorganizowania ich i tak dalej. Są rzeczy, które należy robić, które nie decydują o niczym, ale jednak wymagają pracy. I te rzeczy były robione.

Dlatego nie chciałem wcześniej przemawiać w tym temacie, bo chciałem posłuchać, co państwo myślą o tym, czy ten związek rzeczywiście będzie się kręcił i ten ruch społeczny, czy już rozumiemy, w czym dzieło. I cieszę się bardzo, jednak niecierpliwość moja dzisiaj, mimo że nie zamierzałem w ogóle występować – raz, że imieniny i w ogóle nie jestem przygotowany – niecierpliwość moja w tym temacie przeważyła i nieprzygotowany występuję przed państwem, żeby powiedzieć państwu, że naprawdę ten okres musimy naprawdę traktować jako mało demokratyczny, jako bez wytycznych, bez programu. Dopiero od zjazdu wytyczymy sobie program, zobowiążemy ludzi, wybierzemy władze naprawdę demokratycznie, odpadną ludzie ci, którzy byli niepoważni, którzy byli nawet przestępcami, już muszą odpaść i od tego momentu można właściwie rozliczać.

Ja nie mówię, żebyśmy nie przeliczyli pieniędzy, ale i tak uczciwie to nie będzie, bo dużo zginęło, dużo ludzi ukradło pieniądze. Prawdą jest! Dużo maszyn też poszło; myślę, że my je odnajdziemy. Ale ten okres traktujmy trochę bardziej pobłażliwie, bo naprawdę w 10-milionowym ruchu przychodzą chętni i na nich się opiera pracę. Jednocześnie w trakcie pracy wykruszają się, są pokazywani i nawet wyrzucani ludzie, którzy nie powinni mieć miejsca w tym ruchu. Tak będzie podobnie z naszym ruchem. Cieszyć się należy, że zauważyliście te wszystkie błędy.

Jednocześnie ja, kończąc strajk, powiedziałem państwu – znów źle mówię, że to ja powiedziałem, ale ja powiedziałem, muszę to powiedzieć – że dopóki będę stał na czele w tym ruchu, nikt, który ma ochotę na ten ruch, tzn. administracja partyjno-państwowa, Kościół, KOR i inne organizacje w tym ruchu, nie opanują tego ruchu. Jestem zadowolony, doprowadziłem do sytuacji, kłócąc się z kolegami, bo jak wiecie państwo wyrosłem z ruchu i bardzo blisko ruchu korowskiego. Dlatego też byłem zobowiązany, bo oni mi w pewnych okresach pomagali, ale byłem zobowiązany, kończąc strajk, że nikt, nawet żona i dzieci nie przeszkodzą mi i nie pozwolę oddać tego ruchu nikomu. Tak się stało. Do zjazdu doprowadziliśmy dyktatorsko, nie pytając się czasami o zdanie. Jest zjazd i od tego momentu jesteśmy rozliczeni.

Dlatego też państwo zauważają i też się patrzą, jak to się stało – ci ludzie, którzy tak pięknie walczyli, razem walczyli, Andrzej Gwiazda, pani Walentynowicz, co się dzieje, co się dzieje, oni się teraz biją. Właśnie, jak byście zastanowili się, dlaczego się biją, byście wyciągnęli wniosek, że ja byłem zobowiązany w tej grupie pracować. Oczywiście sam Andrzej Gwiazda dzisiaj przyznał, że nie mieli racji, kiedy wtedy mnie posądzano, że ja się pcham do władzy, że wycinam kolegów z Gdańska i MKZ odsunęłem na korzyść prezydium KKP, na korzyść Krajowej Komisji. Wtedy dostałem wielkie baty za zdradę, za to, że oddaję krajowi kierowanie tego ruchu, a nie Gdańskowi. Wtedy to zaczął się konflikt mój z panią Walentynowicz. Posądzany właśnie o to, że nie idę tą drogą. Nie szłem do końca, o, do dzisiejszego dnia z nikim nie poszedłem. Za to obrywałem, za to były różnice zdań i za to mam dzisiaj taką sytuację, a nie inną, bo do końca, kiedy będę w tym ruchu, ten ruch będzie pracowniczo-robotniczym i nikt, ani doradca jeden, ani drugi, ani dziesiąty nie będzie miał decydującego głosu, i nie miał. Niech mi stanie obojętnie który z doradców i powie, że on mnie kiedykolwiek nakręcił. Nigdy! Słuchałem, będę słuchał. Ale tak należy oceniać kłótnie, które były, które doprowadzały do nieporozumień i do dzisiaj one są.

Oczywiście w głównym kierunku nie różniliśmy się. Oczywiście ktoś powie: czy to było dobre, przecież można było się dokleić do tej grupy, ta grupa by mnie niosła na rękach, oczywiście tak by było. Dlaczego taki manewr ja robiłem? Proszę państwa, gdybym był się określił za Kościołem na przykład, część ludzi niewierzących albo innych myślałoby sobie inaczej. Na pewno część by odeszła. Ja robiłem salta mortale i do dziś nie pokłóciłem się z żadną grupą. Wszystkie grupy, które były w opozycji, wszystkie grupy w tym ruchu są, ale nie decydują one. Jednocześnie niektóre miały większe apetyty, musiałem je przycierać i przytarłem. Dlatego też w dalszym ciągu musimy się kierować tym, co załogi pracy nam powiedziały. Ten ruch jest pracowniczo-robotniczy i nikomu nie wolno na nim się dać ślizgać, nikomu nie wolno się dać urządzać i sobie kombinować, jak to by było lepiej, żeby robotnik pracował, a inni nim rządzili. Mamy się kierować i będziemy się kierować, proszę państwa… [oklaski].

Jak mówiłem, nie jestem przygotowany, dlatego to jest chaotyczne. Dlatego też przepraszam za wychodzenie z sali, ale państwo wiedzą o tym, że mimo wszystko te rozmowy rządowe to w sposób demokratyczny sam doprowadziłem do tych, przy pomocy ekspertów naturalnie, jeszcze innych ludzi. Rozmowy się toczą, jak mam informację, doprowadzimy do tego spotkania, z którym został uwolniony górnik. Nie wiem, muszę to sprawdzić. Też doprowadziłem demokratycznie do tych rozmów.

Nie wiem, proszę państwa, są rzeczy, które idą w dobrym kierunku, nie można ich ubijać. Oczywiście nie mam prawa decydować w niektórych tematach i się zgadzam. Jednocześnie dyskutując dalej o programie i oceniając prezydium, pamiętajcie o tym – to była partyzantka. Dobrze, że to było i to musiało być, bo wiem, ja jestem przekonany, że niezależnie, czy ja, czy Gwiazda, czy inny – już nie dacie się nikomu wodzić za nos, będziecie sprawdzać i należy sprawdzać.

Jednocześnie nie wymagajcie, żeby wszystkie sprawy się wyjaśniły w prezydium, dlatego że to jest nie do wyjaśnienia. Byli chętni ludzie, dobrzy, byli i cwaniacy, którzy nas oszukiwali, okradali. Czas jest wyczyścić się, czas jest zorganizować się. I czas naprawdę rozliczać, moim zdaniem, dopiero od zjazdu, kiedy program, kiedy kierunki będą wytyczone i odstępstwa od nich mogą i powinny powodować niechęć, nie tylko niechęć, ale i naprawdę baty porządne. Ale za ten okres, proszę państwa, tak bardzo nie rozliczajcie nas, bo mówię jeszcze raz, wiele decyzji, gdybym ja sam swoje decyzje wyliczył, a nawet z rolnikami, weźcie, co najmniej sto osób upoważniłem, że tylko jako jedyny ma prawo organizować związek zawodowy. Musiałem to zrobić, żeby zrobić ruch itd., itd. To była dyktatura, bo nie było programu, nie było statutu, nie było kont, trzeba było zbierać pieniądze, trzeba było ratować lekarstwa, trzeba było podejmować decyzję i to było.

Od momentu zjazdu programy, to, co wytyczycie, dokładnie zorganizowane i wtedy dokładne rozliczanie. Dziękuję. Przepraszam, jeśli kogoś obraziłem [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję, dziękuję bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję uprzejmie Lechowi Wałęsie i przekazuję mikrofon spikerowi prezydium.

[Koniec pliku 1kzd_2t_026_19810929]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_027_19810929]

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim powrócimy do dyskusji nad sprawozdaniem KKP, jeszcze czekają nas dwie uroczyste chwile. W tej chwili proszę delegację zakładów mechanicznych Zamech z Elbląga, która prosiła nas, aby umożliwić jej przekazanie zjazdowi statuę pomnika ofiar Grudnia 1970 r. postawionego w Elblągu. Proszę bardzo delegację Zamechu [oklaski].

PRZEDSTAWICIEL ZAMECHU

W imieniu 8 tys. załogi, przedstawicieli związku „Solidarność” Zakładów Mechanicznych „Zamach” w Elblągu, składamy na ręce zjazdu poparcie robotnicze. Oby obrady nasze były jak najlepsze i owocne. Oczywiście składamy na ręce przewodniczącego zjazdu pomnik ofiar Grudnia [19]70 r. [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo delegacji Zamechu z Elbląga [oklaski].

A teraz proszę o zabranie głosu sekretarza generalnego francuskiej Powszechnej Konfederacji Pracy – Siła Robotnicza [Confédération générale du travail – Force Ouvrière (CGT-FO)], André Bergeron, który przekaże pozdrowienia dla zjazdu.

Proszę bardzo [oklaski].

[WYSTĄPIENIE ANDRÉ BERGERONA – PRZEDSTAWICIELA

FORCE OUVRIÈRE]

[PD 1kzd_2t_023_19810928 – 6 minut 21 sekund]

ANDRÉ BERGERON

[Po polsku] Pozdrawiamy was drodzy przyjaciele w imieniu Force Ouvrière.

[Tłumaczenie z języka francuskiego]

Dziękuję wam za zaproszenie nas tutaj i za stworzenie nam tej wspaniałej okazji do uczestniczenia przez kilka godzin w tym doświadczeniu, które zaczęło się rok temu. Jesteśmy szczęśliwi z waszych sukcesów. Jesteśmy świadomi trudności i znaczenia dzieła, które rozpoczęliście. Jest to nowy rozdział nowej, często burzliwej i tragicznej historii Polski. Nasza konfederacja i jej historia to wiele podobieństw z waszą historią. Podobnie jak wasz ruch, nasz ruch, który powstał 33 lata temu, powstał jako przeciwdziałanie władzy, która chciała przeciwdziałać wolnemu ruchowi związkowemu. Działaliśmy przeciwko tym siłom, które w łonie państwa zwalczały ruch związkowy. Jest to, jak sądzę, to samo, co wy myślicie.

Wiecie zapewne, że nie jesteście sami w tym, co robicie. Cały ruch wolnych związków zawodowych na świecie stoi u waszego boku. Jest to potężny ruch, a organizacje zrzeszone w nim pochodzą z całego świata. Wiecie zresztą z pewnością. Wiedzieliście zresztą na pewno, byliście tego pewni, że działalność wasza przekracza granice Polski, kiedy wystosowaliście ten apel do ludzi pracy w krajach Europy Wschodniej [oklaski].

Od wczoraj wiele rozmawiałem z wieloma delegatami i z wieloma dziennikarzami. Powiedzieliśmy sobie, że uczestniczymy w nadzwyczajnym wydarzeniu, którego następstw nikt nie jest w stanie dzisiaj przewidzieć [oklaski].

Drodzy przyjaciele ze zjazdu „Solidarności”, wierzę i jestem o tym przekonany, że piszecie oto właśnie nową kartę historii. Nie tylko historii waszego kraju, ale całej ludzkości. Wasze dzieło jest wspaniałym przykładem wytrwałości i wiary, wiary w ideały sprawiedliwości, demokracji i wolności, które są naszą racją istnienia. Gotowi jesteśmy pomagać wam w miarę naszych możliwości. Możemy dzielić się naszymi doświadczeniami, organizować wspólne seminaria, organizować kontakty bliźniacze między miastami.

Uderzyło mnie wczoraj i dzisiaj rano, jak długie są kolejki przed drzwiami sklepów. Dla nas, którzy mamy to szczęście, że od dawna już mogliśmy zapomnieć o takich kolejkach, jest to obraz, który pozwala nam wyobrazić sobie, jak wielkie są trudności istniejące w waszym kraju. Dlatego też wrócę do Paryża bardziej jeszcze niż kiedykolwiek zdecydowany na działanie w tym kierunku, aby Francja i EWG zwiększyły swoją pomoc ekonomiczną dla Polski [oklaski].

Moim zdaniem nasze działanie nie daje się oddzielić od waszego wielkiego dzieła, od jego powodzenia. Odpowiadając tym, którzy zarzucają wam, że chcecie przejąć władzę, potwierdziliście, że nie było to waszym celem i że zamierzaliście ograniczyć swoją działalność do obrony interesów waszych członków. Sądzę, że mieliście rację. Za dwa tygodnie będziemy mieli przyjemność przyjąć delegację waszej organizacji. Mam nadzieję, że na jej czele będzie stał wasz przewodniczący, któremu ja także pragnę życzyć wszystkiego najlepszego z okazji jego urodzin [oklaski].

Osobiście jesteśmy głęboko przekonani, że odniesiecie sukces, bo nie można wiecznie zmuszać całego narodu, spragnionego sprawiedliwości, wolności, demokracji. Odwagi dla was wszystkich! Odwagi w dalszej działalności! Chwała klasie robotniczej w Polsce! [po polsku:] Niech żyje Polska! [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim oddam głos prowadzącemu, odczytam wniosek, jaki wpłynął do rzecznika prasowego zjazdu. „Kolega Onyszkiewicz od kilku dni serwuje nam komentarze z »Le Figaro«. Chcielibyśmy usłyszeć opinię takich pism, jak »International Herald Tribune«, »Frankfurter Allgemeine Zeitung« czy też »Corriere della Sera«. Nie wolno, manipulując informacją, skłaniać delegatów do zajmowania tzw. umiarkowanego stanowiska. Maciej Seweryński, numer mandatu 16074, Mazowsze”.

Myślę, że jutro usłyszymy [oklaski] informację również z tych gazet wymienionych tu i już oddaję głos prowadzącemu popołudniową sesję. Dziękuję.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej chwili poproszę przedstawiciela Komisji Mandatowo-Wyborczej o zabranie głosu.

[PROTOKÓŁ NR 10 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_2t_027_19810929 – 13 minut 48 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Chciałam odczytać protokół z dnia dzisiejszego.

„Protokół nr 10 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja, po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I KZD jest 898 delegatów. W dniu 29 września 1981 r. na sesji przedpołudniowej obecnych było 843 delegatów, co stanowi 93,9 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenie obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, dnia 29 września 1981 r.”. Podpisy członków Komisji Mandatowo-Wyborczej. Dziękuję.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie Komisji Mandatowo-Wyborczej za sprawozdanie.

Proszę państwa, przechodzimy w tej chwili do kontynuowania i zakończenia dyskusji przedpołudniowej nad sprawozdaniem Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Jak państwo wiedzą, jeszcze do głosów było zapisanych 8 osób. Do tej chwili zrezygnowały 2 osoby: pan Bogusław Sonik[38], Małopolska, i pan Andrzej Piesiak, Jelenia Góra, za co serdecznie panom dziękuję. W związku z tym zostało jeszcze 6 osób do dyskusji – lista jest zamknięta.

Proszę o zabranie głosu Zbigniewa Bujaka, Region Mazowsze, przygotowuje się Tadeusz Pławiński[39], Region Gdańsk.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD SPRAWOZDANIEM KKP]

[PD 1kzd_2t_027_19810929 – 15 minut 52 sekundy]

ZBIGNIEW BUJAK

Proszę państwa, w pierwszych słowach chciałem powiedzieć, zwrócić się do kolegów, którzy już zabierali głos z tej trybuny i określili mnie i innych członków prezydium, i Krajowej Komisji Porozumiewawczej mianem księci, dygnitarzy związkowych. Zapraszam ich wszystkich na swoje włościa – będą mieli rzadką okazję już dziś wziąć kąpiel w misce wody przyniesionej ze studni. Przepraszam szanownych delegatów za tę złośliwość, ale wśród członków prezydium i wśród KKP nie widzę i nie znajduję żadnego, którym bym mógł po tym roku wspólnej pracy takie przymiotniki przypisać.

Proszę państwa, została tu przedstawiona długa lista zarzutów, długa lista spraw niezałatwionych, lista spraw źle załatwionych i muszę powiedzieć, że nie jest ona pełna. Jest ona o wiele, o wiele dłuższa – spraw niezałatwionych, źle załatwionych są po prostu całe setki.

Myślę, że w tym momencie potrzebna nam jest krótka refleksja nad tym, jak ten związek powstał. Najpierw były dziesiątki, tysiące spraw niezałatwionych, które czekały na niezależny związek, a później dopiero zaczynał się ten związek tworzyć. Nie było możliwości, nie było takiego cudu, który by nam pozwolił ten wielki bagaż spraw do załatwienia już w tym tak krótkim, w gruncie rzeczy, czasie załatwić.

Proszę państwa, sprawozdanie z pracy KKP to dziesiątki uchwał, to dziesiątki sprawozdań z posiedzeń, zamieszczanych w prasie i w biuletynach związkowych, to dziesiątki sprawozdań z negocjacji. Całego tego materiału nie jesteśmy w stanie państwu przedstawić, ale jest on do wglądu dla każdego, który chce przyjrzeć się tej rocznej pracy KKP. Otóż w tym kontekście sprawozdanie, które zostało przedstawione, traktujemy tylko jako pewien przewodnik, który ma pokazać, jak w tym gąszczu spraw, które załatwialiśmy, należy się poruszać. Jeżeli jest ktoś zainteresowany szczegółową sprawą – jest, na podstawie tego materiału, możliwość wglądu w to całościowe, jak mówię, sprawozdanie. I tam na tej podstawie można dopiero dawać ocenę naszych poszczególnych działań.

Mówiliście państwo też tutaj dużo o tym, dlaczego w sprawozdaniu nie znalazło się nic o realizacji porozumień z Gdańska, Szczecina, Jastrzębia i Huty „Katowice”. Otóż jeżeli uważnie obserwujemy miniony okres, to już chyba teraz możemy powiedzieć, że działania związku, wszystkie sfery, w które wniknął, wszystkie przemiany, których dokonuje, daleko wybiegają poza te porozumienia. Są one bardzo obszerne, obejmują wiele dziedzin życia społecznego, gospodarczego i politycznego kraju. A jednak działania związku wybiegły o wiele dalej. I dlatego na tym tle, na tle porozumień, trudno by było snuć sprawozdanie z całej naszej działalności. Jak mówię, jest to pole działań o wiele, o wiele szersze, a zostało ono po prostu narzucone przez życie. Nikt, tworząc postulaty strajkowe, nie przypuszczał, że nasz ruch w sposób tak dynamiczny wejdzie w życie naszego kraju, że posunie się aż tak daleko.

Proszę państwa, i w tym momencie trzeba sobie zdawać z jeszcze jednej rzeczy sprawę – otóż dopiero w tej chwili, dopiero tu, na zjeździe, pracując nad programem naszego związku, budujemy związek i faktyczne jego działanie, budujemy program, na podstawie którego ten związek rozpoczyna działalność. Otóż podstawowym zadaniem KKP było powołać ten związek po prostu do życia. Było to jej podstawowe zadanie, jako komitetu założycielskiego.

W takim razie odpowiedzmy sobie na pytania, co decyduje o tym, czy związek już jest, czy został założony, czy nie? Wydaje mi się, że jeżeli możemy krytykować naszą działalność, naszą, władz związku, tu na tej sali otwarcie, jeżeli możemy wybierać władze naszego związku – KKP, przewodniczącego – i kierować się tutaj zgodnie z wolą swoich uczuć, nie niczym innym, nie żadnymi dyrektywami, jeżeli możemy decydować o programie, który mamy tu przyjąć, jeżeli więc nie kto inny, tylko my decydujemy o tym, jakie będą nasze działania w najbliższym okresie, to wydaje mi się…

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Przypominam, że minął czas. Proszę salę o decyzję w sprawie kontynuowania. Kto jest za? Dziękuję uprzejmie.

ZBIGNIEW BUJAK

To wydaje mi się, że są to podstawowe atrybuty, które decydują o tym, czy ten związek jest i funkcjonuje, czy też nie. Otóż uważam, że dokonujemy tego z własną wolą, doprowadziliśmy do tej sytuacji. A więc związek funkcjonuje. Jeżeli tak, to to podstawowe zadanie, które mieliśmy do spełnienia, zostało przez nas spełnione. Jeżeli to uznamy, to jako jeden z członków ustępujących władz proszę szanownych delegatów o udzielenie absolutorium ustępującej KKP. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie.

Proszę pana Tadeusza Pławińskiego, Gdańsk, o zabranie głosu, a przygotowuje się pan Tadeusz Kaczor[40], Region Elbląg.

TADEUSZ PŁAWIŃSKI

Proszę państwa, ja chciałbym tylko omówić w zasadzie szczegółowo tylko jedną sprawę, bo reszta została poruszona, i wspomnieć tylko o tym, że program w ostatnim roku istniał. I ten program, wbrew temu, co mówi Lech Wałęsa, wytyczyły nam te trzy porozumienia. Dlatego tu popieram wszystkich tych, co żądali sprawozdania z realizacji porozumień. To tylko uwaga taka popierająca.

I teraz druga sprawa istotna, o której tu nikt nie mówił – to anonimowość podejmowania decyzji. Wydaje mi się, że tutaj przez ostatnie lata szczególnie uderzała nas właśnie ta zasada, że wszystkie dokumenty podpisywane przez wszystkie organizacje były anonimowe – czy na przykład Biuro Polityczne, albo jak u nas ostatnio KKP. Dokładnie nie wiadomo, kto to zrobił i dlaczego to zrobił. Dotyczy to również sprawozdania z działalności KKP. Jest to dokument na tyle ważny, że powinien być podpisany imiennie, czyli powinniśmy wiedzieć, kto podpisał, kto był przeciw, kto się ewentualnie wstrzymał, kto złożył wotum separatum dla takiego sprawozdania. I wszystkie dokumenty z działalności KKP tak powinny być podpisywane, bo nie powinniśmy się dowiadywać bokiem, że na przykład Prezydium KKP się nie zebrało w pełnym składzie. Jeżeli się zebrały cztery osoby i podjęły decyzję, to niech mają odwagę i się podpiszą pod tym dokumentem odpowiednio.

I wydaje mi się, że tutaj to sprawozdanie powinno być załatwione w sposób jasny i przedstawione: sam tok wypracowania tego sprawozdania, kto opracowywał, bo spodziewam się, że to jakaś wąska grupa wstępnie opracowała, następnie to zostało w jakimś trybie przyjęte. To powinno być przedstawione – kto głosował za, kto był przeciw, kto się wstrzymywał. Bo różne głosy na ten temat słyszałem, jak to było opracowywane. Na pewno opracowanie jest niepełne. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Zabiera głos Tadeusz Kaczor, Elbląg, przygotowuje się Andrzej Kralczyński[41], Podbeskidzie. Jednocześnie zrezygnował z zabrania głosu Witold Świtalski[42], Mazowsze.

TADEUSZ KACZOR

Szanowni delegaci, padło z tej trybuny bardzo dużo krytycznych uwag i gorzkich słów pod adresem KKP. A ja mam jedno pytanie do wszystkich delegatów i do regionów: skoro wiedzieliśmy, że ta KKP nimi źle pracuje, że podejmuje decyzje, jako my, szarzy członkowie tego związku, mając swoich przedstawicieli w najwyższych, tymczasowych władzach związkowych, nie podjęliśmy decyzji: słuchaj, stary, robisz źle to czy tamto, zmień politykę, czy staraj się iść takim kursem.

Tego u nas nie było. Szliśmy wszyscy na łatwiznę. Nie było żadnej akcji z naszej strony. A przykładem tego niech będzie sprawa bydgoska, którzy wszyscy tu płaczemy, że przegraliśmy ją dla bydgoszczan. Ja powiedziałem inaczej – dlategośmy ją przegrali, ponieważ że nie byliśmy do Bydgoszczy przygotowani. Dlaczego członkowie KKP, a właściwie żaden z członków KKP w tym czasie nie wstał i powiedział w ten sposób: słuchajcie, zostali pobici nasi działacze na czele z przewodniczącym naszego regionu i członkiem KKP. Zróbmy strategię, przygotujmy się do rozmów z rządem, dajmy wytyczne, czego żądamy i przygotujmy się i przygotujmy wszystkich związkowców. A nie: zebrała się grupa 40 osób, żywiołem podjęła akcję – [strajk] ostrzegawczy czy właściwy. I tu naprawdę w tym momencie Lech Wałęsa musiał swój cały autorytet, całą swoją osobowość rzucić, żeby ten związek uratować.

I w tym kierunku nie powinniśmy naprawdę krytykować działaczy KKP. Taka jest prawda. Jeśli chodzi o krytykę… [oklaski]. Jeśli chodzi o krytykę członków KKP, naprawdę, jak tu padło z tych słów, byli ludzie, którzy poszli od dnia 17 września, niewybierani przez nikogo, tylko desygnowani poprzez poszczególne regiony. I chwała im za to, że związek do I Krajowego Zjazdu się utrzymał i jest, jakim jest. A przyszłe władze związkowe muszą być wybrane przez nas, demokratycznie, jak powiedział tu Leszek, i wtedy żądajmy od nich kierunku działania i programu realizowania związku naszego. I wtedy możemy bardzo ostro ich krytykować i żądać. A w tej chwili, w tej chwili tylko chylmy czoło i mam nadzieję, że przyszłe władze związkowe, które będą wybrane przez nas, takich błędów nie zrobią i nie pomylą się drugi raz.

I jestem przekonany, że eksperci, którzy będą pracować ze związkiem i z władzami w związku, powinni ukierunkować linie prawne i dobre rady, a związek, który jest związkiem robotniczym, klasy robotniczej powinien decydować sam o swoim ruchu, o całym społeczeństwie 10-milionowym i o sympatykach, których ma około 20 milionów. Dziękuję.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Andrzej Kralczyński, Podbeskidzie, przygotowuje się ostatni dyskutant, Jacek Kłys, Region Gdańsk.

ANDRZEJ KRALCZYŃSKI

Z trybuny tej padło wiele słów ostrej krytyki skierowanej pod adresem ekspertów KKP i jej prezydium. Wypowiadało je wielu delegatów kierujących się autentycznym rozgoryczeniem, a także narastającym zniecierpliwieniem wielu załóg, spowodowanym merytorycznymi treściami zawartych porozumień. Mam tu na myśli przede wszystkim porozumienie w sprawie bydgoskiej, a także ostatni dokument podpisany przez cząstkowe prezydium KKP, a dotyczący kompetencji samorządów pracowniczych.

Sam pochodzę z jednego z większych zakładów produkcyjnych Podbeskidzia – FSM w Bielsku-Białej – i odczucia mojej załogi są także moimi odczuciami; tak być powinno. Zastanówmy się jednak przez chwilę nad zagadnieniem będącym zarzewiem nowego konfliktu, którego rozpalenie spowodować może nieobliczalne szkody dla przyszłej działalności KKP, dla decyzji podejmowanych przez ten najwyższy przecież organ związku. Eliminacja ekspertów i doradców byłaby ewenementem nie tylko w skali naszego kraju, ale chyba i świata. Byłaby niewybaczalnym błędem. Głosy idące w tym kierunku są czystą demagogią [oklaski].

Natomiast należałoby zastanowić się nad tym, czy doradców i ekspertów nie należałoby powoływać z grona członków „Solidarności”. W niczym nie ujmując działaczom wywodzącym się z szeregów robotniczych, a więc klasy będącej faktycznym inicjatorem i twórcą naszego wielomilionowego ruchu, chciałbym z tej trybuny oddać także sprawiedliwość i tej krytykowanej, niejednokrotnie bezpodstawnie, stronie. Bo kimże są ci doradcy i eksperci, kim są i co sobą reprezentują? Wielu z nich to międzynarodowej sławy autorytety, tak naukowe, jak i moralne, wielu z nich to ludzie, którzy całe swoje życie poświęcili walce o nową, sprawiedliwą i godną człowieka Polskę [oklaski]. Wielu z nich odrzuciło wątpliwej jakości zaszczyty i splendory oferowane przez totalitarny system władzy, poświęciło własną karierę naukową, możliwość pracy dydaktycznej, życie rodzinne. Wielu z nich usuniętych zostało z instytutów naukowych i wyższych uczelni w latach przełomów, szczególnie po marcu 1968 r., za to tylko, że okazali się być godnymi miana polskiego naukowca, że zachowali honor [oklaski], niezależność myśli, że nie ulegli naciskom i przemocy. Nie bronię tutaj tych ekspertów, których opinie i wskazania spowodowały podjęcie złych, sprzecznych z odczuciami związkowców decyzji. Kwestia odpowiedzialności pozostaje więc otwarta, ale nie ma cudownych recept, szczególnie w naszej polskiej skomplikowanej rzeczywistości.

Apeluję więc o rozsądek i obiektywizm, o sprawiedliwą ocenę wszystkich za i przeciw, o niedzielenie, nawet podświadomie, intelektualistów polskich od klasy robotniczej [oklaski]. Byłoby to naszą największą tragedią.

A jakich to ludzi miał dobrać sobie Lech Wałęsa? Może tych ekonomistów z PAN-u, których współudziałem jest także obecny, niemający precedensu w naszej historii kryzys, może tych profesorów, którzy własnym podpisem firmowali dyplomy pseudodocentów, doktorów, magistrów, ludzi wywodzących się z najwyższych sfer władzy politycznej i państwowej? [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam, ale ponieważ mija czas, muszę zapytać salę o decyzję. Kto jest za kontynuowaniem wypowiedzi? Dziękuję. Proszę kontynuować wypowiedź.

ANDRZEJ KRALCZYŃSKI

Wybrał najlepszych, sprawdzonych w walce, sprawdzonych w doświadczeniu i naukowym dorobku, a za to ani jego, ani pozostałych członków KKP winić nie możemy. Możemy natomiast żądać, aby przyszłe, tutaj wybrane KKP liczyło się z głosem załóg, głosem idącym od dołu, od tych, gdzie przede wszystkim skomasowana jest siła „Solidarności”, jej moc uderzeniowa, moc przebicia. Dopiero umiejętne wypośrodkowanie tych opinii da gwarancję ich społecznej akceptacji, która to akceptacja winna być jedynym kryterium decyzji, podejmowanych przy podpisywaniu wszelkich porozumień – tak teraz, jak i w przyszłości [oklaski].

I jeszcze jedno. My, działacze związkowi, wiemy o tym najlepiej – decyzje są złe i dobre, popularne i niepopularne, dlatego też przede wszystkim od nas zależy, aby decyzja dobra nigdy nie była niepopularna. Nasze załogi wierzą w Wałęsę, ale także obdarzają wielkim zaufaniem całą KKP i jej prezydium, bez względu na nazwiska. Tego wielkiego kapitału ludzkiej wiary nie można zmarnować, bo wtedy obróci się ona przeciwko nam i całemu z trudem wywalczonemu związkowi, przeciwko Polsce [oklaski]. Dziękuję za uwagę.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę ostatniego dyskutanta, Jacka Kłysa, Region Gdańsk, o zabranie głosu.

[PD 1kzd_2t_027_19810929 – 37 minut 6 sekund]

JACEK KŁYS

Jestem w tej trudnej sytuacji, że praktycznie z tej trybuny zostało tu powiedziane wszystko, co można było na temat sprawozdania powiedzieć. Jako ten ostatni dyskutant chciałbym w jakimś sensie podsumować to, nad czym przez cały dzień praktycznie dzisiaj dyskutowaliśmy.

Proszę państwa, mówimy o absolutorium dla KKP. Tak jak już to powiedział Andrzej Gwiazda, co to była KKP? Było to ciało lotne, które było wtedy, kiedy się zjechało do Gdańska i kiedy praktycznie obradowało, kiedy podejmowało decyzje, kiedy te decyzje potem miały być realizowane. Ale tak jak już powiedziałem, było to ciało lotne, więc praktycznie te decyzje nie miał kto pilnować, realizować; pozostawali działacze, ci, którzy byli w regionach i mieli czas i możliwość na realizowanie lub gdy się nie zgadzali z tymi decyzjami, tych decyzji nie realizowali. Pozostawał jeszcze zarząd regionalny w Gdańsku, czy MKZ w Gdańsku i ci działacze z Gdańska – nie chcę tutaj usprawiedliwiać ani nikogo pochwalać – byli zobowiązani przez to, że byli tutaj na miejscu, do realizowania tego wszystkiego, co podjęło to ciało lotne, jakim była KKP.

W pewnych momentach długo KKP broniła się przed utworzeniem jakiegoś ciała wykonawczego, w pewnych momentach została stworzona tzw. jedenastka reprezentantów 11 regionów, które zjeżdżały się w sesjach między jednym a drugim posiedzeniem KKP, przygotowywały te posiedzenia i się rozjeżdżały. I znowu nie pozostawało śladu, zostawał Leszek, zostawało kilku delegatów z Gdańska, którzy byli członkami KKP, jak Bogdan Lis, Andrzej Gwiazda, w momencie, gdy byli wykonawcami i byli na miejscu realizatorami tego wszystkiego. Jeżeli ich nie było, nie miał kto pilnować, nie miał kto realizować.

Zrobił się dziwny układ, w którym praktycznie pokutowała pierwsza propozycja naszego statutu, kiedy zakładaliśmy, że nasz związek będzie federacją związków zawodowych, regionalnych związków zawodowych. Ta tendencja miała odzwierciedlenie w tej dyskusji, jaka się odbywała tutaj na tej sali. Praktycznie nasz związek został zarejestrowany jako cały związek, który miał strukturę organizacyjną – od Komisji Krajowej tak zaznaczonej w tym statucie niepoprawionym, poprzez zarządy regionalne, komisje zakładowe. I taka struktura i ta cała dyskusja na temat władz związkowych – czy władza silna czy nie władza silna – wynikała i tak ze statutu, jaki był zapisany, że do tej pory nie było tej struktury. Bo była Komisja Krajowa, która była lotna, były zarządy regionalne i praktycznie pozostawała pewna pustka w tym momencie. Po wyborach zostaną wybrane nowe władze, czyli zostanie wybrana Komisja Krajowa, zostanie wybrane prezydium, które będzie zobowiązane do tego, ażeby realizować uchwały Komisji Krajowej. Do tego momentu nie było takiego czynnika, nie było takiego ciała, który to realizował.

I tak rozpatrując sprawę, i możliwości, i sytuację, w jakich działaliśmy, i to, co powiedzieli już wszyscy moi przedmówcy, to, że tutaj się znajdujemy – to jest właśnie wynikiem działania KKP i tych wszystkich ludzi, którzy byli członkami Komisji Krajowej, którzy wcześniej brali udział w czasie rejestrowania naszego związku, naszego statutu w sądzie, ci, którzy później poprzez wybory w zarządach regionalnych pełnili dalej funkcje lub zostali zmienieni. Ci wszyscy ludzie, praca tych wszystkich ludzi, praca nas wszystkich spowodowała to, że w tym momencie jesteśmy tutaj i od tego momentu ten program i następne sprawozdanie będzie musiało być bardziej szczegółowe, będzie musiało zawierać wszystkie elementy, o które się w tym momencie dobijamy. Nie jesteśmy w stanie w tym momencie zrealizować, ani ja nawet nie jestem w stanie napisać sprawozdania z tej działalności, jaką powierzyła mi Komisja Krajowa, jeżeli chodzi o sekcje branżowe i zawodowe. Wielość podejmowania decyzji, wielość rozwiązywanych problemów nie pozwalałaby mi w tym momencie napisać takiego sprawozdania, które by odzwierciedlało cały przebieg tej działalności, którą w jakimś sensie wykonywałem. Dziękuję bardzo państwu [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W ten sposób, proszę państwa, wyczerpaliśmy listę dyskutantów w związku ze sprawozdaniem Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Obecnie stoimy przed następnym punktem, mianowicie Komisja Statutowa, która opracowuje ordynację wyborczą. Ale nim poproszę tę komisję o II czytanie ordynacji wyborczej, poproszę Komisję Uchwał i Wniosków o przedstawienie projektów uchwał.

Jednocześnie pragnę państwu powiedzieć, że uchwały o udzielenie przez zjazd absolutorium KKP przygotowane są przez Komisję Uchwał i Wniosków i do czasu ich opracowania wstrzymujemy głosowanie nad nimi.

Proszę bardzo przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków.

[II CZYTANIE PROJEKTU OŚWIADCZENIA I KZD DOTYCZĄCEGO

STANOWISKA PREZYDIUM KKP Z 22 WRZEŚNIA 1981 R.]

[PD 1kzd_2t_027_19810929 – 43 minuty 31 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków przedstawia II czytanie uchwały, która była przedstawiona wczoraj.

„Oświadczenie I Zjazdu Delegatów w sprawie stanowiska prezydium KKP z dnia 22 września 1981 r.

Budzący kontrowersję sposób podjęcia przez prezydium KKP decyzji w sprawie samorządu pomiędzy turami odbywającego się zjazdu delegaci oceniają jako działanie niewłaściwe i niemogące mieć miejsca w przyszłości. Przyjmując do wiadomości, że podjęcie decyzji było spowodowane potrzebą sformułowania stanowiska przed posiedzeniem Sejmu, musimy stwierdzić, że nastąpiło tu naruszenie zasad demokracji związkowej. Za niewłaściwy uznać należy również zbyt duży wpływ doradców na podejmowane przez władze związku decyzje. Nowo wybrane władze związku zobowiązuje się do wyraźnego określenia funkcji i kompetencji ekspertów. Zjazd Delegatów”.

Proszę państwa, w tej sprawie wpłynęły uwagi i poprawki, pomiędzy I i II czytaniem – panowie Krajewski, Bugaj i Wujec z Mazowsza. Te poprawki zostały uwzględnione w miarę możliwości. Oraz pan Hełka z Opola – również poprawka uwzględniona. Natomiast wpłynęły również wnioski panów Buczkowskiego i Kozickiego z Gdańska. Komisja Uchwał i Wniosków nie uznała za możliwe uwzględnienia ich. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

W związku z tym zapytuję: czy autorzy tych poprawek pragną zabrać głos?

Piątka, proszę bardzo.

LESŁAW BUCZKOWSKI

Proszę państwa, we wczorajszej dyskusji wpłynął wniosek, ażeby oświadczenie to było redagowane w dwóch wersjach, ze względu na to, że dyskusja, jak pamiętamy, była mocno kontrowersyjna, przedstawiano różne stanowiska. Komisja Uchwał stanęła na innym stanowisku, oczywiście nie mam pretensji do komisji – mieli to prawo zrobić. Niemniej jednak tekst uchwały, który przedstawili, uważam za niezadawalający.

Przede wszystkim uważam, że oświadczenie w tej wersji będzie oświadczeniem dezinformującym społeczeństwo, a chodzi tutaj o jasną i precyzyjną informację. Uzasadniam to następująco: sformułowanie w pierwszym akapicie: „Podjęcie przez prezydium KKP decyzji w sprawie samorządu”. Twierdzę, i chyba z tym się zgodzimy wszyscy, że nie była to żadna decyzja w sprawie samorządu, tylko było to określenie stanowiska KKP w sprawie określonej treści, określonej jednej ustawy sejmowej – zasadnicza różnica.

Następnie: dwa akapity oświadczenia zawierają szereg sformułowań, które określam jako inwektywy, tzn. „działanie niewłaściwe, sprzeczne ze statutem, niemogące mieć miejsca w przyszłości, naruszenie zasad demokracji związkowej”. Co najmniej znaczna część sali, być może mniejszość, nie zgadza się z tymi sformułowaniami. Ale chciałbym zwrócić uwagę tym z państwa, którzy utożsamiają się z tymi sformułowaniami, że dopóki nie zostaną one uzasadnione w oświadczeniu, mają one, tak jak powiedziałem, charakter inwektyw, czyli określeń, które nie są oparte o treści merytoryczne, co by zmusiło do rozbudowania oświadczenia do takiego rozmiaru, ażeby te wszystkie inwektywy zostały uzasadnione.

Pozwoliłem sobie przedstawić Komisji Uchwał tekst zastępczy dla dwóch pierwszych akapitów. Czy mogę odczytać?

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Tak, proszę uprzejmie.

LESŁAW BUCZKOWSKI

„Budzący kontrowersję sposób określania przez prezydium KKP stanowiska w sprawie ustawy uchwalonej przez Sejm pomiędzy turami odbywającego się zjazdu delegaci oceniają jako działanie spowodowane potrzebą sformułowania stanowiska przed posiedzeniem Sejmu.

Zjazd zobowiązuje nowo wybrane władze związku do podejmowania działań wykluczających konieczność podejmowania ważnych dla społeczeństwa decyzji w sytuacjach wymuszanych przez władzę, uniemożliwiających podejmowanie decyzji przez właściwe statutowe organy związku”.

To jest, proszę państwa, pewnego rodzaju zabieg na tekście istniejącym, polegający na uściśleniu – co się stało – i opuszczeniu inwektyw. Oczywiście styl ucierpiał, styl jest nieco ciężki i wymagałby pewnego przerobienia.

Również zaproponowałem tekst, który jednak, jeżeliby doszło do głosowania, chciałbym traktować jako tekst niezależny od tego, ponieważ jest to sprawa oczywiście już do uznania delegatów, niezależnie od tych spraw zasadniczych, które teraz wymieniłem.

Proponuję umieszczenie dodatkowego akapitu: „Delegaci wyrażają niezadowolenie z faktu nieobecności połowy składu prezydium KKP przy podejmowaniu ważnej decyzji”. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, wpłynął wniosek Piotra Stommy, który w tej chwili państwu odczytuję:

„Proponuję, w świetle dzisiejszej dyskusji, w całości odrzucić projekt oświadczenia zjazdu w sprawie stanowiska prezydium KKP z dnia 22 września 1981 r. Oświadczenie to było oparte o błędne założenia i powierzchowną analizę sytuacji”.

Proszę państwa, to się oczywiście równa temu, aby ten projekt uchwały odsunąć do dalszego przepracowania albo odrzucić w ogóle. Jest to wniosek idący najdalej.

Proszę wobec tego: kto z państwa jest za tym, aby poprzeć ten wniosek, czyli odrzucić ten projekt? [głosy z sali]. Kto jest za tym? Jeszcze raz powtarzam pytanie. Wniosek, który mam w ręku, dotyczy odrzucenia projektu oświadczenia zjazdu w sprawie stanowiska prezydium KKP. A zatem kto z państwa, a zatem kto z państwa jest za tym, ażeby odrzucić projekt oświadczenia? [gwar].

Przepraszam bardzo, przepraszam bardzo, to jest moja pomyłka. Kto z państwa jest przeciwny temu wnioskowi o odrzucenie? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za tym, aby ten wniosek poprzeć, czyli odrzucić… [śmiech]. Proszę państwa, jeszcze raz państwu powtarzam… Chwileczkę. Przepraszam bardzo.

W tej sytuacji udzielam głosu dziesiątce.

Proszę o zabranie głosu.

JANUSZ SANOCKI

Janusz Sanocki, 93002, Nysa. Proszę pana przewodniczącego, pan nie trzyma się regulaminu obrad – przed wnioskiem należało dopuścić głos przeciwny temu wnioskowi, o ile dobrze pamiętam. I proszę patrzeć na salę.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Oczywiście ma pan rację. Przyjmuję pana uwagę.

JANUSZ SANOCKI

Po drugie, proszę państwa, uważam, że oświadczenie dobrze oddaje tą część głosów w dyskusji, która padała, krytycznie ustawiona pod adresem prezydium KKP i tej decyzji. Uważam, że w takim sformułowaniu, jak to jest, oddaje to w sposób zasadniczy i dobry to, co było tutaj powiedziane krytycznie. Natomiast jeżeli państwo, którzy są przeciwni – tak jak tutaj pan z Gdańska, który przemawiał przede mną i uzasadniał, że trzeba to zmienić – mogą złożyć drugi wniosek czy głosować przeciwko temu oświadczeniu. Dziękuję.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Proszę państwa, wobec tego czytam jeszcze raz wniosek formalny pana Piotra Stommy. Proszę o uwagę. „Proponuję w świetle dzisiejszej dyskusji w całości odrzucić projekt oświadczenia zjazdu w sprawie stanowiska prezydium KKP z dnia 22 wrzesnia 1981 r. Oświadczenie to było oparte o błędne założenia i powierzchowną analizę sytuacji”.

Wobec tego głosujemy. Kto z państwa jest za tym wnioskiem formalnym o odrzucenie? Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw odrzuceniu? Dziękuję.

Proszę o werdykt komisję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. W związku z tym wniosek upadł.

Udzielam głosu piątce. Proszę.

ANDRZEJ KOZICKI

Andrzej Kozicki, Region Gdański. Proszę państwa, w nawiązaniu do treści tego, co przeczytał pan Dowgiałło z Komisji Uchwał i Wniosków. Otóż uważam, że tam, gdzie straciliśmy – trudno, to co straciliśmy, to się nie odstanie, ale co możemy zyskać w miarę możliwości – powinniśmy zyskiwać. Uważam, że napluliśmy dosyć na prezydium i nie sądzę, abyśmy musieli dawać temu wyraz na piśmie.

W związku z tym proponowałem… [oklaski] proponowałem do tekstu, który proponował pan Buczkowski, a który oczywiście nie jest spójny z tym, co proponuje Komisja Uchwał i Wniosków, dodać następujące zdanie, które z pewnością byłoby jakimś naszym kapitałem, można to nazwać politycznym. Proponuję dodać następujące zdanie do tego oświadczenia:

„Jednocześnie delegaci wyrażają uznanie posłom do Sejmu PRL, którzy choć nie w pełni uwzględnili społeczne postulaty odnośnie samorządu, to po raz pierwszy chyba w powojennej swej historii nie ugięli się pod naciskiem partii rządzącej w Polsce”.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo delegatowi – sala protestuje. Jednocześnie, proszę państwa, są dwie poprawki. Jedna zgłoszona przez pana Buczkowskiego, druga przez pana Kozickiego. Musimy je przegłosować.

Wobec tego proszę pana Buczkowskiego o sformułowanie poprawki, tak ażeby delegaci mogli zagłosować. Proszę mikrofon drugi. Przepraszam, jest to mikrofon piąty, stanowisko drugie.

LESŁAW BUCZKOWSKI

Proponuję w tekście, który państwo mają, propozycji Komisji Uchwał dwa pierwsze akapity usunąć, tzn. pierwszy akapit zaczynający się od: „Budzący kontrowersję” i drugi od „Przyjmując do wiadomości” i zastąpić tekstem następującym:

„Budzący kontrowersję sposób określenia przez prezydium KKP stanowiska w sprawie ustawy uchwalonej przez Sejm pomiędzy turami odbywającego się zjazdu delegaci oceniają jako działanie spowodowane potrzebą sformułowania stanowiska przed posiedzeniem Sejmu”. Następny akapit: „Zjazd zobowiązuje nowo wybrane władze związku…”.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Ja sądzę, że w tej chwili powinniśmy to, co pan przeczytał, przegłosować.

LESŁAW BUCZKOWSKI

A to nie koniec jeszcze, przepraszam, to jest dalszy ciąg.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Wobec tego muszę zapytać salę. Czy przegłosujemy tą poprawkę w całości po zakończeniu? Bo pan przeszedł w tej chwili do drugiego akapitu.

LESŁAW BUCZKOWSKI

Ale razem tylko mają sens…

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

W związku z tym proszę kontynuować.

LESŁAW BUCZKOWSKI

Ciąg dalszy: „Zjazd zobowiązuje nowo wybrane władze związku do podejmowania działań wykluczających konieczność podejmowania ważnych dla społeczeństwa decyzji w sytuacjach wymuszanych przez władzę, uniemożliwiających podejmowanie decyzji przez właściwe statutowe organy związku”. Dalszy tekst tak jak w projekcie uchwał, czyli zaczynający się od: „Za niewłaściwe uznać należy”.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mam pytanie do sali: kto jest za wprowadzeniem tej poprawki? Dziękuję. Kto jest przeciw wprowadzeniu tej poprawki? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw wprowadzeniu tej poprawki.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Andrzeja Kozickiego o sformułowanie kolejnej poprawki. O ile wiem, Andrzej Kozicki sformułował poprawkę.

Proszę, mikrofon piąty.

ANDRZEJ KOZICKI

Czy można?

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę salę o spokój.

ANDRZEJ KOZICKI

Proszę państwa, ja myślę, że intencje moje chyba nie zostały do końca zrozumiałe i wydaje mi się, że nie wszyscy zrozumieli, że to zdanie, po prostu mówiąc, brutalnie dopieprza naszej partii rządzącej. Jeśli tego nie wszyscy zrozumieli, trudno [gwar]. Mogę powtórzyć zdanie.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto z państwa jest za tą poprawką?

ANDRZEJ KOZICKI

Ja może powtórzę zdanie.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę powtórzyć zdanie.

ANDRZEJ KOZICKI

„Jednocześnie delegaci wyrażają uznanie posłom do Sejmu PRL, którzy choć nie w pełni uwzględnili społeczne postulaty odnośnie samorządu, to po raz pierwszy chyba w powojennej swej historii nie ugięli się pod naciskiem partii rządzącej w Polsce”.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, proszę o spokój, będziemy głosowali. Kto z państwa jest za wprowadzeniem tej poprawki do tekstu? Dziękuję. Kto jest przeciwny wprowadzeniu tej poprawki? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Oddaję głos komisji. Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw wprowadzeniu tej poprawki.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, proszę państwa, chciałbym tylko dla wyjaśnienia wielu kolegom, którzy w tej chwili zgłaszają się do głosu, przypomnieć dwa punkty z naszej procedury przyjmowania uchwał, które ustaliliśmy…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_027_19810929]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_028_19810929]

…na pierwszej sesji. Komisja Uchwał i Wniosków dokonuje II czytania i wnioskuje o dopuszczenie do głosu autorów nieuwzględnionych zastrzeżeń i poprawek. Delegaci występujący w tym trybie zobowiązani są do sformułowania konkretnych wniosków na piśmie, które poddaje się pod głosowanie. Jeśli żadna z wnoszonych w powyższym trybie poprawek nie zostanie przyjęta przez zjazd, przystępuje się do głosowania ewentualnych wariantów uchwały i ostatecznego jej tekstu.

A więc zgodnie z decyzją Komisji Uchwał i Wniosków dopuściliśmy do głosu dwie osoby, które brały udział w opracowywaniu tekstu, a których poprawki nie zostały uwzględnione przez Komisję Uchwał i Wniosków. Państwo zadecydowaliście, żeby w dalszym ciągu tych poprawek nie uwzględniać, w związku z tym prosimy o dalszy wniosek Komisję Uchwał i Wniosków. Jest to II czytanie.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków wnosi o przegłosowanie przedstawionego projektu uchwały w II czytaniu.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

W związku z tym zapytuję delegatów: kto jest za tym, aby odesłać… Proszę państwa, kto jest… Kto z państwa jest za przyjęciem tej uchwały?

KRZYSZTOF TUROWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, naprawdę bardzo nam przykro, ale proszę nie zakłócać obrad. Jest naprawdę czas w przerwie.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, przepraszam bardzo. Musimy na chwilę przerwać, dlatego że w tej chwili kolejne składanie życzeń [gwizdy]. Przepraszam państwa bardzo, to jest fakt dokonany na tej sali i jeszcze większe będzie zamieszanie, jak będę musiał wygłu… Proszę o spokój. Proszę służbę porządkową o wprowadzenie spokoju na sali.

Proszę państwa, jeszcze raz, jeszcze raz proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o sformułowanie wniosku.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków wnosi o przegłosowanie przedstawionej przez nas uchwały. Ponieważ jest to II czytanie, prosimy o wypowiedzenie się, czy delegaci zgadzają się na przedstawioną przez nas wersję.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – prowadzący obrady

Wobec tego pytam delegatów: kto jest za przyjęciem tej uchwały? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw przyjęciu tego oświadczenia? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy liczyć głosy.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, nie jest to uchwała, a jest to oświadczenie poparte przez zjazd. W związku z tym, w związku z wnioskiem Komisji Wnioskowej, pytam raz jeszcze: kto jest za oświadczeniem, które odczytane zostało przez przewodniczącego Komisji Wnioskowej, proszę o podniesienie rąk w górę.

Proszę o liczenie głosów. Proszę Komisję Skrutacyjną o podliczanie głosów za oświadczeniem. Czy Komisja Skrutacyjna jest gotowa do zliczania głosów? Bo czekamy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 25, sektor drugi – 8, trzeci – 12, czwarty – 33, piąty – 19, szósty – 23, siódmy – 33, ósmy – 21, dziewiąty – 1, dziesiąty – 26, jedenasty – 22, dwunasty – 34, trzynasty – 25, czternasty – 15, piętnasty – 10, szesnasty – nie widzę – 12? Siedemnasty! Siedemnasty – 11 i osiemnasty – 13. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Kto jest przeciw oświadczeniu, które zostało odczytane przed chwilą przez Komisję Uchwał i Wniosków, proszę o podniesienie ręki do góry.

Proszę zliczać głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 20, drugi – 24, trzeci – 9, czwarty – 10, piąty – 8, szósty – 5, siódmy – 2, ósmy – 11, dziewiąty – 21, dziesiąty – 4, jedenasty – 6, dwunasty – 7, trzynasty – 16, sektor czternasty – 4, piętnasty – 13, szesnasty – 3, siedemnasty – 8, osiemnasty – 12.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy Komisja Skrutacyjna może podać werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za przyjęciem przedstawionego oświadczenia w sprawie stanowiska prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej odnośnie sprawy samorządu, głosowało za tym oświadczeniem 348 delegatów, przeciw 189.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

W związku z takim wynikiem oświadczenie zostało przyjęte.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o przedstawienie dalszych wniosków, z zaznaczeniem, czy jest to I czy II czytanie uchwały.

[II CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ WSPÓŁPRACY

Z KOMITETEM POROZUMIEWAWCZYM

STOWARZYSZEŃ TWÓRCZYCH I NAUKOWYCH]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 10 minut 10 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, przedstawiam pod głosowanie II czytanie uchwał, właściwie stanowiska I Zjazdu Delegatów przedstawionego w I czytaniu wczoraj.

„I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« uznaje Komitet Porozumiewawczy Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych za przedstawiciela działających w nim stowarzyszeń i wyraża chęć nawiązania z nim współpracy w celu: 1) kształtowania warunków swobodnego rozwoju kultury narodowej, oświaty i nauki, 2) przekształcenia środków masowego przekazu w środki społecznej komunikacji, 3) zniesienia cenzury, 4) utworzenia funduszu kultury narodowej”.

Między I i II czytaniem nie wpłynęły żadne uwagi, w związku z tym zgłaszam wniosek o przegłosowanie tego stanowiska.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę bardzo, kto z państwa jest za przyjęciem tej uchwały, proszę o podniesienie ręki do góry. Dziękuję. Czy Komisja Skrutacyjna może wydać werdykt? Kto jest przeciw? Przepraszam? Czy Komisja Skrutacyjna może wydać werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak jest, że większość delegatów głosowała za przyjęciem tej uchwały.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Uchwała została przyjęta. Czy można prosić jeszcze Komisję Uchwał i Wniosków?

[I CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ STANU

PRZYGOTOWANIA DO ZIMY]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 11 minut 55 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest. Ja mam jeszcze dwa projekty do przedstawienia. Pierwsza sprawa – I czytanie projektu uchwały. Wnioskodawcą jest Jerzy Zieleński, Mazowsze.

„I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« wyraża zaniepokojenie niedostatecznym przygotowaniem przez władze administracyjne gospodarki kraju do nadchodzącej zimy. Stan zaopatrzenia gospodarki i społeczeństwa w żywność, leki, odzież, a w szczególności w opał jest niezadawalający. Skąpe racje żywnościowe przydzielone na kartki zmniejszyły odporność ludności na trudności życiowe. Szczególnie najsłabsze grupy społeczne, a więc dzieci, młodzież, kobiety ciężarne, osoby starsze, osoby niepełnosprawne i chorzy mogą być narażone zimą na duże zagrożenie.

Zobowiązuje się Krajową Komisję i zarządy regionalne do stanowczego egzekwowania od władz administracyjnych konkretnych działań, mających na celu zaopatrzenie społeczeństwa w wymienione niezbędne artykuły. Niezależnie od podejmowanych przez władze i organizacje społeczne apeli oraz inicjatyw, w tej sprawie uważamy za konieczną powszechną mobilizację naszego związku w celu przyjścia z pomocą najbardziej potrzebującym. Należy powołać Społeczne Komitety Pomocy Zimowej, których zadaniem byłaby pomoc w kontroli i rozdziale żywności, opału i odzieży”.

Przypominam, że to jest I czytanie.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ było to I czytanie, w związku z tym czy są uwagi do uchwały? Czy jest wnioskodawca tej uchwały?

Bardzo proszę o argumentację. Mikrofon nr 5.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja nie jestem wnioskodawcą, ale może w ogóle nie ma sensu tego głosować. Ja na przykład jestem zupełnie temu przeciwny, żeby głosować nad tym. To w ogóle nie ma podstawy do głosowania. Co to jest w ogóle?

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czy Komisja Uchwał i Wniosków może podać nazwisko wnioskodawcy?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Jerzy Zieleński – zgłasza się przy mikrofonie piątym.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

To jest mikrofon nr 2. Bardzo proszę.

JERZY ZIELEŃSKI

Proszę państwa, to, co zostało odczytane, tak dalece odbiega od tego, co złożyłem i co zawierało szereg konkretnych propozycji, że ja właściwie nie mam nic do powiedzenia na temat tego wniosku. Uważałem, że sytuacja jest w tej chwili, że zima może być bardzo ciężka ze względu na osłabienie organizmów, mniejszą odporność na epidemie wskutek różnych stresów i niedożywienia jakościowego. Sądziłem, że należy przeprowadzić ogólną mobilizację związku i podałem tam szereg wniosków.

To zostało bardzo skrócone i okrojone. Mnie trudno ten projekt uważać w tej chwili za swój, bo on rzeczywiście, jak go posłuchałem, brzmi dość mało konkretnie. Wiem, że w projekcie programu jest szereg uwag na temat pomocy zimowej. Powiadam, ta zima rzeczywiście może być szczególnie ciężka, a szereg osób starych i niepełnosprawnych może być odizolowanych w swoich mieszkaniach. Chodzi o mobilizację ochotników po prostu i tak dalej. Ale w tej chwili to jest chyba bezprzedmiotowa dyskusja.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem. Zgodnie z regulaminem dopuszczamy jeden głos przeciwny. Jako pierwszy zgłosił się mikrofon nr 11.

Proszę.

GRZEGORZ PALKA

Sprawy te są poruszane w programie i proponowałbym powrócić do wczorajszej procedury, żeby najpierw głosować, czy w ogóle ma sens przyjmowanie i praca nad tą uchwałą. I prosiłbym o wykonanie tego.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Oczywiście tak, tylko przed tym prawo ma zgłaszający i jeden wniosek przeciw, który właśnie usłyszeliśmy.

Przeto pytam się państwa, czy w ogóle jest sens odsyłania do dalszej pracy tej uchwały, czy też nie pracujemy dalej nad tego typu uchwałą.

Kto jest za dalszym pracowaniem nad tego typu uchwałą, proszę o podniesienie ręki do góry. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny dalszemu pracowaniu nad tą uchwałą? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw pracy nad tą uchwałą.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o kontynuowanie.

[II CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ ABSOLUTORIUM

DLA KKP]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 17 minut]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, w porozumieniu z Komisją Rewizyjną zgłaszamy projekt następującej uchwały. Chcę wyjaśnić, że traktujemy ten projekt jako II czytanie, tzn. to, co tutaj przedstawię, jako II czytanie, ponieważ proponujemy, żeby jako I czytanie było potraktowane ostatnie zdanie sprawozdania Komisji Rewizyjnej, w którym komisja wnosi o udzielenie absolutorium ustępującym władzom. Projekt czytam:

„I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« udziela absolutorium Krajowej Komisji Porozumiewawczej i jej prezydium. Równocześnie zobowiązuje się dotychczasowe władze związku do prowadzenia bieżących prac związku zgodnie z uchwałami zjazdu, do czasu wyboru nowych władz”.

Proponuję potraktować to, co przedstawiłem, jako II czytanie i w związku z tym wnoszę o przegłosowanie tej uchwały.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Mam pytanie do przewodniczącego Komisji Uchwał i Wniosków: czy wpłynęły jakieś zastrzeżenia w tej sprawie. Jeśli tak, to proszę podać autorów tych zastrzeżeń, jeśli nie zostały uwzględnione.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, nie wpłynęły, ponieważ oczywiście nie było ogłoszone I czytanie, że tak powiem, całkowicie formalnie. Natomiast Komisja Uchwał i Wniosków stanęła na stanowisku, że wniosek Komisji Rewizyjnej o udzielenie absolutorium należy traktować jako I czytanie, znaczy jako postawienie tego wniosku i dlatego proponuje potraktować to, co niniejszym przedstawia, jako II czytanie.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Kto jest za? Kto jest za tym, aby to, co przed chwilą przedstawił przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków, uznać jako II czytanie? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało za tym, żeby uznać to jako II czytanie.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Skoro państwo uznaliście to jako II czytanie, zapytuję: kto jest za udzieleniem absolutorium Krajowej Komisji Porozumiewawczej?

Proszę o liczenie głosów – to jest sprawa szalenie ważna. Proszę państwa, chodzi o protokół, to nie jest sprawa błaha. Czy Komisja Skrutacyjna może przystąpić do zliczania głosów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 38, drugi – 26, trzeci – 26, czwarty – 43, piąty – 41, szósty – 27, siódmy – 25, ósmy – 29, dziewiąty – 35, dziesiąty – 35, jedenasty – 28, dwunasty – 41, trzynasty – 48, czternasty – 21, piętnasty – 23, szesnasty – 24, siedemnasty – 22 i sektor osiemnasty – 25 głosów.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciw, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 20, drugi – 3, trzeci – 1, czwarty – 5, piąty – 0, szósty – 2, siódmy – 7, ósmy – 7, dziewiąty – 3, dziesiąty – 2, jedenasty – 3, dwunasty – 3, trzynasty – 3, czternasty – 1, piętnasty – 0, szesnasty – 4, siedemnasty – 0 i osiemnasty – 0 [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto się wstrzymał?

Proszę o zliczanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 9, drugi – 4, trzeci – 6, czwarty – 4, piąty – 0, szósty – 5, siódmy – 7, ósmy – 2, dziewiąty – 2, dziesiąty – 0, jedenasty – 5, dwunasty – 8, trzynasty – 7, czternasty – 4, piętnasty – 3, szesnasty – 2, siedemnasty – 2, osiemnasty – 1.

Podaję wyniki głosowania w sprawie uchwały o udzieleniu absolutorium Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Za udzieleniem absolutorium głosowało 557 delegatów [oklaski], przeciwko – 64, wstrzymujących się – 71. A więc absolutorium zostało udzielone [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo Komisji Skrutacyjnej.

Proszę o zabranie głosu przewodniczącego prezydium.

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chciałbym w imieniu państwa, a przede wszystkim członków naszego związku podziękować ustępującym władzom KKP [oklaski]. Dziękuję bardzo. Ogłaszamy 15 minut przerwy.

[Przerwa]

ZBIGNIEW BEŁZ – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę o zajmowanie miejsc. W tej chwili, do czasu zajęcia miejsc przez wszystkich delegatów odczytam kolejny wykaz telegramów nadesłanych do zjazdu.

Są to telegramy od: Krzysztofa Gąsiorowskiego – Kraków, ks. Stanisława Małkowskiego – Warszawa, Zakłady Włókien Chemicznych „Chemitex Wistom” – Tomaszów Mazowiecki, „Cuprum” – Wrocław, państwo Ważny – Nowa Huta, Józef Żywot – Kraków, Edward Wichuta – Huta im. Bieruta Częstochowa, dr Władysław Zaleski – były prezes NIK Wielka Brytania, Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Miasta – Warszawa, WSS „Społem” w Tarnowie, ZETO – Szczecin, „Polmozbyt” – Kraków, Kazimierz Janiszewski – Łódź, Centralne Laboratorium Przemysłu Artykułów Technicznych i Galanteryjnych w Łodzi, Lubelska Fabryka Zgrzeblarek Bawełnianych, Zespół Opieki Zdrowotnej – Zabrze, „Milfex” – Kutno, Przedsiębiorstwo Budownictwa Inżynierii Miejskiej – Rzeszów, „Organika-Boruta” – Zgierz, Elektromontaż – Bydgoszcz, Eugeniusz Korliaczyński – Dąbrowa Górnicza, Biuro Projektów „Miastoprojekt” – Warszawa, Krajowa Sekcja Kolejarzy – Wrocław, Zakład Porcelany – Ćmielów, NSZZ RI – Kostrzyń, „Metalchem” – Kędzierzyn-Koźle, Fabryka Łożysk Tocznych „Iskra” – Kielce, Stowarzyszenie „PAX” w Legnicy, Walne Zebranie Delegatów Regionu Południowo-Wschodniego, Zakłady Mechaniczne „Ursus” w Gorzowie Wielkopolskim, Zakłady Chemiczne – Oświęcim, Uniwersytet Toruński im. Mikołaja Kopernika, Kazimiera Dziedzic – Wrocław, załogi stoczni i portów Trójmiasta, Stefan Popiel – Warszawa, Józef Olszalc – Lublin, Tadeusz Wyżykowski – Warszawa, mec. Edward Stanczykiewicz – Łódź, Jerzy Grudnowski – Chojnice, Szpital Kliniczny CMKP – Warszawa, Mazowieckie Zakłady Gazownictwa – Warszawa, Wytwórnia Filtrów PZZ – Sędziszów, Franciszek Grzybek – Chorzów, pracownicy oświaty i wychowania w Olecku, międzyzakładowy komitet założycielski – Szczecinek, Zarząd Regionu NSZZ Region Pilski „Solidarność”, Politechnika Lubelska, Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego „Budostal” – Dąbrowa Górnicza, ZK „Frexer” – Łódź, Instytut Fizyki Jądrowej – Kraków, Krakowskie Biuro Projektowo-Badawcze Budownictwa Ogólnego – Kraków, Gdańska Rada Związków Twórczych, Komisja Zakładowa przy Ministerstwie Sprawiedliwości – Warszawa, Komisja Zakładowa przy Sądzie Najwyższym – Warszawa, Państwowe Biuro Notarialne – Warszawa, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Warszawa, NSZZ „Solidarność” Oddział w Śninie, Kazimiera i Eugeniusz Rozstawiccy – Warszawa, państwo Ziółkowscy – Bydgoszcz, Szkoła Podstawowa nr 1 – Oleśnica Śląska, Krajowy Zjazd Sekcji Fizjoterapii Towarzystwa Walki z Kalectwem, państwo Stefan Kaczorowski, Maria Kaczorowska-Herman, Krzysztof Herman, nauczyciele Koła 1400 z Warszawy, Oddział Zarządu Regionu w Giżycku, Niezależna Meksykańska Organizacja Związkowa, Władysław Sulecki z Hagi, Zarząd Oddziału w Zamościu, Kombinat Budowlany w Zamościu, „Agromet-Archimedes”, Jerzy Dawid Dżolaj, Jerzy Jędrzejewski – Grójec, Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Robót Elektrycznych i Dźwigowych – Gdynia, Władysław Biszewski – Łódź, Mieczysław Leksiński – Złotów, H. Zimnak – Szczecin, Zakład Urządzeń Dźwigowych „Famor” – Bydgoszcz, FSC – Starachowice.

I, proszę państwa, dziękujemy bardzo za życzenia przesłane nam na zjazd [oklaski]. Wykaz dalszych telegramów zostanie podawany systematycznie w miarę napływania na kolejnych przerwach. A teraz komunikat:

Przypominamy służbom porządkowym, że na sali mogą być wpuszczeni tylko delegaci i służby techniczne. Prosimy czuwać nad porządkiem na sali obrad. Z tą prośbą zwraca się prezydium w imieniu delegatów do porządkowych, aby zabezpieczyć maksymalną uwagę i warunki pracy dla wszystkich państwa i dla nas. Prosimy bardzo porządkowych o dopilnowanie porządku.

I bardzo proszę o zajmowanie miejsc, bo czas ucieka, a mamy dużo pracy przewidzianej na sesję popołudniową.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozpoczynamy drugą część sesji popołudniowej dzisiejszych obrad. Na wstępie udzielam głosu przewodniczącej Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych.

Proszę bardzo.

[OMÓWIENIE RĘCZNEGO I ELEKTRONICZNEGO SYSTEMU ZLICZANIA GŁOSÓW, DYSKUSJA NAD NIMI I GŁOSOWANIE]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 32 minuty 32 sekundy]

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Dziękuję.

Proszę państwa, z upoważnienia Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych chciałabym państwa prosić, poza ordynacją wyborczą, o jedną sprawę techniczną, która ułatwi pracę tej komisji. Wyjaśniam, o co chodzi. Prosilibyśmy bardzo, abyście państwo, oddając swoje głosy na kartach wyborczych, zakreślali obwódką numer porządkowy przy nazwisku, na które głosujecie. Jaki mamy z tego zysk, proszę państwa? Ponieważ na karcie wyborczej nazwiska będą stosunkowo blisko siebie, jeśli komuś z państwa zadrży ręka, mogą być duże wątpliwości wśród Komisji Skrutacyjnej co do kart – które nazwisko jest skreślone, które nazwisko jest nieskreślone. Ktoś z delegatów w dniu wczorajszym wyraził zaufanie, że Komisja Skrutacyjna będzie tak dobrze pracować, że nie trzeba zakreślać. Jako Komisja Skrutacyjna mamy do państwa gorącą i serdeczną prośbę, abyście zechcieli przyjąć właśnie taką technikę głosowania. Czy państwo wyrażacie na to zgodę? Żeby była jedność w tej sprawie. Poproszę przewodniczącego zebrania o głosowanie tej sprawy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jeżeli przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych się zgodzi, to wrócimy do tej sprawy w późniejszym terminie, przed samym głosowaniem.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę bardzo, dziękuję. Teraz, proszę państwa, drugi problem, z którym chciałabym państwa zaznajomić. Jest to problem techniki liczenia. Jak państwu wcześniej sygnalizowałam, istnieją dwie możliwości prowadzenia liczenia. Pierwsza z nich jest to obliczenie systemem tradycyjnym, czyli ręcznie, druga możliwość jest to obliczenie przy pomocy systemu komputerowego.

Chciałabym podać państwu krótkie uzasadnienie, zarówno dla jednego, jak i dla drugiego, wyjaśnić krótko za i przeciw. Jeśli ktoś z państwa będzie miał dodatkowe pytania, wyjaśnień udzieli zespół ekspertów informatyków, powołany spośród delegatów tego zjazdu.

Pierwsza sprawa – liczenie ręczne. Byłoby, proszę państwa – w tym składzie komisji ilościowym, w jakim jesteśmy – szesnaście grup liczących. Przy założeniu wstępnym, jakie przyjęliśmy, że będzie sto miejsc mandatowych, czas obliczenia trwałby rzędu 10 godzin. Co należy wziąć pod uwagę, że liczenie odbywałoby się tym samym zespołem ludzkim przez wszystkie tury, bez możliwości odpoczynku w trakcie liczenia każdej tury. Stąd wynika duża możliwość pomyłek, spowodowana zmęczeniem członków Komisji Skrutacyjnej. Tyle na ten temat.

Druga sprawa – liczenie komputerowe. Chcę państwu powiedzieć, że system Mery, o którym rozmawialiśmy, eksperci uznali, że parametry Mery 400, jak jest tu w „Olivii”, nie odpowiadają wymaganiom stawianym przez wybory takiego gremium. Jest druga możliwość, czyli możliwość liczenia systemem komputerowym, przy pomocy komputera typu „see-check”, który jest zainstalowany w Stoczni Gdańskiej, przy pomocy którego w stoczni robi się wszystkie obliczenia, tzn. zarówno płace, jak i prowadzi się gospodarkę materiałową itd.

Proszę państwa, wszystkie wstępne czynności, przygotowanie kart zostanie wykonane tu w „Oliwii” przy pomocy sprzętu, jaki jest tutaj. Natomiast samo zakładanie zbiorów, całość obliczeń zostałyby wykonane na komputerze, jak powiedziałam, typu „see-check”, gdzie ilość stanowisk wprowadzenia jest 30, w związku z tym zaangażowany byłby cały zespół Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych. Czas trwania całości obliczeń, przy założonych tych samych parametrach jak do liczenia ręcznego, tzn. 100 miejscach mandatowych, wynosiłby dwie godziny plus czas przejazdu. Jednocześnie Komisja Skrutacyjna uznaje, że prowadzone by były kontrole liczenia głosów sposobem ręcznym, w losowo wybranym regionie, jeśli chodzi o wybory Komisji Krajowej.

Natomiast w przypadku wyboru przewodniczącego naszego związku, gdzie wybory te odbędą się zgodnie – mam nadzieję, że zgodnie – z zatwierdzoną, państwo dopiero będziecie zatwierdzać ordynację. Wybory przewodniczącego odbędą się wcześniej niż wybory Komisji Krajowej. W związku z powyższym, ponieważ liczenie to jest prostsze, obliczenie głosów na przewodniczącego odbyłoby się w systemie podwójnym, tzn. przy pomocy komputera „see-check” i przy pomocy liczenia ręcznego. Da to państwu jakieś porównanie i sprawdzenie.

Proszę państwa, ponadto jak wyglądałaby kontrola członków Komisji Skrutacyjnej przy liczeniu komputerowym? Przy każdym stanowisku, przy pani wprowadzającej dane byłoby dwóch członków Komisji Skrutacyjnej. Pani wprowadzająca, czyli obsługa techniczna w ręku karty wyborczej nie miałaby – jeden z członków Komisji Skrutacyjnej czytałby i podawał dane. Te dane, po wprowadzeniu przez obsługę techniczną, ukazują się na monitorze po kolei, tak jak odbywa się wprowadzanie danych. Drugi członek Komisji Skrutacyjnej kontrolowałby to, co słyszy, z tym, co ukazuje się na monitorze. Kontrolowałby każdą kolejną pozycję, a także całość karty wyborczej wprowadzanej. Karta może zostać wprowadzona do obiegu po stwierdzeniu przez kontrolujących dwóch członków Komisji Skrutacyjnej, że jest to karta prawidłowa i daniu odpowiedniego sygnału obsłudze technicznej, że należy kartę tę wprowadzić.

Dalej, tej karty w następnym etapie wycofać nie można. W związku z tym niemożliwa jest – popularnym słowem określając używanym wielokrotnie tutaj – manipulacja przez obsługę techniczną.

Czy ktoś z państwa miałby jakieś pytanie w tej kwestii? Jeżeli nie, chciałabym dodać jedynie, że z tego, co powiedziałam, wynika, że Komisja Skrutacyjna łącznie z kartami wyborczymi musiałaby opuścić gmach „Olivii”. Organizatorzy zapewniają przewóz autokarami, jeżeli państwo by sobie życzyli, również z obstawą radarową odpowiednią, z zabezpieczeniem spakietowanych już tutaj kart wyborczych i sprawdzonych w jednej skrzyni. Pod stałym nadzorem i odpowiedzialnością członków Komisji Skrutacyjnej.

Mam prośbę do przewodniczącego o postawienie pod głosowanie. A przedtem – czy ktoś ma pytania w tej kwestii?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że kolega z mikrofonu trzeciego ma pytanie. Proszę o mikrofon trzeci. Który to jest mikrofon, kolego? Bo tu nam się nie zgadza.

Mikrofon nr 12, proszę.

HENRYK BORYKA[43]

Ja mam pytanie – Henryk Boryka, Małopolska – mam pytanie do pani przewodniczącej Komisji Mandatowej, ponieważ znany mi jest system pracy Mera 9150. Czy wprowadzanie danych o wynikach wyborów odbędzie się w systemie kontroli, tzn. na jednym zestawie będą wyniki wprowadzane, natomiast po wprowadzeniu całej paczki na drugim zestawie, czy będzie odbywała się kontrola z podobnym reżimem kontroli przez Komisję Skrutacyjną?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Tak, kontrola wprowadzanych danych się odbywa. Nie tak dokładnie, jak to kolega w tej chwili powiedział, ale jest prowadzona kontrola i jest wydruk wprowadzonych danych.

HENRYK BORYKA

Aha, czyli będzie tylko kontrola wydrukowa, nie kontrola przy wprowadzaniu, rozumiem. To zadawala.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę bardzo, mikrofon nr 12.

BOGUSŁAW GRUSZCZYŃSKI[44]

Bogusław Gruszczyński, Region Gorzów Wielkopolski. Ja mam pytanie, bo w przedstawionym tutaj przez koleżankę przewodniczącą Komisji Skrutacyjnej ja usłyszałem o głosowaniu tajnym, przeprowadzanym przez Komisję Skrutacyjną ręcznym, tym tradycyjnym. Same negatywy. Natomiast w przedstawieniu systemu komputerowego – same pozytywy. Po prostu brak było takich zróżnicowań.

Druga sprawa, która mnie interesuje, to jest kwestia tego rodzaju, że wyrażam pewną wątpliwość, czy przy braku doświadczeń w obsłudze tego rodzaju rzeczy dotychczasowych, czy Komisja Skrutacyjna uwzględniała ewentualność tzw. pomyłek. To jest druga sprawa. Oraz trzecia sprawa. Proponuję rozważyć tą kwestię zasadniczą, mianowicie tą historię, że zbiorcze wyniki, tzn. karty zebrane, byłyby sprawdzane poza obrębem jednak tej sali, co ja uważam osobiście za rzecz niedopuszczalną.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Oczywiście, system liczenia komputerowego ma olbrzymią przewagę nad systemem liczenia ręcznego, chociażby ze względu na liczbę popełnionych pomyłek, jak również i ze względu na czas obliczeń.

Natomiast czy istnieje możliwość popełnienia pomyłki w systemie komputerowym? Oczywiście, że istnieje. Ale po to Komisja Skrutacyjna wykonuje dodatkowe wyrywkowe obliczenia, w losowo wybranym regionie, aby takie ewentualne pomyłki wykryć.

Trzeba również o tym pamiętać, że wszystkie materiały, zarówno z obliczeń komputerowych, jak i ręcznych, jak również wszystkie karty wyborcze będą zalakowane i przez co najmniej trzy miesiące przechowywane. Tak że będzie możliwość ewentualnie sprawdzenia, w przypadku jakichś wątpliwości. Natomiast w przypadku trzeciego pytania, czyli wątpliwości, czy można obliczenia wykonywać poza salą „Olivii”, to decyzja należy tu niewątpliwie do państwa.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon ósmy.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki. Komisja Skrutacyjna przedstawiła delegatom zagadnienie wprowadzania danych, ewentualnie otrzymywania wydruków. I tutaj nad tym można w taki sposób zapanować, jak to było proponowane. Natomiast sprawa leży w innym miejscu. Kto jest autorem programu liczącego? To, co siedzi w maszynie, co liczy, prawda. Bo wprowadzanie i wyprowadzanie to jest osobne zagadnienie. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę bardzo.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa, podaję skład zespołu, który przygotował system wyborów: pan inż. Michał Rajewski – Agromet-Projekt, Poznań, pan Ryszard Zenker – Politechnika Poznańska, Instytut Automatyki, pan Zbigniew Trzebiatowski – ZIPO-Gdańsk, pan Krzysztof Kwiek –ZIPO-Gdańsk. Od systemu informacji, systemu statystyki, serwisu technicznego, obsługi są inne osoby. Mam je podane, jeśli państwo sobie życzą, mogę podać nazwiska.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Poproszę mikrofon drugi.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę panią, ja mam pytanie: na jakiej maszynie to będzie liczone i czy można będzie potem ten zespół kart bądź taśmę perforacyjną, duplikat jej przewieźć do innego ośrodka dla sprawdzenia? Po wykonaniu już liczeń.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę pana, dane będą wprowadzone z monitorów ekranowych, natomiast wyniki wyborów będą wyprowadzone na taśmie papierowej, a całe zbiory powstałe, znaczy łącznie zbiór kandydatów i kart wyborczych, będą na pakietach dyskowych. Tak że będzie można te elementy przenosić i wykonać w innych ośrodkach obliczeniowych.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Interesuje mnie sposób wprowadzania. To nie jest odpowiedź na moje pytanie. Interesuje mnie sposób wprowadzania danych dlatego, że pan doskonale wie, że ja mogę przed wprowadzeniem danych naszych wprowadzić do maszyny program, który ześle wszystkie wprowadzone dane do jakiejś tam komórki i wyrzuci gotowy, uprzednio wprowadzony wynik. Jak ja mogę sprawdzić, u siebie na przykład, na mojej maszynie CDC 6600, te wyniki, dane, dane wejściowe?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Oczywiście, proszę pana, tłumaczyłem. Dane są wprowadzone poprzez monitory ekranowe i zapisane są na pakietach dyskowych, bądź na taśmie magnetycznej. I można z tego ośrodka je wziąć, przenieść do innego ośrodka obliczeniowego i wykonać obliczenia kontrolne.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jedynkę proszę.

EWARYST WALIGÓRSKI[45]

Proponuję, aby eksperci i znawcy tego tematu zebrali się i przedyskutowali wszystkie tematy i nam potem powiedzieli to.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. To już było.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa, te trzy osoby jest to zespół ekspertów i informatyków spośród nas. Są to wszystko delegaci i to są ich opinie. To, co ja powiedziałam, są to wyrazy, jakie złożyli właśnie eksperci. Są to ich słowa.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poproszę trójkę. Rezygnuje trójka. Dziękuję bardzo. Więcej pytań nie widzę.

Proszę przewodniczącą Komisji Skrutacyjnej o sformułowanie pytań pod głosowanie.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Stawiam wniosek o przegłosowanie, czy wyrażają państwo zgodę na system obliczeń techniką komputerową, przy jednoczesnym losowym sprawdzeniu wybranych regionów techniką ręczną.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Z tym że, proszę państwa, dla zaznaczenia, żeby była pełna jasność, w Stoczni Gdańskiej na maszynie, na komputerze typu „see-check”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę. Kto jest za przyjęciem systemu komputerowego? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem systemu komputerowego przy liczeniu głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

W imieniu Komisji Skrutacyjnej serdecznie państwu dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, do prezydium zjazdu wpłynął wniosek formalny w sprawie zmiany porządku obrad od pana Bogusława Szybalskiego z Regionu Elbląg. Czytam wniosek: „Przełożyć czytanie projektów uchwał i oświadczeń na czas po przyjęciu uchwały programowej zjazdu, w celu nieutrudniania pracy nad programem związku”.

Kto chciałby wypowiedzieć się przeciwko temu wnioskowi?

Proszę podejść do mikrofonu. Piątkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, nie powinniśmy przyjmować uchwały, która nam skrępuje ręce, bo nie wiadomo, jak długo będzie trwała dyskusja programowa i w tym czasie nie moglibyśmy podjąć żadnej ważnej uchwały.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję za wypowiedź.

Zgodnie z przyjętym regulaminem obrad przedkładam wniosek pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku, żeby przełożyć wszelkie czytanie projektów uchwał i oświadczeń na czas po przyjęciu uchwały programowej zjazdu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek ten został oddalony.

[SPRAWA UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ KOMITETU OBRONY

ROBOTNIKÓW]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 53 minuty 17 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Mam jeszcze jeden wniosek formalny, dotyczący zmiany porządku obrad. Zgłosił go kol. Bogusław Sonik z Regionu Małopolska. Czytam tekst:

„Delegaci Regionu Małopolska wnoszą o odczytanie projektu uchwały dotyczącej KOR”. Czy ktoś jest przeciwny temu wnioskowi? Proszę podejść do mikrofonu. Nie widzę nikogo przy mikrofonach. Wobec tego poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto jest za tym, żeby odczytać projekt uchwały dotyczącej KOR? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Trudno, musimy liczyć.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Powtarzam wniosek: „Delegaci Regionu Małopolska wnoszą o odczytanie projektu uchwały dotyczącej KOR”. Kto jest za przyjęciem tego wniosku?

Proszę o liczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 13, drugi – 13, trzeci – 6, czwarty – 35, piąty – 23, szósty – 20, siódmy – 27, ósmy – 9, dziewiąty – 19, dziesiąty – 16, jedenasty – 15, dwunasty – 15, trzynasty – 40, czternasty – 5, piętnasty – 6, sektor szesnasty proszę – 10, siedemnasty – 20 i sektor osiemnasty – 22 głosy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest z państwa przeciwko temu wnioskowi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 37 głosów, drugi – 19, trzeci – 22, czwarty – 16, piąty – 8, szósty – 2. 12? Szósty, ile to jest w końcu?! 12! Siódmy – 14, ósmy – 23, dziewiąty – 16, dziesiąty – 16, jedenasty – 18, dwunasty – 20, trzynasty – 22, czternasty – 8, piętnasty – 15, szesnasty – nie widzę, siedemnasty? Siedemnasty! Siedemnasty – 5 i osiemnasty – 4.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Prosimy o odczytanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podaję wyniki. Za tym wnioskiem głosowało 314 delegatów, przeciwko 292. Wniosek przeszedł.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

O przeczytanie tego wniosku poprosimy Komisję Uchwał i Wniosków. Zanim to nastąpi, oddaję głos Komisji Statutowej.

[SPRAWA TRZECH REGIONÓW: NYSA, KUTNO, KĘDZIERZYN-KOŹLE. WYJAŚNIENIE SYTUACJI FEDERACJI TARNOBRZESKIEJ]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 59 minut 57 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nim przejdziemy do sprawy regulaminu wyborów, musimy wrócić do tematu, który wczoraj był zaczęty i zostawiony na dzień dzisiejszy. Chodzi o trzy tzw. regiony, tzn. Nysa, Kutno, Kędzierzyn-Koźle. Dlaczego mówię trzy? Dlatego że dzisiaj sprawa wyjaśniła się o tyle z Federacją Tarnobrzeską, iż dostaliśmy informację, że takowa federacja w ogóle nie istnieje. Po prostu Krajowa Komisja Wyborcza niewłaściwie potraktowały wybory, które były wyborami dodatkowymi do Ziemi Sandomierskiej.

Natomiast te trzy pozostałe ośrodki istnieją. W oparciu o wczorajszą ekspertyzę docenta Strzembosza Komisja Statutowa proponuje, aby zjazd uznał istniejący stan rzeczy w naszej strukturze organizacji terytorialnych, tzn. przyznał tym ośrodkom status regionu. Jednocześnie proponujemy zobowiązać nowo wybraną KK do doprowadzenia, aby struktura regionalna była zgodna z zapisem statutowym. Co by to dało, jeżeli przyznamy tym trzem ośrodkom status regionów? Po prostu zgodnie ze statutem, przewodniczący tych trzech ośrodków wejdą do KK. Ordynacji ani miejsc do wyborów to nie zmieni.

Bardzo proszę o przegłosowanie przez zjazd tego.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Czy ktoś z państwa chciałby się wypowiedzieć przeciwko temu wnioskowi?

Proszę bardzo, proszę podnieść numer mikrofonu. Czwórkę proszę.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Przedtem trzeba wystąpić do Sejmu o utworzenie województw odpowiednich, bo uzgodniliśmy, że region to jest minimum jedno województwo. Myśmy akurat byli przeciw. Ale skoro już przyjęto, no to jest to, prawda? Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Statutowa podtrzymuje swój wniosek?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja może umotywuję głębiej ten wniosek, dlaczego myśmy z nim wystąpili. Motywacja jest następująca: prawo, w tym również statut związku, nie może działać w tył. W chwili zatwierdzania tej poprawki w statucie, mówiącej, że region obejmuje obszar co najmniej jednego województwa, te trzy ośrodki już działały i były zarejestrowane w dotychczas działającej KKP jako trzy ośrodki samorządne, że to tak określę. Jest to motywacja, moim zdaniem, wystarczająca dla tego wniosku.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że Komisja Statutowa podtrzymuje wniosek, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę go jeszcze raz sformułować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Komisja Statutowa proponuje, aby zjazd uznał istniejący stan rzeczy w naszej strukturze organizacji terytorialnych, tzn. przyznał tym trzem ośrodkom: Nysa, Kutno i Kędzierzyn-Koźle, status regionów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za przyznaniem statusu regionu trzem ośrodkom? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała przeciwko temu wnioskowi, po prostu przeciw temu, żeby uznać te trzy ośrodki.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

[USTALENIE SPOSOBU POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU,

GDY III TURA WYBORÓW NIE DA ROZSTRZYGNIĘĆ]

[PD 1kzd_2t_028_19810929 – 1 godzina 4 minuty 46 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, po przegłosowaniu wszystkich wariantów, jakie się znajdowały w ordynacji wyborczej, którą my nazwaliśmy regulaminem, w dniu dzisiejszym otrzymaliśmy pisemny wniosek z Regionu Mazowsze, podpisany przez 55 delegatów Regionu Mazowsze, a który pozwolę sobie odczytać państwu:

„Delegaci Regionu Mazowsza zwracają się do zjazdu, aby w II czytaniu ustalił sposób postępowania w przypadku, gdy w III turze nie wszystkie miejsca zostaną obsadzone. Wobec poważnego niebezpieczeństwa, że przeciąganie zjazdu doprowadzi do braku kworum, co uniemożliwi przeprowadzenie dalszych głosowań, apelujemy, by zjazd uznał, że w III turze rozstrzyga zwykła większość.

Należy też uściślić zapis stwierdzający, że postanowienie mówiące o ograniczeniu liczby kandydatów do podwójnej liczby miejsc pozostających do obsadzenia dotyczy nie tylko II tury, ale i dalszych tur”.

O motywację, może szerszą, proszę kolegę Krukowskiego Stanisława[46] z Regionu Mazowsze.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę mikrofon drugi.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Proszę państwa, największą wadą regulaminu w odczuciu Regionu Mazowsze jest to, że nie rozstrzygnięto, co stanie się, jeżeli po III turze część mandatów nie zostanie obsadzona. Uważamy, że sprawa ta powinna być w regulaminie rozstrzygnięta. Gdyby bowiem doszło do tego, że nie wszystkie mandaty zostaną obsadzone i zjazd podjąłby uchwałę, że po prostu te mandaty pozostają nieobsadzone, uważamy, że byłoby to rozwiązanie sprzeczne z ustaleniami statutu, który mówi, iż każdy region ma z góry ustaloną liczbę miejsc w komisji. Ten przepis o z góry ustalonej liczbie miejsc stałby się przepisem czysto papierowym – w praktyce proporcje byłyby zupełnie inne.

Stąd proponujemy, ażeby uznać, że już w III turze decyduje nie większość bezwzględna, ale większość zwykła. Prosiłbym, ażeby odpowiednią poprawkę do rozdziału X punkt 1 [ordynacji wyborczej] przegłosować. Zgodnie z naszą propozycją punktu 1 rozdziału X brzmiałby: „Te same zasady odnoszą się do III tury wyborów, z tą różnicą, że nie jest wymagana większość bezwzględna”.

Prosiłbym, ażeby ten wniosek został przegłosowany w pierwszej kolejności. Jednocześnie proponujemy, ażeby uległ skreśleniu pkt 2, który mówi: „w przypadku konieczności uzupełnienia miejsc mandatowych po III…

[Koniec pliku 1kzd_2t_028_19810929]

[Uzupełnienie z Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”:

…turze głosowania zjazd podejmuje decyzję o trybie dalszego postępowania. Oczywiście to w razie przyjęcia tego wniosku uległoby wykreśleniu. To prosiłbym o przegłosowanie w pierwszej kolejności. Jeżeli wynik głosowania byłby niekorzystny, proponujemy wariant kompromisowy, polegający na następującym brzmieniu ust. 2 w rozdz. X:]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_029_19810929]

„W razie nieobsadzenia wszystkich mandatów w III turze, przeprowadza się turę IV. W turze IV rozstrzyga zwykła większość”.

A więc w pierwszym głosowaniu proponujemy, ażeby poddać pod głosowanie, że już w III turze decyduje zwykła większość. Gdyby to nie uzyskało większości, prosimy o przegłosowanie drugiego wniosku, że w IV turze rozstrzyga zwykła większość.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy to jest oficjalne stanowisko Komisji Statutowej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

To jest wniosek Regionu Mazowsze, który został zgłoszony do głosowania.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Co proponuje Komisja Statutowa?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ponieważ wniosek został zgłoszony, powinien być przegłosowany. Ja mam tylko uwagę. Jeżeli kolega prowadzący pozwoli, to ją wygłoszę. Otóż pkt 2 rozdziału X nie zakłada, jak to sugeruje Region Mazowsze, że zjazd musi obciąć nieobsadzone miejsca mandatowe, daje zjazdowi pełną możliwość wypowiedzenia się co do dalszej sytuacji. Może to być IV tura wyborów, taka jak III, może to być IV tura wyborów dająca zwykłą większość i może to być obcięcie miejsc, ale zjazd musi się na ten temat wypowiedzieć – zgodnie z proponowaną ordynacją.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ponieważ…

STANISŁAW KRUKOWSKI

Czy można jeszcze dwa słowa?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Nie, bardzo przepraszam. Ponieważ to się odbywa w ramach dyskusji nad ordynacją wyborczą, która leży w gestii Komisji Statutowej, to tylko Komisja Statutowa może tutaj sformułować ostateczny wniosek, a nie Region Mazowsze. Bardzo proszę o oficjalną wypowiedź Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jeżeli w ten sposób jest sprawa postawiona, to proponuję spytać sali, czy jest kontrwniosek i po prostu go przegłosować.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy jest kontrwniosek przeciwko propozycji Regionu Mazowsze?

Proszę, mikrofon trzeci.

ANDRZEJ SŁUŻALEC[47]

Andrzej Służalec z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego: Proszę państwa, jeżeli każdy z nas tutaj zasiadujących na tej sali ma za sobą ok. 10 tys. swoich wyborców, to uważam za jakieś nieporozumienie, że wśród nas są ludzie, którzy obawiają się, że nie uzyskają poparcia wśród kolegów zasiadających na tej sali. I jeśli ktoś się obawia, że nie zostanie tutaj wybrany, nazywa to papierkowym przepisem, to ja wolę mieć papierowy przepis aniżeli papierowego członka KK. Zastanówmy się, co my robimy tutaj [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wobec tego poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku kolegi z Mazowsza? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przepraszam na chwilkę Komisję Statutową.

Do Komisji Skrutacyjnej wniesiono prośbę o obliczenie głosów w sprawie statusu trzech regionów małych. Prośbę tę zgłosiły regiony Kędzierzyn, Nysa i Kutno. Chodzi o to, że głosy nie były liczone, tylko była bezpośrednia ocena przez Komisję Skrutacyjną. Komisja Skrutacyjna odesłała tę prośbę do prezydium. Wobec tego zapytuje się państwa, kto jest za tym, żeby liczyć ponownie głosy w tym głosowaniu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam Komisję Statutową. Proszę, oddaję głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, wobec ostrego sprzeciwu Regionu Mazowsze jestem zobowiązany przypomnieć państwu, że ten wniosek składał się z dwóch części i druga część jest traktowana jako wniosek osobny. Ja przypomnę, jak druga część brzmiała w ten sposób, że IV tura miałaby być turą wymagającą po prostu kolejności głosów, bez poparcia 50-procentowego, czyli po prostu na IV miałoby się zamykać głosowanie. Czy państwo chcą to potraktować jako osobny wniosek i głosować?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową o wyraźne sformułowanie ostatniego wniosku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Bardzo mi przykro, jest to na tyle niewyraźnie napisane, że nie jestem w stanie bardzo wyraźnie tego wniosku sformułować, jako że jest to wniosek z regionu. Może kolega z regionu wyraźnie napisze, jak on ma brzmieć.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Mam w takim razie pytanie do państwa sondażowe. Czy państwo uważacie, że jest sens prowadzić dalej dyskusję na ten temat? Kto jest za tym? Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję bardzo.

Proszę o kontynuowanie pracy przez Komisję Statutową.

[II CZYTANIE REGULAMINU WYBORÓW WŁADZ ZWIĄZKU

ORAZ GŁOSOWANIA NAD NIM]

[PD 1kzd_2t_029_19810929 – 6 minut 58 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przechodzimy do regulaminu wyborów. I w tym punkcie na początku muszę państwa bardzo serdecznie przeprosić za to, że w tym regulaminie, który państwo dostaliście, jest sporo błędów natury technicznej. Wynikło to stąd, iż tekst ten był przygotowywany do powielenia w bardzo późnych godzinach i zarówno pani maszynistka, jak i ja byliśmy już dość zmęczeni. Pewne rzeczy uszły naszej uwadze, dlatego też będę czytał tekst poprawiony powoli i wyraźnie i bardzo proszę o wnoszenie uzupełnień w tych miejscach, gdzie ich nie ma. Bardzo proszę o wzięcie do ręki projektu regulaminu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo prosimy o ciszę na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Zaczynam czytanie regulaminu:

Rozdział I. Postanowienia wstępne

1. Regulamin ustala sposób postępowania przy zgłaszaniu kandydatów na listy wyborcze oraz sposób przeprowadzenia wyborów na zjeździe delegatów:

a) przewodniczącego KK,

b) wybieralnych członków KK,

c) członków Komisji Rewizyjnej.

2. Do zgłoszenia kandydatów na listy wyborcze oraz do głosowania uprawnieni są wyłącznie delegaci obecni na zjeździe delegatów i posiadający ważne mandaty.

3. Listy oraz karty wyborcze kandydatów do KK są wieloczęściowe.

4. – w którym jest uzupełnienie na końcu – Liczbę miejsc mandatowych na listach cząstkowych oraz kartach wyborczych, proporcjonalną do ilości członków, określa zjazd delegatów według załącznika 1, wariant I, kolumna porządkowa czwarta, tzn. w stosunku 1 do 140 tys.

Powtarzam dopisek: według załącznika 1, wariant I, kolumna porządkowa czwarta, tzn. w stosunku 1 do 140 tys.

5. Wybory są ważne, jeżeli bierze w nich udział więcej niż połowa delegatów upoważnionych do głosowania.

6. – gdzie zostało wymazane słowo – Komisja Rewizyjna składa się z 21 członków. Wykreślony został wariant.

To jest koniec rozdziału I.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mam pytanie do Komisji Statutowej: czy przed II czytaniem do komisji wpłynęły jakieś uwagi do rozdziału I od delegatów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Uwag takich nie było.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego poddaję rozdział I pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem rozdziału I ordynacji wyborczej? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowanie większością głosów rozdział I ordynacji wyborczej został przyjęty.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czytam rozdział II.

Rozdział II. Zgłaszanie kandydatów na listy wyborcze

1. Kandydatami na listy wyborcze mogą być wyłącznie delegaci na zjazd delegatów.

2. – w którym jest jedna poprawka – Sposoby zgłaszania kandydatów na listy wyborcze:

a) regionalne zespoły delegatów na podstawie wstępnego tajnego głosowania mogą zgłaszać listy kandydatów ze swego regionu – nie „muszą”, proszę państwa – „mogą”;

b) każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów na listy wyborcze ze swego regionu. Liczba kandydatów zgłoszonych przez delegata nie może być większa niż liczba miejsc mandatowych na danej liście wyborczej;

c) każdy delegat ma prawo do zgłaszania kandydatów ma przewodniczącego oraz do Komisji Rewizyjnej z innych regionów. Zgłoszenie może nastąpić po uzyskaniu zgody kandydata.

3. Zgłoszenia muszą być dokonane dla każdej listy oddzielnie na specjalnych formularzach zawierających:

a) nazwisko, imię kandydata, numer mandatu, region,

b) podpis zgłaszającego, numer jego mandatu,

c) – w którym jest poprawka – podpisy i numery mandatów 20 proc. delegatów swojego regionu, wyrażających poparcie dla danego delegata,

d) – którego nie ma wpisanego – podpisy i numery mandatów w ilości: 20 podpisów na kandydata do Komisji Rewizyjnej, 50 podpisów na kandydata na przewodniczącego KK.

4. Zgłoszenie przyjmuje Komisja Mandatowa po okazaniu mandatu przez zgłaszającego delegata.

5. Po trzykrotnym wezwaniu przewodniczącego zebrania i braku dalszych zgłoszeń lista kandydatów zostaje zamknięta, po uprzednim odczytaniu.

6. Lista kandydatów musi zawierać więcej nazwisk, niż jest miejsc mandatowych na danej liście.

7. W przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych – tutaj będzie poprawka w tym punkcie – w przypadku prawyborów w delegacjach regionalnych wynik podaje się na liście alfabetycznej z procentem uzyskanych głosów w formie protokołu. Dopisek brzmi: „w formie protokołu”.

To jest koniec rozdziału II.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy przed II czytaniem do rozdziału II wpłynęły jakieś uwagi od delegatów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było uwag.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego poddaję rozdział II pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem rozdziału II ordynacji wyborczej? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za przyjęciem rozdziału II ordynacji wyborczej.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział III. Kandydaci na listy wyborcze

1. Kandydaci na listy wyborcze zobowiązani są do zgłoszenia pisemnego oświadczenia, w którym wyrażają zgodę na ewentualne umieszczenie na listach wyborczych. O terminie i miejscu składania oświadczeń zawiadamia przewodniczący obrad. To jest pkt 1.

2. Poza wyrażeniem zgody pisemne oświadczenie kandydata musi zawierać:

a) nazwisko, imię kandydata, jego wiek, numer mandatu,

b) region, nazwę zakładu pracy, jego siedzibę, zajmowane stanowisko,

c) przynależność do organizacji politycznych (poprzednio i obecnie), społecznych, zawodowych i stowarzyszeń oraz pełnione w nich funkcje,

d) staż i funkcje w NSZZ „Solidarność”, jakie pełnił i pełni, w kolejności: w organizacji zakładowej, w oddziałach terenowych, w komisjach koordynacyjnych, w zarządzie regionalnym, w KKP,

e) określenie kandydata, na jakiej liście wyborczej może być umieszczony, przy czym można wyrazić zgodę na równoczesne kandydowanie na przewodniczącego KK i członka KK.

3. Podpis kandydata na pisemnym oświadczeniu musi być uwierzytelniony przez Komisję Mandatową, na podstawie okazanego mandatu.

4. Podanie danych niezgodnych ze stanem faktycznym może spowodować skreślenie przez zjazd z listy kandydatów na podstawie wniosku Komisji Mandatowej.

To jest koniec rozdziału III.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy do tego rozdziału wpłynęły jakieś uwagi od delegatów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było uwag.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Poddaję rozdział III pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów delegaci przyjęli rozdział III ordynacji wyborczej.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział IV. Przygotowanie list wyborczych

1. Na podstawie zgłoszeń określonych w rozdziale II oraz oświadczeń określonych w rozdziale III Komisja Mandatowa sporządza listy wyborcze w porządku alfabetycznym (przy wyborach KK tzw. listy cząstkowe dla regionów). Każda lista powinna zawierać liczbę miejsc mandatowych i nagłówek określający, do jakiej władzy związkowej się odnosi:

a) lista wyborcza kandydatów na przewodniczącego KK,

b) lista wyborcza kandydatów do KK z rozbiciem na listy cząstkowe,

c) lista wyborcza kandydatów do Komisji Rewizyjnej.

2. Listy wyborcze kandydatów muszą zawierać numer porządkowy kandydata oraz dane wg rozdziału III pkt 2 od a do d.

3. Listy wyborcze podpisane przez przewodniczącego Komisji Mandatowej powinny być wydrukowane w terminie nie późniejszym niż 24 godz. po zamknięciu list i rozprowadzone wśród delegatów.

Koniec rozdziału IV.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy były jakieś uwagi do rozdziału IV?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Poddaję rozdział IV pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów rozdział IV ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział 5. Kampania wyborcza

1. Kampania wyborcza może być rozpoczęta dopiero po zamknięciu list wyborczych – to jest pkt 1.

2. W ramach kampanii wyborczej Komisja Mandatowa organizuje prezentację kandydatów dla wszystkich delegatów. Czas prezentacji kandydatów (prezentacja własna i odpowiedzi) powinien być jednakowy i zostanie ustalony przez Komisję Mandatową na podstawie liczby zgłoszeń.

3. Kandydat ma prawo i powinien wziąć osobisty udział w prezentacji.

4. Charakterystyki kandydatów rozpowszechnia się wyłącznie za zgodą Komisji Mandatowej, co uwidocznione jest odpowiednią adnotacją.

5. Biuro Organizacyjne zjazdu zobowiązane jest do udzielenia jednakowej pomocy w publikowaniu materiałów dotyczących poszczególnych kandydatów.

To jest koniec rozdziału V.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy są jakieś uwagi do rozdziału V?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Poddaję rozdział V pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów rozdział V ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział VI. Karty wyborcze

1. Komisja Mandatowa na podstawie list wyborczych przygotowuje karty wyborcze, przy czym karta wyborcza powinna zawierać:

a) objaśnienie, do którego głosowania służy,

b) liczbę miejsc mandatowych,

c) imienny wykaz kandydatów według kolejności zgodnej z listami wyborczymi.

2. Karty wyborcze podpisane przez Komisję Mandatową wydawane są przed głosowaniem wyłącznie obecnym delegatom, za okazaniem mandatu.

Jest to koniec rozdziału VI.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy były jakieś uwagi do tego rozdziału?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Uwag nie było.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poddaję rozdział VI pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów rozdział VI ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział VII. Głosowanie

1. Wyboru władz związkowych dokonuje się wyłącznie w głosowaniu tajnym.

2. Delegat pozostawia na liście nieskreślone nazwiska kandydatów, na których głosuje.

3. Liczba kandydatów, na których głosuje delegat, nie może przekraczać liczby miejsc mandatowych danej listy.

4. Karta do głosowania jest nieważna, jeśli:

a) karta nie jest oryginalna,

b) liczba nieskreślonych kandydatów przekracza liczbę miejsc mandatowych. W przypadku list cząstkowych unieważnienie jednej listy cząstkowej nie powoduje unieważnienia znajdujących się na tej samej karcie pozostałych list cząstkowych,

c) znajdują się na niej dopiski.

5. Komisja Skrutacyjna zapewni możliwość wyłącznie osobistego złożenia głosów przez wszystkich obecnych delegatów, z zachowaniem tajności głosowania.

Koniec rozdziału VII.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Czy były uwagi do tego rozdziału?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było uwag.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Poddaję rozdział pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem rozdziału VII? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów rozdział VII ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział VIII. Obliczanie i publikowanie wyników głosowania

1. Obliczania wyników głosowania dokonuje Komisja Skrutacyjna na podstawie oddanych kart do głosowania.

2. W przypadku wątpliwości co do ważności karty do głosowania, decyzję podejmie Komisja Skrutacyjna w składzie co najmniej 50 proc.

3. Za wybranych uważa się kandydatów w ilości odpowiadającej liczbie członków danej władzy, którzy otrzymali kolejną największą ilość głosów, jednak więcej niż połowę ważnych głosów.

4. Po dokonaniu obliczeń Komisja Skrutacyjna sporządza protokół z wyszczególnieniem:

a) liczby obecnych delegatów, liczby głosujących, ilości głosów ważnych i nieważnych,

b) wszystkich kandydatów z podaniem uzyskanych głosów,

c) listy wybranych do władz.

Protokół sporządzany jest w 4 egz.: dla przewodniczącego obrad, Komisji Mandatowej, protokolantów, Komisji Skrutacyjnej.

5. Wyniki głosowania ogłasza przewodniczący Komisji Skrutacyjnej na wniosek przewodniczącego obrad.

6. W przypadku niewybrania w pierwszym głosowaniu wszystkich członków określonej władzy ze względu na nieuzyskanie przez kandydata wymaganej ilości głosów, przewodniczący zebrania ogłasza przeprowadzenie II tury głosowania.

Koniec rozdziału.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy do tego rozdziału były jakieś uwagi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było uwag pisemnych.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Wobec tego głosuję rozdział VIII. Kto jest za przyjęciem rozdziału VIII? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów rozdział VIII ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział IX. II tura głosowania

1. Komisja Mandatowa na podstawie protokołu Komisji Skrutacyjnej sporządza karty wyborcze do II tury głosowania według zasad określonych analogicznie jak w I turze (rozdział VI).

2. Kandydatami na karty wyborcze II tury są osoby, które w pierwszym głosowaniu nie uzyskały wymaganej ilości głosów, przy czym liczba kandydatów nie powinna być większa niż dwukrotna liczba miejsc do obsadzenia po I turze (odpadają kandydaci z najmniejszą ilością głosów).

3. Głosowanie w II turze przeprowadza się według zasad rozdziału VII.

4. Za wybranych uważa się kandydatów w ilości odpowiadającej liczbie wolnych miejsc po I turze głosowania dla członków danej władzy, którzy otrzymali kolejno największą ilość głosów, jednak więcej niż połowę głosów ważnych.

5. Obliczanie wyników głosowania oraz sposób sporządzania protokołów wykonuje się według zasad rozdziału VIII pkt 1, 2, 3 i 4.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy do rozdziału IX Komisja Statutowa otrzymała jakieś uwagi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Poza wnioskiem Regionu Mazowsze innych uwag nie było.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec tego poddaję rozdział IX pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem rozdziału IX? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów rozdział IX ordynacji wyborczej został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział X. Postanowienia końcowe

1. Te same zasady odnoszą się do III tury wyborów.

2. W przypadku niezapełnienia miejsc mandatowych po III turze głosowania, zjazd podejmie decyzję o trybie dalszego postępowania.

3. Po zakończeniu obrad Komisja Skrutacyjna zabezpiecza wszystkie karty do głosowania i przekazuje je do przechowania na okres 3 miesięcy Komisji Rewizyjnej.

Jest to koniec rozdziału X. Następuje data 28 września [19]81 i podpis: „Zespół Regulaminu Wyborczego I Zjazdu Delegatów”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy do rozdziału X były jakieś uwagi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Poza drugą częścią wniosku Regionu Mazowsza nie było innych uwag.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę bardzo, mikrofon nr 3.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Była uwaga zgłaszająca takie zastrzeżenie, że ordynacja wyborcza nie rozwiązuje do końca sprawy wyborów, ponieważ w trakcie głosowania nie można już podejmować jakichkolwiek decyzji zmieniających sposób głosowania [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Komisję Statutową.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Do mnie ta uwaga nie dotarła. Nie wiem, kiedy i gdzie była zgłaszana.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę mikrofon nr 8.

JAN BUDNIK

Jan Budnik, Małopolska. Proszę państwa, obojętne, czy uwaga dotarła, czy nie dotarła, ale to jest sprawa zupełnie oczywista, że w przypadku jeżeli np. stanie zjazd przed sytuacją, w której w III turze nie zostaną obsadzone wszystkie miejsca mandatowe, to wtedy decyzja zjazdu, zjazd będzie się po prostu sugerował tym, kto na tej liście dalej został, a więc konkretne już nazwiska. Natomiast niedopuszczalne to jest, żeby pozostawić ordynację właśnie w takiej postaci, jak ona jest teraz. Ordynacja musi z góry przewidywać, co będzie, jeżeli nie zostaną obsadzone w III turze te wszystkie miejsca mandatowe. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon czwarty.

TADEUSZ SYRYJCZYK

A więc rozdział X jest sprzeczny ze statutem oraz z punktem 2 rozdziału I, gdyż zakłada de facto decyzję personalną w głosowaniu jawnym. Otóż z tego wynika, że w chwili, gdy będzie znana preferencja dla poszczególnych kandydatów, zapadnie decyzja, czy wchodzą, czy nie wchodzą do władz w głosowaniu de facto jawnym. W każdym bądź razie przygotowanie takiego projektu uchwały będzie miało charakter jawny i przetarg o jej treść będzie również jawny. Jest to sprzeczne jeżeli nie z literą, to z duchem statutu odnośnie do tajności głosowań [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę szóstkę. Mikrofon nr 6.

HENRYK WUJEC

Proszę państwa – Henryk Wujec, Mazowsze – proponuję w tym punkcie 2 rozdziału X skreślić ten punkt i brzmienie następujące: „W razie nieobsadzenia wszystkich mandatów w III turze, przeprowadza się turę IV. W tej turze rozstrzyga zwykła większość”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon nr 9.

EDWARD NOWAK

Edward Nowak: 15035, Małopolska. Proszę państwa, ja mam zastrzeżenia do rozdziału II pkt 7 [głosy: nie, nie].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, to już jest dyskusja nie na temat.

EDWARD NOWAK

Jeszcze chwileczkę…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę nie mówić na temat tego rozdziału.

EDWARD NOWAK

Dlaczego?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozdział jest przegłosowany, odbieram panu głos.

EDWARD NOWAK

Ale zaraz, przepraszam, ja zrozumiałem, że można zgłaszać uwagi do całości. Przepraszam.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę mikrofon nr 3.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, jest rzeczą zasadniczą, że typ głosowania się w zasadzie nie będzie różnił – czy to będzie większość bezwzględna, czy większość względna. Bo na czym to polega? Polega różnica na tym, że wtedy to ma sens, gdy są głosy wstrzymujące się, natomiast w głosowaniu albo się skreśla, albo się zostawia, i wychodzi na jedno, że musi uzyskać praktycznie przeszło 50 proc. głosujących. Tak że to nie ma praktycznie żadnego znaczenia i kruszenie kopii, czy to ma być głosowanie bezwzględną większością głosów, czy zwykłą większością głosów. I dlatego też proponuję, aby dodać punkt, że w przypadku nieobsadzenia w III turze głosowania przeprowadza się dalsze tury głosowania według zasad dotychczasowych.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę szóstkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czy ja mogę zabrać głos w dyskusji?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oczywiście, Komisja Statutowa ma głos poza kolejnością.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałbym zwrócić zjazdowi uwagę, w tej sprawie były zgłaszane przez Region Mazowsze poprawki. I wszystkie te poprawki nie uzyskały poparcia. Wobec tego znowu się miesza. Proponuję podeprzeć, że III turę i dalsze głosujemy w ten sam sposób – to, co powiedział tutaj kolega, i nie mieszajmy w tej sali.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dwunasty mikrofon proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, ale prosiłem o głos.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam Komisję Statutową. Kolegę przy mikrofonie nr 12 również. Komisja Statutowa ma głos. Bardzo przepraszam.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponujemy taki zapis punktu 2. Czytam go państwu powoli i uważnie:

„W przypadku niezapełnienia miejsc mandatowych po III turze głosowania, zarządza się następne tury głosowania na tych samych zasadach, co tury poprzednie, do zapełnienia miejsc wszystkich” [gwar].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oddaję głos mikrofonowi nr 12.

HENRYK BORYKA

Henryk Boryka, Małopolska. Proszę państwa, ja pragnę zwrócić uwagę państwa, że nie jest całkiem tak, jak ktoś tłumaczył, że w momencie, kiedy mamy np. 2 kandydatów i 1 miejsce do obsadzenia, to automatycznie musi to miejsce być obsadzone.

Dlaczego? Przyjęliśmy ordynację wyborczą, która uznaje za głos głos ważny głos, na którym są skreślone wszystkie nazwiska i de facto mamy do czynienia z możliwością istnienia głosów wstrzymujących się.

Jest nieprawdą po prostu twierdzenie, że takiej możliwości nie ma. Dlatego namawiam serdecznie do przegłosowania takiej poprawki, żeby w następnej turze, np. w IV, wystarczała tylko zwykła większość – po prostu ułatwi nam to procedurę.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mikrofon nr 8, proszę.

KRZYSZTOF MAKOWSKI[48]

Krzysztof Makowski, Piła. Proszę państwa, absolutnie nie do przyjęcia jest taka rzecz, że nasz członek KK nie będzie miał 50 proc. głosów. Dlatego proponuję taki zapis, że w IV turze zostaje o jeden kandydat więcej, jak jest miejsc. Pozostali odpadają. Jeżeli jest 5 miejsc, zostaje tylko 6 kandydatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mikrofon nr 3 proszę. Proszę trójkę.

NORBERT WŁOSEK[49](?)

Mój mandat 29095. W tej chwili doprawdy nie rozumiem, czy na siłę chcemy obsadzić pełny komplet posiadanych mandatów, czy my mamy ordynację wyborczą? Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę jedynkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Mam taki projekt: jeżeli w III turze głosowania kandydaci nie otrzymają 50 proc. plus 1, należy zgłosić z sali nowych kandydatów przez dowolnego delegata z dowolnego regionu, w celu uzupełnienia pełnego składu KK [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dziewiątka, proszę.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, 35026, Wielkopolska. Ponieważ Komisja Statutowa ma tutaj, wydaje mi się, pierwszeństwo w proponowaniu wniosków, a Komisja Statutowa zaproponowała przed chwilą jakiś zapis zmodyfikowany, proponuję przegłosować tą propozycję, a jeśli ta odpadnie, to będziemy dalej bawić się w dyskusję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy Komisja Statutowa może sformułować jeszcze raz swój wniosek?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę bardzo. Powtarzam pkt 2 rozdziału X zmodyfikowany: W przypadku niezapełnienia miejsc mandatowych po III turze głosowania, zarządza się następne tury głosowania na tych samych zasadach, co tury poprzednie, do zapełnienia miejsc wszystkich.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Czy mógłbym prosić jeszcze raz powoli?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Powtarzam jeszcze raz: W przypadku niezapełnienia miejsc mandatowych po III turze głosowania, zarządza się następne tury głosowania na tych samych zasadach co tury poprzednie, do zapełnienia miejsc wszystkich.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa chciałby się wypowiedzieć przeciw tej propozycji? Tylko do góry proszę trzymać tablicę „przeciw”.

Trójka, proszę.

NORBERT WŁOSEK (?)

Mój mandat 095. Jeszcze raz powtarzam, jeśli chcemy zapełnić pełny komplet, to zmieńmy ordynację wyborczą. Ustalmy po prostu w pierwszym głosowaniu większość głosów normalną i mamy sprawę załatwioną. Po co prowadzić do pełnego kompletu obsadzania, gdyż i tak końcowy efekt będzie taki, że ostatnia IV tura to już będzie praktycznie fikcja. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wobec tego poddaję wniosek Komisji Statutowej pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku przedstawionego przez Komisję Statutową? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przedstawionym wnioskiem przez Komisję Statutową [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego, czy były jeszcze jakieś inne uwagi do Komisji Statutowej w sprawie rozdziału X?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie było, z tym że ja może w tej chwili przeczytam jeszcze raz ten rozdział X, jak on wygląda.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozdział X. Postanowienia końcowe

1. Te same zasady odnoszą się do III tury wyborów.

2. W przypadku niezapełnienia miejsc mandatowych po III turze głosowania, zarządza się następne tury głosowania na tych samych zasadach, co tury poprzednie do zapełnienia miejsc wszystkich.

Po zakończeniu obrad Komisja Skrutacyjna zabezpiecza wszystkie karty do głosowania i przekazuje je do przechowania na okres 3 miesięcy Komisji Rewizyjnej.

Data i podpis.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Poddaję rozdział X pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów rozdział X ordynacji wyborczej z punktem 2 zmodyfikowanym został przyjęty przez zjazd.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jeżeli państwo sobie życzą, to możemy państwu podać ilość miejsc mandatowych na listy cząstkowe, ale ponieważ jest to wydrukowane z tyłu, więc nie ma to większego sensu.

Są jeszcze uwagi, które kolega przekaże.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – inny członek Komisji Statutowej

Jeśli pan przewodniczący pozwoli, to jeszcze w międzyczasie wpłynęły uwagi do Komisji Statutowej różnej natury, które pozwolę sobie szybko przeczytać. Niektóre są w formie protestu i dlatego, jeśli państwo pozwolicie, to przeczytam je. Mianowicie, jedna część tych uwag dotyczy protestu złożonego przez małe regiony, które nie zostały uznane za regiony, mianowicie Nysa, Kędzierzyn i Kutno, i że proszą o interpretację prawną, dlatego że inne regiony, jak np. Przemyśl, Krosno, również nie obejmują całego województwa, a są reprezentowane w KK. To jest jedna sprawa.

Ja prosiłbym, ponieważ pan docent Strzembosz już się wypowiadał, żeby jeszcze wypowiedzieli się inni eksperci w tej sprawie o interpretację prawną. Po prostu jest to prośba, życzenie z tych regionów, żeby inni przedstawiciele się wypowiedzieli, eksperci, zgodnie z zasadą, że prawo nie działa wstecz.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Chciałem zwrócić uwagę Komisji Statutowej, że zjazd wypowiedział się w tej sprawie. Chciałbym wiedzieć, jaki jest cel tych wypowiedzi obecnych.

GŁOS NIEROZPOZNANY – inny członek Komisji Statutowej

Ja tylko przekazuję uwagi, kolego przewodniczący, jakie wpłynęły do Komisji Statutowej w formie protestu. Jestem zobowiązany podać je do wiadomości.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy jest coś jeszcze?

GŁOS NIEROZPOZNANY – inny członek Komisji Statutowej

Ponadto była prośba tutaj do § 2 [rozdziału II] do punktu 7, mianowicie, prosiłbym o otworzenie sobie tam w ordynacji wyborczej. W jakiej formie będą udostępnione i czy będą wyniki przedwyborów? Wyniki przedwyborów, [gwar] właśnie – prawyborów. No, my jesteśmy zdania, że można to ewentualnie opublikować w formie protokołu, że jest to głównie zadanie dla Komisji Skrutacyjnej. Jeżeli oczywiście sala przegłosuje, że życzy sobie, żeby pewne preferencje były pokazane, jakie kto uzyskał [głosy z sali]. No właściwie ten 7 pkt został przegłosowany i powinno to być już bezprzedmiotowe.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – inny członek Komisji Statutowej

To właściwie wszystkie uwagi, jakie wpłynęły w trakcie referowania przez mojego przedmówcę regulaminu wyborczego. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Oddaję głos koledze.

[CIĄG DALSZY KWESTII UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ KOMITETU

OBRONY ROBOTNIKÓW]

[PD 1kzd_2t_029_19810929 – 50 minut 3 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W związku z wcześniejszą decyzją zjazdu przystępujemy do czytania projektu uchwały na temat KOR. Ponieważ jest to projekt autorski, który nie był wcześniej przedłożony Komisji Uchwał i Wniosków, prosimy o odczytanie tekstu przez autorów uchwały.

BOGUSŁAW SONIK (?)

Delegaci Regionu Małopolska zwracają się do Krajowego Zjazdu Delegatów o przyjęcie następującej uchwały:

„Delegaci Zjazdu Krajowego NSZZ »Solidarność« oddają cześć ludziom, którzy w latach siedemdziesiątych otwarcie wystąpili przeciw uciskowi społecznemu, działając w ramach KOR i KSS KOR.

Zjazd krajowy uznaje historyczne zasługi KSS KOR w tworzeniu ruchu rewindykacji społecznych w Polsce, który obecnie zorganizowany jest w potężny ruch »Solidarność«”.

I drugi wniosek:

„Krajowy Zjazd Delegatów uznaje oświadczenie KOR z dnia 28 września 1981 r. za dokument zjazdu” [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ jest to I czytanie tej uchwały, prosimy wnioskodawcę o wypowiedzenie się za tym projektem, jeśli chce uzasadnić, jeśli chce nam jeszcze coś powiedzieć. Nie jest to oczywiście obowiązkowe.

BOGUSŁAW SONIK (?)

Zwracam się z apelem do delegatów, aby wznieśli się nad podziały, które dzielą nas i które władza chce wprowadzić pomiędzy tę salę, i aby oddali, niezależnie od tych podziałów, które są, politycznych, w nas, aby oddali cześć ludziom, którzy nieśli pomoc wtedy, kiedy trzeba było to zrobić, czasem z narażeniem siebie [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję koledze. W międzyczasie wpłynęło zgłoszenie wypowiedzi przeciw tej uchwale. Pan Paweł Niezgodzki, 16062, Mazowsze,

Proszę bardzo. Mikrofon nr 2.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Może niedokładnie przeciw tej uchwale, ale właśnie chciałbym tu zaproponować tekst, który będzie integrujący. Uważam, że wyliczanie…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego, jeśli chodzi o teksty uzupełniające lub zmieniające…

PAWEŁ NIEZGODZKI

Nie, to nie jest tekst uzupełniający. On był wczoraj złożony do Komisji Uchwał i Wniosków i dziwię się, że do tej pory nie został przez nią odczytany.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Może ja wyjaśnię, jeśli można. Wnioskodawca tamtego tekstu, jak poinformowała prezydium Komisja Uchwał i Wniosków, wycofał tekst uchwały i wycofał swój wniosek. Dlatego Komisja Uchwał i Wniosków nie pracowała nad tą uchwałą. Uwagi kolegi zostaną rozpatrzone przez Komisję Uchwał i Wniosków, jeśli przeczytana przed chwilą uchwała znajdzie się w tej komisji.

PAWEŁ NIEZGODZKI

W takim razie proszę o przegłosowanie udzielenia mi możliwości odczytania kontrpropozycji.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Będzie to możliwe po opracowaniu sprawy przez Komisję Uchwał i Wniosków, zgodnie z naszą procedurą.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Panie przewodniczący! Proszę nie używać wybiegów formalnych [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy państwo proponujecie, żeby zaraz, teraz? To jest prośba do państwa, żeby zdecydować, czy teraz odczytamy projekt drugiej uchwały w tej sprawie. Kto z państwa jest za tym, żeby to odczytać? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, żeby teraz odczytać to.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Mogę już?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

PAWEŁ NIEZGODZKI

„Obradujący w rok po powstaniu NSZZ »Solidarności« I Krajowy Zjazd Delegatów jest świadom swej roli pierwszego od dziesięcioleci demokratycznie wybranego przedstawicielstwa najszerszych rzeszy ludzi pracy naszego kraju. W obliczu zadań i społecznych oczekiwań czujemy się zobowiązani do określenia naszego rodowodu, swych źródeł mądrości i siły.

Nasz związek wywodzi się z całej narodowej tradycji walki z przemocą i niesprawiedliwością, walki o niepodległy byt narodu, o godność i sprawiedliwość, o chleb codzienny i demokrację. W zmaganiach tych Kościół zawsze był razem z narodem.

Czerpiemy swe siły zarówno z tradycji ruchów oporu, jak i z kolejnych zrywów robotniczych, od Poznania 1956 r. do Gdańska w sierpniu 1980 r. Wielkie znaczenie dla naszej sprawy miały obchody milenium chrztu Polski, jak również obecność Ojca Świętego Jana Pawła II w naszej ojczyźnie. Poprzez »Solidarność« nawiązujemy do wielowiekowej tradycji demokratycznej w naszej państwowości, do charakteryzującej ją zasady tolerancji i wolności obywatelskiej, jak i do tradycji walk o społeczne wyzwolenie, które w swym autentycznie polskim nurcie łączyły się zawsze z walką o niepodległość narodową.

Nasz związek zachowa pamięć o tych, którzy z poświęceniem oddawali się pracy dla samoobrony społecznej sprzed sierpnia 1980 r. Wyrażamy głęboką wdzięczność robotnikom Wybrzeża, działaczom Wolnych Związków Zawodowych na Wybrzeżu i na Śląsku, wielu grupom i licznym samotnym działaczom opozycji demokratycznej w walce o sprawiedliwość, prawa obywatelskie i demokrację. Ich nieugiętej postawie, wieloletnim trudom i ofiarom zawdzięcza »Solidarność« swoje powstanie” [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ zgodnie z naszą procedurą zgłoszone uchwały znajdą się w Komisji Uchwał i Wniosków, proszę, żeby zgłosiła się osoba, która chce się wypowiedzieć przeciwko w ogóle jakiejkolwiek uchwale w tej materii. Kto się zgłasza w tej sprawie?

Jako pierwszy zgłosił się kolega, który ma mikrofon nr 4.

ANDRZEJ BORZĘCKI

15003, Andrzej Borzęcki, Małopolska. Chciałbym zwrócić uwagę, że projekt zgłoszony przez Mazowsze może powodować nieporozumienie i… [okrzyki protestu, że nie jest to projekt całego regionu]. Przepraszam, drugi odczytany projekt, poprawiam się. Drugi odczytany projekt tworzy pewne nieporozumienie, ponieważ treść powtarza treść projektu uchwały programowej, rozdziału I „Kim jesteśmy i dokąd dążymy” [oklaski]. W związku z tym powtarzanie treści tej wydaje się zbędne. Natomiast jeśli chodzi o pierwszy projekt, zgłoszony przez Region Małopolska, dotyczy innej sprawy, dotyczy konkretnie KSS KOR i w związku z jego oświadczeniem skłania zjazd do zajęcia stanowiska w formie proponowanej przez region nasz. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zgodnie z naszą procedurą postępowania musimy podjąć decyzję, czy nad tekstem tej uchwały ma obecnie pracować Komisja Uchwał i Wniosków i przedstawić uchwałę – być może w formie alternatywnej, tzn. dwa projekty uchwał do II czytania.

Kto z państwa jest za tym, żeby Komisja Uchwał i Wniosków pracowała nad tą uchwałą? [okrzyki: którą?]. Proszę państwa, uchwała może być opracowana w sposób alternatywny, decyzja… [okrzyki].

Proszę państwa, ponieważ jest koncepcja, jak rozumiem, żeby od razu to rozstrzygnąć, nad którą uchwałą należy pracować… [okrzyki]. Proszę państwa, nie możemy zgłaszać nieskończonej ilości uchwał, musimy potraktować sprawę jednoznacznie.

Proszę państwa, przeczytam odpowiedni punkt regulaminu uchwał: „Należy przeprowadzić głosowanie odnośnie do celowości uchwały, po dopuszczeniu do głosu wnioskodawcy i jednego delegata ze zdaniem przeciwnym”.

Proszę państwa, jeśli potraktujemy te uchwały jako oddzielne uchwały, wobec tego będziemy głosowali, czy Komisja Uchwał i Wniosków ma pracować kolejno nad pierwszym tekstem, a następnie nad drugim tekstem przedstawionym przez państwa.

Proszę państwa, kto jest za tym, aby Komisja Uchwał i Wniosków pracowała… Przepraszam bardzo, będziemy głosowali kolejno, niezależnie od siebie.

Kto jest za tym, żeby pracować nad tekstem przedstawionym przez pierwszego delegata z Regionu Małopolska? To jest tekst w sprawie KOR. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę państwa, większość delegatów wypowiedziała się za tym, żeby podjąć dalszą pracę nad projektem tej uchwały [krzyki z sali: nie, nie].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy Komisja Skrutacyjna uznaje ten werdykt za ostateczny?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jeżeli sala chce, to liczymy głosy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, żeby uporządkować sprawę. Region Małopolska zgłosił ustami swojego delegata projekt uchwały w sprawie KOR. Kto z państwa jest za dalszą pracą nad tym projektem? Proszę liczyć głosy [gwar]. Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 15, drugi – 16, trzeci – 11, czwarty – 30, piąty – 30, szósty – 26, siódmy – 31, ósmy – 2, dziewiąty – 15, dziesiąty – 16, jedenasty – 23, dwunasty – 18, trzynasty – 40, czternasty – 18, piętnasty – 10, szesnasty – 9, siedemnasty – 25, osiemnasty – 22 głosy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny pracy nad tym tekstem?

Proszę liczyć głosy [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 36, drugi – 26, trzeci – 14, czwarty – 21, piąty – 9, szósty – 9, siódmy – 10, ósmy – 32, dziewiąty – 1, dziesiąty – 15, jedenasty – 15, dwunasty – 24, trzynasty – 21, czternasty – 6, piętnasty – 15, szesnasty – 15, siedemnasty – 0 i osiemnasty sektor – 2.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czekamy na werdykt w tej sprawie [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

A więc podaję wynik. Za tym wnioskiem, aby pracować nad tym dalszym tekstem tej uchwały, głosowało 357 delegatów, przeciwko 291. Komisja Skrutacyjna się nie myliła! [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, mamy wobec tego jeszcze głosowanie. Proszę państwa o spokój. Był zgłoszony drugi projekt w sprawie podziękowania wszystkim, których wysiłek legł u podstaw „Solidarności”. Była to uchwała zgłoszona przez kolegę z Regionu Mazowsze.

Kto z państwa jest za dalszą pracą nad tekstem zgłoszonym przez kolegę z Mazowsza? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Poproszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby dalej pracować nad tym tekstem tej uchwały.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, teksty te odsyłamy do Komisji Uchwał i Wniosków, którą zobowiązujemy, zgodnie z regulaminem obrad, do opracowania wersji do II czytania.

Mam jeszcze do państwa jeden wniosek formalny. Kolega Andrzej Sobieraj, numer mandatu 26005, z Regionu Radomskiego wniósł wniosek, aby przedstawić zjazdowi swoje stanowisko na temat wycofanego wcześniej projektu uchwały.

Prosimy bardzo. Prosimy mikrofon nr 9. Proszę, kolego.

ANDRZEJ SOBIERAJ

Proszę państwa, wniosłem w dniu wczorajszym projekt uchwały, świadomy powstania KOR po wydarzeniach radomskich [19]76 r. Wycofałem z przyczyn znanych bliżej działaczom KOR, którzy mnie prosili o wycofanie tego wniosku. W dniu dzisiejszym, po przedstawieniu dwóch propozycji pozostałych kolegów, swój wniosek poddaję pod głosowanie i daję go do Komisji Uchwał i Wniosków z tego względu, że on odzwierciedla prawdę działania KOR w wydarzeniach roku [19]76. Mogę go jeszcze po raz drugi przeczytać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, jeżeli…

ANDRZEJ SOBIERAJ

Przeczytać go chcę dlatego, że w propozycji przedstawionej przez kolegów, czytanej przed chwilą, jest zawarta myśl, w wyniku której pisze, że związek „Solidarność” powstał na bazie KOR. Związek „Solidarność”, jak wcześniej widzieliśmy, powstał w wydarzeniach wcześniejszych. KOR powstał po wydarzeniach radomskich, by pomagać robotnikom.

„I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarności« został powiadomiony o rozwiązaniu się KSS »KOR«. Powstały po wydarzeniach czerwca [19]76 r. KOR niósł pomoc prześladowanym robotnikom i ich rodzinom, stanowił pierwszą zorganizowaną formę powstałej po [19]76 r. opozycji demokratycznej. Był wyrazem wspólnoty postaw inteligencji i robotników. Za działalność tą członkowie i współpracownicy komitetu byli do sierpnia ’80 r. wielokrotnie prześladowani, więzieni i szykanowani.

I Zjazd Delegatów składa podziękowanie członkom i współpracownikom KOR, którzy zasłużyli się dobrze obronie interesów robotniczych oraz wspólnej sprawie narodowej”.

I taka jest prawda o działalności KOR [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Prosimy o przekazanie tego tekstu do Komisji Uchwał i Wniosków. Komisja Uchwał i Wniosków przedstawi nam propozycję uchwały w tej sprawie, w sprawie KOR, do II czytania.

W międzyczasie koledzy z Mazowsza prosili, aby powtórzyć raz jeszcze, że tekst drugiej z głosowanych przez nas uchwał nie jest tekstem regionu, jest indywidualnym tekstem zgłaszającego.

O głos prosiła Komisja Mandatowo-Wyborcza. Proszę bardzo… [okrzyki na sali – w tym momencie zasłabł delegat Regionu Mazowsze Jan Józef Lipski, który od dłuższego czasu stał przy mikrofonie, oczekując na udzielenie mu głosu].

ZBIGNIEW BEŁZ (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Prosimy o spokój. Służbę porządkową prosimy o pomoc.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Prosimy państwa o zachowanie spokoju. Prosimy siadać na miejsca, proszę usiąść. Proszę wszystkich o zajęcie miejsc.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę usiąść. Proszę usiąść. Proszę usiąść! Prosimy wszystkich o zajęcie miejsc. Prosimy wszystkich o zajęcie miejsc [gwar]. Wzywam organizatorów o przygotowanie karetki pogotowia.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Bardzo prosimy o zachowanie spokoju, prosimy siadać na miejsca. Bardzo proszę o zajęcie miejsc.

Proszę bardzo, Komisja Mandatowa ma głos.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, moja informacja dotyczy prawyborów, które będą przeprowadzane w zespołach regionalnych. Prawybory w regionalnych zespołach delegatów muszą być przeprowadzone zgodnie z obowiązującym statutem i regulaminem wyborów, tzn. wybory tajne przy nieograniczonej liczbie kandydatów.

Należy przyjąć zasadę, że regionalny zespół delegatów ustali liczbę miejsc mandatowych w prawyborach, przy czym liczba ta musi być większa od ilości miejsc mandatowych przysługujących regionowi w wyborach do KK. Jednocześnie należy ustalić zasadę, czy wyboru dokonuje się bezwzględną, czy też względną ilością głosów.

Następnie, przyjęcie zgłoszeń kandydatów regionalnego zespołu delegatów nastąpi po złożeniu w Komisji Mandatowo-Wyborczej protokołu z przeprowadzonych prawyborów przez kierownika zespołu delegatów z danego regionu. W protokole tym należy zaznaczyć liczbę głosów, jaką uzyskali poszczególni kandydaci. Indywidualne zgłoszenia na kandydatów należy składać na dostarczonych delegatom drukach: na przewodniczącego, do KK i do Komisji Rewizyjnej.

Chcemy państwa poinformować, że autentyczność podpisów delegatów popierających zgłoszenia indywidualne będziemy sprawdzali na podstawie podpisów składanych codziennie na listach obecności. Każdy kandydat zobowiązany jest osobiście złożyć oświadczenie o wyrażeniu zgody na umieszczenie na liście wyborczej jego nazwiska, podając jednocześnie wszystkie dane zgodnie z przyjętym regulaminem wyborów. Oświadczenie to złożyć ma na wydanym delegatom druku. Przy czym chciałam państwu zaznaczyć, że na tym druku pominięto jedną rubrykę, która znalazła się w regulaminie obrad.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – członek Prezydium II tury I KZD

Chwileczkę. Bardzo przepraszam panią.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ze względu na duże poruszenie na sali proponujemy, żeby przerwać już w tej chwili to wystąpienie komisji. Powrócimy do tego w dniu jutrzejszym. Dzisiaj proponujemy już zakończenie obrad.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję bardzo, wolałabym właśnie nie mówić dalej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę wszystkich o powstanie. Sztandar MKS w Gdańsku wyprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję państwu. Jutro rozpoczynamy obrady jak zwykle o godz. 9.00. Proszę państwa, jeszcze jest krótki komunikat. Chodzi o to, aby wszyscy kandydaci ewentualni do władz związku uzupełnili dane ankietowe. Pozwoli to wprowadzić te dane do komputerowego banku danych. Wyborcy muszą mieć możliwość zasięgania informacji o kandydatach.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_030_19810929]

KONIEC CZWARTEGO DNIA OBRAD II TURY I KZD – 29 WRZEŚNIA 1981 r.

NAGRANIE W KULUARACH,

W PARĘ MINUT PO OMDLENIU J.J. LIPSKIEGO

JACEK KUROŃ

Niech ktoś wyjaśni, co to była za historia.

GŁOSY NIEROZPOZNANE

Ale nie dopuścił do głosu ten, ten… Dlatego on zemdlał. On pierwszy podniósł tę tablicę. Nikt nie stał jeszcze przy mikrofonie, jak on pierwszy wstał z tą… W tym momencie on odszedł, zrezygnował, odszedł i zasłabł, zdenerwowało go [duży hałas].

REPORTER

Słuchajcie, czy go specjalnie nie dopuścili do głosu?

JACEK KUROŃ

Ja nie wiem, podobno ze względu na procedurę. O, Matko Boska, no… efekt…

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

Jest to po prostu efekt szczeniackiego wybryku rodzącej się endecji, która powoduje takie sytuacje na sali. Chodzi o wniosek postawiony w taki sposób, żeby uchwała, która mydli ludziom w oczach, ona ma wykluczać uchwałę taką, którą zjazd powinien podjąć. Oczywiście można dyskutować, czy to powinna być uchwała, czy może list dziękczynny, ale szczeniaki z rodzącej się endecji powodują takie właśnie ekscesy na sali. Wczoraj miało to miejsce na zebraniu delegatów Regionu Mazowsze. To była przygrywka.

REPORTER

Chodzi konkretnie o wniosek Niezgodzkiego?

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak, oczywiście. Nie wiem, czy to jest akurat bezpośrednio pomysł Pawła, bo to też jest jeden z moich kolegów, ale być może, że jest to jakaś grupa działająca, którą już po dzisiejszych głosach można było wyczuć, ilu ich jest. Bazują po prostu na ludziach tchórzliwych, którzy się boją tego, że propaganda zaatakuje zjazd krajowy, czy zaatakuje „Solidarność”, że ośmieliła się podziękować KOR-owi.

JAN MOSKA (?)

Stwierdza, że KOR jest ojcem „Solidarności”, a KOR nigdy nie był i nie jest ojcem „Solidarności”.

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

To nie jest sprawa, czy ojcem „Solidarności” jest KOR, bo historia oceni, kto był ojcem.

JAN MOSKA (?)

Ale przede wszystkim nie KOR.

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

W tej chwili nie jestem w stanie, pewnie nikt nie jest w stanie ocenić, jaka jest hierarchia Kościoła, KOR, innych organizacji opozycyjnych. W tej chwili uchwała w sprawie KOR miała zadanie jedno. Jest to przypadek incydentalny, ponieważ KOR się rozwiązał i jest to pożegnanie tej organizacji.

JAN MOSKA (?)

Ale ze stwierdzeniem, że KOR nas wywodzi, że tak powiem, wywodzi…

DRUGI GŁOS NIEROZPOZNANY

Nieprawda, nieprawda. Lipski podszedł do mikrofonu po to, żeby jeszcze raz błagać delegatów, żeby wycofali obie uchwały.

JAN MOSKA (?)

Ja nie znam treści…

DRUGI GŁOS NIEROZPOZNANY

Ale ja znam. On dziękuje za wszystkie podziękowania, które chcą mu tu złożyć, jeżeli uważają…

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

Chce pan wiedzieć, dlaczego Sobieraj wycofał wczorajszy wniosek Ziemi Radomskiej? Lipski powiedział wczoraj w nocy, że na kolanach będzie błagał, że nigdy nie czuł takiego upokorzenia, nawet kiedy był atakowany przez SB, kiedy był maltretowany, więziony, nie czuł takiego upokorzenia, jakiego mu teraz te szczeniaki tutaj przysparzają… [znaczny hałas, wręcz awantura]… że będzie na kolanach prosił…, powinien wycofać, żeby nie dopuścić na sali do takiej kompromitacji.

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Gówniarze nie znają pochodzenia własnej organizacji…

JAN MOSKA (?)

Znają, znają bardzo dobrze.

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

…i ludzi, którzy życie oddali, rozumie pan.

JAN MOSKA (?)

Oddali w [19]70 r., oddali, ci oddali, ci są ważni, oni byli rozstrzelani, wie pan? Gdzieście byli wtedy? Panie, co to za uchwała, która nie mówi nic o robotnikach, nie mówi nic o Kościele, nie mówi nic o innych układach [zgiełk, kilka osób mówi jednocześnie].

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, ja uważam, że kwestia naszych korzeni jest kwestią należącą do historyków, dlatego że druga uchwała tak samo nic nie mówi o tych ludziach, którzy zginęli, działaczach PPS-u z okresu przedwojennego. Dlaczego się nic nie mówi, czy ich krew nieważna była?

JAN MOSKA (?)

O ruchach w ogóle się mówi niepodległościowych, prawda, mówi się w ogóle…

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Za mało, bo byli tacy, którzy walczyli tylko za sprawę sprawiedliwości społecznej.

Pomyślcie o tych. Ci, którzy żyją…

PIERWSZY GŁOS NIEROZPOZNANY

Myślimy o wszystkich, o tych, którzy zginęli, i o tych, którzy żyją, i trzeba wszystkim oddać sprawiedliwość [krzyk ogólny].

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

…Ani do KOR-u nie należałem, a więc mogę to lepiej ocenić obiektywnie…

JAN MOSKA (?)

Ale jeżeli nazywa się przeciwników na tej sali szczeniakami, to ja dziękuję. To co to jest? Czy nie wolno mieć innego…

DRUGI GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę pana, każdy ma prawo mieć zdanie, jakie chce, ja się w ten sposób nie wyrażałem. Każdy ma prawo mieć własne zdanie, ale trzeba zachować poczucie proporcji…

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Panowie, powiem wam jedną rzecz, taki zjazd, jaki się odbywa, w historii narodu polskiego…, żeby doprowadzać do takich scenek. Jaka jest różnica, proszę pana, między korowcem czy jakimś innym człowiekiem? Był takim samym Polakiem. Jaki spór tu jest? Ja, proszę pana, byłem działaczem… [hałas wielki, w tle delegaci na sali śpiewają hymn].

CZŁONKOWIE SŁUŻBY PORZĄDKOWEJ

Panowie, proszę się rozejść w tej chwili! Rozejdźcie się panowie, nie róbcie… [liczne podniesione głosy równocześnie].

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Wiem, bo mieszkam z nim – człowiek ma wszyte dwie zastawki. Dostał ataku serca w tej chwili prawdopodobnie. Wyszedł prosić zjazd, żeby nie przyjmował żadnych uchwał.

ANNA WALENTYNOWICZ

A to Lipskiego wynieśli?

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak.

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

A trzeba zapytać dlaczego?

JACEK KUROŃ

Dlaczego on prosił? Kiciu, dlaczego?

INNY GŁOS NIEROZPOZNANY

Bo w Mazowszu żeście zrobili taką sytuację, że poczuł się po prostu upokorzony. Oczywiście…

CZŁONEK SŁUŻBY PORZĄDKOWEJ

A co delegaci zrobili z literatami? Dawno było? Żeśmy się wstydzili za grupę idiotów. Dawno było?

ANNA WALENTYNOWICZ

Panowie, zażartą dyskusję prowadzimy, bo KOR się rozwiązał. Dlaczego nie stanęliśmy w obronie, kiedy szkalowano tych ludzi? Oni z narażeniem życia pomagali drugim, a i jeszcze się ich szkalowało. Uważam, że nie powinniśmy teraz prowadzić dyskusji, jeszcze nie dorośliśmy do tego.

CZŁONEK SŁUŻBY PORZĄDKOWEJ

To są ludzie, których trzeba zapisać do „Grunwaldu”, których trzeba wypędzić w ogóle jako delegatów, którzy się w ogóle nie nadają, nie są…

[1] Zdzisław Krasiński (ur. 1930) – ekonomista, 1981–1982 przewodniczący Państwowej Komisji Cen, minister bez teki.

[2] Jerzy Świder (ur. 1952) – inżynier elektryk, 1978–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Dalmor” w Gdyni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w Dalmorze.

[3] Jan Jędrzejewski (1933–2005) – brygadzista w Gdańskim Przedsiębiorstwie Budowlanym, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w GPB, delegat zakładu na strajku w Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w GPB, następnie przewodniczący KZ, członek Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy KKP.

[4] Marek Małachowski (ur. 1950) – technolog obróbki skrawaniem, pracownik Kombinatu Budowlanego Leszno, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR NSZZ „Solidarność” Leszno, 1981–1982 internowany.

[5] Kazimierz Antoni Świtoń (ur. 1931) – elektromonter, od 1967 r. właściciel, we własnym mieszkaniu w Katowicach, warsztatu naprawy sprzętu RTV, członek Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność” Huty Katowice, sekretarz MKR w Katowicach, do 1981 r. Zarządu MKZ Katowice, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[6] Zbigniew Kokot (ur. 1950) – technik elektryk, 1972–1983 pracownik Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Tymczasowego Komitetu Założycielskiego w Hucie im. Bolesława Bieruta, w 1981 r. członek KZ tamże, w 1980 r. współzałożyciel Regionalnego Komitetu Założycielskiego i przewodniczący Komisji Koordynacyjnej RKZ w Częstochowie, przewodniczący RKZ w Częstochowie, w 1981 r. przewodniczący ZR Częstochowa, członek KK, współzałożyciel Regionalnej Społecznej Rady Koordynacyjnej w Częstochowie, 1981–1982 internowany.

[7] Jerzy Taras Teluk (ur. 1941) – inżynier elektryk w Zakładach Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych „Techma ZUGiL” w Wieluniu, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Sieradzka, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[8] Ryszard Kotarski (ur. 1944) – spawacz-mechanik, pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Gorzowie Wielkopolskim, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w WPEC i KZ tamże, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, w 1981 r. członek Polskiej Partii Demokratycznej, w 1983 r. wyemigrował do RFN.

[9] Krzysztof Gotowski (1954–2003) – 1978–1982 pracownik Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Montażowego „Elektromontaż” w Bydgoszczy, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajków w Elektromontażu, członek MKS w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność’, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Elektromontażu, przewodniczący KZ tamże, wiceprzewodniczący MKZ w Bydgoszczy, uczestnik posiedzeń KKP, w 1981 r. członek Krajowego Komitetu Strajkowego, w 1981 r. internowany.

[10] Andrzej Ryszard Rozpłochowski (ur. 1950) – mechanik samochodowy, 1977–1983 pracownik Huty „Katowice” w Dąbrowie Górniczej, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w Hucie „Katowice”, członek KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący MKZ w Katowicach, od 1980 r. przewodniczący Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Dąbrowie Górniczej, od 1980 r. członek KKP, od 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[11] Mirosław Mikołaj Domińczyk (ur. 1953) – 1970–1981 pracownik Kieleckiego Przedsiębiorstwa Instalacji Budownictwa, w sierpniu 1980 r. delegat do Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w KPIB, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Związkowej Regionu Świętokrzyskiego, członek KKP, w 1981 r. członek regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Kielcach, 1981–1982 internowany.

[12] Jan Bartczak (ur. 1947) – teolog, 1980–1982 dyspozytor w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Lublinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Tymczasowego Komitetu Założycielskiego w MPK w Lublinie, od 1980 r. członek MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego, a w 1981 r. jego przewodniczący, w 1981 r. przewodniczący ZR Środkowo-Wschodniego, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do RFN.

[13] Marian Antoni Nowicki (1947–1996) – 1978–1982 monter kotłów w Wydziale Remontów Zakładu Elektrociepłowni Zakładów Azotowych Włocławek, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładach Azotowych, 1980–1981 przewodniczący MKZ we Włocławku, w 1981 r. przewodniczący ZR Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[14] Marian Jurczyk (ur. 1935) – od 1954 r. pracownik Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w stoczni, od 1980 r. przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność”, a w 1981 r. przewodniczący ZR Regionu Pomorze Zachodnie, członek KKP i KK, 1981–1982 internowany.

[15] Karol Roman Szadurski (ur. 1945) – inżynier metalurg, 1971–1989 pracownik Huty „Warszawa”, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku i członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. przewodniczący KZ Pracowników Huty „Warszawa”, członek ZR Mazowsze (przewodniczący Komisji ds. Samorządu Pracowniczego).

[16] Antoni Kalicki (1931–2002) – starszy nastawniczy w PKP Kraków-Nowa Huta.

[17] Roman Urbańczyk (ur. 1953) – inżynier transportu, zastępca dyrektora w Zakładzie Transportu Mleczarskiego Oddział nr 3 w Zabrzu.

[18] Jan Sęk (ur. 1937) – tokarz, pracownik Wałbrzyskiego Kombinatu Budowlanego Zakładu Budownictwa Mieszkaniowego nr 1, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący MKS w Wałbrzychu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w WKB ZBM nr 1 w Wałbrzychu i KZ tamże, wiceprzewodniczący MKZ w Wałbrzychu, w 1981 r. członek Zarządu Oddziału w Wałbrzychu ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[19] Mirosław Marian Krupiński (ur. 1939) – inżynier urządzeń sanitarnych, 1976–1981 pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Olsztynie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, rzecznik prasowy MKZ w Olsztynie, w 1981 r. przewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego, w 1981 r. wiceprzewodniczący KK.

[20] Czesław Chmielewski (ur. 1941) – 1964–1990 nauczyciel fizyki w liceach ogólnokształcących w Zawadzkiem, Gogolinie, Milówce i Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator i przewodniczący Tymczasowej Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Opolu, wiceprzewodniczący Sekcji Regionalnej Pracowników Oświaty i Wychowania Śląska Opolskiego, 1980–1981 członek Tymczasowego Zarządu Regionu Śląsk Opolski, członek Prezydium Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Opolu.

[21] Anatol Konsik (ur. 1946) – informatyk w Zakładach Włókien Chemicznych „Chemitex-Stilon” w Gorzowie Wielkopolskim, członek prezydium Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, członek KK, założyciel Polskiej Partii Demokratycznej, w 1982 r. internowany, w 1986 r. wyemigrował do Kanady.

[22] Prawdopodobnie Bogdan Jachacz (ur. 1941) – dziennikarz, 1976–1981 I zastępca redaktora naczelnego „Expressu Wieczornego”, współpracownik Dziennika Telewizyjnego, 1979–1981 redaktor w zespole doradców ekonomicznych prezesa Rady Ministrów, 1981–1982 zastępca rzecznika prasowego rządu, dyrektor Biura Prasowego Urzędu Rady Ministrów.

[23] Jerzy Małczyński (ur. 1948) – dziennikarz, 1977–1990 pracownik Komitetu ds. Radia i Telewizji, kierownik Redakcji Polityczno-Ideologicznej Polskiego Radia, 1981–1982 zastępca redaktora naczelnego Naczelnej Redakcji Publicystyki PR.

[24] Stefan Bratkowski (ur. 1934) – dziennikarz, 1980–1981 redaktor naczelny „Życia i Nowoczesności” (dodatku do „Życia Warszawy”), od 1957 r. członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (1980–1982 prezes), 1980–1981 r. pośrednik w kontaktach między władzą i „Solidarnością”.

[25] Kazimierz Seklecki – w 1981 r. członek Komitetu Organizacyjnego NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność Rzemieślnicza”, w 1981 r. członek Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego oraz członek, a potem zastępca przewodniczącego Prezydium Tymczasowej Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność”.

[26] Izydor Skorupski (ur. 1940) – członek Tymczasowej Krajowej Komisji Rewizyjnej NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność”, w 1981 r. członek Prezydium i rzecznik prasowy TKKK NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność”.

[27] Teresa Skrzypczyk – w 1981 r. członek Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Katowicach.

[28] Mohandas Karamchand Gandhi, przydomek Mahatma, czyli Wielki Duch (1869–1948) – indyjski przywódca narodowy, propagator pacyfizmu jako środka (sposobu) walki politycznej.

[29] Martin Luther King (1929–1968) – pastor, polityk murzyński walczący przeciwko segregacji rasowej oraz o prawa obywatelskie dla społeczności murzyńskiej w Stanach Zjednoczonych, w 1964 r. za swoją działalność otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Zginął zastrzelony.

[30] Waldemar Kaśkiewicz (1943–2010) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli w Świnoujściu, przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność” w Świnoujściu, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, przewodniczący Delegatury ZR Pomorze Zachodnie w Świnoujściu.

[31] Zygmunt Zawojski (ur. 1943) – technik mechanik, 1970–1982 pracownik (ślusarz narzędziowy, następnie technolog lotniczy) w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Krosno, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w WSK PZL Krosno, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, zastępca przewodniczącego Komitetu Założycielskiego w WSK PZL Krosno, w 1980 r. sekretarz Regionalnego Komitetu Organizacyjnego i przewodniczący Podkarpackiego Regionalnego Komitetu Założycielskiego w Krośnie, 1980–1981 członek KKP, w 1981 r. przewodniczący ZR Podkarpacie, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[32] Jan Moska (ur. 1945) – ślusarz w Międzywojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów „Odra” we Wrocławiu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w SI „Odra”, członek Regionalnej Komisji Porozumiewawczej Spółdzielczości Inwalidów Regionu Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[33] Jan Olszewski (ur. 1930) – prawnik, w sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. ekspert NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 doradca MKZ Mazowsze, w 1981 r. doradca ZR Mazowsze, 1980–1981 doradca KKP/KK, w 1980 r. współtwórca Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK.

[34] Aleksander Małachowski (1924–2004) – 1957–1981 dziennikarz „Przeglądu Kulturalnego”, 1961–1981 redaktor w Dziale Literackim Polskiego Radia, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[35] Zygmunt Semeniuk (ur. 1934 (?)) – inżynier budownictwa sanitarnego, członek założyciel NSZZ „Solidarność” w zakładzie pracy, założyciel Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy Regionie Mazowsze, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy KKP.

[36] Roman Paterek (ur. 1943) – szlifierz narzędziowy, 1965–1991 pracownik Zakładów Radiowych „Unitra-Eltra” w Bydgoszczy, w sierpniu 1980 r. inicjator strajku w Unitrze-Eltrze, przewodniczący KS, od 1980 r. przewodniczący KZ tamże, 1980–1981 członek MKZ w Bydgoszczy, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz.

[37] Władysław Machejek (1920–1991) – prozaik, publicysta i reportażysta, działacz komunistyczny, 1952–1989 redaktor naczelny „Życia Literackiego”.

[38] Bogusław Andrzej Sonik (ur. 1953) – prawnik, pracownik Krakowskiego Biura Geodezyjnego i Terenów Rolnych, w sierpniu 1980 r. przekazywał członkom KSS KOR informacje o strajkach w Krakowie i Małopolsce, w 1980 r. współinicjator powołania i członek MKZ w Krakowie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Małopolska, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Francji.

[39] Tadeusz Mieczysław Pławiński (ur. 1951) – 1979–1982 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek KS, szef informacji, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Stoczni im. Komuny Paryskiej i przewodniczący KZ, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[40] Tadeusz Michał Kaczor (ur. 1948) – 1971–1992 kierowca w Przedsiębiorstwie Transportu Handlu Wewnętrznego w Elblągu, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku okupacyjnego tamże, członek Prezydium MKS w Elblągu, łącznik MKS Elbląg z MKS Gdańsk. Od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w PTHW w Elblągu, członek Prezydium MKZ w Elblągu, od 1980 r. wiceprzewodniczący Sekcji Krajowej Pracowników Handlu i Transportu „Solidarności”, w 1981 r. członek ZR Elbląg, 1981–1982 internowany.

[41] Andrzej Kralczyński (ur. 1943) – ekonomista, pracownik FSM w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w FSM, w 1981 r. członek Prezydium ZR Podbeskidzie, członek KK, w 1982 r. internowany.

[42] Witold Ryszard Świtalski (ur. 1953) – ślusarz, pracownik Fabryki Wyrobów Precyzyjnych im. gen. Świerczewskiego w Warszawie, w 1981 r. wiceprzewodniczący KZ tamże, członek Zarządu MKZ Mazowsze (sprawy socjalno-bytowe, zasiłki statutowe), w 1981 r. członek ZR Regionu Mazowsze.

[43] Henryk Jan Boryka (ur. 1957) – technik elektronik, pracownik Ośrodka Elektronicznego Głównego Urzędu Statystycznego w Krakowie.

[44] Bogusław Wiktor Gruszczyński (ur. 1946) – rencista, inwalida wojskowy, wiceprzewodniczący Delegatury ZR NSZZ „Solidarność” w Słubicach, przewodniczący Koła Emerytów i Rencistów przy Delegaturze ZR w Słubicach, w 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, członek Komisji Obrony Więzionych za Przekonania w Gorzowie Wielkopolskim, 1981–1982 internowany.

[45] Ewaryst Waligórski (ur. 1937) – 1979–1981 pracownik Biura Ekonomicznego Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, w sierpniu 1980 r. członek delegacji Pomorskiej DOKP do strajkującej Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Wolnych Związków Zawodowych. Od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1981 r. przewodniczący KZ Okręgu Pomorskiego PKP, w 1981 r. członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie ds. współpracy z komisjami zakładowymi „Solidarności”, wiceprzewodniczący Ogólnopolskiej Sekcji Kolejarzy, współzałożyciel i działacz szczecińskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1982 r. internowany.

[46] Stanisław Krukowski (1942–1996) – prawnik, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, wiceprzewodniczący Koła NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium KZ UW, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, w 1981 r. internowany.

[47] Andrzej Marek Służalec (ur. 1949) – 1976–1990 pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w FSM, członek KS, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego i KZ w FSM.

[48] Krzysztof Makowski (ur. 1949) – technik mechanik, pracownik Fabryki Aparatury i Urządzeń Komunalnych „PoWoGaz” w Pile, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i sekretarz KZ w PoWoGazie.

[49] Norbert Paweł Włosek (ur. 1942) – technik elektryk, pracownik Kopalni Węgla Kamiennego „Staszic” w Katowicach, przewodniczący Oddziałowej Rady Robotniczej NSZZ „Solidarność” i członek Prezydium KZ w KWK „Staszic” w Katowicach.

Piąty dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

30 września 1981 r.

Początek piątego dnia obrad II tury I KZD

– 30 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_030_19810930]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Sztandar MKS Stoczni Gdańsk wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy].

Dziękuję. Dzień dobry państwu, w piątym dniu naszych obrad… Moje nazwisko Krzysztof Turowski. Rozpoczynamy, prosząc państwa o pomoc w prowadzeniu tych obrad.

Proszę państwa, na początek naszych obrad wpłynął wniosek o udzielenie głosu gościowi zjazdu, księdzu prof. Józefowi Tischnerowi [oklaski]. Rozumiem, że ten aplauz jest za udzieleniem głosu.

Bardzo proszę księdza o zabranie głosu.

[WYSTĄPIENIE KS. JÓZEFA TISCHNERA POLSKI MŁYN]

KS. JÓZEF TISCHNER

Jeszcze? Już! Dziękuję bardzo.

Pragnę przede wszystkim wyrazić głęboką wdzięczność za to, że mogę przemówić tutaj jako gość owego historycznego zjazdu. Znam przywileje gościnności, ale znam też granice gościnności. Dziękując za przywilej, postaram się nie naruszyć granic przywileju gościa.

Pragnę mówić oczywiście wyłącznie we własnym imieniu, mimo że jako ksiądz jestem w szczególny sposób związany z Kościołem. Wiemy dobrze, że wystąpienia duchownych nie są oficjalnym głosem Kościoła, że winny być oceniane według miary rozsądku właściwej każdemu śmiertelnikowi. Poza tym, jak państwo wiecie, uprawiam własne poletko, to jest poletko filozofii, m.in. filozofii człowieka. To, co powiem, będzie pochodzić raczej z tego poletka, chciałbym bowiem także jako filozof być tutaj choć trochę pożytecznym.

Chcę powiedzieć, że jestem zafascynowany zjazdem i że głęboko w ten zjazd wierzę. Wierzę w nieomylny instynkt zjazdu. Jest coś takiego, jak instynkt zjazdu. To się daje czuć, to się daje widzieć. Czasami bywa gorąco, wieją rozmaite wiatry, skrzydła tego wiatraka trzeszczą, wydaje się, że lada chwila pękną. Potem przychodzi powiew światła i rozumu, młyn rusza i oto zaczyna się sypać pierwsza mąka tego niezwykłego młyna. Mąka bardzo dobra, bo swojska, nasza.

Pozwólcie, że przypomnę słowa św. Pawła, który do podobnych ludzi co my, w podobnej sytuacji tak pisał: „Dlatego odrzuciwszy kłamstwo, niech każdy z was mówi prawdę do bliźniego, bo jesteście nawzajem dla siebie członkami. Gniewajcie się, a nie grzeszcie, niech nad waszym gniewem nie zachodzi słońce”. Myślę, że wielką wartością tego zjazdu jest fakt, że ludzie tutaj porzucili kłamstwo.

Po drugie, chciałbym i to powiedzieć, że wielkością tego zjazdu, tego „oliwskiego młyna” jest jego pluralizm. Na czym polega pluralizm? Polega nie tylko na tym, że wielu ludzi jedzie na tym samym wozie i każdy siedzi na swoim miejscu. Pluralizm to jakby wymiana spojrzeń. Idzie o to, że nikt z nas nie znałby pełnej prawdy o sobie, gdyby jej nie wyczytał z oczu drugiego człowieka. Potrzebujemy nawzajem siebie, abyśmy mogli znać prawdę o sobie. Wierzący potrzebują oczu niewierzącego, a niewierzący spojrzenia wierzącego. Chrześcijanin czyta prawdę o sobie nie tylko ze samego siebie, ale także ze słów niechrześcijanina, ze słów poganina, greka czy żyda.

W dziedzinie prawdy obowiązuje wzajemność spojrzeń. Prawdę o polskiej kulturze czyta się nie tylko z kultury polskiej, ale również z kultury rosyjskiej, kultury niemieckiej czy francuskiej. Nie osiągnie się prawdy w samotności. W samotności łatwo o iluzję. Stąd konieczność pluralizmu. Bez pluralizmu nie byłoby Polski. Nie byłoby polskiego chrześcijaństwa. Nie byłoby tego zjazdu. Powtórzmy raz jeszcze słowa św. Pawła: „Dlatego odrzuciwszy kłamstwo, niech każdy z was mówi prawdę do bliźniego, bo jesteście nawzajem członkami”.

I po trzecie, wszędzie mówię i piszę, że specyfiką polskiej „Solidarności” jest jej niezwykle głęboki wymiar etyczny. „Solidarność” jest przede wszystkim solidarnością sumień. Wszystko inne przychodzi potem. Sumienie „Solidarności” ma swoje pole wrażliwości. Owe pole wrażliwości wyróżnia je od innych sumień, które także w Polsce są, wyróżnia je od sumienia Kościoła, które ma trochę inne pole wrażliwości, od sumienia innych wspólnot, ludzi, związków. Wyróżniają! Wyróżniają. To znaczy, że nie stawiają w opozycji. Są różne pola wrażliwości ludzkich sumień – na co innego jest wrażliwy lekarz, a na co innego nauczyciel. Podobnie sumienie „Solidarności”.

Dwie sprawy są temu sumieniu „Solidarności” szczególnie bliskie: cierpienie ludzi pracy i heroizm tych, którzy starają się tym cierpieniom ulżyć. Znamy przypowieść o miłosiernym Samarytaninie. Sumienie „Solidarności” bierze w obronę zarówno tych, którzy leżą pobici przy drodze, jak tych, którzy tym pobitym opatrują rany. W ten sposób sumienie „Solidarności” nawiązuje do historii, do tej dawnej historii i bliższej historii. Bo trzeba brać w obronę nie tylko pobitych, ale także tych, którzy pobitym obwiązują rany. Bywa bowiem czasem, że zbójcom nie wystarczy pobić przechodnia, ale czasem biją także tych, którzy pomoc udzielają przechodniom. I dlatego sumienie „Solidarności” musi być wrażliwe zarówno na ból, jak i na heroizm.

Nawiązując do polskiej historii, sumienie „Solidarności” daje świadectwo temu, że heroizm ludzki, ten heroizm miłosiernych Samarytan, jest wyższy niż wszystko inne. Programy społeczne są zmienne, heroizm jest zawsze ważny. W ten sposób sumienie „Solidarności” spełnia w dzisiejszej Polsce ogromnie ważną funkcję, funkcję wychowawczą. Bo każde świadectwo dane heroizmowi jest kontynuacją heroizmu.

Wiem, że jesteście już umęczeni, niektórzy może nawet czują się tą pracą ubrudzeni, zakurzeni. Tym chciałbym powiedzieć: to, co czujecie na swoich rękawach, nie jest brudem – to mąka, piękna polska mąka, sypiąca się z tego zjazdowego młyna [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo ks. Tischnerowi.

Proszę teraz o zabranie głosu przedstawiciela Federacji Norweskich Związków Zawodowych [Fellesforbundet], pana Toma Haloursena.

[WYSTĄPIENIE TOMA HALOURSENA – PRZEDSTAWICIELA FEDERACJI NORWESKICH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

[PD 1kzd_2t_030_19810930 – 15 minut]

TOM HALOURSEN

[Tłumaczenie z języka norweskiego]

Koledzy, w imieniu norweskich związków zawodowych pozdrawiam I Zjazd „Solidarności” i życzę powodzenia w jego pracy [oklaski]. Jak wielu innych, tak i norwescy związkowcy śledzą z napięciem przebieg zjazdu. Rezultaty, jakie przyniesie ten zjazd, będą miały duże znaczenie dla ludzi pracy, dla ich praw, dla dalszego rozwoju Polski i społeczeństwa polskiego.

Wiele już powiedziano na ten temat, ale tylko ten zjazd może zadecydować, jakie będzie jego oddziaływanie i jakie znaczenie „Solidarność” osiągnie w przyszłości. Wasz zjazd odgrywa i dalszą rolę. Decyzje, które tu podejmujecie, bez wątpienia oddziałują na świat ludzi pracy w całej Europie. Zjazd „Solidarności” w roku 1981 jest z pewnością wydarzeniem historycznym.

Norweskie związki zawodowe i „Solidarność” zapoczątkowały już współpracę. Kontakty listowne jesienią 1980 r., wizyta norweskich związkowców w Gdańsku w lutym br. oraz sierpniowa wizyta w Norwegii położyły fundamenty dla naszych dalszych kontaktów. Z zadowoleniem mogę stwierdzić, że norweskie związki zawodowe i „Solidarność” są zgodne co do umowy o współpracy. Dążymy do systematycznej wymiany doświadczeń dotyczących działalności związkowej, m.in. pracy mężów zaufania, bezpieczeństwa w miejscu pracy i funkcjonowania organizacji. Mamy też nadzieję na współpracę pomiędzy waszą i naszą prasą związkową oraz sądzimy, że nasza organizacja humanitarna, nasz Folkehjelp, również pragnie włączyć się do współpracy z „Solidarnością”. Z naszej strony uczynimy, co tylko możliwe, aby ta współpraca była owocna [oklaski].

Nasze dotychczasowe kontakty z „Solidarnością” szybko pozwoliły nam stwierdzić, że „Solidarność” i norweskie związki zawodowe mają podobne zdanie co do działalności związkowej. Naszym naczelnym zadaniem jest czuwać nad dobrem ludzi pracy, przyczyniać się do polityki pełnego zatrudnienia i właściwych płac, tak w aspekcie sytuacji danego kraju, jak i międzynarodowej. Dlatego uważamy, że rola nasza polega na takim wpływaniu na rozwój społeczeństwa, aby przebiegał on ku pożytkowi wszystkich ludzi pracy. Jesteśmy organizacjami, które podejmują zarówno sprawy płac, jak i szeroko rozumiane sprawy społeczne, np. politykę ekonomiczną i planowanie, politykę przemysłową, mieszkaniową, informacyjną i wiele innych.

Aby realizować te zadania, związek zawodowy musi mieć możliwość i prawo do prowadzenia działalności związkowej. „Solidarność” jest w trakcie wywalczania sobie tego prawa. Jesteśmy z wami solidarni w tej walce [oklaski].

„Solidarność” jest też w trakcie formowania swej struktury organizacyjnej i przygotowywania programu. Praca ta ma bez wątpienia olbrzymie znaczenie – z napięciem oczekujemy rezultatów. Demokrację, zaufanie i siłę sami próbujemy osiągnąć w naszym własnym rozwoju. Życzymy „Solidarności” postępów w dalszym rozwoju jako organizacja związkowa.

Ludzie pracy mają prawo, aby organizować się dla konstruktywnej działalności na rzecz swych interesów i celów. I to prawo musi być ich konsekwentnym żądaniem, niezależnie od systemu społecznego, w jakim żyją. Warunkiem realizowania słusznych żądań, poglądów i praw jest silny i zjednoczony ruch związkowy. „Solidarność” dowiodła, że jest silna.

Na koniec chciałem podziękować za zaproszenie na wasz zjazd. Życzyć powodzenia w dalszej pracy [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

Dziękujemy panu Haloursenowi z Federacji Norweskich Związków Zawodowych.

Proszę państwa, przechodzimy do porządku obrad, zapisanego i przegłosowanego. Jesteśmy w punkcie 15, który brzmi: otwarcie listy kandydatów na przewodniczącego KK. W związku z tym, a także w związku z niedokończoną wczoraj informacją o prawyborach w regionach, proszę o zabranie głosu przewodniczącą Komisji Mandatowej.

[ZASADY PRZEPROWADZANIA PRAWYBORÓW W REGIONACH]

[PD 1kzd_2t_030_19810930 – 24 minuty 55 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, nie wiem, czy już państwo przeprowadzili, czy dziś zostaną przeprowadzone prawybory w regionalnych zespołach delegatów. Muszą być one jednak przeprowadzone zgodnie z obowiązującym statutem i z regulaminem wyborczym, to znaczy tajne i przy nieograniczonej liczbie kandydatów. Należy przyjąć zasadę, że regionalny zespół delegatów ustali liczbę miejsc mandatowych w prawyborach, przy czym liczba ta musi być większa przynajmniej o jedną osobę od miejsc mandatowych przysługujących regionowi w wyborach do KK. Nie ustaliła ordynacja wyborcza maksymalnej liczby, tak że zależy to już od państwa.

Należy ustalić również zasadę, czy wyboru dokonuje się bezwzględną, czy względną ilością głosów. I protokół z prawyborów, sporządzony w dwóch przynajmniej egzemplarzach, składa się do Komisji Mandatowej, protokoły te będziemy przyjmowali już od godz. 15.00 w dniu dzisiejszym. W protokole musi być zaznaczony procent głosów uzyskany przez poszczególnych kandydatów.

Do wpisania na listę prawyborów mają prawo tylko ci kandydaci, którzy uzyskali co najmniej 20 proc. poparcia w swoim regionie. Indywidualne zgłoszenia kandydatów należy składać na dostarczonych państwu drukach, na przewodniczącego, do KK i do Komisji Rewizyjnej. KMW informuje, że autentyczność podpisów delegatów popierających zgłoszenia indywidualne będzie sprawdzana z podpisami na liście obecności.

Każdy kandydat zobowiązany jest osobiście złożyć oświadczenie o wyrażeniu zgody na umieszczenie na liście wyborczej jego nazwiska, podając jednocześnie wszystkie dane, zgodnie z przyjętym regulaminem obrad. Oświadczenie to należy złożyć na wydanym delegatom druku, przy czym podpis, zaznaczam, że podpis na tym druku należy złożyć w obecności przedstawicieli Komisji Mandatowej.

Na tej karcie, którą każdy delegat otrzymał, brak jednego punktu, który jest umieszczony w regulaminie wyborczym. Dotyczy on przynależności do organizacji społeczno-politycznych i pełnionych w nich funkcji. Proszę sobie dopisać to zdanie: „oraz pełnione w nich funkcje”. W indywidualnej karcie wyborczej, w punkcie, gdzie mówi się o przynależności do organizacji społeczno-politycznych, należy dodać zdanie: „oraz pełnione w nich funkcje”. Tego nie umieścili organizatorzy w tej karcie.

Zgłoszenia kandydatów, jak powiedziałam, będą przyjmowane bezpośrednio po przerwie obiadowej w trzech punktach w końcu sali. Prosimy bardzo o przeprowadzenie tych wszystkich spraw do godzin popołudniowych.

Jeszcze jedną sprawę chcieliśmy przypomnieć. Komisja Mandatowa będzie starała się zapewnić wszystkim kandydatom poparcie, pomoc w kampanii wyborczej, jednakże, przypominamy, że zgodnie z przyjętym regulaminem obrad, wszystkie materiały w ramach kampanii wyborczej dostarczane przez regiony muszą być najpierw złożone w Komisji Mandatowo-Wyborczej. Mogą być rozpowszechniane wśród delegatów za zgodą Prezydium KMW. To na razie tylko tyle uwag mamy co do przeprowadzenia prawyborów i zgłaszania kandydatów.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wpłynęło pytanie do Komisji Statutowej, aby przedstawiła oficjalnie, w jaki sposób rezultaty prawyborów będą podawane do wiadomości ogółu delegatów. Czy tu może odpowiedzieć Komisja Statutowa czy Mandatowa?

Proszę przewodniczącego Komisji Statutowej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Na podstawie protokołów złożonych przez poszczególne regiony, protokołów prawyborów Komisja Mandatowa sporządzi listy i te listy zostaną powielone i dostarczone wszystkim delegatom.

[SPRAWOZDANIE KOMISJI PROGRAMOWEJ.

PROPOZYCJE TRYBU DYSKUSJI PROGRAMOWEJ]

[PD 1kzd_2t_030_19810930 – 31 minut 22 sekundy]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, przechodzimy do następnego punktu obrad – szesnastego – sprawozdanie Komisji Programowej i dyskusja.

Proszę o zabranie głosu przewodniczącego Komisji Programowej Bronisława Geremka.

BRONISŁAW GEREMEK – przewodniczący Komisji Programowej

Szanowni państwo, dyskusja programowa w naszym związku trwała od wielu miesięcy, przerywana doraźnymi zadaniami, przed jakimi związek nasz stawał. Opublikowane w marcu–kwietniu „Kierunki działań związku” wywołały pierwszą dyskusję. Walne zebrania delegatów i specjalne konferencje podnosiły sprawę programu ponownie.

Komisja Programowa wybrana przez I zjazd naszego związku pracowała w 13 zespołach tematycznych. W ten sposób prowadzona była dyskusja zjazdowa i w ten sposób między I a II turą zjazdu kontynuowane były jego obrady. W pracy, obok kilkuset delegatów, uczestniczyła także bardzo duża grupa ekspertów, którym – zgodnie z decyzjami Komisji Programowej – w zespołach tematycznych udzielono w pełnej mierze możliwości współuczestnictwa w przygotowaniu materiału, uważając, iż w ten sposób zjazd i delegaci uzyskają możliwość podjęcia rozważnych i właściwych decyzji.

Rezultaty pracy Komisji Programowej prowadzić miały do opracowań 13 zespołów, opracowań krótkich, mających wejść do dokumentu programowego oraz opracowań dłuższych, zawierających szersze tezy. W zespołach ujawniły się niekiedy bardzo daleko idące różnice zdań i różnice stanowisk. Możliwość pełnej publikacji materiałów przygotowanych przez zespoły jest rozważana przez Komisję Programową, istnieje. Koordynatorzy poszczególnych zespołów przedstawią natomiast zjazdowi podstawowe kontrowersje i różnice stanowisk, jakie się w toku pracy zespołów ujawniły.

Komisja Programowa stanęła wobec ogromnej masy materiału przygotowanego przez zespoły tematyczne – około 100 stron, nierówny rozkład materiału między poszczególne działy. Zdecydowano pracować przez tydzień cały poprzedzający obrady zjazdowe w 3 sekcjach i na zebraniach plenarnych, jednocześnie wyłaniając komisję redakcyjną, złożoną z przedstawicieli czterech sekcji tematycznych, a mianowicie: dla życia wewnątrzzwiązkowego – Aleksander Labuda[1], dla polityki gospodarczej – Ryszard Bugaj, dla polityki społecznej – Krzysztof Görlich[2] i dla problemów życia publicznego – Jan Waszkiewicz[3]. Intencją komisji było opracowanie dwóch dokumentów, z których jeden, w stylu gdańskich postulatów, byłby prostym wykładem tego, co jest programem związku na najbliższe 2 lata i byłby podstawą szerokich działań informacyjnych o rezultatach zjazdu w całym związku. I dokument drugi, dokument obszerniejszy, z szerszym wykładem zawartych punktów, przedstawionych wstępnie. Chcieliśmy także, ażeby dokument programowy zawarł z jednej strony postulaty, to znaczy to, czego domagamy się od władz i uważamy, iż mamy prawo się domagać. Ale także to, co my sami jako związek mamy zamiar zrobić i co uważamy, że zrobimy w ciągu najbliższych 2 lat. Uznaliśmy, iż jest to plan działań związku na najbliższe 2 lata, ale jednocześnie plan działań, które wpisują się, ukazują, w jaki sposób realizowana jest wizja generalna kraju, warunków życia, jakie w kraju chcemy mieć.

Program, który formułowaliśmy, byłby blisko życia codziennego ludzi pracy, ale tak, aby narodowi żyjącemu w koszmarze kolejek pokazać, co ludzie mogą zrobić sami, jak kolejki można przeżyć, ale tak, aby się do nich nie przyzwyczaić. Sformułować program, który nie tylko pomoże przeżyć, ale także pozwoli wyjść z takiej sytuacji.

Rezultat pracy komisji przedstawiliśmy w tekście bardzo skróconym, także w stosunku do tego, co pełny skład Komisji Programowej postanowił. Warunki pracy Komisji Programowej nie pozwalały na pełne uzgadnianie stanowisk i w łonie Komisji Programowej również istnieją różnice zdań co do tego, czy skróty wprowadzone do programu były skrótami niezbędnymi, czy też koniecznymi. Uznano, iż dwa dokumenty zawarte są w tym samym. Mianowicie ta mała książeczka, tak ją nam poligrafia wydrukowała, zawiera punkty, które nazwane są tam tezami – może niezbyt szczęśliwe to słowo – i tych trzydzieści kilka punktów rozwiniętych jest z szerszą argumentacją i zaopatrzonych w szersze programy, jak realizować. Otóż same te punkty zebrane stanowić miały wykład programu i dlatego nie są one tylko tytułami, ale jednocześnie mówią, co związek chce robić i jak będzie to robił.

Dyskusję zjazdową Komisja Programowa proponuje zorganizować w sposób taki, ażeby dokument rozdany delegatom był instrumentem dyskusji. Przedstawiamy prezydium zjazdu – z prośbą o podjęcie decyzji przez zjazd – dwa warianty prowadzenia dyskusji zjazdowej. Jeden, to żeby dyskusję zjazdową podzielić na 3 tematy – życie wewnątrzzwiązkowe, polityka gospodarcza i społeczna, związek a życie publiczne – uważając, że w ten sposób przechodzimy do spraw najtrudniejszych i wzbudzających największe pasje, spraw życia publicznego i miejsca związku w życiu publicznym, z możliwością rezerwy czasowej, stąd ta kolejność proponowana przez Komisję Programową. A więc 3 tematy nierygorystycznie przestrzegane, to znaczy zwracalibyśmy się wówczas do prezydium o zezwolenie, ażeby mówcy, wtedy, kiedy im tego potrzeba, wychodzili poza główny temat. To znaczy, ażeby prezydium nie odbierało głosu w wypadku odejścia od tematyki określonej na dany dzień, ale związanej ściśle z dyskusją programową.

Każdy z tych tematów zostałby zainaugurowany przez zreferowanie rezultatów prac zespołów tematycznych tego tematu, a więc na rozpoczęcie każdej części debaty przedstawiono by rezultaty prac czterech, w ostatnim wypadku pięciu zespołów tematycznych. Dziesiątki zgłoszeń do dyskusji już do prezydium wpłynęły, z określeniem przypisania do danego dnia lub też przypisania do danego tematu.

Drugi wariant – byłaby to dyskusja łączna nad programem działań związku, która wówczas zostałaby rozpoczęta sprawozdaniem z pracy wszystkich 13 zespołów tematycznych, a następnie dyskusja generalna bez rozbicia na tematy.

Niezależnie od decyzji podjętej w sprawie pierwszego lub drugiego trybu prowadzenia tej debaty uważamy, że cała dyskusja nad programem powinna toczyć się w tej chwili na plenarnych obradach zjazdu, iż właśnie zjazd ma podjąć decyzje we wszystkich tych dziedzinach określonych, jakie będą kierunki działania związku. Komisja Programowa prosi o zgłaszanie propozycji pisemnych, jednocześnie określając, do jakiego punktu programu z tych trzydziestu kilku punktów propozycja się odnosi lub też, że odnosi się do całego programu.

Nie wprowadzamy w tej chwili autokorekty do rozdanego programu. Myślę, że nie podejrzewają nas państwo o to, że proponujemy, ażeby zreformować sądownictwo i żeby było ono dobre, to żeby powoływać wyłącznie nieudolnych sędziów, powinno było być – nieusuwalnych – błąd na stronie 25.

Program powstaje na zjeździe i w związku z tym apel nasz dotyczy wspólnego formułowania programu, bez konkursu słów, bez agresji, bez licytacji, ale z przekonaniem, że to właśnie zjazd formułuje program i że zatem to wszystko, co do tej pory zostało już powiedziane lub napisane, jest pierwszym instrumentem i chodzi o to, ażeby stworzyć taki dokument, który będzie odpowiadał związkowi, społeczeństwu i zjazdowi.

W dokumencie przedstawionym i którego Komisja Programowa uznała, że ponownie bardziej szczegółowo przedstawiać nie należy, wychodzimy z zapisu pewnego układu wartości, celów ruchu, który nosi charakter otwarty i pluralistyczny. Z próby oceny sytuacji kraju wypływa program działań, który określaliśmy mianem działań aktywnych, to znaczy takich, które aktywizują każdą organizację związkową i każdego członka związku. Związek – wychodziliśmy z założenia – iż jest jednością w wielości. Jednocześnie uważaliśmy, iż nie mamy monopolu na prawdę, na jedyne dobre i właściwe rozwiązanie. I stąd w propozycjach dotyczących polityki ekonomicznej, polityki społecznej, zmian w życiu publicznym dostrzegamy możliwości różnych rozwiązań. W polityce gospodarczej rozwiązania zaproponowane przez Sieć Wiodących Zakładów stanowią przecież jedną z najważniejszych propozycji, jakie w tej sprawie padały. Uważamy, iż zjazd powinien określić podstawowy kierunek, zasady, jakim odpowiadać mają konkretne rozwiązania, dopuszczając możliwość różnych rozwiązań.

Wychodziliśmy z założenia, iż przemiany w naszym kraju mają charakter ewolucyjny. Kontrowersja główna w toku prac Komisji Programowej dotyczyła raczej czasu realizacji niż celów związku. Związek sprawny, demokratyczny, realizujący wolę załóg. Kraj, w którym polityka gospodarcza i społeczna podporządkowana będzie zadaniom tego, żeby przeżyć kryzys i wyjść z kryzysu, żeby zreformować porządek gospodarczy i społeczny tak, ażeby odpowiadał on woli obywateli i aby kryzysy tego typu powtórzyć się nie mogły.

I wreszcie życie publiczne, w którym miejsce związku niezależnego i samorządnego będzie zagwarantowane. Stawiamy ten problem: związek a życie publiczne w przekonaniu, że należy to do praw związku zawodowego i ruchu społecznego „Solidarność”, że w ten sposób chronimy prawa ludzi pracy, prawa pracownicze i prawa obywatelskie. Pracownicze, ponieważ z wielu setek porozumień pozostały strzępy. Po to, ażeby mieć gwarancje ich zrealizowania w przyszłości, musimy mieć pewność wiarygodności partnera, z jakim rozmawiamy. Obywatelskie, dlatego że uważamy, iż samo istnienie niezależnego i samorządnego związku wymaga odmiennego charakteru instytucji życia publicznego, a zatem reform władzy, stworzenia systemu przedstawicielskiego i wszystkich systemów kontroli nad władzą. Wreszcie, adresatem naszego programu jest związek, jest społeczeństwo.

Oczywiście program ten realizowany być może tylko we współpracy lub współdziałaniu z władzami. Mając świadomość tego, Komisja Programowa, przy dużych różnicach zdań, uznawała, iż przede wszystkim związek występuje w tym jako całość, jako ruch i jako związek zawodowy. I występując jako całość, deklaruje gotowość trwania na gruncie porozumień społecznych, kontynuowania ducha porozumień społecznych. I oznacza to także, iż w chwili obecnej, chwili zagrożeń najwyższych dla kraju, oznacza możliwość nowego porozumienia społecznego, ale porozumienia, które związek jako całość podejmuje i które dotyczyłoby walki z kryzysem, dotyczyłoby walki o reformę, dotyczyłoby walki o samorządną Rzeczpospolitą. I w przekonaniu także, że te trzy dziedziny porozumienia społecznego są ze sobą nierozdzielnie związane i że żadnej z nich nie można traktować odrębnie i że tylko właśnie tak, w powiązaniu, mogą one być negocjowane.

W rocznej działalności związku stawaliśmy przed decyzjami co do większości spraw objętych dyskusją programową. Decyzje, jakie związek podejmował, nie były nigdy decyzjami emocji, ale decyzjami rozwagi. I w tej chwili, gdy zjazd przechodzi do jednego ze swoich podstawowych zadań, do sformułowania programu działań, może trzeba powiedzieć, że oczekiwania społeczeństwa zmęczonego, znękanego, które historia nauczyła, że nie może liczyć na nikogo innego niż na siebie, że one kierują się do zjazdu. Pcha się nas z zewnątrz w stan emocji. Propaganda podżegająca, która rozlega się dokoła, nie powinna mieć wpływu na określanie kierunków działania związku i na decyzje związku [oklaski]. Próby politycznego sterowania naszym ruchem, czy to przez władze, czy to przez planowane gry polityczne, obce powinny być myśleniu naszemu o programie.

Ruch powinien dążyć do utrzymania swej tożsamości. Powinien zachować – i tak chciałoby się przywołać to wspomnienie właśnie w chwili, gdy przechodzimy do dyskusji programowej – powinien zachować ten czysty klimat solidarnej wspólnoty okresu strajkowego.

Jak państwo pamiętają… [oklaski]. Jak państwo pamiętają, na I turze zjazdu, w stołówce, na plakacie, który przypominał „Pan dał siłę ludowi swojemu” – dopisano do słów psalmisty – „a mądrość jego delegatom”. W dyskusji programowej powinno to się sprawdzić [długie oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu profesorowi Geremkowi.

Proszę państwa, mamy do rozstrzygnięcia istotny problem: czy będziemy dyskutować nad programem w rozbiciu na poszczególne sekcje, czy też nad programem jako całością. Nie pozostaje nic innego, jak poddać po prostu pod głosowanie. Kto jest za tym, aby dyskusję programową prowadzić w rozbiciu na poszczególne sekcje, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest za tym, aby dyskusja nie była dzielona i była prowadzona w całości nad całym programem przedstawionym przez Komisję Programową?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby dyskusja prowadzona była w poszczególnych sekcjach.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Jeśli dobrze zrozumiałem prof. Geremka, głos powinien teraz zabrać sprawozdawca sekcji I, pan Aleksander Labuda. A, jeszcze.

Bardzo proszę, panie profesorze.

BRONISŁAW GEREMEK – przewodniczący Komisji Programowej

Przechodzimy zgodnie z tą decyzją zjazdu do dyskusji w trzech sekcjach. Sekcja I – życie wewnątrzzwiązkowe – zostanie dyskusja rozpoczęta przez koordynatorów zespołów tematycznych, a następnie dyskusja prowadzona według zapisów zgłoszonych do prezydium, do spraw życia wewnątrzzwiązkowego.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Nim oddam głos p. Aleksandrowi Labudzie, bardzo proszę na chwilę o głos dla spikera.

LESŁAW PAGA (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, chciałem poinformować, że w tej chwili, jeżeli chodzi o zgłoszenia do dyskusji programowej, w zespole „Struktura i życie związku” mamy ponad 30 zgłoszeń, „Polityka społeczna i gospodarcza” – około 50, „Związek a życie publiczne” – około 40. Również zgłosiło się 16 osób do dyskusji ogólnoprogramowej. W tej chwili mamy zapisanych już 135 osób do dyskusji programowej.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_030_19810930]

[Początek pliku dźwiękowego 1kzd_2t_031_19810930]

[DYSKUSJA PROGRAMOWA – SEKCJA I]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę. Pan Aleksander Labuda, sprawozdawca sekcji I.

ALEKSANDER LABUDA – członek Komisji Programowej

Ja nie będę referował tej części, którą mam przedstawiać, na zasadzie streszczenia. Państwo macie tekst przed sobą, każdy może do niego zajrzeć. Kilka słów chciałbym natomiast powiedzieć o tym, w jaki sposób doszło do tego, że ten tekst wygląda tak właśnie, a nie inaczej.

Otóż źródła, na których się oparliśmy, redagując ten fragment projektu uchwały programowej, pochodziły z prac przedstawionych przez 4 zespoły: zespół, który omawiał kwestię demokracji w życiu wewnętrznym związku, zespół, który zajmował się problemami organizacyjnymi związku, zespół, który pracował nad problemami informacji, szkolenia w związku oraz zespół zajmujący się sprawą negocjacji i akcji protestacyjnych.

Ja może od razu poproszę na trybunę kolegów: Lecha Różańskiego[4], który był koordynatorem zespołu nr 1, Witolda Zalewskiego, który koordynował prace zespołu nr 2, Andrzeja Porawskiego, który koordynował prace zespołu nr 3 i kol. Janusza Grzelaka, który koordynował prace zespołu nr 4. Ci koledzy państwu powiedzą na temat, opowiedzą o sporach, wskażą na te kwestie, które w pracy zespołów stanowiły przedmiot sporu.

Ja wrócę do tematu, który zapowiedziałem. Otóż nasza praca wspólna, już jako podsekcji Komisji Programowej, polegała na tym, aby scalić i wybrać. Scalić te 4 teksty, 4 materiały zaproponowane przez cztery zespoły w tekst jeden.

Oczywiście taki proces scalania był nierozerwalnie, nierozłącznie związany z konieczności z koniecznością wybierania w tych tekstach. Inaczej otrzymalibyśmy część programu szalenie rozdętą, dużą. Byłoby tego ze 30 stron. Tak więc tekst, który macie państwo przed sobą, jest rezultatem daleko posuniętej selekcji materiału. Ta selekcja próbowała ze sobą pogodzić dwa sprzeczne wymogi. Chcieliśmy, aby ten nasz fragment programu nie był zbyt szczegółowy, żeby się jakieś główne myśli w szczegółach nie pogubiły, ale nie chcieliśmy też kontentować się ogólnikami. Więc rezultat jest próbą wyważenia między ogólnością a nadmierną szczegółowością. Czy szczęśliwego, to państwo osądzicie sami.

Ta selekcja, której dokonaliśmy jako redaktorzy, nie oznacza, że plon pracy zespołów zostanie w jakiś sposób zmarnowany. Uchwale programowej będą towarzyszyły uchwały. I nasza sekcja ze swej strony zaproponuje cztery takie uchwały towarzyszące, które jakby będą uzupełniały, uszczegóławiały te kwestie, które mogliśmy tylko ogólnie dotknąć w części „Nasz związek”. Będą to projekty uchwał: o prawach członka związku, o finansach związkowych, o sekcjach branżowych i zawodowych i uchwała o kontaktach zagranicznych związku.

Mówię o tym dlatego, żebyście państwo wiedzieli, że te problemy zostaną rozwinięte szczegółowiej niż w głównym tekście projektu uchwały programowej. Poza tym pragniemy rezultaty prac przeprowadzonych w czterech sekcjach wykorzystać – one nie zostaną wyrzucone do kosza, zostaną pieczołowicie przechowane i wykorzystamy je przy redagowaniu przewodnika dla związkowca. Tak że to wszystko, co wypracowały zespoły i co jest bilansem, podsumowaniem rocznej już działalności związkowej, zostanie w sposób usystematyzowany i już bardziej szczegółowy, niż to było możliwe w uchwale programowej, przedstawione i zreferowane w takiej małej książeczce, którą chcemy nazwać Poradnik związkowca.

Na koniec pragnę podkreślić, że ten projekt naszej części jest projektem otwartym na wszelkie korekty, poprawki czy przesunięcia w rozłożeniu akcentów ważności.

Teraz poproszę w tej kolejności, w jakiej byli wyczytywani, kolegów koordynujących prace w zespołach o to, aby parę słów powiedzieli o kwestiach spornych. Dziękuję państwu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wobec tego proszę koordynatora zespołu nr 1, pana Różańskiego. Przygotuje się pan Zaleski.

LECH RÓŻAŃSKI – członek Komisji Programowej

Zespół nr 1 – „Demokracja i formy działania związkowego” – za oczywisty uznał fakt, że podstawowym dokumentem regulującym działanie związkowe jest statut. Jednak te sprawy w statucie, które są niedopowiedziane, są przyczyną uchybień w działalności związkowej, a często i zadrażnień.

Zespół nr 1, nie mając ambicji poprawiania statutu, skupił uwagę na tych właśnie sprawach. W zakresie obowiązków władz związkowych wobec członków proponujemy zjazdowi uchwałę, która zapewniałaby członkom prawo do swobodnego organizowania się w grupy dyskusji i inicjatyw. I w tej kwestii wystąpiły rozbieżności między członkami zespołu, które państwo rozstrzygniecie. Uchwalony został zapis, w którym inicjatywy te sprowadzałyby się do spraw gospodarczych, programowych, społecznych, kulturalnych. A kontrowersyjna była sprawa wprowadzenia spraw politycznych również w zakres działania tych grup dyskusji i inicjatyw.

Prócz tego byłyby to prawa do swobodnej oceny, w tym i krytyki władz związkowych zarówno w prasie, na zebraniach, jak i w innej formie. Byłyby to prawa do doskonalszego niż dotychczas systemu informacji, szczególnie w sprawach, które bezpośrednio dotyczą członków. Wreszcie do odpowiedzi, których muszą udzielać władze związku na sprawy wnoszone przez członków. Za celowe uznaliśmy podkreślić fakt, że decyzje podejmowane przez władze związkowe w sprawie członka winny zapadać w jego obecności.

W projekcie programu działania związku, w tezie 31 punkt 1 i 2 piszemy o obowiązku zasięgania opinii członków. Naszym zdaniem zasięganie opinii władz powinno opierać się na statutowej działalności ośrodków prac społeczno-zawodowych i ośrodków badań społecznych, lecz także na sięganiu do takiej formy, jaką jest referendum. Referendum zresztą – prócz zasięgania opinii, kiedy to nie ma dla władz związku mocy wiążącej – może być formą podejmowania decyzji przez związek, wówczas jego wynik wiąże władze związku. Jest to jedna z dwu form – obok podejmowania uchwał na zebraniu członków – form demokracji bezpośredniej, o której piszemy w tezie 31 pkt 3.

Istotnym elementem demokracji wewnątrzzwiązkowej jest stworzenie członkom związku praktycznych możliwości nie tylko wyboru, lecz i odwoływania władz związku. Proponujemy zatem niezapisaną w statucie instytucję wotum zaufania i wotum nieufności, powiązaną z prawem do interpelacji. Omówiliśmy ten problem w tezie 33, w której uznajemy jawność wszystkich działań związkowych podejmowanych przez władze za warunek skutecznej kontroli tych władz.

Za istotną sprawę uznaliśmy inicjatywy członków w sprawach programu działania komisji zakładowych, zarządów regionu czy KK. Mogłyby one znaleźć ramy organizacyjne w proponowanych przez nas programowych zespołach tematycznych, w których skład wchodziliby działacze komisji zakładowych i zarządów regionu, a także eksperci.

Prócz tego w projekcie programu nie znalazły się zapisy uchwalone przez zespół, które przytoczę państwu w oryginalnym brzmieniu. Pierwszy zapis: „Dla zachowania niezależności i odrębności struktur organizacyjnych związku i samorządu pracowniczego, członkowie komisji zakładowych nie powinni wchodzić w skład organów wykonawczych samorządu pracowniczego. Nie dotyczy to komitetów założycielskich samorządów pracowniczych”.

Wreszcie drugi zapis: „Przyjmuje się zasadę, że członkowie władz związkowych po zakończeniu kadencji nie mogą być zatrudniani w charakterze pracowników etatowych w administracji związkowej. Zasadę tę może uchylić w uzasadnionym przypadku walny zjazd delegatów”.

Rozumiemy, że liczne kontrowersje w sprawach przez nas przedstawionych wystąpią. Prosimy o dyskusję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Zalewski. A przedtem bardzo proszę służby porządkowe o przypomnienie delegatom o ich obowiązku uczestnictwa w obradach. Proszę państwa, proszę spojrzeć na salę – nie wiem, czy jest nas w tej chwili 50 proc. Jest to chyba trochę niepoważne. Prosimy delegatów o powrót na salę.

WITOLD ZALEWSKI – członek Komisji Programowej

Ponieważ wypowiedź kol. Labudy oraz streszczenie wyników prac zespołu nr 2 sekcji I – zamieszczone w numerze 38 „AS-a” oraz numerze 26 „Solidarności” – wyczerpują zasadniczo zakres prac pięciu grup roboczych biorących udział w opracowaniu materiału wyjściowego dla zespołu nr 2 Komisji Programowej, pragnę tylko podziękować za współpracę koordynatorom tych grup, kolegom: Aleksandrowi Aniołczykowi, Józefowi Piniorowi[5], Tadeuszowi Pokrywce[6], Janowi Samsonowiczowi[7] i Janowi Seniowi, oraz omówić te zagadnienia, które nie znalazły odbicia w opublikowanych dotąd materiałach. Dotyczy to w pierwszym rzędzie tematyki funkcjonowania władz krajowych, regionalizacji, spraw finansowych oraz współpracy zagranicznej związku.

Kwestia zapewnienia w pełni demokratycznego trybu funkcjonowania władz krajowych była przedmiotem szczególnej troski zespołu. Po długotrwałej dyskusji zespół stanął na stanowisku, że zgodnie z wolą wyrażoną przez zjazd w I turze w trakcie dyskusji nad statutem nie należy przewidywać zabezpieczeń instytucjonalnych, które powinny być określone regulaminem wewnętrznym KK. Uznano natomiast za stosowne określenie zasad, jakimi powinny się te władze kierować. Z uwagi na założenia konstrukcji programu, jakie przyjęła Komisja Programowa, materiał ten znalazł się poza programem. Podejmowanie odrębnej uchwały w tej sprawie uznano za niecelowe, gdyż ogólne zasady i warunki funkcjonowania demokracji w związku są obowiązujące dla wszystkich instancji, a w szczególności dla władz najwyższych.

Sprawa regionalizacji, która nie znalazła odbicia ani w programie, ani w odrębnej uchwale Komisji Programowej, była następnym kontrowersyjnym tematem zespołu nr 2. Zarówno w dyskusji w zespole, jaki i w sekcji, a następnie w Komisji Programowej, zdecydowanie przeważał pogląd, że przekształcanie się regionów dla spełnienia wymagań statutowych winno być prowadzone na zasadzie porozumienia stron, zgodnie z wolą większości zainteresowanych członków związku, na drodze demokratycznej, pod kontrolą KK, z ograniczeniem do niezbędnego minimum metod administracyjnych. Z uwagi na różnorodność sytuacji w poszczególnych regionach, zdaniem Komisji Programowej, nie ma możliwości określenia w tej sprawie jednolitych wytycznych, a kierunki działania winien wytyczać zdrowy rozsądek oraz statut. I ostateczne rozwiązanie zostanie w zasadzie określone przez samo życie.

Sprawy finansowe oraz kontakty zagraniczne związku zostaną przedstawione delegatom w formie projektów odrębnych uchwał.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę pana Porawskiego, przygotuje się pan Grzelak.

ANDRZEJ PORAWSKI – członek Komisji Programowej

Proszę państwa, zespół tematyczny nr 3, zajmujący się problemami informacji, szkolenia i prac opiniodawczo-doradczych w związku, obradował w Krakowie. Obszerne omówienie problematyki poruszonej podczas prac zespołu zostało zamieszczone w tygodniku „Solidarność”, natomiast pełny tekst szczegółowego opracowania zespołu nr 3 jest zamieszczony w numerze 38 biuletynu „AS”.

Muszę powiedzieć, że kontrowersje, o jakich miałem mówić, jakie wyłoniły się w pracach zespołu nr 3, były bardzo nieliczne. Zatem powiem krótko o najistotniejszych sprawach szczegółowych, które nie znalazły odbicia w tekście proponowanym przez Komisję Programową.

W zasadzie jednym z najistotniejszych punktów dyskusji w Krakowie była kwestia statusu prasy związkowej. Wyjściowe stanowisko uczestników – a uczestnikami byli zarówno liczni przedstawiciele samej prasy, jak i przedstawiciele agend informacyjnych ogniw związku, przede wszystkim zarządów regionalnych – otóż te wyjściowe pozycje były dość zróżnicowane, natomiast w wyniku wielogodzinnej dyskusji osiągnięto jednomyślność i zaproponowano pewien zapis, który jest w tym szczegółowym materiale, oraz oddzielny projekt uchwały o prasie związkowej, w sprawie statusu prasy związkowej. I taki projekt uchwały będzie przedstawiony w odpowiednim miejscu.

Następnie omawiano kwestię skuteczności systemów przekazywania informacji, skuteczności docierania informacji w obu kierunkach w związku. I tutaj stwierdzono, że jednym z najlepszych rozwiązań w tym zakresie jest system kolportażu informacji ABC.

Z kolei omówiono inne rodzaje związkowych środków przekazu. Nie będę w tej chwili szczegółowo tego oczywiście omawiał. Nieco kontrowersji, jak się państwo domyślacie, wzbudziła kwestia bazy technicznej związkowych środków przekazu, a przede wszystkim bazy poligraficznej, z tym że delegaci obecni w Krakowie nie wgłębiali się szczególnie w te wszystkie dotychczasowe kontrowersje związane z dystrybucją maszyn poligraficznych, a raczej zastanawiali się nad tym, jak to powinno być robione w przyszłości, aby osiągnąć ten stan, który w Krakowie uznano za optymalny.

Z kolei poruszono kwestię działania wszechnic. Tutaj w zasadzie nie było żadnych szczególnych kontrowersji. Omówiono cele i formy działania oraz współpracę z innymi agendami związku.

Kolejnym, trzecim, takim podtematem zespołu były ośrodki prac społeczno-zawodowych, gdzie również nie wyłoniły się żadne zasadnicze kontrowersje. Omówiono cele i zadania ośrodków, koordynację i specjalizację prac tych ośrodków w skali kraju, sprawę powoływania rad programowych ośrodków prac społeczno-zawodowych, oraz – jako szczególnie istotne dziś zadanie tych ośrodków – sprawę badania opinii publicznej w związku. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę pana Grzelaka.

MIECZYSŁAW MALCZYK – członek Komisji Programowej

Panie przewodniczący, szanowni państwo, na wstępie małe sprostowanie. W imieniu zespołu tematycznego nr 4 występuję ja. Moje nazwisko Mieczysław Malczyk[8]. Razem z kolegą Januszem Grzelakiem koordynowaliśmy prace tego zespołu tematycznego.

Proszę państwa, pracowaliśmy głównie w podzespołach tematycznych, których wyłoniliśmy cztery w naszym zespole nr 4. A mianowicie: zespół „Negocjacje” – prowadził go kolega Marek Burski[9] i Antoni Chyliński[10], podzespół „Propaganda” – prowadził kolega Jacek Szymanderski i Mieczysław Kukuła[11], podzespół „Akcje protestacyjne” – prowadził Jerzy Burek[12] i kolega Wiesław Wróbel[13] i podzespół „Związek w sytuacji konfliktu” – prowadził Kornel Morawiecki[14] z pozostałymi kolegami. Tu tym kolegom wymienionym, jak i również wszystkim uczestnikom pracy w podzespołach i zespole nr 4 serdecznie dziękuję.

Proszę państwa, byliśmy w tej sytuacji szczęśliwej, że nie dostaliśmy jakichś szczegółowych wytycznych czy ukierunkowań ze strony osób referujących, przedstawiających programy regionalne – po prostu nie otrzymaliśmy żadnych w tym zakresie danych, co należałoby uwzględnić. Byliśmy w tej sytuacji korzystnej z jednej strony, w związku z tym praca nasza głównie odbyła się w podzespołach. Zespoły przedstawiły na sesji sztabowej, a potem plenarnej swoje propozycje zamknięte z reguły na 1 do 2 stron. Zasadniczych, proszę państwa, kontrowersji na tematy, które były przedmiotem pracy naszego zespołu nr 4, nie było. Właściwie wszyscy uczestnicy prac w podzespołach byli rekrutowani na zasadzie zaciągu ochotniczego. Kto miał jakiś pomysł, jakąś propozycję – jeśli argumentował właściwie i przekonał kolegów, miał szanse na zapis. Proszę państwa, oczywiście był problem, jak tutaj kolega Labuda podniósł już, że ograniczała nas w pewnym sensie ilość stron do dyspozycji, jaką otrzymaliśmy. Mieliśmy obowiązek w zasadzie zmieścić się co najwyżej na 3 do 6 stronach maszynopisu, to oczywiście ten stopień szczegółowości czy ogólności i u nas dał się odczuć.

Proszę państwa, my w zasadzie, jeśli chodzi np. o zespół negocjacji, zapisaliśmy swoje propozycje, używając do tego ok. 200 słów. No, niestety na szczeblu wyższym, redakcyjnym, Komisji Programowej to uległo pewnym ograniczeniom. I raczej, wydaje mi się, będzie celowe dla dalszej dyskusji państwa przedstawić, jakie propozycje nasze w poszczególnych ewentualnie podtematach nie zostały przez zespół redakcyjny uwzględnione. Wydaje mi się, to ułatwi kolegom ewentualny udział w dyskusji.

Proszę państwa, jeżeli chodzi o podzespół „Negocjacje”, tam zawarliśmy zasady negocjacji, ogólnie rzecz biorąc. W zasadzie to, co komisja redakcyjna przedstawia państwu w dokumencie, w swojej tezie nr 32, wszystko obejmuje za wyjątkiem następujących, proszę państwa, propozycji. Otóż najważniejsze zostało pominięte i z tego tytułu zgłosiliśmy zastrzeżenie. Jak brzmi odpowiedź – w zasadzie to będzie uwzględnione, miało być uwzględnione w autokorekcie. Proszę państwa, to jest ta teza mianowicie: „Zespół negocjacyjny ma uprawnienia wyłącznie do parafowania porozumienia, które następnie podlega zatwierdzeniu, ratyfikacji, przez władzę związkową odpowiedniego szczebla”. Rozmawiałem z kolegami prowadzącymi zespół negocjacji – utrzymują, że bez tej tezy nie może być właściwie dokument, propozycje przedstawione w sposób właściwy.

Inne, proszę państwa, pominięte kwestie, jeśli państwo pozwolą. Proponowaliśmy, że w negocjacjach dotyczących interesów grupowych danej branży czy zawodu konieczny jest udział przedstawicieli danej sekcji branżowej czy zawodowej lub odpowiedniej komisji koordynacyjnej, zwłaszcza w fazie przygotowania negocjacji i przy zatwierdzaniu osiągniętego porozumienia. Ta propozycja też nie została uwzględniona w tekście.

Dalej, proszę państwa, przy powoływaniu zespołu negocjacyjnego podkreślaliśmy konieczność, aby wszyscy członkowie tego zespołu byli powołani spośród członków związku. To nie znalazło wyrazu.

Dalej, pominięto również: „Strona związkowa powinna dążyć do jawności negocjacji”. Z kolei, proszę państwa, „przebieg negocjacji musi być protokołowany przez stronę związkową” oraz dwie jeszcze uwagi, dwie propozycje: „Zadaniem ekspertów jest przede wszystkim przygotowanie merytoryczne negocjacji, a następnie ocena ich przebiegu. Każdorazowe wystąpienie eksperta w charakterze reprezentanta strony związkowej jest dopuszczalne za zgodą przewodniczącego zespołu negocjacyjnego”.

I ostatnia pominięta propozycja: „Celowe jest powołanie na szczeblu krajowym i regionalnym specjalistycznych komórek, których celem byłoby koordynowanie negocjacji oraz zapewnienie odpowiedniej bazy szkoleniowej”.

Proszę państwa, rozmawiałem z kolegami z podzespołu tematycznego nr 4. Uważają, że nad tymi propozycjami dalszymi można ewentualnie dyskutować, czy je zamieścić, czy nie, w tekście, natomiast kategorycznie domagają się, aby propozycja dotycząca mianowicie tego, że zespół negocjacyjny ma uprawnienia wyłącznie do parafowania porozumienia, a następnie podlega ono zatwierdzeniu ratyfikacji przez władzę związkową – to musi koniecznie znaleźć wyraz w tekście.

Jeśli chodzi, proszę państwa, o sprawy podzespołu propagandy, koledzy stwierdzili, że zgadzają się z taką propozycją skrótu, jaka została państwu przedstawiona w tezie nr 32.

Jeśli chodzi o sprawę propagandy, proszę państwa, tutaj ją potraktowaliśmy raczej tak służebnie, dyspozycyjnie, instrumentalnie wyłącznie, i na to też koledzy wyrażają zgodę.

Proszę państwa, jeszcze może tylko krótka uwaga na zakończenie. Przedstawiliśmy również Komisji Programowej materiały, które mogły wejść do aneksu. Są między nimi takie materiały, jak zasady negocjacji, a więc wszystko i szerzej o sprawach negocjacji, łącznie ze statusem eksperta, ekspertów, dalej, proszę państwa, również katalog akcji protestacyjnych i ocena projektu ustawy o związkach zawodowych. Te materiały, proszę państwa, mieliśmy obietnicę, że będą wydrukowane i dostarczone delegatom, no ale z uwagi na środki techniczne, jakimi dysponowaliśmy, w tej chwili jest to jeszcze niemożliwe. Ale w każdym razie zespół to wszystko zgłosił Komisji Programowej. Dziękuję państwu bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, rozpoczynamy dyskusję nad sekcją I. Jako pierwszemu udzielam głosu panu Antoniemu Borowskiemu z Elbląga, przygotuje się Zbigniew Pela, Region Świętokrzyski.

Czy jest pan Borowski? Proszę Elbląg o danie sygnału. Wobec tego pan Zbigniew Pela, Region Świętokrzyski. Czy możemy prosić? No, to jest skutek, jak delegaci są obecni na obradach. Józef Małobęcki[15], Tarnobrzeg? [dłuższa cisza]. Oczywiście, proszę państwa, w tej sytuacji zarządzam 15-minutową przerwę, z prośbą o naprawdę poważne traktowanie obrad.

[Przerwa]

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu pana Zbigniewa Pelę, Region Świętokrzyski. Po raz drugi już proszę o zabranie głosu pana Zbigniewa Pelę, Region Świętokrzyski. Rozumiem, pan Pela zrezygnował. Dziękuję.

Pan Józef Małobęcki, Region Tarnobrzeg. Po raz drugi proszę pana Józefa Małobęckiego, Region Tarnobrzeg. Karol Szadurski z Mazowsza.

JÓZEF MAŁOBĘCKI

Dla sprostowania – pochodzę z Regionu Ziemia Sandomierska, co zostało już wcześniej wyjaśnione wczoraj. Przechodzę bezpośrednio do spraw, które moi wyborcy uważają za najpilniejsze do rozwiązania. Są to sprawy pokrywające się z programem działania związku, a w szczególności ze strukturą i życiem związku.

Po pierwsze, najważniejszą sprawą jest opracowanie przejrzystego i komunikatywnego programu działania oraz metod jego realizacji. Program działania bez metod jego realizacji zostaje tylko drukiem na papierze, a na to sobie nie możemy pozwolić jako ruch będący nadzieją całego narodu. Popieram głos kolegę Rulewskiego z I tury zjazdu, że członkowie od związku oczekują pracy, a nie haseł, odezw, deklaracji bez pokrycia w czynach.

Po drugie, dostęp do środków masowego przekazu jest nieodzowny od zaraz, tym bardziej że gwarantują to nam artykuły konstytucji, artykuły międzynarodowych praw człowieka i obywatela oraz ratyfikowane przez Sejm porozumienia z ubiegłego roku. Wystarczający już czas minął na zwodzeniu związku w tej sprawie. Stawiam wniosek, aby bezpośrednio po zjeździe nowo wybrane władze związkowe przeprowadziły ostateczną rozmowę z rządem w tej sprawie. W przypadku negatywnego stanowiska władz – przeprowadzić akcję protestacyjną, wykorzystując do tego wszelkie uprawnienia przewidziane statutem, do strajku włącznie. Problem rozpoczęty doprowadzić do końca, bez przewlekających przerw.

Trzy – przystąpić do rozliczenia się ze związkami branżowymi. Dotyczy to funduszy i sanatoriów. Wnioskuję, że dopóki związki branżowe będą prorządowe, dopóty nie wchodzić z nimi w żadne kontakty [oklaski]. Związki autonomiczne, w zależności od zakładu, działają i postępują różnie. Ich stosunek do naszego związku jest różny, bardzo często nieprzychylny. Należy zachować daleko idącą rezerwę we wzajemnych kontaktach.

Po czwarte, związek walczy o autentyczną niezależną i samorządną radę pracowniczą. Jest to słuszne, ale należy określić dokładnie i szczegółowo relację pomiędzy ruchem zawodowym a radą pracowniczą, tak aby nie powstawał konflikt i nie dochodziło do konfrontacji pomiędzy związkiem a radą pracowniczą. Administracja przedsiębiorstwa w tym przypadku jest ustawiona z boku i wytłumaczalna. Zaznaczam i podkreślam, że już są takie przypadki i działacze związku nie bardzo wiedzą, jak się w takich przypadkach zachować i jak postępować. Należy pamiętać, że w naszym związku są przede wszystkim młodzi działacze i niedoświadczeni. W przypadku przeprowadzania referendum, co określi nasza uchwała, na temat samorządu pracowniczego należy już się do tego gruntownie przygotować, ponieważ możemy to referendum przegrać. Taka jest rzeczywistość.

Piąte – związek nasz znacznie się przyczynił do powstania „Solidarności” Rolników. Pomagał i pomaga nadal w jego organizowaniu się. W tym ruchu jest częściowy rozłam, ponieważ istnieją trzy frakcje, a są to: NSZZ RI „Solidarność”, „Solidarność” Wiejska i „Solidarność” Chłopska. Powoduje to osłabienie tych związków i ma częściowy wpływ na działalność naszego związku, a to dlatego, że przy wspólnych działaniach trudno przeprowadzić akcję w skali ogólnokrajowej. Należy ponownie doprowadzić do wspólnego spotkania przywódców tych związków i niech wybiorą wspólny kompromisowy układ pozwalający na połączenie się. W związku z tym, że często interesy pracowników i interesy rolników są sprzeczne, należy ustalić relację pomiędzy związkiem naszym a „Solidarnością” Rolników, tak aby nie dochodziło do konfliktów, bo takie ewentualności mogą nastąpić.

Należy opracować wspólne metody postępowania. Oba związki winny wspólnie dążyć do tego, aby relacje cen produktów rolnych były tak usytuowane, by rolnikowi opłacało się produkować, a pracownika było stać jego produkty kupić. Relacje cen winny być takie, aby nie powodowały nadmiernych dysproporcji stanu posiadania, co może być w przyszłości powodem antagonizmów pomiędzy środowiskiem wiejskim a środowiskiem miejskim.

Po szóste, poprawa warunków socjalno-bytowych naszego narodu jest naczelną sprawą związku. Pogłębiający się kryzys nie może być przezwyciężany przez pogarszanie i tak już tragicznych warunków socjalno-bytowych znacznej części społeczeństwa. Podwyżka cen bez wprowadzenia jednocześnie reformy jest absurdem. Związek może się zgodzić na podwyżki jedynie wtedy, kiedy będzie wiedział, że jednoczesna reforma zagwarantuje w przyszłości lepszy i godziwszy byt społeczeństwa. Wprowadzenie podwyżek teraz i w przyszłości bez równoczesnych reform jest zrzuceniem na barki społeczeństwa ciężaru kryzysu, bez żadnych lepszych widoków na przyszłość. A na to związek nie może wyrazić zgody. Z podwyżkami cen wiąże się bezpośrednio minimum socjalne…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, czas minął. Muszę zapytać sali, czy może pan kontynuować dalej. Kto jest za tym, żeby pan kontynuował swoją wypowiedź? Kto jest przeciw?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niech wszyscy delegaci głosują, bo tak nie widać.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Kto jest za tym, żeby pan kontynuował, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw?

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało przeciw.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu za głos.

Proszę pana Karola Szadurskiego.

KAROL SZADURSKI

Karol Szadurski, Region Mazowsze. Proszę państwa, chcę mówić o sprawie, która dotyczy jednego miliona członków naszego związku. Są to członkowie partii, będący równocześnie członkami naszego związku.

Demokracja wewnątrzzwiązkowa, o którą tak bardzo walczyliśmy, musi być zachowywana przez nas w czasie całej naszej działalności. Niejednokrotnie sam, jako członek partii, odczułem i w czasie trwania zjazdu, i wcześniej, różne nieprzychylne, z góry źle nastawione do mnie, stanowiska. Uważam, że błędem wszystkich nas byłoby, gdyby takie stanowiska stały się zjawiskiem powszechnym. Zamiast występować przeciw, uważam, że warto walczyć, warto się przyjrzeć naszym stanowiskom, naszej pozycji wobec podstawowych spraw i zagadnień związku.

To nie jest tylko kwestia podpisania deklaracji, jest to kwestia aktywnego poparcia dla działań związku. Jako przykład chciałbym dać Hutę „Warszawa”, która zajmuje, jak uważam, bardzo ważne miejsce w polityce rządu, bo znajduje się w samej stolicy. Zapewne mają państwo na świeżo w pamięci program w DTV, ukazujący wypowiedzi aktywu Huty „Warszawa”. Chciałem powiedzieć, że jako członek partii wystąpiłem z listem do szeregowych członków partii w hucie. Na mój list odpowiedziało w ciągu 2 dni 4 tys. członków załogi, w tym większość szeregowych członków oraz średniego aktywu partyjnego. W liście tym protestowałem przeciwko wypowiedziom o jednoznacznej wymowie członków aktywu, którzy systematycznie są podstawiani, różni ludzie pod kamery TV, w wiadomych celach. Apel mój i list spotkał się z szerokim odzewem.

I uważam, że jako związek powinniśmy o tym pamiętać i mieć to na uwadze w naszej przyszłej działalności. Uważam to za sprawę bardzo ważną, ażebyśmy my, którzy walczyliśmy o demokrację, zachowywali tę demokrację w naszym życiu wewnątrzzwiązkowym. Dziękuję państwu [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Proszę państwa, na chwilę musimy przerwać dyskusję.

Ja tylko podam, że jako następny przygotuje się do dyskusji pan Andrzej Gwiazda, Region Gdańsk. Natomiast mamy tu dwa wnioski formalne. Poproszę państwa o uwagę i przegłosowanie. Wniosek pierwszy – Włodzimierz Bogucki, Region Ziemia Łódzka: „Wnoszę o zaprezentowanie delegatom projektów odrębnych uchwał przygotowanych przez zespoły problemowe przed rozpoczęciem dyskusji, jako I czytanie”.

Czy ktoś chce się wypowiedzieć przeciw temu wnioskowi? Nie widzę.

Przepraszam, drugi mikrofon proszę.

BRONISŁAW GEREMEK – przewodniczący Komisji Programowej

Bardzo prosiłbym, ażeby w sprawach tego typu pytań, żeby miał prawo głosu przedstawiciel Komisji Programowej. Dlatego że zanim zjazd podejmie decyzje w tej sprawie, trzeba się dowiedzieć, czy jest ona możliwa do realizacji, więc żeby Komisja Programowa w takich sprawach miała prawo głosu dla udzielenia odpowiedzi.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, ale konsultowaliśmy to z Komisją Programową i znamy sytuację. Ponieważ to nie był wniosek przeciw, w związku z tym proszę ósemkę, mikrofon nr 8.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki, Małopolska: Chciałbym zwrócić uwagę prowadzącym zebranie, że wniosków formalnych nie można głosować od tego, kto jest przeciw. Wniosek się składa po to, żeby go głosować tak jak jest – kto jest za. Przepraszam, dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Postępuję zgodnie z regulaminem przyjętym przez państwa. Jeżeli ktoś nie rozumie, trudno.

Proszę bardzo, kto jest za wnioskiem pana Boguckiego, proszę o podniesienie mandatu. Aby odczytać uchwały. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy głosy liczyć.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Kto jest za wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu.

Czy Komisja Skrutacyjna może przystąpić do liczenia?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 12, drugi – 3, trzeci – 19, czwarty – 12, piąty – 10, szósty – 7, siódmy – 11, ósmy – 35, dziewiąty – 13, dziesiąty – 6, jedenasty – 1, dwunasty – 29, trzynasty – 22, czternasty – 9, piętnasty – 7, szesnasty – 14, siedemnasty – 0, osiemnasty – 4.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciw wnioskowi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Siedemnasty – 4 głosy.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 27, drugi – 22, trzeci – 2, czwarty – 19, piąty – 19, szósty – 15, siódmy – 29, ósmy – 1, dziewiąty – 19, dziesiąty – 17, jedenasty – 20, dwunasty – 0, trzynasty – 13, czternasty – 7, piętnasty – 7, szesnasty – 10, siedemnasty – 4 i osiemnasty – 7.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Możemy prosić o werdykt? Mogę prosić Komisję Skrutacyjną o werdykt?

Ponieważ liczenie się przedłuża, proszę państwa, jest kolejny wniosek formalny, właściwie są 4 wnioski formalne tej samej treści z regionu Dolny Śląsk, Pomorze Zachodnie, Gdańsk i Małopolska. Odczytam go: „Wnioskuję, by prezydium zjazdu eliminowało z listy dyskutantów kolegów, którzy zgłosili się do dyskusji i nie stawili się na sali obrad. Nie należy tym kolegom umożliwiać dalszego zgłaszania się do dyskusji. Jest to obraźliwe zachowanie się w stosunku do pozostałej części delegatów” [oklaski].

Czy ktoś chciałby się wypowiedzieć przeciw temu wnioskowi? Nie widzę. Dziękuję. Jest, przepraszam. Sektor siódmy. Nie wiem, który jest tam mikrofon. Mikrofon nr 10.

ZBIGNIEW PELA

Zbigniew Pela, Region Świętokrzyski, 32018. Proszę państwa, ja zgłaszałem zmianę grupy tematycznej dyskusji, zgodnie z sugestią i przyjętym wnioskiem.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, to miała być wypowiedź przeciwko wnioskowi, a nie obrona własnej osoby.

ZBIGNIEW PELA

Nie, nie. Również obrona przeciwko wnioskowi jest, dlatego że inni również mogą być w takiej sytuacji, jak ja. Dlatego że po przerwie nie zgłoszono tych poprawek, tych uzupełnień do dyskusji, zgodnie z przyjętym wnioskiem zgłoszonym przez prof. Geremka.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Mogę podać wynik.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyników w głosowaniu poprzednim.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podaję wynik, że za tym wnioskiem formalnym w sprawie odczytywania uchwał za wnioskiem głosowało 218 delegatów, przeciw 233. Czyli wniosek został oddalony.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, kto jest za tym, aby eliminować z listy dyskutantów kolegów, którzy zgłosili się do dyskusji i nie stawili na salę obrad, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek przeszedł.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę bardzo o zabranie głosu pana Andrzeja Gwiazdę, przygotuje się pan Zenon Biender, Region Białystok. Czy jest pan Gwiazda na sali? Dziękuję. Proszę o zabranie głosu pana Zenona Biendera.

Przepraszam bardzo, w trybie nagłym chce zabrać głos przewodniczący sekcji I. Przepraszam pana Biendera. Za chwileczkę udzielimy głosu.

Proszę, pan Aleksander Labuda.

ALEKSANDER LABUDA – członek Komisji Programowej

Tutaj nie chodzi o tryb nagły, tylko o zorganizowanie pracy. Chodzi mi o to, abyśmy mogli wspólnie ten dokument konstruować. Ja bardzo przepraszam, że tutaj wyrażę opinię na temat dwóch poprzednich głosów. Myśmy starali się szalenie uważnie słuchać, szczególnie pana, który czytał swój tekst, i niestety tam ani jednej propozycji pod adresem tej części tekstu, nad którą obecnie dyskutujemy, nie było. To taka uwaga pierwsza.

I druga – organizacyjna. Jeżeli ktoś proponuje wniesienie czy skreślenie czegoś w części programu, którą teraz omawiamy, bardzo bym prosił, aby dyskutant po wygłoszeniu swoich kwestii zgłaszał się do nas do stolika i jeżeli ma propozycję pisemną, to my ją będziemy brali pod uwagę. Funkcjonujemy w tej chwili jako sekretariat, prawda. A jeżeli nie ma tego na piśmie, to będziemy tekst razem uzgadniali i na gorąco redagowali. W ten sposób będziemy wspólnie mogli ten tekst naszego programu budować. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Zenon Biender, Region Białystok, przygotuje się Bogdan Lis, Region Gdańsk.

ZENON BIENDER

Proszę państwa, chciałem poruszyć sprawę chyba bardzo ważną, bo sprawę demokracji w naszym działaniu, w naszym związku.

Przede wszystkim z tej trybuny bardzo często słyszeliśmy, że pracujemy w okresie wyjątkowym i faktycznie w takim okresie pracujemy. Jednak uważam, że to stwierdzenie zobowiązuje nas w jakiś sposób, ażeby zostało odzwierciedlone w programie działania. Przede wszystkim chodzi o to, w jaki sposób będą podejmowane decyzje w tym okresie wyjątkowym. W każdym, uważam, okresie demokratyczny sposób podejmowania decyzji jest nieodzowny.

Chodzi tylko o to, że same formy funkcjonowania demokracji są inne i uważam, że w programie powinien być zapis, który będzie w jakiś sposób określał, co i kiedy możemy uznać za okres szczególnie wyjątkowy. Przede wszystkim myślę, że można to uznać, kiedy władze stworzą jakąś sytuację alternatywną, gdzie trzeba będzie natychmiast podjąć decyzję. Poza tym oczywiście okresy, kiedy jest stosowany protest przeciwko władzom, czy to w postaci strajku, czy gotowości strajkowej. Uważam, że wtedy forma demokratycznego podejmowania decyzji jest tym bardziej obowiązkowa, ponieważ decyzje muszą być bezwzględnie słuszne, bezwzględnie prawidłowe, no i jakieś realne. Takie decyzje, myślę, że mogą być podjęte tylko wtedy, kiedy będzie odpowiednie rozeznanie nastrojów świata pracy, nastrojów mas. I to właśnie, uważam, powinno być zaznaczone w jakiś sposób w programie.

Następną sprawą, którą chciałem poruszyć, to jest sprawa prowadzenia negocjacji. Uważam, że program powinien określać, w jakich warunkach możemy przystąpić do negocjacji. Przede wszystkim nie możemy, uważam, przystąpić do negocjacji wówczas, kiedy władze prowadzą po prostu ofensywę, kiedy władze są w ostrej po prostu ofensywie, czy to propagandowej, czy jakiejś innej, bo takie negocjacje, takie rozmowy i zawarty w wyniku tych negocjacji kompromis budzi poważne zastrzeżenia wśród ludzi pracy. No i oczywiście na pewno nie będzie kompromisem korzystnym. Uważam, że nim zostanie zawarty kompromis, również trzeba po prostu znać, jakie są nastroje świata pracy i na ile w tym kompromisie możemy pójść na ustępstwa. Bo inaczej zawierane kompromisy po prostu odbijają się niekorzystnie i ludzie tego nie przyjmują.

Poza tym jeszcze taką sprawę chciałem poruszyć, jak sprawa akcji protestacyjnej. No, może mówiąc tu tak jakoś lapidarnie i językiem takim, jak tu często było mówione, że kiedy postawimy wojsko na pierwszej linii frontu bez oddania jakiegokolwiek strzału, bez osiągnięcia jakiegokolwiek zwycięstwa, każemy im wrócić z powrotem – jest to naprawdę jakieś demobilizujące i odnosi skutki ujemne. To również powinno być jakoś ujęte w programie.

Jest okres, proszę państwa, kiedy w wyniku trudności materialnych, trudności życiowych, następuje radykalizacja nastrojów społeczeństwa. My, jako związek, oczywiście to widzimy i nie możemy być obojętni. Nie możemy tylko stopować tych nastrojów, ale uważam, że w jakiś sposób musimy je ujmować w ramy organizacyjne, nadawać kierunki organizacyjne. Bo jeżeli będziemy nadal stopować to, to może nadejść taki okres, że nie opanujemy żywiołowości.

Jeszcze ostatnią sprawę, którą chciałem poruszyć, to jest sprawa informacji. Chodzi mi przede wszystkim, żeby program przewidział takie coś, jak jakaś wymiana doświadczeń, wymiana po prostu doświadczeń między komisjami zakładowymi. Proszę państwa, w tej chwili, jeżeli mówimy, że komisje zakładowe nie pracują dobrze, to musimy poszukać przyczyn ze strony innej. Bo poprzednie MKZ stwarzały komisjom zakładowym jakby jakąś formę wymiany, jakąś platformę wymiany tych doświadczeń, uzgadnianie form pracy, mimo często kłótni i jakichś różnic, ale to było ważnym instrumentem w pracy komisji. I musimy właśnie zastanowić się nad tym, żeby program przewidział, w jaki sposób komisje mogą wymieniać swoje doświadczenia, swoje po prostu formy pracy. To, co miałem, dziękuję państwu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze pan Bogdan Lis, przygotuje się Stanisław Jałowiecki[16], Śląsk Opolski.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_031_19810930]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_032_19810930]

BOGDAN LIS

[Brak fragmentu nagrania]

…wszystkim sprawy demokracji wewnątrzzwiązkowej oraz sprawę ekspertów, która była tutaj wielokrotnie poruszana.

Dotychczasowe działania naszego związku przez ten okres, od sierpnia do dnia dzisiejszego, do dnia zjazdu budzić mogą wiele kontrowersji, dlatego że nie wszystko, co chcieliśmy osiągnąć, osiągnęliśmy. Nie wszystko przebiegało tak, jak byśmy sobie życzyli. Popełnialiśmy wiele błędów i wiadomo było, że tego typu błędy będziemy popełniać. Będziemy je popełniać w okresie następnej kadencji, gdyż ci wszyscy, którzy są obecnie działaczami związkowymi, nie uczyli się tego przez długi okres czasu – uczył ich dopiero ten okres posierpniowej odnowy, tzw. odnowy zresztą.

Proszę państwa, najlepszymi gwarancjami są te, których sami sobie udzielimy. I jeżeli zgodziliśmy się tutaj na scentralizowaną władzę, na pewnego rodzaju dyktaturę, jak Lechu [Wałęsa] mówi, to powinniśmy też powiedzieć sobie i zabezpieczyć się w jakiś określony sposób przed tym, żeby ta scentralizowana władza i ta dyktatura nie zaczęły kierować się przeciwko nam samym. To znaczy jest ona wtedy korzystna, gdy służy umacnianiu jedności związku, służy przede wszystkim związkowi. Natomiast należy powiedzieć jednocześnie, że czasem dyktatura, czasem scentralizowana władza może służyć poddawaniu związku i należy pewnego rodzaju zabezpieczenia tutaj mimo wszystko, mimo tego, że mamy do siebie nawzajem zaufanie, zastosować.

Ja proponuję, aby następne zebranie, następny zjazd delegatów, Krajowy Zjazd Delegatów zorganizować nie za rok, lecz za pół roku. Mianowicie dlatego, że przy władzy scentralizowanej może dojść nawet do tego, że działacze związkowi nie będą w stanie zwołać tego zjazdu sami, jeżeli takich gwarancji nie będzie.

Sprawa następna – sprawy ekspertów. Jest oczywiste, że doradcy, eksperci są nam potrzebni i wszyscy ci, którzy występowali tutaj z pozycji całkowitego wyeliminowania i doradców, i ekspertów, są po prostu moim zdaniem nieodpowiedzialni. Dlatego że nie ma możliwości działania związku bez korzystania z rad doradców, z rad ekspertów. Rzecz w tym, aby wprowadzić ten podział, o którym ja już tutaj powiedziałem: doradcy, eksperci – oraz ustalić kryteria doboru ekspertów, kryteria ich powoływania. Ja mam projekt uchwały w tej sprawie, którą chciałbym odczytać później. Projekt podpisany przez kilku delegatów zarówno z Regionu Gdańskiego, Łódzkiego, Warszawskiego, Bydgoskiego.

Chciałbym jeszcze jedno tutaj powiedzieć, proszę państwa. Wiele słów gorzkich kierowano pod adresem ekspertów, natomiast wydaje mi się, że zjazd, bez względu na to, jak ta współpraca wyglądała, powinien tutaj również ekspertom za ich dotychczasową działalność podziękować. Podziękować w imieniu wszystkich członków związku.

Zanim przeczytam treść uchwały, chcę powiedzieć jeszcze jedno, mianowicie bardzo ważną sprawą w naszym związku, wśród władz związkowych, jest podział kompetencji. Bez jasnego podziału tych kompetencji i personalnej odpowiedzialności za poszczególne działy nie ma możliwości prawidłowego funkcjonowania związku. Mieliśmy przykład, była sprawa delegatury w Stanach Zjednoczonych, o której nikt nic nie wie. Ja zajmowałem się również przez pewien okres czasu działem zagranicznym i tu mogę stwierdzić, że ani ja, ani ci wszyscy, którzy mieli tutaj zagwarantowany wpływ poprzez udzielenie pełnomocnictw przez KKP, nic na ten temat nie wiedzą i takich delegatur za granicą nie otwieraliśmy. Być może, kierownik Działu Zagranicznego będzie mógł na ten temat więcej powiedzieć. W każdym bądź razie działacze, którzy byli odpowiedzialni za Dział Zagraniczny, takich delegatur nie powoływali.

Proszę państwa, ja postaram się przeczytać treść uchwały, projekt uchwały w sprawie ekspertów. Wyszliśmy z założenia, że wraz z zakończeniem kadencji dotychczasowych władz krajowych związku wyczerpał się jednocześnie mandat powołanej Rady Programowo-Konsultacyjnej oraz mandat ekspertów znajdujących się w OPSZ-ecie. I nowe władze powinny zacząć to wszystko od nowa, to znaczy powołać ekspertów na podstawie nowych kryteriów…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale uchwała nie jest w tej chwili przedmiotem dyskusji.

BOGDAN LIS

Ja proponuję treść tej uchwały do ewentualnie – po jej podjęciu – do uchwał programowych związku. Dlatego jest to element dyskusji.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przed chwilą przegłosowano, że nie dyskutujemy teraz uchwał. Poza tym minął pana czas, wobec czego jestem zobowiązany zapytać sali, czy ma pan zabierać głos dalej.

Proszę o podniesienie ręki do góry. Dziękuję. Kto jest przeciw?

Komisja Skrutacyjna, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, żeby kolega Lis kontynuował.

BOGDAN LIS

Przeczytam króciutko, postaram się szybko.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

BOGDAN LIS

„I Zjazd NSZZ »Solidarność« uznaje, że wraz z zakończeniem kadencji dotychczasowych władz krajowych związku wyczerpał się mandat Rady Programowej OPSZ oraz kierownika OPSZ. Dalsza działalność związku wymaga jasnego określenia kryteriów powoływania doradców KK, którzy stanowiliby też Radę Programową OPSZ, oraz sprecyzowania ich uprawnień. Dotychczasowy stan rzeczy w tym względzie budzi bowiem wiele zastrzeżeń wśród członków związku i nie służy jego sprawności i skuteczności działania.

W związku z powyższym I Krajowy Zjazd »Solidarności« postanawia, iż doradcami KK mogą być osoby spełniające następujące kryteria:

1. Ich przeszłość stanowi gwarancję szczerego oddania sprawie, którą reprezentuje »Solidarność«, to jest praw ludzi pracy, demokratyzacji naszego państwa, przestrzegania w życiu publicznym zasad praworządności, uczciwości i rzetelności.

2. Nie istnieją wątpliwości co do motywów przyłączenia się do ruchu wolnych związków zawodowych, w szczególności istotne jest tu, czy kandydat na doradcę nie stosował w przeszłości zasady wiązania się z tymi, którzy reprezentują siłę.

3. Są zatrudnieni na stałe przez związek. Od zasady tej może być uczyniony wyjątek w wypadku osób o szczególnych kwalifikacjach i wyjątkowych zasługach dla polskiej demokracji. W każdym jednak wypadku doradca musi być w pełni dyspozycyjny.

4. Reprezentują zweryfikowaną społecznie wiedzę z dziedziny polityki społecznej, ekonomii, prawa lub praktycznej wiedzy społeczno-politycznej. Szczególnie istotnym elementem oceny powinny być tu praktyczne wyniki działań w okresie posierpniowym.

5. Reprezentują wysoki poziom moralny w życiu publicznym i osobistym.

6. Gwarantują, iż przy wydawaniu opinii uwzględniać będą jedynie bezpośrednie i długofalowe cele związku ustalone w programie.

7. Doradcy KK uczestniczą w jej posiedzeniach i mogą także uczestniczyć w posiedzeniach Prezydium KK.

8. Doradcy KK zabierają w zasadzie głos przed rozpoczęciem dyskusji, naświetlając będące na porządku dziennym problemy z punktu widzenia swej wiedzy. W trakcie dyskusji, w razie wątpliwości, KK może udzielić głosu doradcy przed głosowaniem.

9. Doradcy mają obowiązek udzielić odpowiedzi ustnej lub pisemnej na pytania przedstawione im przez Prezydium KK lub przewodniczącego KK lub KK.

10. Doradca może udzielić odpowiedzi na pytania dotyczące kwestii będącej przedmiotem zainteresowania związku, przedstawione przez poszczególnych członków KK lub ich grupę. Ma jednak obowiązek zawiadomić o tym KKP.

11. Doradcy mogą brać udział w rokowaniach z władzami, przekazując swoje sugestie w czasie negocjacji wyłącznie na piśmie negocjatorom, którymi obowiązkowo muszą być członkowie władz związku pochodzący z wyboru.

12. Oficjalne stanowisko związku może być przedstawione wyłącznie przez działaczy związku pochodzących z wyboru.

13. Członkowie związku będący we władzach związku nie mogą pełnić jednocześnie funkcji oficjalnych doradców związku.

14. Doradcy nie mogą występować na zewnątrz jako oficjalni przedstawiciele związku.

15. Doradców KK i kierownika OPSZ powołuje się na wniosek prezydium lub co najmniej 10 członków KK, po uprzednim stwierdzeniu, iż odpowiadają oni kryteriom ustalonym w niniejszej uchwale. Kierowników oddziałów OPSZ powołuje Prezydium KK na wniosek kierownika OPSZ. Prezydium KK lub przewodniczący KK może powoływać ekspertów, których zadaniem jest sporządzanie opinii w konkretnej sprawie. Ekspertów powołuje się spośród uznanych specjalistów różnych dziedzin. Ekspert może otrzymać wynagrodzenie za swoją pracę, jeśli wyraża takie życzenie. Powołanie na eksperta może dotyczyć konkretnej opinii lub sprawy; w tym drugim wypadku nie może trwać jednak dłużej niż 3 miesiące”.

To jest treść projektu uchwały. Ja dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabiera pan Stanisław Jałowiecki. Region Śląsk Opolski. Przygotuje się Jan Musialski[17], Region Śląsko-Dąbrowski.

STANISŁAW JAŁOWIECKI

Proszę państwa, chciałbym się na moment oderwać od dość drobiazgowego programu Komisji Programowej. Chciałbym przejść do paru zasad, które – wydaje mi się – są zasadami ważnymi, a zarazem powinny kierować i rządzić trochę naszym programem.

Otóż może zacznę od konstatacji pewnych sprzeczności, które pojawiały się w życiu naszego związku od samego początku i których ślad ciągle widać w programie, i które prawdopodobnie będą nas trapić przez następne kolejne miesiące i być może także lata. Jakie to sprzeczności, jakie problemy z rozwiązywaniem tych sprzeczności tutaj widzę? Otóż jedna z pierwszych podstawowych sprzeczności, która właśnie tak silnie odcisnęła się na życiu naszego związku, to sprzeczność pomiędzy makrostrukturalnym ujęciem naszego związku a mikrostrukturalnym, to znaczy między tendencją do tworzenia wielkich struktur i tendencją do tworzenia struktur małych. Wiadomo, od pewnego czasu lansowana była koncepcja struktur wielkich. Wiele tu było uzasadnień, np. uzasadnień tego typu, że te właśnie wielkie struktury to są struktury prężne, są to struktury skuteczne, struktury, które szczególnie są sprawne i skuteczne w przypadku strajku.

Mnie się wydaje, że ostatnia praktyka, ostatnich miesięcy pokazała, że są pewne negatywne tendencje w działaniu tych wielkich struktur i że np. strajk wcale nie jest tak łatwo rozpętać, wręcz przeciwnie – te wielkie struktury mają tendencję do wyhamowywania strajków. Wydaje mi się także, że ta koncentracja organizacyjna w wielkich właśnie strukturach powodowała, że doszło do stworzenia całego szeregu białych plam na mapie naszego związku, mapie geograficznej naszego związku. I te małe plamy były dodatkowo jeszcze jak gdyby bielone przez nadmierną koncentrację właśnie w tych wielkich strukturach.

Myślę, że tu na tej tendencji pozostał ślad naszego myślenia z okresu tego 35-lecia, kiedy tendencja do gigantyzmu przesłoniła nam cele związku. Sądzę, że trzeba by się tu odwołać do znanego hasła Schumachera, że „małe jest piękne”, i nie tylko jest piękne, ale jest chyba bardziej efektywne i to jest sprawa bardzo ważna.

Chciałbym i tu postuluję, aby w nowym programie ta tendencja do zmniejszenia struktur związkowych znalazła większy i bardziej daleko idący wyraz.

Druga sprawa i druga sprzeczność, która, proszę państwa, wydaje mi się ważną sprzecznością, wielokrotnie tu już zresztą podkreślaną, to jest sprzeczność między tendencją do demokracji i niedemokracji. Nie demokracji, która często jest argumentowana tym, że jest to właśnie bardziej skuteczna tendencja, że te tendencje są bardziej efektywne. Wydaje mi się, że musimy sobie to bardzo wyraźnie powiedzieć, że ta sprzeczność akurat, ta sprzeczność, o której mówię, jest sprzecznością niezwykle ważną – jej rozwiązaniu trzeba poświęcić szczególnie wiele uwagi. Że my ciągle będziemy pod ciśnieniem bieżących potrzeb, które będą wymagały decyzji skutecznych i szybkich, prawda, centralistycznie podejmowanych, i tendencji długofalowych, które wymagają od nas właśnie tej demokracji. Demokracji, która jest celem naszego całego społeczeństwa.

Trzecia, proszę państwa, sprzeczność, to jest sprzeczność, którą można by nazwać sprzecznością pomiędzy działaniami w obrębie systemu i działaniami przeciwko systemowi. Rzeczywiście, moment powstania „Solidarności” spowodował już automatycznie, że mamy do czynienia z zupełnie nowym systemem, ale od tego momentu, kiedy „Solidarność” powstała, i kiedy utworzył się ów nowy system, właściwie całe działania „Solidarności” były działaniami w obrębie tego nowego systemu. Natomiast dopiero ostatnie miesiące są miesiącami, w których próbuje się podważyć ten nowy już właśnie układ, z „Solidarnością” w tym właśnie układzie. I to są dopiero pierwsze jaskółki tego działania. Wydaje mi się, żeby myśleć o daleko idącej poprawie, należałoby te właśnie działania wzmocnić, to znaczy działania, które u nas zostały zasygnalizowane poprzez działania na rzecz nowych rad narodowych, nowego Sejmu, nowego samorządu. Są to ostatnie pierwsze jaskółki. Do tej pory dopiero działaliśmy, działaliśmy ciągle w obrębie tego nowego systemu, stworzonego przez sam akt powstania „Solidarności”.

Kolejna, proszę państwa, sprzeczność, która wydaje mi się bardzo ważna, to sprzeczność pomiędzy działaniami „Solidarności” zorientowanymi na przeszłość, powtarzam jeszcze raz – na przeszłość, i działania o charakterze perspektywicznym, przyszłościowym. Otóż przez długi okres czasu znowu była ta tendencja do odbrązawiania przeszłości, do dania zadośćuczynienia całemu społeczeństwu za 36 lat zakłamania. Działanie rewindykacyjne, które tu same słowo wywołało określone kontrowersje, ale te działanie rewindykacyjne były głównym nurtem działań „Solidarności”, natomiast działania perspektywiczne, prognostyczne, były niesłychanie rzadkie.

Wydaje mi się, że nie tylko słowo „program” obliguje nas do tego, żebyśmy tej przyszłości poświęcili więcej uwagi, ale po prostu musimy właśnie na to zwrócić zdecydowanie więcej uwagi, aby ciągle nie wracać, nie wracać i nie zadośćuczynić społeczeństwu tych krzywd, które przez 36 lat doznawało.

Kolejny, proszę państwa, punkt, który…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, przepraszam pana bardzo, czas minął, muszę zapytać sali, czy ma pan kontynuować. Kto jest za? Dziękuję. Kto przeciw? Dziękuję bardzo. Proszę. Proszę dalej mówić.

STANISŁAW JAŁOWIECKI

Kolejna sprawa, to jest sprzeczność między działaniami konstrukcyjnymi i destrukcyjnymi. I znowu historia tegorocznego działania „Solidarności” była taka, że w większości przypadków były to o charakterze destrukcyjnym. Co ja przez to rozumiem? Rozumiem, że widzieliśmy, jak nie należy robić pewnych rzeczy, natomiast mieliśmy ogromne problemy ze wskazaniem, jak należy to właśnie robić. Ja myślę tu szczególnie o np. sporcie, myślę o wypoczynku, myślę o kulturze. Widzieliśmy już natychmiast w sierpniu, w ubiegłym roku, co jest złe, co należy zlikwidować. Odbiło to się szczególnie na sporcie, na wypoczynku, na kulturze robotniczej. Natomiast brak było ciągle recept i do tej pory tych recept nie mamy na temat tego, jaka koncepcja wypoczynku dla robotnika, jaka koncepcja sportu masowego, jaka np. koncepcja sportu wyczynowego. Tu są pewne minusy i tego nie znajduję w należytym odbiciu w programie tym przedstawionym nam do czytania.

Kolejny, proszę państwa, problem, to jest ten odwieczny już spór, dopiero roczny, ale już odwieczny spór pomiędzy „Solidarnością” jako ruchem obywatelskim i ruchem pracowniczym. Tu akurat wydaje mi się, że jest to spór całkowicie pozorny, że jest to spór całkowicie pozorny. Dlatego po prostu, że człowieka nie da się podzielić na dwie części, na część, na część tego człowieka, która jest w zakładzie pracy, i część człowieka, która jest poza tym zakładem pracy. Są to części absolutnie ze sobą związane i nie wolno nam myśleć chyba nawet na ten temat tak, że możemy sprowadzić ruch nasz związkowy do ruchu tego tzw. czysto związkowego w cudzysłowiu. Nam tego po prostu zrobić nie wolno, dlatego po prostu, że człowiek się na te dwie niezależne połowy podzielić nie da.

Sprawa wreszcie ostatnia, nad którą się chciałem krótko zatrzymać, to jest zupełnie ostatnia sprzeczność, jaka się niedawno pojawiła w naszym życiu związkowym, sprzeczność, której dawniej nie było. Jest to sprzeczność między działaniami wzmacniającymi siłę polityczną związku a działaniami związku na rzecz wydobycia kraju z kryzysu.

Otóż to wygląda dość paradoksalnie, ale wydaje mi się, że np. ostatnia akcja Prezydium KK, zmierzająca do ustalenia samorządu, tak jak to zostało ustalone, wzmacnia siłę polityczną związku. Związek stał się przez tę decyzję politycznie silniejszy, natomiast nie była to akcja na rzecz wyciągnięcia kraju z kryzysu. Samorząd był tu ostatnią szansą, szansą pod warunkiem, jeśli zostanie w całości spełniona. Inaczej działa coś, co można by nazwać prawem kumulujących się reszt, niespełnionych reszt, które to niespełnione reszty nie osłabiają systemu, nie wyciągają kraju z kryzysu, natomiast przyczyniają się do wzmacniania systemu i jednocześnie do pogłębienia tego właśnie kryzysu. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Głos ma pan Jan Musialski, Region Śląsko-Dąbrowski, przygotuje się pan Jacek Bukowski, Region Mazowsze.

JAN MUSIALSKI

Swoje wystąpienie chcę poświęcić sprawie, która ze względu na wymagany charakter formuły zapisu szczegółowego nie znalazła się w dokumentach programowych, opracowanych w przerwie pomiędzy I i II częścią zjazdu. Jej wagi jednak nie sposób przecenić w aktualnej, nie tylko tej na dziś aktualnej, sytuacji związku, który zawiera elementy ruchu społecznego, a więc działa jakby ponad jednostkowym zakładem pracy.

Mam przed sobą projekt uchwały programowej, gdzie napisano: „Stanowimy organizację, która łączy w sobie cechy związku zawodowego i wielkiego ruchu społecznego. Zespolenie tych cech stanowi o naszej organizacji”. Otóż znakomita część członków „Solidarności”, członków naszego związku, zatrudnionych jest w niewielkich zakładach pracy, których załogi nie przekraczają liczby 250 osób.

Opierając tę swoją wypowiedź na swoich rocznych doświadczeniach, chcę powiedzieć, że nie wyobrażam sobie życia związku w tych małych liczebnie środowiskach zawodowych, a przez to borykających się z dość szczególnymi trudnościami, przez to właśnie, że są nieliczne, bez możliwości zwolnienia z obowiązków zawodowych przewodniczącego komisji zakładowej. W myśl obowiązujących przepisów prawnych – dekretu o radach zakładowych: dekret z 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (DzU nr 8, poz. 36 i z 1947 r., nr 24, poz. 92), w zakładach pracy zatrudniających powyżej 250 osób może być zwolniony jeden członek rady zakładowej od pełnienia czynności zawodowych.

Jakiż sens merytoryczny ma taka argumentacja prawna, jeśli równolegle 85-osobową załogą np. kieruje 1 dyrektor, 3 zastępców dyrektora, główny księgowy, kilku głównych specjalistów i liczni, nierzadko prześcigający się w egzekwowaniu pracy, kierownicy. Ludzie ci niewiele mają wspólnego z obroną praw podległych sobie pracowników. Musi więc budzić naturalny sprzeciw stwierdzenie, że w nielicznych środowiskach zawodowych niepotrzebny jest związkowiec na etacie, bo jest ich niewielu.

W dyskusjach, jakie dotąd prowadziłem na ten temat, pojawiają się jednak kontrowersje. Odnoszę wrażenie, że jakby ranga małego zakładu pracy, w znaczeniu niewielkiej społeczności zawodowej, była niższa niż ranga określonej większej społeczności w dużym zakładzie pracy. Jest to myślenie i niesolidarne, jak sądzę, i nieprzekonywujące. Dla przykładu, służby inwestycyjne, sądzę, że w całym kraju pozostają ciągle odcinkiem działalności gospodarczej naszych decydentów, gdzie milionowe środki wypracowywane przez liczne załogi pracownicze są marnowane. Idą po prostu w błoto. Można i trzeba temu zapobiec poprzez m.in. realizację celów statutowych związku w tych małych środowiskach zawodowych.

Nie budzi kontrowersji fakt, że życie związku w zakładzie pracy jest zależne od inicjatywy i operatywności komisji zakładowej. Kontrowersje budzi jednak postulat o zwolnienie z czynności zawodowych jednego członka komisji. Nie możemy uznać jako odpowiednie przepisy o radach zakładowych obecnie, zwłaszcza w czasie istnienia i pracy „Solidarności”. Twierdzę ponadto, że wielość elementów merytorycznej działalności związku jest i musi być taka sama w małym i dużym zakładzie pracy. Różnice są widoczne, kiedy porównamy działalność administracyjną komisji zakładowych dużego i małego zakładu pracy. Działalność merytoryczna, powtarzam, musi być taka sama. Wymaga to sporej pracy, wysiłku, jak wszyscy wiemy, i czasu. Nie łudźmy się więc, walka [ze] złudą jest naszym niemal stałym obowiązkiem – komisja zakładowa nie może pracować skutecznie, jeśli jej przewodniczący i wszyscy pozostali członkowie są ze zdwojoną energią pędzeni przez kierownictwo przedsiębiorstwa do roboty. A jeśli tak się nie dzieje w tej chwili, to tak się stanie bezzwłocznie, niezwłocznie, szybko.

Poddaję więc pod uwagę zjazdu, najwyższego forum związku, jego najwyższej władzy, mój wniosek. Proponuję przyjęcie takiej formuły działania związku, aby związek skutecznie wyraził swoje stanowisko w tej sprawie w przygotowywanym projekcie ustawy o związkach zawodowych, a doraźnie stworzył takie mechanizmy, które umożliwią zwolnienie z czynności zawodowych wyłącznie wtedy, kiedy załoga tego żąda, przewodniczącego lub innego członka komisji zakładowej, a więc jedną osobę niezależnie od stanu zatrudnienia. Wtedy załoga sama zdecyduje o celowości takiego działania, a ponadto przestaje być zasadny argument o nadmiernym tworzeniu funkcji etatowych w związku. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Jacek Bukowski, Region Mazowsze, przygotuje się Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk.

JACEK BUKOWSKI

W momencie, kiedy dostałem małą książeczkę, która się nazywa Projekt uchwały programowej naszego zjazdu, przeczytałem starannie bardzo pierwsze rozdziały i wrażenie moje na początku było jednoznaczne: nasz program jest i za długi, i za krótki zarazem, a poza tym trochę mdły, trochę zbyt górnolotny.

A potem, jak przeczytałem po raz drugi i po raz trzeci tę samą książeczkę, to pomyślałem sobie, że w gruncie rzeczy dobrego programu napisać nie można. Chociażby z tego powodu, że nasza taktyka działania musi być dostosowywana do sytuacji, która nie zależy tylko od nas. Zarazem związek nasz jest organizacją wielopoglądową, są w nim ludzie o różnej proweniencji, jedni tutaj przyszli z KPN, inni przyszli z PZPR. Jedni przyszli z ruchów socjalizujących, inni przyszli z ruchów chadeckich. Zresztą siłą naszego związku jest właśnie to, że nasz związek jest organizacją wielopoglądową. Łączy nas – mówię tutaj rzecz powszechnie znaną – łączy nas opór przeciwko temu, co było złe w ciągu ostatnich 35 czy 36 lat w naszym państwie.

Zapewne, gdyby ciśnienie tego zła ustało, związek nasz rozpadłby się na związek ściśle zawodowy, może nawet na szereg związków branżowych, oraz na organizacje o charakterze politycznym, dlatego że ludzie, zwłaszcza działacze związkowi, mają wyraźne przekonania.

Czy można stworzyć wstęp, rozdział Kim jesteśmy, skąd wzięliśmy się i dokąd dążymy, czy można stworzyć taki rozdział, żeby zaspokoić aspiracje wszystkich? Moim zdaniem nie. Jedni będą bardzo protestować, kiedy się wymienia drugich, inni będą protestować w stronę przeciwną. Wydaje mi się, że tak jak powiedział dzisiaj ks. Tischner, musimy, mając świadomość naszej odpowiedzialności za kraj, naszej odpowiedzialności za tożsamość związku, musimy uszanować przekonania innych i w naszej deklaracji programowej nie możemy forsować stanowisk poszczególnych tendencji politycznych czy społecznych.

Sądzę, że bardzo wiele kontrowersyjnych wniosków albo uchwał właśnie w związku z tym można byłoby dyskutować po uchwaleniu naszego programu i tych pierwszych rozdziałów, a zarazem po wyborach. Wydaje mi się, że wówczas atmosfera byłaby mniej zażarta i o wiele na naszym zjeździe lepsza, a zarazem – bo przecież nie mam tu mówić o naszym zjeździe, tylko o programie związku – a zarazem byłaby to taka atmosfera, która by cementowała w rezultacie nasz związek. Dlatego że różnorodność naszych przekonań tutaj to jest zarazem różnorodność przekonań naszych członków, z tym może tylko, że nasi członkowie spodziewają się od nas, że my znajdziemy z tej sytuacji wyjście. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk, przygotuje się Jerzy Lasocki, Region Małopolska.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Szanowne delegatki, szanowni delegaci! Prawdę mówiąc, chciałbym w tej chwili wyrazić zdziwienie, że mimo pracy zespołów problemowych, mamy w tej chwili ogromnie długie listy dyskutantów i obawiam się o skuteczność naszej dyskusji programowej. Zjazd jest również elementem struktury związku. Jeżeli wspólnie nie zmienimy stylu pracy tego zjazdu, to będzie on odbiciem skuteczności całej struktury naszego związku. W tej sytuacji proponuję, abyśmy przede wszystkim określili podstawowe kierunki działania, ograniczyli zasięg dyskusji programowej, a wszystkie kwestie szczegółowe i sporne przenieśli do aneksu programowego.

Poza tym zastanówmy się, co jest siłą naszego związku. Siłą jest właśnie 10 mln ludzi o zróżnicowanych poglądach, pełnych zapału, których zapał ciągle jeszcze nie jest wykorzystywany. Musimy stworzyć taką strukturę związku, która uruchomi ten zapał ludzi. Stąd też, im szersze będą struktury, im bardziej otwarte, tym większą szansę będziemy mieli na wykorzystanie tej energii ludzkiej.

Proponuję, aby w związku z niedoskonałościami naszego statutu, który jest elementem struktury, po zakończeniu wyborów powołać zjazdową komisję ds. statutu, która będzie pracować permanentnie i przygotowywać doskonalące zmiany w naszym statucie.

Dlatego też chciałbym zaproponować jeszcze inną zmianę w dalszym toku naszej pracy, a mianowicie, aby zmienić tę dyskusję plenarną, do której zapisało się 200 delegatów, jak przed chwileczką sprawdziłem, na dyskusję w trzech zespołach programowych. Jeżeli jest to jeszcze możliwe i Komisja Programowa potrafi to zorganizować, uważam to za znaczną poprawę skuteczności obrad naszego zjazdu. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Jerzy Lasocki, Małopolska, przygotuje się Henryk Jakubiak[18] z Dolnego Śląska.

JERZY LASOCKI

Szanowni delegaci i goście, zabieram głos w sprawie pewnych zagadnień związanych z życiem związku, z tym, co będzie nas w najbliższej przyszłości czekać. Otóż na stronie 34 projektu uchwały programowej istnieje teza 31, którą cytuję: „Decyzje i działania wszystkich instancji związkowych winny opierać się na rzetelnej znajomości opinii i woli członków”. W oparciu o przytoczoną treść oraz o konieczność bezwzględnego przewidywania rozwoju sytuacji, w jakiej może znaleźć się związek w niedalekiej przyszłości w wyniku uchwalenia przez Sejm ustawy o przedsiębiorstwie, stawiam tezę: związek nasz, jego życie wewnętrzne będzie narażone w wyniku działania zapisów tej ustawy na sytuacje, w których podejmowanie sankcji prokuratorskich będzie dość częste, a sprawy sądowe oparte będą o kodeks karny, co stwarza sytuacje groźne dla związku.

Uzasadniam tezę. Powoływanie dyrektora przedsiębiorstwa według zapisów przedmiotowej ustawy odbywa się w trybie konkursu, którego wynik może być negowany przez organ założycielski lub radę pracowniczą na drodze sądowej. I tutaj jeszcze prawo karne nie ma zastosowania, ale spróbujmy śledzić dalej scenariusz wypadków. Ustawa zacznie działać od 1 października 1981 r. Sądy są niezreformowane w kierunku ich faktycznej niezawisłości. W związku z tym przewiduję…

[Brak fragmentu nagrania]

[„AS”, nr 41, s. 23:

należy oczekiwać orzeczeń niekorzystnych dla zakładów]

…i wówczas wzburzenie załogi może osiągnąć poziom, który już został osiągnięty w kopalni „Szczygłowice”, wprawdzie z innego powodu, co spowoduje np. wywiezienie dyrektora, nawet dość ostrożne, na taczkach z zakładu lub uniemożliwienie mu pełnienia funkcji, np. przez zamknięcie w sekretariacie, co również już miało miejsce. I tutaj wkracza prokurator i zaczyna się sprawa sądowa.

Uważam, że rozwój sytuacji, który przedstawiłem, jest bardzo prawdopodobny i dlatego należałoby przygotować się do takiej sytuacji, ponieważ w wypadku zaistnienia np. kilkudziesięciu spraw sądowych o negatywnym wyniku i jakichś działań niekontrolowanych w wielu zakładach, oczywiście momentalnie powstanie zagadnienie, że „Solidarność” stwarza w oparciu o uchwały sejmowe chaos w państwie. Na to powinniśmy być przygotowani, jak również przygotowane powinny być załogi, gdyż działanie ustawy idzie w tym kierunku, że z różnych spraw arbitrażowych zaczynamy wkraczać w kodeks karny, a wiadomo, że te rzeczy są bardzo trudne dla rozwiązań związkowych. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Głos ma pan Henryk Jakubiak, przygotuje się Waldemar Bartosz[19], Region Świętokrzyski. Pan Henryk Jakubiak proszony.

HENRYK JAKUBIAK

Ja chciałem mówić o strukturze i o układzie władz naczelnych związku, cośmy tutaj na tym zjeździe rozpatrywali. W wyniku rozwiązań przyjętych przez zjazd mamy prezydium jako organ wykonawczy i kierujący pracą związku, i mamy KKP jako ciało związku, które podejmuje uchwały – uchwałodawcze ciało.

Układ prezydium jest zrozumiały i został określony całkowicie przez koncepcję tutaj przedstawioną. Jest to wybieralne ciało przez KK. Skład KK w części został przyjęty rozwiązaniem zawartym w regulaminie, który mówi o tym, że 38 przewodniczących regionów wchodzi w skład KK. Jest to moim zdaniem rozwiązanie słuszne. Dopuszczono tutaj także sprawę łączenia funkcji przewodniczącego regionu z członkiem KKP. Z tym że jeśli chodzi o to łączenie funkcji, to powinno ono być ostatnim i dalej nieidącym, dalej nierozszerzalnym na następne funkcje, a to z następujących powodów. W związku jest 9,5 mln ludzi i znajdzie się dostateczna ilość ludzi zdolnych, utalentowanych i chętnych do działania. Ten związek na brak działaczy nie powinien narzekać. Poza tym taka wielofunkcyjność, to jest taki trochę omnibus, biorący się i za to, i za tamto, i za jeszcze coś innego, co zazwyczaj prowadzi do niespecjalnie starannego wykonywania tej jednej przyjętej na siebie funkcji, a nieraz wręcz uniemożliwia wykonywanie ich tylu. Poza tym taka wielofunkcyjność stanowi blokowanie dla innych ludzi, którzy by na te miejsca mogli wejść i tam pracować.

Tutaj sprawa tych 38 jest jasna. Pozostaje w KK jeszcze 69 miejsc i nad tym, kto właśnie te miejsca powinien zająć, chciałem się chwileczkę zatrzymać. Przede wszystkim uważam, że w skład KKP powinni wchodzić ludzie czynni zawodowo, podkreślam – zawodowo, to znaczy mają to być ludzie wielu zawodów, mają to być i robotnicy, i inteligencja, i wolne zawody. Natomiast podkreślam, że powinno ich być dużo, że niemożliwa jest taka sytuacja, żeby te miejsca w KK zajęli nasi działacze i wyłącznie nasi działacze etatowi. Nie znaczy to, że jest kryzys zaufania do nich. Nie! To są bardzo dobrzy ludzie, których myśmy wybrali, którzy pracują, do których mamy zaufanie, ale ich status społeczny już w pewnym sensie się zmienił. Od tego pół roku oni już nie są tymi, którzy codziennie rano wstają, korzystają z tej publicznej komunikacji na dojazdy do pracy, korzystają z tych środków piorących, których nie ma na zakładach, korzystają z tych maszyn, do których nie ma części, i z kolei ponoszą konsekwencje w zarobkach pieniężnych z powodu sytuacji istniejącej w kraju i z powodu pracy w zakładach. Dlatego, aby KK była reprezentatywna…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przypominam o konieczności mówienia na temat.

HENRYK JAKUBIAK

…aby KK była reprezentatywna, uważam, że w wyborach tych – bo statutowo to nie jest zagwarantowane – powinniśmy tam wybrać bardzo dużo ludzi czynnych zawodowo. Widzieliśmy na przykładzie innych organizacji, gdzie zdominowanie przez zawodowych działaczy spowodowało duże perturbacje, z którymi mieli ludzie mnóstwo kłopotów. Dbajmy o to, żeby właśnie zdrowo nam rósł ten jednoroczniak, żeby mu od razu od początku nie wyrastał żaden garb. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Głos ma pan Jerzy Bartczak[20], Region Dolnośląski, przygotuje się Henryk Wujec, Region Mazowsze.

WALDEMAR BARTOSZ

Przepraszam, Waldemar Bartosz, Region Świętokrzyski.

Proszę państwa, chciałbym zabrać głos na temat pracy zespołu tematycznego nr 3, a konkretnie dotyczyć to będzie systemu oświaty wewnątrzzwiązkowej.

W projekcie uchwały programowej, w tezie 28, która sporo miejsca poświęca temu problemowi, czytamy o możliwości tworzenia i powoływania tego typu instytucji, m.in. uniwersytetu związkowego, natomiast nie pojawiło się sformułowanie o istniejących już instytucjach, jak chociażby wszechnice związkowe. Z tym że tak uniwersytet związkowy, jako wyższa szkoła typu prywatnego na wzór KUL, czy też wszechnice związkowe, pracujące na dotychczasowych zasadach, prawdopodobnie nie spełniają tych oczekiwań, które wobec związku mogą mieć prawo wysuwać jego członkowie, jak również nie stwarza to sytuacji dogodnej do stworzenia ogólnego systemu kształcenia i dokształcania kadry działaczy związkowych. W związku z powyższym proponowałbym, aby w obecnej kadencji zobowiązać władze związkowe do utworzenia związkowej instytucji oświatowej o charakterze powszechnych uniwersytetów związkowych, według założeń zaproponowanych przez Region Świętokrzyski. I, jeżeli państwo pozwolicie, przedstawię pokrótce te założenia.

„1. Powszechne uniwersytety związkowe są niezależnymi od państwowego sektora placówkami oświatowymi podległymi władzom związku danego regionu, przy otwartej możliwości współpracy i współfinansowania przez inne instytucje i organizacje oraz zrzeszenia, np. episkopat.

2. Proponowany system kształcenia oparty jest na szwedzkim modelu oświaty – uniwersytety ludowe – który został praktycznie zweryfikowany jako najbardziej efektywny z obecnie istniejących.

Autorzy proponują realizację wersji zmodyfikowanej, dostosowanej do naszych warunków, uwzględniającej tradycję i doświadczenia naszych uniwersytetów ludowych, Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych czy też TKN.

3. Powszechne uniwersytety związkowe są placówkami oświatowymi dorosłych, służącymi powszechnemu dokształcaniu, poszerzaniu wiedzy specjalistycznej, uzupełnianiu wiedzy dotyczącej szeroko pojętego zakresu świadomości obywatelskiej, uzupełnieniu luk w wykształceniu ogólnym, przekwalifikowaniu zawodowemu, tworzeniu kultury współżycia społecznego, rozbudzaniu potrzeb intelektualnych.

4. Specyfika kształcenia polega na uczestnictwie w zajęciach o charakterze wykładów, seminariów, zajęć praktycznych itp., zblokowanych tematycznie w kursy trwające zależnie od ustalonego programu od 4 tygodni do 2 lat.

5. Program kursów ustalany jest przez radę programową, zależnie od aktualnych potrzeb związkowych i społecznych, np. w obecnej sytuacji preferowane tematy to: samorząd, historia ruchu robotniczego i związkowego, zagadnienia prawa pracy, demokracja, języki obce, historia, programy związane z przekwalifikowaniem zawodowym tych grup pracowników, którzy w obecnej sytuacji będą mieli trudności z uzyskaniem zatrudnienia.

6. Atesty i zaświadczenia ukończenia kursów winny być honorowane na ogólnie przyjętych zasadach dotyczących szkół państwowych.

7. O ile wszechnice związkowe są działaniem o charakterze akcji oświatowej, zaspokajającej w sposób doraźny, ale ograniczony potrzeby społeczne w dziedzinie oświaty dorosłych, to powszechne uniwersytety związkowe, jako instytucje oświatowe, funkcjonują według ściśle określonego systemu nauczania, posiadają przeznaczone na ten cel urządzenia, jak sale wykładowe, internaty, biblioteki itp.

8. Prawidłowe funkcjonowanie uniwersytetów związkowych uwarunkowane jest istnieniem centrum koncepcyjno-koordynacyjnego, np. instytucji oświatowej o charakterze związkowej szkoły wyższej, a więc tego właściwego uniwersytetu, zajmującego się analizą i ustaleniem programów, szkoleniem kadry wykładowców, analizą zapotrzebowania na określone programy kursów, prowadzeniem działalności naukowo-badawczej w dziedzinie andragogiki – oświaty dorosłych.

9. System opłat: nauka bezpłatna, odpłatne zakwaterowanie w internacie i wyżywienie. Na czas studiów pożyczka z zakładu pracy lub banku, która po podjęciu pracy jest spłacana ratalnie bądź umarzana zależnie od wysokości zarobków”.

Rozumiem, proszę państwa, że to jest dość szczegółowy program, niemożliwy również do ujęcia w programie działania związku. Natomiast ucieszyła mnie propozycja, że niektóre sprawy poszerzające program mogą być przedstawiane tu zjazdowi jako uchwała towarzysząca poszczególnym grupom tematycznym. Z tego względu złożę ten materiał do Sekretariatu Komisji Programowej. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, za chwilę będzie miał głos pan Jerzy Bartczak. Przed tym jednak apeluję znów do delegatów o nieopuszczanie sali obrad. Znowu jest bardzo dużo pustych miejsc. Zwracam się do służb porządkowych o skuteczne kontrolowanie ruchu na sali.

Proszę o głos dla spikera. Komunikat.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Dwie sprawy. Wpłynęło podziękowanie:

„O godz. 20.15 kol. Arent przybył z aresztu na teren kopalni. Odbyło się uroczyste powitanie, strajk okupacyjny został zawieszony. Do czasu całkowitego uniewinnienia kol. Tadeusza Arenta i innych członków Komisji Zakładowej NSZZ »Solidarność« KWK Szczygłowice obowiązuje pogotowie strajkowe. Wszystkim ludziom dobrej woli za poparcie w walce o prawdę serdeczne »Bóg zapłać«. MKS NSZZ »Solidarność« Szczygłowice” [oklaski].

I jeszcze druga sprawa. Tekst listu skierowanego do Prezydium I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność” przez uczniów Zasadniczej Przyzakładowej Szkoły Ceramicznej w Ćmielowie. Oto jego treść:

„My, młodzi członkowie NSZZ »Solidarność« przy Zasadniczej Przyzakładowej Szkole Ceramicznej w Ćmielowie, z dużym zainteresowaniem śledzimy przebieg I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność«. Doskonale zdajemy sobie sprawę z kryzysu gospodarczego i politycznego, którym objęty został cały nasz naród. Różnego rodzaju trudności powstały także w szkolnictwie, które odczuwaliśmy i odczuwamy do chwili obecnej. Niemniej jednak jesteśmy przekonani, że zjazd ten wytyczy takie kierunki działania, aby z Polski zrobić taką Polskę, jakiej nasi ojcowie nie zdołali zrobić.

Z okazji tego doniosłego wydarzenia, jakim jest zjazd, pragniemy złożyć na ręce prezydium zjazdu, wszystkim delegatom i ludziom, którzy czuwają nad sprawnym przebiegiem obrad, wyrazy uznania i poparcia. Życzymy pomyślnego zakończenia zjazdu, trzymamy za Was kciuki. Za koło NSZZ »Solidarność« Zasadniczej Przyzakładowej Szkole Ceramicznej w Ćmielowie – Krzysztof Czerwiński”.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Przepraszam najmocniej, ale tu jest jeszcze bardzo istotna informacja w związku z tym, co przeczytałem. Tę informację podał przewodniczący Zarządu Regionu Świętokrzyskiego, Marian Jaworski[21], delegat na zjazd. Otóż w Dzienniku TV w dnia 19 września br. podano wiadomość, że dowodem na to, że „Solidarność” traci popularność, jest fakt, że w Fabryce Porcelany Ćmielów w Ćmielowie wystąpiło ze związku 25 osób na znak protestu przeciwko uchwałom podjętym na I turze I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. W rzeczywistości z naszego związku wypisało się tyle osób, ale na przestrzeni od stycznia do września br. Przemilczano fakt, że w tym samym czasie wstąpiło w szeregi naszego związku 91 pracowników i 261 uczniów szkoły przyzakładowej, która obecnie przesyła wyżej wymieniony telegram z pozdrowieniami dla zjazdu [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma pan Jerzy Bartczak, Dolny Śląsk, przygotuje się Henryk Wujec, Mazowsze.

JERZY BARTCZAK

Proszę państwa, ja chciałem wystąpić w temacie dotychczas dość niepopularnym, ale uważam, że koniecznym. Chodzi mianowicie o działalność sekcji branżowych i zawodowych i stworzenie dla tych sekcji odpowiednich warunków i ukierunkowań, ażeby sprawy typowo pracownicze, związkowe nie umykały uwadze i były tak samo ważne jak sprawy społeczno-obywatelskie. Uważam, że do takiego traktowania tych spraw pracowniczych skłania nas to, że leżą one u podstaw i są motywacją istnienia naszej organizacji „Solidarność” jako związku zawodowego.

Dotychczas tak się złożyło, że KKP, uwikłana z konieczności i zresztą uzasadnioną, w działalność ogólnospołeczną i obywatelską, pozostawiła tę sprawę, co wynikało zresztą ze sprawozdania KK, gdzie było powiedziane, że sprawami sekcji branżowych i zawodowych zajmował się tylko jeden kolega, mianowicie pan Jacek Kłys. To mówi chyba w dostateczny sposób, jak ta sprawa została potraktowana.

W zespole delegatów, który pracował w tym temacie, doszliśmy do wniosku, że niestety spraw pracowniczych, socjalno-bytowych i czysto związkowych nie można pozostawić samym sobie. Jeżeli ma być tak, jak mówił przewodniczący naszego związku pan Wałęsa, że potrzeba jemu sztabu mocnego i idziemy na walkę, to uważam, że w tej walce, zdobywając pozycje i pewne obszary działania, musi mieć ten sztab, musi mieć za sobą jak gdyby drugą armię, która wypełniałaby i umacniała już zdobyte pozycje. Jeżeli to nie nastąpi, to będziemy nadal mieli taką sytuację, jak dotychczas, że sprawy pracownicze nie są do końca uregulowane i my, czy to w spotkaniach w okresie międzyzjazdowym z ludźmi w zakładach pracy, czy w codziennej działalności w komisjach zakładowych, stykamy się z naciskiem pracowników, którzy wręcz pytają się, dokąd tak będzie, że za jedno wykroczenie robotnik, pracownik będzie musiał ponosić konsekwencje w ilości pięciu jednocześnie nałożonych na niego kar. Bo tak rzeczywiście do tej pory jest. W związku z tym, ponieważ to się łączy właśnie z posiadaniem odpowiedniego kodeksu pracy, odpowiednich układów zbiorowych pracy, odpowiednich regulaminów pracy, to trzeba wreszcie położyć kres takiej sytuacji i za te sprawy wziąć się mocno.

Uważam, że tutaj właśnie mają szerokie i wdzięczne pole do działania sekcje branżowe i zawodowe. Dodatkowo jeszcze powiem, że jeżeli my nie podniesiemy żadnej działalności w tym kierunku, jeżeli my pozostawimy dalej i będziemy odsuwać sprawę na dalszy plan, to te sprawy zrobi za nas kto inny, ktoś nieproszony – związki branżowe czy inne czynniki – i w końcu ludzie zapytają się nas: gdzie ty jesteś, „Solidarności”?

Nasze wymagania odnośnie do stworzenia tych właśnie warunków i usankcjonowania odpowiedniego działania tych sekcji nie są zbyt wielkie. Nie potrzeba nam wielkiej ilości etatów, potrzeba nam tylko pełnego zrozumienia. I mój apel jest do państwa, do delegatów, ażeby przełamać ten opór i dotychczasową niechęć do działalności sekcji.

Uważamy, że nie naruszając podstawowych, nadrzędnych pryncypiów, nadrzędnych interesów związku, takich jak jedność związku, solidarność, nie organizując działalności partykularnej dla poszczególnych grup zawodowych, możemy wiele zdziałać dla wypełnienia i umocnienia i umotywowania – właśnie to, co powiedziałem na wstępie – istnienia naszej organizacji jako związku zawodowego. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma Henryk Wujec, Region Mazowsze, przygotuje się Jerzy Żurawiecki[22], Region Koniński.

HENRYK WUJEC

Proszę państwa, tak się dobrze składa, że mój przedmówca – nie ten poprzedni, tylko troszkę wcześniej – poruszył sprawę pracy oświatowej, wszechnic. Ja chciałbym też do tego nawiązać i przede wszystkim chciałbym powiedzieć tak, że o wszechnicach jest mowa w programie związku. Jest to mowa w tezie nr 30, której tytuł brzmi: „Demokracja jest podstawową wartością naszego związku, a zarazem źródłem jego siły i skuteczności działania”. To jest na stronie 33.

Jest tam oczywiście niedużo powiedziane, czyli nie można tam specjalnie wiele tutaj w to miejsce położyć, ale spory materiał został przygotowany w pracach grupy III i ten materiał zostanie wykorzystany w tym poradniku związkowym, o którym mówił Labuda z Dolnego Śląska, wprowadzając całą tą tematykę programową dzisiaj w swoim przemówieniu. Można to przeczytać w „AS-ie”, chyba nr 38, o ile dobrze pamiętam. Tam są wszystkie materiały z Komisji Programowej.

Ja chciałbym parę słów powiedzieć o tych wszechnicach, dlatego że trochę się tym zajmuję i uważam, że jest to jedno z bardziej interesujących zjawisk związkowych. Głównie dlatego, że celem działania tych wszechnic nie jest coś bezpośrednio konkretnego, nie jest korzyść, nie jest poprawa konkretnie np. warunków życia. Jest to trochę taka działalność bezinteresowna.

Powstały te wszechnice w odpowiedzi na zakłamanie istniejące w poprzednim systemie, na taką totalitarną nudę, powstały dość spontanicznie, żywiołowo i celem ich jest przede wszystkim głoszenie prawdy, wykładanie wiedzy wolnej od tego zakłamania, od fałszu. Te wszechnice przez to, że tworzyły się tak właśnie spontanicznie, mają różne formy działania, różne programy, głoszone są tam różne poglądy. I wydaje mi się, że ta różnorodność jest jedną z ważnych wartości w ogóle, i tych wszechnic, i całego naszego ruchu. I jestem zdania, że tą różnorodność trzeba chronić.

Dlatego nie należy od razu jakoś tworzyć centralnego ośrodka, unifikować, a raczej tworzyć porozumienie tych wszechnic, celem wymiany doświadczeń, informacji, tak żeby ta różnorodność mogła być zachowana. Ona będzie właśnie charakterystyczna dla naszego związku przez to, że i tolerancja, i demokracja właśnie w tych wszechnicach będzie się mogła wyrażać.

Formy działania wszechnic są różnorodne – są tam wykłady w zakładach pracy, są dyskusje, seminaria, kluby inicjatyw samorządowych, kluby dyskusyjne. Jedną z ważnych dziedzin, którą wszechnice obejmują i powinny coraz bardziej objąć, to jest szkolenie związkowe. Sądząc po dotychczasowych doświadczeniach naszych na zjeździe, jest tu jeszcze spore pole do działania. Także tutaj w tej dziedzinie rzeczywiście działalność związkowa musi być bardziej ożywiona i tutaj konieczna jest koordynacja działania wszechnic w skali całego kraju.

Chciałbym tu powiedzieć o pewnej inicjatywie właśnie tworzenia takiego porozumienia, że po zakończeniu zjazdu, mniej więcej w połowie listopada, wszechnice planują spotkanie w Górnym Śląsku w Katowicach, celem właśnie koordynacji właśnie tych działań.

Jedną z ważnych inicjatyw jest stworzenie banku informacji, to znaczy takiego banku, gdzie byłyby wykłady, były podstawowe skrypty, książki, tak żeby poszczególni działacze, którzy chcą z tego skorzystać, mogli z tego banku informacji te materiały otrzymywać. Gdzie to będzie, to oczywiście nie wiadomo, ale jest to jakiś nasz cel.

Na bazie tego porozumienia wszechnic, tych różnorodnych form działania będzie powstawać otwarty uniwersytet, o którym już była poprzednio mowa. Sądzę, że tutaj będzie to jakiś owoc tego ruchu i właśnie uniwersytet taki, w którym będą się mogli kształcić wszyscy, niezależnie od cenzusu – taki, który będzie służył zarówno konkretnej jakiejś pomocy, jak i przede wszystkim rozwojowi osobowości członków związku. Będzie, tak sądzę, prawdziwą szkołą demokracji i tolerancji, i będzie jakimś takim wzorem uniwersytetu otwartego w Polsce. Na tym chciałbym zakończyć. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Jerzy Żurawiecki z Konina, przygotuje się pan Robert Kaczmarek z Małopolski.

JERZY ŻURAWIECKI

Koleżanki i koledzy, chciałbym poruszyć sprawę, która do tej pory nie została właściwie poruszona przez moich przedmówców, to jest sprawę regionalizacji, dyscypliny organizacyjnej, problemy komisji zakładowych oraz informacji i szkolenia, ale w bardzo krótkim skrócie.

Jeżeli chodzi o sprawy regionalizacji, statut bardzo ogólnie o tym mówi i to, co powiedział koordynator sekcji nr 2, że sprawy regionalizacji należy pozostawić zdrowemu rozsądkowi. Uważam, że pomimo tego, że jest u nas demokracja, jednak pewne biurokratyczne i administracyjne cięcia w tej sprawie muszą być unormowane w całym kraju. Bo na zdrowy rozsądek jak do tej pory nie ma co liczyć. Efektem jest ostatni rok naszej działalności, naszej struktury w kraju związkowej.

Dochodzi do paradoksów i np. sytuacja w moim regionie jest taka, że jedna komisja zakładowa rejestruje się w innym regionie. No i taki wojewoda ani z tą komisją zakładową, ani z przedstawicielem tamtego regionu nie będzie chciał rozprawiać w sprawach tego zakładu, jeżeli chodzi o problemy wewnątrz miasta czy regionu. I to musi być unormowane. Jest wiele przypadków, że po prostu całe lokalne grupy, obrażając się po prostu, czy ambicje im na to nie pozwalają, przenoszą się do innych regionów. Musimy to ujednolicić, żeby w ramach województwa musi być region. I to, co jest w statucie, jest bardzo ogólne i różnie może być przyjmowane. Musi to być unormowane jakąś dodatkową uchwałą zjazdu normującą te sprawy.

Jeżeli chodzi o sprawy dyscypliny organizacyjnej, wyróżniłbym tu sprawy etyki działacza związku i członka związku. Jest jeden punkt w statucie odnośnie do alkoholizmu – to jest § 7 pkt 7 – ale chciałbym dodać, że powinno być coś w rodzaju oświadczenia zjazdu, że niemożliwe jest, aby działacz związkowy pozwalał sobie na pijaństwo w lokalach, w miejscach publicznych, co się bardzo często zdarza. Ponieważ etyka działacza nie może na to pozwolić. Pamięt… [oklaski].

Jestem właściwie z małego miasteczka i wiem, jaka jest presja społeczna na nas, działaczy na tych najniższych szczeblach i w zakładach małych, gdzie wszyscy wszystkich znają i wszystko o wszystkich wiedzą. W dużych miastach, gdzie jest większa nieznajomość osób, być może to nie jest zauważalne, natomiast w małych miastach jest to sprawa szalenie istotna. W ten sposób kształtuje się o nas opinię. Jeżeli jednego takiego się znajdzie pijanego na ulicy, kształtuje się opinia o całym związku. I myślę, że też tutaj powinna być, jeżeli nie przez zjazd, to na pewno przez KK czy nowo wybrane władze, ta sprawa, no niestety, musi być bardzo drastycznie przyjęta i obowiązująca niemal jako reżym jakiś.

Jeżeli chodzi o problemy komisji zakładowych, to jest sprawa bardzo pilna. Wielu z naszych działaczy nie ma doświadczenia, a są nieunormowane sprawy zasiłków statutowych, składek związkowych, gospodarki finansowej i spraw socjalno-bytowych i pracowniczych. O tych czwartych nie będę mówił, bo przedmówca mój mówił o tym, natomiast jeżeli chodzi o zasiłki statutowe – są paradoksy. Wysokość do 1500 zł, nawet do 3000 zł, o czym słyszałem – w różnych zakładach jest z tym różnie. Myślę, że to należy ujednolicić w całym kraju. Bo jeżeli żona pracuje w innym zakładzie, mąż w innym i się razem spotykają, to się okazuje, że za urodzenie dziecka żona dostaje w innym zakładzie 2500 zł, a mąż w innym 1500. Musimy tę sprawę w skali kraju ujednolicić.

Tak samo sprawy składek związkowych. Są składki od 1 proc. do 2,5 proc. już w kraju, w niektórych komisjach zakładowych.

Jeżeli chodzi o gospodarkę finansową, również to nie jest to rozwiązane, i w tej chwili jest w większości komisji zakładowych radosna twórczość. Nie ma po prostu preliminarza budżetu finansowego w komisjach zakładowych. Powinno być, no, ja wiem, jakiś prowizoryczny, jakiś opracowany przynajmniej przez zarządy regionalne. Wiele spraw tego typu nie jest uregulowanych, są wielkie trudności w komisjach zakładowych, co zniechęca wprost do działalności niektórych działaczy.

Jeżeli chodzi o działalność o charakterze związkowym, uważam, że najwyższy czas, aby było mniej haseł u nas i mniej deklaracji bez pokrycia, a więcej skutecznego działania. Powtarzam, skutecznego działania. Szczególnie mówię, ciągle mówię o tym najniższym szczeblu, o szczeblu komisji zakładowych, gdzie wiele spraw się rwie i po prostu zniechęca ludzi. Wiele komisji zakładowych to działacze społeczni. Muszą być, iść w tym celu również jakaś pomoc finansowa z zarządów regionalnych. Bo musimy sobie zdawać sprawę, że związek społeczny i po godzinach pracy to nie będzie mógł długo istnieć.

I sprawa informacji i szkolenia wewnątrzzwiązkowego, którą uważam w tej chwili za bardzo ważną i chyba najważniejszą, bo informacja, szczególnie z I tury, w moim regionie była kiepska i uważam, że w wielu to samo było. To jest sprawa już środków technicznych. A również szkolenia. Uważam, że powinno się mniej materiałów, jeżeli chodzi o papier i poligrafię, wykorzystywać na cele propagandowe z przeszłości historycznej, a więcej na sprawy bieżące i dotyczące szkolenia, informacji dla komisji zakładowych. Bo wiem, że to jest potrzebne i sam chętnie to czytam, ale np. będąc koordynatorem lokalnym…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam pana, ale czas minął. Proszę salę o wyrażenie zgody na kontynuowanie.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_032_19810930]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_033_19810930]

[Brak fragmentu nagrania]

[oklaski]

W międzyczasie poinformowano nas, że pan Robert Kaczmarek zrezygnował z głosu, wobec tego głos zabierze Grzegorz Palka, Region Ziemia Łódzka. Przygotuje się pan Andrzej Borzęcki, Małopolska.

Przed tym jednak prośba, powtórna prośba Komisji Programowej, aby występujący kończyli swoje wystąpienia konkretnymi wnioskami i projektami zmian czy uzupełnieniami przedstawionej w tym rozdziale części uchwały programowej i o składanie ich w Komisji Programowej, w sekcji I. Stolik tutaj poniżej prezydium.

Głos ma Grzegorz Palka.

GRZEGORZ PALKA

Przepraszam państwa, zaszło nieporozumienie. Ja w bloku społeczno-gospodarczym miałem występować i proszę o przeniesienie mojego głosu.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Przepraszam.

Pan Andrzej Borzęcki, Region Małopolska, przygotuje się Krzysztof Rytwiński[23], Region Śląsko-Dąbrowski. Czy jest pan Andrzej Borzęcki? Dziękuję. Proszę pana Krzysztofa Rytwińskiego, Region Śląsko-Dąbrowski. Przygotuje się pan Adam Mitura[24], Region Świętokrzyski.

KRZYSZTOF RYTWIŃSKI

Rytwiński, Region Śląsko-Dąbrowski.

Proszę państwa, ja chciałem powiedzieć… Dlaczego chcę powiedzieć w tym zagadnieniu? Otóż wydaje mi się, że dla mnie, w moim mniemaniu, atak na związek zewnętrzny nie jest tak ważny, jak jakaś atrofia, jakiś zanik więzi wewnętrznej, jakiś rozkład wewnętrzny związku, utrata zaufania. Dlatego uważam, że życie wewnątrzzwiązkowe jest rzeczą podstawową dla naszego związku i tu wietrzę wielkie niebezpieczeństwo.

Proszę państwa, słyszałem, jak Wałęsa powiedział, że „klaskali nam, a grozi nam to, że obrzucą nas kamieniami”. Proszę państwa, ja się tego nie boję tak bardzo jak tego zobojętnienia, że ci nasi członkowie związku powiedzą w ten sposób: no tak, oni chcieli dobrze, nawet ostro zaczęli, ale jakoś to im nie wyszło, jakoś stracili poczucie rzeczywistości i w zasadzie nic nie załatwili.

Proszę państwa, na czym to w moim przekonaniu niebezpieczeństwo tkwi? Także na tym, że może nastąpić brak wyczucia, co chcą te wszystkie, to, co nazywam szarzy członkowie, te doły naszego związku. I druga sprawa – brak zaufania. Ja chciałbym powiedzieć o pewnych zjawiskach, może bardzo prozaicznych, o których się w ogóle nie mówi, a na które ludzie bardzo zwracają uwagę, społeczeństwo zwraca – bo nie tylko mówmy o członkach związku, bo członkowie związku tam na dole to jest społeczeństwo.

O co chodzi, proszę państwa. Każdy związek, każdy system czy partia polityczna, nawet Kościół, ma tendencję do wytwarzania pewnej elity władz. To jest naturalne. I ta elita chce – to jest natura ludzka i to nie jest nic takiego – chce sobie te życie jakoś zrobić w miarę atrakcyjne i ułatwić to życie. I tak, proszę państwa, chcę zwrócić uwagę na następujące rzeczy, jakie mogą być niebezpieczne dla naszego związku. Proszę państwa, przyglądać się pewnym rzeczom trzeba bardzo wnikliwie. Może najmniej ważną sprawą to są te wyjazdy zagraniczne, ale tu widziałem też pewien bałagan w tym wszystkim. Ludzie zaczynają się rozjeżdżać, no, społeczeństwo powie: „No tak, dorwali się i już jeżdżą”. Wiemy, co robiła nomenklatura, jak się oderwała, jak to wszystko wyglądało.

Druga sprawa. Ja tutaj słyszę o zarobkach, proszę państwa – 17 tys. padały cyfry, jakieś dodatki i jakieś dodatkowe sprawy. Ja nie wiem, pokażcie mi takiego profesora uniwersytetu, który będzie tak zarabiał; ja nie znam. Proszę państwa, i druga sprawa. Uważam, że teraz to już jest za późno, bo różne pensje sobie przyznano, takie czy inne, ale tutaj wniosek konkretny stawiam: pensja działacza na jakim bądź szczeblu nie może być większa – oczywiście nie mówię tu o dodatkach inflacyjnych, dodatkach na dzieci itd. – nie może być większa niż dwukrotna pensja przeciętna w kraju, absolutnie. To nie może być tak, że ludzie wyczują – aha, to jest interes dla działaczy. Wówczas tracimy te zaufanie.

No i trzecia, chyba najważniejsza, sprawa, proszę państwa, to – działacze związku muszą być u siebie na zakładach. Ja stawiam wniosek konkretny: każdy działacz, przewodniczący, czy Wałęsa, czy ktokolwiek inny, musi być dwa razy w miesiącu w tym wydziale, skąd wyszedł. On tam musi być. Jeżeli nie może tam popracować na taśmie czy z palnikiem, czy z czymś takim, to on tam musi być kilka godzin i rozmawiać z tymi ludźmi. Ale na tym wydziale, nie jakieś ogólne zebranie [oklaski].

Proszę państwa, efekt psychologiczny jest zupełnie inny, jak rozmawiamy z kolegami tam, skąd wyszliśmy – oni mu potrafią powiedzieć prawdę i nawrzucać. Bo oni razem pracowali w tym zakładzie, przy tym spawaniu, czy w kopalni itd. I to jest sprawa zasadnicza.

Proszę państwa, jeszcze raz powtarzam, boję się, to mi spędza sen z oczu – nie atak zewnętrzny, tylko to, co się dzieje w środku. Utrata tego zaufania, żeby, broń Boże, w tym związku, który jest jakimś ewenementem w tym wszystkim, jakimś czymś nadzwyczajnym, o czym mówią nasi goście. Żeby nie nastąpiła, broń Boże, mówię: broń Boże, naprawdę z całą świadomością, jakaś forma nomenklatury w tym związku. To byłby koniec dla tego związku szczególnie. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Adam Mitura przeszedł do innej sekcji, grupy dyskusyjnej, wobec tego głos ma pan Henryk Mierzejewski z Gdańska, przygotuje się Łukasz Abgarowicz[25] z Regionu Mazowsze.

HENRYK MIERZEJEWSKI

Proszę państwa, chciałbym ustosunkować się tylko do spraw finansowych naszego związku. Dotarł do mnie taki projekt uchwały finansowej, który przygotowała sekcja Komisji Programowej. I w związku z tym nasunęło mi się tutaj kilka uwag natury zasadniczej. Chciałbym ustosunkować się do zasad opłacania działaczy związkowych na szczeblu komisji zakładowej.

Jak zakładaliśmy związek „Solidarność”, wszyscy byli zgodni co do tego, że działacze w zakładzie pracy będą opłacani ze składek związkowych, a nie będą na utrzymaniu zakładu pracy. Żeby uniezależnić się od administracji zakładu pracy, działacze muszą i powinni być opłacani ze składek związkowych. W tym celu należałoby skorzystać z zasad ustawy z lutego [19]45 r., ale tylko i wyłącznie jeśli chodzi o proporcje – ilu działaczy w jakim zakładzie należałoby wybrać na funkcje etatowe. Natomiast można korzystać z funduszy zakładu pracy w tym względzie, jeśli chodzi o zatrudnienie na przykład księgowego, sekretarki, w ogóle nie z wyboru pochodzących funkcyjnych członków związku.

Rozumiem, że to się na pewno nie spotka ze zrozumieniem większości, dlatego że jest to bardzo różnie w kraju. Ale dlatego właśnie, że jest bardzo różnie, zjazd, jako najwyższa instancja, musi ustalić to, czy działacze na szczeblu zakładu pracy będą opłacani przez związkowców, co uniezależni ich od administracji, czy będą uzależnieni od tej administracji. Ponieważ tezy, które są do ustawy o związkach zawodowych, nie określają właśnie tego. Musimy tutaj stworzyć metodę faktów dokonanych.

I już w ogóle chciałbym w drobiazgowej dosyć kwestii zająć głos, mianowicie o ustalenie jednakowej wysokości zasiłków statutowych w skali kraju, jak również regulaminu przyznawania tychże zasiłków. Złożyłem już właściwie wniosek i nie zostało to uwzględnione w tym projekcie uchwały – regulamin przyznawania zasiłków statutowych, który funkcjonuje u nas, w Stoczni Komuny Paryskiej – bo pracuję w tej komisji zakładowej – jak również w kilku zakładach Regionu Gdańskiego.

Poza tym chciałbym, aby zjazd ustalił wysokość składek, jakie należy pobierać, i podział tych składek w takiej proporcji. Do tej pory w Regionie Gdańskim 40 proc. z jednoprocentowej składki odprowadzaliśmy, z czego 25 proc. było przeznaczonych… Przepraszam, 15 proc. było przeznaczonych na refundację dla małych zakładów pracy. Teraz proponuje się w uchwale 70 proc. żeby pozostało w zakładzie pracy, a 30 proc., z czego 5 proc. dla krajówki, miałoby być w regionie. My proponujemy, znaczy ja proponuję, żeby 75 proc. jednoprocentowej składki pozostało w zakładzie pracy, 20 proc. zostałoby do dyspozycji regionu i 5 proc. do krajowej. Jest tutaj takie wyliczenie, że miesięczny dochód ze składki w skali kraju, przy średniej składce 60 zł od członka związku, to jest około 30 mln zł miesięcznie, w skali roku – 360 mln zł.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Czas minął. Proszę salę o wyrażenie zgody na kontynuowanie.

HENRYK MIERZEJEWSKI

Nie, ja… Ja po prostu chciałbym jeszcze tylko powiedzieć…

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo. Sala wypowiedziała się jednoznacznie.

Proszę o zabranie głosu pana Łukasza Abgarowicza z Regionu Mazowsze, przygotuje się Marek Czekalski[26], Ziemia Łódzka.

ŁUKASZ ABGAROWICZ

Dzień dobry państwu, ja chciałbym mówić tutaj na temat sekcji zawodowych i branżowych. Otóż sekcje są sprawą ciągle budzącą emocje w naszym związku i poważne kontrowersje. Część działaczy uważa, że sekcje niosą zagrożenie dla jedności związku nawet. Drudzy uważają, że sekcje są konieczne. Wydaje mi się, że dzisiaj wszyscy powinniśmy już sobie zdać sprawę z tego, że załatwianie spraw pracowniczych poza sekcjami nie będzie możliwe. Ani KK, ani zarządy regionalne nie będą miały czasu i możliwości rozwiązywać spraw pracowniczych w żaden inny sposób, niż posługując się sekcjami. To jest oczywiste, będą zajęte sprawami ogólnospołecznymi. Dlatego uważam, że chociaż to, co w programie jest słuszne, jest znacznie za mało mówiące, za słabo regulujące sprawę sekcji na przyszłość.

Otóż jestem zdania, że w związku z tymi wszystkimi emocjami, jakie sekcje budziły, i z nierówną polityką w stosunku do sekcji, zarówno w poszczególnych regionach, jak i KK, konieczne jest przez zjazd określenie jasnego stosunku do sekcji, określenie ich miejsca, co tutaj w statucie jest, ale również jaśniejsze określenie zadań sekcji, jak i również sposobu wykorzystania tychże sekcji.

Jestem zdania, że sekcjom koniecznie trzeba umożliwić sprawne funkcjonowanie – to jest jedna strona. Dlatego uważam, że, po pierwsze, w KK musi być powołane jakieś ciało mocniejsze, zajmujące się sprawami sekcji. Po drugie, uważam, że koniecznie trzeba ustalić metody finansowania sekcji. Otóż nie ma się co oszukiwać – jeżeli nie poniesiemy pewnych nakładów na działalność sekcji jako związek, będą leżeć sprawy pracownicze. A sprawy pracownicze 10 milionów to w końcu są też sprawy ogólnospołeczne, i są to te sprawy podstawowe w moim przekonaniu. To jest jedna rzecz – sprawa stworzenia sekcjom możliwości działania.

Następna sprawa to jest wykorzystanie sekcji i zabezpieczenie się w jakiś sposób przed działaniem sekcji w sposób partykularny. Otóż uważam, że podstawowe kierunki działania całego związku powinny być ustalane poprzez określanie stanowiska na forum ogólnosekcyjnym. Uważam, że jeżeli forum ogólnosekcyjne ustali kierunki polityki płacowej, to znaczy stanowisko związku w sprawie polityki płacowej, czy w sprawach zatrudnienia, czy sprawach socjalnych, to takie stanowisko może być przyjęte jako ramy działania nie do przekroczenia dla poszczególnych sekcji. To będzie, powiedzmy, tym hamulcem, żeby nie dopuścić do działania sekcji w sposób partykularny i to może być egzekwowane przez odpowiednie agendy w regionach i KK zajmujące się sekcjami.

Wydaje mi się, że następną formą wykorzystania sekcji jest wykorzystywanie ich w ramach zespołów tematycznych. Uważam, że zarówno KK, jak i zarządy regionalne powinny mieć obowiązek korzystania z zasobów wiedzy fachowej oraz z dostępu do informacji fachowych, jakie posiadają sekcje. I w ten sposób sekcje powinny być wykorzystywane w zespołach tematycznych. Na przykład zespół ds. żywnościowych – tam się szerzej powinno korzystać z wiedzy znajdującej się w sekcjach z terenu rolnictwa i obsługi rolnictwa.

Ponieważ nie przypuszczam, żeby sprawa sekcji i emocje z nimi związane zostały rozwiązane natychmiast, ponieważ uważam, że nad sprawą działania sekcji trzeba będzie jeszcze pracować, sądzę, że powinien być powołany stały zespół delegatów, który by wspomagał odpowiednią agendę KK co do opracowywania koncepcji pracy sekcji i prowadzenia w ogóle spraw zawodowych, branżowych, krótko mówiąc spraw pracowniczych. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Marek Czekalski.

MAREK CZEKALSKI

Proszę państwa, ponieważ przedmówca mój w zasadzie tutaj w tym temacie wyczerpał to, co można było powiedzieć, więc ja mam tylko jeden wniosek natury ogólnej. Otóż chciałbym zgłosić wniosek dotyczący funkcjonowania zjazdu naszego w ogóle, a wiąże się on z demokracją wewnątrzzwiązkową. Mianowicie, żeby wszystkie 13 zespołów tematycznych w tym układzie, w jakim były w Komisji Programowej, żeby działały między zjazdami, to znaczy żeby każdy ten zespół miał możliwość tych funkcji kontrolnych i opiniodawczych w stosunku do władzy wykonawczej. Jednym słowem… [oklaski]. Jednym słowem tego typu myśl ma na celu, ażeby nasz Krajowy Zjazd Delegatów stał się niejako takim parlamentem kontrolującym i opiniującym władze wykonawcze.

Jeżeli wniosek tutaj zgłoszony przez Bogdana Lisa, żeby zjazd zwołać za pół roku, czy w tej chwili jeszcze, jak mamy, że będzie ten zjazd za rok, to wówczas właśnie w tych zespołach tematycznych, które są właściwie w tej chwili projektodawcą tej uchwały programowej, i one mogą sprawdzać, kontrolować i opiniować, czy władze nasze wykonawcze, KK, nie odchodzą od tej uchwały programowej zatwierdzonej przez zjazd i czy jest ona właściwie realizowana.

Więc konkretyzując, żeby te 13 zespołów pracowały przez cały czas między zjazdami. Dziękuję.

KRZYSZTOF TUROWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo panu Markowi Czekalskiemu. I dziękuję także państwu za pierwszą, przedpołudniową turę obrad. Zapraszam na obiad, smacznego.

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Uwaga! Znaleziono dokumenty delegata, są do odebrania, cała teczka, w sekretariacie prezydium.

MICHAŁ KUROWSKI – prowadzący obrady

O godz. 15.00 oczywiście jest dalszy ciąg obrad plenarnych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Halo, przypominamy koleżankom i kolegom, że o godz. 15.00 rozpoczynają się obrady plenarne, natomiast o godz. 14.45 szefowie grup regionalnych spotykają się z tyłu sali, za kotarą – sprawa prawyborów w regionach. Bardzo prosimy o punktualne przybycie.

[Przerwa obiadowa]

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Prosimy o zajmowanie miejsc na sali obrad. Uprzejmie prosimy o zajmowanie miejsc na sali obrad.

Proszę państwa, za chwilę będą podane informacje prasowe przez rzecznika prasowego Janusza Onyszkiewicza, w związku z czym prosimy o szybsze wypełnianie sali.

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_2t_033_19810930 – 20 minut 57 sekund]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ja może w takim razie zacznę, przede wszystkim zacznę od treści dziennika radiowego z godz. 12.00. Podano tam parę w miarę interesujących wiadomości. Pierwsza to jest taka, że w URM rozpoczynają się plenarne posiedzenia w sprawie gospodarki żywnościowej. Przewodniczy wicepremier [Roman] Malinowski[27]. I tematem posiedzenia ma być omówienie merytorycznych założeń koncepcji osadnictwa rolniczego w kraju, problemy resortu rolnictwa, gospodarki żywnościowej po dokonanej reorganizacji Ministerstwa Rolnictwa. Poza tym dziennik podawał z informacji takich pozazwiązkowych wiadomość o IV posiedzeniu plenarnym SD w Warszawie, no i wiadomości też o II turze zjazdu. Podano informację o wystąpieniu ks. Tischnera i też omówiono pokrótce to, co on tutaj powiedział. Podano też ilość osób zgłoszonych do dyskusji. Poza tym, jeśli chodzi o samorządy, to wypowiedział się dyr. Departamentu Budownictwa Edmund Cichowski o projektach Ministerstwa Finansów, które przedłożyło swoje projekty ustaw o opodatkowaniu przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych oraz ustawę o systemie finansowym. To z grubsza rzecz biorąc tyle, jeśli chodzi o wiadomości ostatniego dziennika.

Teraz ja bym chciał tylko przejść do zgłoszonego wczoraj wniosku pod moim adresem, żebym cytował nie „Figaro”, nie komentarze „Figaro”, które są uspokajające, ale takich pism, jak „International Herald Tribune” i „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Więc ja bym chciał powiedzieć, że ja komentarz „Figaro” podałem dopiero drugi raz. Sądzę, że jest to gazeta, która publikuje ciekawe komentarze; nie znaczy to, że to są komentarze, z którymi my się możemy zgadzać.

Ja bym chciał od razu powiedzieć tutaj jedno. Proszę państwa, proszę nie traktować tego mojego przeglądu prasy jako przeglądu, który jest oparty o skrupulatną analizę wszystkiej dostępnej prasy, i że jest to bardzo reprezentatywny wybór. To nie jest, dlatego że my dostajemy tę prasę dosyć nieregularnie i ja po prostu przyjąłem takie kryterium, że wybieram takie wypowiedzi, które są, jak mi się wydaje, interesujące. Jeżeli w trzech czy czterech gazetach jest komentarz bardzo podobny, to ja po prostu podaję tylko jeden komentarz, nie mówiąc o wszystkich innych gazetach, i dlatego też niektóre tytuły tutaj wypadają. Chciałbym jednak przypomnieć, że ja wczoraj mówiłem, cytowałem „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, mianowicie kiedy mówiłem o tym, że gazeta ta pisze, że wielu mówców za pośrednictwem ostrych sformułowań werbalnych wyprofilowało swoje chęci na kandydaturę do władz związkowych, a „Solidarność” została wezwana do podjęcia decyzji, od których może zależeć ich własna przyszłość, lecz także dobro Polski i nawet bezpieczeństwo Europy.

Jeśli natomiast chodzi o komentarz „International Herald Tribune”, którego nie podałem, to podaję państwu w tej chwili. Osądźcie sami, czy jest to komentarz, że tak powiem, zagrzewający nas do boju czy uspokajający. Komentarz jest taki: „Jak się zdaje, nikt prawie nie dostrzega, że to, do czego dążyli orędownicy reform w Polsce, zostało już osiągnięte. Teraz chodzi jedynie o utrwalenie tych zdobyczy. Naród polski może dawać wyraz swym poglądom, może zaznaczać swą wolę, wybory w »Solidarności« są wyborami demokratycznymi. Nawet w partii doszło do swobody i dyskusji, i prawdziwych wyborów. W kraju rozwinęła się otwarta dyskusja, debata. Nie ma już monopolu władzy. Wszystko to są niezwykłe osiągnięcia”. Więc ja nie sądzę, żeby to był komentarz taki bardzo zagrzewający nas do radykalizmu. Tyle, proszę państwa, jeśli chodzi o wniosek formalny, który tutaj został pod moim adresem zgłoszony.

Jeśli chodzi o inne informacje, to z 28 września prasa włoska, „Stampa Sera”, cytuje Wałęsę, który powiedział, jakoby: „Możemy mieć jeszcze bardziej totalitarny reżim”. Dalej ten sam dziennik pisze, że dyskusja jest bardzo ostra i mimo prestiżu Wałęsy najbardziej poważne zarzuty wobec kierownictwa dotyczą oddalania się od bazy robotniczej i braku dyskusji nad ważniejszymi problemami. Dyskutuje się nad wewnętrzną demokracją w związku. Inny dziennik, „La Stampa”, z 26 września pisze: „Po Gdańsku nie można oczekiwać aż tyle, to jest politycznego rozbrojenia »Solidarności«. Chodzi o to, do jakiego stopnia będzie posunięta gotowość do nowych negocjacji, wychodząc z odległych, jeśli nie sprzecznych, pozycji programowych”.

29 września Dziennik TV też komentował zjazd nasz. Ja sobie pozwolę zacytować kilka jego wypowiedzi. Zdecydowana większość mówców krytycznie oceniała formę i merytoryczną zawartość sprawozdania KKP. Według PAP, zdaniem większości delegatów sprawozdanie było wygładzone i ogólnikowe. Ten sam PAP stwierdza, że członkom ustępującego kierownictwa KKP zarzuca się brak konsekwencji w realizowaniu wytyczonych celów oraz lekceważenie wewnątrzzwiązkowej dyscypliny. Następnie przytoczono relację komentatorów o zarysowaniu się dwu tendencji: konfrontacji i porozumienia. Zwolennicy konfrontacji to według Dziennika TV – Rulewski, Gwiazda, Jurczyk, Bujak, Modzelewski. Ich się określa jako przywódców ugrupowania. No i zdaniem lektora właśnie ci ludzie jednoznacznie i niekiedy wręcz brutalnie krytykują przyjęte przez Sejm kompromisowe rozwiązania ustawodawcze w kwestii samorządów pracowniczych i trybu powoływania dyrektorów. Poza tym zwraca się uwagę na to, że na zjeździe atakowane są władze, instytucje państwowe, a także Prezydium KKP z Wałęsą na czele. Zwolennicy kompromisu, grupa umiaru i rozsądku jest wyraźnie w defensywie. Na zakończenie podano informację, że nie podjęto do tej pory istotnej kwestii interesów pracowniczych, codziennych kłopotów ludzi i sposobu wyjścia z kryzysu. Ponadto podano też informację o tym, że Związek Zawodowy Funkcjonariuszy MO nie istnieje. Podano także informację o zwolnieniu Tadeusza Arenta z aresztu.

Jeśli chodzi o nasłuchy radiowe radia BBC, to korespondent BBC w Gdańsku stwierdza, że „pomimo upomnienia w sprawie porozumienia o samorządzie robotniczym, umiarkowane kierownictwo »Solidarności« uzyskało silniejsze wpływy podczas zjazdu”. A więc komentarz zupełnie inny niż naszej TV. Jest interesująca następna informacja, że w Wiedniu zawieszono rozmowy pomiędzy przedstawicielami zachodnich banków a władzami polskimi na temat odroczenia płatności polskich długów za granicą.

„Financial Times” ma swojego korespondenta, który z Warszawy podał następujący komentarz: po pierwsze, że „upomnienie dla prezydium świadczy, jak uczuleni są delegaci na sprawę demokracji w związku. Po raz pierwszy też delegaci zajęli się na zjeździe bezpośrednio wewnętrznymi sprawami związku, a nie tylko stosunkami jego z rządem”. Jeśli chodzi o jego uwagi na temat programu „Solidarności”, to stwierdza, że proponowany program jest może najmniej konsekwentny w odniesieniu do gospodarki. Tak np. stwierdza on konieczność stopniowego podnoszenia cen na żywność, ale jedynie pod warunkiem, że „Solidarność” zgodzi się na podwyżki cen w drodze referendum. Poza tym dokument stwierdza, że Polska powinna przystąpić do Międzynarodowego Funduszu Walutowego, ale nie mówi nic, co Polska powinna uczynić w celu zwiększenia eksportu, aby umożliwić spłatę długu za granicą. Zwiększenie eksportu oznaczałoby zmniejszenie towarów na rynku wewnętrznym. Ale projekt „Solidarności” według tego korespondenta trzeba jednak traktować jedynie jako szkic ewentualnych zmian i mówi, że projekt ten niewątpliwie wywoła różnice zdań między elementami radykalnymi i umiarkowanymi.

Jeśli chodzi o przegląd prasy brytyjskiej z BBC, to korespondent „Guardiana” obszernie omawia projekt programu związkowego, stwierdzając, że nawołuje on do ograniczenia monopolu partii komunistycznej i jest najbardziej radykalnym programem zmian opracowanym we wschodniej Europie po wojnie. Jeśli chodzi o „Daily Telegraph”, to korespondent pisze, że program „Solidarności” bardziej przypomina konwencję praw człowieka i swobód obywatelskich niż dokument związku zawodowego.

Jeśli chodzi o naszą prasę krajową, to „Głos Wybrzeża” zamieszcza cały szereg informacji. Bardzo dużo jest miejsca poświęcone „Solidarności”. Ogólny ton jest znacznie łagodniejszy, jest to wszystko utrzymane w dużo łagodniejszym tonie, w tonie bardziej rzeczowym, jeśli chodzi o wiadomości ze zjazdu. Czasami tylko osobne komentarze, w osobnych miejscach, zawierają nieco ostrzejsze sformułowania. Ale nawet zaległe, że tak powiem, sprawozdania z poprzedniego dnia, kiedy występował prof. Lipiński, np. w „Życiu Warszawy”, są sprawozdaniami bardzo spokojnymi w tonie i podającymi taką rzetelną i spokojną informację. Jeśli chodzi o „Głos Wybrzeża”, to podawany jest tutaj właśnie taki komentarz Gdy KOR przestał istnieć – bardzo wyważony. Są tam wypowiedzi Gwiazdy, Lipskiego, Rulewskiego, Karnasa[28], Kunickiej[29], Geremka. W prasie po prostu dzięki temu wywołaniu tematu pojawiło się o KOR w końcu sporo pozytywnych ocen i to bez komentarzy w tym akurat miejscu jakoś kontrujących te spokojne wypowiedzi. Jest dużo informacji na temat w „Głosie Wybrzeża”.

Jeśli chodzi o komentarze właśnie, to w „Życiu Warszawy” jest komentarz O trzecim dniu gdańskich obrad i tam jest też właśnie, jak już mówiłem, taki spokojny komentarz do tego, o czym mówił Lipiński. „Trybuna Ludu” z 30 września podaje obszerny materiał o czwartym dniu obrad. Wybija się wszystkie akcenty krytyczne o „Solidarności”, dokonując czasami pewnego retuszu w wypowiedziach niektórych przynajmniej delegatów i podkreślając te fragmenty, które mówią o tym, że w „Solidarności” powinny mieć więcej miejsca głosy dotyczące robotników, spraw zakładowych itd., itd. W „Trybunie Ludu” podany jest też komentarz specjalnego wysłannika, p. Jerzego Bieleckiego, gdzie jest skomentowanych kilka wystąpień, jak już mówiłem, według mniej więcej tego klucza. Więc Karol Szadurski z Mazowsza cytowany jest jako mówiący, że w czasie I tury zjazdu hutnicy z „Solidarności” ogłosili gotowość strajkową nie przeciwko władzy, a przeciwko KKP, która nie egzekwuje przyjętych zobowiązań.

Poza tym cytuje się Kulińskiego, który powiedział, że w związku nie może być książąt i dygnitarzy, Cierniewskiego powiedzenie, że związek nie nauczył się jeszcze demokracji, duże fragmenty z wypowiedzi Rozpłochowskiego. Także tam jest wytykany Lech Sobieszek z Gdańska. Gwiazda – jego wypowiedź została uznana jako wypowiedź taka, w której on panował nad swoimi nerwami i może w związku z tym jest to wypowiedź spokojna. Ogólna ocena tego komentarza jest taka: wtorkowa dyskusja była nieco inna, antysocjalistyczna demagogia przestała górować nad salą, chociaż nadal jest jej niestety niemało.

Natomiast ciężar krytyki, jeśli chodzi o nasz związek, został przesunięty do rubryki „Listy”. I tam w ogóle publikowane są listy rozmaitych osób, które się wypowiadają ostro przeciw „Solidarności”. Jakiś pan Czyż z Wałbrzycha pisze: „Słyszymy i czytamy wypowiedzi niektórych osób będących w kierownictwie »Solidarności«, jak atakują naszych przywódców rządowych i partię, a ostatnio w sposób jawny i otwarty padały słowa ataku na krajowym zjeździe »Solidarności« w Gdańsku. Jestem zdania, że władze w naszym kraju zbyt tolerancyjnie przyjmują skierowane ataki pod swym adresem” itd.

Chciałbym tutaj przeczytać, proszę państwa, ze względu na pewną lojalność, oświadczenie rzecznika prasowego MSW. Jest to bowiem oświadczenie bardzo

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM 222/437:

ciekawe, mianowicie rzecznik prasowy MSW podaje, że do przewodniczącego obrad Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” przesłane zostało oświadczenie, w którym stwierdza się, że 25 września br., podczas konferencji prasowej, prowadzonej przez rzecznika prasowego związku]

odczytano posłanie skierowane do zjazdu „Solidarności” przez związek zawodowy funkcjonariuszy MO. Ponownie informuję – czytamy dalej w oświadczeniu – że związek taki wśród funkcjonariuszy MO nie istniał i nie istnieje. 28 września, podczas trwania II tury zjazdu przemawiał ob. Zbigniew Żmudziak, rzekomo w imieniu komitetu założycielskiego związku zawodowego funkcjonariuszy MO. Informuję – stwierdza rzecznik prasowy – że Zbigniew Żmudziak nie jest funkcjonariuszem MO. Pozwalamy sobie zauważyć, że zdarzenia te dezinformują ogół społeczeństwa. Sądzę, że z treścią mego oświadczenia zostaną zapoznani wszyscy delegaci zjazdu „Solidarności”.

No więc zostaliście państwo zapoznani. Może będziemy mogli liczyć na wzajemność. A to, co żeśmy tutaj widzieli, to chyba była zbiorowa halucynacja [oklaski].

Proszę państwa, jak już mówiłem, ogólny ton wypowiedzi jest dosyć spokojny, ale oczywiście są niektóre osoby specjalnie skrupulatnie jakoś wymieniane, jeśli chodzi o ich rzekomy radykalizm, no i to są osoby takie, jak Gwiazda, jak Bujak, w szczególności oni są ulubieńcami komentarza „Żołnierza Wolności”, który to komentarz zatytułowany jest w sposób dosyć znamienny – Awanturnicy – kim są. No i tu właśnie mówi się o Bujaku, m.in. chyba to o niego chodzi. Jest takie tutaj sformułowanie: „Mamy dziś taką sytuację, że dwudziestosiedmioletni młodzieniec, niedokształcony, który miał trudności z ukończeniem średniej szkoły, ale za to przeszedł odpowiednie przeszkolenie w szkole Jacka Kuronia, zasiada przy stole z ministrem, wicepremierem i prowadzi negocjacje i rozmowy” [oklaski].

Ja tutaj się też znalazłem, nawet jest mi poświęcony akapit, ale go nie będę tutaj cytował.

Natomiast na deser chciałem państwu przeczytać wywiad z naszym wypróbowanym przyjacielem, Albinem Siwakiem[30] [brawa]. Niestety, jest on dosyć długi, tak że muszę państwa uraczyć tylko lekturą fragmentów. Mianowicie… [okrzyki: cały, cały]. Proszę państwa, nie, nie, ja to skrócę, bo to by zajęło dosyć długo. W ogóle nie czytać? Ale niektóre pytania i odpowiedzi są ciekawe. Mianowicie okazuje się, że Albin Siwak stwierdza, że najbardziej ufa „Żołnierzowi Wolności” [śmiech]. W bardzo małym stopniu ufa prasie partyjnej, łącznie z „Trybuną Ludu” [oklaski].

Poza tym mówi coś takiego, pytanie jest takie: „Jak towarzysz ocenia ostatnie wystąpienie wicepremiera Rakowskiego?” Odpowiedź: „Zawsze uważałem, że jest to zdolny, mądry i idący dużymi zygzakami towarzysz [śmiech]. W ostatnich tygodniach nabrało mu się trochę wody w uszy, więc poszedł mocno w jednym kierunku” [śmiech]. Pytanie było dalsze takie: „Czy działacze »Solidarności« nie są pogrobowcami WiN-u i UPA?” Nie wiem, może to o mnie chodziło. W odpowiedzi Siwak stwierdza, że nie można uogólniać, ani tak daleko sięgać. Mówi też, że niedługo będą publikowane życiorysy niektórych działaczy „Solidarności”, że wie, że niektórzy z nich są synami byłych fabrykantów czy też właścicieli ziemskich [śmiech]. Pytanie następne: „Agencja AFP podała, że opowiedział się towarzysz za delegalizacją »Solidarności«?”. Odpowiedź: „Tak, powiedziałem przedstawicielom telewizji zachodnich, gdy przypierali mnie do muru, ale przedstawiłem swoje argumenty, a więc to, że »Solidarność« bezprawnie uchwaliła posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej, że na zjeździe próbowała wyślizgać ze swego statutu kierowniczą rolę partii, że zapowiedziała bojkot ustaw Sejmu, że na zjeździe są przede wszystkim aktywiści »Solidarności«, KPN i KOR. Korzystałem przy tym z ich danych, w tym świetle stwierdziłem, że należałoby wytoczyć proces kierownictwu »Solidarności«, a natomiast związek otoczyć opieką” [śmiech]. I jeszcze może ostatnie pytanie: „Czy uważa towarzysz, że przydzielenie Grudniowi[31] mieszkania w Warszawie o pow. 125 m^2 jest w porządku?”. „Znam tę sprawę, jeszcze ostrzej stawiali ją na spotkaniu ze mną w Sosnowcu górnicy. Grudzień ani jego małżonka nie mogli pokazać się publicznie w Katowicach. Grudniowi spodnie ściągnęli i zlali go, jak się pokazał” [śmiech].

No to może tyle na dzisiaj [gwar]. Nie, to już może kiedy indziej.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ]

[PD 1kzd_2t_033_19810930 – 40 minut 10 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Halo, bardzo prosimy, koleżanki i koledzy. Mamy bardzo dużo pracy jeszcze.

Proszę państwa, ja chciałbym przedstawić sytuację, jaka jest w trakcie dyskusji na temat części I – spraw wewnątrzzwiązkowych. Otóż w tej chwili na liście dyskutantów dotyczących tego tematu – bardzo proszę o uwagę, to może nam pomoże w dyskusji – jest jeszcze trzydzieści kilka osób.

Druga sprawa, Komisja Programowa zwraca się do wszystkich dyskutujących z bardzo usilnym apelem o to, aby konkretyzowali swoją wypowiedź w ten sposób, by od razu odnosili do istniejącego tekstu, który każdy uzyskał, wskazywali, co chcą zmienić, dołożyć bądź skreślić, i krótko argumentowali. Jedynie ten sposób prowadzenia umożliwia realną pracę nad wnoszonymi poprawkami do programu. Inaczej są to wypowiedzi, które często ulatują bez konkretnych rezultatów. My, ze strony prowadzących, mając podaną tezę, będziemy ściśle przestrzegali, aby mówca mógł wypowiedzieć się na zadany przez siebie samego temat. Bardzo prosimy o przestrzeganie tych reguł gry. Dziękujemy bardzo i prosimy o kolejnego dyskutanta.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę zatem o zabranie głosu kolegę Jerzego Kornalewskiego[32] z Wielkopolski Południowej, przygotuje się kolega Antoni Szota[33], Kędzierzyn-Koźle.

Czy jest pan Kornalewski? Jest, tak? Bardzo proszę.

JERZY KORNALEWSKI

Szanowni delegaci, ja chciałem się krótko ustosunkować do problemów sekcji nr 2, a więc do spraw organizacji związkowej.

Pierwsza sprawa – władze krajowe. Otóż, moim zdaniem, ponieważ statut do dziś nas nie uchronił przed pewnymi nieścisłościami w postępowaniu, proponowałbym, aby nasz program uściślił kompetencje KK i kompetencje prezydium w taki sposób, aby określić, że o ile kompetencja KK to jest podejmowanie uchwał w okresie międzyzjazdowym, oczywiście m.in., to kompetencje prezydium musiałyby się sprowadzać w tej kwestii jedynie do wydawania oświadczeń. Taka forma zabezpieczyłaby nas przed takimi niuansami, jakie m.in. miały miejsce w sprawach samorządowych. Dotychczasowa praktyka, która polegała na uleganiu pośpiechowi i strachowi… Jak widać, pośpiech i strach są złym doradcą.

Dalsza sprawa to kwestia regionalizacji. Uważam, że zjazd, wszyscy my uchylamy się przed wyjaśnieniem tej kwestii do końca. Zapis w statucie niczego nie wyjaśnił. I dlatego proponowałbym, aby uściślić to w ten sposób, ten punkt statutowy, że tam, gdzie w danym województwie istnieje region – dotyczyłoby tylko tych regionów, które istnieją w zakresie administracyjnym – należy uchwałą zjazdu, nie KK, zobligować pozostałe poza tym regionem komisje zakładowe, porozumiewawcze czy koordynacyjne do przerejestrowania się do właściwego administracyjnie regionu. Sądzę, że to by wreszcie uściśliło. Nie dotyczyłoby to oczywiście takich terenów, gdzie region nie istnieje.

Jeśli chodzi o struktury branżowe, widzę tu takie niebezpieczeństwo, że udział komisji zakładowych w sekcjach branżowych czy zawodowych może być dosyć chaotyczny. To znaczy już znamy przykłady, że z danego zakładu wstępuje się do kilku komisji z uczestnictwem według zawodów, a nie branży danego zakładu. Tak że może być sytuacja, że dana komisja zakładowa będzie brała udział w kilkunastu sekcjach zawodowych, od transportowych, przez powiedzmy metalowców, do sprzątaczek nawet. Tak że należałoby to, moim zdaniem, poddać dyskusji, czy można by ograniczyć takie uczestnictwo.

Wreszcie sprawy finansów. Uważam, tak jak tu kolega z Cegielskiego, że obecny taryfikator dalece odbiega od realnych zarobków w instytucjach porównywalnych z władzami związku i stąd należy go opracować. Może nie w takim forum, ale przynajmniej na tym forum go zatwierdzić. Jakie tam widzę istotne sprawy? Wykluczona jest sprawa 25 proc. dodatku, bo prawie każdy z działaczy, który ma tyle lat pracy, miałby ten dodatek, czego nie ma w żadnym innym zakładzie pracy. Nie możemy być lepiej sytuowani niż nasi związkowcy w jakimkolwiek innym zakładzie. Podobnie widzę konieczność rozróżnienia płac przewodniczącego KK, przewodniczących regionów oraz rozróżnienia między regionami małymi a dużymi. Jednak ranga regionów jest różna.

I ostatnia sprawa – działalność międzynarodowa związku. Uważam, że nie mówiliśmy dotychczas, ale jest problem istotny istniejącej emigracji zarobkowej, do której nasz związek na razie się nie ustosunkował. Mamy znakomite kontakty, jak tu było widać z trybuny, kilkunastu gości nam tutaj pięknie hasłowo życzyło, natomiast związek nasz nic nie zdziałał jeszcze w sprawach ochrony prawnej, bytowej i zawodowej polskich emigrantów zawodowych. Uważam, że oprócz tej działalności spektakularnej, wizyt, haseł, należałoby podjąć konkretną ochronę polskich robotników i pracowników, którzy wyjeżdżają na Zachód. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O zabranie głosu proszę Antoniego Szota, Kędzierzyn-Koźle, przygotowuje się Czesław Jezierski, Dolny Śląsk. A do państwa apeluję o zachowanie spokoju i wzajemne zrozumienie.

Proszę bardzo.

ANTONI SZOTA

Dziękuję.

Tak to bywa, że jak się jest entym w dyskusji, to praktycznie ucinają się poszczególne tematy. Z tych tez, które chciałem poruszyć, właściwie została mi jedna sprawa.

Chciałem nawiązać do tworzenia ogniw pośrednich i właściwie zwrócić na jedną uwagę, na jedną sprawę, która moim zdaniem dosyć nieszczęśliwie została ujęta w statucie, a mianowicie fakt, że o ich kompetencjach mają decydować walne zebrania delegatów regionu. Trochę to, moim zdaniem, jest na bakier z demokracją, gdzie o tych sprawach powinny decydować komisje zrzeszone na danym terenie. Trochę to pachnie tak, jakbyśmy nie wierzyli tym ludziom, uważali, że w tych komisjach zakładowych związkowcy nie potrafią myśleć, że sami nie wiedzą, co im najbardziej jest potrzebne na terenie działania. Ma to szczególne znaczenie przed zbliżającymi się wyborami do rad narodowych, gdzie więź społeczna, ta spójność, jest szczególnie potrzebna w regionach przemysłowych, mam na myśli miasta, ewentualnie gminy. Jest to rzecz, którą by należało w jakiś sposób jeszcze w tym programie podkreślić, dając właśnie szansę tym związkowcom jakiegoś określenia tych potrzeb swoich.

Druga sprawa, którą tylko w dwu zdaniach. Jeśli chodzi o sekcje branżowe, zawodowe – temat już poruszany – natomiast uważam, że na zjeździe należałoby uściślić konkretny termin, w którym musiałaby się zmieścić KK do opracowania regulaminu tych sekcji. Obawa jest taka, że pod natłokiem innych ważnych zagadnień znowu to się troszkę rozmydli i będziemy czekać ponad rok. A musimy w tej chwili, już, dosłownie na dziś opanować bałagan, jaki panuje i dać możliwość właściwej pracy pozostałym sekcjom, które jeszcze nie są zawiązane, a których jest potrzeba, potrzeba jakiegoś połączenia się i wspólnego działania. Tak króciutko, dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę do mikrofonu Czesława Jezierskiego, Dolny Śląsk, przygotowuje się Tadeusz Kensy[34], Rzeszów.

CZESŁAW JEZIERSKI

Szanowni państwo, przedłożony nam dokument zjazdowy przedstawia wizję tego, co chcielibyśmy osiągnąć. Jest programem ambitnym. Ambitnym, ale zacznę od układu programu, który odnosi się również do omawianego tematu. Moim zdaniem program należało podzielić na takie trzy grupy tez: pierwsza – to tezy do natychmiastowej niezwłocznej realizacji, druga – to tezy do realizacji spokojnej na przestrzeni najbliższych dwóch lat, i trzecia – tezy, których realizację możemy rozpocząć nie w najbliższym czasie, może w przeciągu dwóch lat, może nawet później.

Otóż do takich pierwszych tez, które powinniśmy realizować natychmiast, uważam to powinny być takie tezy, które wyłącznie np. zależą od naszej inicjatywy. Przykładem nich będzie fatalny w wielu regionach obieg informacji i to nawet w czasie trwania obecnego zjazdu. Inne to takie, które są sprawą gardłową dla bytu naszego narodu w dobie kryzysu, no chociażby nadchodząca zima i zaopatrzenie w węgiel czy leki, czy żywność.

Proszę państwa, obecnie, w walce o praworządność i przeciwko represjom lub walce o dostęp do środków informacji, które chcemy zgodnie z programem przekształcić w środki społecznej informacji, wnoszę, aby zastanowić się nad taką sprawą. Mianowicie obecnie strajk jest niechętnie widzianą formą protestu, a potrzeba protestu istnieje. I wydaje mi się, że można by wprowadzić takie formy protestu, które byłyby formą mocną, a nie kosztowałaby nas ekonomicznie. Na przykład przerwa pięciominutowa w czasie pierwszej zmiany, np. o godz. 12.00, i w tym czasie włączenie w całym kraju syren, klaksonów, które by brzmiały od Bałtyku aż po Tatry. Uważam, byłoby o wiele skuteczniejsze niż, powiedzmy, robienie strajków w poszczególnych regionach nawet wielodniowych.

Oczywiście takich form można by wymyślić wiele innych, na przykład może to być przerwanie pracy i absolutna cisza pięciominutowa, ale mnie się wydaje, że właśnie takie, które by powodowały naszą mobilizację i naszych członków, a jednocześnie może by dawały dużo do myślenia władzy. Taką propozycję wnoszę odnośnie do form protestu, które są zawarte w tych naszych tezach.

Proszę państwa, sprawa następna, której chciałem poświęcić chwilkę, mianowicie realizacja tego programu, programu, który żeśmy sobie nakreślili w tych tezach. Otóż wydaje mi się, że aby zrealizować te cele – obok operatywnej i działającej z pełną energią i zaopatrzonej w pełne kompetencje wykonawcze i w duże kompetencje decyzyjne i uchwałodawcze władzy centralnej – należy, po pierwsze, powołać otwarte zespoły programowe do spraw realizacji zatwierdzonego przez zjazd programu, złożone z delegatów, które by służyły pomocą KK przez najbliższe dwa lata do realizacji tego programu. Po drugie uważam, że możemy realizować to oczywiście poprzez członków, ale będziemy realizować również poprzez działaczy, i wydaje mi się, że należy podjąć walkę o postawę moralną związkowca – działacza.

Proszę państwa, jeżeli wczoraj na tej sali… [gwar]. Jest szum, nie wiem, czy mogę mówić. Jeżeli, proszę państwa, wczoraj na tej sali, przy podawaniu werdyktu Komisji Skrutacyjnej – zresztą okazało się werdyktu sprawiedliwego – niektórzy z przegłosowanej mniejszości potrafią reagować tumultem, to dla mnie nie są to, po pierwsze, demokraci i, po drugie, będę ich zawsze wskazywał palcem, że chcą po prostu „Solidarność” rozbić [oklaski].

Proszę państwa, widzę poza tym potrzebę działania, znaczy jedności działania, oczywiście w pluralizmie poglądów, a nieliczne co prawda głosy – i to dobrze, że nieliczne – chcą jednak rozbić nas, i to zgodnie z ideologią partii, dzieląc nas na różne grupy, co się dało zauważyć w kilku niestety wystąpieniach. I będę pierwszy, który będzie takiego działacza tępił. Niech każdy tu obecny weźmie sobie głęboko do serca, że jedynym podziałem działacza w „Solidarności” – a takiego podziału też nie powinno być, ale przynajmniej dla mnie – to jest działacz dobry i działacz drań. I takiego będę tępił. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję.

Do państwa jeszcze raz apeluję o wzajemny szacunek i nieprowadzenie rozmów w czasie wystąpień kolegów.

A o zabranie głosu proszę Tadeusza Kensego z Rzeszowa, przygotowuje się Lech Dymarski, Wielkopolska.

TADEUSZ KENSY

Proszę państwa, chciałbym pokrótce zwrócić uwagę na rzecz, która dla mnie wydaje się być bardzo istotna. Otóż przed ostatecznym zatwierdzeniem tego programu naszego związku musimy sobie zdać sprawę z tego, że ten program jest dla wszystkich członków tego związku, że ten program jest oczekiwany nie tylko przez nas, nie tylko przez zarządy regionów, ale ten program oczekiwany jest przez wszystkie komisje zakładowe i wszystkich członków w organizacjach zakładowych. I dlatego też myślę, że musi on być sformułowany w ten sposób, ostateczna redakcja, aby był on dla wszystkich komunikatywny z jednej strony, zaś z drugiej strony, aby w sposób bardzo wyraźny wyeksponował te problemy, które tam, na samym dole, są bardzo istotne.

Nieco nie podobają mi się niektóre sformułowania, które zostały tu wprowadzone, i myślę, że ich wyeliminowanie spowodowałoby właśnie większą komunikatywność dla członków związku.

Równocześnie wydaje mi się, iż z ubolewaniem w tej chwili trzeba stwierdzić, że pomimo całej dość znakomitej procedury, która prowadziła do uchwalenia tego dokumentu, pominęliśmy rzecz jedną. Mianowicie, biorąc pod uwagę pewne różnice, nawet dość zasadnicze w niektórych sprawach, pomiędzy opracowaniami poszczególnych grup problemowych a ostateczną redakcją tego tekstu, moglibyśmy chyba zastanowić się nad tym, czy nie należało poddać tej wersji ostatecznej projektu konsultacji z nieco szerszą grupą członków naszego związku.

W tym samym temacie – myślę, że sam program, już merytorycznie, nie uczy nas i nie zobowiązuje, w jaki sposób tego typu właśnie konsultacje powinniśmy przeprowadzać. Jest to duża bolączka i jeśli nie znajdziemy na to dobrej recepty, ta bolączka nie zniknie i jak myślę, będzie bardzo długo jeszcze stwarzać przeróżne problemy. Jest to chyba rzecz konieczna, aby w programie zobowiązać się do tego, że będziemy wszystkie podstawowe rzeczy konsultować, i znaleźć właściwy model przeprowadzania tych konsultacji. Oprócz tego wydaje się mnie, iż program tu przygotowany traktuje może zbyt generalnie wiele spraw i poprzez takie generalne ujęcie ich będzie trochę niekomunikatywny właśnie dla szeregowych członków naszego związku. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Do głosu poproszę w tej chwili pana Kornela Morawieckiego, ponieważ pan Lech Dymarski w Wielkopolski zrezygnował z głosu. Proszę Kornela Morawieckiego, Dolny Śląsk, przygotowuje się Paweł Niezgodzki, Mazowsze.

KORNEL MORAWIECKI

Chciałbym te zdania umieścić w tej tezie 32, to znaczy kiedy się mówi o strajkach, po strajkach takie dwa zdania. Koledzy, ja chciałem powiedzieć o jednej sprawie, o której tu się jeszcze nie mówiło na naszym zjeździe. Właściwie od roku bez mała grożą nam, grożą nam stanem wyjątkowym, obcą interwencją. Te groźby są w TV, w radio, w prasie. No a my właściwie udajemy trochę oficjalnie, jako związek, jakby tego nie było. Jako członkowie tego związku mówimy o tym między sobą, ale jako związek żadnych działań nie podejmujemy. Postępujemy tak, jakby chowając głowę w piasek, można było uniknąć wszystkiego tego, czym nam grożą.

Ja uczestniczyłem w zespole IV, w takim podtemacie „Negocjacje, akcje protestacyjne, porozumienia” we Wrocławiu i temat, który rozpatrywaliśmy, to był „Związek w sytuacji zagrożeń”. Uważam, że jako związek, jako całość, powinniśmy umieć odpowiedzieć na groźbę stanu wyjątkowego, sytuacją też stanu wyjątkowego w związku ewentualnie.

Myśmy pracowali nad tym tematem we Wrocławiu. Oczywiście żadnych szczegółów tutaj trudno mi podawać, jakieś szczegóły bliższe, chciałem tylko przeczytać dwa zdania, które razem z kolegami chcielibyśmy umieścić w programie związku. Zdania, które by zobowiązywały władze tego związku do rozważenia tej sprawy. Ja może te dwa zdania przeczytam i to będzie koniec mego wystąpienia: „Broniąc wewnętrznego pokoju, musimy być przygotowani także na najgorsze. KK, zarządy regionalne oraz komisje zakładowe winny opracować zalecenia organizacyjne, instrukcje określające krótko- i długoterminowe formy działalności związku w sytuacji takich zagrożeń, jak stan wyjątkowy lub interwencja zewnętrzna”. Dziękuję bardzo [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_033_19810930]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_034_19810930]

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu Pawła Niezgodzkiego z Mazowsza, przygotowuje się Andrzej Porawski, Wielkopolska.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Pierwsze to chciałbym się ustosunkować ogólnie do konstrukcji programu. Uważam, że program ten nie spełnia w całości pokładanych w nim nadziei, a to z dwóch powodów. Po pierwsze, nie jest ani naszym manifestem jakby programowym. A po drugie, w wielu punktach nie przedstawia konkretnych rzeczy do zrobienia, rzeczy, z których potem władze związku, KK czy władze regionów mogłyby być rozliczane. Następna sprawa, to chciałbym się wypowiedzieć w sprawie tezy 30 punkt 5, zatytułowanego „Środki wyrażania i kształtowania opinii związkowej”. Szczególny tytuł do tego daje mi pełniona w Zarządzie Regionu Mazowsze funkcja. Otóż uważam, że punkt ten jest skonstruowany właśnie w ten sposób, o którym już mówiłem, to znaczy jest bardzo dużo ogólników, brak konkretów i są wplecione w ten program bardzo techniczne już szczegóły. Natomiast nie ma zasadniczych rzeczy omówionych.

I chciałbym tu państwu przedstawić, co uważam, że musi się znaleźć w naszym programie, w punkcie związanym z informacją związkową. Po pierwsze, uważam, że musi się znaleźć koniecznie stwierdzenie, że system informacyjny związku musi podlegać wybieralnym władzom związku. Jest to według mnie konieczny wymóg. Następnie, i to jest w programie napisane, system informacyjny musi być oparty na zasadzie samofinansowania. Kolejna sprawa – przy budowie i rozwijaniu takiego systemu musimy brać pod uwagę jego decentralizację, tak aby zabezpieczyć go przed ewentualnymi atakami z zewnątrz. Jest rzeczą zrozumiałą, że w przypadku silnej centrali uderzenie w taką centralę powoduje rozkład całości. Decentralizacja również pozwoli zwiększyć nam aktywność członków.

I według mnie brakuje tutaj jasno sprecyzowanych wymagań w stosunku do informacji wewnątrzzwiązkowej. A są to następujące – według mnie – wymagania: 1. Zapewnienie przepływu informacji i decyzji pomiędzy poszczególnymi instancjami związku, takimi jak: KK, zarządy regionalne, oddziały terenowe i komisje zakładowe oraz – szczególnie ważne – pomiędzy instancjami związku a członkami. 2. Następnie ważnym zadaniem naszej informacji jest informowanie społeczeństwa o posunięciach i polityce związku oraz przeciwdziałanie oficjalnej propagandzie. Tutaj mamy do dyspozycji różnego rodzaju akcje plakatowe i ulotkowe, tablice informacyjne, dostęp do środków masowego przekazu.

Kolejną bardzo ważną sprawą, która według mnie w związku na razie nie funkcjonuje, a o której się bardzo słabo mówi w programie, jest konieczność uruchomienia sprawnego systemu konsultacji i badania opinii związkowej, tak aby władze związku w swoich poczynaniach mogły się odnieść do opinii szerokich rzesz członków.

Następnie, według mnie, w programie powinno się znaleźć takie stwierdzenie, że system informacyjny powinien zapewnić utrzymanie kontaktu i dostarczanie informacji zagranicznym środkom przekazu w celu właściwego informowania zagranicznej opinii publicznej.

I ostatnia sprawa, i też uważam, że powinna być w naszym programie, w tym układzie, jaki jest teraz, postawiona, to: system informacyjny powinien zabezpieczać techniczno-organizacyjne warunki funkcjonowania łączności zarówno w warunkach spokoju, jak i napięcia. I powinien to zapewniać wszelkimi możliwymi, dostępnymi dla związku sposobami.

To tyle, jeżeli chodzi o to, i jeszcze taka generalna uwaga, którą chciałbym na koniec powiedzieć. Mianowicie uważam, że jest konieczne, aby wszystkie grupy programowe naszego związku mogły działać jawnie i bez obawy pomówienia o zamiar rozbijania jego jedności. Ułatwi to nam pogłębienie i kształtowanie dojrzałej opinii publicznej. Pozwoli też na odróżnienie tych, którzy pluralizm ideowy uważają za naturalną potrzebę życia związkowego, od tych, którzy go deklarują wyłącznie dla swych taktycznych i propagandowych celów. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O zabranie głosu proszę Andrzeja Porawskiego, Wielkopolska, przygotuje się Stanisław Fudakowski, Region Gdański.

ANDRZEJ PORAWSKI

Proszę państwa, ja w dwu zdaniach. Po prostu jestem w tej chwili zobligowany do zrezygnowania z głosu, ponieważ chciałem zabrać w sprawie projektu uchwały o prasie, natomiast on, z tego, co wiem, będzie dyskutowany później. Natomiast korzystając z tego, że jestem przy mikrofonie, chciałem wobec głosu przedmówcy wyjaśnić, że mniej więcej wszystko, co on powiedział, znajduje się w szczegółowym opracowaniu zespołu nr 3. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O zabranie głosu proszę pana Fudakowskiego Stanisława, Region Gdański, przygotuje się Andrzej Graf[35], Łódź.

STANISŁAW FUDAKOWSKI

Szanowni delegaci, mam co najmniej dwa wnioski, z tym że naprzód chciałem powiedzieć kilka słów ogólnych.

Proszę państwa, to, co mi szczególnie leży na sercu, to jest sprawa rzeczywiście tego, abyśmy się nie dali podzielić. Ja z racji zawodowych doskonale wiem i śledzę to, w jaki sposób niektóre czynniki władzy poprzez środki masowego ucisku codziennie w programach TV próbują podpuszczać takie czy inne świnie i kaczki, po to, żeby nas podzielić. Dlatego też uważam, że po pierwsze, moralność członków związku w tej sytuacji, w jakiej my działamy, musi być traktowana przez związkowców nie jak wspomnienie zatęchłej zakrystii, ale jak taktyka, którą narzuca nam sytuacja. To jest jedna sprawa.

Druga sprawa to jest to, o czym wszyscy dobrze wiemy, mianowicie, że słowo „solidarność” jest słowem określającym ruch umysłów i serc wszystkich Polaków, w celu wyjścia nie tylko z kryzysu gospodarczego, ale przede wszystkim z kryzysu biologicznego, który nam grozi. W związku z tym niepokoi mnie fakt, iż w naszych codziennych układach używamy słowa „solidarność” jako instytucji. „Solidarność” nie jest instytucją, jest po prostu ruchem społecznym, jest ruchem umysłów i serc. I takim musi pozostać, jeżeli mamy wygrać sprawę.

Trzecia sprawa to jest to, że największym osiągnięciem, w moim przekonaniu, wielkich strajków w sierpniu było to, że społeczeństwo polskie zrzuciło z głów czapkę strachu, jaką władze próbowały nam narzucić i wcisnąć. I wcisnąć próbują nadal.

I ostatnia sprawa, o której chciałem również powiedzieć państwu, to jest ta, że powinniśmy się zastanowić nad tym, jak włączyć ochronę środowiska naturalnego w rachunek ekonomiczny. Ponieważ od tego zależy, czy przyjdziemy z konkretną pomocą tym wszystkim umęczonym naszym braciom i siostrom w kolejkach, w zakładach pracy, które w aktualnej sytuacji bardziej przypominają obozy pracy niż zakłady pracy zhumanizowane. Dziękuję bardzo [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Andrzeja Grafa, Łódź, przygotowuje się pan Roman Jarmuszkiewicz, Łódź.

ANDRZEJ GRAF

Proszę państwa, chciałem się podzielić kilkoma uwagami z państwem na temat nieco udziwnionej naszej struktury terytorialnej. Ale, niestety, nie jestem w stanie ustosunkować się do materiału, jaki zawarty jest w propozycjach programowych, tutaj pod dyskusję przedstawionych przez Komisję Programową, jako że wyniki pracy zespołu, tutaj praktycznie zajmującego się tą sprawą we Wrocławiu, nie zostały w całości przedstawione. Dlatego pozwolę sobie przedstawić kilka swoich własnych uwag.

U nas mówi się często o jedności związku, a jakby tak popatrzeć na naszą strukturę terytorialną, to obraz naszego związku jest zupełnie inny. Wiele regionów ma strukturę terytorialną niejednolitą. Zdarzają się nawet sytuacje, że w mieście, które jest siedzibą zarządu regionalnego, funkcjonują komisje lokalne, delegatury jednego lub więcej ościennych regionów. Sytuacja taka jest niedopuszczalna, bowiem prowadzi to do tworzenia wielu reprezentacji związkowych wobec władz administracji państwowej. Prowadzi to do powstania antagonizmów wewnątrz związku i osłabia nasze działania na zewnątrz. Sytuacja taka jest dla nas na dzień dzisiejszy nie do przyjęcia. Porządkowanie bałaganu w strukturze terytorialnej powinno być prowadzone ciągle i elastycznie w stosunku do zmieniających się warunków.

Możliwe jest osiągnięcie tego celu różnymi drogami. Uważam, że należy wybrać taką, która maksymalnie zbieżna by była z oczekiwaniami członków związku, a nie ze zdaniem działaczy, bo często stoi to w sprzeczności. Stąd zalecenia zawarte w opracowaniu zespołu problemowego, ażeby porządkowaniem struktury terytorialnej obciążyć KK, a na zjeździe określić zasady, jakimi w tym procesie należy się kierować. Zabezpieczyłoby to nas przed nieodpowiedzialną polityką działaczy, kierujących się czysto partykularnym interesem prywatnym albo lokalnym.

Pozwolę sobie może skomentować te propozycje zespołu problemowego, które nie znalazły się w materiałach, z jakimi się państwo zapoznali. Z tego, co wiem, zostały wydrukowane w jednym z numerów „AS-a”. Otóż jedna z tych zasad mówi o tym, że naczelną zasadą porządkowania struktury terytorialnej powinna być wola wyrażona przez większość członków związku. Druga, że przy włączaniu do dużych regionów jednostki terytorialne powinny zachować proporcjonalną do liczby członków związku reprezentację we władzach, jednak o wyborze do władz tylko i wyłącznie powinny decydować walne zebrania delegatów regionów. Należy dążyć do tworzenia regionów o strukturze ponadwojewódzkiej. Nie ma bowiem potrzeby, abyśmy własną strukturą sankcjonowali idiotyczny podział administracyjny kraju. Złych przykładów, uważam, że nie należy powielać. Trzeba jednak przyjąć jedną zasadę, że w przypadku, gdy na danym terenie reprezentowane są dwa lub więcej zarządy regionalne, to należy bezwzględnie utworzyć jednolitą reprezentację związku, ażeby wobec władz administracyjnych występował jeden związek „Solidarność”, a nie przedstawiciele różnych regionów.

Jest też problem innego rodzaju – województwa często były tworzone wbrew naturalnym ciążeniom etnicznym, historycznym i kulturalnym w kierunku dużych ośrodków. Przy porządkowaniu naszej struktury regionalnej uważam, że nie należy przeciwdziałać takim dążeniom. Są one korzystne, bo tworzą tendencję do powstawania dużych regionów. Należy jednak przyjąć jako nadrzędną zasadę spójności terytorialnej.

I jeszcze dwa zdania na temat tzw. ogniw pośrednich, nazywanych często delegaturami, komisjami lokalnymi, czy jeszcze inaczej. Uważam, że życie samo wykazało konieczność powoływania takich ogniw. Jednak z uwagi na różną specyfikę regionów jestem zdania, że zasady funkcjonowania i zakres kompetencji powinny ustalać poszczególne regiony, przyjmując jedynie generalnie zasadę, że ogniwa te nie mogą być szczeblami władzy.

I miałbym jeszcze tylko jedno zdanie, popierające tutaj wniosek jednego z kolegów z Łodzi, mówiący o ciągłości pracy poszczególnych zespołów problemowych w turach między zjazdami. Wydaje mi się, że to zapewniłoby kontynuację po prostu pracy nad tymi tematami, nad którymi KK nie będzie w stanie panować, bo jest ich zbyt duża wielość. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ponieważ przed chwilą wycofali się kolejno: panowie Tokarczuk[36], Jarmuszkiewicz, Firlejczyk i pan Stachowicz[37] z zabrania głosu, przez to do głosu przygotuje się i zabierze głos w tej chwili Jerzy Kurkowski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, a przygotuje się pan Ryszard Gwiżdż[38] z Dolnego Śląska.

A do państwa jeszcze raz bardzo apeluję o zachowanie spokoju i powagi, niechodzenie po sali oraz nieprowadzenie na sali obrad dyskusji. Bardzo proszę o zachowanie spokoju.

Proszę, pan Jerzy Kurkowski, Region Śląsko-Dąbrowski.

JERZY KURKOWSKI

W swym wystąpieniu skupię się jedynie na fragmencie tezy dotyczącej życia związkowego, mianowicie na zasadach funkcjonowania demokracji związkowej uznając, że przynajmniej przestrzeganie pięciu z tych zasad ma fundamentalne znaczenie dla zachowania demokratycznego oblicza naszego związku. Jest to zasada parlamentaryzmu, zasada decentralizacji, zasada pluralizmu poglądów, zasada solidarności i zasada równości. Pokrótce przedstawię definicje i to, co rozumiem przez poszczególne zasady.

Otóż zasada parlamentaryzmu wyraża się: uznaniem władzy uchwałodawczej ciał przedstawicielskich; powoływaniem i odwoływaniem instancji wykonawczych w trybie demokratycznych wyborów; jawnością działania wszystkich instancji; kontrolą działań merytorycznych, formalnych i finansowych przez specjalnie do tego celu powołane komisje; zachowaniem praw do swobodnej krytyki wszystkich władz i instancji związkowych w granicach objętych normą prawa i dobrych obyczajów; dyscypliną związkową, to jest podporządkowaniem się uchwałom wiążącym dla każdego ogniwa związkowego, którego oficjalny przedstawiciel bierze udział w zebraniu; zachowaniem prawa do wotum separatum i przeciwstawianiem się dyskryminacji mniejszości z tytułu woli większości.

Zasada decentralizacji polega na uznaniu, iż podstawowym ogniwem związku jest komisja zakładowa. Program działania i orientacja związku na komisje zakładowe pozostaje podstawą i treścią programu związku, a wytyczne ustalone przez nadrzędne instancje mają na tyle moc obowiązującą, na ile opierają się na zaufaniu i solidarności ogniw zakładowych.

Zasada pluralizmu poglądów wyraża się prawem każdego członka związku do publicznego głoszenia poglądów i polemizowania z poglądami, z którymi się nie zgadza.

Zasada solidarności realizuje się przez wierność dla systemu wartości wyrosłych na gruncie etyki chrześcijańskiej oraz przez jedność działania opartą o wzajemną uczciwość członków związku.

I ostatnia zasada – to jest zasada równości. W związku nie ma podziału na robotników i inteligencję. Nie ma innych praw dla działaczy i zwykłych członków. Nie ma podziału na regiony lepsze i gorsze, na lepszych i gorszych członków związku. Wszyscy są równi i wszyscy mają jednakowe prawa. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O głos proszę Ryszarda Gwiżdża, Dolny Śląsk, przygotowuje się pan Marek Hołuszko, Mazowsze, z głosu w międzyczasie zrezygnował Jacek Zięba[39], Dolny Śląsk.

RYSZARD GWIŻDŻ

Proszę państwa, mamy wypracować program Związku, program, który pozwoli nam na bardziej konstruktywną pracę. Pracę, której efekty będą jakoś bardziej zauważalne przez wszystkich naszych wyborców. Aby jednak taki program wypracować, potrzebne jest uczestnictwo wszystkich delegatów. Tymczasem duża część delegatów zachowuje postawę raczej zachowawczą i oczekuje, jakie stanowisko i jaki program przedstawią nasi eksperci, względnie liderzy, nie zwracając bardziej uwagi na to, co tutaj się z tej trybuny mówi. W tej sytuacji delegaci, uważam, w swoich wystąpieniach nie mogą koncentrować uwagi na sprawach drobnych, lecz na sprawach zasadniczych dotyczących naszego związku. Widać, że na sali spośród nas mało jest ludzi pokroju Wałęsy, ludzi mówiących językiem prostym, ale nieukrywających swoich myśli.

Nie jestem, proszę państwa, przeciwnikiem inteligencji, sam się z niej wywodzę, ale uważam, że w KK dominującą grupą powinna być jednak klasa robotnicza. Nie chciałbym, aby nasz związek był podobny do innych organizacji działających w kraju, gdzie wąska grupa ludzi umiejętnie steruje członkami tych organizacji, wykorzystując ich do własnych, często sprzecznych z założeniami tych organizacji, celów.

Sekcje zawodowe i branżowe, które do tej pory jako jedyne obok komisji zakładowych stawiały sprawy czysto związkowe, nie cieszyły się do tej pory zaufaniem naszych działaczy z KKP i regionów. Komisja Programowa w projekcie uchwały programowej poświęciła im bardzo mało miejsca. Sekcje te powstały samorzutnie, w efekcie oddolnej inicjatywy członków naszej organizacji i stanowią autentyczną realizację idei samorządowej w życiu związku. Potencjał, kompetencje fachowe i dostęp do materiałów branżowych i zawodowych pozwalają traktować sekcje jako główne zaplecze związku dla powoływania zespołów problemowych dla opracowania ważnych społecznie tematów, dotyczących np. żywności, ochrony środowiska, budownictwa mieszkaniowego itp. Władze związku muszą stworzyć odpowiednie warunki do działania sekcji i udzielać im pomocy w prowadzonych negocjacjach. Uważam, że wszyscy powinni zdawać sobie sprawę z tego, że związek będzie wtedy silny, gdy wykorzysta doświadczenia i możliwości sekcji, gdy będzie miał zintegrowane kierownictwo, zdolne zrozumieć sprawy robotnicze.

Moja komisja zakładowa upoważniła mnie do poparcia linii prezentowanej przez Lecha Wałęsę, który potrafił zjednoczyć wszystkie grupy zawodowe i udowodnił już nieraz, że nasz związek jest silny wówczas, kiedy występuje w imieniu nas wszystkich. Aby tę linię kontynuować, jeszcze raz chcę podkreślić, że dominującą grupą w KK muszą stanowić robotnicy z dużych zakładów pracy, gdyż będzie to, wydaje mi się, jedyną gwarancją sprawiedliwości i demokracji.

Na koniec chciałbym zwrócić uwagę do Komisji Programowej. Otóż w materiałach zespołu nr 4, dotyczących negocjacji, nie znalazł się zapis o uczestnictwie w negocjacjach z rządem przedstawicieli sekcji branżowych i zawodowych. Ponieważ sprawa ta jest sprawą bardzo istotną, proszę Komisję Programową o włączenie tego do programu. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję, a jednocześnie przypominam delegatom, którzy zabierają głos w dyskusji programowej, aby się trzymali porządku obrad i nie odbiegali już do kampanii wyborczej w swoich wypowiedziach.

Proszę o zabranie głosu w tej chwili pana Marka Hołuszko, Mazowsze, a przygotowuje się Tadeusz Mikuła z Łodzi.

MAREK HOŁUSZKO

Proszę państwa, mówimy tutaj o organizacji związku, o sposobie przeprowadzenia negocjacji, o demokracji związkowej i szeregu innych sprawach, które są zawarte w rozdziale VI. Podstawą naszą i naszego działania wewnątrz związku jest solidarność. I pragnę tu zwrócić uwagę na zdanie pierwsze tego rozdziału „Nasz związek”, które mówi, że „fundamentem życia związku jest demokracja oparta na podporządkowaniu się woli większości, przy zachowaniu szacunku do poglądów mniejszości”. Proszę państwa, muszę zwrócić uwagę, że w związku naszym są coraz częstsze przypadki nietolerancji, jak i ruchów, które dążą do szowinizmu pewnych grup, ruchów, które przypominają swoją działalnością może najbliżej przedwojenny OZON.

W związku z tym, że takie grupy osób próbują rozbić naszą „Solidarność”, próbują rozbić nasze życie wewnątrz tego związku, rozbić tu naszą najcenniejszą rzecz wewnątrz związku, proponuję, powołując się na to zdanie w rozdziału VI, zmienić parę zdań preambuły związkowej. I jako pierwsze jest zdanie, na stronie 2: „NSZZ »Solidarność« zespala w sobie wiele nurtów społecznych, łączy ludzi o światopoglądach i różnych przekonaniach politycznych”. Po tym, proszę, chciałbym, żeby zostały umieszczone zdania o treści: „NSZZ »Solidarność« zespala Polaków, jak i przedstawicieli innych mniejszości narodowych mieszkających w naszym kraju. »Solidarność« zespala przedstawicieli wszystkich wyznań, jak i niewierzących”.

Proszę państwa, ja chciałbym powiedzieć tu, że w imieniu tej całej większości nas wszystkich, którym są bliskie prawdy tej naszej Rzeczypospolitej, te prawdy historyczne Rzeczypospolitej, chciałbym, żeby takie zdania w naszym programie zostały zawarte. Zarówno na terenach wschodnich obecnej Polski, oczywiście, jak i na Śląsku, jak na Mazurach, dzieją się rzeczy, które rozgrywa nasza władza. Dzieją się także rzeczy z powodu tej nietolerancji wewnątrz naszego związku, nawet w centrum kraju, nietolerancji już związanej z szowinizmem religijnym, czy z szowinizmem ściśle narodowościowym.

Chciałbym, żeby te sprawy zostały zakończone raz i definitywnie. Żeby te sprawy zostały zawarte w naszym programie. Żeby zakończyć nasyłanie ludzi jednych narodowości w Polsce przeciwko innym, żeby skończyć nasyłanie ludzi niewierzących przeciw wierzącym, czy skończyć nasyłanie partyjnych przeciw bezpartyjnym i odwrotnie. Dziękuję państwu. Do widzenia [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. O zabranie głosu proszę Tadeusza Mikułę z Łodzi, przygotowuje się Krystyna Sobierajska, Dolny Śląsk.

TADEUSZ MIKUŁA

Koleżanki, koledzy, z tej trybuny padło już wiele słów o sprawach ogólnych, o sprawach ważnych. Ja chciałbym swój głos poświęcić pewnej drobnej sprawie, która nie wszystkich, być może, zainteresuje, ale ma niezmierne znaczenie dla codziennej pracy naszego związku.

Otóż jak obliczyłem, w skali kraju związek nasz dysponuje około setką różnego rodzaju aktów prawnych, to znaczy uchwał, oświadczeń, stanowisk, deklaracji, posłań itp. Jest to, innymi słowy mówiąc, nasze wewnętrzne prawo związkowe. Jeśli do tego dodać niezliczoną ilość podobnych dokumentów wydawanych w poszczególnych regionach, jeśli do tego dołączyć porozumienia zawierane z różnego rodzaju instytucjami, instancjami administracji państwowej itd., itd. – mamy do czynienia z kolosalną ilością norm prawnych, które sobie sami ustanowiliśmy. Jeśli się temu przyjrzeć dokładnie, to widać, że te przepisy są w strasznym bałaganie. Trudno byłoby na tej sali znaleźć kogokolwiek, kto potrafiłby się w tym rozebrać.

Dlatego też uważam za rzecz niezmiernej wagi, aby nowo wybrane władze dokonały czegoś w rodzaju kodyfikacji naszego prawa wewnątrzzwiązkowego, co pozwoli z kolei, w następstwie, wybranej Komisji Rewizyjnej dokonywać na bieżąco kontroli zgodności tych aktów ze statutem, naszą związkową konstytucją.

Jest to procedura normalna we wszystkich demokracjach, że akty rzędu niższego relatywizuje się do aktów rzędu wyższego. Hierarchia aktów prawnych wydawanych w naszym związku winna być również sprecyzowana i począwszy od statutu, poprzez uchwały zjazdu, uchwały KK, oświadczenia Prezydium KK, aż do różnego rodzaju dokumentów publikowanych i opracowywanych przez poszczególne zespoły problemowe.

Nie chcę tutaj teraz wnikać w relacje, jakie powinny zachodzić między aktami wydawanymi centralnie a aktami regionalnymi – to jest zupełnie osobna sprawa. W każdym bądź razie te akty, które obowiązują w całym kraju, powinny być skodyfikowane. I to jest mój wniosek do programu, w części dotyczącej „Życie naszego związku”. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Proszę państwa, w międzyczasie wpłynął wniosek formalny zgłoszony przez Janusza Różyckiego[40], numer mandatu 31027, Region Środkowo-Wschodni: „Wniosek o zaprzestanie dalszej dyskusji w tej formie z powodów: niewnoszenia nic konstruktywnego do programu, przedłużania czasu obrad, zanudzania delegatów, a także o dalsze prowadzenie dyskusji w formie: delegat przedstawia swoją poprawkę lub wersję programu do Komisji Programowej i z trybuny uzasadnia to”.

Proszę państwa, zatem jest wniosek formalny. Obowiązkiem naszym jest go przegłosować, a czekam teraz na głos przeciwny do tego wniosku. Głosu przeciwnego nie widzę. Jest. Tak?!

Proszę mikrofon nr 1.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proponuję, ażeby program referowali kierownicy zespołów, którzy pracowali między sesjami, ażeby po tym wystąpieniu były tylko 2–3 głosy w temacie z sali i żeby w ten sposób kontynuować dyskusję, bo tak to rzeczywiście do niczego nie dojdziemy. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję. Zatem mieliśmy głos przeciwny. Stawiam pod głosowanie wniosek. Jeszcze raz go przeczytam: „Wniosek o zaprzestanie dalszej dyskusji w tej formie z powodów: niewnoszenia nic konstruktywnego do programu, przedłużania czasu obrad, zanudzania delegatów. O dalsze prowadzenie dyskusji w formie: delegat przedstawia swoją poprawkę lub wersję programu do Komisji Programowej, a z trybuny uzasadnia to”.

Proszę bardzo. Kto jest za takim wnioskiem, mandat proszę w górę.

[Brak fragmentu nagrania]

Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o ocenę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za tym wnioskiem.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. A zatem przypominam kolejnym dyskutantom zabierającym głosy, że wniosek… Zjazd przyjął taką formę dyskusji, że delegat przedstawia swoją poprawkę lub wersję programu do Komisji Programowej, a z trybuny uzasadnia swoją poprawkę. I proszę, proszę państwa, zanim oddam głos pani Krystynie Sobierajskiej, Komisja Mandatowa prosiła o 3 min czasu do przedstawienia komunikatu. Proszę bardzo. Proszę o ciszę.

[PROTOKÓŁ NR 11 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

– INFORMACJE DOTYCZĄCE WYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_034_19810930 – 33 minuty 39 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Na wstępie odczytam protokół:

„Protokół nr 11 KMW I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I KZD przedstawionej przez KKW stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu jest 898 delegatów. 30 września 1981 r. na sesji porannej obecnych jest 838 delegatów, co stanowi 93,3 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, dn. 30 września [19]81”. Podpisy członków Komisji KMW.

I krótkich kilka informacji. W związku z tym, że nie we wszystkich zespołach regionalnych delegatów zostały przeprowadzone prawybory, prosimy o składanie protokołów na przewodniczącego związku, do jutra do godz. 13.00. Natomiast protokołów, w których przedstawią państwo kandydatów do KK, będziemy przyjmowali do dnia 2 października do godz. 13.00. Ten sam termin do zgłaszania kandydatów do Komisji Rewizyjnej. Na przewodniczącego proponujemy zakończyć przyjmowanie list zgłoszeń do jutra do godz. 13.00, 1 października godz. 13.00. Na przewodniczącego związku.

Natomiast w związku z tym, że w niektórych regionach jeszcze nie odbyły się prawybory, może będzie potrzebny jeszcze cały jutrzejszy dzień na te sprawy, dlatego postanowiliśmy przyjmować protokoły prawyborów do 2 października do godz. 13.00.

Jednocześnie przypominamy, że delegaci, którzy zostali zgłoszeni przez regiony czy też przez delegatów indywidualnie, zobowiązani są złożyć oświadczenie o wyrażeniu zgody na umieszczenie ich na listach wyborczych. Bez takiego oświadczenia Komisja Mandatowa nie będzie mogła wpisać tych kandydatów na listy wyborcze.

Jeszcze raz chcę przypomnieć sprawę, że niezależnie od protokołów z prawyborów, wszyscy delegaci mają prawo zgłaszać indywidualnie kandydatów.

Jeżeli byłyby jakiekolwiek pytania do Komisji Mandatowo-Wyborczej, to cały czas urzędują, pracują przedstawiciele KMW tu, przy stoliku przed prezydium. Natomiast protokoły i oświadczenia indywidualne, jak również zgłoszenia indywidualne przyjmowane są przy dwóch stolikach w końcu sali, z lewej strony. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Jeszcze na moment oddam głos spikerowi i przypominam delegatom zabierającym głos w dyskusji, że przygotujemy teraz do dyskusji wnioski, poprawki i te poprawki uzasadniamy z trybuny. Proszę bardzo spikera.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, podam teraz wiadomość, którą otrzymaliśmy od Leszka Waliszewskiego, przewodniczącego Region Śląsko-Dąbrowskiego. Dzisiaj Sąd Wojewódzki w Katowicach rozpatrywał odwołanie Prokuratury Rejonowej w Rybniku od decyzji sądu powiatowego zwalniającego Tadeusza Arenta z aresztu śledczego. Sąd Wojewódzki utrzymał decyzję sądu rejonowego i odrzucił odwołanie prokuratury [oklaski].

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ]

[PD 1kzd_2t_034_19810930 – 38 minut 40 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję bardzo. Po tej radosnej wiadomości proszę koleżankę Krystynę Sobierajską z Dolnego Śląska o zabranie głosu, a przygotowuje się Roman Niegosz[41], Jelenia Góra. A do wszystkich państwa mam gorący apel o zachowanie spokoju.

KRYSTYNA SOBIERAJSKA

Ponieważ skuteczność realizacji celów, jakie sobie postawiliśmy w programie, zależeć będzie przede wszystkim od zabezpieczenia pełnej demokracji, warunków pełnej demokracji naszego związku, co niewątpliwie związek nasz wzmocni, postanowiłam sformułować kilka wniosków, które zmierzać będą w kierunku właśnie wzmocnienia siły związku oraz zabezpieczenia pełniejszych warunków demokracji związkowej.

Mianowicie, po pierwsze, ograniczę się tylko do sformułowania tych wniosków, zgodnie z przyjętą decyzją przez państwa. Po pierwsze, proponuję stworzenie wyraźnych ograniczeń możliwości podejmowania decyzji na wszelkich szczeblach, bez uzyskania poparcia członków. Dotyczy to decyzji, zmian i odwoływania decyzji. Chodzi o zabezpieczenie przed sytuacjami bardzo groźnymi dla jedności związku, takimi, z jakimi spotkaliśmy się w marcu i w tej chwili, we wrześniu, przy akceptacji przez Prezydium KKP uchwały sejmowej w sprawie samorządów.

Następnie proponuję wyraźnie określić kompetencje dla wszystkich ogniw związkowych. Stworzy to możliwości kontrolowania i pełniejszego kontrolowania i oceniania działaczy związkowych przez członków, ich wyborców.

Następnie uważam, że słabość naszego związku wynikała również z braku konsekwencji w realizacji podjętych wcześniej działań. Były sprawy, dla których organizowaliśmy wielką mobilizację, był wielki krzyk i potem ustępowaliśmy, również bez konsultacji i uzgodnień z naszymi członkami. Jest wiele spraw, które zaczęliśmy realizować i zabrakło nam konsekwencji w ich zakończeniu, mimo że sprawy te nie wymagały niejednokrotnie nawet nakładów finansowych i w tej sytuacji gospodarczej, w jakiej się znajdujemy, były możliwe do realizacji. Myślę tu o takich sprawach, jak np. ujednolicenie reglamentacji, usprawnienie handlu, kontrola nad produkcją i dystrybucją żywności itd.

Sądzę więc, że musi istnieć tam zapis mówiący o konieczności konsekwentnego realizowania przedsięwziętych działań i przedkładania informacji na ten temat członkom związku. Proponuję następnie, żeby ustalić hierarchię celów, którą to hierarchią będziemy się kierować w najbliższych działaniach. Uważam, że to powinno być w sposób bardzo jasny sprecyzowane na podstawie diagnozy gospodarczej i społecznej naszego kraju.

Uważam, że również powinien być zapis mówiący o konieczności opierania działalności związkowej w sprawach dotyczących problemów pracowniczych głównie na działaniu sekcji branżowych. Myślę, że ten zapis mógłby się znaleźć również w części mówiącej o strukturze wewnętrznej związku. Ponieważ dużą część działań, zadań – tę część, która dotyczy głównie spraw pracowniczych, opierać musimy na właśnie działaniu sekcji branżowych.

I jeszcze jedna sprawa. Proponowałabym, żeby, to znaczy zabrakło mi również w tym rozdziale pod tytułem „Nasz związek” elementów określających wartości ludzkie uznawane za najważniejsze dla naszego związku. Oczekiwałabym więc uzupełnienia tego rozdziału o podstawowe elementy kodeksu moralnego „Solidarności”, wynikające z rodowodu „Solidarności”, rodowodu narodowego i chrześcijańskiego. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu pana Romana Niegosza z Jeleniej Góry, przygotowuje się Andrzej Piesiak, Jelenia Góra. Ja jeszcze raz przypominam, że obowiązuje nas przegłosowany wniosek formalny, że delegat przedstawia swoją tezę, a następnie ją uzasadnia. Ale na początku formułuje swoją tezę jako poprawkę.

Proszę bardzo. Pan Niegosz z Jeleniej Góry. Czy jest pan Niegosz? Pan Niegosz idzie. Tak?! Proszę następnych dyskutantów o podchodzenie do trybuny.

ROMAN NIEGOSZ

Proszę kolegów, chciałbym się, może w pewnym sensie, pewnym sensie zabezpieczenia… Podaję taki wniosek, żeby prezydium, które będzie podejmowało decyzje w sprawach bardzo ważnych dla związku, żeby zjazd po prostu zobowiązać do zaproszenia co najmniej z 20 przedstawicieli zakładów pracy z głosem doradczym. To nam da ten wentyl bezpieczeństwa, że po prostu sprawa nie zostanie zbyt pochopnie potraktowana. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zgłoszenie wniosku w Komisji Programowej i zabranie głosu Andrzeja Piesiaka. Przygotuje się Aleksander Aniołczyk z Ziemi Łódzkiej.

ANDRZEJ PIESIAK

Proszę państwa, zostałem zobowiązany przez wyborców do złożenia, do przedstawienia sprawy sekcji łączności i sekcji kolejarzy. Chodzi o specyfikę przedsiębiorstwa. Wiąże się to ściśle z tezą 30 naszego programu, ze strukturą terytorialną i sekcjami zawodowymi.

Chodzi po prostu o to, że przedsiębiorstwa łączności na szczeblu dyrekcji, czyli na szczeblu ponadregionalnym, w obecnym statucie nie mogą w zasadzie powoływać ciał statutowych na szczeblu ponadzakładowym, i chodzi tutaj ogólnie o przedsiębiorstwa wielozakładowe.

Jest taka prośba wyborców, żeby umożliwić im powoływanie ciał statutowych na szczeblu przedsiębiorstwa. Chciałem zwrócić uwagę, że istnieje niebezpieczeństwo konfliktu między właśnie sekcjami tymi a władzami związku i konflikt ten, uważam, już narasta i może nam wybuchnąć w przyszłości, dlatego że sekcje te uchwalają swoje statuty i próbują sobie nadać dość duże uprawnienia. I w tej sytuacji uważam, że musimy zadziałać wcześniej, żeby uniemożliwić narastanie konfliktu. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. O zabranie głosu proszę Aleksandra Aniołczyka z Ziemi Łódzkiej, przygotowuje się Daniel Filar, Wielkopolska Południowa. W międzyczasie zrezygnował Kazimierz Helebrandt, Dolny Śląsk, z zabrania głosu.

ALEKSANDER ANIOŁCZYK

Proszę państwa, otrzymaliśmy do ręki projekt uchwały programowej. Z mieszanymi uczuciami czytałem to, co tutaj widzimy przed sobą. To jest w 80 proc. zbiór hasełek i pobożnych życzeń. I w tym dokumencie nie mówi się, jak mamy to wszystko realizować, pomimo że wachlarz poruszonych zagadnień jest bardzo szeroki.

Dla przytoczenia pierwszego lepszego z brzegu przykładu chciałem poruszyć jeden bardzo istotny problem w życiu naszego związku, to jest funkcjonowanie władz naczelnych. Temat ten został opracowany w zespole nr 2, ale został prawie zupełnie pominięty w programie nam zaprezentowanym. Ze względu na wagę tego problemu, przedstawię ten tekst w całości – to jest tekst krótki i bardzo skondensowany, ale bardzo konkretny:

„W okresie pomiędzy zjazdami najwyższą władzą związkową jest KK. Władza ta realizowana jest poprzez uprawnienia uchwałodawcze KK oraz uprawnienia wykonawcze będące w kompetencji prezydium komisji. W sytuacjach szczególnych, wymagających szybkiego i scentralizowanego działania, KK może całość lub część swoich uprawnień przekazywać Prezydium KK i przewodniczącemu związku. KK w podejmowaniu decyzji musi w jak najszerszym zakresie uwzględniać poglądy większości członków. Poglądy powinny być zbierane w sposób ciągły poprzez ankiety, konsultacje, a także i referendum.

Dla zapewnienia jawności życia związku konieczne jest zorganizowanie sprawnego systemu przepływu informacji o działalności władz krajowych do komisji zakładowych, poprzez zarządy regionalne oraz w kierunku odwrotnym, wyrażające opinie szeregowych członków związku, zorganizowanych w podstawowych jego ogniwach. W tym celu KK powinna wydawać swój własny organ prasowy, w którym będą publikowane tylko oficjalne dokumenty KK, Krajowej Komisji Rewizyjnej. Ponadto w organie tym muszą się ukazywać dokumenty końcowe ze wszystkich oficjalnie prowadzonych przez władze naczelne rozmów.

Funkcję kontrolną nad KK i jej prezydium sprawuje Krajowa Komisja Rewizyjna w zakresie ustalonym przez statut. Wyniki okresowej kontroli, miesięcznej ewentualnie kwartalnej, dokonywanej przez Komisję Rewizyjną, muszą być podawane do publicznej wiadomości w oficjalnym organie prasowym KK.

Dla sprawnego działania władz krajowych niezbędne jest ścisłe współdziałanie KK z OPSZ oraz z sekcjami branżowymi, zawodowymi i innymi w przypadkach dotyczących zakresu ich działania. OPSZ powinien przedstawiać okresowe analizy i oceny sytuacji gospodarczej i społeczno-politycznej wraz z wynikającymi z nich wnioskami, które będą stanowić jedną z przesłanek decyzji KK i jej prezydium.

Tak zorganizowane funkcjonowanie władz krajowych zawiera dwa podstawowe elementy podejmowania decyzji – wolę większości członków związku oraz przewidywany rozwój sytuacji oparty na opracowaniach OPSZ”.

Proszę państwa, z tego tekstu, który zespół nr 2 opracował w tym temacie „Funkcjonowanie władz naczelnych”, w uchwale programowej znalazły się tylko nieliczne rozpryski z tego tematu, rozmydlone, rozmiękczone, podane w sposób ogólnikowy. I powstał z tego dokument, który ma niewielką wartość. Można z tym, co przeczytałem, zgadzać się lub nie, w całości albo we fragmentach, ale niewybaczalnym błędem jest wyrzucenie tego tematu z programu naszego związku.

Dlatego domagam się też od Komisji Programowej, aby wzięła ten tekst, ewentualnie go przeredagowała i załączyła do programu. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ja tylko przypominam, że są dwa projekty programu – jeden jest ogólny, a drugi jest bardzo szczegółowy. I właśnie kolega odczytał m.in. z II rozdziału opracowania zespołu nr 2.

Proszę państwa, w międzyczasie napływają do nas wnioski. I tak Region Częstochowa złożył wniosek z upoważnieniem prezydium do odbierania głosu delegatom, którzy nie wypełniają ustaleń przyjętych zgodnie z przegłosowanym niedawno wnioskiem formalnym, który zakłada ograniczenie dyskusji do przedkładania konkretnych wniosków i propozycji nieuwzględnionych w projekcie programu. Proszę państwa, przypominam występującym dyskutantom o naszej umowie i proszę o dostosowanie się do tej umowy.

Proszę bardzo o zabranie głosu pana Filara, a przygotuje się Wojciech Lasocki, Mazowsze. Zabiera głos Daniel Filar, Wielkopolska Południowa. Czy jest pan Daniel Filar na sali? Jest, tak. Proszę wcześniej o podchodzenie do mikrofonu – to nam skróci czas oczekiwania.

W międzyczasie z głosu zrezygnowali: Bronisław Bartczak[42], Dolny Śląsk, Krzysztof Łypacewicz[43], Mazowsze i Stefan Kula[44], Mazowsze.

DANIEL FILAR

Koleżanki i koledzy, ograniczę swoje wystąpienie tylko właściwie do jednego zdania, bo to, co chciałem powiedzieć, już przedmówcy wyczerpali. Chciałem zaznaczyć, ponieważ w naszym związku bardzo dużą wagę przywiązuje się do zasady proporcjonalności, uważam, że należy ją zachować również przy wyborze przewodniczącego KK. Najliczniejszą grupę społeczną stanowią robotnicy i dlatego przewodniczącego, zgodnie z wyżej wymienioną zasadą, należy wybierać przede wszystkim spośród robotników. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję.

Jeszcze raz przypominam, proszę państwa, o ustaleniach, o umowie między nami. Inaczej prezydium będzie zmuszone odbierać głos delegatom występującym.

O zabranie głosu proszę Wojciecha Lasockiego, Mazowsze, przygotowuje się Tomasz Wójcik – Dolny Śląsk. Proszę o przedłożenie wszystkim delegatom tezy i uzasadnienie tej tezy.

WOJCIECH LASOCKI

Podobnie jak i mój kolega, chcę powiedzieć bardzo króciutko. Mam tu jeden wniosek już gotowy, który chcę uzasadnić.

Proszę państwa, rozchodzi mnie się o płace dla etatowych działaczy w związku. Te płace poszczególnych działaczy są bardzo wysokie. Jest to moralnie bardzo złe. Związek nasz przede wszystkim walczył ze starym związkiem, że ten związek nic nie robił, a miał duże płace. My w zasadzie żeśmy też nic nie zrobili dla robotników, a działacze już mają płace po 20 tys. zł. Tego nie może być. Najpierw trzeba coś zrobić dla robotników, a później za to brać pieniądze [oklaski].

Uważam, że działacze, ci nasi generałowie, tacy jak Bujak czy Rulewski Janek, czy inni, zapomnieli, że byli robotnikami i zarabiali po 6 tys. zł. Dzisiaj mają [po] 15 tys. zł i na zakładach ich się nie widzi. Dziękuję państwu bardzo [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Tadeusza Wójcika, Dolny Śląsk. Przygotowuje się Mieczysław Ziaja[45] – Małopolska.

TOMASZ WÓJCIK

Tomasz Wójcik, nie Tadeusz.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Tomasz Wójcik, Dolny Śląsk.

TOMASZ WÓJCIK

Proszę kolegów, ja składam wniosek, aby w tym dokumencie, który mam przed sobą, opuścić wszystkie uzasadnienia, rozwinięcia, poza tezami. Znakomicie to wpłynie na czytelność tego dokumentu i pozbędziemy się z tego dokumentu pustych frazesów i takich okrągłych zdań nic niemówiących.

Również składam drugi wniosek, aby we wszystkich miejscach, gdzie używa się słów: „władza w związku”, konsekwentnie używać słowa „przedstawicielstwo”, również aby w przyszłości dokonać zmiany w statucie, żeby tytuł rozdziału IV nie brzmiał „Władze związku”, tylko „Przedstawicielstwa związku”. Według mego pojęcia władza związku jest jedna – to jest ogół związku. Wszędzie dalej są to przedstawicielstwa. Rzecz niby drobna, ale bardzo działająca na świadomość. Również i w trakcie wyborów na pewno jest nie bez oznaczenia. Do władzy każdy chętnie się może by garnął, natomiast do przedstawicielstwa może mniej; może by to nie rozpalało tyle emocji, budziło więcej refleksji. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę o zabranie głosu Mieczysława Ziaję z Małopolski, przygotuje się Seweryn Jaworski, Mazowsze.

MIECZYSŁAW ZIAJA

Podstawowym zadaniem KK będzie podejmowanie decyzji. Podjęcie decyzji jest możliwe tylko wówczas, jeżeli ma się w zasięgu odpowiednią ilość i odpowiedniej wartości informacje. A zatem chodzi o informacje, jakie będą docierać do KKP od dołu, od najniższych poziomów władz związku, od członków szeregowych do KKP, równocześnie w konfrontacji z informacjami, które będą konfrontowane ze specjalistami, którzy na życzenie KKP będą zapraszani do współpracy. Konkretnie chodzi o ekspertów.

Natomiast dotychczas nie padła żadna konkretna propozycja, w jaki sposób te informacje mają być zorganizowane, w jaki sposób ma być zorganizowany system informowania KKP o tych wszystkich sprawach, które będą przedmiotem decyzji. Mówiło się o systemie ABC, o systemie, o przekazywaniu informacji z KKP w dół i było cały szereg zastrzeżeń do funkcjonowania tego systemu. Ale to jest działanie jednostronne – potrzebne jest i konieczne tzw. sprzężenie zwrotne.

Przy potrzebie opracowania tego systemu musi być wzięta pod uwagę podstawowa sprawa, mianowicie, że za ostateczną decyzję odpowiadać musi KKP, a więc ludzie, którzy będą te decyzje podejmować. Jest rzeczą nie do pomyślenia, żeby jakikolwiek działacz mógł odwoływać się do stanowiska eksperta. W procesie projektowania inwestycji, może przez analogię tylko porównam, decydentem w tych sprawach jest zawsze ktoś, kogo nazywamy inwestorem – ja może nie jestem zupełnie rozumiany, ale dokończę problem i zaraz sprawa będzie jasna – któremu pomaga projektant, zakład projektowy, w uzasadnionych wypadkach ekspert, dalej instytut naukowy, ale do końca za jakość rozwiązania wykonanej inwestycji odpowiada inwestor. Tym inwestorem będą nasi koledzy w KKP, a więc wykluczam możliwość, że ktokolwiek będzie się mógł zasłaniać, że to była decyzja takiego czy innego eksperta; ekspert musi pozostać w cieniu.

Druga istotna uwaga. Kolega Bogdan Lis zaproponował nam coś, co można by nazwać ramkami, w które należałoby zmieścić czy przez które przepuścić eksperta. Warunki tamże podane są tego rodzaju, że podejrzewam, że ci eksperci przez te ramki nie przejdą. Tu musi być pewna, nieograniczona swoboda doboru zarówno eksperta bez tych ograniczeń, które tam zostały postawione. Podejrzewam, że to by było tylko i wyłącznie utrudnieniem dla zbierania obiektywnych i tych informacji, które nam będą potrzebne. A zatem stawianie warunków co do samego eksperta, jakim warunkom on musi odpowiadać, zależy od tego, jakie my informacje będziemy potrzebować. Może to być również ekspert dla potwierdzenia pewnych negatywnych zjawisk. Nie wiadomo, czy my nie będziemy musieli powołać kogoś, kto jest bardzo nieżyczliwy dla naszego związku, żeby równocześnie mógł swoje stanowisko przedstawić. Nie w celu pozytywnym, ale żeby również można było oceniać negatywy.

Zakończam. Istnieje konieczność opracowania systemu informatyki dla potrzeb KKP czy KK i równocześnie nie można ograniczać, podawać ścisłych ram czy gorsetów dla ekspertów, którzy muszą z nami współpracować. Zawsze odpowiedzialność będzie spadać wyłącznie na tych, którzy w ostatniej instancji decyzje podejmować będą, bez odwoływania się do stanowisk, jakie wyrażali eksperci. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O zabranie głosu poproszę panią Barbarę Przesłańską[46] z Częstochowy, dlatego że pan Seweryn Jaworski zapisał się do III części dyskusji, był mylnie wpisany w tej części, a pan Haszka[47] zrezygnował z zabrania głosu.

Barbara Przesłańska, przygotuje się Robert Kaczmarek, Małopolska.

BARBARA PRZESŁAŃSKA

Proszę państwa, jestem delegatem zakładów włókienniczych w Częstochowie, gdzie reprezentuję 70 proc. kobiet. Zobligowano mnie do zabrania głosu w sprawach dotyczących kobiet, których bardzo interesuje ten okres, który nadchodzi, jak okres zima, okres najważniejszy dla naszych rodzin. Ponieważ ciężar największy spada na kobiety, chciałabym, żeby w tej sprawie również kobiety poparły mnie.

Mam wielką prośbę do mężczyzn – ponieważ przez kilka dni siedzimy i właściwie mnie się wydaje, że wszystkim się bardzo dobrze siedzi, a spraw najważniejszych nie załatwiamy związkowych, i to jest bardzo przykra sprawa. Prosiłabym, żeby nie zajmować się sprawami politycznymi, bo to właściwie nas związkowców na samych dołach nie interesują te sprawy absolutnie – interesują sprawy załatwione, które powinny być na dzisiejszy dzień.

Jeżeli chodzi o sprawy związkowe, sprawy nie są w programie ujęte, jeżeli chodzi o składki, np. do regionu odprowadzanie składek zakładów pracy. Powinno się ustalić, jaki procent powinien być odprowadzony. Również zobligowano nas w zakładach pracy.

Następna sprawa – sprawa legitymacji członkowskich. My odpowiadamy członkom swoim w swoich załogach, że nie mamy papieru. Odpowiadają nam, że na inne sprawy, które nie są najistotniejsze, papier jednak posiadamy. Więc nie możemy ludzi ogłupiać niepotrzebnie, bo coś innego tłumaczymy, a inna rzeczywistość jest.

Następna sprawa – chciałabym powiedzieć o zasiłkach statutowych. Zasiłki statutowe są bardzo zróżnicowane. W każdym zakładzie ta sprawa inaczej wygląda. Region wydaje jedną uchwałę, nie przestrzegamy tej uchwały, robi się straszny paradoks, bo wprowadzamy ludzi w błąd. Jednym osobom wypłacają całym rodzinom – wszystkim członkom rodziny, inni otrzymują tylko jedna osoba, która posiada rachunek, załóżmy, podczas zgonu. I robi się straszny bałagan. I my jedności nigdy nie zachowamy, jeżeli my sami wprowadzamy sobie bałagan związkowy.

Poza tym płace dla działaczy również nie są załatwione. Jedni mają płaconą średnią, jedni mają płacone ze składek członkowskich, robi się również bałagan. Prawdopodobnie komisje zakładowe w niektórych zakładach również ustalali dla przewodniczących komisji zakładowych bardzo przeróżne płace, a mnie się wydaje, że praca nasza musi być pracą, służyć społeczeństwu, służyć naszym związkowcom, a nie żebyśmy się opierali tylko, że jak dostaniemy pieniądze, to będziemy pracować. Bo niektórzy ludzie tak uważają, że jeżeli mają więcej pieniędzy, to mają więcej pracy.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo panią. Przyjęliśmy tutaj głosowaniem taki system, że się zgłasza wniosek i uzasadnia. Sprawy finansowe zostały uregulowane odrębną uchwałą. A pani nie zastosowała się do tego wniosku. Bardzo proszę o zastosowanie się, przedstawienie tezy, podanie uzasadnienia.

BARBARA PRZESŁAŃSKA

To ja może podziękuję i nie zabieram już w dalszym ciągu głosu. Dziękuję bardzo [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Roberta Kaczmarka z Małopolski, przygotuje się Krzysztof Rajpert[48].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_034_19810930]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_035_19810930]

ROBERT KACZMAREK

Wnoszę o wprowadzenie do programu jasno sformułowanego zapisu o niezależności prasy związkowej oraz o prawie i obowiązku prasy związkowej do krytyki instancji związkowych.

Jest jasne, że nie znajdziemy recepty naraz na wszystkie problemy życia w tym kraju, natomiast możemy stworzyć mechanizm taki, który daje szanse powolnego dochodzenia do jakiegoś ładu społecznego i gospodarczego. Otóż niezbędnym elementem takiego mechanizmu jest wolna prasa. Podobnie jak związek domaga się wolności prasy na zewnątrz, walcząc z cenzurą prewencyjną państwową, podobnie – stosując niepodzielność zasad – musi się stosować identyczne zasady w stosunku do własnej prasy. Pojawienie się takiego jasnego zapisu będzie pomocne, zwłaszcza tym redakcjom, które prowadzą krytykę instancji związkowych, które w regionach o niejasnej identyfikacji organizacyjnej po prostu mają swoje zdanie.

Z tym łączy się potrzeba następnej tezy, mianowicie jasno sformułowanej tezy o tym, że związek nie przyjmuje w żadnych warunkach żadnej klauzuli tajności. Rzecz dotyczy wszelkich negocjacji z władzami, do szczebla najwyższego włącznie. I dopuszczanie do tego prasy i dawanie temu jasnej postaci informacyjnej służyć może zapobieżeniu niewłaściwie przeprowadzonych negocjacji i wynaturzeniu w rezultacie funkcji związkowych.

Na koniec trzecia teza, teza bardziej robocza już. Mianowicie istnieje potrzeba rozwinięcia dużej akcji informacyjnej na kraje Europy Wschodniej. Przyjęliśmy „Posłanie do krajów Europy Wschodniej” i to nas do czegoś obliguje. Zdajemy sobie jednocześnie sprawę, że „Solidarność” zwycięży tylko w ścisłym powiązaniu z ruchami podobnego charakteru w innych krajach. Można to rozpocząć i zainicjować poprzez rozległe informowanie krajów ościennych, narodów ościennych o tym, co w istocie dzieje się w kraju, czym jest ruch „Solidarności”, a czym wbrew twierdzeniom propagandy – nie jest, i być nie chce. Jest to właściwie teza zupełnie robocza, niemniej wydaje się, że jakiś zapis w tezach programowych być powinien o tym, że związek „Solidarność” podejmie akcje zmierzające do informowania narodów ościennych o prawdziwym jego charakterze i o tym, co stanowi istotę „Solidarności”.

Wkrótce państwo otrzymacie druki, jakie właśnie produkujemy w Małopolsce. U nas wyprodukowano druki w języku rosyjskim, czeskim, produkowane są w węgierskim i przekazywane do narodów ościennych, informujące o tym, co się u nas w kraju dzieje. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Za moment głos zabierze pan Krzysztof Rajpert. Głos na jedną chwilę dla spikera.

Proszę bardzo.

LESŁAW PAGA (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, obserwuje się w tej chwili na sali pewne już takie zniecierpliwienie. Prezydium zjazdu zwraca się do państwa z prośbą, a jednocześnie propozycją. W tej chwili nie chcielibyśmy, mimo że tradycyjnie przypada w tej chwili czas na przerwę, aby ona nastąpiła w chwili obecnej, ponieważ w dniu dzisiejszym istnieje konieczność przeprowadzenia prawyborów w regionalnych delegacjach. Ze względu na fakt, że największe regionalne delegacje potrzebują co najmniej 10 godzin na przeprowadzenie dyskusji i prawyborów, chcielibyśmy dzisiaj skrócić obrady i zakończyć je nieco wcześniej. W związku z czym zwracam się do państwa z apelem i prośbą jednocześnie w imieniu prezydium o cierpliwość, abyśmy mogli przeprowadzić do końca dyskusję i skończyć wcześniej obrady.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję.

Proszę bardzo, czy głos przeciwny do tego? Głos przeciwny. Mikrofon nr 1 proszę.

ADAM DRĄG

Przepraszam bardzo, Drąg Adam[49], Region Gdański. Czy to jest wniosek formalny, że dzisiaj obrady zakończymy o godz. 18.00? Bo umawialiśmy się pierwotnie, w pierwszej części naszych obrad, że będziemy do 19.00, z czym także się nie zgadzam i chciałbym zaraz podać powody, dla których się nie zgadzam. A dzisiaj słyszę, że prezydium chce skrócić jeszcze do 18.00 dzisiejszy porządek obrad.

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Ja może wyjaśnię. Myśmy tę sprawę dzisiaj uzgadniali z przewodniczącymi delegacji regionalnych. Ja rozumiem, że kolega może mieć tutaj wątpliwości, natomiast niektóre regiony, zwłaszcza te największe, które liczą ponad 100 osób czy prawie 100 osób, aby przeprowadzić prawybory, w kilku turach zresztą, muszą mieć na to odpowiednią ilość czasu.

Ponieważ przyjęliśmy w naszej ordynacji wyborczej zasadę przeprowadzenia prawyborów w delegacjach regionalnych, musimy jako zjazd umożliwić tym delegacjom jednocześnie i udział w obradach zjazdu, bo trudno, żeby nagle w tej chwili taka delegacja wyszła z sali i poszła urządzać prawybory. A z drugiej strony uważamy, że w dniu dzisiejszym skrócenie mniej więcej o godzinę umożliwi przeprowadzenie prawyborów i jednocześnie kontynuowanie dyskusji od rana w dniu jutrzejszym.

ADAM DRĄG

Zgłaszam sprzeciw i uzasadniam, jeżeli mogę.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Nie było uzasadnienia. Proszę bardzo krótkie uzasadnienie.

ADAM DRĄG

Po pierwsze, wydaje mi się, że regiony są w stanie przeprowadzić prawybory także po godz. 19.00, gdybyśmy zakończyli normalnie, czyli o 19.00. Kończymy tylko dlatego, że jest kolacja o 19.00. Po drugie, jeżeli o 18.00 zakończymy, to żaden region do 19.00 tych prawyborów nie przeprowadzi – w związku z tym, że pójdzie na kolację. Więc w dalszym ciągu uważam, że nie jest uzasadnione skracanie obrad w dniu dzisiejszym.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Ja tylko przypomnę, że kolacja w takim wypadku byłaby od godz. 18.00, co kolega nie ujął. Głos przeciwny był, a obowiązuje nas zasada jednego głosu przeciwnego, a więc wniosek stawiam o głosowanie nad wnioskiem zgłoszonym, aby obrady skończyły się dzisiaj o godz. 18.00. Bardzo proszę, kto jest za tym wnioskiem, mandat w górę. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwko temu wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł większością głosów.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A więc dzisiaj, aby można było przeprowadzić prawybory w regionach, szczególnie tych bardziej licznych, obrady zakończą się o godz. 18.00 i myślę, że wytrzymamy bez przerwy do tej godziny.

I jeszcze jeden wniosek związany również z tą sprawą złożony przez Wacława Zemana[50], Region Rzeszowski, w sprawie złożenia list cząstkowych:

„Proponuję, aby terminy złożenia wszystkich list cząstkowych przez regiony wyznaczyć na dzień 1 października do godz. 15.00. Motywuję to tym, że był czas na przeprowadzenie wyborów cząstkowych w godzinach nocnych dnia wczorajszego i w dniu dzisiejszym. Nieprzeprowadzenie tych wyborów świadczy o braku organizacji w regionach. Nie możemy sobie pozwolić na przedłużenie zjazdu w nieskończoność. Działajmy wreszcie prężnie i konstruktywnie. Wacław Zeman”.

Proszę państwa, w tym, co przedstawiała przewodnicząca Komisji Mandatowej, i z tym wnioskiem apeluje prezydium do państwa o jak najszybsze przeprowadzenie prawyborów w regionach, przedstawienie list, abyśmy mogli przystąpić do wyborów.

A teraz dalszy ciąg dyskusji. Proszę o zabranie głosu Krzysztofa Rajperta, Region Śląsko-Dąbrowski, przygotu…

KRZYSZTOF RAJPERT

Proszę państwa, ja podejmuję apel niedawno występującej delegatki, bodajże dwie wypowiedzi wstecz, która upominała się o kobiety. Osobiście stawiam następujący wniosek.

Proponuję, żeby niezwłocznie wstawić do programu, żeby nasz związek rozpoczął uporczywą walkę o stworzenie lepszych warunków życia kobiety w Polsce. Proponuję przedłużyć urlopy macierzyńskie do 2 lat. Z tym że urlop ten ma obejmować okres całej ciąży i okres macierzyństwa, i połogu i macierzyństwa.

Uzasadniam następująco: ponieważ zagrożenie ciąży w jej okresie początkowym jest największe, a wydatki na dzieci, które się rodzą niepełnosprawne, bądź dzieci z wadami rozwojowymi, obliczone na podstawie Organizacji Światowej Zdrowia, pokrywałyby profilaktykę, jaką byśmy otoczyli te kobiety w okresie ciąży. To jeden wniosek.

Drugi wniosek. Proponuję, żeby związek przygotował się, jak chodzi o politykę związku, do ewentualnych wyborów do Sejmu i rad narodowych, żeby już stworzyć odpowiednie mechanizmy.

Trzecia sprawa, trzeci wniosek – żeby przystąpić, rozeznać grunt likwidacji systemu administracyjnego w naszym kraju, składającego się z dotychczasowej wielkiej ilości województw, ponieważ to tylko stwarza rozbudowę biurokratycznego aparatu w naszym państwie, również aparatu, który jest rozbudowany na nomenklaturze PZPR [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Józefa Doroza z okręgu Małopolska, przygotowuje się Andrzej Borzęcki. W międzyczasie wycofali się Andrzej Maciaszek[51], Pomorze Zachodnie, Tadeusz Syryjczyk, Małopolska, Krzysztof Makowski, Piła [oklaski].

JÓZEF DOROZ

Proszę państwa, zabierając głos w tej grupie tematycznej, pragnę zwrócić uwagę państwa na szereg zjawisk, które paraliżują niejednokrotnie naszą działalność związkową, a są potraktowane marginalnie. Chodzi mi tutaj konkretnie o konflikty wewnątrzzwiązkowe, które występują niejednokrotnie na różnych szczeblach naszej władzy. Wnoszę konkretny wniosek o poszerzenie tej problematyki w tezach programowych, bowiem problemy te, jak już powiedziałem, paraliżują naszą działalność związkową i z doświadczenia wiem, że występują one niejednokrotnie. Aczkolwiek wybory nasze przeprowadzone były demokratycznie, niemniej jednak do wielu naszych organizacji podostawali się ludzie, którzy nie zawsze sprawdzają się, którzy mogli być dobrzy w okresie początkowym, potem jednak okazuje się, że nie realizują właściwie zadań, do których zostali wybrani i powołani. Stąd też wnoszę konkretnie jeszcze raz o poszerzenie tej problematyki i wypracowanie taktyki związku w tym zakresie. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Andrzeja Borzęckiego, Małopolska, przygotowuje się Leopold Zgoda, Małopolska.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Proszę państwa, przepraszam, jeżeli to, co powiem, będzie brzmiało nieinteresująco, ale sprawa o charakterze bardziej teoretycznym niż praktycznym ma taki charakter. Niemniej jednak wydaje się, że jakiś wyraz w zapisach naszych dokumentów powinna znaleźć miejsce.

Chodzi mianowicie o określenie demokracji. Jest truizmem, banałem powtarzanie tutaj przed tym gremium, że demokracja jest tą istotną jakością, bez której nie byłoby naszego ruchu, bez której nasz ruch stałby się częścią systemu nieakceptowanego społecznie.

I to jest sprawa najważniejsza dla związku – demokracja, z tym że nie należy jej mylić z decentralizacją, czy mylić z kolegialnością oczywiście. Dlatego zależałoby mi osobiście bardzo na tym, ażeby w zapisach naszych dokumentów programowych znalazła miejsce definicja demokracji podmiotowej, którą proponowałbym mniej więcej w sposób następujący:

„Demokrację należy rozumieć jako wynik uznania, że osoba ludzka jest podmiotem wszelkich procesów i zjawisk społecznych, że nie mogą w życiu społecznym powstawać struktury, w skład których by wchodziły osoby ludzkie niezależnie od swojej woli, ani też nie powinny funkcjonować mechanizmy, w których działaniu nie brałyby udziału podmioty, których to działanie dotyczy”.

Chodziłoby o zagwarantowanie tą definicją, że każdy podmiot wchodzący w skład struktury takiej jak nasz związek ma zagwarantowane prawo swobodnego wyrażania woli w każdej sprawie dotyczącej istnienia i rozwoju struktury, jej składu i formy oraz realizacji celów, dla których została utworzona.

Następstwem takiego wyrażenia woli powinno być zgodne z tą wolą działanie struktury, jeżeli identyczne oświadczenia zostały złożone przez większość podmiotów wchodzących w skład struktury oczywiście. A przy tym wszystkie podmioty…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Ja przypominam tylko o umowie, jaka była – wniosek poprawki oraz uzasadnienie tej poprawki. Proszę o powrócenie kolegi do porządku obrad.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Dobrze, dobrze, postaram się to streścić.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę państwa o zachowanie spokoju i ciszę na sali.

ANDRZEJ BORZĘCKI

W ten sposób mniej więcej ujęta definicja powinna zabezpieczać członków związku przed traktowaniem ich jak przedmiot, a przed zastępowaniem demokracji np. instytucjami takimi, jak badanie opinii czy sondaż opinii, które w zasadzie nie prowadzą do podmiotowości, do prawdziwej demokracji, która polega na zapewnieniu każdemu udziału we wszystkich procesach decyzyjnych związku.

Drugą sprawą, o której chciałem wspomnieć, jest to organizacja zespołów problemowych na wszystkich szczeblach związku. Zorganizowanie pracy programowej tak, ażeby zespoły problemowe kształtowały się już od komisji zakładowych [oklaski]. Można by było osiągnąć w ten sposób trojaki cel. Po pierwsze, uzyskać program bogaty, kompleksowy, możliwy do realizacji na wszystkich odcinkach i w każdym momencie; po drugie, zaktywizować, wciągnąć do szerokiej, istotnej działalności możliwie bardzo liczne rzesze związkowców; po trzecie: pogłębić znajomość tematów, zapewnić fachowość w podejmowaniu decyzji, uzyskać możliwość określenia w każdym momencie stanu realizacji…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Przepraszam…

ANDRZEJ BORZĘCKI

…przy realizacji porozumień, stanu potrzeb i osiągnięć w zakresie każdego tematu. Na tych dwu sprawach chciałbym się skupić. Dziękuję bardzo.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dobrze. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo jednak o zdyscyplinowanie dyskutantów i o zabranie głosu proszę Leopolda Zgodę z Małopolski, przygotuje się Czesław Kujszczyk[52] z Mazowsza.

Proszę bardzo, pan Leopold Zgoda, Małopolska.

LEOPOLD ZGODA

Przyznawać się do filozofii po wystąpieniu ks. prof. Tischnera jest co najmniej nieskromne, ale jestem do tego zmuszony, ponieważ chcę prosić delegatów o to, aby pozwolili mi nie formułować wniosku, lecz zwrócić się z apelem, zgodnie z moją profesją. Proszę przewodniczącego o to, o zapytanie, czy delegaci wyrażą zgodę.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę bardzo, proszę pana, jeszcze raz powtórzyć wniosek, a delegatów proszę o uwagę, aby wszyscy wiedzieli, za czym głosują. Proszę bardzo.

LEOPOLD ZGODA

Nie jest to uwaga do programu, jest to refleksja na temat związku programu z ludźmi, pod kierunkiem których będziemy realizować program, pewnych cech osobowych, i stąd moja prośba, aby ten nietypowy głos wysłuchać.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Kto jest za wysłuchaniem delegata, proszę mandaty w górę. Dziękuję bardzo. A zatem prosimy bardzo o zabranie głosu. Większość była…

LEOPOLD ZGODA

Ja również dziękuję. Nie wszystko jest w naszych rękach. Nie wszystko od nas zależy. Lecz zakres naszych działań jest ogromny. I stąd odpowiedzialność. Po raz pierwszy mamy dokonać wyboru władz i przyjąć program. To najważniejsze ze spraw, które mamy tutaj do załatwienia. I nikt, i nic nas nie usprawiedliwi, żadna deklaracja i uchwała, jeśli tych spraw dobrze nie załatwimy.

Stąd pytanie, jakich ludzi nam trzeba, aby pod ich kierunkiem realizować program. Oczywiście różnych, tak aby nawzajem mogli się uzupełniać. Lecz pragnę tutaj wskazać na trzy cechy, które, wydaje się, musimy wziąć pod uwagę, dokonując wyboru zgodnie z nadziejami naszych wyborców.

Powiem krótko, potrzeba nam ludzi, to najważniejsze, którzy umieją słuchać, wsłuchiwać się w głos sumień innych ludzi, wysłuchiwać argumentów rzeczowych i słyszeć to, co mówią, a nie to, co się chce słyszeć. To szczególna zaleta i niezbędna do tego, aby innych rozumieć i móc z nimi współdziałać na wspólnie określonej płaszczyźnie.

Po drugie, potrzebni nam są ludzie, którzy umieją działać. Nie chodzi o działanie dla działania, to wiemy. Nie chodzi o wrzask czyniony wokół każdej sprawy. Chodzi o działanie płynące z dobrej woli i wsparte zdrowym rozsądkiem. Chodzi tutaj także o zdrowy rozsądek tych wszystkich, którzy mówią normalnym głosem – najczęściej nie mówią, albowiem mówią tylko wtedy, kiedy mają coś do powiedzenia. Tych ludzi właśnie trzeba umieć wysłuchać i poważnie ocenić. We wrzasku głos zdrowego rozsądku zamiera – czynimy gesty, czynimy działania, nie dbając o to, jakie są tego rezultaty, jaka jest tego cena.

I po trzecie – już kończę – chodzi o ludzi wytrwałych w działaniu. Jeśli w imię sprawiedliwości, sprawiedliwości społecznej, gestem zniecierpliwienia, co więcej, pogardy odtrącamy człowieka w potrzebie, musimy wiedzieć, że jest to współczesna postać faryzeizmu, a słowo „sprawiedliwość” wprzęgnięte zostaje w służbę niesprawiedliwości.

Tak więc nasze wymagania pod adresem przyszłych władz są wysokie i inne być nie mogą. Tak więc i nasze zadanie, które mamy do wykonania, nie jest łatwe. A ponadto musimy wiedzieć i muszą wiedzieć nasi kandydaci, jakie niebezpieczeństwa im zagrażają. Ogólnie tylko mówiąc – czas nagli – władza demoralizuje tych, którzy władzę sprawują i owej sile demoralizacji trzeba móc przeciwstawić siłę własnego charakteru, umiejętność współdziałania i wiarę w sens podejmowanych zadań…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Czas się skończył.

LEOPOLD ZGODA

Już kończę.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Zwrócimy się do sali.

Kto jest za tym, aby pan kontynuował swoje przemówienie, by delegat dalej mówił, proszę mandat w górę.

Dziękuję panu, czas się skończył.

Proszę o zabranie głosu kolejnego dyskutanta, Czesława Kujaszczyka, Mazowsze, przygotuje się Adam Drąg, Region Gdańsk.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Proszę bardzo o właściwe odczytywanie nazwiska. Chociaż trudne, ale no trzeba właściwie go odczytać – Kujszczyk.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Kujszczyk, przepraszam bardzo.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Na wstępie proszę delegatów o danie mi szansy wystąpienia do końca, gdyż poruszę niepopularne ze względu na przekrój kolegów delegatów. Były poruszane tu już tematy wynagrodzeń. Wybieramy władze i nie chciałbym, żeby ten temat wypadł nam spod uwagi, bo stworzą się fakty zaszłe, a do tego dopuścić nie możemy. Wnoszę do Komisji Programowej, by wziąć te dezyderaty pod uwagę do oceny delegatów.

Pierwsze: w programie ująć potrzebę opracowania taryfikatora płacowego wszystkich pracowników związku – etatowych, technicznych i administracyjnych – w takim układzie, by płace wybieralnych organów nie przekraczały: od średniej w zakładzie dla komisji zakładowej, do maksimum trzykrotnego wynagrodzenia średniego prezesa związku. To jest mój dezyderat, oczywiście do dyskusji, ale trzeba go wreszcie postawić jasno i musimy się na ten temat jako delegaci wypowiedzieć.

Drugi zasadniczy punkt: niepokoi mnie, że część działaczy, znowu etatowych, opłacanych jest z funduszy zakładowych. Wyobrażam sobie, że rady pracownicze na to nie pozwolą, dlatego te płace, zgodnie zresztą z pierwotnymi chyba posierpniowymi ustaleniami, miały być opłacane ze składek związkowych. Ten temat powinien być też na tapetę wzięty i jasno powiedziane – do czego zmierzam – że limit tych pieniędzy składkowych jest ograniczony, bo to jest 1 proc. W ten sposób ograniczy się rozrost aparatu związkowego.

W moim odczuciu 30 proc. składek odprowadzanych do szczebla wyższego to jest chyba zbyt dużo, bo w ten sposób pleni się zbyt dużo działaczy mocno opłacanych. To nie jest działacz. Dlatego widzę, że 30 proc. powinno być na fundusz płac dla wszystkich, łącznie od komisji zakładowych, a nie pomijając komisje, które odprowadzają 30 proc., ale wzwyż. Dlatego proszę tu Komisję Programową, żeby ten temat – przypuszczam – w taryfikatorze znalazł swoje odzwierciedlenie. Natomiast musi być poddany pod rozwagę kolegów delegatów, żeby dla KK ten fakt postawić dzisiaj czy jutro, przed wyborami prezesa i KKP.

Następny temat. Odnośnie do prasy – nie będę się ustosunkowywał wiele, bo nie jestem mówcą, nie jestem tu specjalistą w tym kierunku. Wiem tylko jedno – prasy się mnoży od groma. 10, 15, 30 – tylko każdej jest tysiąc, dwa, pięć, dziesięć tysięcy. Widziałbym, że przy braku papieru, przy braku mocy przerobowej ograniczyć tę ilość do niezbędnego minimum, tak żeby nakład był znacznie większy. Bo w tej chwili te pisma to grzęzną w najgorszym wypadku do komisji zakładowych, która odkłada to na półki jako dokumenty archiwalne, natomiast do szeregowych członków nie trafia, dlatego że są płytkie, to znaczy po parę egzemplarzy – nazwijmy to w przenośni. Dlatego widzę ten sam papier – bo z nim jest problem – ograniczyć do niezbędnych egzemplarzy i puszczać je w większej ilości. Ten sam papier, a efekt będzie znacznie większy. Takie jest odczucie moje, moich wyborców i mojego oddziału. Prośba, żeby to komisja uwzględniła, pod ocenę delegatów.

Trzeci temat: program jest dla mnie, nie będę go określał, bo czytam go. Jakieś tam wykształcenie mam i wiele z niego zrozumieć nie mogę. Widziałbym, że w docelowym rozwiązaniu mamy trzy takie zasadnicze punkty: reforma gospodarcza, walka o prasę i środki masowego przekazu i rady narodowe. Tutaj powinniśmy wyraźnie powiedzieć…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Czas wypowiedzi dobiega końca. Zwracam się do państwa, czy udzielacie państwo zgody na kontynuowanie wypowiedzi przez delegata…

[Brak fragmentu nagrania]

…za kontynuowaniem. Kto jest przeciw teraz tak? Dobrze. Przepraszam za pomyłkę. Dziękuję.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Kończę, nie będę nikogo męczył.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Pan skończy. Krótko. Uzyskał [niesłyszalne] głosów.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Chodzi mi o to, żeby w programie uwypuklić, że jeżeli władze nie pójdą na rozwiązania, łącznie z plebiscytami itd., to jedynym naszym rozwiązaniem jest strajk, który pobudzi te władze do działania. To żeby było w programie. To władze będą widzieć już wcześniej, co się święci i być może to władze niestety trochę rzuci na kolana. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Adama Drąga, Region Gdański, przygotowuje się Stanisław Alot[53], Region Rzeszów.

ADAM DRĄG

Proszę państwa, nie wiem, czy państwo zauważyli, co przed chwilą pisało na tej tablicy tutaj ogromnej, co sygnalizują nam trybuny. Ja w związku z tym chciałem parę słów – to dotyczy spraw wewnątrzzwiązkowych – a dokładnie: nie znalazłem w programie czegoś takiego, wydaje mi się, że to było uzasadnione, że nie znalazłem czegoś takiego jak dyscypliny związkowej naszej.

Ja na ten temat w tej chwili chciałem uzasadnienie przedstawić, krótkie, dlaczego uważam, że to jest tak bardzo istotne. Proszę spojrzeć po wszystkich sektorach w tej chwili. Każdy region niech sobie obejrzy własny sektor, region, który reprezentuje, i wyciągnie z tego właściwe wnioski. Wydaje mi się, że to, co się dzieje w sektorze, tutaj po kolei – Pomorza Zachodniego, Gdańskiego, dalej Mazowsza jednego, drugiego i dalej – jest to nie do przyjęcia [oklaski]. Nie jesteśmy, proszę państwa, tutaj ani na wczasach, ani na wycieczce do Gdańska, ani na jakimś pikniku. Takie jest moje w tej chwili zdanie.

Druga sprawa – umówiliśmy się wcześniej, w czasie I części tych obrad, że obrady będą trwały do godz. 19.00. Wynikało to z argumentacji niektórych regionów, że muszą się zebrać po południu i…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Ale proszę…

ADAM DRĄG

To jest na temat. To jest na temat. To jest uzasadnie…

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Proszę powrócić do porządku obrad. To zostało przedyskutowane i chyba że się zwrócimy o zgodę…

ADAM DRĄG

Jest to uzasadnienie.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

… ale już mandaty są w górze. I proszę wrócić do porządku obrad. Proszę bardzo.

ADAM DRĄG

Dlaczego mówię o dyscyplinie związkowej? Bo wygląda w ten sposób, że umówiliśmy się, że będziemy w czasie tego zjazdu – najważniejszego wydarzenia dla nas, dla wszystkich Polaków, i dla naszego kraju – umówiliśmy się, że będziemy pracować od 9.00 do 13.00 i od 15.00 do 19.00. W związku z przerwami i poślizgami dzień pracy naszej trwa niepełne 7 godzin, czasami 6 godzin.

Proszę państwa, jest to nie do przyjęcia, tak mi się wydaje w momencie, kiedy wszyscy pracują normalnie przynajmniej 8 godzin i inny dzień pracy mają [oklaski]. Wydaje mi się, że stać nas wszystkich na to, żeby spać 5–6 godzin dziennie, a resztę poświęcić na pracę związkową w takim okresie, kiedy tutaj pracujemy na zjeździe.

I kończąc tą całą sprawę, wydaje mi się, że ta sprawa, którą tutaj państwu przedstawiłem – dyscypliny, absolutny brak dyscypliny związkowej – nie powinna mieć jednak żadnego zapisu, w związku z tym nie przedkładam tego, przepraszam bardzo, do Komisji Programowej. Dziękuję bardzo [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Stanisława Alota z Regionu Rzeszów o zabranie głosu, przygotowuje się Jerzy Świder, Region Gdański.

STANISŁAW ALOT

Chciałbym najpierw dodać coś tylko do statutu, coś krótkiego, żeby nie męczyć delegatów, a więc do tezy 31. Wydaje mi się, że należałoby do zadań OPSZ dopisać zdanie mówiące, że obowiązkiem tych ośrodków będzie również gromadzenie wszelkich danych, materiałów, wydawnictw, pism i ulotek po to, aby tworzyć po prostu pewną dokumentację czy historię związku. Przez ten cały rok zostało wyprodukowanych mnóstwo ulotek. Mówiono tutaj przede mną o zbieraniu i kodyfikowaniu systemów prawa związkowego i wydaje mi się, że podobna sytuacja tyczy, jeżeli chodzi o produkcję materialną – to, co związek wyprodukował i po sobie ma pozostawić. To ta jest jedna uwaga.

Druga uwaga. Ponieważ przegłosowano, że nie wolno mówić o czymś innym, co się nam podoba, co znaczy, że ten kształt statutu, który został tutaj, zostanie prawdopodobnie niezmieniony. Ponieważ jest również w regulaminie przewidywane zatwierdzanie częściowo, i nie wiem, jak państwo, ale ja uważam, że ten program, tak opracowany nie spełnia ani zadania jako krótki program, ani jako długi program [oklaski]. Mogę państwu przedstawić, ale szkoda czasu może, że tezy pokrywają się nawzajem, są pomieszane, poprzedzielane, wyjaśnienia są niekonkretne i ani to jest język jakiś naukowy, ani to jest zbyt ścisły. To jest właściwie pomieszanie z poplątaniem.

Ponieważ przyjęto tutaj uchwałę, że trzeba mówić tylko do tez, no to rzeczywiście złożymy uchwały do tez, a kształt tego programu w formie tych nieszczęśliwych tez porozwalanych, porozdzielanych zostanie bez zmian. Współczuję czytelnikom. Dziękuję [oklaski].

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O zabranie głosu proszę pana Jerzego Świdra z Regionu Gdańskiego, przygotowuje się Jan Seń, Dolny Śląsk.

JERZY ŚWIDER

Przedstawiony nam program jest już dosyć bogaty w rozwiązania teoretyczne i praktyczne; będzie udoskonalony i będzie to już niedługo mała książeczka. Mnie się wydaje, że jest to dobre na początek, jako przede wszystkim wytyczne dla działalności KKP, natomiast dla związkowca szeregowego jest to bardzo trudny materiał i stwarza niejasność sytuacji w działaniu związku, a Związek opiera się na świadomości szeregowego członka.

Dlatego proponuję, żeby nieco uprościć to, przebudować materiał na dwie części. Pierwszą – krótką, drugą – szeroką. To byłoby całe opracowanie, które jest zrobione przez Komisję Programową.

W pierwszej części byłoby zawarte nasze pierwsze, najbliższe, moim zdaniem, najważniejsze zadanie – to jest działanie związku nad ustawą o samorządzie, taką ustawą, która satysfakcjonowałaby samorządy.

Drugie – ustawa o samorządzie terytorialnym, czyli, że tak powiem, rzeczywistym zarządzaniu rad narodowych na danym terenie.

Trzecia sprawa – wprowadzenie powszechnego systemu, który nazywam „ABC”.

Czwarta sprawa to jest działanie na rzecz ustawy o związkach zawodowych, takiej, by ludzie pracy mieli taki związek, jaki by chcieli.

Uzasadniam to tym, co na wstępie powiedziałem – że program taki jest prostszy dla tych, którzy kierują związkiem, i jest jasny dla tych, którzy wspierają kierownictwo, bo wiedzą zasadnicze cele, znają zasadnicze cele.

Ważnym jest też, aby związkowe środki masowego przekazu skierowały się na tych najważniejszych, skierowały się na te najważniejsze punkty działania związku oraz by świadomość szeregowego związkowca dzięki temu wzrosła, poznając elementarne zasady istnienia samorządu i demokracji w kraju i w związku.

Kolejno jeszcze to jest to, aby uporządkować pracę wewnątrzzwiązkową. To się odnosi do wprowadzenia powszechnego systemu „ABC”. Ma on takie zalety: zapewnia informację w górę, w dół oraz w poziomie i prowadzi do konsultacji między związkowcami, budując przez to solidarność. Dziękuję.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos za moment zabierze Jan Seń, a w tej chwili pan Adam Drąg prosił o sprostowanie.

ADAM DRĄG

Chwileczkę. Chciałem sprostować i przeprosić tutaj delegatów Pomorza Zachodniego. W tym wymienianiu tutaj regionów zapędziłem się dosyć nieuczciwie i wymieniłem Pomorze Zachodnie. Jest to region w tej chwili rzeczywiście najbardziej zdyscyplinowany. Przepraszam bardzo. Ale dalsze regiony podtrzymuję – Gdańsk, Mazowsze i tak dalej. Zresztą sami państwo widzicie.

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Jana Senia z Dolnego Śląska.

JAN SEŃ

Proszę państwa, jestem jednym z tych, który brał udział w Komisji Programowej i byłem jednym z koordynatorów zespołu drugiego, który opracowywał organizację związkową. Przed przyjazdem do Gdańska napracowaliśmy się bardzo mocno w naszych terenach, gdzie te grupy pracowały – we Wrocławiu, w Warszawie i w innych regionach. Przywieźliśmy naprawdę materiał dość względny – może troszkę zbyt rozwlekły, ale wszystkich tych, którzy brali z całej Polski udział w tym naszym materiale, naprawdę ich zadowalał.

Przyjeżdżając z tym materiałem do Gdańska, jeszcze go troszkę skróciliśmy, bo miał trzynaście stron; skróciliśmy do sześciu. Myśleliśmy, że w takiej wersji on wejdzie już tu, w tej uchwale programowej. Ostatnie dni zorientowaliśmy się, że ze względu na jego rozciągłość będzie skrócony, ale prosiliśmy naszych szefów w Komisji Programowej, żeby nasze te materiały były po prostu powielone, żeby wszyscy delegaci mogli się z nimi zapoznać.

Mam kilka egzemplarzy. Po tej dyskusji przekażę do Komisji Programowej i bardzo bym prosił, żeby nasi organizatorzy wydrukowali czy powielili te nasze materiały, żeby każdy mógł się z nimi zapoznać. Naprawdę tam jest więcej konkretów niż w tych paru punktach, które zostały tu wam udostępnione.

Naprawdę za dużo już osób, delegatów przychodzi do mnie, bo wiedzą, że wspólnie ze mną opracowali ten materiał i z kolegą Zalewskim, i do nas mówią: „Dlaczego tak pozwoliliśmy to ściąć?”.

Teraz właśnie od was zależy i wy możecie zadecydować, czy będziecie mieli ten materiał, czy nie. Proponowałbym przewodniczącemu – bo już jest złożony wniosek od kolegi z Warmii – żeby przegłosować, żeby ten materiał powielić i wtedy byście się zapoznali, że tam rzeczywiście jest dużo konkretów. Dziękuję. To wszystko.

[STANOWISKO KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

W SPRAWIE PRAWYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_035_19810930 – 40 minut 52 sekundy]

ZBIGNIEW BEŁZ – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, na tym dyskusja została zakończona, ponieważ był to ostatni z delegatów, który zabrał głos w dyskusji, więc stwierdzam, że dyskusja w temacie „Struktura i życie związku” została zakończona, lista dyskutantów wyczerpana.

I w tym momencie proszę Komisję Wyborczą o zabranie głosu. Proszę bardzo.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisja Mandatowo-Wyborcza chciałaby się ustosunkować do wniosku zgłoszonego przez Region Rzeszowski, a dotyczącego przeprowadzenia prawyborów już w dniu dzisiejszym, względnie w dzisiejszej nocy.

W tej sytuacji, gdyby to zechcieli delegaci ten wniosek przegłosować, byłoby to ogromnie korzystne, gdyż moglibyśmy przyjmować zgłoszenia kandydatów do jutra, do godz. 13.00, co pozwoliłoby Komisji Mandatowo-Wyborczej na sporządzenie list wyborczych już w dniu jutrzejszym, tak że pojutrze rano, 2 października, otrzymalibyście państwo wydrukowane wszystkie karty wyborcze.

Jest to na razie, oczywiście, tylko nasz apel. Państwo sami się wypowiedzą na ten temat. Chciałam jeszcze dać tu państwu informację. Otóż wszyscy delegaci otrzymali kilka dni temu druki do zgłoszeń indywidualnych [kandydatów do władz związku]. Druki te zostały sporządzone jeszcze przed zatwierdzeniem ordynacji wyborczej, która nieco inaczej potraktowała sprawę, niż było poprzednio zamierzane. Mianowicie na liście do Komisji Rewizyjnej, na druku, który państwo otrzymali, pisze: „zgłosić można kandydatów z własnego regionu”; prosimy o skreślenie tego „z własnego regionu”. I dalej, tu, gdzie chodzi o poparcie – numer mandatu, imię i podpis popierającego zgłoszenie – „popierającym może być wyłącznie delegat z regionu zgłaszającego”. Te dwa słowa: „z regionu zgłaszającego” należy skreślić. Zostawić tylko „popierającym może być wyłącznie delegat”.

I jeszcze jedna sprawa. Na oświadczeniach tych, które składają kandydaci wyrażający zgodę na kandydowanie, w punkcie, gdzie przedstawiają funkcje pełnione w „Solidarności”, prosimy podać funkcje pełnione przed wyborami w regionach i obecnie. To wszystkie uwagi na razie Komisji Mandatowo-Wyborczej.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pozwólcie państwo, że ja sobie pozwolę na pewien komentarz, dlatego że głos naszego kolegi z Regionu Gdańskiego jest tylko w połowie słuszny. Rzetelność pracy delegatów na zjeździe nie może polegać na wytrwałym przesiadywaniu w tej sali, ale na takiej koncentracji, która pozwoli eliminować głosy nie na temat, czy też wielokrotne powtarzanie tych samych wniosków [oklaski].

Proszę państwa, wracamy do wniosku formalnego, który był tutaj złożony. Pana Wacława Zemana jest to wniosek w sprawie złożenia list cząstkowych: „Proponuję, aby terminy złożenia list cząstkowych przez regiony wyznaczyć na dzień 1 października, do godz. 15.00. Motywuję to tym, że był czas na przeprowadzenie wyborów cząstkowych w godzinach nocnych dnia wczorajszego i w dniu dzisiejszym. Nieprzeprowadzenie tych wyborów świadczy o braku organizacji w regionach. Nie możemy pozwolić sobie na przedłużanie zjazdu w nieskończoność. Działajmy wreszcie prężnie i konstruktywnie”.

Czy jest zdanie przeciwne wobec tego wniosku?

Nie wiem, który z panów był pierwszy, więc drugi mikrofon.

MAREK HOŁUSZKO

Marek Hołuszko, Region Mazowsze. Proszę państwa, przegłosowaliśmy w ordynacji możliwość nie tylko zgłaszania przez listy cząstkowe. Taka możliwość będzie dla wielu kandydatów. Jeżeli skrócimy czas składania do jutra do godz. 15.00, to spowodujemy, że te osoby będą jutro w czasie sesji biegać po sali, aby złapać wszystkie podpisy. Innej możliwości nie mają. Chyba że będą łapali ludzi na obiedzie. W ten sposób jeden z punktów ograniczamy.

Drugi argument za tym wnioskiem – proszę państwa, naprawdę Komisja Skrutacyjna dosyć długo, duży czas będzie musiała poświęcić – ja się spodziewam, bo tyle jest przecież delegatów – aby przeliczyć głosy na przewodniczącego, i przesunięcie składania tych list w regionach nic praktycznie dla komisji nie spowoduje, nie spowoduje jakiejś przerwy w pracy.

Dlatego uważam, że najwcześniejszy okres, w którym można złożyć listy cząstkowe, i aby umożliwić wszystkim, bezwzględnie wszystkim spełnienie tych wszystkich warunków demokratycznej naszej ordynacji, jest jutro, godz. 18.00 lub pojutrze rano.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Tylko jeden głos przeciw wnioskowi. Zgodnie z regulaminem zatem pytam państwa, kto jest za wnioskiem pana Zemana, by złożyć listy cząstkowe do jutra do godz. 15.00? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Dziękuję i poproszę o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów za wnioskiem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem ostateczny termin złożenia list cząstkowych przez regiony to jest dzień 1 października, czyli jutro, do godz. 15.00.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o zreferowanie przygotowanej uchwały do drugiego czytania.

[II CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ STOSOWANIA WALKI PSYCHOLOGICZNEJ Z NARODEM]

[PD 1kzd_2t_035_19810930 – 48 minut 53 sekundy]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dzień dobry państwu. Proszę państwa, przedstawiam II czytanie uchwały dotyczącej stosowania walki psychologicznej z narodem. Do tej uchwały wpłynęły poprawki kolegów Musialskiego i Sobierajskiej – wszystkie zostały uwzględnione.

„Od chwili powstania naszego związku każdemu znaczącemu wydarzeniu w działalności naszej organizacji, wiążącemu się z dążeniem do poprawy warunków życia i uzyskania przez społeczeństwo swobód obywatelskich, towarzyszy antyhumanitarna kampania straszenia narodu utratą niepodległości i krwawą konfrontacją zbrojną. Kampania strachu uderza w matki wychowujące w bezprzykładnie trudnych warunkach dzieci, pozbawia poczucia bezpieczeństwa wychowujące się pokolenie i zmęczonych życiem starszych ludzi, w których sercach i umysłach…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przepraszam pana bardzo, podobno pana nie słychać.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Mnie nie słychać? Przepraszam. Powtarzam jeszcze raz, od akapitu, którego nie było słychać [gwar]. Całość? Dobrze. Przepraszam.

„Od chwili powstania naszego związku każdemu znaczącemu wydarzeniu w działalności naszej organizacji, związanemu z dążeniem do poprawy warunków życia i uzyskania przez społeczeństwo swobód obywatelskich, towarzyszy antyhumanitarna kampania straszenia narodu utratą niepodległości i krwawą konfrontacją zbrojną.

Deklaracja użycia siły, stwarzając poczucie ustawicznego zagrożenia bytu i bezpieczeństwa, zagraża przede wszystkim najsłabszej, najmniej odpornej części społeczeństwa, która we wszystkich cywilizowanych krajach świata podlega szczególnej ochronie. Kampania strachu uderza w matki wychowujące w bezprzykładnie trudnych warunkach dzieci, pozbawia poczucia bezpieczeństwa wychowujące się pokolenie i zmęczonych życiem starszych ludzi, w których sercach i umysłach odcisnęły ślad: wojna, okres przedpaździernikowy, poznański Czerwiec i Grudzień.

Kampania strachu deprawuje młodzież. Szczególny wpływ psychologiczny wywierany jest na młodzież wojskową. Nie sposób zapomnieć telewizyjnego obrazu młodego żołnierza oświadczającego, że gotów jest wykonać każdy rozkaz.

Podkreślamy z całym naciskiem, że związek nasz nie dąży do krwawej konfrontacji. Naszą jedyną bronią jest siła przekonania użyta w obronie naszych racji i wola odmowy pracy w przypadku zagrożenia społecznych interesów. Nie dysponujemy i nie zamierzamy dysponować czołgami, pałkami i innymi środkami przymusu. Stroną w konfrontacji nie może być świadome i zdyscyplinowane społeczeństwo polskie.

I Krajowy Zjazd Delegatów domaga się zaprzestania propagandy strachu. Domagamy się tego w imieniu wszystkich Polaków, których najżywotniejsze interesy stają się przedmiotem nieznanego nam przetargu”.

Ponieważ jest to II czytanie i poprawki, które wpłynęły, zostały uwzględnione, wnoszę o przegłosowanie projektu uchwały [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Zgodnie z regulaminem nie mogę panu udzielić głosu.

Kto z państwa jest za przyjęciem tej uchwały, proszę o mandat w górę [oklaski]. Dziękuję. Kto jest przeciwny? I kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Uchwałę w sprawie stosowania walki psychologicznej z narodem zjazd przyjął zdecydowaną większością głosów [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę dalej.

[II CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ USTAW

O SAMORZĄDZIE PRACOWNICZYM I O PRZEDSIĘBIORSTWIE

PAŃSTWOWYM]

[PD 1kzd_2t_035_19810930 – 53 minuty 40 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, następna sprawa to jest uchwała dotycząca, to znaczy projekt uchwały dotyczący ustawy o samorządzie. Otóż Komisja Uchwał i Wniosków znalazła się w niezwykle trudnej sytuacji, ponieważ po I czytaniu wpłynęło około czterdziestu wniosków, uzupełnień, a także szereg projektów czy kontrprojektów ustaw, których autorami są m.in. panowie Seweryński, Palka. Tak, właściwie te dwie osoby dały kontrprojekty. Pan Palka z zespołem.

W związku z tym Komisja Uchwał i Wniosków postanowiła zaproponować następujący tok postępowania. Ze względu na to, że wnioski są często całkowicie ze sobą sprzeczne, proponujemy, żeby w II czytaniu postawić i przegłosować najważniejsze tezy, od których rozstrzygnięcia przez państwa będzie zależał kształt uchwały, która zostanie przedstawiona do trzeciego czytania. Jeżeli państwo się na to zgadzają, ja to postaram się przedstawić w tej chwili. Ta sprawa będzie trwała naturalnie dłużej niż normalne czytania, dlatego że w obrębie tej prezentacji będą musiały mieć miejsce głosowania alternatyw.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Uważam, że sam tryb postępowania powinniśmy przegłosować.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon jedenasty poproszę. Ponieważ jest to wniosek formalny Komisji Uchwał i Wniosków, może pan mieć głos przeciwny.

GRZEGORZ PALKA

Proponuję, aby zaprezentować oryginalne kontrprojekty i głosować kontrprojekty.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. I zgodnie z regulaminem poddaję pod głosowanie wniosek Komisji Uchwał i Wniosków co do trybu pracy nad tą uchwałą zjazdu. Kto z państwa jest za takim trybem, jak proponuje Komisja Uchwał i Wniosków? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek Komisji Uchwał przeszedł.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę kontynuować.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

W związku z tym chciałem przedstawić pierwszą tezę, która wymaga rozstrzygnięcia przez głosowanie. Teza ta brzmi: „Pomimo że ustawy nie spełniały wszystkich oczekiwań społecznych, zjazd nie kwestionuje ustaw w całości i uznaje je za punkt wyjścia dla tworzenia samorządów”.

Proszę o przegłosowanie tej tezy, jako mającej podstawowe znaczenie wyjściowe dla całej sprawy.

Jeśli państwo pozwolą, przeczytam ją jeszcze raz, aby ta sprawa była zupełnie jednoznaczna. „Pomimo że ustawy nie spełniały wszystkich oczekiwań społecznych, zjazd nie kwestionuje ustaw w całości i uznaje je za punkt wyjścia dla tworzenia samorządów”. Proszę o przegłosowanie tej tezy.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Uważam, że w tej sytuacji, skoro pojawiły się warianty, będziemy musieli dopuścić dyskusję.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Chcę zwrócić uwagę, że jeżeli chodzi o dyskusję, to wpłynęło, że tak powiem, około czterdziestu wniosków w tej sprawie, tak że ta sprawa była poruszana już.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiemy, czyli przyjmujemy normalny tryb.

Kto z państwa jest za tak sformułowanym tekstem, proszę mandat w górę. Tezą. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało przeciw.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Nie mogę panu udzielić głosu, proszę się nie denerwować, jest to niezgodne z regulaminem obrad, który przyjął zjazd.

Proszę kontynuować.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Panie przewodniczący, wydaje mi się, że sprawa jest na tyle ważna, że mogło tutaj zajść jakieś nieporozumienie i w imieniu Komisji Uchwał i Wniosków wnoszę o dopuszczenie jednak głosów w dyskusji w tej sprawie, bo być może wniosą coś więcej [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przed chwilą to proponowałem i odpowiedział mi pan inaczej, ale bardzo proszę. Czy państwo zgadzacie się na to, aby dopuścić dyskusję w tym temacie? Kto z państwa jest za? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za dopuszczeniem do dyskusji.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głosy w kolejności: mikrofon drugi, pierwszy, jedenasty, trzeci.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Maciej Seweryński, Region Mazowsze. Istotnie zaszło, moim zdaniem, nieporozumienie. Proponuję, żeby pan Dowgiałło przeczytał wszystkie tezy pod dyskusję. Wtedy stanie się jasne, że pozostałe tezy przewidują nowelizację tych ustaw. Proponuję, żeby najpierw przeczytano wszystkie tezy i dopiero potem poddawano je kolejno pod głosowanie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Mikrofon pierwszy.

ANDRZEJ MACIASZEK

Andrzej Maciaszek, Pomorze Zachodnie. Ja zgadzam się również. Muszą być co najmniej przed głosowaniem podawane dwie tezy. Co najmniej dwie, żeby można było wybierać. Przegłosowanie tej tezy na „nie” – uchwała po prostu nie mogłaby być podjęta. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Jedenasty.

GRZEGORZ PALKA

Proponuję konkretny zapis tezy, że zjazd nie kwestionuje ustawy w całości, lecz tylko te ich części, które rażąco odbiegają od stanowiska związku [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Szósty.

JAN RULEWSKI

Ponieważ ustawy sejmowe bardzo daleko odbiegają od tych, które były zawarte w materiałach Sieci oraz tych, które są zawarte w tezach programowych związku, gdzie się mówi o przedsiębiorstwie społecznym, o uprawnieniach samorządu pracowniczego, proponuję podtrzymać uchwałę I tury zjazdu związku. To po pierwsze. Po wtóre, skończyć na negatywnej ocenie Prezydium KKP, i po trzecie, zlecić realizację ducha uchwały I tury zjazdu nowo wybranym władzom związku [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan przy ósmym mikrofonie zrezygnował, jak rozumiem. Tak?! Dziękuję bardzo. Dwójka.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Kazańczuk Wincenty, Region Mazowsze, 16033. Ja osobiście czytałem w całości tą pierwotną wersję uchwały; uważam, że jest najlepsza. Wyważona w tonie, umiarkowana i taka, którą tak poważne gremium powinno przyjąć. Ma w swojej treści istotne zalecenia dla przyszłych władz, które pozwalają rozwiązać wszystkie problemy.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ósmy mikrofon.

WIESŁAW BOGACKI

Dolny Śląsk, mandat 07008, Bogacki[54]. Ja mam taką sprawę. Widzę, że delegaci są widocznie zmęczeni i dobrze nie wysłuchali poprzednika, który tutaj przedstawiał sprawę ustosunkowania się II tury zjazdu i podtrzymania naszej uchwały z I tury. Wciągamy w tej chwili konia trojańskiego do naszego związku, jeżeli postąpimy w inny sposób niż na I turze. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mikrofon jedenasty.

GRZEGORZ PALKA

Proponowałbym jednak wrócić do procedury odczytania uchwał w brzmieniu oryginalnym, ponieważ przez tezy nie przebrniemy.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Trzeci mikrofon. Trzeci mikrofon.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Proponuję, ażeby uchwałę wrócić do Komisji Uchwał i Wniosków, ażeby przygotowała nam rzeczywiście kilka wariantów. Podzieliła całą uchwałę na dwie części. Pierwsza część – oceniająca tą ustawę, a druga część – mówiąca o tym, co należy dalej robić. Zarówno pierwsza, jak i druga część powinna być zrobiona w kilku wariantach, a więc to, co pan przeczytał – rozumiem, że to był jeden tylko wariant, a teraz należy zrobić jeszcze dwa: ostrzejszy, łagodniejszy, czy bardzo ostry i to przedstawić delegatom do rozstrzygnięcia [oklaski].

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Panie przewodniczący, chciałbym złożyć wyjaśnienie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dotychczas została przeczytana tylko pierwsza teza, którą poddałem pod głosowanie, co nie było słuszne. Natomiast proszę o wyrażenie zgody na odczytanie całości tych tez, z których może wyniknie całokształt tej koncepcji dyskusji nad tą kwestią.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Oczywiście. Więc może zaczniemy od głosowania unieważniającego poprzednie głosowanie, żebyśmy formalnie byli zgodni, i później przegłosujemy szybko pana propozycję. Kto z państwa jest za unieważnieniem w tej sytuacji poprzedniego głosowania, nad pierwszą tezą? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za unieważnieniem tamtego głosowania.

[PREZENTACJA TEZ DO PROJEKTU UCHWAŁY DOTYCZĄCEJ USTAW

O SAMORZĄDZIE PRACOWNICZYM I O PRZEDSIĘBIORSTWIE

PAŃSTWOWYM]

[PD 1kzd_2t_035_19810930 – 1 godzina 5 minut 27 sekund]

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

W związku z tym przedstawiam całość tych tez, które zamierzamy poddać pod głosowanie.

Pierwsza brzmi: „Pomimo że ustawy nie spełniły wszystkich oczekiwań społecznych, zjazd nie kwestionuje ustaw w całości i uznaje je za punkt wyjścia dla tworzenia samorządów”. To jest pierwsza i drugi człon tej alternatywy brzmi: „Ustawy zawiodły oczekiwania społeczne i zjazd nie akceptuje ich jako sprzecznych ze stanowiskiem związku”.

Jeżeli chodzi o drugą tezę, to jest ona nieco szersza i brzmi następująco: „Związek akceptuje wstępnie brzmienie ustaw sejmowych dotyczących samorządu, pod warunkiem zagwarantowania uczestnictwa związku w pracach Rady Ministrów nad tekstami rozporządzeń wykonawczych do ustaw, z głosem stanowiącym. Uważamy, że właściwa treść ustaw towarzyszących może spełnić postulaty związku dotyczące podstawowych zasad prawdziwej samorządności”.

Alternatywą do tej tezy jest dotychczasowa treść uchwały, mianowicie jej środkowa część, która zaczyna się – gdyby państwo otworzyli teraz tekst wydrukowany po I czytaniu – zaczyna się od słów: „ciężar działań związku”, a kończy się na słowach: „realizacji zadań narzuconych przedsiębiorstwu przez państwo”.

Jeżeli można, to ja w takim razie może przeczytałbym tę część ze starego tekstu, która by stanowiła alternatywę do tej tezy, która została tutaj podana. Oczywiście z uwzględnieniem ewentualnych poprawek, jeśli takie wpłynęły. Ta alternatywa brzmi następująco: „Ciężar działań związku przenosi się jednocześnie na sprawę zagwarantowania właściwego sformułowania ustaw towarzyszących, przepisów wykonawczych lub wniesienia w przyszłości poprawek do ustaw istniejących, zwłaszcza w następujących kwestiach: ograniczenia listy przedsiębiorstw, w których dyrektor będzie mianowany przez organ założycielski, do podstawowych przedsiębiorstw użyteczności publicznej i przedsiębiorstw działających wyłącznie na użytek przemysłu obronnego; zmiany pełnomocnictw w komisji konkursowej i nadania jej właściwości organu opiniodawczego, a nie decydującego; powoływania zrzeszeń obligatoryjnych, a także realizacji zadań narzuconych przedsiębiorstwu przez państwo”. To są dwie alternatywy drugiej tezy.

Jeżeli chodzi o następną grupę, to to jest teza, którą uważamy za bezdyskusyjną, znaczy tak wynika zresztą z wniosków: „Zjazd uważa za celowe przystąpienie do prac nad nowelizacją ustaw i właściwego sformułowania przepisów wykonawczych. Podstawą do nowelizacji będzie referendum wśród załóg, którego wyniki zostaną przekazane Sejmowi PRL”.

I tutaj, w sprawie tego referendum, są dwa warianty rozwiązań. Pierwszy z nich: „Referendum przeprowadzone natychmiast dotyczyć ma najważniejszych kwestii odbiegających w ustawach od projektu związku”. I druga alternatywa… drugi człon: „Referendum przeprowadzone po wstępnym okresie działania samorządu dotyczyć ma poprawek do przyjętych ustaw, jak i spraw, które wynikną w praktycznym działaniu samorządu”.

Teraz do rozstrzygnięcia jest następna sprawa, to znaczy – przez kogo ma być referendum przygotowane. I tutaj proponujemy dwa rozwiązania wariantowe. Po pierwsze, przez przyszłą Komisję Krajową, i po drugie, przez specjalny zespół do spraw samorządu, wyłoniony na obecnym zjeździe.

Tak przedstawiają się propozycje, których rozstrzygnięcie pozwoliłoby na przygotowanie trzeciej wersji, czy powiedzmy wersji, która mogłaby być głosowana jako wersja ostateczna.

Chcę również powiedzieć, przypomnieć, że jest bardzo duża ilość osób, które w tej sprawie zgłosiły uwagi i poprawki. Jeżeli prezydium wyrazi zgodę, ja odczytam nazwiska osób, które są, zgodnie z procedurą, uprawnione w pierwszej kolejności do dyskusji tych spraw.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Zanim państwu udzielę głosu, chciałbym poinformować, że pojawił się w sali obrad tekst zatytułowany „Tezy do programu pierwszej deklaracji ideowej NSZZ »Solidarność«”, podpisany kilkoma nazwiskami delegatów z różnych regionów. Chciałem państwa poinformować, że tekst ten został wydrukowany i kolportowany jest bez uzgodnienia z prezydium zjazdu, co jest niezgodne z przyjętą procedurą z organizatorami. Wyjaśniamy tę sprawę właśnie.

Drugi mikrofon, ósmy, szósty. W takiej kolejności.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Proszę państwa, ja chciałbym zwrócić uwagę wszystkich, że to, co w tej chwili ma być poddane głosowaniu, jest jednym z najważniejszych dokumentów i najważniejszych decyzji do podjęcia w czasie naszego zjazdu. Ja chciałbym przypomnieć jeszcze, że o ile była już tutaj, dokonało się I czytanie projektu uchwały, o tyle teraz podawane warianty nie są nam znane. My znamy je tylko ze słyszenia. W związku z tym albo po prostu poddamy pod głosowanie tą uchwałę, której I czytanie już się odbyło. Jeżeli ona nie przejdzie, to wtedy powinniśmy uzyskać na piśmie te warianty i przegłosować je ewentualnie w dniu jutrzejszym. Głosowania w tej chwili nie możemy inaczej prowadzić [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ósmy mikrofon.

EDWARD NOWAK

Edward Nowak, 01535, Małopolska. Proszę państwa, chciałbym zwrócić uwagę na trzy sprawy. Pierwsza sprawa – uważam, że generalnie tekst jest za słaby, znaczy, ja uważam, że powinno być wyraźnie stwierdzone, że ustawy te przyjmujemy z wyraźnym zastrzeżeniem, gdyż nie dają załogom zakładów pracy prawa do zarządzania, lecz jedynie uczestniczenie w zarządzaniu.

Druga uwaga – myślę, że referendum będzie miało sens tylko wtedy, jeżeli zostanie przeprowadzone w najkrótszym możliwie terminie po naszym zjeździe, dlatego że to referendum ma za zadanie pokazanie władzy, jaka jest interpretacja tych zapisów przez załogi. Czyli – kreacja interpretacji.

I wreszcie trzecia sprawa – uważam, że po roku czasu referendum nie ma sensu, natomiast po roku czasu ma sens nowelizacja tych ustaw, czyli przerobienie ich na bazie doświadczeń, jakie zdobędziemy. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jeżeli państwo pozwolicie, to może byśmy przerwali w tym miejscu dyskusję, bo wariantów pojawiło się bardzo wiele i jakiekolwiek uwagi czynione również werbalnie do tych wariantów są, jak sądzę, dla delegatów nieczytelne, bo nie wiadomo, do którego wariantu się odnoszą.

Sądzę, że zasadny jest wniosek formalny kolegi Onyszkiewicza i proponowałbym, byśmy ten wniosek formalny przegłosowali w tej chwili. Czyli zgodnie z regulaminem pytam, czy ktoś ma przeciwne zdanie w tej sprawie.

Mikrofon jedenasty.

GRZEGORZ PALKA

Proszę państwa, nie dopuszczono do przedstawienia sali kontrprojektu, wobec tego głosowanie tego jedynego projektu jest sprzeczne z wszelkimi zasadami demokracji.

Proponuję, żeby państwo unieważnili swoje pierwsze głosowanie, tak jak to już raz zrobiono, żeby zrobiono I czytanie kontrprojektu i w II czytaniu rozstrzygnięto głosowaniem, które stanowisko odpowiada wszystkim tutaj zebranym.

Poza tym chciałbym państwu przekazać następujące informacje. Wyjaśniłem, jakie było ostateczne stanowisko związku na rozmowach z Sejmem. Otóż zajęliśmy tylko stanowisko w sprawie dyrektora i zgłosiliśmy szereg innych zastrzeżeń, które nie zostały w ustawie uwzględnione. Mamy więc pełne prawo kwestionować te punkty, które nie zostały uwzględnione. Nie ma tu żadnej zmiany stanowiska związku. Ponadto chciałem państwa poinformować, że było spotkanie z posłanką w Sejmie, która powiedziała, że w Sejmie była duża opozycja wobec projektów rządowych i że duża grupa posłów była zaskoczona stanowiskiem „Solidarności” i uniemożliwiło to odrzucenie projektów rządowych w ogóle.

Ponadto chciałbym państwu zwrócić uwagę, że działacze samorządowi nie mają tego ducha walki, która jest w działaczach związkowych. Wobec tego, jeżeli teraz nie zajmiemy stanowczego stanowiska i nie określimy intencji zjazdu co do tych spornych punktów, będziemy mieli do czynienia z niekorzystnymi faktami dokonanymi w zakładach pracy [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Zgodnie z regulaminem tylko jeden głos przeciwny i poddaję pod głosowanie wniosek formalny kolegi Onyszkiewicza w takim brzmieniu:

Kto z państwa jest za tym, aby głosowanie nad tą uchwałą odłożyć do jutra, jednocześnie zobowiązując organizatorów do wydrukowania wszystkich wariantów, łącznie z pierwszym, oraz kontrpropozycji, którą zgłaszał pan Palka? Kto z państwa jest za? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za wnioskiem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem głosowanie odkładamy do jutra, a Komisję Uchwał i Wniosków proszę o dostarczenie wariantów organizatorom w celu wydrukowania.

Czy pan chce nam jeszcze jakąś uchwałę zaprezentować?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, dziękuję bardzo. To wszystko.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium II tury I KZD

Dziękuję panu również.

Komunikaty, proszę państwa. Jeszcze może przed komunikatami mikrofon siódmy. W drodze wyjątku, bo kończymy obrady.

ANDRZEJ ROZPŁOCHOWSKI

Ja, gwoli spełniania właściwych zadań, jakie mamy do spełniania, chciałem przypomnieć Komisji Wniosków i Uchwał, żeby nam, ludziom pracy, nie prano mózgów na tej sali, nie robiono dokumentów na zasadzie „przyjmujemy, ale protestujemy”. Ja przepraszam bardzo, jeśli dostanę w dziób, to czy ja będę się śmiał, czy płakał, to nikt mi tego nie zliże i nauczmy się w naszym działaniu właściwie postępować [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Komunikaty proszę. Drugi mikrofon. Tu, przy stole.

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Do prezydium zjazdu wpłynęła prośba o publiczne odczytanie następującego oświadczenia:

„W moim wystąpieniu na forum zjazdu użyłem określeń głęboko krzywdzących obecny zespół tygodnika »Ekran«. Wynikło to z nieporozumienia, nad którym serdecznie ubolewam. Odwołuję niesłusznie postawione »Ekranowi« zarzuty. Przepraszam zespół redakcyjny tygodnika i delegatów zjazdu. Edward Lipiński”.

Również następny komunikat: proszono prezydium zjazdu o przekazanie, że w dniu dzisiejszym, około godz. 15.30, pod pomnikiem Poległych Stoczniowców w Gdańsku delegacja obecna na zaproszenie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” złożyła wieniec od Komitetu Założycielskiego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, z napisem na szarfach: „Ofiarom Grudnia od Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej” [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, za chwilę kończymy obrady, zgodnie z umową, celem przeprowadzenia prawyborów w regionach. Spotykamy się o godz. 9.00 w dniu jutrzejszym.

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, jeszcze jest prośba o jeden komunikat i tutaj kilku delegatów zwracało się z prośbą o wyjaśnienie. Ja myślę, że to wyjaśnienie potrzebne jest nie tyle delegatom, ile gościom obserwującym nasze obrady z galerii naszej Hali „Olivii”.

Chodzi o wyjaśnienie w kwestii następującej. Delegat występujący z Gdańska stwierdził, że między innymi w jego argumentacji, że obrady naszego zjazdu trwają bardzo krótko. Wpłynęło kilka oświadczeń od delegatów, którzy stwierdzają, że dojazdy do sali obrad trwają około 2 godzin. Poza ośmiogodzinnym dniem dyskusji i słuchania na sali obrad delegaci zobowiązani są, po pierwsze, do zapoznania się z projektami uchwał oraz materiałów, które otrzymują do dyskusji oraz do podjęcia uchwał, a także zobowiązani są do uczestnictwa w zebraniach poszczególnych delegacji regionalnych, które kończą się z reguły w późnych godzinach nocnych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa o powstanie. Poczet sztandarowy: sztandar MKS wyprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn].

Dziękujemy bardzo za obrady w dniu dzisiejszym. Życzymy owocnych prawyborów oraz przypominam, że w dniu jutrzejszym na zebraniu tutaj spotykamy się w tej sali o godz. 9.00. Natomiast za piętnaście dziewiąta szefowie grup regionalnych proszeni są o spotkanie z tyłu za kotarą.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_035_19810930]

KONIEC PIĄTEGO DNIA OBRAD II TURY I KZD – 30 WRZEŚNIA 1981 r.

[1] Aleksander Wit Labuda (ur. 1944) – filolog, pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Zajezdni nr 7 we Wrocławiu, w 1980 r. współzałożyciel KZ NSZZ na Uniwersytecie Wrocławskim, 1980–1981 doradca MKZ we Wrocławiu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[2] Krzysztof Andrzej Görlich (ur. 1950) – minerolog-geochemik w Instytucie Nauk Geologicznych PAN w Krakowie, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ING PAN, członek Komisji Porozumiewawczej Nauki, sekretarz Komisji Rewizyjnej MKZ Małopolska, członek Rady Ośrodka Badań Społecznych Regionu Małopolska, 1981–1982 internowany.

[3] Jan Waszkiewicz (ur. 1944) – matematyk, 1977–1981 adiunkt w Ośrodku Badań Prognostycznych Politechniki Wrocławskiej, w sierpniu 1980 r. doradca strajkowy w Zajezdni MPK nr 7 we Wrocławiu przy ul. Grabiszyńskiej (siedziba MKS), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Oddziałowej w OBP PWr, członek KZ na PWr, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, członek Prezydium KK i Zespołu Ekspertów Edukacyjnych.

[4] Lech Różański (ur. 1938) – farmaceuta, 1972–1993 pracownik Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i wiceprzewodniczący KZ w IOR w Poznaniu, od 1981 r. współorganizator podziemnych struktur „Solidarności” Regionu Wielkopolska.

[5] Józef Pinior (ur. 1955) – od 1978 r. tłumacz w Wydziale Operacji Zagranicznych dolnośląskiego oddziału Narodowego Banku Polskiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Oddziale NBP we Wrocławiu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk.

[6] Tadeusz Pokrywka (ur. 1947) – 1973–1990 pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w Legnicy, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. współorganizator, przewodniczący KZ w WSOP w Legnicy, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Spółdzielczości Ogrodniczo-Pszczelarskiej, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Wyborczej.

[7] Jan Samsonowicz (1944–1983) – filolog, referent w dziale zaopatrzenia Akademii Medycznej w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. członek Plenum MKS w Gdańsku (prowadził punkt informacyjny Służby Zdrowia), członek Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w AM w Gdańsku, w 1981 r. członek Prezydium ZR Regionu Gdańskiego, 1981–1982 internowany.

[8] Mieczysław Malczyk (1930–2004) – ekonomista, informatyk w Łódzkich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Skogar” w Łodzi, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ŁZPS, przewodniczący Komisji Rewizyjnej KZ ŁZPS, przewodniczący podsekcji „Skóry” Krajowej Sekcji Włókna i Skóry, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[9] Marek Piotr Burski (ur. 1956) – kierowca w PKS Łódź, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, członek Prezydium MKZ w Łodzi, w 1981 r. członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka.

[10] Antoni Chyliński (1931–1986) – prawnik, 1975–1981 kierownik w Przedsiębiorstwie Gospodarki Mieszkaniowej Łódź-Śródmieście w Łodzi, 1980–1981 doradca prawny MKZ w Łodzi, w 1981 r. doradca prawny ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[11] Mieczysław Leopold Kukuła (ur. 1946) – socjolog, pracownik Pomorskiej Odlewni i Emalierni w Grudziądzu, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku i przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący Zakładowego Komitetu Założycielskiego w Pomorskiej Odlewni i Emalierni w Grudziądzu, wiceprzewodniczący KZ tamże, wiceprzewodniczący MKZ w Grudziądzu, wiceprzewodniczący Podregionu Grudziądz, w 1981 r. członek Prezydium ZR Toruń, członek KK, 1981–1982 internowany, wyemigrował do USA.

[12] Wśród delegatów nie ma osoby o takim nazwisku.

[13] Wiesław Wróbel (ur. 1942) – ślusarz, 1957–1982 frezer w oddziale narzędziowni Bielskiej Fabryki Armatur „Befa”, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Befie, od 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego w BFA „Befa” i przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium MKZ w Bielsku-Białej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Regionu Podbeskidzie (kierownik Sekcji Interwencji), 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[14] Kornel Morawiecki (ur. 1941) – fizyk, od 1963 r. pracownik naukowy Instytutu Fizyki, a następnie Instytutu Matematyki Politechniki Wrocławskiej, od 1980 r. współorganizator „Solidarności” na Dolnym Śląsku.

[15] Józef Małobęcki (ur. 1952) – technik energetyk, 1976–1982 sztygar zmianowy na oddziale grzewczym w Kopalniach i Zakładach Przetwórstwa Siarki „Siarkopol” – Kopalnia w Grzybowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel związku w zakładzie pracy, wiceprzewodniczący KZ w Siarkopolu, w 1981 r. członek ZR Ziemia Sandomierska, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[16] Stanisław Jałowiecki (ur. 1946) – socjolog, 1975–1981 pracownik naukowy Instytutu Śląskiego w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w IŚl, w 1981 r. przewodniczący ZR Śląsk Opolski, członek KK.

[17] Jan Zbigniew Musialski (ur. 1946) – technik geofizyk, kierownik działu w Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast w Chorzowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ODRM w Chorzowie, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Służb Inwestycyjnych woj. katowickiego i Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Chorzowie, 1981–1982 internowany.

[18] Henryk Marian Jakubiak (1930 –2010) – monter w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalni Rud w Lubinie, członek KZ NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Rewizyjnej w PBKR w Lubinie.

[19] Waldemar Bartosz (ur. 1954) – psycholog, 1979–1981 pracownik Poradni Wychowawczo-Zawodowej w Jędrzejowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Terenowej Komisji Związkowej w Jędrzejowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Świętokrzyskiego, 1981–1982 internowany.

[20] Jerzy Czesław Bartczak (1934–2001) – 1972–1999 wypalacz ceramiki, samodzielny referent ds. socjalnych i ds. transportu w Zakładzie Porcelany Stołowej „Karolina” w Jaworzynie Śląskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego i sekretarz KZ w ZPS „Karolina” w Jaworzynie Śląskiej, współzałożyciel Krajowej Sekcji Branżowej Ceramików, członek Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej Strzegom.

[21] Marian Włodzimierz Jaworski (ur. 1946) – inżynier elektryk, 1976–1981 pracownik Biura Studiów i Projektów Przemysłowych Urządzeń Elektrycznych „Elektroprojekt”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek, następnie przewodniczący Komitetu Organizacyjnego i przewodniczący KZ w Elektroprojekcie, członek Międzyoddziałowej Komisji Porozumiewawczej „Solidarności”, w 1981 r. przewodniczący ZR Świętokrzyskiego, w 1981 r. członek KK.

[22] Jerzy Antoni Żurawiecki (ur. 1953) – socjolog, referent w Spółdzielni Pracy „Tkacz” w Turku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ SP „Tkacz”, w 1981 r. szef Biura Terenowego w Turku, w 1981 r. członek Prezydium ZR w Koninie.

[23] Krzysztof Stanisław Rytwiński (ur. 1938) – lekarz w Instytucie Onkologii w Gliwicach, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Instytucie Onkologii, wiceprzewodniczący KZ tamże, członek Komisji Rewizyjnej przy Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Jastrzębiu, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[24] Adam Mitura (ur. 1922) – nauczyciel, pracownik Liceum Ekonomicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim, przewodniczący KZ w Zespole Szkół Ekonomicznych tamże, członek Prezydium Komisji Okręgowej Pracowników Nauki i Oświaty przy Inspektoracie Miejskim w Ostrowcu Świętokrzyskim i Delegatury Regionu tamże (odpowiedzialny za informację), w 1981 r. członek ZR Świętokrzyskiego, 1981–1982 internowany.

[25] Łukasz Maria Abgarowicz (ur. 1949) – zootechnik, 1972–1988 pracownik Państwowych Torów Wyścigów Konnych w Warszawie, 1980–1989 członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 przewodniczący Sekcji Pracowników Rolnictwa Regionu Mazowsze, członek ZR Mazowsze.

[26] Marek Czekalski (ur. 1953) – technik chemik, pracownik Przędzalni Czesankowej Anilany „Polanil” w Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w Polanilu, członek Prezydium MKZ, w 1981 r. członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Krajowej Sekcji Włókna i Skóry, 1981–1982 internowany.

[27] Roman Malinowski (ur. 1935) – ekonomista, 1973–1989 członek Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, 1976–1989 członek Prezydium NK ZSL, 1976–1989 poseł na Sejm, 1980–1985 wiceprezes Rady Ministrów, 1981–1986 przewodniczący Rady Gospodarki Żywnościowej, 1981–1989 prezes NK ZSL.

[28] Bolesław Karnas (1942–2004) – cukiernik, 1978–1992 kierownik ciastkarni w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Środzie Śląskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ przy GS Samopomoc Chłopska tamże, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Środzie Śląskiej, 1981–1982 internowany.

[29] Ewa Magdalena Kunicka (ur. 1941) – lekarz medycyny, pracownik Stołecznej Stacji Krwiodawstwa w Warszawie, członek Prezydium Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność”, kierownik Ośrodka Informacji Służby Zdrowia Regionu Mazowsze.

[30] Albin Siwak (ur. 1933) – 1981–1990 członek KC PZPR, 1981–1986 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1980–1982 wiceprzewodniczący ZG Niezależnego Związku Zawodowego Budowlanych, Przemysłu Budowlanego i Spółdzielczości Mieszkaniowej.

[31] Zdzisław Grudzień (1924–1982) – 1964–1981 członek Komitetu Centralnego PZPR, 1965–1981 poseł na Sejm, 1970–1980 I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach, 1973–1980 przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, 1975–1980 członek Biura Politycznego KC PZPR, w 1981 r. wykluczony z partii.

[32] Janusz Mikołaj Kornalewski (ur. 1935) – ekonomista, pracownik Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w Toruniu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Podregionu Grudziądz ZR Toruń.

[33] Antoni Szota (ur. 1946) – technik mechanik, od 1973 r. pracownik Zakładów Azotowych „Kędzierzyn” w Kędzierzynie-Koźlu (technolog w Zakładzie Budowy Aparatury Chemicznej, następnie mistrz zmianowy na Wydziale Półspalania Ciśnieniowego Zakładu Produkcji Amoniaku), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność’, w 1981 r. przewodniczący KZ przy Zakładach Azotowych „Kędzierzyn” w Kędzierzynie-Koźlu, w 1981 r. przewodniczący MKZ w Kędzierzynie-Koźlu, 1981–1982 internowany.

[34] Tadeusz Kensy (ur. 1955) – 1978–1983 pracownik Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział Osobowy w Rzeszowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, doradca Niezależnego Zrzeszenia Studentów, sekretarz Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych w Rzeszowie, przewodniczący KZ w PKS w Rzeszowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR i KK, 1981–1982 internowany.

[35] Andrzej Henryk Graf (ur. 1953) – ekonomista, pracownik Bełchatowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego, przewodniczący KZ w BZPB, wiceprzewodniczący Delegatury MKZ w Bełchatowie, w 1981 r. przewodniczący Delegatury w Bełchatowie ZR Ziemi Łódzkiej.

[36] Antoni Justyn Tokarczuk (ur. 1951) – 1975–1982 pracownik Zakładów Rowerowych „Predom-Romet” w Bydgoszczy, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku okupacyjnego w Romecie, członek KS, członek MKS w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, sekretarz, a następnie wiceprzewodniczący ds. propagandy MKZ w Bydgoszczy, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR, członek i sekretarz KK, 1981–1982 internowany.

[37] Stanisław Stachowicz (ur. 1953) – technik mechanik, 1975–1983 pracownik Mieleckiego Przedsiębiorstwa Budowlanego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w MPB, współorganizator i koordynator struktur „Solidarności” w Mielcu, przewodniczący MKK Ziemi Mieleckiej, w 1981 r. członek ZR Rzeszów, 1981–1982 internowany.

[38] Ryszard Gwiżdż (ur. 1948) – inżynier mechanik, pracownik Zakładów Koksowniczych „Wałbrzych” w Wałbrzychu, członek Zarządu MKK NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu, w 1981 r. członek Zarządu Oddziału w Wałbrzychu, doradca KZ w ZK „Wałbrzych” w Wałbrzychu.

[39] Jan Jacek Zięba (ur. 1945) – technik górnik, 1963–1990 górnik w Kopalni Węgla Kamiennego „Victoria” w Wałbrzychu, w sierpniu 1980 r. organizator strajku i przewodniczący Komitetu Strajkowego w KWK „Victoria” oraz delegat do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Wałbrzychu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego i wiceprzewodniczący Komisji Zakładowej w KWK „Victoria”, członek Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Wałbrzychu, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Sekcji Górnictwa, 1981–1982 internowany.

[40] Janusz Różycki (1953–2005) – inżynier mechanik, 1979–1983 nauczyciel w Zespole Szkół Mechaniczno-Elektrycznych w Biłgoraju, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w ZSzME w Biłgoraju, 1980–1981 przewodniczący MKR Ziemi Biłgorajskiej, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego, 1981–1982 internowany, 1988–1989 na emigracji w USA.

[41] Roman Karol Niegosz (1950–1995) – 1974–1984 elektromechanik samochodowy w PKS w Jeleniej Górze, w 1980 r. współorganizator „Solidarności” w PKS, współzałożyciel MKZ Jelenia Góra, 1980–1981 przewodniczący MKZ, od 1980 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP, 1981–1982 internowany.

[42] Bronisław Bartczak (ur. 1948) – technik budowlany w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Stanowicach.

[43] Krzysztof Roman Łypacewicz (ur. 1931) – 1958–1989 główny projektant w Centralnym Ośrodku Badawczo-Projektowym Konstrukcji Metalowych „Mostostal” w Warszawie, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Mostostalu, współtwórca struktur Solidarności w warszawskich biurach projektowych, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[44] Wśród delegatów nie było osoby o takim nazwisku.

[45] Mieczysław Ziaja (ur. 1929) – inżynier elektryk, pracownik Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w ZCH w Oświęcimiu, w 1981 r. członek KK.

[46] Barbara Teresa Przesłańska (ur. 1943) – kontroler w Zakładach Włókienniczych „Stradom” w Częstochowie, przewodnicząca Komisji Wydziałowej i KZ w ZW „Stradom”.

[47] Prawdopodobnie Zygmunt Waszka (ur. 1946) – nauczyciel w Zespole Szkół Hutniczych w Ostrowcu Świętokrzyskim, przewodniczący KZ tamże, przewodniczący Komisji Okręgowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Ostrowcu Świętokrzyskim.

[48] Krzysztof Roman Rajpert (ur. 1933) – 1978–1982 lekarz w przychodni ginekologiczno-położniczej w Gliwicach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, od 1980 r. członek władz regionalnej sekcji Sekretariatu Ochrony Zdrowia, w 1981 r. członek Prezydium Zarządu Sekcji Pracowników Służby Zdrowia w Katowicach, wiceprzewodniczący Komisji Rewizyjnej MKR Jastrzębie.

[49] Adam Drąg (ur. 1949) – 1974–1985 pracownik Stoczni Północnej w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku i członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Stoczni Północnej, od 1981 r. – Prezydium KZ w Stoczni Północnej, w 1981 r. członek prezydium ZR Gdańskiego, 1981–1982 internowany.

[50] Wacław Zeman (ur. 1952) – lekarz, 1978–1999 stomatolog w ZOZ w Jarosławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. wiceprzewodniczący Zarządu Międzyzakładowego Komitetu Związkowego w Jarosławiu.

[51] Andrzej Maciaszek (ur. 1947) – technik budowlany, pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Kolejowego w Szczecinie, przewodniczący KZ w PBK w Szczecinie, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[52] Czesław Kujszczyk (ur. 1935) – technik energetyk, pracownik Fabryki Urządzeń Dźwigowych w Mińsku Mazowieckim, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ FUD, w 1982 r. internowany.

[53] Stanisław Alot (ur. 1950) – polonista, 1976–1981 nauczyciel w Zespole Szkół Mechanicznych w Rzeszowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w ZSM w Rzeszowie, przewodniczący Sekcji Regionalnej Oświaty i Wychowania „Solidarności”, od 1981 r. wydawca pisma „Kaganek”; członek Prezydium Sekcji Krajowej OiW, członek prezydium i sekretarz MKR w Rzeszowie, 1981–1982 internowany.

[54] Wiesław Marian Bogacki (ur. 1947) – inżynier ogrodnik, zastępca Dyrektora Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Legnicy.

Szósty dzień obrad

II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

1 października 1981 r.

Początek szóstego dnia obrad II tury I KZD

– 1 października 1981 r.

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_036_19811001]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Mam rzecz wzruszającą dla zjazdu. Mianowicie Anasik Wojtuś, uczeń czwartej klasy z Warszawy, przysłał do zjazdu taki wiersz, który sam ułożył. Proszę państwa o uwagę, bo rzecz jest naprawdę wzruszająca. Wiersz nosi tytuł Trudna droga:

„Trudna droga mego życia,

trudny żywot mojej drogi.

Na niej rosną dzikie krzewy,

na niej ciernie, na niej głogi.

Niebezpieczna moja droga,

czasem stroma, czasem śliska,

często rani moje serce,

często z oczu łzy wyciska.

Choć obrałem trudną drogę,

ale kroczę po niej śmiało.

Co przebyłem, wiem dokładnie,

nie wiem, ile pozostało.

Chociaż trudne moje życie

i ciernista moja droga,

niechaj wiedzie mnie do celu,

niech prowadzi mnie do Boga.

Panu Lechowi Wałęsie przesyłam mój wiersz. Wojtuś, klasa IV” [oklaski] i dopisek: „Dużo zdrowia, sto lat. Warszawa, dnia 27 września [19]81 r.”

LESŁAW PAGA – członek Prezydium II tury I KZD

Bardzo proszę wszystkich o zajmowanie miejsc na sali obrad. Rozpoczynamy sesję poranną.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę służbę porządkową o pomoc [sygnał dźwiękowy].

JERZY BUZEK – przewodniczący Prezydium II tury I KZD

Proszę przygotować poczet sztandarowy. Poproszę wszystkich państwa o powstanie z miejsc. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn państwowy]. Dziękuję państwu.

Dzień dobry. Rozpoczynamy szósty dzień obrad w II turze. Dzisiaj w programie mamy drugą część dyskusji programowej. Przed rozpoczęciem tej dyskusji głos oddamy oczywiście Komisji Programowej. Równocześnie w czasie naszych dzisiejszych obrad Komisja Mandatowo-Wyborcza będzie dokonywała przewidzianych porządkiem obrad czynności wyborczych. Przewidziane jest zamknięcie listy kandydatów.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę państwa, zanim zaczniemy dyskusję nad programem naszego związku, chciałbym na moment oddać głos koledze, który chciał przedstawić państwu oświadczenie.

ARKADIUSZ PASZEK – członek Prezydium II tury I KZD

W imieniu zjazdu prezydium zjazdu przyjęło następującą deklarację:

„Deklaracja.

W okresie zjazdu ukazała się encyklika Ojca Świętego Jana Pawła II Laborem Exercens, pisana przez rodaka i zarazem papieża. Encyklika ta zawiera głębokie przemyślenia sytuacji społecznej świata. Określa podstawowe wartości dla ludzi pracy – solidarność jako czynnik siły i społecznego ładu, pracę, która łączy ludzi, powinność walki o godność ludzką i sprawiedliwość oraz rozwój związków zawodowych.

Encyklika z tych powodów jest nam szczególnie bliska, chociaż rozumiemy jej charakter uniwersalny. Zawiera wartości ważne nie tylko dla wierzących, ale i dla niewierzących.

Zjazd pragnie wyrazić wdzięczność w imieniu ludzi pracy za te przemyślenia i deklaruje, że dla »Solidarności« będą one szczególnym źródłem inspiracji w codziennej pracy. Zjazd Delegatów” [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim już rzeczywiście rozpoczniemy dyskusję nad programem związku, bardzo bym prosił o zabranie głosu przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej.

[INFORMACJA KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

O ORGANIZACJI WYBORÓW]

[PD 1kzd_2t_036_19811001 – 9 minut 39 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, chciałam przypomnieć państwu, że w dniu dzisiejszym cały czas Komisja Mandatowa, w końcu sali, z lewej strony, przyjmuje zgłoszenia zarówno na przewodniczącego, jak i kandydatów na listę wyborczą do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej. Chcielibyśmy przyjmowanie zgłoszeń na kandydatury na przewodniczącego związku zakończyć do godz. 13.00. Apelujemy gorąco do wszystkich państwa, abyście się zmobilizowali i do tej godziny złożyli wszyscy, którzy chcą złożyć kandydatury. Umożliwi nam to przedstawienie listy kandydatów na przewodniczącego na sesji popołudniowej i rozpoczęcie prezentacji kandydatów na przewodniczącego. Dlatego jeszcze raz bardzo gorąco apeluję, abyście państwo do godz. 13.00 zakończyli składanie kandydatur. Natomiast przyjmowanie zgłoszeń na listę kandydatów do Komisji Krajowej i do Komisji Rewizyjnej proponujemy zakończyć o godz. 15.00.

Chciałam jeszcze poruszyć, przypomnieć jedną sprawę, a mianowicie przeczytać cały rozdział V naszej ordynacji wyborczej, naszego regulaminu obrad, dotyczący kampanii wyborczej, tak żeby państwo wszyscy byli uczuleni na te sprawy. Komisja Mandatowa będzie chciała zapewnić wszystkim jednakową pomoc w kampanii wyborczej. Przestrzegamy wszystkich, aby nie rozprowadzali żadnych materiałów propagandowych przed ogłoszeniem list wyborczych i przed zaakceptowaniem ich przez Prezydium Komisji Mandatowo-Wyborczej.

A teraz jeszcze raz przypominam cały rozdział V:

„[1.] Kampania wyborcza może być rozpoczęta dopiero po zamknięciu list wyborczych.

[2.] W ramach kampanii wyborczej Komisja Mandatowa organizuje prezentację kandydatów dla wszystkich delegatów. Czas prezentacji kandydatów (prezentacja własna i odpowiedzi) powinien być jednakowy i zostanie ustalony przez Komisję Mandatową na podstawie liczby zgłoszeń”.

Jeszcze w tej chwili nie możemy powiedzieć, jaki to będzie czas, ponieważ nie znamy tej liczby.

„[3.] Kandydat ma prawo i powinien wziąć osobisty udział w prezentacji.

[4.] Charakterystyki kandydatów rozpowszechnia się wyłącznie za zgodą Komisji Mandatowej, co uwidocznione jest odpowiednią adnotacją.

[5.] Biuro organizacyjne zjazdu zobowiązane jest do udzielenia jednakowej pomocy w publikowaniu materiałów dotyczących poszczególnych kandydatów”.

I w związku z tym przypominam przedstawicielom biura organizacyjnego, aby nie dopuszczali żadnych materiałów przed uwzględnieniem tych wszystkich punktów, które wcześniej przeczytałam. Biuro jest zobowiązane do jednakowej pomocy wszystkim kandydatom, a więc jeśli nie ma możliwości drukowania materiałów dla wszystkich kandydatów, to nie może ich drukować dla niczego. Ze strony Komisji Mandatowej zapewniam, że wydrukujemy życiorysy wszystkich kandydatów, ale wydrukujemy je tylko w ilości jeden egzemplarz na dziesięciu delegatów. Każdy region w każdym razie otrzyma te listy, otrzyma te życiorysy.

Jeszcze raz proszę bardzo o składanie wszystkich dokumentów przy stoliku z lewej strony sali. Dziękuję bardzo.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koleżance przewodniczącej Komisji Mandatowo-Wyborczej.

Sądzę, że od tej pory cały czas będą nam towarzyszyły uwagi dotyczące przygotowania, a następnie przeprowadzanie wyborów. W tej chwili proszę o zabranie głosu kolegę Ryszarda Bugaja, który jest koordynatorem sekcji II.

[DYSKUSJA PROGRAMOWA – SEKCJA II]

[PD 1kzd_2t_036_19811001 – 14 minut 27 sekund]

RYSZARD BUGAJ

Proszę koleżanek i kolegów, my żeśmy pilnie wczoraj przysłuchiwali się prezentacji sekcji I i postanowiliśmy wyciągnąć pewne wnioski z tego, a właściwie jeden główny wniosek, że powinniśmy prezentować pracę sekcji II w sposób maksymalnie lapidarny, skrócony. Sądzimy, że należy zostawić jak najwięcej czasu na dyskusję. Otóż tak. Jeszcze słowo, jak będziemy prezentować to, co przygotowaliśmy. Sekcja II składała się z czterech podzespołów, to znaczy z zespołu do spraw polityki gospodarczej i reformy, z zespołu, który zajmował się sprawami rynku, kosztów i cen, i z zespołu, który zajmował się przede wszystkim sprawami zatrudnienia i podobnymi. Był również zespół ósmy, który zajmował się polityką społeczną. Komisja Programowa przyjęła jednak, że zespół ósmy zostanie wydzielony i w pracach Komisji Programowej nasza sekcja II uległa niejako podziałowi na te trzy pierwsze zespoły i zespół czwarty, znaczy ósmy w tej numeracji, który zajmuje się polityką społeczną.

Będziemy prezentować to, co żeśmy zrobili, w sposób następujący: najpierw ja chciałem przedstawić króciutko prace zespołu piątego oraz poinformować o tym, jak w Komisji Programowej toczyły się prace nad problemami ekonomicznymi, ujętymi w zespołach właśnie piątym, szóstym i siódmym. Następnie koledzy powiedzieliby krótko o tym, co było w zespole sześć i siedem, po czym kolega z zespołu ósmego przedstawiłby zarówno to, co działo się w zespole ósmym, jak i sposób pracy w Komisji Programowej nad tymi problemami.

Przechodzę zatem do pierwszej sprawy, to znaczy do poinformowania krótko bardzo o pracach zespołu piątego, to znaczy pracach dotyczących tematów reformy gospodarczej i planu stabilizacyjnego.

Zespół nasz podzielił się. Pracował dłuższy czas w Warszawie przede wszystkim. Podzielił się na dwa podzespoły. Jeden z tych podzespołów zajmował się sprawami reformy gospodarczej i samorządu, drugi zajmował się sprawami polityki gospodarczej, no i programem działań doraźnych. Zespół piąty łącznie, to znaczy te dwa podzespoły, przygotował trzy dokumenty. Jeden dokument dotyczący reformy i samorządu i dwie wersje dokumentu, dwa warianty dokumentu dotyczące polityki gospodarczej i programu działań doraźnych. Materiały wszystkie te, to znaczy trzy, zostały wydrukowane w biuletynie „AS” i wszystkich z kolegów, którzy byliby bliżej tymi sprawami zainteresowani, chciałbym do biuletynu „AS” odesłać. Dość obszerna relacja była też w „Tygodniku Solidarność”.

W tej sytuacji chciałbym zwrócić uwagę tylko na najbardziej podstawowe kontrowersje, jakie powstały w dyskusji w naszym zespole. Najpierw sprawa generalna, która dotyczyła obydwu podzespołów, zarówno spraw polityki gospodarczej, jak i spraw reformy. Myślę, że kontrowersje te można by określić w sposób następujący: czy związek powinien sformułować szczegółowy program i przedstawić go do akceptacji zjazdu, i przedstawić go delegatom, czy też powinien być program w sprawach gospodarczych programem zawierającym przede wszystkim główne kierunki działania. Oczywiście ci koledzy, którzy opowiadali się za programem szczegółowym, akcentowali sprawę oczekiwania ze strony członków związku konkretnych rozwiązań, konkretnych propozycji. Ci, którzy mieli zdanie przeciwne, akcentowali przede wszystkim sprawę konieczności zachowania ostrożności, ze względu na to, że wszystkie postanowienia, jakie jesteśmy i możemy przyjąć, są, oczywiście, w jakimś tam stopniu niepewne. Że nie wiadomo, jak naprawdę będą przebiegać procesy gospodarcze, jakie będą nasze możliwości wpływu na te procesy gospodarcze, no i że istnieje konieczność zachowania pewnej elastyczności dla władz związku.

Jeżeli chodzi o kontrowersje tego podzespołu polityki gospodarczej, to myślę, że trzeba tam mówić o trzech podstawowych sprawach. Po pierwsze, jeżeli chodzi o ocenę przyszłości, przyszłego rozwoju sytuacji gospodarczej, ujawniły się zarówno poglądy, które optymistycznie oceniały tę możliwość rozwoju sytuacji gospodarczej, przy założeniu pewnego programu, który jednocześnie był tam proponowany. I jednocześnie znaczna część delegatów, znaczna część uczestników podzespołu piątego akcentowała stanowisko, że nawet w sprzyjających okolicznościach trzeba się liczyć z tym, że sytuacja gospodarcza w dłuższym okresie będzie jeszcze bardzo trudna, że problem podstawowy obecnie to zahamowanie spadku produkcji. Nie było różnic zdań, zasadniczych, co do tego, jakie środki należy podjąć dla zahamowania spadku produkcji. Różnice zdań koncentrowały się wokół tego, jakie rezultaty może przynieść to działanie.

Następną sprawą, być może najbardziej kontrowersyjną, była, oczywiście, kwestia przywracania równowagi rynkowej. Nie było różnic zdań co do samej konieczności, co do zasady, że istnieje konieczność przywracania równowagi rynkowej. Natomiast różnice zdań układały się w dwóch aspektach. Po pierwsze, czy związek może i powinien opowiedzieć się za bardzo szybkim lub jednorazowym przywróceniem równowagi rynkowej, co związane jest, niestety, z dużymi operacjami podwyżek cen, lub nawet z sięganiem po takie środki, jak reforma systemu pieniężnego – oczywiście reforma systemu pieniężnego, która ogranicza zasoby pieniężne ludności. Czy też związek powinien opowiedzieć się za stopniowym przywracaniem równowagi gospodarczej.

Z tą sprawą wiązała się oczywiście również kwestia tego, jakimi środkami. Czy przede wszystkim poprzez ceny, a jeżeli poprzez ceny, to czy najpierw należy sięgać do podwyżek cen dóbr luksusowych – co jest społecznie łatwiejsze do zaakceptowania, ale na przykład z punktu widzenia reformy gospodarczej jest mniej korzystne, czy też należy rozpoczynać od razu od sięgania po instrument cen artykułów podstawowych.

Ostatnia kontrowersja, jak mi się wydaje, z tych najistotniejszych, to sprawa oceny programu rządowego. Nie było różnicy zdań co do tego, że program rządowy jest programem niewystarczającym co najmniej, nienadającym się do pełnej akceptacji przez związek. Natomiast znaczna część kolegów uważała, że ten program rządowy, mimo że zawiera on pewne elementy, z którymi nie sposób się nie pogodzić, powinien być jednak odrzucony w sposób całościowy. To jest tyle, jeżeli chodzi o podzespół dotyczący polityki gospodarczej i programu doraźnego.

Jeżeli chodzi o podzespół dotyczący samorządu i reformy gospodarczej, ze względu na czas chciałbym się ograniczyć tylko właściwie do jednej sprawy, tym bardziej że ona w żaden sposób wariantowo nie wyszła w naszym dokumencie, również w materiałach pomocniczych, które Komisja Programowa przedstawia.

Chodzi mianowicie o sprawę drugiej izby, tak zwanej izby samorządowej. Otóż była część kolegów, która dyskutując tą sprawę, kwestionowała to rozwiązanie, powołując się na to, że jest to rozwiązanie noszące w sobie szereg cech systemu niedemokratycznego, systemu, gdzie następuje wybór pośredni, gdzie izba ta tworzona jest z delegatów, i tak dalej. I byli, oczywiście, koledzy, którzy podkreślali, że nie ma możliwości zbudowania systemu samorządowego bez wysunięcia postulatu izby samorządowej, że nie wolno ograniczyć się do postulatów dotyczących przebudowy Sejmu tego, który istnieje obecnie.

Na tym bym skończył referowanie spraw podzespołu piątego i chciałbym jeszcze państwu powiedzieć bardzo króciutko o tym, jak nad problemami ekonomicznymi, z wyjątkiem polityki społecznej, toczyły się prace w Komisji Programowej. Otóż Komisja Programowa stanęła przed koniecznością, po pierwsze, integracji i uzgodnienia materiałów z zespołu piątego i szóstego, i, po drugie, wyboru wariantów. Materiał, który państwo ostatecznie otrzymaliście, ten pierwszy rozdział „Związek wobec problemów społeczno-gospodarczych”, ten materiał został w Komisji Programowej napisany w zasadzie od nowa. Jeżeli chodzi o sprawy reformy gospodarczej, to różnice mają wyłącznie charakter redakcyjny. Zostało to po prostu inaczej napisane, w zasadzie, jak sądzę, bez naruszania tego, co wyszło z zespołu piątego.

Jeżeli natomiast chodzi o sprawy polityki gospodarczej, tam nastąpił pewien wybór. Komisja Programowa dokonała wyboru, przede wszystkim jeżeli chodzi o sprawy sposobu przywracania równowagi w gospodarce. Ze względu na stanowisko zespołu szóstego, który zajmował się cenami, rynkiem, kosztami utrzymania, nie zostały w dokumencie programowym przytoczone te warianty, które przewidywały szybki, dość szybki, radykalny sposób przywracania równowagi w gospodarce. Natomiast Komisja Programowa, na wniosek zespołu piątego, kierując się chęcią poinformowania wszystkich delegatów o tych wątkach dyskusji, przekazała materiał, który państwo otrzymaliście, jako materiał pomocniczy, który zawiera również takie warianty.

Jeżeli chodzi o inne elementy dotyczące polityki gospodarczej, to zostały przyjęte, jak mi się wydaje, zapisy kompromisowe, odzwierciedlające obydwa dokumenty wyprodukowane w zespole piątym. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Bugajowi.

Proszę o zabranie głosu koordynatora kolejnego zespołu, koleżankę Jadwigę Szcześkiewicz.

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/437:

Szcześkiewicz: – Praca zespołu szóstego odbywała się dwukrotnie w Bydgoszczy i chcę w znacznym skrócie przedstawić wnioski i opracowania naszego zespołu]

…otrzymaliście w programie, jest bardzo znacznym skrótem wniosków i opracowań naszego zespołu. Na temat reglamentacji zacznę, jako pierwszy, podstawowy. Padały na tej sali również głosy takie, jak u nas w zespole, że reglamentacja jest naszym przekleństwem. Z punktu widzenia ekonomicznego cały zespół reprezentował to samo stanowisko, natomiast przekonała nas argumentacja Janka Rulewskiego, który uważał, że system reglamentacji po prostu daje nam możliwość kontroli rynku i zaopatrzenia na rynku, ponieważ jeżeli zostają po prostu kartki, to wiadomo, że rząd nie dał na te kartki pokrycia. Drugim argumentem, który przemówił na rzecz reglamentacji, był fakt, że po prostu jest głęboki deficyt towarów na rynku, a zatem reglamentacja jest w miarę sprawiedliwym w ogóle rozdziałem osiągniętych dóbr.

Wiemy, że w obecnej sytuacji system reglamentacji z winy rządu uległ całkowitemu załamaniu. Działalność rządu do tej pory ograniczała się wyłącznie do rejestracji faktów dokonanych, natomiast nie ma żadnego działania w kierunku poprawy sytuacji. Dlatego zespół nasz chce dążyć do budowy własnego jakiegoś centrum informacyjnego na temat dystrybucji żywności i punktów skupu, i tutaj właśnie byłby nasz apel do sekcji branżowych i zawodowych, które deklarowały współpracę, o pomoc w tym zakresie. To by było na temat reglamentacji.

Teraz sprawa bardzo kontrowersyjna, bo związek wobec problemu podwyżki cen. Jak wiadomo, związek do dłuższego okresu czasu, gdzieś tak do kwietnia, maja, mówił o regulacji cen i do tego określenia żeśmy się przyzwyczaili. Wyszliśmy więc z założenia, że podwyżka cen nie jest zasadniczą sprawą, która ma rozwiązać problem inflacji, bo problem inflacji może rozwiązać tylko i wyłącznie zwiększenie podaży. Tym niemniej uważamy, że podwyżka cen jest konieczną częścią składową reformy gospodarczej, ale za tym musi iść rekompensata.

Sprawa rekompensat budziła też wiele zastrzeżeń, ponieważ aż się prosiło, żeby grupy niżej zarabiające przy rekompensacie wyliczanej od zarobku otrzymywały mniejsze kwotowo sumy. Przyjęto w końcu system mieszany rekompensaty. Tutaj jednak zadecydował fakt, że wiele zakładów po prostu zmniejszało wydajność, ludzie nie chcieli pracować, nie chcieli więcej w tej chwili po prostu zarobić, żeby otrzymać wyższą rekompensatę, bo to dla nich było bardziej kalkulacyjne. I w tej sytuacji zespół nasz przyjął kwotowo równą rekompensatę do płac, uzasadniając to po prostu potrzebą motywacji pracy, natomiast zróżnicowanie od dochodu następuje przy rekompensatach do zasiłków rodzinnych. Te rzeczy będą wszystkie bardziej szczegółowo wydrukowane, a ponadto ja jako głos w dyskusji na ten temat chciałabym również powiedzieć.

Również była mowa, że w przypadku podwyżki cen – i na co chcemy zwrócić uwagę, bo do tej pory ten system nie był stosowany – wzrastać muszą natychmiast dotacje na domy dziecka, na domy starców i wszelkiego rodzaju instytucje społeczne. Rekompensacie również natychmiast muszą ulegać renty i emerytury, bo do tej pory było to zawsze z jakimś opóźnieniem. I także w jakiś sposób rekompensowane muszą być docelowe wkłady oszczędnościowe. Problem ten bardzo poruszali nasi koledzy ze Śląska, zwłaszcza w kontekście docelowych książeczek mieszkaniowych.

Przy punkcie „koszty utrzymania” należy wrócić, już wydaje nam się w tej chwili, do punktu 9 porozumienia gdańskiego, który mówi o dodatku drożyźnianym. Jeżeli państwo dobrze pamiętają, to problem ten jest poruszany tam jako niezależna pozycja na liście płac i automatyczny wzrost kosztów w zależności od cen na rynku, oczywiście cen badanych również przez nasze ośrodki czy instytuty. Tak że postulujemy tutaj o zrealizowanie punktu 9 porozumienia gdańskiego.

Jeżeli chodzi o równowagę rynku, zespół nasz, co prawda pracując w Bydgoszczy, całkowicie był zbieżny z jednym z podzespołów zespołu piątego polityki gospodarczej, tak że zostawię już referowanie tego tematu po prostu koledze, który będzie referował wyłącznie to. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koleżance Jadwidze Szcześkiewicz za zaprezentowanie toku pracy zespołu i proszę o zabranie głosu kolejnego koordynatora, kolegę Piotra Ejsmonta[1].

PIOTR EJSMONT

Drodzy delegaci, zespół siódmy pracował nad zagadnieniem zatrudnienia, warunków pracy, płac oraz prawa pracy. Obradował w Gdańsku oraz w Lublinie. Skład zespołu wynosił około czterdziestu delegatów plus kilku ekspertów. Kontrowersji między nami nie było aż do czasu, kiedy ścisły zespół redakcyjny Komisji Programowej opracował państwu tekst, który państwo mają w tych małych książeczkach, w projekcie uchwały programowej. Otóż zespół stwierdził, że ingerencja redaktorów Komisji Programowej zaszła za daleko i ten tekst, który znajduje się w programie, nie stanowi odzwierciedlenia wyników pracy zespołu. W związku z czym pozwolę sobie państwu odczytać to, co zespół w rzeczywistości ustalił.

A więc teza szósta: „Musi być respektowane prawo do pracy, a system płac należy zreformować”. I zapis tej tezy: „Opowiadamy się za powszechnym prawem do pracy, uznając jednocześnie konieczność uporządkowania zatrudnienia. Związek uważa, że porządkowanie zatrudnienia można przeprowadzić w sposób hamujący szerzenie się bezrobocia. W zakładach pracy, w których są przewidziane redukcje, komisje zakładowe powinny rozpatrzyć możliwości takich zmian wewnątrz zakładów, by zagrożeni redukcją pracownicy mieli możliwość podjęcia pracy na innym stanowisku pracy.

Związek uważa, że dla uniknięcia groźby bezrobocia koniecznym jest stworzenie możliwości prawnych i innych warunków dla dobrowolnej rezygnacji z zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej oraz podejmowania pracy na własny rachunek poza gospodarką nieuspołecznioną. Niezbędnym jest uregulowanie sprawy emigracji zarobkowej. Związek oświadcza, że będzie się kategorycznie sprzeciwiał wszelkim redukcjom pracowników, jeśli nie zostaną stworzone gwarancje socjalne dla pozostających bez pracy, to jest uregulowanie statusu bezrobotnego, odpowiednie wysokości zasiłków, uregulowanie zasad przeszkalania w celu zmiany kwalifikacji. Szczególną troską w zakresie zabezpieczenie pracy „Solidarność” obejmuje jedynych żywicieli rodzin, pracowników w wieku przedemerytalnym i niepełnosprawnych. Dla kontroli porządkowania zatrudnienia zarządy regionów utworzą specjalne agendy.

Konieczna jest reforma systemu płac, polegająca między innymi na: uproszczeniu systemu płac, ujednoliceniu dodatków do płac, ustanowieniu płacy minimalnej na poziomie połowy płacy średniej, nie niższej niż minimum socjalne, realizacji zasady, że różnice wynagrodzeń za tę samą pracę nie mogą być nadmierne, opodatkowaniu płac nadmiernie wysokich, włączeniu do płac podstawowych dodatków za pracę niebezpieczną, szkodliwą dla zdrowia lub uciążliwą, tak by dodatki te nie hamowały działań w kierunku eliminacji niekorzystnych warunków pracy, uzyskaniu od władz zapewnienia określonego poziomu płac, niezależnie od wyników gospodarowania przedsiębiorstwa, czyli tak zwanej płacy gwarantowanej.

Płace te powinny być ustalone dla poszczególnych zawodów i stanowisk w sposób jednolity dla całego kraju. Związek, przy pomocy powołanego przy Krajowej Komisji zespołu płacowego, opracuje własne projekty reformy systemu płac i układów zbiorowych.

Porozumienia branżowe będą realizowane stopniowo, poprzez zbiorowe układy pracy, przy zachowaniu pierwszeństwa dla grup zawodowych, wśród których występuje niedobór pracowników”.

I zapis tezy trzynastej: „Związek przywiązuje szczególne znaczenie do realizacji prawa do pracy bezpiecznej i nieszkodliwej dla zdrowia. Związek spowoduje podjęcie działań zapewniających produkcję maszyn, urządzeń i narzędzi zgodnie z wymogami ergonomii, a także urządzeń i sprzętu zapewniających należyte warunki pracy. Związek będzie dążył do wyeliminowania prac niebezpiecznych, szkodliwych i szczególnie uciążliwych.

Związek doprowadzi do odbudowania na nowych zasadach społecznej inspekcji pracy. Działania związku w zakresie warunków BHP będzie koordynowała specjalna agenda, utworzona przy Krajowej Komisji.

Związek spowoduje prawne uregulowanie zagadnienia warunków i bezpieczeństwa pracy, a w szczególności doprowadzi do ratyfikacji konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, zapewniającej udział związku w ustalaniu dopuszczalnych norm obciążenia pracy. Związek będzie wykorzystywał swoje statutowe uprawnienia, w tym wydanie zakazu pracy dla swoich członków, w przypadkach szczególnego zaniedbania warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.

W samorządnych i samofinansujących się przedsiębiorstwach związek będzie się domagać takiego planowania ekonomicznego i finansowego, które uwzględni plany poprawy warunków pracy. Związek będzie kontrolował realizację tych planów. Celowym jest koordynacja wszystkich służb działających w zakładzie pracy w zakresie BHP, to jest: związki zawodowe, służba zdrowia, służba BHP, socjalna i inne”. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, ale ja bym prosił następnych koordynatorów o nieodczytywanie tekstu, który mamy w zasadzie przed sobą. Ja rozumiem, że zainteresuje nas przede wszystkim przebieg pracy w zespole oraz to, czy wystąpiły tam kontrowersje i czego one ewentualnie dotyczyły. Z tą prośbą zwracam się do kolegi Michała Gerwela[2], który jest następnym koordynatorem sekcji i ma to przedstawić krótko.

MICHAŁ GERWEL

Szanowni delegaci…

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, jeszcze przepraszam, nim udzielę głosu. Przepraszam, jest komunikat, bardzo ważny. Biuro organizacyjne informuje, że nie ma obecnie możliwości wprowadzenia do komputerów ankiet delegatów, którzy nie przysłali ich w wyznaczonym terminie.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę bardzo, kolega Gerwel ma głos.

MICHAŁ GERWEL

Szanowni delegaci, pełniąc funkcję jednego z dwóch koordynatorów sekcji ósmej, chciałem tutaj na samym wstępie już zwrócić uwagę na jeden fakt. Sekcja ta porusza cały szereg niesłychanie istotnych i szczegółowych problemów, stąd należy sobie zdać sprawę, że w tym, co myśmy państwu przedstawili jako wynik prac tej sekcji, nie mogło znaleźć odbicia wiele istotnych, aczkolwiek zbyt szczegółowych spraw.

W moim wystąpieniu chciałem tylko państwu zwrócić uwagę na pewne elementy, które wzbudzały wśród nas kontrowersje. I tak, jeśli chodzi o tezę dziewiątą, mówiącą o polityce społecznej, chciałem tu zwrócić uwagę państwa na zupełne nowe podejście do sprawy tej polityki. Otóż polityka ta może być tylko wtedy właściwie realizowana, jeśli zostanie całkowicie uspołeczniona. Wiąże się to również z koniecznością powiązania działań komisji zakładowych dużych zakładów pracy z działaniem tak zwanych samorządów lokalnych po to, aby móc wesprzeć indywidualne czy, powiedzmy, grupowe inicjatywy, mające na celu realizację właśnie jakichś zadań społecznych w tym najbardziej podstawowym środowisku.

Jeśli chodzi o tezę dziesiątą, traktującą o walce związku z pewnymi nierównościami i przywilejami, kontrowersję naszą wzbudza fakt istnienia tak zwanych kart pracowniczych, które są właśnie zbiorem takich przywilejów. Fakt tworzenia i walki o takie karty stoi w pewnej sprzeczności z zasadami głoszonymi przez nasz związek. Chciałbym tutaj wyjaśnić kwestię istnienia tak zwanej nierówności, którą uważamy za nierówność słuszną, to znaczy takiej nierówności, która będzie wypływała jedynie z wkładu, efektu i warunków wykonywanej pracy.

W tezie jedenastej, mówiącej o polityce rodzinnej związku, proponujemy utworzenie instytucji zasiłków macierzyńsko-wychowawczych, przyznawanych każdej matce, bez względu na to, czy była ona zatrudniona, czy nie, na okres trzech lat. Kontrowersję tutaj wzbudza wysokość tego zasiłku. Otóż są też głosy, które uważają, że wysokość tego zasiłku winna pokrywać utrzymanie dziecka w całości.

Istotną sprawą w tym właśnie dziale jest poruszona też kwestia organizowania tzw. „Solidarności” Rodzin w miejscu zamieszkania. Formy takiej samopomocy istnieją już w niektórych regionach, między innymi w Małopolsce.

W tezie dwunastej, traktującej o problemach ludzi starych i niepełnosprawnych, stawiamy – dla niektórych kontrowersyjną – propozycję wykorzystania utworzonego międzyregionalnego funduszu inwalidzkiego na cele inicjowania i zakładania przedsiębiorstw czy zakładów pracy, które byłyby się podejmowały produkcji sprzętu i wyposażenia niezbędnego dla ludzi niepełnosprawnych, dla ich rehabilitacji, i po to, aby umożliwić im ewentualne podjęcie pracy zawodowej.

W tezie czternastej, która mówi o ochronie zdrowia, największą kontrowersją jest podejście do przemysłowej służby zdrowia. Otóż od głosów, które uważają, iż ta forma służby zdrowia winna być jedynie ukierunkowana na działania profilaktyczne, a lecznicza część winna być przekazana do zreformowanej służby zdrowia w miejscu zamieszkania, istnieją też głosy wręcz odwrotne, które utrzymują, iż jest niezbędne rozwijanie służby przemysłowej zdrowia w jej obecnym kształcie.

Następną kontrowersją jest sposób podejścia do tak zwanych resortowych służb zdrowia. Głównie to będzie chodziło o służby zdrowia PKP, górnictwa, a następnie MON i MSW. Na ogół nie budzi kontrowersji fakt, iż musi istnieć odrębna, wojskowa służba zdrowia, jednak wielu dyskutantów uważało, iż wszystkie te cztery gatunki służby zdrowia winny być włączone w sieć świadczenia usług na rzecz całego społeczeństwa.

W tezie piętnastej, mówiącej o ochronie środowiska, istotnym novum jest propozycja utworzenia Urzędu Ochrony Środowiska, ponadresortowego, który będąc podległy tylko Sejmowi, byłby w stanie wymóc na wszystkich resortach realizację tych istotnych dla naszego trwania biologicznego postulatów.

Wreszcie teza szesnasta, mówiąca o budownictwie mieszkaniowym. Wzbudza tam kontrowersję fakt istnienia budownictwa patronackiego. Są liczne głosy, które są przeciwko istnieniu tej formy budownictwa mieszkaniowego.

I wreszcie teza siedemnasta, gdzie kontrowersję budzi przez niektórych uznawana konieczność powołania na szczeblu KKP krajowej komisji do spraw sportu, a ponadto budzi kontrowersję fakt, na ile związek ma się właśnie w tego typu działalność zaangażować.

Na koniec – już w tej chwili kończę – chciałem zaapelować do państwa o zgłaszanie propozycji konkretnych, mających charakter poruszania nowych, przez nas nieuwzględnionych spraw bądź ustawienia w inny sposób priorytetów przedstawionych przez nas w naszym projekcie. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Jeszcze przed rozpoczęciem dyskusji programowej, zgodnie z przyjętą kolejnością, ustaloną przez sekretariat zjazdu, na prośbę kolegi Bugaja proszę o zabranie głosu przez Grzegorza Palkę, celem przedstawienia kontrowersji, które wynikły w pracy zespołu, przy czym przypominam, że czas ograniczony jest już do 5 min.

GRZEGORZ PALKA

Proszę państwa, będę się starał zmieścić w 5 minutach. I wystąpię potem jeszcze w dyskusji. Główna kontrowersja, jaka wynikła, dotyczy sprawy polityki gospodarczej. Otóż zespół, którego ekspertem był docent Kurowski[3], wyszedł z założenia, że polityka gospodarcza, nasze postulaty pod adresem tej polityki muszą odpowiedzieć na jedno zasadnicze pytanie, mianowicie, jak zapewnić zaopatrzenie w żywność.

Pytanie to stoi teraz przed wszystkimi delegatami, mimo że być może straciliśmy to z pola widzenia. Chciałem powiedzieć, że w Łodzi mamy sytuację dramatyczną, że łamie się ludzka solidarność, jeśli idzie o zaopatrzenie w żywność, że duże zakłady pracy, wykorzystując swoją siłę, starają się zagwarantować dla siebie dostawy żywności. Chcę państwu po prostu unaocznić, co się teraz dzieje poza salą obrad.

Dlatego nasz zespół wyszedł z założenia, że należy zrobić wszystko, aby ten problem uregulować i to możliwie szybko, przed zimą. Nie mam teraz dostatecznie dużo czasu dla zanalizowania tego problemu, ale główną przyczyną braków w zaopatrzeniu jest to, że państwo nie ma pokrycia na kartki i żądanie od państwa żywności pozostanie bez odpowiedzi, ponieważ na to pytanie państwo odpowie, że nie ma żywności i że ma za mało środków na import żywności.

Istota problemu leży w tym, że chłopi nie są zainteresowani dostarczaniem żywności do punktów skupu, ponieważ pieniądz jest bez wartości i za ten pieniądz nic nie mogą kupić. Dlatego nasz zespół wyszedł z założenia, że nierównowaga rynkowa jest kluczem do rozwiązania problemu zaopatrzenia w żywność. Są jeszcze dodatkowe czynniki, oczywiście.

W tym względzie sformułowaliśmy bardzo trudny do przyjęcia program, który polega na podwyższeniu cen mięsa przy niepełnej rekompensacie. To jest istota tego programu.

Mamy tam dwa warianty. Jeden wariant bardzo ostry, który mówi, że jednocześnie, żeby zrównoważyć rynek, trzeba najpierw zamrozić wszystkie pieniądze na pewien okres, na okres pięciu lat, które są do tej pory w dyspozycji społeczeństwa, z możliwością zwalniania kwotowego w przypadku szczególnych okoliczności, i to należy zrobić poprzez zamianę pieniądza, to zamrożenie dotychczasowych oszczędności, które są olbrzymie, oraz jednocześnie należy wprowadzić podwyżkę cen mięsa i artykułów żywnościowych.

Jednocześnie proponujemy, żeby politykę rekompensat ograniczyć tylko i wyłącznie do tych, których poziom na członka rodziny spadnie poniżej pewnego minimum, ponieważ inne zasady przyznawania rekompensat są oszukiwaniem społeczeństwa, albowiem nakręcają dalej ten proces inflacji i powodują dalsze przedłużanie się stanu, jaki jest.

Oczywiście, żeby móc społeczeństwu taki program zaproponować, musimy mieć pełną kontrolę nad sferą gospodarki, musimy społeczeństwu zagwarantować, że nic nie jest eksportowane za granicę po niekorzystnych cenach. Dlatego jest to warunek wyjściowy i podstawowy, i uważamy, że w swojej polityce związek powinien dążyć do tego, żeby w krótkim okresie czasu uzyskać pełną kontrolę nad sferą gospodarki oraz żeby wymusić na rządzie przyjęcie do realizacji społecznych projektów reformy. Proponujemy także rządowi pewną płaszczyznę współpracy na tych zasadach i proponujemy, że w momencie powstania kontrowersji, żeby rozstrzygało to społeczeństwo przez referendum.

Istota dalsza tej naszej propozycji polega także na tym, że proponujemy ocenić szczegółowo program rządowy wychodzenia z kryzysu, a nie pobieżnie, i proponujemy sformułować alternatywny program wychodzenia z kryzysu.

Prosiłbym tu państwa o to, jeśli chcecie się z tym programem zapoznać, aby umożliwić naszemu ekspertowi, docentowi Kurowskiemu, przedstawienie tego programu. Po bliższym przedstawieniu tego programu konwersji będziecie państwo mogli stwierdzić, czy to, co proponujemy społeczeństwu, warte jest podjęcia ryzyka przez związek, zaangażowania się w problem przywrócenia równowagi rynkowej. Czas minął. Niestety, w tak krótkim czasie nie mogłem państwu przedstawić tych kontrowersji. Przepraszam bardzo. Wystąpię jeszcze w dyskusji.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Ja chciałem się tylko jeszcze zapytać… [głosy z sali: niech mówi]. W takim razie zadaję pytanie: czy sala jest za przedłużeniem wystąpienia koledze Palce? Dziękuję bardzo.

Proszę kontynuować.

GRZEGORZ PALKA

Proszę państwa, jeśli mam troszkę więcej czasu. Otóż wychodzimy z założenia takiego, ten nasz zespół, że byt narodu jest naprawdę zagrożony. To widać w tym, że nie ma żywności i że wszelkie nasze poczynania typu stawiania żądań, żeby ta żywność się znalazła, będą bezprzedmiotowe. Czyli jeżeli nie podejmiemy naprawdę skutecznych działań, jeżeli będziemy usiłować uniknąć tego problemu przez stosowanie półśrodków, ludzie załatwią to za nas sami, ludzie z fabryk, tak, jak to teraz robią [oklaski].

Jest to olbrzymi ciężar odpowiedzialności na delegatach, ponieważ nie ma łatwego rozwiązania tego problemu. Są tylko rozwiązania, które oznaczają poważne ograniczenia, to znaczy przyjęcie tego, co teraz mamy, w postaci chaosu, w postaci zorganizowanych ograniczeń.

Chciałem także powiedzieć, że jeżeli my tego nie podejmiemy, nie podejmiemy tego problemu, to wszelkie inne nasze postanowienia programowe są zawieszone w powietrzu, ponieważ problem żywności w ciągu najbliższych czterech lub sześciu tygodni może spowodować po prostu rozruchy na tym tle, które przewrócą zupełnie sytuację w kraju.

Tak że wydaje mi się, że jest to podstawowy dla zjazdu problem i od tego problemu nie możemy uciec. Dlatego każdemu dyskutantowi, który w sprawach gospodarczych zabiera głos, należy zadać pytanie pierwsze i podstawowe: jak widzi on rzeczywiście rozwiązanie problemu żywności i dostaw tych żywności [oklaski].

Sądzę, że wszyscy ekonomiści – tutaj proszę także o analizę Ryszarda Bugaja tego problemu – zgodzą się, że mamy do czynienia z zerwaniem więzi ekonomicznej między miastem a wsią. Polega to na tym, że pieniądz w zasadzie stracił wartość, że rynek towarów przemysłowych nie istnieje, ponieważ towary te są używane także do zabezpieczania tych pieniędzy bez wartości, i że na wieś te towary nie przepływają. Oznacza to, że pieniądze, które ma rolnik, są bez wartości. W tej sytuacji nie ma on żadnych podstaw, żeby dostarczać płody rolne do punktów skupu czy do miast. Wprost przeciwnie, normalna natura ludzka i logika skłania go do tego, żeby te zbiory, nawet z tego roku, zatrzymywał. Objawia się to w tym, że zboże już teraz nie jest dostarczane w odpowiednich ilościach i że nastąpił drastyczny spadek skupu żywca. To jest istota problemu.

Z tego wynika, że jeżeli nie przywrócimy wartości pieniądzu i nie zrównoważymy rynku, problem żywności jest nie do rozwiązania. Proponujemy tutaj… Nie będę powtarzał tych propozycji.

Proszę państwa, żeby wobec społeczeństwa tak drastyczne projekty uporządkowania tego, a jednocześnie ograniczenia konsumpcji przedstawić, musimy społeczeństwu zagwarantować, że te ich ofiary nie pójdą na marne, że te ograniczenia są naprawdę konieczne. Oznacza to, że dla związku sprawą „być albo nie być” jest rzeczywiste uzyskanie kontroli nad całą sferą gospodarki, ponieważ oznacza to zabezpieczenie podstawowych interesów społeczeństwa.

I to proponujemy jako główny kierunek działania związku, który powinien w krótkim okresie czasu wyegzekwować dla społeczeństwa te funkcje kontrolne.

Jednocześnie żeby ta równowaga rynkowa utrzymała się, trzeba zwiększyć produkcję artykułów przemysłowych, żeby z tego kryzysu wychodzić. Oznacza to, że trzeba odblokować tą olbrzymią energię społeczną, która jest teraz marnowana w jałowym proteście. Jest tylko jeden sposób na to – trzeba społeczeństwu także zagwarantować, że ta ich praca, te ich ofiary nie pójdą na marne. Oznacza to, że ta nasza kontrola nie może tylko dotyczyć żywności, musi dotyczyć całej sfery gospodarki.

Jako rozwiązanie proponujemy utworzenie przez związek rady gospodarczej, która będzie radą nadzorczą nad naszą gospodarką. To znaczy, że rząd będzie musiał uzgadniać z tą radą nadzorczą swoje poczynania i tylko takie poczynania rządu będą możliwe. I uważam, że o takie koncesje związek musi do rządu wystąpić, jeżeli chcemy zapobiec katastrofie [oklaski].

Chciałbym także powiedzieć o innej kontrowersji, jaka była między nami a Ryszardem Bugajem i tym zespołem. Otóż my wychodziliśmy z założenia, że my musimy społeczeństwu powiedzieć prawdę, czy to jest prawda popularna, czy niepopularna, natomiast ten drugi zespół wychodził z założenia, że my możemy społeczeństwu powiedzieć tylko to, co to społeczeństwo jest w stanie zaakceptować możliwie bezboleśnie. Chciałem powiedzieć, że to doprowadziło, że w naszym programie proponujemy środki równoważące rynek całkowicie nieprzystające do sytuacji, czyli przypomina to próbę leczenia śmiertelnej choroby za pomocą łagodnych środków przeczyszczających, tak żeby choremu nie przerwać snu. To absolutnie, proszę państwa, nie może dać efektu i chciałbym tutaj, żeby Ryszard Bugaj także w tej sprawie zajął stanowisko.

Chciałbym także państwa prosić o udzielenie głosu docentowi Kurowskiemu, który przedstawi bliżej ten nasz program alternatywny wychodzenia z kryzysu, program konwersji. Dziękuję bardzo [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_036_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_037_19811001]

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, jeszcze chciałem się zwrócić do wnioskodawcy, ponieważ chodzi o sformalizowanie wniosku. Czy ma to być zabranie głosu przez eksperta w chwili obecnej, czy w ogóle w trakcie dyskusji, i jaki miałby być czas przewidywany dla wypowiedzi eksperta? Proszę o sformalizowanie tego wniosku.

GRZEGORZ PALKA

W trakcie dyskusji, oczywiście, przy czym myślę, że dobrze byłoby, żeby sala w tych podstawowych problemach, to znaczy państwo delegaci, zorientowali się przed dyskusją i proponuję, żeby państwo sami zdecydowali, jak długo chcą eksperta słuchać [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Ja rozumiem. Ponieważ jest to wniosek formalny, w związku z czym dopuszczam jeden głos przeciw i rozumiem, że zgłasza się mikrofon nr 2. Był wcześniej od szóstki. Proszę mikrofon nr 2.

WIKTOR KULERSKI

Proszę państwa, stajemy w obliczu zagadnień kluczowych dla naszego związku. Będą takie wnioski o wysłuchanie ekspertów prawdopodobnie padały dalej. Ja bym proponował, żeby w tej chwili przegłosować generalnie zasadę, czy w tej debacie programowej będziemy dopuszczali do głosu, powtarzam, będziemy dopuszczali do głosu w debacie programowej ekspertów. Nie mówię tu o tych przypadkach, gdy są oni powoływani do wyrażenia konkretnej opinii na temat konkretnej sprawy. I uważam…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Ale przepraszam, to nie jest kontrwniosek.

WIKTOR KULERSKI

To jest kontrwniosek. To jest kontrwniosek formalny i wnoszę wobec tego o to, żebyśmy w tej chwili przegłosowali nie sprawę wyjątkową pana Kurowskiego, tylko w ogóle, czy dopuszczamy ekspertów do głosu w tej sprawie, czy nie.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję.

WIKTOR KULERSKI

Dlatego, żeby uniknąć zbędnych…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam…

WIKTOR KULERSKI

…zbędnych głosowań, chcę uzasadnić wniosek. Dlatego, żeby uniknąć zbędnych, powtarzających się i żmudnych głosowań. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Ja dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jeszcze raz chciałem wyjaśnić. W tej kwestii proszę kolegę o złożenie wniosku formalnego, ponieważ nie jest on tożsamy z udzieleniem głosu jednemu ekspertowi i ten wniosek poddamy pod głosowanie. A w tej chwili dopuszczam jeden głos zdecydowanie przeciwny wnioskowi o udzielenie głosu ekspertowi Kurowskiemu.

Piątka, proszę. Proszę mikrofon nr 5. Proszę uprzejmie.

JAN JĘDRZEJEWSKI

Jan Jędrzejewski, mandat numer 118. Proszę państwa, uważam, że pan Kurowski miał w materiałach swoich… Kto był ciekawy, miał opracowania. W związku z tym ja bym chciał wysłuchać, jako delegat, najpierw dyskutantów, jak doły myślą, a później ustawianie przez tych ekspertów. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję.

W związku z tym, że wysłuchaliśmy propozycji wniosku i jednego głosu przeciw wnioskowi, poddaję wniosek kolegi Palki o dopuszczenie w trakcie dyskusji programowej do głosu docenta Kurowskiego pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Komisja Skrutacyjna większością głosów uznaje zezwolenie ekspertowi Kurowskiemu, dopuszczenie do wystąpienia w czasie dyskusji.

[PD 1kzd_2t_037_19811001 – 3 minuty 41 sekund]

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. W związku z czym proszę kolegę Kurowskiego o zgłoszenie swojego wniosku do dyskusji do sekretariatu zjazdu, a w tej chwili udzielam głosu pierwszemu ze zgłoszonych do dyskusji, koledze Stanisławowi Krukowskiemu z Mazowsza. Przygotuje się kolega Antoni Borowski.

Ale zanim jeszcze oddam, przekażę mikrofon koledze Krukowskiemu, chciałbym przypomnieć, że umówiliśmy się w dniu wczorajszym, iż zabierający głos przede wszystkim stwierdzają, do której z wymienionych tez w programie, w projekcie programu odnoszą się, a następnie proponują zmianę i krótkie uzasadnienie. Czas wystąpienia 5 min. Państwo macie prawo do przedłużenia.

Proszę bardzo, kolega Stanisław Krukowski, Mazowsze.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Zabieram głos do tezy jedenastej, dotyczącej problematyki rodzinnej. Chciałem zaproponować właśnie konkretne poprawki. Proponuję, ażeby na stronie 16, tam gdzie napisano „w związku z tym będziemy dążyć”, wpisać także, że związek dążyć będzie do zapewnienia szczególnej opieki i pomocy państwa i społeczeństwa dla rodzin wielodzietnych.

Po drugie, proponuję, ażeby tam, gdzie mowa jest o zasiłkach macierzyńskich, o bezpłatnych urlopach na wychowanie dziecka, skreślić, że będziemy walczyć o urlopy takie „na okres do trzech lat”, a napisać „na okres co najmniej trzech lat”.

Proszę państwa, uważam, że należałoby wyraźnie powiedzieć, że pomoc dla matek, które podejmują trud wychowywania dzieci, pieniądze płacone im to nie jest akcja filantropijna, że jest to inwestycja, która zaprocentuje zdrowiem młodego pokolenia [oklaski].

I wreszcie ostatnia sprawa, o której chciałem mówić, sprawa bardzo kontrowersyjna. Kwestia przerywania ciąży. Zdaję sobie sprawę, że ta sprawa mogłaby nas podzielić, dlatego uważam, że w programie naszego związku nie powinny znajdować się sformułowania dotyczące rewizji bądź nierewidowania obecnej ustawy o przerywaniu ciąży. Ale ponieważ wszyscy, jak sądzę, jesteśmy zgodni, że jest to zło, w związku z tym powinniśmy wpisać do naszego programu, że związek nasz będzie prowadzić odpowiednią akcję wychowawczą, uświadamiającą, jak również podejmie działanie w kierunku działań ekonomicznych, które prowadziłyby do wyeliminowania tego bez wątpienia bardzo szkodliwego zjawiska [oklaski].

Nie mówmy więc w naszym programie, zostawmy to naszym indywidualnym poglądom kwestie prawne na ten temat, natomiast powiedzmy, nie chowajmy głowy w piasek odnośnie do tego zjawiska. Napiszmy, że będziemy, powtarzam, prowadzić akcję właśnie uświadamiającą, akcję prowadzącą do poprawy warunków materialnych i tą drogą będziemy zmierzali do wyeliminowania tego zjawiska. To na pewno nas nie podzieli, takie postawienie sprawy [oklaski]. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Krukowskiemu.

Zabierze głos kolega Antoni Borowski z Elbląga, przygotuje się kolega Zenon Perwenis, również z Elbląga.

ANTONI BOROWSKI

Szanowni delegaci, nie chciałbym tu zabierać głosu do konkretnej tezy, natomiast chciałbym wygłosić tezę własną, a mianowicie, że każdy przyjęty program, jaki podejmiemy, wymaga głębokiego przemyślanego działania, mającego na celu wprowadzenie tego. Jest to prawda bardzo ogólna, ale ogólne prawdy bardzo trudno jest realizować. Dobrze wiemy, że zamiast ekonomii mieliśmy do tego czasu politykę. To wywarło swoje wrażenie…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam najmocniej, ale, kolego, umówiliśmy się w dniu wczorajszym – kolega występuje do konkretnej tezy, zgłasza uzupełnienie bądź ewentualnie zmianę. To zostało w dniu wczorajszym przegłosowane.

ANTONI BOROWSKI

Dobrze. Nie będę się nad tym rozwodził. Jednym zdaniem tylko powiedziałem. I chciałbym zwrócić uwagę na to, że w związku z tym wnoszę, ponieważ mi tutaj prezydium odbiera głos… Chciałem jednak na ten temat parę słów powiedzieć, że należy bezwzględnie uporządkować całą naszą działalność wydawniczą związku i to głównie pod kątem potrzeb prowadzenia reformy gospodarczej, gdyż w sferze świadomości mamy największe straty do odrobienia. I zgadzam się tutaj z szanownym przedmówcą, kolegą Palką, który zaproponował dosłownie terapię wstrząsową w tej materii, ale ona jest niezbędnie potrzebna, bo inaczej rzeczywiście za kilka czy kilkanaście tygodni społeczeństwo potrząśnie nami.

Nie mamy innego wyjścia. Po prostu nie ma alternatywy i to trzeba uświadomić społeczeństwu, z całą otwartością i szczerością. I na to chciałem zwrócić uwagę. I tak, jak powiedziałem, konkretnie wnoszę o to, aby Komisja Krajowa, z upoważnienia i zobowiązania zjazdu, uporządkowała całą wydawniczą działalność, która często się rozprasza i zamiast, na przykład, taniej propagandy antyradzieckiej zapytać konkretnie o stosunki nasze handlowe. Tego musimy się bezwzględnie dowiedzieć, ponieważ [oklaski] jest to nasz największy partner handlowy i będzie nim na pewno. Dlatego tutaj żadnych niedomówień być nie może.

To samo dotyczy innych – przy okazji, tylko jednym zdaniem – innych kwestii w naszych stosunkach z sąsiadem. Musimy zrezygnować z tej, jak powiedziałem, taniej propagandy, a stawiać poważne pytania, uzyskiwać poważne odpowiedzi.

Na zakończenie, żeby nie przedłużać, ale muszę wypełnić zobowiązanie moje wobec wyborców i powiedzieć, że popieram zdecydowanie linię programu i postępowania reprezentowaną przez Lecha Wałęsę. Przepraszam za to, bo nie chcę drugi raz zabierać głosu [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Borowskiemu. Zabierze głos kolega Zenon Perwenis z Elbląga. Przygotuje się kolega Henryk Bąk z Mazowsza.

ZENON PERWENIS

Szanowni delegaci, szczerze mówiąc, program w przedstawionej formie i treści trochę mnie rozczarował. Dlaczego? Po pierwsze jest zbyt hasłowy i opisowy, brak jest sformułowań konkretyzujących działanie w czasie, odpowiedzialności i ewentualnych przedsięwzięć w przypadkach braku skutków tych działań. Zbyt często używa się zwrotów, cytuję: „Związek dąży”, „Związek podejmie działania”, „Związek broni prawa” i tym podobne. To można wyczytać w statucie i szkoda czasu i miejsca na powielanie tych zwrotów w programie.

Po drugie, w sprawie tak ważnej, jak wyżywienie narodu – patrz teza siódma na stronie 13 – w formie, jak przedstawiłem wcześniej, opisano problem i sposoby działania zbyt opisowo, niezobowiązująco.

Region Elbląski, jako rolniczy, wyeksponował sprawę wyżywienia do rangi o kapitalnym znaczeniu, między innymi w regionalnym programie, i zgłosił do Komisji Uchwał i Wniosków już w pierwszej części zjazdu wniosek o rychłe ustosunkowanie się zjazdu do tej, tak ważnej, sprawy. Z niewiadomych przyczyn nie został, to znaczy ten wniosek, publicznie poruszony.

Naszym zdaniem, konkretnym działaniem w tym zakresie będzie: pierwsze, powołanie tutaj, na zjeździe, centralnego ośrodka koordynującego program żywności. Drugie, zobowiązanie komisji zakładowych, oddziałów terenowych i zarządów regionalnych w skali krajowej, a więc globalnie, do kontroli udokumentowanej skupu, przetwórstwa i dystrybucji, łącznie z eksportem żywności, i w formie raportów cyklicznych przesyłać do ośrodków koordynujących. To znaczy do ośrodka koordynującego. Trzecie, ośrodek koordynujący na podstawie tych danych winien dokonywać analizy i publikować wyniki tych analiz do wiadomości publicznej.

Te działania pozwolą nam odpowiedzieć na pytanie zgoła proste, niemniej trudne – czy jesteśmy w stanie wyżywić się sami. Rząd nie chce lub nie potrafi odpowiedzieć wiarygodnie. Odpowiedzmy więc sobie sami.

Po trzecie, młodzież. Mamy dowody jej zainteresowania, rysunki, listy, a dziś cytowany piękny wiersz, a my w programie nie poświęciliśmy należnego jej miejsca. Wnoszę więc o wyszczególnienie punktu, który wyczerpie ten temat [oklaski].

HENRYK BĄK

Ja pragnę ustosunkować się do tezy pierwszej, trzeciej, szóstej i dwunastej.

Wszyscy wiemy, jak ogromne jest zadłużenie naszego kraju. Jedną z przyczyn tego zadłużenia była niewłaściwa polityka eksportu, jak również niewłaściwe ustalanie cen. Dlaczego się tak mogło stać? Dlatego że w tej gospodarce istniał nie tylko monopol państwowy, ale monopol w monopolu. I dlatego też zgłaszam propozycję, żeby przedsiębiorstwa państwowe mogły bezpośrednio nawiązywać kontrakty handlowe z przedsiębiorstwami zagranicznymi. Co przez to osiągniemy? Wydaje mi się, że wtedy będą bardziej sensowne decyzje, jak również różne licencje, które były zakupywane.

Następny problem to jest problem do tezy trzeciej – żywność a gospodarka chłopska. Rzeczywiście, problem żywności jest problemem numer jeden, to nie ulega wątpliwości, i dlatego też uważam, żeby zwiększyć produkcję żywności, trzeba stworzyć obiektywne warunki temu sprzyjające, a jednym z takich jest problem zaopatrzenia również w traktory i maszyny. Dlaczego też w naszych tezach dotyczących tego zagadnienia nic nie mówi się o tak niezbędnym środku produkcji?

Drugi warunek niezbędny do tego, to jest problem opłacalności produkcji. Rozrachunek obowiązywać musi wszystkich. Stoję na stanowisku, że opłacalność produkcji rolnej można osiągnąć nie tylko przez podwyższenie cen na płody rolne, ale przede wszystkim – i ten kierunek powinniśmy przyjąć – obniżki cen na środki produkcji niezbędne dla rolnictwa, na maszyny, traktory, nawozy i inne środki produkcji.

Problem następny, związany z tezą szóstą, to jest problem uporządkowania zatrudnienia. Trzeba jasno sformułować i dodać w naszych tezach, że uporządkowanie zatrudnienia nie może doprowadzić do bezrobocia. To jest jeden z najistotniejszych problemów. Jak go rozwiążemy, jak się do niego ustosunkujemy, będzie to miernikiem sprawności i przyszłości działania naszego związku. Dlatego też chciałem uzupełnić tą tezę dodatkiem, że uporządkowanie, ale tylko takie, które nie doprowadzi do bezrobocia w kraju.

Do tezy szóstej chciałem zgłosić następującą uwagę. Mianowicie głosimy w projekcie tego programu, że różnice w wynagrodzeniu za tę samą pracę nie powinny być nadmiernie różne. Uważam, że w ogóle jednakowa powinna być płaca za pracę. Rozumiem różnice warunków, w jakich odbywa się praca, i właśnie dodatki winny uwzględniać warunki szkodliwe, niebezpieczne i trudne, i to powinno być dodane, że to powinno wpływać na właściwą ocenę pracy. I dlatego też proponuję uzupełnić tą tezę takim dodatkiem, takim sformułowaniem.

I następny problem, który proponowałbym wnieść, to jest problem, że załogi powinny mieć prawo oceniać, czy pragną pracować w systemie wynagrodzenia dniówkowego, czy w systemie wynagrodzenia akordowego. Jeśli przyjmiemy system dniówkowy, za którym się ja opowiadam – no ale oczywiście załogi rozstrzygną – system dniówkowy ma to w sobie, że jakość pracy będzie wtedy lepsza, ale musimy sobie jasno powiedzieć, że i nasz stosunek do pracy w systemie dniówkowym powinien być lepszy.

Wiem, że to może być niepopularne, ale oświadczam, że musimy konsekwentnie myśleć i konsekwentnie wyciągać wnioski z naszego działania. Wprowadzenie systemu dniówkowego ma i ten społeczny aspekt, że zlikwiduje różnice, sztucznie tworzone różnice między inteligencją techniczną a robotnikami, i to też nie jest bagatelne. Chcę dodać, że nasi pracownicy pracujący za granicą pracują w systemie dniówkowym i pracują bardzo dobrze. Wobec tego nie można powiedzieć, że w naszym polskim systemie dniówkowym pracowaliby źle.

Kończąc, pozwolę sobie podsumować. Uważam, że nasz stosunek do reformy gospodarczej w kraju, w warunkach, kiedy władza nie wykazała dotychczas dobrej woli w zakresie przestrzegania już podjętych zobowiązań, jak również tam, gdzie nie potrzeba żadnych nakładów finansowych, nie udostępnia nam, z tego wniosek, że powinniśmy przede wszystkim akceptować te kierunki działania rządu, które bronią interesów ludzi pracy, a nie wszystko w czambuł. Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Henrykowi Bąkowi. Równocześnie przypominam o obowiązku dostarczenia tez do zespołu redakcyjnego Komisji Programowej. Głos zabierze w tej chwili kolega Jacek Jerz[4], Ziemia Radomska, a przygotuje się Stanisław Osiniak[5], Środkowo-Wschodni. Ponieważ nie ma kolegi Jerza, proszę kolegę Stanisława Osiniaka, Region Środkowo-Wschodni, a przygotuje się kolega Michał Mąsior[6], Region Śląsko-Dąbrowski.

I bardzo proszę kolejne osoby, które są wyświetlane na tablicy świetlnej, o podchodzenie od razu do mównicy, żeby skrócić czas oczekiwania.

Zabiera głos kolega Stanisław Osiniak, Region Środkowo-Wschodni, przygotuje się kolega Michał Mąsior, Region Śląsko-Dąbrowski.

STANISŁAW OSINIAK

Drodzy państwo, pragnę wprowadzić uzupełnienia, a właściwie rozszerzenie zapisu w uchwale programowej naszego zjazdu, w rozdziale III, teza pierwsza, punkt 2, w części dotyczącej przedsiębiorstw prywatnych, o których tak bardzo wstydzimy się mówić i o których po prostu boimy się mówić.

Pan profesor Edward Lipiński w swoim wystąpieniu powiedział, że nie ma w Polsce sił znaczących, które pragną reprywatyzacji środków produkcji, natomiast wszyscy rozumieją, że jeżeli chodzi o handel drobny, o przemysł drobny, o restauracje, to tam powinna być inicjatywa prywatna, ponieważ tylko inicjatywa prywatna może w sprawny sposób sterować takimi przedsiębiorstwami, bo ich uspołecznienie to biurokracja.

Obecny tutaj na sali pan docent Kurowski w opracowaniu Wyjście z kryzysu. Program alternatywny pisze: „Trzecim obszarem głębokiej konwersji gospodarki powinno być przesunięcie pewnej części aktywności produkcyjnej i usługowej między sektorem państwowym a pozarolniczym sektorem prywatnym. Wieloletnie obserwacje i wyniki ekonomiczne wskazują, że prywatne zakłady i przedsiębiorstwa rzemieślnicze, usługowe i przemysłowe wykazują znacznie wyższą, nieraz wielokrotnie wyższą efektywność niż zakłady sektora państwowego. Należy zatem dokonać zmiany alokacji części czynników produkcji, siły roboczej, maszyn i urządzeń oraz surowców do sektora prywatnego. W operacji tej można i należy wykorzystać istniejące kapitały prywatne. Szacuje się, że w kraju znajdują się zasoby dewizowe w kwocie 3 mld dolarów. Należy postulować wprowadzenie do produkcyjnego obrotu gospodarczego przynajmniej dwóch trzecich tej sumy, głównie w postaci drobnych inwestycji, importu maszyn i surowców oraz odpłatnego nabycia na własność lub w trybie dzierżawy maszyn i urządzeń z przemysłu państwowego, nieczynnych lub nieefektywnie wykorzystywanych w tym przemyśle. Efektywność wprowadzenia kapitału prywatnego, wyrażająca się efektem mnożnikowym, będzie wysoka” – pisze pan docent Kurowski.

W odpowiedzi, z kolei, na atak „Trybuny Ludu”, na wystąpienie Albinowskiego, czy uda się zachęcić prywatne rzemiosło i drobny przemysł do rozbudowy i zaangażowania około 2–3 mld dolarów kapitałów prywatnych, docent Kurowski pisze, że odpowiedź na to jest taka, że nie wystarczą tu składane już od lat formalne gwarancje prawne w sytuacji, gdy praktyka gospodarcza była z nimi sprzeczna, a prawo stanowiło oficjalne narzędzie walki klasowej.

I, proszę państwa, w tym momencie chciałbym, aby w tym, w tej tezie, w rozszerzeniu znalazł się ten fragment wypowiedzi pana docenta: „Muszą być zapewnione gwarancje polityczne, które spowodują przywrócenie przepisu ustawy o nacjonalizacji z 1946 r., zezwalającego na istnienie przedsiębiorstw prywatnych zatrudniających do pięćdziesięciu osób na jedną zmianę” [oklaski].

To, o czym mówił pan profesor Edward Lipiński i pan docent Stefan Kurowski, nie jest powrotem do kapitalizmu. W państwach zachodnich, co prawda kapitalistycznych, ponad połowa produkcji pochodzi z takich małych warsztatów i zakładów. To właśnie Włochy, jak przeczytałem niedawno w „Życiu Warszawy”, dzięki tym małym zakładom w ostatnich latach zdołały uniknąć głębokiego kryzysu gospodarczego.

Proszę państwa, wspomnę jeszcze tutaj o takich zakładach, jak domy handlowe, ubojnie, masarnie, o sklepach wędliniarskich, w których pani Kowalska czy pani Karwowska będzie sprzedawała 10 czy 15 dekagramów rozmaitości, o których całkowicie zapomnieliśmy, nie mówiąc już o innych jeszcze artykułach.

Proszę państwa, jako przykład prężnego małego przedsiębiorstwa niech posłuży poznańskie przedsiębiorstwo polonijne produkujące zapachy do ciast. W ciągu około półtora roku czterdziestoosobowy zespół, w tym około połowy to są pracownicy administracji, otóż ten mały zespół zarzucił cały kraj zapachami do ciast. Wszędzie państwo znajdziecie. Ktoś powie, no dobrze, ale w tej chwili panie nie pieką ciast, bo cukru nie ma. To też racja, ale nawet i w takim przypadku też ten zakład sobie poradzi.

Otóż, proszę państwa, moim zdaniem „Solidarność” powinna bardzo wyraźnie opowiedzieć się za tworzeniem takich zakładów. To leży w interesie „Solidarności”, leży w interesie całego kraju. Już chciałbym zaraz skończyć.

Chciałbym jeszcze zwrócić uwagę państwa na inną sprawę w tym temacie, ale ponieważ tu koledzy mnie upominają o czas, chcę wspomnieć o jednej rzeczy.

Proszę państwa, w porozumieniach rzeszowskich, w punkcie 11 powiedziano, że: „Do dnia 30 września [19]81 r., to jest do wczoraj, zostaną stworzone dogodne warunki prawne, kredytowe i zaopatrzeniowe w celu uruchomienia drobnego przemysłu wiejskiego i usług dla rolnictwa (w szczególności młyny, tartaki, cegielnie i przetwórnie). W indywidualnych przypadkach będą rozpatrywane przez wojewodów, złożone w terminie do dnia 31 grudnia 1981 r. wnioski byłych właścicieli o zwrot tego rodzaju zakładów”. Wczoraj minął umowny termin, a takich dogodnych warunków brak. Kolejne niewywiązywanie się rządu z przyjętych poczynań. Proszę państwa…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, muszę się zapytać sali, czy pozwoli na kontynuowanie głosu. Kto z państwa jest za kontynuowaniem głosu przez kolegę Osiniaka?

STANISŁAW OSINIAK

Dziękuję państwu serdecznie. Czy ja mogę mówić dalej?

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę.

STANISŁAW OSINIAK

Proszę państwa, kolega Palka postawił pytanie, jakie są sposoby wyjścia. W kilku województwach „Solidarność” Rolników Indywidualnych wspólnie z „Solidarnością” pracowniczą stworzyła zespoły do rozmów z wojewodami na temat cen mięsa w obrocie wolnorynkowym. Państwo bardzo chętnie godziło się na sprzedaż wolnorynkową, tak zwaną targowiskową, po cenach niekontrolowanych. Wiadomo, chodziło o rozdrażnienie, o poróżnienie miasta i wsi. Ale kiedy już były prawie że, wydawało nam się, na ukończeniu rozmowy na temat wolnorynkowej, ale kontrolowanej sprzedaży mięsa o górnym pułapie w granicach 140–145 zł i tylko decyzja zależała od rządu, rząd nie zgodził się na taką koncepcję. Były nawet wytypowane w Lublinie i na Lubelszczyźnie sklepy, w których rolnik mógłby sprzedawać tusze po tych cenach, które są dla niego opłacalne. A więc tutaj, proszę państwa, niezgodzenie się na taką koncepcję świadczy dobitnie, świadczy wyraźnie o zamiarach i o właściwie o kierunku polityki rządowej.

Proszę państwa, chcę jeszcze na jedną rzecz zwrócić uwagę. Przemysł nasz w dużej części, przemysł produkujący dla rolnictwa produkował urządzenia, maszyny dla przedsiębiorstw, dla gospodarki wielkotowarowej. Nie produkowano w zasadzie dla gospodarstw indywidualnych, małych. Ponieważ ten rodzaj produkcji rolniczej praktycznie załamał się, czas najwyższy, i takie są oczekiwania rolników, aby pełną, mówiąc, parą rozpocząć produkcję maszyn i urządzeń potrzebnych gospodarstwom średnim i małym. Tym przedsiębiorstwom, które są głównymi dostawcami żywności. Jeżeli rolnik będzie miał maszyny, te potrzebne mu, niezbędne, jeżeli będzie miał na co wydać pieniądze, będzie robił dniami i nocami, aby gospodarkę swoją powiększać, udoskonalać i ułatwiać. Dziękuję państwu serdecznie [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Osiniakowi. Zabierze głos kolega Michał Mąsior z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Przygotuje się kolega Jan Płotkowiak[7].

MICHAŁ MĄSIOR

Panie przewodniczący, szanowni delegaci, brałem udział w pracach zespołu siódmego i świadomy jestem tego, co w programie uwzględniono, a co pominięto. Sądzę, że zaproponowany zjazdowi program wyczerpuje właściwie maksimum spraw. To jednak nie oznacza nic praktycznego dla nas, związkowców, i dla przyszłej KKP.

Mój głos ma uświadomić przyszłym władzom, że niezbędna jest, zresztą poruszana tutaj przez innych dyskutantów, hierarchizacja i rangowanie tych pobożnych życzeń, wpisanych w tę oto małą książeczkę i ujętych w tezach. Są to sprawy niecierpiące zwłoki, wydaje mi się. Przygotowanie programu działania związku powinno być poprzedzone, jak każdego programu, pewnym rozpoznaniem, z którego owa hierarchizacja i kalendarium działań by wynikało.

Rozpoznanie, które zawarte jest dla tez oznaczonych numerem 13, jest bardzo straszne w liczbach. Proszę państwa, wypadkowość przy pracy i choroby zawodowe – nawiasem mówiąc skażone kolosalnie cenzurą, jeżeli chodzi o informację statystyczną – to straty rzędu 50 mld zł rocznie, to rząd obejmujący 3,5 mln naszych członków w bezpośrednim zainteresowaniu ichże tym programem.

Dlatego też wnosiłem do odpowiedniej komisji uzupełnienie tego skromnego zapisu tezy trzynastej w czterech punktach o dwa punkty dodatkowe – o mechanizm, który by pozwolił Krajowej Komisji te tezy wprowadzić w życie. O uruchomienie takiego ciała, które doprowadziło do przespania dość poważnej sprawy, odpuszczenia nadzoru nad warunkami pracy poprzez przekazanie tego państwowej inspekcji. Uważam, że bez takiego organu, który byłby odpowiednikiem centralnej inspekcji związkowej, nie da sobie rady władza, którą wybierzemy, z realizacją tego programu.

Jest i jeszcze jeden aspekt sprawy, który w tej hierarchizacji plasowałby ten temat na jednym z poczytnych miejsc. To temat gospodarczy, o którym tu była mowa w dość szerokim kontekście samorządowym. Wszelkie sprawy, które kojarzą się z jakimkolwiek wydatkiem, a także stratami z tytułu warunków pracy i bezpieczeństwa, muszą być poprzez ten filtr samorządowy w jakimś stopniu kojarzone. To może parę takich głównych wątpliwości moich. Opieram je na obserwacji ubiegłorocznej i tej pustki w tym temacie, ponieważ uplasowanie tego w OPSZ-ach spowodowało, no, praktycznie OPSZ-y miały typ konstrukcji: smar, mydło, powidło i w zakładach pracy, poza spontanicznymi powoływaniami inspektorów społecznych i tak dalej, praktycznie ten temat nie istniał. Apelowałbym o nadanie mu odpowiedniej rangi. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Mąsiorowi. Proszę o zabranie głosu kolegę Jana Płotkowiaka z Regionu Wielkopolska. Przygotuje się Jerzy Bartmiński[8], Region Środkowo-Wschodni.

JAN PŁOTKOWIAK

Proszę państwa, moje nazwisko Płotkowiak, nie jak na tablicy napisano – Płotkiewicz.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo.

JAN PŁOTKOWIAK

Proszę państwa, ja chciałem się ustosunkować może do tezy siedemnastej, która, moim zdaniem, powinna się poszerzyć na całą działalność związku. Chodzi mi o sprawę wykorzystywania inicjatyw innych grup społecznych. W tezie tej, siedemnastej, tak nieśmiało to jest przedstawione. Ja uważam, że tę tezę wykorzystania inicjatyw innych grup powinniśmy jakoś szerzej stosować. To powinno być naszą taktyką, naszego związku. Bo co za widzę zagrożenie? Jeżeli nie będziemy wykorzystywać i będziemy tacy ambitni i będziemy chcieli tylko sami być autorami wszelkich rozwiązań… Chodzi mi o to, że jeżeli tego nie zrobimy, to w łonie samego związku będziemy musieli utworzyć instytucje, instytuty, które będą prawie równorzędne, takie jak rząd ma, różne instytucje, wręcz ministerstwa. Bo nie jesteśmy w stanie, powiedzmy sobie szczerze, wszystko opracować tak dogłębnie i tak, jaka jest potrzeba dla danego kraju i dla danych zagadnień.

I druga sprawa. Jeżeli będziemy popierać inne grupy społeczne, które będą miały jakąś inicjatywę, jest większa możliwość przebicia się tego problemu. Bo widzimy, że dzisiaj stoimy przed takim problemem, że jeżeli „Solidarność” coś opracowuje, to rząd nawet nie czytając, od razu mówi „nie” i dlatego chodzi o to, żeby właśnie wykorzystać inicjatywę innych grup społecznych i przyjąć jako taktykę związku.

Może dla przykładu. Mnie się wydaje, że na przykład jeżeli SD proponuje jakieś rozwiązanie odnośnie do Frontu Jedności Narodu, przyjrzyjmy się temu. Jeżeli to nam w jakimś stopniu odpowiada, poprzyjmy to; my już przyjdźmy do innego zagadnienia. I wtedy zaoszczędzimy sił i środków na to, żeby dogłębnie to opracować, bo inaczej grozi nam po prostu utworzenie instytutów i innych form jakichś instytucjonalnych, które… Po prostu związek jako taki sobie na to nie może pozwolić, a musimy szeroką ławą iść.

Jeżeli teraz chodzi o następne zagadnienie, chciałem tutaj poruszyć, to jest sprawa, że my chcemy realizować ambitny program, konkretny. I uważam, że żeby zrealizować ten program, musielibyśmy zrobić specjalizację regionów – jak ja to nazywam. Ona się już pomału u nas zarysowuje, że na przykład Mazowsze pracuje nad praworządnością, pewne zagadnienie praworządności. Uważam, że inne regiony by mogły wyspecjalizować się w pewnych dziedzinach i wtedy wiadomo dla całego związku, że ten region, czy inny region pracuje nad tym zagadnieniem, nie żeby każdy region rozpracowywał to samo. I potem właściwie się pracę dubluje i przez to jest mniej pogłębiona.

I dlatego taka propozycja, że regiony, które się czują na siłach, mogłyby pewne, na przykład, zagadnienia rolnictwa, zagadnienia wyżywienia, to mogłyby – nie tylko jeden region, ale dwa regiony, które się czują, że mają zaplecze naukowe i tak dalej, i tak dalej, żeby te zagadnienia już były tak opracowane, że ja ze swego regionu wiem, że ten region nad tym pracuje, od niego te materiały wszystkie mogę dostać.

I jeszcze trzecie zagadnienie, które wiąże właśnie się z realizacją naszego programu, który jest obszerny, który jest ambitny. Uważam, że przede wszystkim powinna wzrosnąć współpraca między samymi regionami. Nie jestem zwolennikiem łączenia regionów, bo jak się połączy mały region z dużym regionem, to automatycznie ten mały zginie, te centra aktywności giną. I współpraca, ja bym uważał, powinna polegać na tym, że jeżeli dojdzie do współpracy między danym regionem, to powinniśmy wymienić między sobą takich ambasadorów, żeby ten przedstawiciel tego regionu był cały czas na zebraniach tamtego regionu i wtedy przekazuje wszystkie wiadomości, co się w tym regionie dzieje, i wtedy ta współpraca jest bardziej wiążąca. A tak to to są tylko hasła.

I na zakończenie chciałem tylko powiedzieć, że chyba każdy delegat, który tutaj jest, wróci z programem do zakładu pracy. No ja bym tak naprawdę prosił, żeby ten program był bardzo konkretny, bo załoga mnie nie podaruje, jak przyjadę tylko z deklaracją. I dlatego proszę cały zjazd – zresztą dla siebie też taką mam prośbę – żeby program był konkretny i przede wszystkim język żeby był jednoznaczny, żeby do programu nie było potrzeba komentarza ani słownika wyrazów obcych. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Płotkowiakowi. Zabierze głos kolega Jerzy Bartmiński z Regionu Środkowo-Wschodniego, przygotuje się kolega Franciszek Łuczko[9] z Pomorza Zachodniego.

JERZY BARTMIŃSKI

Jerzy Bartmiński, Region Środkowo-Wschodni. Moje uwagi dotyczą programu i są wynikiem porównania trzech tekstów. Po pierwsze – projektu uchwały programowej, po drugie – dokumentu końcowego konferencji ogólnopolskiej związkowej „Praca ludzka”, która zakończyła się w Lublinie 15 września, i po trzecie – tekstu encykliki Jana Pawła II, która w tymże samym dniu, 15 września, została opublikowana w Rzymie. Ogólnie muszę stwierdzić, że między pierwszym a trzecim dokumentem nie ma prawie żadnego związku, to znaczy te propozycje programowe, które koledzy nam przedstawili z Komisji Programowej, w żaden sposób się nie mają do tekstu encykliki Jana Pawła II, to znaczy mimo tego, że była tu zgłoszona przez prezydium propozycja włączenia encykliki, jako dokumentu naszego zjazdu. Ja osobiście bym tak daleko nie szedł. Nie znalazło się w propozycji uchwały nic, co by bezpośrednio korespondowało z treścią tej encykliki, a w każdym razie bardzo niewiele.

Chciałbym zwrócić uwagę na to, że nasza dyskusja i propozycje programowe idą w kierunku szerokiego rozumienia funkcji związku zawodowego i to szerokie rozumienie jest zgodne z konstytucją. Istotnie, Konstytucja nam gwarantuje tak szeroki zakres działania. Z drugiej strony istnieje w tej chwili niebezpieczeństwo pewne – ja ten niepokój wyniosłem już z I tury zjazdu – że my możemy przestać być związkiem zawodowym, a tego nam nie wolno. My musimy pozostać związkiem zawodowym w klasycznym sensie, takim jak Jan Paweł II w swojej encyklice to stwierdził, to znaczy, walczącym o sprawiedliwość społeczną i słuszne uprawnienia ludzi pracy.

Otóż nasi członkowie, a zwłaszcza środowiska robotnicze, oczekują bardziej zdecydowanej obrony ich praw pracowniczych, i to zarówno wobec władz państwowych w tej chwili, jak też, jak sądzę, wobec czekającego nas samorządu. Dlatego problemy pracy powinny w programie zająć miejsce, moim zdaniem, centralne. W projekcie są one rozmyte, między tezą numer 6 i tezą trzynastą, przy czym obie te tezy, jeśli je dodać do siebie, nie wyczerpują całości zagadnienia. Proponuję w związku z tym, po pierwsze, oba te fragmenty uchwały programowej czy projektu uchwały programowej połączyć w jedną całość. Po drugie, rozwinąć je w taki sposób, ażeby uzyskać powiązanie z tą problematyką moralną, problematyką pracy, problematyką etyki pracy, którą w takim szerokim ujęciu przedstawił Jan Paweł II i którą już w dokumencie naszego zjazdu ujął także ks. Józef Tischner.

Wydaje mi się, że powinny tutaj znaleźć się mocniejsze sformułowania dotyczące pięciu podstawowych praw pracowniczych, to znaczy, po pierwsze – prawa do pracy i wszystkiego, co wynika z tego prawa, po drugie – prawa do bezpiecznych warunków pracy, po trzecie – prawa do sprawiedliwego wynagradzania, po czwarte – prawa do współdecydowania o celach i sposobach pracy, czyli o organizacji pracy, i po piąte – prawa do współdecydowania o rozdziale wyprodukowanych dóbr. Pracownicy te prawa mogą egzekwować bądź to za pośrednictwem związku zawodowego, bądź też – myślę o tym ostatnim, piątym – za pośrednictwem samorządu pracowniczego. Więc to byłaby propozycja wprowadzenia tego zapisu do projektu końcowego uchwały.

Uważam także, że w programie, w sformułowaniu ostatecznym powinny się znaleźć pewne sformułowania już wcześniej tutaj zaproponowane. Mianowicie z tekstu ks. Józefa Tischnera proponuję wprowadzić zwłaszcza to zdanie, które mówi o tym, że kluczem dla niepodległej Polski, „kluczem do niepodległej Polski jest praca nad pracą, jest namysł nad sprawą kultury pracy” i że „rozwój kultury pracy domaga się niepodległości”. A z drugiej strony niepodległość jest niemożliwa bez podniesienia kultury pracy.

Z encykliki Jana Pawła II powinny, jak sądzę, w dokumencie znaleźć się – taką propozycję przedstawiam – zdania mówiące o tym, że praca jest powinnością i dobrem moralnym człowieka, że ma służyć rozwojowi pracownika i jego rodziny, i że podstawą wartościowania pracy nie może być jej przedmiotowa tylko wartość, a wartość osobowa, to czy pracownik jest podmiotem, a nie przedmiotem pracy.

O problemach godności pracy obszernie wypowiedziała się konferencja lubelska. W biuletynie Agencji „Solidarności” nr 38 są materiały tej konferencji, do których, proponuję, aby Komisja Programowa zechciała uważniej wglądnąć. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Jerzemu Bartmińskiemu. Zabierze w tej chwili głos kolega Franciszek Łuczko z Pomorza Zachodniego. Przygotuje się Jan Huszcza, Chełm.

FRANCISZEK ŁUCZKO

Proszę państwa, szkole nigdy nie poświęcono ani czasu, ani miejsca, i na tej sali jest to też zauważalne, że ten problem przejdzie jakoś bez echa. Szkoła nie może być hodowlą wiernopoddańczości, a jest tak zawsze, gdy państwo ma władzę zwierzchnią nad sumieniami. Tak pisał przed laty Feliks Koneczny i do tego nic nie można dodać – chodzi tylko o pewne zrozumienie.

Sprawa, która jest bardzo istotna, polega na tym, że historia i wychowania, i historia powszechna poucza, że im rządy były gorsze umysłem i moralnością, tym większe naciski spadały na szkołę, a w tych naciskach szczególnie odgrywała rolę wyjątkową nauka historii. Każdy przedmiot jest ważny, ale historia ma rolę szczególną i dlatego przeżywała najgorsze okresy.

Proszę państwa, każdy wie, ucząc się historii, że najmniej wiemy o czasach najstarszych, najdawniejszych, a najwięcej o współczesnych. A u nas było inaczej. Można było o Egipcie, o Rzymie i o innych okresach wiedzieć dużo, ale nic o II wojnie, nic prawie o II Rzeczypospolitej, i nic o okresie powojennym. I to było nienormalne. A dzisiaj, kiedy już nie ma tylu publikacji złych, to jednak zaznaczmy, że nie ma też i dobrych. Poza tym chciałbym dodać, że o AK wie się tak mało i o innych wydarzeniach, że gdyby ktoś na tej sali zaintonował „Naprzód, do boju żołnierze”, hymn AK, to sala by stała, milcząc, a to tylko sala, delegaci – a inni?

I to jest właśnie wszystko, co do tej pory się zrobiło. Jeżeli szkoła walczy o pewne rzeczy, to walczy z pełną świadomością. Ktoś kiedyś powiedział, że dobra szkoła nie może być tania. Te słowa dziś może są niepopularne, dlatego że wiemy, jaki kraj jest nasz obecnie, jakie przeżywa kłopoty, Ale, niestety, bez inwestycji na szkołę my nic nie zrobimy. W tych inwestycjach mieszczą się takie rzeczy podstawowe, jak przede wszystkim sprawa nauczycieli. To jest rzecz podstawowa. Przez lata zwracano uwagę i podkreślano, żeby nauczyciel był bez charakteru, żeby był tylko rurą przepustową, przez którą można wszystko przepuścić, i to jest zauważalne [oklaski].

Ja potem ten czas na oklaski odliczę, proszę państwa, bo jeszcze mam parę spraw. I teraz, jeśli chodzi o zagadnienie, że szkoła nie była tak zła – skoro tutaj są delegaci i jest zjazd, to chciałbym podkreślić jedną rzecz i to mocno, dobitnie. Nie była dlatego może tak zła dlatego, że szkoła korzystała z korepetycji, a tymi korepetycjami to byli wasi dziadowie, wasze babcie, wasi ojcowie i wasze matki, które przeżywały i tworzyły historię [oklaski], ale z żalem stwierdzam na tej sali, że wy, delegaci, nie rozumiecie problemu szkoły. A nie rozumiecie dlatego, że wasi dziadowie i wasi ojcowie przeszli przez normalną polską szkołę, a wyście szkoły normalnej nie mieli, i stawiam pytanie: jeżeli szkoła nie odzyska sił i energii, to kto udzieli korepetycji waszym dzieciom? Wy do tego jesteście niezdolni, to wam mówię od razu uczciwie i sumiennie [oklaski].

W naszych układach przez lata robiono świadomie, żeby nie pogłębiać basenów oświaty, żeby je nawet spłycać, żeby żadne duże jednostki zwane nauczycielami z prawdziwego zdarzenia tam nie trafiały. I to zostało potem, niestety, zauważalne przez cały okres powojenny.

Proszę państwa, jeżeli ktoś kupuje z was samochód, czy pralkę, czy jakiś kolorowy telewizor, to najpierw czyta instrukcję, bo wie, że wydał wiele pieniędzy. Jak to się dzieje, że wy oddajecie dzieci, najcenniejszy skarb, tym, którzy nie znają instrukcji, którzy w ogóle nie wiedzą, jak się posługiwać, jak dojść do sumienia tego dziecka, do jego duszy [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam.

FRANCISZEK ŁUCZKO

Ja, jako nauczyciel…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Ja chciałem, ja rozumiem… Czy te oklaski traktujemy jako przedłużenie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Oczywiście!

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

FRANCISZEK ŁUCZKO

Ja jako nauczyciel nie chcę uwierzyć, żeby w Polsce, nawet w tym układzie, jaki jest, nie było nas stać na przedszkola. Mniej więcej na około dwa tysiące przedszkoli w Polsce są to domy parterowe. Jeżeli mamy ten ładny plakat i to dziecko, to pamiętajmy, że za niecałe dwa lata on powinien być przedszkolakiem, ale czy on będzie, to zależy właśnie od „Solidarności”. Czy potem wejdzie do szkoły podstawowej normalnej, a potem do szkoły średniej, i wreszcie to małe dziecko zostanie młodzieńcem, czy dziewczyną i postawi wam pytanie: mieliście okazję, zrobiliście wiele, ale czy zrobiliście tyle, żeby ta energia nie została zmarnowana? I ja, jako młode pokolenie, czy ja od was zawdzięczam i wam zawdzięczam dużo?

Proszę państwa, kiedy patrzymy wstecz, na przebyty rok, to jesteśmy zadowoleni – tak wiele się w Polsce zmieniło, i to prawda. Ale ja bym chciał podkreślić rzecz jedną: nie bądźmy tak szczęśliwi. Wiele z tego, co myśmy dokonali, to jest tylko odzyskiwanie, odzyskanie tego, co nasze społeczeństwo miało. Jest to niestety cofanie się do tyłu, do roku [19]39, i rzecz po rzeczy jest to tylko odbieranie, co naród miał. A pytanie, gdzie marsz do przodu, gdzie nadrabianie tych lat, które się zamykają liczbą trzydziestu siedmiu lat [oklaski].

Proszę państwa, mam kilka propozycji. Pierwsze, żeby „Solidarność” na tej sali podjęła uchwałę o wybiciu monety poświęconej „Solidarności” i dwa słowa uzasadnienia. Gdybyśmy wydali te monety jako trzy – przypuśćmy na jednej pomnik gdański, na innej napis „Solidarność”, trzecia coś innego, gdyby one były o dużym nakładzie, a małej cenie w dolarach, to można byłoby, przy nakładzie stu milionów sztuk, mieć zysk 6 mld dolarów. Proszę państwa, ja głęboko wierzę, mówiąc tutaj, że skoro mamy tylu sympatyków, entuzjastów poza naszym krajem, to rzecz godna propagandy, upowszechnienia, a jednocześnie i zysku ekonomicznego [oklaski].

Przy monecie jeszcze jedna propozycja i przejdę do innych rzeczy. W przyszłym roku jest 600 lat cudownego obrazu na Jasnej Górze. Chciałbym, żeby ta sala podjęła uchwałę o wybiciu takiej monety z wizerunkiem Matki Boskiej. Uzasadniam króciutko ortodoksom, ich uspokajam, że taka tematyka była i jest jeszcze wybijana. Tych, którzy są innych wyznań, albo są ateistami, proszę i jednocześnie im stwierdzam, że takiej monety w obiegu nie zobaczą, a środek, który jest najpełniejszy, to jednocześnie im przekazuję, że to się opłaci. I to się opłaci ekonomicznie naszemu krajowi. Tak w kraju, jak i w niebie [oklaski].

Następna sprawa. Proszę państwa, tak się składało nieszczęśliwie przez całe lata powojenne, że społeczeństwo zawsze chciało sprowadzić zwłoki Sikorskiego na Wawel i spełnić decyzję rządu, który działał na emigracji, a wszystkie rządy powojenne nie chciały. Obecnie sytuacja się zmieniła. Nasz rząd chce, a społeczeństwo zamiast to poprzeć, jakoś dziwnie przyjęło postawę. Ja może to króciuteńko uzasadnię, jakie to miałoby wielkie wartości, gdyby tutaj ta sala poparła decyzję naszego rządu. Otóż, proszę państwa, na pewno będą głosy i będą akcenty stwierdzające, że to jest nie teraz, nie w porę, ale ja pragnę uzasadnić, stwierdzając jako świadomy, jako historyk, że są na pewno racje, które są przeciwne. Ja uwypuklę te, które są zasadnicze i za tym przemawiają.

I tak gdy w roku 1813 zginął książę Józef Poniatowski i garść emigrantów wracała do kraju, trzeba było podjąć decyzję, co zrobić ze zwłokami. I wtedy, proszę państwa, poproszono cara, zaborcę, o jego zgodę i on ją wyraził, i pochowano księcia na Wawelu. Był to pierwszy pogrzeb niekróla. A w parę lat potem, kiedy zmarł Kościuszko, w roku 1817, to również postawiono pytanie, czy go pochować na Wawelu, i znów car Aleksander zadecydował. I jeszcze jeden przykład. W roku 1890 studenci UJ, przede wszystkim oni, a potem i inni, zabiegali i dopełnili tego, że sprowadzono prochy Adama Mickiewicza na Wawel. Proszę państwa, wtedy decyzję podjął i zaakceptował to cesarz Franciszek Józef, znów zaborca. Mijały lata i na tych sarkofagach wychowywane były nowe pokolenia i nikt nigdy nie kwestionował, że te rzeczy się stały w okresie niewoli, w momencie jakże nieodpowiednim.

Osobiście głęboko wierzę, że jeżeli ta sala podejmie decyzję i poprze rząd, to tak rodzina Sikorskiego, jak część emigracji, która jest ustawiona negatywnie, zrozumie, że jest to wola narodu. I, proszę państwa, z tej sali stwierdzam, że choćby emigracja zbudowała pomnik Sikorskiemu na grobie wielkości piramidy faraona Cheopsa, choćby tam były wiązanki kwiatów i wieńce dzień w dzień, to skromny sarkofag kamienny na Wawelu spełni większą rolę. Proszę państwa, przez Wawel [oklaski], proszę państwa, przez Wawel dzień w dzień przewija się wiele wycieczek różnych grup ludności, ale przede wszystkim – bo to jest najcenniejsze, i to podkreślam – przewija się dzień w dzień wiele wycieczek szkolnych. I, proszę państwa, ten sarkofag, nie pusty, a zapełniony Sikorskim, to jest to wyprostowanie małego odcinka naszych dziejów, tragicznego, ale przybliżonego do prawdy. I dlatego ja bardzo proszę, żeby ta rzecz została zrozumiana.

Już widzę z tyłu machanie. Proszę państwa, jeszcze podkreślę tylko, że ta uroczystość, która się odbędzie, a będzie transmitowana przez całą telewizję na Polskę, spełni wielką rolę i to będzie wielka, poglądowa lekcja historii całemu narodowi, to będzie ta praca na przyszłość, bez odkładania.

I, proszę państwa, jeszcze jeden punkt, który jest zauważalny. A mianowicie, sprawa wygląda tak. Młodzież w szkołach, bez względu na to, czy podstawowe, czy średnie, czy technika, czy szkoły zawodowe, studenci, dorysowują często do naszego godła koronę. I to jest także zjawisko normalne, występujące bardzo często. Stara generacja z rozrzewnieniem do tego nawiązuje, przypomina sobie czasy, gdy orzeł miał koronę. Kiedy się pojawiały sztandary „Solidarności”, to w przeważającym procencie na tych sztandarach są orły, a patrząc na delegatów, to olbrzymi procent z nich ma w klapach orzełki. Są to orzełki różnych wielkości, różnych kształtów, ale mają jedną rzecz wspólną. Nie spotkałem ani jednego orzełka bez korony.

Wczoraj „Trybuna Ludu” zamieściła fragment jednego z panów, który jest oburzony, że orzeł polski jest bezczeszczony przez „Solidarność”. Heraldyka zawsze poucza, że jeżeli herb jakiegoś miasta czy innej społeczności w czasach dawnych uzyskiwał koronę, to wtedy to następowało jako tak zwane ubogacenie, czyli udostojnienie herbu. Ten pan wczoraj napisał, że nastąpiło zbezczeszczenie przez dodawanie korony. Ja bym, proszę państwa, może to rzecz niepopularna, ale z tego miejsca chciał zaakcentować. Trzeba położyć kropkę nad „i” i trzeba chyba tę sprawę dokończyć. Jestem przekonany, że ci, którzy wtedy – oni na pewno już nie żyją, to garść ludzi – podjęli decyzję, żeby orzeł nie miał korony, na to teraz chyba by patrzyli już inaczej. I, proszę państwa, całkiem w sposób wyważony chcę podać, że po pierwsze, jeden z krajów socjalistycznych do dnia dzisiejszego zachował koronę w swoim herbie – to jest Czechosłowacja. Chwała im za to. A jednocześnie jaka to jest lekcja poglądowa nam.

Druga sprawa. Kiedy po bitwie pod Lenino mennica radziecka wybijała odznaczenia żołnierzom polskim, to na tym odznaczeniu, na tym medalu jest orzeł polski w koronie. Czyli jeszcze te szale się ważyły. I oto Sejm polski, nie tak dawno, bo w tym roku, też do tego przyłożył swą cegiełkę. Na medalu poświęconym żołnierzom roku [19]39 jest orzeł w koronie. Dlatego też ja uważam, że chyba jest słuszne i celowe, aby zwrócić się, po uchwaleniu na sali, z prośbą do Sejmu, aby Sejm rozpatrzył to zagadnienie.

Ktoś od razu by mi powiedział w ten sposób: jest to teraz nie pora i jednocześnie nie ma na to miejsca. Otóż odpowiem: kiedy zmieniano godło państwowe, też to było nie w porę, bo było to w czasie wojny. To była naprawdę wtedy nie pora. I gdyby ktoś postawił mi zarzut… [oklaski]. I gdyby ktoś postawił mi zarzut, że przez to, jak korona by nawet doszła do orła, to kolejki się nie zmniejszą, to ja na to odpowiem: ale też i nie zwiększą się, a na pewno nastrój byłby w nich przyjemniejszy.

Proszę państwa, jesteśmy jako „Solidarność” związkiem zawodowym, ale jesteśmy odbiciem społeczeństwa. Ja głęboko wierzę, że większość naszego społeczeństwa nawiązuje do tradycji. „Solidarność” dlatego jest ruchem, dlatego ma siłę, że nawiązuje właśnie do tradycji, tu państwu chcę zaakcentować. Urządzenia państwowe winny wyrastać z ducha narodowego, a co narzucone z zewnątrz, należy odrzucać. Jeżeli my się tutaj zastanawiamy na sali, to się cały czas przewija, dlaczego mamy kłopoty, trudności, to ja bym to ujął w ten sposób, że u twórców Polski Ludowej na samym początku ustawiono zagadnienie, że to miała być nowa Polska, która do niczego nie nawiązywała, to znaczy do tradycji, do żadnej tradycji – ni międzywojennej, ni tej dawnej. Potem lata szły dalej i musiano nawiązywać, i nawiązywano. Ale jeszcze i dziś stoimy na etapie, kiedy możemy tu dać takie porównanie – „Solidarność” i pewne sprawy narodowe: połowa przekrojonej dyni i połowa jabłka. I teraz próby połączenia. Są jeszcze kłopoty. Nie chcę przez to powiedzieć absolutnie, że wszystko, co jest, to jest złe, ale jednocześnie chcę powiedzieć, że wiele rzeczy było narzuconych, one nam nie pasowały. I o tym trzeba pamiętać.

Proszę państwa, sprawa istotna, a nie znalazła na sali odbicia. Mówiono o tym, że program jeden do czterech powinien być zniesiony. I to nie zostało na sali zrozumiane. Może ja to państwu uwypuklę, to bardzo ważne. Nasze państwo, nasze ministerstwo bez zgody nauczycieli, wbrew ich dyskusjom i jednocześnie oporowi, narzuciło program dziesięciolatki. Sprawy ekonomiczne zaważyły, że ona się nie spełniła, ale zbudowano czteropiętrowy gmach – są to klasy od jeden do cztery i państwo ten gmach przykryło papą, ale w tym gmachu są lekcje. I teraz proszę zrozumieć, że kiedy nastanie moment odpowiedni państwu, to tylko dorzucić następnych sześć pięter i mamy dziesięciolatkę. Jest to wbrew naszej tradycji narodowej, oświatowej, jest to wbrew temu, co my mamy w swojej historii dawnej. Dlatego też tutaj chcę podkreślić z naciskiem, że najwyższy czas, żeby to zlikwidować. Są budowle, są ruiny budowli, które się otacza opieką, są budowle, które często są wznoszone pokoleniami, to znaczy etapami i wolno, i są takie budowle nieukończone, które trzeba zburzyć – chciałoby się powiedzieć: do ziemi czy do fundamentów. Ja bym tu użył zwrotu innego – łącznie z fundamentami. Trzeba tak postawić, żeby dziesięciolatka nie miała absolutnie żadnych szans istnienia, ten program dziesięciolatki, a od jeden do cztery realizowany jest programem, który po prostu zmusza do służalczości, jest przeładowany. Proszę państwa, szkoła nie radzi. Za szkołę robią to rodzice w domu, czyli kontynuują lekcje szkoły. To tak obrazowo, jakby robotnik, nie mogąc wykonać swojej pracy w zakładzie pracy, szedł do domu i niósł pracę i wykonywał to na konto zakładu, po godzinach. Tak jest w szkole i to trzeba sobie uświadomić [oklaski].

Dawna Polska miała dużo mniejszości. Międzywojenna też. I w okresie międzywojennym ukuto takie powiedzenie, że z tymi mniejszościami to było tak „Z nimi trudno, bez nich nudno”. Dzisiaj w Polsce prawie ich nie ma. Około 1,5 proc. Proszę państwa, ja nigdy jako Polak nie słyszałem, by urzędowo władze czy instytucje powiedziały kiedyś z okazji różnych świąt: bracia Litwini, bracia Ukraińcy, bracia Białorusini, bracia Żydzi i jeszcze bracia Grecy i inni, wiemy i jesteśmy świadomi, że żyjecie w Polsce, że macie dwie ojczyzny, że macie dwa serca i że jedno z nich bije Polsce i dziękujemy wam za to. I najwyższy czas to milczenie przełamać [oklaski].

Nasza kultura była dlatego tak wielka i tak przyciągająca innych, że do niej dopływały tak samo i strumykami kultury inne, które Polska posiadała. Dziś jest jednostajność i przez to nie jesteśmy wcale tak bardzo szczęśliwi. Stąd trzeba i zauważyć te drobne akcenty inne. Ja przy orle zapomniałem powiedzieć państwu jedną rzecz, tutaj jeszcze może do tego wrócę. Mianowicie skoro mowa o koronie, to powiem coś, co może zaskoczy salę. Jeżeli korona, to powrót do tradycji, to korona z maleńkim krzyżykiem, bo tak było do roku 1927 i wtedy to decyzją, tylko dekretem Mościckiego, za wiedzą Piłsudskiego usunięto ten mały element. Jeżeli wracamy do tradycji, to wracamy do tradycji pełnej, tak jak to było przed wieki.

Proszę państwa [oklaski], już się zbliżam do końca. Parę zdań do pana Wałęsy. Jego nie ma, ale do niego to dotrze. Po pierwsze, chcę podkreślić, by pan Wałęsa wiedział, że osobą najważniejszą w czasie mszy świętej to jest Jezus Chrystus, a nie Wałęsa. I dlatego też mnie jako temu, który uczestniczy, jest rzeczą przykrą oglądanie, co tu się czasem na sali dzieje, że fotoreporterzy łażą po stołach, że się zachowują nie tylko… [oklaski] nie tylko jak poganie, ale się zachowują w ogóle jak ludzie niekulturalni, czego nawet się nie zauważy gdzie indziej, i pan Wałęsa powinien z tym skończyć. Jest służba porządkowa, jeżeli się nie posłuchają, to można wyrzucić. Proszę państwa, następna sprawa, gdy chodzi jeszcze o niego [oklaski], tutaj jeszcze dodam tylko, że mówię to i żądam na przyszłość, żeby tego nie było jako delegat i jako katolik.

A teraz powiem jako historyk: niech pan Wałęsa zrozumie, że historia na bieżąco zapisuje wszystkich działaczy, ale do historii przechodzi się inaczej. Na bieżąco to można historię kneblować, ale po latach jest ona nieskrępowana. Jeżeli pan Wałęsa chce przejść do historii jako jednostka duża, to niech pracuje mocno nad sobą i niech nie wpada w to, w co wpadali inni przed nim, bo to już jest zauważalne. Ja czasem odnoszę wrażenie, że jako ja delegat czy inni delegaci na sali jesteśmy wcale niepotrzebni, że wybory to prawie tylko formalność, że w ogóle jest tylko pewność, że pan Wałęsa się mocno utożsamił, że związek to ja, a chyba nie tak. To może zabrzmi nieładnie [oklaski], ale pewne rzeczy, które miały tu miejsce na sali, to nie tylko że budzą zaskoczenie, ale czasem i oburzenie. Mało, chciałoby się powiedzieć: dlaczego krytykujecie tych, którzy odeszli, a którzy odeszli za waszą wiedzą i zgodą, i wolą, skoro nie postępujecie czasem całkiem inaczej, tylko tak samo.

Proszę państwa, uczniowie w szkołach podstawowych i średnich, nauczyciele, a nawet ludzie dorośli mają kłopot. Ale mówię o szkole. Mianowicie, jak zrozumieć, że nigdy w dziejach Polska nie miała tak wspaniałego położenia i tylko granice z sąsiadami, i nigdy w dziejach nie byliśmy tak zagrożeni jak dziś. Jest to coś trudnego do zrozumienia. Już kończę. Proszę państwa, tutaj został odczytany projekt, propozycja Związku Nauczycielstwa Polskiego i oni czekają odpowiedzi i ta rzecz nie została przez salę zrozumiana, mianowicie chcą oni nazwać stypendium imienia robotników Wybrzeża. I tutaj jedna z pań może niefortunnie powiedziała, że są protesty kilkanaście głosów. Sprawę trzeba ująć inaczej. Kilkanaście głosów dlatego, że tylko kilkunastu nauczycieli jest na zjeździe. Ale wszyscy nauczyciele „Solidarności” są temu przeciwni, bo Związek Nauczycielstwa Polskiego stoi na starych pozycjach. Co prawda niby się zmienił, ale do „Solidarności” nie wszedł, natomiast chce podszyć się i chce, żeby nazwać to stypendium bohaterami i robotnikami Wybrzeża. I to jest ta nienormalność. Nam związek [ZNP] zarzuca, że myśmy się oderwali od niego, a on niedawno miał siedemdziesiąt pięć lat, powstał w czasie rewolucji, dlatego tutaj, na tej sali chcę zaakcentować – jesteśmy tego świadomi, jako nauczyciele będący w „Solidarności”, my wiemy, że w czasie rewolucji właśnie ten związek powstał, ale upamiętniam, w czasie rewolucji, kiedy jeszcze był carat, kiedy był Sybir, kiedy była niewola i kiedy nauczyciele świadomi robili więcej niż ci w Polsce Ludowej. I dlatego my nie odcinamy się od historii, ani od tradycji, ale jednocześnie podkreślamy, że to, co było dobre, dostrzegamy i będziemy kontynuować. W Polsce Ludowej wiele było pięknych kart, to musimy podkreślić, ale były rzeczy złe i od tych się odcinamy. Ostatni punkt, proszę państwa…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, ponieważ pokazały się mandaty… Pan ma bardzo barwne wystąpienie, słuchamy go z zainteresowaniem, ale jako prowadzący muszę spełniać swój obowiązek, w związku z czym muszę się zapytać sali, czy po raz kolejny przedłuży panu wystąpienie [oklaski]. Dziękuję.

FRANCISZEK ŁUCZKO

Ja już krótko. Będę zaraz kończył.

Proszę państwa, obrazowo to tak wygląda, że my na fundamentach będąc, wskoczyliśmy prawie na szczyt Pałacu Kultury i tam były zmiany, tylko po drodze pominięto piętra i do nich trzeba powrócić. Bez tych pięter, bez zmian na piętrach, cała ta iglica, która ładnie błyszczy na górze, jest jeszcze za mało.

I sprawy końcowe. W XIX w., proszę państwa, było takie hasło „Oświata ludu dokona cudu” i cudu dokonała, bo ocaliła naród. W okresie I wojny światowej na jednym z medalów wybito „Przez oświatę do wolności” i doszliśmy. Teraz należałoby postawić inne hasło „Przez oświatę do odrodzenia duchowego narodu”. Proszę państwa, to jest rzecz bardzo istotna, najważniejsza [oklaski].

Tu często słyszane są głosy, co nam zagraża i głód. Otóż ja bym chciał powiedzieć to inaczej. Słowa Chrystusa zanotowane w agrafach jedne brzmią tak: Proście Boga o rzeczy wielkie, bo te małe będą wam przydane. Te małe to my osiągniemy z tego życia codziennego, ale te wielkie, na które czeka Polska, one mogą, ale one nie muszą być nam dane i o to trzeba właśnie głęboko prosić.

O szkołę potknęła się ekipa rządząca w Polsce Ludowej kilka razy. I stawiam pytanie, czy o szkołę nie potknie się „Solidarność”. I ja tutaj mam wątpliwości. Proszę państwa, nie dlatego, że ja bym chciał, żeby młodzież przyciągnąć do „Solidarności”, nie, nie w jedną i nie w drugą stronę. Chodzi tylko o to, żeby młodzież otrzymywała tam, gdzie to powinno być, to znaczy w szkole, wiedzę gruntowną, właściwą, żeby nie potrzebowała korzystać z korepetycji rodziców, z waszej korepetycji, tylko żebyście mogli skorygować, że wszystko jest właściwe, i ja tego klimatu na tej sali nie zauważyłem. Proszę pamiętać, że chleb jest ważny, ale duch naprawdę jest ważniejszy, a szkoła to duch, a szkoła to przyszłość.

I, proszę państwa, na zakończenie, jako usprawiedliwienie, ktoś może powie, że mówiłem rzeczy oderwane w takiej rzeczywistości. Otóż pragnę podkreślić, że chyba jak żadna grupa w Polsce nauczyciele zostali przez władzę państwową do tego, co mamy, solidnie przygotowani. Myśmy zawsze mieli źle, dlatego nas nie zastraszyło to, co teraz nastało. U nas zawsze było zagadnienie, za co kupić, a teraz tylko doszło to drugie – gdzie i co kupić. Ale to pierwsze jest zawsze ważniejsze – za co. Myśmy nigdy nie mieli i myśmy może żyli w innym świecie, bo myśmy patrzyli na to inaczej. Chora szkoła potrzebuje lekarstw. One muszą być lepsze od choroby, ale jednocześnie musicie być świadomi tego wy, jako społeczeństwo, że szkoła robi bokami, jak zziajany koń. I naprawdę, jeżeli się nie przywróci pewnych proporcji, jeżeli szkoła nie stanie się w przeważającym procencie męska, bo jest tylko jak przedszkole, proszę państwa, to, niestety, to nie zda egzaminu. Z zawodu nauczyciela można było być zawsze dumnym i można było z tego zawodu wyżyć. Dziś tylko pozostało zrozumienie świadomości, bez możliwości życia, i to jest to smutne, co my odczuwamy, będąc na co dzień w szkole. Dziękuję bardzo [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_037_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_038_19811001]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Szanowni państwo, kilka komunikatów. U delegatów mogły się znaleźć pojedyncze egzemplarze projektu ankiety, zaproponowanej „Tygodnikowi Solidarność”. Uprzejmie informujemy, że redakcja „Tygodnika Solidarność” nie zaaprobowała tego projektu i nie przeprowadza żadnej ankiety wśród delegatów. Podpisał kolega Skalski z „Tygodnika Solidarność”.

Sprawa następna. „Walne Zebranie Organizacji Zakładowej NSZZ »Solidarność« w Stołecznym Ośrodku Informacji i Techniki Obliczeniowej SOETO z dnia 24 września [19]81 r. podjęło następującą uchwałę” – wpłynął taki list od tej komisji zakładowej. Ja myślę, że ze względu na to, że chcemy zaraz przerwę zrobić, przeczytamy to po przerwie.

Jednocześnie dwa krótkie komunikaty. Sekretariat Komisji Programowej urzęduje po lewej stronie sali, patrząc od strony państwa, czyli tam. Oraz w tej chwili zaraz nastąpi przerwa, w związku z czym prezydium zjazdu prosi o spotkanie tutaj, przy prezydium wszystkich przewodniczących zespołów regionalnych.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Do godz. 11.35 ogłaszam przerwę. Proszę o punktualne rozpoczęcie obrad. Po przerwie jako pierwszy zabierze głos Jan Huszcza z Regionu Chełmskiego.

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Brak fragmentu nagrania]

…[moni]torach telewizji wewnętrznej prezentować będziemy materiał nagrany przez ekipę telewizji „Solidarności”. Są to materiały z tej tury zjazdu.

[Przerwa]

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Bardzo proszę o zabranie głosu w dyskusji programowej kolegę Jana Huszczę z Chełma. Raz jeszcze przypominam zasady, które przyjęliśmy w dniu wczorajszym. Po pierwsze, zabierający głos w dyskusji podaje, do której tezy się ustosunkowuje, bądź chce wprowadzić nową tezą, i później argumentuje za tym. Czas wystąpienia 5 min.

Bardzo proszę kolegę Huszczę o zabranie głosu.

JAN HUSZCZA

Proszę państwa, jestem z Regionu Chełmskiego, jednak nie mówię w imieniu regionu. Brałem udział w pracach zespołu ósmego Komisji Programowej i nasunęły mi się takie uwagi.

Podczas prac dało się zauważyć, że zwłaszcza eksperci akcentują sprawę pluralizacji i wolności w działaniu związku i związkowców, delegaci natomiast zwracali uwagę na niedocenianie wagi strony etyczno-moralnej poszczególnych zagadnień programowych. Mnie się wydaje, że w opracowanych tezach właśnie to jest również widoczne – mianowicie ta strona etyczno-moralna, bardzo ważna, została trochę niedoceniona. Dlaczego? Teza jedenasta: „Związek broni prawa rodziny do zaspokojenia podstawowych potrzeb i rozwoju w poczuciu bezpieczeństwa”. Proponowałbym tu uwzględnić działania na rzecz zapewnienia trwałości rodzinie i zlikwidowania plagi rozwodów, jaka istnieje i pogłębia się. Następnie, w tej samej tezie, proponowałbym uwzględnienie następującego punktu, że związek będzie działać w kierunku zajęcia się osobami nigdzie niepracującymi z własnej winy. Przez to osoby te nieraz utrzymują się ze skromnej renty matki wdowy i szerzą zepsucie moralne w swoim otoczeniu.

Proponowałbym również włączyć do tego punktu bardzo ważny punkt, mianowicie poprawa poczucia bezpieczeństwa i ogólnego poziomu życia przez działania w kierunku powszechnego rozbrojenia, które dałoby przecież ogromne korzyści, również materialne. Proponuję też włączyć taką, w dużym stopniu prestiżową sprawę, mianowicie dostosowanie zasiłków naszych, statutowych do aktualnych cen, w tym również wyeliminowanie wymagania stażu związkowego dla otrzymania takiego świadczenia. Ten staż jest, oczywiście, przydługi.

Do tezy czternastej „Ochrona zdrowia i życia”, to znaczy była ona sformułowana w sposób: „Ochrona zdrowia jest obszarem szczególnego zainteresowania związku, wobec zagrożenia biologicznego narodu”. Proponuję rozszerzyć tę tezę do… właśnie uzupełnienie „ochrona zdrowia i życia”. To jest pełniejsze określenie. I tutaj proponowałbym włączenie takich uzupełnień, mianowicie działania wychowawcze i praktyczne w kierunku uświadomienia młodzieży dużej odpowiedzialności w podejmowaniu życia płciowego. Wiąże to się z tymi właśnie niepożądanymi i niechcianymi ciążami.

Dalszy punkt: działania na rzecz zakazu jednak przerywania ciąży. Dlaczego? Jeśli ta sprawa nie może być załatwiona w najbliższej przyszłości, no to oczywiście w dalszej przyszłości, dla wszystkich jest oczywiste, jest do załatwienia i powinno być do załatwienia, bo chyba wszyscy zgadzamy się ze szkodliwością tego zjawiska, które grozi nam biologiczną zagładą narodu. To jest nie przesada, bo to zjawisko ma tendencje do powiększania się.

Następnie do tej samej tezy proponuję wnieść następującą poprawkę, mianowicie jeśli chodzi o działania w kierunku wyeliminowania plagi alkoholizmu, również prosiłbym o wniesienie takiego uzupełnienia, bardzo istotnego, by te działania zmierzały również w kierunku przestrzegania ustawy antyalkoholowej, dotychczas obowiązującej i nagminnie łamanej.

Również proponuję wnieść tutaj dodatek, by związek działał w kierunku zniesienia kary śmierci, jako ogromnie niehumanitarnej. Taka kara nie istnieje w innych krajach. Mieliśmy niedawno i pamiętamy przykłady, kiedy osoby były skazywane na karę śmierci, a później były ogłaszane bohaterami lub kara ta została zmieniana i osoby te były rehabilitowane. Bardzo istotna sprawa, bo ludzie nie są w stanie osądzić sprawiedliwie.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, chciałbym się zapytać sali, czy kolega Huszcza ma kontynuować swoją wypowiedź. Kto jest za przedłużeniem czasu wypowiedzi, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję.

JAN HUSZCZA

Tylko jeden wniosek może delegatów jeszcze z sali. Prosiłbym w imieniu delegatów o wydrukowanie przemówienia poprzednika, pana ze Szczecina. Dlatego że delegaci chcieliby mieć ten tekst do wglądu. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Rozumiem, że to życzenie przekazujemy do organizatorów, a w tej chwili głos zabiera kolega Stanisław Marczuk[10], przedstawiciel Regionu Białystok, a przygotuje się Jan Szafrański z Wielkopolski.

STANISŁAW MARCZUK

Szanowni państwo, do rozdziału „Związek wobec problemów gospodarczych” wnoszę tezę: zniesienie nakazowo-rozdzielczego systemu i partyjnej nomenklatury w spółdzielczości. Uzasadnienie: spółdzielczość to jeden z bardzo ważnych sektorów gospodarki narodowej, zrzesza bowiem w ponad 11 tys. różnych spółdzielni wiele milionów członków i daje pracę dla ponad 2 mln obywateli. Ponadto pełni wobec społeczeństwa bezpośrednio służebną rolę, gdyż w ponad 70 proc. buduje nam mieszkania, zaopatruje w znacznej mierze w żywność i w artykuły przemysłowe, świadczy również różnego rodzaju usługi, ponadto organizuje rehabilitację zawodową i zatrudnia inwalidów.

Spółdzielczości, która posiada piękną, bogatą tradycję, sięgającą rozbiorów Polski, odebrano po roku 1948 atrybuty autentyczności, narzucając system nakazowo-rozdzielczy i poddając ją partyjnej nomenklaturze. Skutki tego systemu najbardziej odczuwają – co jest w tym wszystkim najboleśniejsze – zatrudnieni w spółdzielczości inwalidzi, których przedstawicieli mamy wśród nas, tu na tej sali. Gwałcąc najelementarniejsze zasady humanitaryzmu, podporządkowano bezdusznej, biurokratycznej machinie godność ludzką, czyniąc z inwalidów roboli. Przez odebranie spółdzielczości jej autentyzmu pozbawiono ją wszelkich inicjatyw, a rezultaty tego stanu rzeczy odczuwamy wszyscy.

Aby obudzić z letargu spowodowanego przez system ten sektor gospodarki narodowej, istnieje pilna potrzeba reformy prawa spółdzielczego. Sprawa jest tym pilniejsza, że w ramach rządowego projektu reformy gospodarczej Naczelna Rada Spółdzielcza przygotowała projekt nowelizacji ustawy o spółdzielczości. Projekt ten, opracowany w duchu nihilizmu, nie tylko nie wnosi nic nowego, lecz jeszcze bardziej ma utrwalić stan istniejący. Ponieważ ten projekt może w najbliższym czasie trafić do laski marszałkowskiej, potrzebna jest, podobnie jak w przypadku samorządu pracowniczego, interwencja naszego związku. Dlatego też w imieniu Regionu Białystok proszę szanownych delegatów o zaakceptowanie uchwały, którą pozwolę sobie odczytać. Uchwała:

„Spółdzielczość, która ma w Polsce ponad stuletnie tradycje, zrodzone z idei samopomocy słabszych ekonomicznie grup społecznych w dążeniu do lepszego zaspokojenia potrzeb bytowych, jest obecnie predestynowana do spełniania szczególnie znaczącej roli, zwłaszcza wobec potrzeby nadania reformie gospodarczej w pełni samorządnego charakteru. Będąc najbardziej masowym ruchem samorządowym w Polsce i zajmując się obsługą podstawowych potrzeb społeczeństwa, spółdzielczość może decydować o poziomie i zakresie samoorganizacji naszego społeczeństwa w kształtowaniu warunków życia. Tej roli spółdzielczość polska obecnie nie spełnia z powodu wypaczenia idei spółdzielczości przez znaczne scentralizowanie zarządzania sektorem spółdzielczym. Odebranie spółdzielniom podstawowych kompetencji w zakresie zarządzania własną działalnością i mieniem pozbawiło je koniecznej elastyczności, a rzesze członkowskie – inicjatywy, a więc elementarnych warunków spełnienia przez spółdzielczość jej społecznych funkcji.

W tej sytuacji I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«, dla obrony żywotnych interesów znacznej części naszego społeczeństwa, zagrożonych niesprawnym funkcjonowaniem spółdzielczości, uznaje za konieczne odrodzenie jej wszystkich wartości poprzez przywrócenie klasycznych zasad spółdzielczości. W tym celu niezbędna jest zmiana prawa spółdzielczego, polegająca zwłaszcza na przywróceniu spółdzielniom pełnej samodzielności i samorządności. Związki spółdzielni, które są obecnie swego rodzaju zjednoczeniami i ministerstwami, winny być pozbawione jakichkolwiek uprawnień władczych w stosunku do spółdzielni i pełnić wyłącznie funkcje o charakterze służebnym. Zrzeszenie się spółdzielni w związki spółdzielcze winno być oparte na zasadzie pełnej dobrowolności.

Zjazd zwraca się do rządu i Sejmu PRL o niezwłoczne zreformowanie w tym duchu prawa spółdzielczego. Zjazd wyraża poparcie dla rodzących się w środowiskach spółdzielczych, w trosce o dobro całego społeczeństwa, inicjatyw na rzecz odrodzenia autentycznego ruchu spółdzielczego. Zjazd zobowiązuje Krajową Komisję i jej prezydium do podjęcia skutecznych środków w celu odzyskania przez spółdzielczość co najmniej tej roli, jaką spełniała w przeszłości w zaspokajaniu potrzeb społecznych”.

Ten projekt uchwały składam do Komisji Uchwał i Wniosków. Już kończę. Korzystając, tutaj z tej trybuny zwracam się jednocześnie do delegatów z ramienia spółdzielczości, ażeby w swoich regionach zespolili się dla przywrócenia samorządności spółdzielczej i zechcieli skoordynować swoje działanie, przystępując do sieci, która zorganizowała się na terenie miasta Białystok. Dziękuję za uwagę [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Marczukowi z Białegostoku. Ponieważ kolega Jan Szafrański z Wielkopolski wycofał się z dyskusji, w związku z czym głos zabierze w tej chwili kolega Ignacy Czeżyk z Regionu Środkowo-Wschodniego, a przygotuje się do dyskusji kolega Bogdan Lis z Gdańska.

IGNACY CZEŻYK

Ponieważ jesteśmy tutaj kierowani w dyskusji nad stawianiem konkretnych wniosków i uzasadnianiem, toteż jestem zobowiązany dostosować się do takiego schematu. Teza siódma została bardzo mocno już rozwinięta, stąd tylko podkreślę zapis, w którym proponowałbym rozwijać ruch autentycznej spółdzielczości, podjąć przez Sejm uchwały umożliwiające powstanie od zaraz prywatnych masarni, olejarni, ubojni, przetwórni owoców i warzyw itp., piekarni i tym podobnych.

Zablokować stosowanie przez państwo rabunkowej gospodarki żywnościowej na wsi. Realizować to można poprzez zatrzymywanie produktów żywnościowych w miejscu ich wyprodukowania celem ich przetworzenia. Krótkie uzasadnienie: ze względu na zasadę całkowitego zabierania wszelkich produktów żywnościowych ze wsi, tracimy nad nimi kontrolę, nie wiemy, co się z nimi dzieje i w jakim procencie wracają one do nas z powrotem na rynek. Toteż w poparciu rozwoju ruchu spółdzielczego i rozwoju infrastruktury, właściwie odbudowy infrastruktury na wsi, widziałbym realizację tej zasady.

Teza jedenasta. Wprowadzić dodatkowy zapis: „Stałe rekompensaty dla matek w rodzinach, w których dzieci nie znalazły opieki w przedszkolach”. Uzasadnienie: ponieważ brakuje 230 tys. miejsc w przedszkolach, dlatego też ta forma pomocy tym rodzinom, które nie mogą korzystać z tej formy pomocy państwowej, taka forma rekompensaty powinna być jedyną tutaj jakąś, jedynym zasadnym uzasadnieniem.

Teza nr 13. Proponuję zapis: „Związek będzie działał zdecydowanie, by młodzież szkolna nie pracowała w szkole więcej niż przez sześć godzin dziennie”. Uzasadnienie: jest to bardzo ważna, aczkolwiek lekko sformułowana teza, ponieważ praktyka uczy, że obowiązujący pięciodniowy [ty]dzień pracy doprowadza do tego, że młodzież pracuje siedem, osiem, a nawet dziewięć godzin dziennie, dołączając do tego jeszcze pracę domową. Jest to absolutnie nie do przyjęcia zdrowotnie i psychicznie w jakikolwiek sposób. Przekracza to wszelkie normy higieny pracy. Ponadto dalszym uzasadnieniem jest to, że przeprowadzone badania w szkołach uzasadniają, że około 40 proc. młodzieży należy do grup dyspanseryjnych, a więc już właściwie w jakiś sposób objętych chorobą. Jest to przerażające dla naszego przyszłego pokolenia. I to jest właśnie straszne, że tych materiałów się nie publikuje, że one są w ogóle schowane, że one nie widzą światła dziennego.

Teza czternasta: „Prowadzić badania nad skażeniem radioaktywnym i chemicznym mieszkań i pomieszczeń publicznych”. Też dotychczas sprawa jest jeszcze w powijakach, natomiast są konkretne przykłady, gdzie nie można w ogóle otworzyć przedszkola ze względu na sztuczne tworzywa, ze względu na farby, lakiery, które powodują sytuację, że jest takie skażenie chemiczne, przekraczające kilkaset razy dopuszczalne, gdzie jest bezpośrednie zagrożenie zdrowia.

Teza piętnasta: „Stwarzanie oaz spokoju w centrach miast poprzez zamykanie ruchu kołowego”. Myślę, że lansowane tutaj uzasadnienie będzie właśnie jakieś lansowanie uroków roweru, czy innych bez… Tak, już skracam. Skracam się.

Ostatnie jeszcze, bo tutaj przeoczyłem, mianowicie teza nr 11, kończę z proponowanym zapisem. Teza dotyczy pracy kobiet w nocy. Proponuję zapis: „Podjęcie przez związek realizowania zasady ochrony kobiet przed podejmowaniem pracy w nocy”. Uzasadnieniem jest to, że przed wojną prawo chroniło kobietę, zabraniając kobiecie pracy w nocy, przed wojną, w okresie międzywojennym. W tej chwili właściwie nasza kobieta zupełnie straciła to, co właściwie społeczeństwo i szczególnie mężczyźni życzą, jako poezja ich życia domowego. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze Ignacemu Czeżykowi. W tej chwili głos zabierze Bogdan Lis z Regionu Gdańsk. Przygotuje się koleżanka Krystyna Ruchniewicz[11], również z Regionu Gdańskiego.

BOGDAN LIS

Proszę państwa, chcę powiedzieć troszeczkę szerzej o tym punkcie, tym programie naszym i ustosunkować się do tezy trzeciej. Proszę państwa, należy sobie tu powiedzieć wyraźnie, jaki program chcemy opracować. Czy chcemy opracować program, co prawda radykalny, ale nierealistyczny, nie do zrealizowania, czy też program taki, który będziemy w stanie zrealizować, program realistyczny.

Oczywiście program realistyczny to nie taki, który jest wygodny dla tych, którzy mają, można powiedzieć, umiarkowane tutaj tendencje, ale taki, który również, przy pewnym radykalizmie, jesteśmy w stanie zrealizować. Na pewno programem naszym nie może być apelowanie do sumień polityków, bo oni takich sumień nie mają [oklaski].

Czy nasz program, bo wczoraj spotkałem się z pytaniem, właściwie z zarzutem pewnego rodzaju na konferencji prasowej, że nasz program jest odbierany jako program partii i czym on się w zasadzie od programu partii różni. Proszę państwa, jest to zarzut, co do którego związek do tej pory się nie ustosunkował, a mianowicie zarzut, iż związek zajmuje się działalnością polityczną i my tutaj zawsze zachowywaliśmy się jak taka wstydliwa dziewczynka, która mnie spódnicę i nie chce zdecydowanie odpowiedzieć. Otóż zajmujemy się polityką i polityką będziemy się zajmować. Jest to zagwarantowane w porozumieniu gdańskim, zagwarantował to związkowi, „Solidarności”, zagwarantowała to zarówno partia, jak i rząd. Oczywiście rozumiemy tutaj działalność polityczną związaną z działalnością związkową. Będziemy się taką działalnością zajmować i od tego typu działań nie odstąpimy. Jeżeli dojdziemy do takiego poziomu życia, zdobędziemy te prawa, jakie mają robotnicy w Stanach Zjednoczonych, w USA, to wówczas, oczywiście, ta działalność nie będzie nam potrzebna. Będziemy mogli żądać i to nam wystarczy.

Proszę państwa, myślę, że ważną sprawą, której tutaj, w tym programie, w tej tezie trzeciej, czy też w ogóle w programie nie ma, która nie została zawarta, to jest poruszenie sprawy zbrojeń. Jest to temat delikatny, ale należy o nim również mówić. W sytuacji takiej, jaka jest obecnie, nie ma możliwości poprawienia sytuacji gospodarczej kraju bez jakichś radykalnych cięć. Tych cięć można dokonać właśnie poprzez [oklaski] cięcie zbrojeń [oklaski]. Nie chodzi tutaj – bo, być może będzie to tak interpretowane po tym moim wystąpieniu – o próbę osłabienia Układu Warszawskiego. Jest to po prostu konieczność i wszyscy muszą to zrozumieć. Wielokrotnie w wypowiedziach przedstawicieli rządu mówi się o tym, że w związku z brakiem węgla będzie brak 3 tys. samochodów na rynku w przyszłym roku, będzie mniej lodówek. Ale się nie mówi, że ten węgiel, który służy do przetopu stali na czołgi, że ta stal, z której się te czołgi produkuje, może być skierowana gdzie indziej. Środki produkcji… [oklaski].

Proszę państwa, część tych środków produkcji, które kierowane są właśnie na produkcję zbrojeniową, powinniśmy walczyć o to, i to w naszym programie ująć, aby zostały właśnie te środki, część tych środków skierowana na produkcję rynkową.

Jest jeszcze jedna sprawa, którą jako związek zawodowy powinniśmy tutaj poruszyć w związku z tymi zbrojeniami, o których mówiłem. Wszystkie związki zawodowe w zasadzie na świecie występują przeciw zbrojeniom. Nie tylko dlatego, że to podnosi stopę życiową ludzi pracy, stopę życiową społeczeństwa, ale dlatego po prostu, że są przeciwne wszelkiego rodzaju zbrojeniom. Uważam, że my powinniśmy w naszym programie tę sprawę również ująć. Nie chodzi o to, aby krytykować tutaj jeden z bloków. Nie. Będziemy występować przeciw zbrojeniom tak na Wschodzie, jak i na Zachodzie [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, że w tym momencie przerwę. Czy przedłużamy czas koledze Lisowi? Dziękuję bardzo.

BOGDAN LIS

Jest to w interesie społeczeństw, gdyż szczególnie Polacy mogą na ten temat wiele powiedzieć. Przecież to społeczeństwa padają ofiarą działań polityków. To nie społeczeństwa wywołują wojny, wywołują różnego rodzaju zawieruchy wojenne, ale stają się ich ofiarami. Tyle, jeżeli chodzi o ten temat.

Proszę państwa, jeszcze jedna sprawa, która została w tym projekcie programu związku poruszona w bardzo słaby, zdaje mi się, sposób. Chodzi o sprawę bezrobocia. Pisze się tam, że nie zgodzimy się na redukcje, jeżeli nie zostanie stworzony system gwarancji dla czasowo pozostających bez pracy, nie zostanie stworzony system gwarancji dla bezrobotnych. Otóż, proszę państwa, jest to zapis zły, z gruntu zły, dlatego że bez względu na to, czy takie gwarancje będą, czy nie, to my musimy występować przeciw wszelkiego rodzaju bezrobociu [oklaski].

Każde bezrobocie ciągnie za sobą skutki społeczne złe i dlatego, między innymi, uważam, że ten zapis powinien zostać zmieniony. Powinno być tam w jasny sposób określone, że związek będzie występował zawsze, bez względu na to, jaka będzie sytuacja, jakie będą warunki, będzie występował przeciw bezrobociu.

Nie ma jeszcze jednej sprawy. Mianowicie, wiadomo, będzie reforma, będą samorządy, ale, proszę państwa, będą konflikty między związkiem zawodowym i konflikty między samorządami. Nad tym też nie można przejść do porządku dziennego, bo to będą innego rodzaju konflikty. Związek tutaj nie będzie negocjował z rządem, ale będzie negocjował z autentyczną reprezentacją pracowniczą załóg zakładów pracy. Co prawda reprezentacją inną niż związek zawodowy, inny będzie cel działania samorządu, ale my przed tym problemem staniemy. Należy chyba powiedzieć jasno w tym programie i pomyśleć o sposobach rozwiązywania konfliktów; przynajmniej zobowiązać odpowiednie ciała czy też powołać takie grupy, które nad tym będą pracować, i musi to być zawarte w tym programie. Chodzi o wypracowanie płaszczyzny jakiejś ewentualnie współpracy, bo być może – nie być może, ale na pewno – związek będzie musiał z samorządami również współpracować, jak też, jak już powiedziałem, pewnej płaszczyzny rozwiązywania konfliktów. Ja mam tyle. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Bogdanowi Lisowi. Zabierze w tej chwili głos koleżanka Krystyna Ruchniewicz, Region Gdańsk, przygotuje się kolega Waldemar [Walerian] Woźniak[12] z Regionu Małopolska.

KRYSTYNA RUCHNIEWICZ

Szanowni delegaci, mam zastrzeżenia co do sposobu pracy Komisji Programowej. Okazuje się, że wypracowane materiały do programu przez delegatów i ekspertów zostały w tak tragiczny sposób okrojone, że popełniono w tym programie nawet błędy merytoryczne. Po prostu komisja przedłożyła ilość stron programu nad jakość tego programu i okaleczyła w ten sposób program opracowany w końcu przez nas i który ma być przez nas realizowany.

Między innymi ustosunkuję się do tezy nr 26, gdzie został popełniony błąd merytoryczny, błąd zasadniczy. Mówi się tutaj, że będziemy żądać zniesienia rozwiązań szkodliwych, jak szkoła dziesięcioletnia czy gminna szkoła zbiorcza. Proszę państwa, nie o to chodzi. Będziemy żądać zmiany programu dziesięciolatki, bo szkoła dziesięcioletnia już została zniesiona [oklaski]. Poza tym nie chodzi nam o zniesienie zbiorczych szkół gminnych, tylko o reaktywowanie wiejskich szkółek, które jak wiemy, przecież sprawdziły się w swoim działaniu do czasu wprowadzenia dziesięciolatki. I będziemy walczyć o rewindykację wszystkich sprzedanych na dacze dla prominentów budynków szkolnych na wsiach, które w tej chwili [oklaski] nie spełniają swego zadania z wiadomych względów.

Proszę państwa, i proponuję jeszcze wprowadzenie takich zapisów: „Już teraz związek musi wywalczyć anulowanie uchwały wprowadzającej błędną i szkodliwą koncepcję reformy szkolnej. Model przyszłego systemu oświaty musi być wybrany przez społeczeństwo, nie zaś narzucony przez władze. Związek będzie walczył o stworzenie warunków do swobodnego uzgadniania dążeń, aspiracji i interesów oświatowych różnych grup i środowisk społecznych. Uwieńczeniem procesu demokratycznego uzgadniania opinii powinna stać się sejmowa ustawa o edukacji narodowej, utrwalająca społeczne władanie systemem edukacji”.

Proszę państwa, w tej chwili tak się dzieje, że oświata polska funkcjonuje na ustawie z [19]61 r., w której nie było mowy jeszcze o dziesięciolatce. Dziesięciolatka została wprowadzona tylko i wyłącznie rozporządzeniem ministra oświaty i wychowania, bez zgody Sejmu.

Następny wpis. „Dążenie nauczycieli polskich do uzyskania autonomii zawodowej – nawiązuję do wypowiedzi pana Łuczki ze Szczecina – odzyskania autorytetu moralnego, zdobycia godziwych warunków do wykonywania swego zawodu będą wspierane przez cały nasz związek. NSZZ »Solidarność« popierać będzie formy kształcenia i dokształcania nauczycieli, służące zintegrowaniu rozbitej w sposób celowy wspólnoty nauczycielskiej. Konkretna pomoc władz związku w tej sprawie wyrazi się w zapewnieniu warunków dla rozwoju wydawnictw oświatowych i udostępnienia środków poligraficznych”. Jest to zgodne z podjętą przez zjazd uchwałą na temat materiałów historycznych.

Proszę państwa, nie ma słowa w programie związku o dzieciach. Dzieci po prostu w Polsce, z tego wynika, nie istnieją. Nikt nie mówi o obronie ich praw. Proponuję zapis… [oklaski]. Proponuję zapis: „Niech stworzenie warunków i podstaw do rzeczywistego respektowania praw dziecka we wszystkich instytucjach i środowiskach wychowawczych będzie wspólnym dążeniem wszystkich członków naszego związku. NSZZ »Solidarność« będzie walczył o godziwe warunki życia i rozwoju dzieci przebywających w państwowych domach dziecka [oklaski]. Związek popierać będzie rozwój cennej formy opieki nad dziećmi, tak zwanych domów rodzinnych. Związek będzie kontynuował działalność służącą uzdrowieniu systemu resocjalizacji w Polsce. Będziemy wspierać społeczne wysiłki zwalczania plagi narkomanii wśród dzieci i młodzieży”. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koleżance Krystynie Ruchniewicz. Zabierze w tej chwili głos kolega Waldemar [Walerian] Woźniak z Regionu Małopolska, przygotuje się kolega Sławomir Rynek[13] z Regionu Mazowsze.

WALERIAN WOŹNIAK

Chciałbym przede wszystkim sprostować imię, nie Waldemar, a Walerian.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam najmocniej.

WALERIAN WOŹNIAK

Do zabrania głosu w dzisiejszej debacie inspirowała mnie pewna myśl zawarta w programie, a dotycząca gospodarki ziemią. Ja dodałbym jeszcze i gospodarki bogactwami ziemi. Pochodzę z Polski południowej, dlatego też ze szczególną troską patrzę na te ziemie. Zainteresowała mnie ziemia leżąca, powiedziałbym, od Ustrzyk po Muszynę. Ta ziemia kiedyś żywiła. Tętniła życiem. Po wysiedleniu Łemków i Bojków powiało pustką, jakby przeszła pożoga. Wykupywano i rozbierano domy, zabudowania gospodarcze. Kultura rolna, aczkolwiek spadła, jednak coś tam się dzieje. Ziemie uprawne pokryły samosiejki. Setki hektarów uprawnych ziem, setki hektarów łąk przepadło. Nieliczni osiedleńcy gospodarują, jak mogą. Należałoby więc niezwłocznie stworzyć warunki do odzysku ziemi drogą rekultywacji. Tu jest wspaniała baza paszowa, a wciąż tej bazy paszowej szukamy, wciąż szukamy paszy, a tam ta pasza leży, na jednej trawie wyrasta druga trawa. W lasach brak runa, bo wyrąb idzie niezmordowanie naprzód. Właśnie i to jest bardzo ważna rzecz, bo to ma wpływ na wodostan.

Nasuwają się w związku z tym dwa wnioski. Wykorzystać ziemię Polski południowej do intensyfikacji hodowli. Można by przecież hodować tam zarówno bydło… A kiedyś hodowano tam i barany, owce hodowano, hodowano również i świnie. Pamiętam te czasy, kiedy drogą od Małastowa płynęło do pobliskich Gorlic dziesiątki furmanek i wiozły na tych furmankach właśnie tą żywność, na którą w tej chwili czeka miasto.

Ograniczyć powinno się rabunkową gospodarkę zasobów leśnych.

Drugi problem to czy SKR-y, spółdzielnie produkcyjne i POM-y pracują istotnie na rzecz gospodarki rolniczej. Niestety nie. Mam na to dowody, ponieważ w przedsiębiorstwie, w którym pracuję, SKR-y, spółdzielnie produkcyjne, Państwowe Ośrodki Maszynowe pracują w kooperacji dla tegoż przedsiębiorstwa, a słyszy się o tym stale, że nie ma narzędzi produkcji dla rolnictwa. Stąd wniosek, ażeby skierować te moce produkcyjne do produkcji na rzecz rolnictwa.

Dziwić to może kogoś, przecież i ci ludzie chcą z czegoś żyć. Widocznie sama praca na rzecz rolnictwa nie wystarcza. To jest również możliwe, ale przecież istnieje jakaś możliwość, jest jakieś biuro projektowania, żeby można było dla tych przedsiębiorstw odpowiednią produkcję ustalić. Znam wypadki, że produkcje zakładu mechanicznego przemysłu maszynowego rolnictwa w Lublinie, ten zakład produkował dla fabryki maszyn Glinik w Gorlicach. Dlatego też wydaje mi się, że najwyższy czas byłoby, ażeby tą rzeczą zajął się i nasz związek i nie dopuścił do takich wielkich strat. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Walerianowi Woźniakowi. W tej chwili głos zabierze kolega Sławomir Rynek z Regionu Mazowsze, a przygotuje się do wystąpienia kolega Antoni Lenkiewicz z Regionu Dolny Śląsk.

SŁAWOMIR RYNEK

Proszę wybaczyć, jeżeli ocenicie państwo, że jedynym wyjaśnieniem tego wystąpienia było moje nazwisko. Zainteresowany problematyką gospodarczą, uczestniczyłem w kilku spotkaniach zespołu piątego. Przedstawiam wrażenia.

Podstawowe płaszczyzny w zespole konstruowali eksperci Bugaj i Kurowski, z których pierwszy miał zdecydowaną przewagę formalną jako delegat. Z przewagi tej korzystał. Wniosek: wystąpienie profesora Kurowskiego uważam tutaj za niezbędne – najlepiej prezentuje się własne poglądy [oklaski].

Nasza gospodarka robi wrażenie człowieka leżącego na plecach, który ciężko przy tym zipie. Rząd skłonny jest dostarczać coś z chleba i wody, bojąc się równocześnie, aby leżący nie wstał. Na szyi leżącego dostrzegam pętlę – są opinie, że to krawat. Ocena tej ozdoby zależy jednak od charakteru narodowego. Koło pętli krawata ciągle jakieś dłonie – ciągnąć, nie ciągnąć? Opracowanie pierwszego w kolejności alfabetycznej eksperta odbieram jako centralistyczne głaskanie lub łaskotanie leżącego. Boję się, żeby mu śmiech nie zaszkodził. W tym opracowaniu nie widzę likwidacji źródeł choroby.

Opracowanie profesora Kurowskiego odbieram jako próbę przewrócenia leżącego z pleców do pozycji twarzą ku ziemi, aby nabrawszy bolesnego oddechu, zdołał wstać, podpierając się rękami. Pomóc, by wstał, musimy wszyscy, porzucając własne ścieżki. Kierunek pierwszych kroków powinny wyznaczać kolejne punkty na drodze. Pierwsze i najważniejsze to uwłaszczenie narodu od zaraz, z jasnym przedstawieniem konkretnego tytułu własności do części ogólnonarodowego majątku. Psychologiczne i realne efekty tego kroku są jedynymi elementami zdolnymi zlikwidować lukę inflacyjną. Element ten nie występował dotąd. Pytanie, dlaczego idea skonkretyzowanej współwłasności nigdzie dotąd się nie doczekała opracowania. Mamy prawo oczekiwać naukowej analizy tego problemu, w szczególności w systemie opierającym się na światopoglądzie naukowym i materialistycznym.

Oczywiście rezygnuję z tej propozycji, jeśli zgodzimy się, że gospodarka jest sferą zastrzeżoną dla iluzjonistów. Chciałbym zwrócić uwagę, że stoimy tutaj przed bardzo trudnym problemem. Dysponujemy nadzwyczaj ograniczoną kadrą, która może przeciwstawić się nadzwyczaj rozbudowanemu aparatowi administracyjnemu – jak to stwierdziłem w książce telefonicznej, jest dwadzieścia sześć lub trzydzieści ministerstw i piętnaście różnego rodzaju urzędów, zespołów w komisjach planowania też powyżej kilkunastu i to samo w komisjach sejmowych. Mówiono mi również, że wiele ogniw Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w sposób bezpośredni interesuje się także produkcją, a głównie wyrobami.

W związku z powyższym wydaje mi się, że podstawowym elementem, który by mógł ustosunkować przychylnie do nas społeczeństwo w tej sprawie, jest takie sformułowanie celów, które byłoby realizacją zasad sprawiedliwości społecznej i mam nadzieję, że tego doczekamy się w dalszych opracowaniach, ponieważ temat ten znacznie wybiega poza możliwości tego zespołu i czasu, w którym był opracowywany. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję koledze z Mazowsza. W tej chwili głos zabierze kolega Antoni Lenkiewicz z Regionu Dolny Śląsk.

Przygotuje się do głosu Walerian – przepraszam, Walerian albo Waldemar, ja mam dwa imiona, zaraz sprawdzę – Domański[14] z Regionu Dolny Śląsk. Ale zanim udzielę głosu koledze Lenkiewiczowi, raz jeszcze zwracam się z prośbą do wszystkich osób, które zabierają głos w dyskusji: bardzo proszę o składanie wniosków do Komisji Programowej, która cały czas urzęduje z prawej strony prezydium.

Proszę bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Jeszcze przedtem jest taka prośba ze strony prezydium do fotoreporterów, ażeby nie robili zdjęć w czasie sesji obrad. Przede wszystkim chodzi o Lecha Wałęsę.

ANTONI LENKIEWICZ

Proszę państwa, nasze państwo i naród pogrąża się w katastrofie. W okresie katastrofy nie można zajmować się wszystkim. Trzeba wyselekcjonować te zagadnienia, które są najważniejsze – najważniejsze dla poszczególnych członków naszego związku, dla organizacji zakładowych, dla całego społeczeństwa. Ja swoją odpowiedź streszczam do propozycji hierarchizacji zagadnień.

Uważam, że najważniejsze sprawy to obrona i ochrona substancji narodowej, tradycji, spraw ludzkich i obywatelskich. To jest punkt pierwszy.

Na drugim miejscu należy umieścić sprawy żywnościowe.

Na trzecim potrzeby informacyjne. Bez informacji, jak bez chleba, jak bez warunków do życia.

Kolejna sprawa to potrzeby mieszkaniowe i sprawom tym za mało miejsca poświęcono w programie. Myślę, że związek musi wychodzić od najniższych swoich ogniw z konkretnymi propozycjami i rozwiązaniami w tym zakresie. Spółdzielnie mieszkaniowe, które istnieją, absolutnie tej sprawy nie załatwiają – są właściwie zaprzeczeniem i spółdzielczości, i gospodarskiego podejścia do problemu tak ważnego, jak mieszkania.

Potrzeby związane z ochroną środowiska to również potrzeby wykorzystania wszystkich obszarów ziemi nadającej się do uprawy, wszystkich środków, bez szkody i dalszej dewastacji środowiska.

Wreszcie szósta sprawa to sprawy energetyki, związanej szeroko i z węglem, i ze wszystkimi formami, które są niezbędne do funkcjonowania społeczeństwa.

I na koniec zapewnienie konkurencyjności, konkurencyjności w działaniu gospodarczym, konkurencyjności w obsadzaniu stanowisk, w funkcjonowaniu społeczeństwa na zdrowych zasadach. Kto lepszy, ten powinien mieć możliwość działania. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie koledze Lenkiewiczowi. Zabierze w tej chwili głos kolega Walerian Domański z Dolnego Śląska, a przygotuje się kolega Władysław Frasyniuk, również z Dolnego Śląska.

WALERIAN DOMAŃSKI

Szanowni delegaci, zanim się zacznie rozpatrywać ten program ekonomiczny, trzeba powiedzieć sobie, że są dwie przyczyny obecnego kryzysu gospodarczego. Pierwsza to system sprawowania władzy politycznej, a ściślej mówiąc, brak demokracji w jej sprawowaniu, a drugie to brak ekonomicznych mechanizmów w działalności gospodarczej.

Sprawami demokracji zajmuje się inny zespół. Nie będę go omawiał. Jeżeli chodzi o ekonomiczne mechanizmy działające w gospodarce, uważam, że w programie nie jest to mocno podkreślone. Trzeba powiedzieć ludziom, że należy przywrócić takie zasady – zasada zysku, zasada cen wolnorynkowych, wymienialność złotego na waluty obce, swoboda w tworzeniu przedsiębiorstw i działalności, łącznie z handlem, swoboda w prowadzeniu wymiany towarowej z zagranicą oraz zasada zależności kierownictwa przedsiębiorstwa od osiągniętego zysku. Po prostu, żeby ten dyrektor, kierownictwo nie czuło się urzędnikami w zakładzie, tylko byli związani jakoś uczuciowo z tym zakładem, bo w tej chwili dyrektorzy przychodzą, odchodzą, traktując to jako biurko urzędnicze. Nie ma żadnej więzi kierownictwa i dyrekcji z zakładem.

Te wszystkie zasady łączymy zawsze, oczywiście, z kapitalizmem – błędnie, moim zdaniem, gdyż to są zasady czysto ekonomiczne. Sprawy polityczne zaczynają się wtedy, kiedy zaczynamy dzielić te zyski. Żeby to wprowadzić, trzeba mieć świadomość, że polska gospodarka ma następujące cechy w tej chwili: nadmierne zadłużenie dewizowe, nadmierna liczba, ilościowo i wartościowo, niezakończonych inwestycji, spadek produkcji, brak równowagi rynkowej.

Moim zdaniem najtrudniej będzie wprowadzić zasadę cen wolnorynkowych, gdyż bez działań dodatkowych oznaczałoby to spiralę cen, na którą my, jako społeczeństwo, jako związkowcy nie możemy się zgodzić. W programie autorzy, moim zdaniem, co jest niedopuszczalne, zamieszczają takie zdania-pułapki, że społeczeństwo wzrost cen będzie miało tylko częściowo zrekompensowany, a nawet taki, bzdurny moim zdaniem pomysł, że zrezygnujemy w [19]82 r. z wolnych sobót, któreśmy wywalczyli. Jest to pójście po linii najmniejszego oporu, moim zdaniem. Niepotrzebny wówczas byłby w ogóle związek, jeżeli związkowcy robią taki program dla związkowców, dla społeczeństwa. To równie dobrze moglibyśmy pozostawić tę sprawę programowi rządowemu i tam sobie takie rzeczy przeczytać.

Proponuję osiągnięcie w następujący sposób, ekonomiczny, bardziej uczciwy, równowagi rynkowej w Polsce: pierwsze, wprowadzenie oprocentowania wkładów pieniężnych w banku – oczywiście nie w PKO, do którego nikt już nie ma zaufania; musi to być bank pod kontrolą społeczną – oprocentowania równego procentowej wielkości inflacji. Tak jest, przykładowo, w bankach Brazylii, gdzie każdy, kto złoży swoje oszczędności, jest pewien, że dostaje zwrot procentu taki, jaki naukowo wyliczą, jaka jest inflacja.

Drugie, sposób również łącznie zastosowany: sprzedaż akcji przedsiębiorstw i majątku trwałego, przykładowo lokale sklepowe, budynki mieszkalne i mienie zakładów, osobom prywatnym w Polsce, przy czym 51 proc. akcji powinno zostać w ręku samorządu, by samorząd miał decydujący wpływ na działalność zakładu. Uważam, że jest to bardziej uczciwe w stosunku do społeczeństwa – ściągnięcie gorącego pieniądza z rynku, przetrzymanie go – aniżeli podwyżki cen serwowane nam przez profesora Krasińskiego.

Dlatego też, jeżeli chodzi o inwestycje, rozpoczęte inwestycje, w programie mówi się o przerzuceniu środków z inwestycji na produkcję bieżącą. Tylko że to łatwo powiedzieć, ale takie przerzucenie pieniądza, środków na papierze jest bardzo łatwe. Jeżeli chodzi o praktyczne realizacje, to jest oczywiście bardziej trudno, dlatego też uważam, że koniecznie musimy zakończyć nasze inwestycje, w które władowaliśmy grube miliardy i one nic nam nie dają w tej chwili.

Dlatego jeżeli trzeba będzie, to trzeba ściągnąć kapitał zagraniczny, dopuścić go do udziału w zyskach – innej rady nie ma. Jeżeli zahamujemy inwestycje, to bezrobocie dosięgnie nas, czy będziemy chcieli tego, czy nie. Musimy rozwinąć inwestycje tak, by znaleźć miejsce pracy dla ludności.

Oczywiście te wszystkie warunki mogą być jeszcze nieskuteczne. Konieczne są dalsze, oczywiście, negocjacje z bankami zachodnimi i sądzę, że gdy my zrobimy u siebie porządek z gospodarką, wprowadzimy ekonomikę do gospodarki, te negocjacje powinny być łatwiejsze, bo nikt nie chce inwestować w pacjenta, który jest chory i jeszcze do tego się nie chce leczyć [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam, muszę się zapytać sali, czy sala wyraża zgodę na przedłużenie wystąpienia dla kolegi.

WALERIAN DOMAŃSKI

Jedną minutę tylko.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Kto jest za? Dziękuję.

WALERIAN DOMAŃSKI

Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Bardzo proszę, aby głos zabrał kolega Władysław Frasyniuk z Regionu Dolny Śląsk. Do wystąpienia przygotuje się koleżanka Ewa Przybyszewska[15] z Regionu Kujawy.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Proszę państwa, nie jest prawdą, że – jak twierdzi pan Bugaj – istnieje jedność poglądów co do reformy i sposobu wyjścia z kryzysu. Różnice poglądów występują w trzech zasadniczych kwestiach: po pierwsze, jaką reformę popieramy, a jakiej będziemy się przeciwstawiać; po drugie, z czym, to znaczy z jaką siłą należy wiązać odwrócenie spadkowej tendencji gospodarki; po trzecie, jaką rolę przypisywać należy działaniom doraźnym związanym z poprawą bieżących kłopotów i trudności.

Tymczasem zaprezentowane w materiałach do dyskusji projekty zespołu programowego stanowią niespójny zbiór propozycji i zawierają następujące wady: pierwsza, zbyt duży nacisk kładą na działania doraźne, podejmowane chaotycznie, gubiące z pola widzenia całościową i głęboką reformę gospodarczą, dającą jedyną możliwość konsekwentnego wyjścia z kryzysu. Drugie: poszukuje się w nich nadzwyczajnych sposobów ożywienia gospodarki poprzez działanie takie, jak na przykład wstąpienie do Międzynarodowego Funduszu Walutowego, nie doceniając tego, że główną siłą powinno być ożywienie przedsiębiorczości ludzi i zespołów i natychmiastowe odblokowanie wszystkich hamulców, które tę przedsiębiorczość ograniczają.

Uważamy, że wszystkie możliwości działań należy wykorzystać, pod warunkiem że będą one wkomponowane w system zreformowanej gospodarki i nie będą sprzeczne z logiką reformy. Proponowane przez nas, przez region, koncepcja jest realna, a zarazem zrozumiała i może przemówić do doświadczeń i wyobraźni ludzi. Zadaniem zjazdu nie powinno być regulowanie wszystkich szczegółowych kwestii związanych z reformą i wychodzeniem z kryzysu, lecz jednoznaczne określenie stanowiska związku w sprawach podstawowych.

Przedstawione uwagi zostały szerzej zaprezentowane w materiale „Stanowisko związku wobec reformy gospodarczej”, który państwo powinniście znaleźć w swoich teczkach. Koncepcja ta została wypracowana podczas wielu dyskusji w Regionie Dolnośląskim.

Chciałem również powiedzieć, że mój przedmówca prezentował swój pogląd i proszę nie zrozumieć nas tak, że w delegacji musi panować jednomyślność, bo jeśli wszyscy jednakowo myślą, to znaczy, że większość ludzi w ogóle nie myśli. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję za wystąpienie koledze Władysławowi Frasyniukowi. W tej chwili będzie przedstawiała swoje poglądy koleżanka Ewa Przybyszewska z Regionu Kujawy. Do wystąpienia natomiast przygotuje się kolega Kazimierz Helebrandt z Regionu Dolny Śląsk.

EWA PRZYBYSZEWSKA

Ja mam prośbę do prezydium zjazdu, mianowicie chciałabym poprosić, żeby przed zabraniem głosu przeze mnie uzyskał głos kolega Kamiński Grzegorz[16] ze Szczecina. Jest to kolega, z którym razem opracowywaliśmy tematy polityki społecznej w zespole. Tak ułożyliśmy sobie program, że to byłoby lepiej, gdyby on zabrał głos najpierw, a potem ja. On się zgłosił jeszcze w I turze do głosu i jeszcze go nie dostał. Może poprosić mogę o to?

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Rozumiem, że jest to ustąpienie swojego miejsca. Czy ktoś z państwa wyraża sprzeciw? Pani będzie chciała również zabrać głos później?

EWA PRZYBYSZEWSKA

Słucham?

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Czy pani będzie chciała również zabrać głos później?

EWA PRZYBYSZEWSKA

Tak, ja po nim chciałabym mówić.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

A w związku z czym?

EWA PRZYBYSZEWSKA

Polityka społeczna – i on, i moja.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę powtórzyć jeszcze raz nazwisko, które pani proponuje.

EWA PRZYBYSZEWSKA

Kolega Grzegorz Kamiński ze Szczecina, Pomorze Zachodnie.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Czy państwo jesteście za przyjęciem wniosku, aby w tej chwili głos zabrał kolega Grzegorz Kamiński ze Szczecina? Proszę o podniesienie mandatów.

EWA PRZYBYSZEWSKA

Dziękuję.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Udzielam koledze głosu.

GRZEGORZ KAMIŃSKI

Dzień dobry państwu. Ja zapisałem się do głosu jeszcze w I turze z racji tej, że w materiałach w „Biuletynie Zjazdowym” nr 3 o podziale grup tematycznych zastanowiła mnie pewna nielogiczność przyznania zespołów. Znajduję się w zespole do spraw rodziny, wchodzącego w skład „polityka społeczna”. W tą problematykę polityki społecznej wrzucono jak w worek najbardziej zaniedbane przez rząd dziedziny życia, to znaczy rodzinę, mieszkalnictwo, służbę zdrowia, kulturę, wypoczynek, rekreację, problemy niepełnosprawnych, ochronę środowiska, kulturę fizyczną, czyli osiem tematów. Zabrakło jeszcze oświaty.

Proszę państwa, do pracy w tym zespole zgłosiło się niewiele osób, a problemy są ogromne. Wskutek tego program nasz stał się w przeważającej mierze spisem pobożnych życzeń. Ale jak je zrealizować? Dodatkowo chciałbym stwierdzić, że te życzenia w końcowym programie zostały, słowami mojego kolegi, po prostu wykastrowane.

Wielu z tych, którzy zabierali głos z tej mównicy, posługiwało się hasłem o poprawie sytuacji socjalnej naszego społeczeństwa. Ale co do tej pory zrobiono jako związek? Według moich wyborców bardzo mało. Nie wyraża się to niezadowoleniem ze stania w kolejkach, lecz tym, że nie widzą w działaniu związku tego, o czym mówiono bezpośrednio po sierpniu [19]80 r. Znajdujemy się przecież w stanie katastrofy gospodarczej, którą usilnie stara się wmówić w nas rząd. W obecnej chwili musimy przecież przedstawić konkretny program do działania dla wszystkich obywateli. Podzielić ten program byśmy musieli na trzy etapy.

Etap pierwszy – działania związku w warunkach prowadzonej przez rząd polityki klęski, tak aby nikt nie zginął z głodu, nikt nie marzł w niedogrzanych pomieszczeniach, aby sytuacja krachu gospodarczego nie odbiła się na przyszłym pokoleniu. Chodzi tu o opiekę nad kobietami w ciąży, niemowlętami, dziećmi i niepełnosprawnymi. Cel ten można by osiągnąć przez natychmiastowe nadzwyczajne działania w następujących kierunkach: wobec załamania się reglamentacji należy na okres kryzysu przejąć kontrolę nad skupem i dystrybucją żywności i artykułów pierwszej potrzeby; ustrzec się należy przed rozdrapywaniem towarów między silne zakłady pracy. Przy sprawowaniu takowej kontroli koniecznie należy uzgodnić z NSZZRI „Solidarność” zwiększone dostawy żywności. Dostawę energii podporządkować w zakresie zimy elementarnym potrzebom ludności. Szczególnie pod kontrolę należy wziąć eksport węgla wysyłanego w nieznanych kierunkach. Uzgodnić z organizacjami pomocy dla naszego kraju, znajdującymi się za granicą, taki zakres pomocy, aby nie było to działanie chaotyczne. Ukierunkować się na pomoc dla kobiet ciężarnych, dzieci do lat dziesięciu, osób starszych, samotnych, niepełnosprawnych.

Etap drugi – doprowadzić do utworzenia tak zwanego parasola socjalnego dla tych osób i grup pracowniczych, które w wyniku reformy znajdują się w trudnej sytuacji. Należy zastanowić się również nad wykorzystaniem i określeniem funduszu socjalnego w zakładach pracy.

Etap trzeci – ustalenie polityki społecznej związku po opanowaniu kryzysu i po zakończeniu pierwszego stadium reformy gospodarczej.

Niewątpliwą pomocą dla Komisji Krajowej w pracach nad tymi etapami byłoby powołanie stałego zespołu do spraw polityki społecznej, współdziałającego z ekspertami oraz innymi zespołami problemowymi. Umożliwiłoby to zebranie w jednym miejscu informacji i propozycji od szerokiego kręgu związkowców, z jednoczesną możliwością opiniowania działań Komisji Krajowej. Dodatkowym pozytywem byłaby możliwość konkretnych publikacji na łamach „Tygodnika Solidarność” i innych pism, gdzie obecnie za mało miejsca poświęca się polityce społecznej. Zespół taki doprowadziłby do powstania długofalowego programu poprawy polityki społecznej w naszym kraju, programu, który musi realizować rząd pod kontrolą związku, dla ustalonej hierarchii potrzeb.

Mam również uwagę, że należałoby aktywnie wykorzystać środki finansowe związku, poprzez zainwestowanie w rozwój produkcji najbardziej niezbędnych artykułów dla społeczeństwa.

Moje wnioski końcowe – pierwsze przeredagowanie tekstu programu związku, tak aby poruszone w tekście problemy stanowiły integralną całość z uwypukleniem działania w poszczególnych etapach i terminach. Drugie – powołanie stałej komisji do spraw polityki społecznej. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Grzegorzowi Kamińskiemu i głos ma koleżanka Ewa Przybyszewska z Regionu Kujawy.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_038_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_039_19811001]

EWA PRZYBYSZEWSKA

Proszę państwa, zdaję sobie sprawę z tego, że rzeczy, które w tej chwili nas absorbują w naszej polityce społecznej, nie są tą najważniejszą dziedziną do myślenia dla wielu z państwa. W sytuacji tak kryzysowej, w jakiej się znajdujemy, wydaje się, że wszystkie te wielkie, nadzwyczajne zagadnienia związane z gospodarką, z reformą, samorządami powinny przesłaniać te małe, codzienne naszego życia. Tak w rzeczywistości nie powinno być. Wiemy doskonale, że w normalnych warunkach, w dobrym kraju zajmowalibyśmy się jako związek zawodowy właściwie chyba tylko polityką społeczną i to byłoby nasze najważniejsze i najszczytniejsze zadanie. Ale w tym jeszcze wszystkim chcę powiedzieć rzecz, która może państwa jeszcze bardziej zadziwić, mianowicie podejmę się w tej chwili roli jak gdyby kogoś, kto zajmie się czymś, czym się najmniej zajmujemy, a czasami być może to, co powiem, wywoła nawet uśmiech na waszych twarzach i pomyślicie – o czym ona tam rozmawia, przy takich nadzwyczajnych naszych zagadnieniach.

Mianowicie uważam, że brak nam wśród tych wielu rozmaitych związków zawodowych, jakie mamy, jednego, którego nie ma i którego być, niestety, nie może, a brak go – brak związku zawodowego ochrony praw, rzeczywiście nie tylko dziecka, ale nawet tego człowieka, który się jeszcze nie narodził, tego człowieka, który jeszcze się nawet nie począł. W Polsce nie mamy, zupełnie nie mamy rozeznania, jak naprawdę powinno wyglądać tworzenie człowieka. Wymagamy dyplomów od wszystkich zawodów, nie wymagamy żadnych wiadomości i żadnych dyplomów od tego człowieka, który chce tworzyć drugiego człowieka. Nawet nie pytamy, czy ma dobry materiał do tworzenia tego człowieka, nie interesuje nas, czy to będzie cement, który nam się zawali na głowę, czy też to będzie beton, który będzie mocno stał. Nie patrzymy na te rzeczy. Instynktownie jeszcze chcielibyśmy tworzyć człowieka. Dawno minęły czasy instynktu, natura przestała dzisiaj działać. Natura nie rządzi nami. Cywilizacja i inne cudowne osiągnięcia naszego postępu niestety naturę tę niszczą. I nie możemy liczyć na to, że ona nam da w eliminacji naturalnej mocnych ludzi. Tak nie jest. To, o czym wiemy, to wygląda w ten sposób, że dzisiaj na salach porodowych naszych szpitali rodzi się większość noworodków uszkodzonych, większość porodów jest patologicznych, szkodliwych, nieprawidłowych, i w efekcie otrzymujemy dzieci, które z samego startu nie są dziećmi prawidłowymi, a wiemy doskonale, o czym tutaj już też słyszeliśmy, że i ich prowadzenie dalsze także nie jest prawidłowe. Bardzo ładnie domagała się któraś z moich przedmówczyń, że nie ma ochrony praw dziecka. Ale dziecka, które już chodzi do szkoły, dziecka, które już powinno być dobrze prowadzone i wychowywane. A popatrzmy, jak wygląda ochrona praw tego dziecka, które ma się dopiero zacząć, czyli tego, któremu mamy zagwarantować prawidłowy rozwój i zadecydować o tym prawidłowym rozwoju człowieka na całe jego życie. Nie mamy, we wszechnicy związkowej nawet nikt nie wspomniał o tym, że trzeba uświadomienie jakieś naszej młodzieży ustawić na prawidłowym poziomie, że trzeba się uczyć tego zawodu. Nie mamy prawidłowo ustawionego tego zawodu w szkołach. To, co robiono – przygotowanie do życia rodzicielskiego, to było coś tak niesamowitego, że trudno było to naprawdę do tego tytułu podłożyć. Powinniśmy wymagać, aby rzeczywiście ten program był w szkole, żeby ten przedmiot był prawidłowo ustawiony, żebyśmy wiedzieli, że nasza młodzież podchodzi świadomie do tworzenia człowieka, że nie rodzą się dzieci niechcący, a tak jest w tej chwili nie tylko wśród samotnych matek późniejszych, ale nawet wśród małżeństw. Dzieci są wtedy, kiedy się zdarzyło, przypadkowe. Prawidłowo ustawione dziecko winno mieć swoje przygotowanie. Nie uczymy młodzieży, że nikotynizm wśród nich rozprzestrzeniony to jest trucizna, jedna z największych, która daje tak zwane już dzisiaj oficjalnie „nikotynowe dzieci”. Nie tłumaczymy im, jak groźne jest poczęcie dziecka pod wódką. Nie mówimy, nie rozmawiamy z młodzieżą wcale o tym, że żeby się przygotować do tego, że kiedyś będę tą rodzicielką, czy tym rodzicielem, to już dziś, pół roku, czy rok przedtem muszę być bardzo prawidłowym człowiekiem i już mi wtedy nie wolno się truć. Nie mówimy o tym, że nasza młodzież jest przede wszystkim anemiczna, że anemiczni rodzice młodzi rodzą anemiczne dzieci. A anemia to choroba, która ciągnie za sobą cały szereg innych niedoborowych chorób, która daje bardzo duże zmniejszenie odporności, a widzimy, jak bardzo mało odporne są nasze dzieci, nasze niemowlęta, że nasze poradnie dziecięce pomieścić ich nie mogą. To wszystko są rzeczy u nas jeszcze bardzo gdzieś w małych, nawet nie powijakach. A propos powijaków, jeżeli byśmy chcieli już pomagać naszym kobietom, które rodzą, to i tego nam brakuje. Ale o tym potem. Jeżeli już dochodzimy do ciąży, to uważam, że przede wszystkim powinniśmy postawić za zadanie ochronę tego dziecka, które się zaczyna. I dlatego chcielibyśmy w naszych… Nie wiem… Mam przerwać? Czy mam przerwać?

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę państwa, pytanie do sali. Czy państwo uważacie, że głos… Dziękuję bardzo.

EWA PRZYBYSZEWSKA

Dziękuję.

Dlatego chcielibyśmy, żeby kobieta ciężarna miała zupełnie inne życie, aniżeli ma dzisiaj. Na przykładzie kobiet łódzkich doskonale wiemy, że dwukrotnie więcej niż w całym kraju rodzą one wcześniaki i dzieci z niedowagą, dzieci, które mają bardzo trudny rozwój przez całe swoje życie. Na tych samych kobietach również wiemy, że na 17,5 tys. rodzących rocznie tylko 2 tys. jest miejsc chronionej pracy. Nie ma żadnego obowiązku miejsc chronionej pracy, jest tylko zalecenie, że one powinny być. My, jako związek, powinniśmy żądać, aby to było obowiązkowe, żeby każda kobieta ciężarna mogła pracować w miejscu pracy chronionej.

Tu polemizowałabym… [oklaski]. Tutaj polemizowałabym z jakimś panem, który wczoraj powiedział, że trzeba by było w imieniu kobiet, żeby je ochronić już przez całą ciążę, zwolnić je z pracy. Uważam, że to byłoby niesłuszne. Kobieta w ciąży musi mieć możliwość porozumienia się z inną kobietą, z innym człowiekiem, nie może być osamotniona, musi mieć pomoc bardzo często. Jeżelibyśmy jej dali ruchomy i skrócony dzień pracy od samego początku już podejrzenia ustalonego przez lekarza ciąży, to wtedy mielibyśmy możność czuwania nad jej rozwojem, czuwania w tym sensie, że kiedy jest jej potrzeba, to jest pomoc socjalna, to jest pomoc koleżanki. Dlaczego nie przyszła do pracy? Pójdę zobaczyć. Zostawić ją samotną byłoby na pewno źle. Ale takie miejsce pracy chronionej winno być przez lekarza ustalone dla specjalnych działów, możliwości pracy. Tam powinien być ktoś, kto prowadziłby odpowiednie zajęcia gimnastyczne, nawet i uświadamiające jakieś pogadanki w tym czasie. To powinny być rzeczy w każdym razie zajęte na czas jej przygotowania do ciąży. I w czasie ciąży winna ona mieć możność swobodnego chodzenia do poradni dla ciężarnych, do których winna być przygotowana, że musi chodzić koniecznie, że to jest konieczne, i opieka. Czy to udałoby się zrobić na zakładzie – byłoby na pewno lepiej, żeby lekarz położnik czy ginekolog przychodził na zakład i tam je badał. Ale jeżeli to jest niemożliwe, to ona powinna pod karą grzywny, tak jak to mówimy o szczepieniach powszechnych, któreśmy wreszcie udało nam się przeprowadzić w Polsce, powinna ona być poddana przepisowo kilka razy w czasie ciąży badaniom lekarskim, żeby usunąć jakieś nieprawidłowości, które są do usunięcia.

Z chwilą, kiedy kobieta rodzi, kiedy kobieta już przygotowuje się do porodu, a to jest nie mniej jak dwa miesiące przed porodem, powinna być już na urlopie całkowitym. Czyli nie od początku samego porodu, tylko już od siódmego miesiąca ciąży. Co prawda, dzisiejsze prawodawstwo pozwala na cztery tygodnie przed porodem już wziąć urlop macierzyński, ale ten urlop liczy się jako urlop dalszy w opiece nad dzieckiem. Ale już jest nawet powiedziane, że dwa tygodnie przed porodem obowiązkowo powinna wziąć ten urlop, ale one tego nie przestrzegają. Każdej z kobiet wydaje się, że te dwa tygodnie są bardzo ważne, żeby miała dłużej dziecko pod swoją opieką. Nie zdaje sobie sprawy z tego, że te dwa tygodnie odpoczynku, cztery tygodnie, a lepiej, jak mówię, dwa miesiące, spowodują to, że jej poród będzie prawidłowy, czy może prawidłowszy w każdym razie. Spowodują to, że otrzyma dziecko lepsze do prowadzenia, a nie gorsze. A dzisiaj prosto z ogonka, prosto z pracy kobieta leci do porodu i w rezultacie poród jest patologiczny. I efekt jest skandaliczny, bo wychodzą nam coraz słabsze dzieci. Że to już jest od kilku lat, to o tym wiemy. My oglądamy te dzieci, my już kiwamy głowami nad dziećmi w szkole, że nie są one takie, jakbyśmy chcieli tam widzieć.

A przecież wszystko, co się tam dzieje, od samego początku tworzy nam to dziecko. Jeżeli urlop macierzyński w tej chwili osiągnięty jest do około dwóch lat – bo gdybyśmy go cofnęli o dwa miesiące wstecz, to musielibyśmy dwa miesiące wstecz przez dwa lata cofnąć – to powinniśmy ustalić, że to nie może być cofnięte, tylko musimy je utrzymać przynajmniej do dwóch lat, a ustalić dalej na przyszły rok do trzech lat, a patrząc naprawdę na interes i zdrowie dziecka, powinniśmy je przedłużyć nawet do czterech lat. Dziecko trzyletnie idące do przedszkola to dziecko, które dostaje nerwicy. My dzisiaj prawie że nieznerwicowanych dzieci prawie nie mamy. Mamy dzieci uszkodzone częstymi schorzeniami i dużą nerwicą. Żłobki, o których tutaj mówiono, że trzeba budować je w prawidłowej ilości, moim zdaniem nie powinny w ogóle być budowane wcale. Tę ilość, jaką mamy, przekształcić w żłobki [oklaski]… Mamy ich nie bardzo wiele, mamy żłobków tylko na mniej więcej od 15 do 20 proc. dzieci, więc to nie jest dużo. Ale to wystarczyłoby zupełnie, gdybyśmy je zawarowali wyłącznie jako żłobki awaryjne, jako żłobki wychowawczo-kuratorskie, można by je nazwać dla tych matek, którym trzeba pomóc, które samotnie nie mogą sobie chować swojego dziecka ze względu na swoją niepełnosprawność, albo fizyczną, albo psychiczną. I te żłobki powinny się tymi kobietami i dziećmi zająć, a nie być tą przechowalnią i to tą złą przechowalnią, jaka jest w tej chwili.

Oddanie natomiast dziecka do przedszkola powinno wymagać dobrego wychowania w przedszkolu. A co się dzieje z naszym dzieckiem przedszkolnym? Dzieci są nie w przedszkolach, tylko są w uniwersytetach przedszkolnych, podzielone na klasy – jest klasa trzylatków, czterolatków, pięcio- i tak dalej. Nie ma przedszkolanek, nie ma opiekunek, są panie nauczycielki – a może by chciały, żeby je nazywać „panie profesorki”, bo być może, że tak są przeszkolone, że i tego by wymagały. Natomiast nie można powiedzieć „pani kierowniczka” – jest tylko „pani dyrektorka”. Ale dlaczego o tym mówię z takim strasznym sarkazmem? Dlatego że w efekcie te dzieci są naprawdę uczone. Osobiście czterolatka widziałam, który miał w programie: uczenie patriotyzmu przez wiadomości o milicji i wojsku. Tak jest naprawdę, to jest absolutna prawda, mogę pokazać program [oklaski].

Poza tym, czego się może nauczyć dziecko od takiego wzorca, jak ma u siebie w czasie w swojej klasie? Wszystkie dzieci są jednolatkami. Nie ma takich szans, żeby dziecko rozwijając się, mogło się nauczyć czegoś od swojego równolatka. Natomiast powinno się uczyć tak zwanymi fazami od dzieci nieco starszych i jeszcze nieco starszych, żeby te fazy przechodziły bardzo harmonijnie. Niestety nie ma tego, bo dzieci są izolowane jedno od drugich. Jeżeli dziecko jest jedynakiem w rodzinie, to instynktownie wykopuje dół pod jakąś tam zaporą, pod płotem i leci do sąsiadów, bo tam są dzieci, bo potrzebuje tego towarzystwa dzieci w różnym wieku. I natura tak stworzyła, że w jednej rodzinie jeżeli nawet jest tam tych dzieci kilkoro, to one są przecież w różnym wieku i jedno od drugiego się czegoś uczy. Uczy się wobec tego ustawianie autorytetu nad sobą w prawidłowy sposób. Uczy się prawidłowego mówienia, uczy się prawidłowego zachowania, a równocześnie starsze dziecko uczy się opiekuństwa, może się zająć tym młodszym dzieckiem, może później nie być takim samolubem, jakim są w tej chwili nasi młodzi ludzie. Może rzeczywiście nie tylko się rozwijać, nie tylko cwaniakiem się okazywać, ale może być tym kimś, kto chce komuś pomóc. Takiego wychowania w naszym przedszkolu nie ma [oklaski].

To jest ten aspekt moralny, powiedziałabym, więcej duchowy, ale jest jeszcze drugi, wcale nie mniej ważny. Nasze dzieci są miękkie, nasze dzieci są bezmięśniowe, nasze dzieci są niewygimnastykowane. Mamy coraz więcej wypadków najrozmaitszych, ze względu na to, że dzieci są niesprawne. A dlaczego tak jest? Dlatego tak jest, że od samego urodzenia dziecko jest odrzucane od matki, ono nie chodzi, ono nie siedzi przy matce, ono jest w wózku, ono leży w łóżku, ono jest systemem naszym wychowawczym zupełnie źle ustawione. A poza tym, jeżeli nawet ono jest w żłobku, to ono jest w tej klateczce, w tej klatce, w której siedzi w żłobku. Potem przychodzi do domu, siedzi w domu, jeżeli już jest większe, to przy telewizorze, jeżeli jest mniejsze, to zatkane kneblem w ustach, czyli ze smoczkiem, żeby broń Boże nie rozmawiało ze swoją matką, żeby do niej nie krzyczało, żeby jej nic nie mówiło, żeby jej nie przeszkadzało, bo ona nie ma czasu. Bo ona musi bardzo prędko zrobić obiad, ona musi bardzo prędko zrobić kolację i położyć to dziecko spać. A kiedy matka widzi swoje dziecko? Nawet taka matka, która odbiera je z tego żłobka czy z przedszkola po tych ośmiu, dziewięciu godzinach, nie ma czasu na rozmowę z tym dzieckiem. I co możemy wobec tego zrobić, żeby tutaj poprawić?

Jedyną rzeczą dobrą jest przereorganizować przedszkola, zrobić grupy różnolatków, ustawić sprawę tak, jak to jest normalnie, było kiedyś w Polsce, jak jest na Zachodzie, że są nawet niektóre przedszkola, angielskie na przykład nazywają się, tłumacząc na polski, nauka przez zabawę. To są grupy, to są takie zakłady nauki przez zabawę. U nas nie ma tej nauki przez zabawę, u nas nie ma ruchu, nasze dziecko nie jest wybiegane, nasze dziecko nie jest wyszumiałe, nasze dziecko jest leniwe, jest ospałe, jest otyłe, jest karmione niestety źle. Jest od samego urodzenia karmione bardzo źle. To, co powiem, to rzeczywiście chyba państwa może nawet trochę zniecierpliwić, ale, sekundkę, proszę mi pozwolić. Chcę, żeby tutaj, właśnie ta gromada ludzi, która wróci do swoich zakładów, która będzie miała możliwości rozprzestrzeniania mocnych słów, przekazała te moje słowa. W Polsce dzieje się przede wszystkim bardzo źle, bo człowiek jest źle żywiony od urodzenia…

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Przepraszam najmocniej, ja muszę jeszcze raz się zapytać sali, czy przedłuża czas. My mamy w tej chwili 130 mówców jeszcze. Bardzo proszę, kto z państwa jest za przedłużeniem tej wypowiedzi?

EWA PRZYBYSZEWSKA

Jeszcze chwileczkę.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję.

EWA PRZYBYSZEWSKA

To już kończę. Chodzi mi o to, żeby zapropagować karmienie piersią. W tym tragicznym kryzysie nic innego nie uratuje człowieka, jak naturalne karmienie piersią [oklaski]. I dlatego to [oklaski] nie mamy żadnych dobrych karmień dla dzieci. Nasze mleko się nie nadaje do karmienia niemowląt i dlatego drugi apel oprócz tego, żeby wszystkich dookoła zmuszać do karmienia piersią, a to, że będzie miała kobieta dwa miesiące przed ciążą wolne, to jej bardzo pomoże w tym właśnie zagadnieniu. To druga rzecz, to musimy chyba, jako związek, wystąpić w jakiś sposób, zrobić czy fundusz, czy jakiś inny układ, żebyśmy mieli prawidłowe odżywki dla dzieci, prawidłowe mieszanki humanizowane dla nieco starszych niemowląt. To jest rzecz do zrobienia na pewno, bardzo łatwe [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski]. Głos ma kolega Kazimierz Helebrandt.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Szanowni państwo, chciałbym przedstawić stanowisko, propozycję stanowiska związku wobec reformy gospodarczej, wypracowane w Regionie Dolny Śląsk. Przedstawione wcześniej tezy tego stanowiska do Komisji Programowej nie znalazły odzwierciedlenia w materiałach programowych dostarczonych państwu, wobec tego region proponuje zainteresowanie się tą koncepcją.

„W warunkach dotychczasowego systemu gospodarczego brak było przesłanek do wyzwolenia społecznej energii. Pracowitość, inicjatywa i przedsiębiorczość, nie mogąc znaleźć zastosowania w ramach normalnej pracy zawodowej, znajdowały ujście poza głównym miejscem pracy, tworząc drugi, niezależny i często nielegalny system funkcjonowania gospodarki. System ten dodatkowo osłabiał działanie systemu podstawowego. Celem reformy jest przywrócenie naturalnych zasad funkcjonowania gospodarki i tym samym stworzenie warunków do pełnego wyzwolenia pracowitości i przedsiębiorczości zarówno poszczególnych ludzi, jak ich zespołów i całego społeczeństwa.

W szczególności chodzi o to, aby opłacało się dobrze pracować, przejawiać inicjatywę i przedsiębiorczość. Aby można było określić, co się opłaci robić, a czego się nie opłaca, aby ludzie mogli rzeczywiście decydować o sprawach gospodarczych w warunkach pracy i bytu. Aby władze nie blokowały, lecz wspierały swymi działaniami wszystkie przejawy przedsiębiorczości, zgodnie z interesem ogólnospołecznym. A także o to, aby główne miejsce pracy było zasadniczym źródłem zaspokojenia potrzeb materialnych i aspiracji zawodowych.

Kryzys, który przeżywamy, jest możliwy do przezwyciężenia właśnie dlatego, że realizując reformę kompleksową i głęboką, możemy uruchomić te wszystkie rezerwy pracowitości i przedsiębiorczości tkwiące w społeczeństwie, które dotychczas były niewykorzystywane.

System zarządzania zgodny z naszymi oczekiwaniami wymaga zreformowania dotychczasowych rozwiązań w następujących zasadniczych kierunkach. Pierwsze – demokratyzacja zarządzania. Drugie – ekonomizacja funkcjonowania gospodarki. Trzecie – aktywizacja ludzi przez silne bodźce materialne. Czwarte – decentralizacja decyzji i struktur.

W sferze organizacji niezbędne jest możliwie najszybsze zlikwidowanie zbędnych w punktu widzenia logiki systemu resortów branżowych i zjednoczeń, dokonanie zasadniczych zmian w zakresie funkcji centralnych organów gospodarczych oraz dokonanie redukcji i wymiany kadry ze względu na to, że znaczna część tej kadry nie posiada odpowiednich kwalifikacji do pełnienia nowych zadań oraz dlatego że znaczna jej część jest przeciwna zachodzącym zmianom.

Konieczne jest przyjęcie zasady swobodnego kształtowania przez przedsiębiorstwa ich wewnętrznych i zewnętrznych układów organizacyjnych. Dopuszczając istnienie obligatoryjne zrzeszeń, nie wolno jednak pozwolić na stosowanie wobec nich lub wewnątrz nich administracyjnego systemu zarządzania.

Realizacja przedstawionych wyżej zamierzeń wymaga całkowitej przebudowy ustawodawstwa gospodarczego. Do pełnego przygotowania reformy brakuje dalszych ustaw regulujących kompleksowo podstawowe problemy funkcjonowania gospodarki. W tej sferze działalność związku powinna polegać na tym, by przygotowywane przez rząd dalsze akty normatywne i inne decyzje związane z reformą były zgodne z zarysowanym wyżej stanowiskiem związku w sprawach mechanizmu reformy. Wymaga to stworzenia odpowiedniego zaplecza opiniodawczego związku i skorelowanie jego działalności z kalendarium prac rządowych nad przygotowywaniem reformy w taki sposób, aby stanowisko związku mogło być przygotowane z odpowiednim wyprzedzeniem.

Związek, uznając za główny kierunek działań popieranie kompleksowej i głębokiej reformy systemu zarządzania, uznaje jednocześnie za celowe popieranie i popularyzowanie wszystkich inicjatyw i działań niesprzecznych z logiką reformy, a skierowanych na złagodzenie trudnej sytuacji społeczeństwa, zwłaszcza ludzi szczególnie narażonych na skutki działania kryzysu”. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję bardzo koledze Helebrandtowi.

W tej chwili, w związku z naszą uprzednią decyzją z dnia wczorajszego o zamknięciu o godz. 13.00 list wyborczych kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej, proszę o zabranie głosu przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej.

[PROTOKÓŁ NR 12 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ. WNIOSEK

O ZAMKNIĘCIE LIST KANDYDATÓW NA PRZEWODNICZĄCEGO KK

I PREZENTACJA LISTY ZGŁOSZEŃ]

[PD 1kzd_039_19811001 – 23 minuty 3 sekundy]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, najpierw odczytam protokół Komisji Mandatowo-Wyborczej dotyczący kworum. „Protokół nr 12 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja na podstawie listy delegatów na I Krajowy Zjazd przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach w I KZD jest 898 delegatów. W dniu 1 października 1981 r., na sesji porannej obecnych jest 824 delegatów, co stanowi 91,6 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia dokonano na podstawie list obecności”. Podpisała przewodnicząca Komisji Mandatowej Danuta Nowakowska.

Proszę państwa, w dalszym ciągu są przyjmowane kandydatury do Komisji Rewizyjnej i do Komisji Krajowej. Natomiast zgodnie z naszymi ustaleniami, stawiam wniosek o zamknięcie list kandydatów na przewodniczącego. Do chwili obecnej wpłynęły cztery kandydatury i Komisja Mandatowa naniosła te kandydatury na listę wyborczą. Stawiam wniosek do prezydium zjazdu o zakończenie przyjmowania kandydatur na przewodniczącego.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, zgodnie z regulaminem wyborów władz Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” przyjętym na naszym zjeździe, zgodnie z rozdziałem II pkt 5, proszę w chwili obecnej o przedstawienie zgłoszeń listy kandydatów.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już przedstawiam. Kandydatury zostały umieszczone na liście zgodnie z porządkiem alfabetycznym. Pierwsze nazwisko Andrzej Gwiazda, numer mandatu 01016, wiek 46 lat, nazwa zakładu pracy „Elmir” Gdańsk, starszy specjalista. Nie należał do żadnych organizacji politycznych i nie pełnił w nich żadnych funkcji. Przynależność do organizacji społeczno-zawodowych i stowarzyszeń: Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Data wstąpienia do NSZZ „Solidarność” 31 sierpnia 1980 r. Pełnione funkcje w NSZZ „Solidarność”: poprzednio członek prezydium zarządu regionu, MKZ-u i członek KKP, obecnie członek prezydium zarządu regionu.

Drugie nazwisko czytam. Marian Jurczyk, numer mandatu 02009, lat 46, stocznia szczecińska, magazynier. Do organizacji politycznych nie należał i nie należy. Przynależność do organizacji społeczno-zawodowych i stowarzyszeń: nie należy. Data wstąpienia do NSZZ „Solidarność”: 1 września 1980 r. Pełnione funkcje w NSZZ „Solidarność”: obecnie przewodniczący zarządu regionu. Poprzednio członek KKP.

Kandydatura trzecia: Jan Rulewski, numer mandatu 04022, lat 37. Nazwa zakładu pracy: podany zarząd regionu. Zajmowane stanowisko: przewodniczący zarządu regionu. Do organizacji politycznych nie należał i nie należy. Również do organizacji społeczno-zawodowych nie należy. Data wstąpienia do NSZZ „Solidarność”: 10 października 1980 r. Pełnione funkcje: poprzednio członek prezydium KKP, obecnie przewodniczący zarządu regionu.

I czwarta kandydatura: Lech Wałęsa [oklaski], numer mandatu 01051, lat 38, zakład pracy: Stocznia Gdańska im. Lenina. Zajmowane stanowisko: elektromonter okrętowy. Do organizacji politycznych nie należał, nie należy. Przynależność do organizacji społeczno-zawodowych: NSZZ „Solidarność”. Data wstąpienia 14 sierpnia 1980 r. Pełnione funkcje: poprzednio przewodniczący komisji zakładowej i przewodniczący KKP, obecnie przewodniczący zarządu regionu.

Tylko te cztery kandydatury wpłynęły na listę na przewodniczącego związku. W związku z tym Komisja Mandatowa zwraca się z prośbą do prezydium o zakończenie przyjmowania kandydatów na przewodniczącego związku.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z wnioskiem przedłożonym nam przez Komisję Mandatową, pytam się po raz pierwszy: czy będą inne propozycje kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej? Nie widzę. W związku z wnioskiem przedłożonym nam przez Komisję Mandatową, pytam się po raz drugi: czy będą inne zgłoszenia kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej? Nie widzę. W związku z wnioskiem przedłożonym nam przez Komisję Mandatową, pytam się: czy będą inne kandydatury na przewodniczącego Komisji Krajowej? Nie widzę. W związku z czym stwierdzam, że lista kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej, zgodnie z regulaminem wyborów władz NSZZ „Solidarność”, została zamknięta [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze raz odczytam państwu nazwiska: Andrzej Gwiazda, Marian Jurczyk, Jan Rulewski i Lech Wałęsa. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo Komisji Mandatowej i zanim ogłoszę przerwę, proszę jeszcze o komunikaty.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, jest komunikat prezydium NSZZ „Solidarność” w Zakładach Mechanicznych „Ursus”. Czytam treść: „W dniu wczorajszym władze przeprowadziły rewizję w mieszkaniu obywatela Witolda Sielewicza, współpracownika Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOW-a, redaktora biblioteki robotniczej. W wyniku rewizji zarekwirowano książki biblioteki niezależnych wydawnictw związkowych NSZZ »Solidarność« w Zakładach Mechanicznych »Ursus« oraz książki należące do Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

Według sprawdzonych wiadomości, podobne rewizje zostały przeprowadzone również w innych lokalach wydawnictw niezależnych. Akcja przeprowadzona w trakcie obrad zjazdu naszego związku oraz w przeddzień inauguracji roku akademickiego i wejścia w życie ustawy o cenzurze jest, naszym zdaniem, zaplanowaną prowokacją władz wobec NSZZ »Solidarność« i Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Przybyła na miejsce rewizji delegacja prezydium Zarządu Fabrycznego NSZZ »Solidarność« Zakładów Mechanicznych »Ursus« zaprotestowała przeciwko tego typu działaniom władz oraz poinformowała funkcjonariuszy, którzy dokonali zaboru mienia załogi »Ursusa«, że grozi to zastosowaniem przez tę załogę ostrych środków protestacyjnych. Prezydium postanowiło poinformować o powyższym załogę Zakładów Mechanicznych »Ursus« oraz zjazd NSZZ »Solidarność«. Ursus, dnia 1 października 1981 r., Zarząd Fabryczny NSZZ »Solidarność« w Zakładach Mechanicznych »Ursus«, przewodniczący Komisji Organizacyjnej Janusz Mierkowski. Za prezydium rzecznik prasowy Bolesław Jagodziński”.

I jest drugie oświadczenie: „Oświadczenie delegatów Regionu Warmińsko-Mazurskiego w sprawie represji antyzwiązkowych, Gdańsk, dnia 30 września [19]81 r. W dniu 30 września członek naszego związku, doradca prawny, wiceprokurator rejonowy w Olsztynie Stefan Śnieżko został odwołany ze swojej funkcji pod zarzutem niewywiązywania się ze swoich obowiązków. Przed odwołaniem kilkakrotnie przeprowadzano z wyżej wymienionym rozmowy po linii służbowej i partyjnej na temat jego przynależności do NSZZ »Solidarność« i działalności związkowej. Prokurator Śnieżko był członkiem zespołu do spraw praworządności negocjującego z rządem. Postępowanie takie uważamy za rażący przykład represji antyzwiązkowych, które sygnalizowane były w oświadczeniu KKK Pracowników Prokuratury z dnia 26 września bieżącego roku. Zwracamy się do uczestników I Krajowego Zjazdu Delegatów o podjęcie uchwały w sprawie skutecznego zabezpieczenia statutowych praw członkowskich wszystkim pracownikom prokuratury należącym do naszego związku. Równocześnie wnosimy o podjęcie takiej akcji doraźnej, która spowoduje cofnięcie represyjnego odwołania prokuratora Śnieżko. W załączeniu przekazujemy odpis cytowanej na wstępie uchwały KKK Pracowników Prokuratury i kserokopię odwołania ze stanowiska”. Następuje piętnaście podpisów nieczytelnych, z numerami mandatów od numeru 31001 do numeru 31015.

I jeszcze jedna krótka informacja. Służba medyczna zjazdu informuje, że pan Jan Józef Lipski przebywa na oddziale intensywnej terapii Akademii Medycznej w Gdańsku, stan jego zdrowia jest obecnie dobry, w dniu dzisiejszym zostanie wypisany do domu.

I ostatnia sprawa… [oklaski]. Prosimy państwa o punktualne przybycie o godz. 15.00, po przerwie, gdyż dokładnie o tej godzinie zamykamy listy kandydatów do władz krajowych.

LESŁAW PAGA – prowadzący obrady

Dziękuję państwu za współpracę w czasie sesji przedpołudniowej. Ogłaszam przerwę do godz. 15.00.

[Przerwa]

[INFORMACJA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD

JANUSZA ONYSZKIEWICZA]

[PD 1kzd_039_19811001 – 37 minut]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, może zacznę od prasy krajowej, mianowicie dzisiejsze gazety zamieszczają raczej więcej relacji, a mniej komentarzy wokół zjazdu, a już najmniej tak zwanych głosów społeczeństwa. Jeśli chodzi o relacje w opracowaniu Polskiej Agencji Prasowej, to jest ona właściwie zamieszczona prawie w całości w „Głosie Pracy”. Przytaczano zwyczajne streszczenia głosów mówców, bez eksponowania kogokolwiek, no i konferencję prasową.

Natomiast inne gazety przedstawiają na ogół własne relacje. Tonacja, generalnie rzecz biorąc, jest taka za kompromisem, próbą przedstawienia zjazdu jako wyraziciela umiarkowanego skrzydła „Solidarności” – to występuje w „Życiu Warszawy”, w komentarzu wczorajszym. Stwierdza się tam, że ton nadawali reprezentanci tak zwanych dołów związkowych, uwypukla się stwierdzenie, że niektórzy działacze zapominają o wspólnym interesie związkowym, a także piętnuje się przenoszenie prywatnych ambicji nad wspólny interes związkowy w formie plotki ze zjazdu, że tam niektórzy członkowie prezydium nie podają sobie ręki. Poza tym podkreśla się inne akcenty krytyczne.

W ten sposób relacja przygotowuje niejako grunt pod zwycięstwo takiej części odpowiedzialnej, reprezentatywnej dla ruchu zawodowego. Tak samo akcentuje się krytykę ekspertów, a także mówi się o ich obronie, która została zawarta w wystąpieniach kilku delegatów. Wymienia się jednym tchem, w jednej linii Gwiazdę, Bujaka, Wałęsę, ale relacja przytacza bardzo obszerne wypowiedzi Wałęsy. Jest też informacja o konferencji prasowej.

Podobny ton występuje w „Sztandarze Młodych”, w którym po przedstawieniu najpierw zastrzeżeń i krytyk pod adresem KKP, akcentuje się nawoływanie do jedności związku, ścisłych więzi z dołami, także obrony ekspertów. Cytuje się dosyć obszernie Gwiazdę, mówi się też o nawoływaniu Modzelewskiego do apolityczności „Solidarności”.

„Dziennik Bałtycki” o tyle się różni od innych, że podaje omówienie wystąpienia księdza Tischnera. Jeśli chodzi o „Głos Wybrzeża”, to on eksponuje głos Lisa w obronie ekspertów. Wśród tematów dyskusji, według „Głosu Wybrzeża”, wybija się sprawy finansowania, podziału branżowego i tak dalej. Także są cytowane ostre wypowiedzi, gdzie indziej niewymieniane. „Gazeta Krakowska” natomiast z 29 [września] spekuluje na temat wyborów, mianowicie według „Gazety Krakowskiej” sytuacja wygląda w ten sposób, że Bogdan Lis zrezygnuje z kandydatury i wysunie Wałęsę. Jurczyk typuje Wałęsę w otoczeniu dwóch radykałów, ujawniając tylko jednego, mianowicie Gwiazdę. Wach oprócz Wałęsy typuje Waliszewskiego, Jurczyka, Frasyniuka i Gila. Siła-Nowicki[17] zapowiada wygraną Wałęsy, ale typuje Lisa. Sam Gil typuje Wałęsę. No więc takie spekulacje przedwyborcze.

Redakcja „Trybuny Ludu” wymienia tylko kilku mówców: Małobęcki, Jałowiecki, Bukowski, Lasocki, Jakubiak, Marczuk, Rytwiński, szeroko natomiast omawia projekt uchwały programowej. Natomiast „Żołnierz Wolności”, jak wiadomo ulubione i zaufane pismo pana Siwaka, zamieszcza dosyć tendencyjną relację, chociaż niby za Polską Agencją Prasową. Stwierdza, że dyskusja jest okazją do kolejnych rozgrywek osobistych, mówi, że jest to gniazdo szerszeni, „Solidarność” zawiodła oczekiwania ludzi pracy, akcentuje problem rzekomych ekspozytur zagranicznych, kradzież w sprawach poligrafii.

Komentarze są zamieszczane w „Głosie Wybrzeża”, „Trybunie Ludu”, „Żołnierzu Wolności”, w „Sztandarze Młodych”. Jeśli chodzi o „Głos Wybrzeża”, to komentarz jest zatytułowany Od protestu do tworzenia i właściwie ten tytuł odzwierciedla mniej więcej to, o co w tym komentarzu chodzi. Mówi się tam między innymi, że nadszedł moment przechodzenia ze stadium ruchu protestu i negacji do stadium ruchu tworzenia i afirmacji. W „Trybunie Ludu” komentarz, jak zwykle, pióra Jerzego Bieleckiego, który zauważa tak dosyć nostalgicznie, że w ogóle się w projekcie uchwały nie mówi o socjalizmie. Kwestionuje to, że „Solidarność” jest jedyną siłą sprawczą społeczną przemian.

Natomiast „Żołnierz Wolności” zajmuje się głównie rozwiązaniem KOR-u. Można powiedzieć, że jest to artykuł znowu bardzo zjadliwy, ten komentarz. Ja przeczytam może jeden fragment tego artykułu. Tu już jest cytat: „Tak więc przyczyną pierwszą – rozwiązania KOR-u – jest na pewno słuszna obawa przed prawem. Na złodzieju czapka gore. Drugą z przyczyn, których Lipski nie był w stanie przedstawić z sobie wiadomych powodów, jest mianowicie, że KOR nie zdobył sobie w naszym społeczeństwie żadnych wpływów i znaczenia, choć o to usilnie zabiegał, i to za pomocą środków, których poważna część zasługiwałaby z pewnością na zainteresowanie sądów powszechnych. W ich rezultacie, w drodze tęgiej autoreklamy swych niebywałych wpływów personalnych tudzież obietnic wobec żądnych kariery i majątku indywiduów, w zapowiadanym korowskim systemie władzy, a także za pomocą terroru psychicznego i zwykłego przekupstwa, szefowie mafii zdołali przyciągnąć do siebie parę tysięcy ludzi, z których najbardziej im oddani desygnowani są na ministrów, wojewodów, ambasadorów. Operowanie nazwiskami pozostawiamy tym razem na boku, ponieważ okazałoby się, że niektórzy ich posiadacze zasiadają teraz na sali gdańskiego zjazdu”.

Proszę państwa, jeśli chodzi o Dziennik Telewizyjny wczorajszy, to dosyć krótko skomentowano we wczorajszym dzienniku piąty dzień obrad, powołując się głównie na komentarz PAP. Lektor streścił wczorajsze obrady, mówiąc, że jednym z głównych nurtów o sprawach wewnątrzzwiązkowych były zagadnienia demokracji. Poza tym podano informację o Albinie Siwaku i KOR, mianowicie komentarz Albina Siwaka o KOR, który powiedział, że za czyny godzące w państwo, jego ustrój, działacze opozycyjni powinni być pociągnięci do odpowiedzialności. Podano jeszcze, że sąd na Śląsku uwolnił Arenta. No i poza tym, że mowa jest o obradach Sejmu.

Ja bym chciał państwu powiedzieć jeszcze tylko jedną krótką informację, mianowicie w dniu dzisiejszym na Uniwersytecie Warszawskim otwarty został nowy rok akademicki. W otwarciu tego roku akademickiego udział wzięli, obok rektora profesora Samsonowicza, wicepremier Rakowski i prymas Józef Glemp [oklaski].

Jeśli chodzi o nasłuch radiowy, to dziennik radiowy cytuje, z dnia wczorajszego, o godz. 21.00 dziennik radiowy cytuje Agencję TASS, która ponownie zaatakowała „Solidarność”. Skrytykowała projekt programu, wystąpiła z twierdzeniem, że nie jest to projekt działalności związku, lecz manifest programowy partii politycznej.

Jeśli chodzi o informacje z zagranicy, w tym samym dzienniku radiowym, to z Nowego Jorku podano informację, że grupa dwudziestu jeden senatorów zwróciła się do prezydenta Reagana o zwiększenie pomocy dla Polski.

Jeśli chodzi o nasłuch wiadomości BBC z dnia wczorajszego, to podano znów informację z Czechosłowacji, gdzie dziennik „Tribuna” napisał, że I tura obrad zjazdu jaskrawo udowodniła, że „Solidarność” w rzeczywistości stanowi opozycyjną siłę na usługach kontrrewolucjonistów, więc nic specjalnie nowego. Jeśli chodzi o inne komentarze, to można tutaj powiedzieć tylko jeszcze jedną taką rzecz, mianowicie Radio Moskwa zacytowało dziennik „Litieraturnaja Gazieta”, który stwierdził, że amerykańska centrala wywiadowcza wypłaca „Solidarności” 100 tys. dolarów rocznie na fundusz zakładania wolnych związków zawodowych w państwach wschodnioeuropejskich [oklaski].

Jeszcze jedna informacja, mianowicie w związku z budową gazociągu ze Związku Radzieckiego do Europy Zachodniej strona radziecka podobno z niepokojem patrzy na sprawę przeprowadzenia go przez terytorium państwa, które obecnie najwyraźniej uważa za niepewnego sprzymierzeńca, to znaczy przez Polskę. Natomiast wydarzenia w Polsce będą mogły mieć jeszcze większy wpływ na tę transakcję, jeżeli sytuacja się zaostrzy. Niemcy Zachodnie zastrzegły, że w przypadku interwencji w Polsce będą zmuszone do całkowitego wycofania się z tej umowy.

Jeśli chodzi o przegląd prasy zachodniej podany w Wolnej Europie, to może takie dwa dłuższe cytaty, właściwie kilka, przepraszam. Agencja UPI zwraca szczególną uwagę na ten fragment zaprojektowanego programu, w którym mowa jest o uznawaniu przymierza ze Związkiem Radzieckim i większej wartości sojuszu swobodnie akceptowanego. Jeśli chodzi o Frankfurter Rundschau, ja może przeczytam trochę dłuższy cytat, jest on taki: „Na I turze ruch związkowy »Solidarność« podkreślił, że społeczeństwo musi być wolne od lęku i kłamstw. Od razu na turze zjazdowej delegaci tego potężnego ruchu masowego pokazali, że zgodnie z długą polską tradycją sami wolni są od strachu.

Między programem rządu a »Solidarności« istnieje całkowity przedział. Gdyby brać dosłownie oświadczenie rządu i »Solidarności«, trudno by dostrzec możliwości jakiegokolwiek między nimi kompromisu. Wprawdzie w ważnym punkcie »Solidarność« uznaje realia geopolityczne, akceptując przymierze ze Związkiem Radzieckim, ale to niewiele zmienia.

Wiele jest słuszności w argumentacji ruchu związkowego, że wraz z zasadniczą odnową Polski przymierze ze Związkiem Radzieckim byłoby o wiele mniej fasadowe niż obecna miłość, gdyż wówczas znajdowałoby oparcie wśród ogółu społeczeństwa”.

„Le Matin” pisze między innymi: „W łonie »Solidarności« nie brak ludzi, którzy bardzo jasno i twardo stawiają sprawy. Podkreślają oni, że reżim operował jedynie sloganami socjalistycznymi, i pod ich szyldem budował system sprzeczny z koncepcjami, o jakich realizację ruch robotniczy walczył od stulecia. Władze, które by broniły dotychczasowego systemu, nie mogą być więc wiarygodnym partnerem społeczeństwa. »Solidarność« nie chce być ani partią polityczną, ani nie zmierza do przechwycenia władzy. Pragnie jedynie urzeczywistnienia ideałów, o jakie robotnicy walczyli od dawna”.

Reuter natomiast pisze, że w kołach związkowych mówi się, że trzeba by było czekać 40 lat, aby mógł się odbyć taki zjazd wolnych związków zawodowych, jak ten obecny w Gdańsku. „Tych blisko 900 delegatów, reprezentujących dwie trzecie społeczeństwa, nie spieszy się więc, aby zakończać obrady. Nikt nie jest skłonny nakładać granicę toczącej się demokratycznej debacie. Oznacza to, że mimo ostrych potępień ze strony bloku radzieckiego, radykalne głosy rozbrzmiewają tak samo donośnie, jak w pierwszej turze zjazdu”.

Proszę państwa, ostatnia informacja z przeglądu BBC, z dnia dzisiejszego, z godz. 2.15. Przegląd prasy brytyjskiej w tym programie zawarty – cytuję „Timesa”, który martwi się w korespondencji z Gdańska możliwością podziałów w „Solidarności” na skutek niesnasek politycznych na zjeździe: „Wczoraj ksiądz Józef Tischner z Krakowa apelował o spokój i kompromis. Rozbieżności zarysowały się w samym kierownictwie ruchu NSZZ »Solidarność« na tle ostatecznej listy kandydatów do przyszłych władz. Równolegle z tym Biuro Polityczne PZPR wyraża nadzieję na możliwość przyszłej współpracy i przyjmie kurs prawdziwej współpracy z władzami dla przełamania kryzysu gospodarczego”.

W „Guardianie” Jonathan Steel daje w swojej korespondencji z Gdańska tytuł Politbiuro domaga się realistycznej pomocy ze strony „Solidarności”. „Biuro to, pomimo twardogłowych, musiało przyjąć postawę ugodową, by nie prowokować radykalnych elementów w »Solidarności«”. „Financial Times” – Krzysztof Bobiński wyraża przekonanie, że PZPR łączy swe nadzieje ze zwycięstwem elementów umiarkowanych na zjeździe w Gdańsku. „Daily Telegraph” w końcu pisze, że projekt programu „Solidarności”, gdyby miał zostać zrealizowany, to przekształciłby kraj w socjaldemokrację wolnorynkową w zachodnim stylu. Jedyną pociechą z punktu widzenia Związku Radzieckiego jest to, że projekt programu zakłada, że Polska powinna pozostać w ramach Układu Warszawskiego. No i jakaś ciekawostka – pięćdziesiąt jeden osób z „Batorego” zeszło z pokładu w Kanadzie i pozostało.

Proszę państwa, jeśli chodzi o jakieś jeszcze informacje z prasy wczorajszej i przedwczorajszej, ja może krótko to przeczytam, bo tego jest jednak dosyć dużo. Chciałbym tutaj przeczytać długi fragment opisu, treść opisu i komentarza z „Le Monde”. Ja już tutaj wielokrotnie go cytowałem, to jest bardzo poważna gazeta francuska. Jeśli chodzi o treść obrad, to korespondent „Le Monde’u” stwierdza, że kierownictwo wezwano do wytłumaczenia się z kompromisu w sprawie samorządu. Omawiając niektóre wystąpienia i cytując ich fragmenty, Celiński, Gwiazda, autor pisze, że i tutaj jest cytat: „Argumentacja nie ma wpływu na tę salę, która jest oburzona i zaniepokojona, iż naruszono demokrację wewnątrzzwiązkową w okresie między dwoma częściami zjazdu i po jednomyślnym przyjęciu przez delegatów kategorycznie sformułowanej rezolucji, grożącej bojkotem ustawy niezgodnej z poglądami związkowców. Jeśli – przytacza słowa jednego z delegatów – nie skorzystamy teraz z prawa do zganienia tych, którzy podjęli tę decyzję, wcześniej czy później prawo to stracimy. Pewne jest, uważają delegaci, że władza zawsze, kiedy się da, będzie próbować na swą korzyść interpretować wszelkie prawo dwuznaczne, a taki jest każdy kompromis. Istnieje wreszcie ogromna frustracja, będąca efektem walki, którą uważano za ludową i w której chciano ugiąć partię”.

Dalej „Le Monde” podaje fragmenty wystąpienia Wałęsy, oklaskiwanego bardzo przez salę, po którym jednak nastąpiły nowe kontrataki, tym bardziej że do zawarcia kompromisu skłonił związek Kuroń, ma on zaś w „Solidarności” wielu przeciwników. Przeciw sobie ma swój prestiż, irytujący wielu ludzi, swój umiar, a także fakt, iż uosabia jeszcze niewyraźny prąd polityczny, płynący z różnych tradycji lewicowych. W „Solidarności” natomiast, w której zgromadzili się wszyscy, którzy odrzucają dominację jednej partii, odradzają się inne tradycje, zwłaszcza narodowe. Te przeciwności nabierają znaczenia. Kuroń jest więc krytykowany z wielu stron. „Le Monde” cytuje fragmenty wystąpienia, w którym Kuroń broni kompromisu, zaznaczając, że zabrał głos dzięki interwencji Wałęsy, „jako ekspert bowiem, a nie delegat nie ma do tego prawa. Zjazd w poniedziałek powinien tę sprawę samorządu rozstrzygnąć”. No, jak wiadomo, nie rozstrzygnął. „Po dwóch dniach psychodramy, która – pisze dziennik – pokazuje zarazem głęboki niepokój tego ruchu, jego wspaniałą niewiedzę o grożących mu gromach, determinację, by zwyciężyć, szybkość, z jaką nauczył się dyskutować, a przede wszystkim nieumiejętność myślenia w kategoriach politycznych, co kierownictwo, jak może, nadrabia”. No i to tyle, proszę państwa.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Halo, halo. Proszę państwa, proszę o spokój na sali, chciałbym przeczytać…

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Przepraszam, jeszcze jedno, jeszcze jedna informacja. Proszę państwa, to państwa pewnie zaciekawi, bo to jest oświadczenie Jana Mateńki, który został wywieziony na taczkach. Mianowicie w swoim oświadczeniu podaje on: „Mam żal do prokuratora rejonowego w Rybniku – po co zastosował areszt tymczasowy wobec Tadeusza Arenta, skoro wcale o to nie wnosiłem. W ogóle nie wnosiłem żadnego zażalenia na Tadeusza Arenta, a przesłuchiwany byłem przez prokuratora rejonowego w Rybniku jedynie w charakterze świadka”. Dalej: „W środę w kopalni odbędzie się plenum KZ PZPR poświęcone ocenie aktualnej sytuacji w zakładowej organizacji partyjnej. Jak stwierdził I sekretarz KZ PZPR towarzysz Kandziora, nadal utrzymuje się w niej stan napięcia, wywołany nieporozumieniami, wzajemnymi pretensjami, oskarżeniami, co objawia się, między innymi, poprzez składanie legitymacji partyjnych” [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_039_19811001]

[Początek pliku dźwiękowego 1kzd_2t_040_19811001]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Halo, koleżanki i koledzy, proszę bardzo o poprawę nagłośnienia służbę techniczną, szczególnie w tylnych kolumnach głośnikowych – tam są zażalenia.

Proszę państwa, mam prośbę do fotoreporterów, żeby stopniowo opuszczali salę. Jak wiadomo, zgodnie z umową będziemy postępowali. Dalszy tok obrad będzie polegał na ścisłej pracy, bez przeszkadzania dodatkowego.

Na wstępie komunikat: wpłynęła prośba, wniosek jest formalny, od Bogusława Gołębia, mandat 01014, z Gdańska, z prośbą o umożliwienie wręczenia przez przedstawicieli Komisji Ochrony Środowiska I Zjazdowi Krajowemu NSZZ „Solidarność” raportu o stanie zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego. Żeby to było przekazane dla naszego zjazdu. Kto z państwa jest za przekazaniem tej księgi na ręce zjazdu? [oklaski]. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo uprzejmie delegację, która przekaże ten raport. Bardzo proszę.

BOGUSŁAW GOŁĄB (?)

Dziękujemy państwu. „Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«, Gdańsk. Komisja Zakładowa NSZZ »Solidarność« Urzędu Morskiego w Gdyni ma zaszczyt i satysfakcję złożyć na ręce delegatów I zjazdu dar od naszego związku dla społeczeństwa polskiego – »Raport o stanie zanieczyszczenia środowiska morskiego«”.

Raport przedstawia zły stan środowiska na dziś oraz środki i sposoby poprawy tej sytuacji. Niech on będzie również wyrzutem sumienia dla tych, którzy dopuścili do dewastacji środowiska morskiego. Raport jest dziełem zespołu ekspertów, wybitnych specjalistów w swoich dziedzinach, członków i sympatyków naszego związku, którzy w takim społecznym działaniu widzą odpowiedzialną rolę inteligencji polskiej w naszym ruchu związkowym. Dziękuję państwu [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Koleżanki i koledzy, jest to raport obciążający sumienie.

Mam następującą informację, proszę państwa: do tego bloku dyskusji programowej jest jeszcze zapisanych około 70 osób. To jest bardzo istotna wiadomość. Druga sprawa: zgodnie z zapowiedzią Komisji Mandatowo-Wyborczej, dzisiaj w godzinach wieczornych – rozumiem, że wniosek będzie dotyczył chyba obrad po kolacji, bo inaczej z dyskusją będzie ciężko – odbędzie się prezentacja kandydatów na przewodniczącego.

Trzecia sprawa: zjazd nie ma możliwości technicznych przedłużany być w nieskończoność. To jest informacja od organizatorów. Sprawa jest oczywista. Dlatego mamy serdeczny apel do wszystkich osób przemawiających, aby stosowali się ściśle do ustalonych przez nas reguł gry i ten apel zgłaszam także do wszystkich delegatów słuchających, dlatego że państwo czasami, porwani sposobem przemawiania, w warunkach nawet niewnoszenia istotnych tez programowych, przedłużają czas przemówienia. Pamiętajmy, że zjazd musi mieć swoją część roboczą, dlatego teraz rozpoczynamy dalszą część dyskusji, która będzie przerwana niedługo komunikatem Komisji Mandatowo-Wyborczej o zamknięciu listy. Oni sporządzają ostateczną listę, sprawdzając po raz ostatni, bo do godz. 15.00 przyjmowali zgłoszenia. Będzie dalej toczyła się dyskusja. Natomiast prosimy bardzo o rygorystyczne przestrzeganie formy dyskusji, bo to umożliwia łatwiejszą pracę, a również salę, żeby, niezależnie od sposobu porywającego przemówienia, analizowała treść tego przemówienia, która umożliwi budowę programu związku. Dziękujemy bardzo. Prosimy o prowadzenie dalszej dyskusji.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Moje nazwisko Arkadiusz Paszek. Jako pierwszą do głosu poproszę panią Marię Treć[18] ze Śląska Opolskiego, przygotuje się Henryk Siciński[19] z Kalisza.

Proszę bardzo.

MARIA TREĆ

Maria Treć, Region Śląsk Opolski. Proszę państwa, ponieważ stwierdzam, że w programie działania związku nie znalazły miejsca w wystarczającej ilości sprawy dotyczące rozwoju małego dziecka, pragnę na ten temat powiedzieć parę słów. Równocześnie bardziej szczegółowo opracowane materiały, przy współpracy z Instytutem Matki i Dziecka, na pewno pomocne do pracy w temacie opieki nad matką i dzieckiem, przekażę do Komisji Programowej, aby nie zająć czytaniem ich wiele czasu.

Proszę państwa, ograniczona czasem, chciałabym się ustosunkować do tematu „ochrona kobiet ciężarnych oraz dzieci do lat 4”. Wszyscy wiemy, że związek nasz dąży do tego, aby jak najszybciej można było wprowadzić trzyletnie urlopy płatne dla kobiet z małymi dziećmi. Jednak na najbliższe lata sytuacji kryzysowej, sytuacji, kiedy istnieje konieczność zbiorowego wychowania w takich placówkach, jak żłobki oraz domy małego dziecka, proponuję wnieść do programu działania naszego związku dodatkowo poszerzenie opieki żłobkowej nad dzieckiem do lat czterech.

Praktyka wykazuje, że z okazji wprowadzonego urlopu wychowawczego do osiemnastu miesięcy, w wielu żłobkach można wprowadzić dodatkowo grupę trzy–czterolatków. Oczywiście po uprzednio przeprowadzonym odpowiednim przeszkoleniu personelu opiekuńczego. Czterolatki, które odchodziłyby do przedszkola, byłyby bardziej samodzielne i przygotowane do roli przedszkolaka, natomiast w przedszkolach zmieniłaby się sytuacja znacznie na korzyść opieki nad dzieckiem.

Wydane przeszło dwadzieścia lat temu przepisy określające zasady funkcjonowania tych instytucji nie doceniały wówczas wiedzy psychologicznej o małym dziecku i związanej z nią ściśle dziedziny wychowania ani nie precyzowały określonego ściśle systemu wychowawczego, podobnie jak nie przewidywały wielu problemów pedagogicznych, psychologicznych i metodycznych, z którymi się borykają wyżej wymienione placówki do dnia dzisiejszego.

Oparcie całokształtu organizacji i działalności żłobków i domów małego dziecka na personelu służby zdrowia zadecydowało o obecnym ich kształcie fachowym i kierunku programowym. Nie umniejszając ważności zagadnień zdrowotnych, problematyka wychowawcza schodziła zawsze na drugi plan. Żłobki i domy małego dziecka stawały się tymi zakładami służby zdrowia, w których kształtuje się osobowość małego dziecka. Kształtująca się osobowość małego dziecka napotykała na szereg różnorodnych trudności, niesprzyjających rozwojowi skomplikowanych procesów psychologicznych, umysłowych, społecznych i uczuciowych. Taki stan rzeczy wywołał duże zaniepokojenie wśród wielu psychologów, pedagogów i zajmujących się sprawami rozwoju dziecka.

W 1971 r. zgłosiliśmy postulaty do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej, które dotychczas nie zostały zrealizowane. We wspomnianych dezyderatach zgłaszaliśmy zmianę dotychczasowej struktury organizacyjnej żłobków i domów małego dziecka i dostosowania ich do współczesnych potrzeb społecznego oczekiwania, zrewidowania dotychczasowych norm zatrudnienia w żłobkach i domach małego dziecka, celem dostosowania ich do faktycznych potrzeb tych placówek, zaktualizowania niektórych przepisów. Nasze postulaty nie zostały uwzględnione. Nie zostały podjęte jakiekolwiek działania, które by wyrażały troskę o poprawę niezadowalającego poziomu opieki i wychowania małego dziecka. Jak z powyższego wynika, problematyka żłobków i domów małego dziecka jest bardzo złożona, bardzo zaniedbana, niedoceniana i nieporządkowana, a jej prawidłowe ustawienie w przyszłości wymaga zrozumienia kilku podstawowych spraw.

Po pierwsze żłobki i domy małego dziecka muszą zostać uznane jako zakłady wychowawcze dla dzieci zdrowych i nie mogą podlegać tym samym prawom, jakim podlegają pozostałe zakłady służby zdrowia.

Po drugie, zagadnieniom wychowawczym musi być nadana ranga równorzędna z zagadnieniami ochrony zdrowia – wyrównanie dysproporcji pomiędzy personelem medycznym a pedagogiem.

Po trzecie, żłobki i domy małego dziecka muszą mieć oficjalnego zwierzchnika, merytorycznego, na poszczególnych szczeblach administracyjnych.

Proszę państwa, stanowczo protestuję przeciw tworzeniu tak zwanych hotelików dla dzieci. Działania naszego związku powinny iść w kierunku, aby umożliwić, a nie utrudniać coraz większe kontakty matki z dzieckiem. Utworzenie hotelików dla dzieci stwarzałoby dogodną sytuację odrywania dzieci od matek. Wszyscy wiemy, jak małe dziecko przeżywa rozstanie z matką; często krzyk rozpaczy dziecka towarzyszy takim rozstaniom. Dlatego żądam, aby nasz związek czynił wszelkie starania, aby dzieci do lat czterech mogły mieć zapewnioną opiekę matki. Janusz Korczak, wybitny pedagog, znawca i przyjaciel dzieci, powiedział: „Dzieci częściej płaczą nie dlatego, że mazgaje, tylko że głębiej czują, a bardziej cierpią”.

Wnioskuję o włączenie do naszego programu dotyczącego opieki nad matką i dzieckiem następujących punktów działania: ochrona dziecka, począwszy od okresu życia płodowego, poprzez stworzenie rodzicom takich warunków materialnych – mieszkania, środki finansowe i tym podobnie – aby kobiety nie były zmuszone do poddawania się zabiegowi usuwania ciąży. Objęcie całkowitą opieką położniczą kobiet już w pierwszych tygodniach ciąży. W sytuacji kryzysowego zaopatrzenia rynku podjęcie działań dla zabezpieczenia prawidłowego wyżywienia kobiety ciężarnej oraz karmiącej. To jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Zabezpieczenie warunków pracy niezagrażających zdrowiu fizycznemu i psychicznemu matki. Budowa szpitali położniczych wraz z oddziałami noworodkowymi, które by spełniły wszelkie wymogi.

Dlatego żądam: zacznijmy nasze działania nad poprawą sytuacji w Polsce, począwszy od najmłodszych. To przecież dla nich nasz związek walczy o lepsze jutro. Stwórzmy dzieciom takie warunki, aby to, konieczne na razie, wychowanie zbiorowe zastępowało chociaż w części dom rodzinny. Wiem, że nigdy i nikt nie jest w stanie zastąpić serca matki, ale śmiem twierdzić, że nie w każdym domu musi być dobrze i nie w każdym żłobku musi być źle. Dlatego uważam za pilne na dziś – poprzez sumienne wykonywanie swoich obowiązków na każdym stanowisku pracy, zapewnijmy naszym najmłodszym to, co najbardziej potrzebują: spokoju i pokoju, miłości matki i ojca. Nie ukrywajmy też, że nasze dzieci potrzebują od zaraz zabezpieczenia w podstawowe środki…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Przypominam pani, że czas minął.

MARIA TREĆ

…żywności, takie jak mleko, chleb, cukier, mięso…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

MARIA TREĆ

Jeszcze proszę państwa, korzystając z okazji…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Czy sala zezwala na kontynuowanie?

MARIA TREĆ

Nie, tylko jedna teza…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Niestety, dziękuję pani bardzo.

MARIA TREĆ

Korzystając z tego, że mam głos, chciałabym tylko prosić o naniesienie poprawki…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Proszę przekazać do Komisji Programowej.

MARIA TREĆ

…w miejscu tezy nr 35.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Do głosu poproszę pana Zygmunta Staszewskiego…

MARIA TREĆ

Dziękuję bardzo [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

…z Dolnego Śląska, przygotuje się kolega Czesław Jezierski, również z Dolnego Śląska.

ZYGMUNT STASZEWSKI

Nazywam się Zygmunt Staszewski, mówię z upoważnienia Tymczasowej Krajowej Komisji Porozumiewawczej Energetyków, w imieniu ponad 100 tys. energetyków zrzeszonych w NSZZ „Solidarność”. Przedstawiam propozycje uzupełnień do tez projektu uchwały programowej. W tezie nr 2 uzupełnienie do punktu 1a powinno brzmieć: „Władze winny zapewnić ogrzanie mieszkań, dostawę węgla i energii elektrycznej dla miast i wsi”. Proponuję wprowadzić dodatkowy punkt 1d: „Związek powinien zapewnić szeroką akcję oszczędzania paliw i energii, żądać od władz wyłączenia energochłonnych i zbędnych społeczeństwu urządzeń, na przykład stacji zagłuszających”.

Uzasadnienie [oklaski]: deficyt mocy i energii elektrycznej powoduje roczne straty gospodarcze ponad 100 mld zł. Niezbędne roczne nakłady inwestycyjne są pięciokrotnie mniejsze od strat. Należy więc zmusić decydentów do poważnego potraktowania energetyki, gdyż skutki błędnej polityki władz odczuwamy już dziś, a będą się one pogłębiać. Tej zimy może dojść do tragedii, jeśli będzie ona ostra. Niestety, nawet największe nakłady inwestycyjne w energetyce dadzą efekty dopiero za 4–5 lat. Dlatego, w obronie interesów narodu, jako związek zawodowy musimy podjąć działania, aby najbliższej zimy nie nękały nas epidemie grypy i zapalenie płuc, aby z zimna nie umierały dzieci. Kryzys w Polsce to kryzys niewykorzystanych rezerw. Dlatego w imieniu energetyków ogłaszam apel do wszystkich członków związku o oszczędzanie paliw i energii. Jest to jedyna metoda na dziś i na jutro. Żądamy od władz wyłączenia energochłonnych i zbędnych społeczeństwu urządzeń, na przykład stacji zagłuszających. Przypominam, że właśnie 4 lata temu, gdy miliony nie miały światła, gdy z braku prądu umierały w inkubatorach noworodki, stacje zagłuszające działały nadal. Decyzja o wyłączeniu stacji zagłuszających udowodni nam, że władze próbują działać w interesie społeczeństwa, a nie wbrew tym, których powinni reprezentować. Kryzys w Polsce, to kryzys niewykorzystanych rezerw. Dziękuję [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Do głosu poproszę Henryka Sicińskiego z Kalisza, przygotuje się Czesław Jezierski, Dolny Śląsk.

HENRYK SICIŃSKI

Koledzy delegaci, chciałem parę słów powiedzieć na temat tezy 14, dotyczącej ochrony zdrowia. Sformułowania tezy w swoim meritum nie odbiegają w materiale programowym od opracowania zespołu programowego, a opracowanie to zawarte jest w 38. numerze „AS-a”. Chciałbym powiedzieć, że tezy programowe odnośnie do ochrony zdrowia w swym oryginalnym brzmieniu zaakceptowane zostały przez Krajowy Zjazd Delegatów Sekcji Służby Zdrowia, który od 17 do 19 września odbywał się we Wrocławiu. Chciałbym w związku z tym zauważyć, że źle by się stało, gdyby realizacja programu pozostała jedynie niesprecyzowanym celem ogólnym, bez uszczegółowienia i bez wyznaczenia zespołów odpowiedzialnych za realizację. Pozostawienie tej realizacji samej tylko sekcji branżowej może, z jednej strony, zubożyć ideę ochrony zdrowia, widzianej tylko z pozycji zawodu powołanego do jej realizacji, z drugiej strony niekorzystnie odwrócić uwagę sekcji od spraw zawodowych, między innymi zawartych w porozumieniach gdańskich i szczecińskich, do których realizacji sekcja ta jest szczególnie predystynowana i kompetentna.

Dlatego uważam, że w myśl decyzji zjazdu o zachowaniu mandatów na całą kadencję, zespół delegatów pracujących nad tezami programowymi, jako grupa inicjująca, winien przekształcić się w komisję do spraw ochrony zdrowia, funkcjonującą przy KKP, poszerzając swój skład o przedstawicieli innych środowisk, szczególnie robotniczych, oraz o niezbędnych ekspertów. Komisja ta winna działać w ścisłym porozumieniu z Komisją Koordynacyjną Pracowników Służby Zdrowia. Stosowny projekt uchwały złożyłem w Komisji Uchwał i Wniosków, dla rozpatrzenia jej przez zjazd. Dziękuję bardzo.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję koledze z Kalisza. Proszę kolegę Czesława Jezierskiego z Dolnego Śląska, przygotuje się koleżanka Wanda Pietroń-Drechny[20] z Mazowsza.

CZESŁAW JEZIERSKI

Szanowni państwo, problemem najbardziej w obecnej chwili nękającym nasze społeczeństwo jest problem niedostatku żywności. Okazuje się jednak, że w naszych tezach nie ma takiej tezy głównej, która by zajmowała się tym problemem. Natomiast w tezie drugiej, przepraszam, w tezie trzeciej jest jeden punkt mówiący o tym, że należy zasadniczo zwiększyć udział gospodarki chłopskiej w przydziałach środków produkcji, a szczególnie nawozów, środków ochrony roślin… Słyszany jestem?! Środków ochrony roślin i pasz. Pozwoli to na zwiększenie produkcji żywności, gdyż gospodarka chłopska jest efektywniejsza od gospodarki uspołecznionej.

Proszę państwa, ponieważ nie chcę, oczywiście, mówić, żeby wprowadzić w tej chwili nową tezę, ale proponuję wprowadzić nowy punkt. Brzmiałby on w ten sposób: „W walce o zaopatrzenie ludności w żywność należy, w pierwszej kolejności, zapobiec jej marnotrawieniu na wszystkich etapach jej przetwarzania, przechowywania i transportu, to jest od punktu skupu do magazynów sklepowych”.

Proszę państwa, badania wykazują, że w niektórych latach straty z tytułu marnotrawstwa wynosiły 40 proc. Natomiast wiadomo, że zwiększanie produkcji poprzez stosowanie pestycydów, stosowanie nawozów prowadzi do dalszej dewastacji środowiska, a ponadto przysparza nam coraz większe ilości skażonej żywności. I uderzanie tylko, żebyśmy więcej produkowali, a coraz gorszej żywności, uważam za nonsens. Wystarcza, żeby z tych 40 procent strat 20 uratować i będziemy syci. Tyle na ten temat.

Proszę państwa, sprawa druga. Otóż w tezie czternastej, dotyczącej ochrony zdrowia, mówi się o kilku sprawach, o których po jednym zdaniu dosłownie. Otóż w kwestii braku leków. Proszę państwa, nie wiem, czy brak dewiz jest jedyną przyczyną braku leków w Polsce, a przynajmniej najważniejszą. Mam przy sobie list z firmy francuskiej, farmaceutycznej, gdzie informuje dyrektor tej firmy, że pewien specyfik, nie będę go wymieniał, państwa to może nie interesuje, przysłany był w normalnej ilości w czerwcu do Polski. Takie zapotrzebowanie Polska zgłasza co roku. Został przysłany. Proszę państwa, właśnie od czerwca tego leku nigdzie w aptekach nie ma. Mogę dołączyć ten list do dokumentów zjazdu.

Proszę państwa, sprawa następna. Kolega Michał Gerwel, zespół ochrony zdrowia, który opracowywał program, wspomniał, że należałoby zlikwidować resortowe służby zdrowia. Proszę państwa, nie tak to brzmi w tezach, więc było to chyba przekręcenie. A ja chciałem w imieniu wszystkich kolejarzy – z którymi zresztą, z przedstawicielami się w tej sprawie spotykałem – poinformować, że są w ogóle oburzeni i nie zgadzają się z likwidacją kolejowej służby zdrowia; uważają, że to jest ich zdobycz jeszcze z okresu międzywojennego. Natomiast jest inną sprawą otwartość tych służb, to znaczy, żeby społeczeństwo miało dostęp do specjalistów zarówno w kolejowej służbie zdrowia, wojskowej i innej, i odwrotnie, żeby kolejarze mieli też dostęp do służby zdrowia otwartej – nazywa się otwartą, a otwartą nie jest, okazuje się czasami.

Proszę państwa, w ogóle problem uratowania usług, prawidłowości usług w służbie zdrowia, wiąże się również ze sprawami socjalnymi, z niską nadal płacą, gdzie drabina w płacach dla służby zdrowia spadła znowu na najniższy szczebel.

Proszę państwa, jeszcze tylko wobec tego w jednej kwestii, mianowicie w kwestii oświaty. Otóż pan ze Szczecina, chyba nazywał się pan Franciszek Łuczko, bardzo ładnie tu pewne sprawy poruszył. Ja chciałem zwrócić uwagę na jeden drobny szczegół, a może bardzo istotny. Otóż uważam, że w kwestii edukacji narodowej istnieje pilna potrzeba opracowania historii Polski, szczególnie tej najnowszej, i to jako podręczniki szkolne, które nawet mogłyby być w wydawnictwach bezdebitowych dla nauczycieli i uczniów, bo nie mają się z czego tej historii uczyć – popularnej książki dla społeczeństwa. I uważam, że należy się zwrócić do wybitnych historyków, żeby opracować prawdziwą wreszcie historię Polski. Dziękuję bardzo [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Zanim głos zabierze pani Wanda Pietroń-Drechny z Mazowsza, krótki komunikat.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, na skutek interwencji szeregu delegatów, zwracamy usilną uwagę służbom porządkowym zjazdu, aby dziennikarze, fotoreporterzy poza wyznaczonym czasem nie przeszkadzali w obradach na sali. To jest pierwsza uwaga. Druga uwaga. Również prosimy służby porządkowe o ścisłe przestrzeganie, że na sali, za wyjątkiem ekspertów pracujących w komisjach problemowych, są obecni wyłącznie delegaci. Dziękujemy bardzo.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o głos panią Wandę Pietroń z Mazowsza.

WANDA PIETROŃ-DRECHNY

Ja również zostałam sprowokowana do głosu brakiem jakiejkolwiek wzmianki w sprawozdaniu KKP o sprawach oświaty. Ponadto tym, że coraz częściej słyszy się zdania dzielące klasę robotników i inteligencji. Nie dajmy się zupełnie zwariować, charakter mojej pracy pozwala mi stwierdzić, że mimo wszystko nie ma spraw, które nie byłyby nam wspólne.

Do jednej z takich należy sprawa oświaty. Nie muszę chyba przekonywać o konieczności opracowania ustawy o systemie edukacji narodowej i żeby to nie było tak, jak ze sprawą samorządu, należałoby już zacząć opracowywać pełną wersję społeczną tej ustawy.

Druga sprawa to sprawa podziału dochodu narodowego. Chyba wszyscy wiedzą, że dochód narodowy przeznaczany w naszym kraju na edukację jest połową tego, co w pozostałych krajach demokracji narodowej, nie mówiąc o krajach zachodnich.

Baza materialna szkoły powinna zabezpieczyć nie tylko likwidację zmianowości, likwidację liczebności klas. Wcale nas nie urządza dodatek, który otrzymujemy teraz za liczbę uczniów w klasie, jeżeli mamy uczyć po trzydziestu dziewięciu, czterdziestu paru uczniów. Ponadto pozostaje sprawa zniesienia dyskryminacji dzieci wiejskich, dzieci, które są dowożone przyczepami do traktorów, dojeżdżają do szkół, gdzie nie ma posiłków gorących; wracają z nich wieczorem.

Następna sprawa to sprawa zapewnienia właściwych warunków opieki zdrowotnej w szkołach. Ponadto pozostaje sprawa warsztatów szkolnych. Warsztaty szkolne przygotowują przyszłych pracowników i fachowców. Okazuje się, że sprzęt, na którym pracują nasi koledzy, nadaje się raczej do muzeum niż do szkoły. Ponadto o sprawach materialnych nauczycieli było już mówione. Chciałabym tylko przypomnieć, że właśnie w tej grupie zawodowej większość posiada dochody poniżej minimum socjalnego. O co chodziłoby? O wszelkie formy pomocy dla samorządów szkolnych. To jest przyszłe szkolenie naszych związkowców. Sprawa niezależnego ruchu harcerskiego. Zapewnienie zaspokojenia naturalnej potrzeby przygody, przeżycia przygody. Sprawa poprawy warunków placówek wychowawczych. Ponadto chodziłoby również o takie zapewnienie warunków życia rodziny, żeby sprawa wychowawcza w tej rodzinie mogła być traktowana na właściwym poziomie.

Jeszcze jest jedna sprawa, do której się zobowiązałam wobec tych, którzy mnie tu przysłali: to, żeby wszystkie uchwały i oświadczenia KKP były pisane, jak to oni określili, językiem Wałęsy. To znaczy, ma być to ujęte w punktach, krótko, zwięźle i bez zbędnych jakichś dodatków.

Ponadto jeszcze jedna sprawa. Koledzy prosili, żeby przekazać tej grupie, która się zajmowała negocjacjami w sprawach wyżywienia, duże niezadowolenie. Nie chodzi o to, koledzy, że nie załatwiliście spraw, ale chodzi o to, że zlekceważyliście nas i nawet nie raczyliście podawać we właściwym czasie informacji o tym, co robicie i jak robicie [oklaski].

Jeszcze jest jedna sprawa, która była często powtarzana – bez informacji dobrej, rzeczowej, naprawdę długo sobie nie poradzimy. To wszystko. Dziękuję [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze koleżanka Jadwiga Szcześkiewicz z Łodzi, przygotuje się kolega Eligiusz Naszkowski z Piły.

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ

Poprzednio referowałam państwu pracę zespołu szóstego. Chcę podkreślić, że tamta moja wypowiedź to był wynik kompromisu już pewnych stanowisk w pracy tego zespołu. Program, który państwo macie przed sobą, jest to z kolei dalszy kompromis, a to, co zostało napisane, to jest, niestety, tylko program komisji redakcyjnej, a nie Komisji Programowej, jak śmiem to nazwać.

Chciałam się ustosunkować do tezy cztery, pięć, siedem. To są tezy dotyczące rynku, rekompensat, cen. To, co jest ujęte w programie, w moim odczuciu jest po prostu diagnostyką, a nie sposobem rozwiązania tej sprawy. Zespół łódzki bardzo mocno stawia sprawy gospodarcze i rynku. Wynika to ze specyfiki naszej sytuacji w regionie, ciągłych zagrożeń protestacyjnych, próby stosowania handlu wymiennego i innych tego typu spraw. W wypowiedziach przedmówców na temat poprawy sytuacji w zaopatrzenie przewijała się bardzo często sprawa kontroli. Chciałabym, żeby państwo sobie uświadomili, że przecież kontrolą my najmniej zrobimy. Uważam, że musimy zacząć od porozumienia z rolnikami indywidualnymi, i to jest nasz punkt wyjściowy do poprawy sytuacji rynkowej.

Jak sobie to porozumienie wyobrażam? Wiadomo, że rolnicy są w o wiele lepszej sytuacji niż robotnicy. Po prostu oni mogą w jakimś stopniu żyć bez przemysłu, my bez jedzenia nie. Pierwszą sprawą, którą bym tutaj proponowała jako punkt negocjacyjny przy takim porozumieniu, to jest sprawa przekazania wyrobów naszej pracy w wolne soboty na rzecz rolnictwa. W Łodzi to popularnie nosi hasło „stragan w punkcie skupu”.

Następną sprawą, która jest w tym przypadku dosyć ważna, a to nie wiem, czy państwo zauważyliście propagandę przez niektórych działaczy związków branżowych, działaczy partyjnych w kierunku przywrócenia przymusowych dostaw. Jest to temat chwytliwy, bo ludziom w zakładach wydaje się, że po prostu ta sprawa w jakiś sposób ureguluje gospodarkę. Wydaje mi się, że gwarancja „Solidarności”, że nie dopuści do wprowadzenia tego rodzaju strategii przez rząd, co by było bardzo szkodliwe dla rolnictwa, jest też naszym silnym atutem w rozmowach z rolnictwem. To by były sprawy… Aha, jeszcze jedną sprawę, jeżeli chodzi o rolnictwo. Uważam, że związek powinien rozpocząć akcję powrotu na wieś. Wiele gospodarstw jest oddawanych za renty i wiadomo, jak zaostrzone są przepisy, żeby można pracować w gospodarstwie czy uzyskać prawo własności. Nowelizacja tych przepisów również pozwoli do powrotu na wieś.

Teraz chciałam wejść w sprawę regulacji cen i rekompensat. Jak już kolega Palka trochę sprawę naświetlił, jestem zdecydowanym zwolennikiem jednorazowej operacji podwyżki cen. Każde operacje etapowe to jest tylko chowanie głowy w piasek przez działaczy związkowych, ekspertów, po to tylko, żeby później w okienku telewizyjnym powiedzieć jedno: rząd chciał podwyższyć o 300 proc., myśmy wywalczyli 30 proc., a finał tego jest taki, że gospodarka jest dalej w stanie chaosu i nic z tego nie wynika. Tak że w ten sposób widziałabym sprawę podwyżek cen. Mieliśmy najlepszy przykład, jak wygląda rozbijanie na etapy, z podwyżką chleba. I co właściwie się zmieniło? Osobiście w Bydgoszczy byłam przeciwna tego typu historii. Czas minął. Mam jeszcze dwa zdania. Czy państwo pozwolicie?

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Czy państwo wyrażacie zgodę na wypowiedź dalszą?

Proszę kontynuować.

JADWIGA SZCZEŚKIEWICZ

Wydaje mi się, że w przypadku etapowych podwyżek cen związek straci jakąś wiarygodność, bo będzie ciągle na równi, spadnie do dna, natomiast w przypadku jednorazowej podwyżki cen, co prawda obudzimy się w nowym społeczeństwie pod względem materialnym, ale mamy perspektywę wyjścia z tego kryzysu.

W sprawie rekompensat uważam, że związek musi wypracować koszyk produktów, które dla każdej grupy społecznej muszą być 100 procent rekompensowane. Ponadto musimy opracować koszyk, czy spis artykułów, które w ogóle nie będą podlegały rekompensacie.

Jeszcze jedna sprawa, którą poruszył Bogdan Lis: konflikt samorząd – związek. Również to wynika przy sprawie reformy i rynku. Uważam, że związek musi zwrócić uwagę na cenę jednostkową, bo samorząd będzie windował zysk. Chodzi o to, żeby zysk był windowany przez masę, a nie przez zwiększanie ceny jednostkowej. Dziękuję bardzo.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo za wypowiedź [oklaski]. Do mikrofonu proszę Eligiusza Naszkowskiego. Przygotuje się Jerzy Mielnik z Opola.

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

Naprawdę ogromna radość wzbiera w sercach, jak się słucha, jak wiele koleżanek i kolegów ma do powiedzenia na temat polityki społecznej związku. Ja sądzę, że krótko po zjeździe zrobimy taką konferencję z prawdziwego zdarzenia i ci wszyscy dziennikarze, którzy dzisiaj filmują tego czy tamtego pana, będą filmowali sprawy, o których mówimy, i to pójdzie w świat, i to może władze zobowiąże do pracy w tym kierunku.

W każdym razie to, że temat polityki społecznej został wywołany i że tak jest obstawiony tyloma dyskutantami, to należy się bardzo cieszyć. Niemniej apelowałbym – i myślę, że w imieniu większości koleżanek i kolegów – o to, żeby rzeczywiście wnosić w wystąpieniach rzeczy nowe do przedstawionego programu, projektu. To znaczy korygować ten program, nie zgadzać się, zgadzać, ale darujcie sobie państwo okazywanie zrozumienia dla tematu i ewentualne tutaj wywody dalsze, czy wręcz prelekcje. To są wszystko bardzo ciekawe tematy, przykro jest komuś odbierać głos, ale apeluję o dyscyplinę.

Dzisiejszy stan społeczeństwa, obok gospodarki narodowej, najbrutalniej uzmysławia nam, jak bardzo cyniczne były hasła składające się na politykę państwa i partii w ciągu 36 lat. Twierdzę, że nie ma większego cynizmu, człowiek nie potrafi nic bardziej odrażającego i wulgarnego wymyślić niż wypisywanie, jeszcze do niedawna, naokoło, koniecznie czerwonych haseł w rodzaju: „Wszystko dla człowieka”, „Dobro człowieka nadrzędnym celem” przy jednoczesnym braku elementarnego zainteresowania społeczeństwem, w tym jego starcami, emerytami, kalekami, ludźmi szczególnej troski.

Konsekwencje takiego stanu są dwojakie. Po pierwsze, związek chce czy nie chce – i to jest moja pierwsza zasadnicza teza – musi wziąć na siebie ciężar tych 36 lat zaniedbań i raz na zawsze trzeba, jak sądzę – i to musi się znaleźć w programie – zerwać z taką koncepcją polityki społecznej, gdzie państwo ciągle deklarowało coś społeczeństwu, a tak naprawdę to konsekwentnie dążyło do jednej sprawy: do zniewolenia człowieka przez państwo.

Żeby pomóc najbardziej poszkodowanym przez los, zostawionym samym sobie ludziom po kilkudziesięciu latach ciężkiej pracy, najbardziej dotkniętym przez istniejący kryzys i trudne lata wychodzenia z niego, nie trzeba, jak sądzę, władzy, policji, wojska, ale trzeba po prostu uczynić związek nasz „Solidarność” podmiotem polityki społecznej. Dlatego też postuluję, króciuteńko.

Pierwsza sprawa. Uważam, że musi być projekt programu przebudowany w kierunku ukazania etapów załatwienia spraw nas interesujących; hasłowe ułożenie sprawy nie rozwiązuje. To znaczy postuluję tak, po pierwsze, określić, co chcemy zrobić w obecnym okresie, czyli w okresie kryzysu, co chcemy zrobić w ramach polityki społecznej w okresie wychodzenia z niego, czyli pierwszego okresu reformy, i co chcemy zrobić docelowo. I tak w pierwszym etapie, uważam, powinno się bezwarunkowo znaleźć: obrona najniżej uposażonych. I tutaj dwie dosłownie sprawy: system rekompensat. I, proszę państwa, ponieważ troszeczkę się tym zagadnieniem zajmowałem, chcę powiedzieć, że związek nie ustosunkował się, poza Ośrodkiem Prac Społeczno-Zawodowych, do przesłanego przez ministerstwo systemu rekompensat w miesiącu styczniu. Taka jest prawda. Nie było w naszej działalności związkowej miejsca, a sądzę, że również zainteresowania dla spraw polityki społecznej, dlatego apeluję o zmianę tego. Jest w tej chwili pół miliona ludzi, którzy nie nabyli praw do świadczeń emerytalno-rentowych. Dlatego najważniejsza sprawa na dziś, to jest renta socjalna.

Następnie, w ramach uspołecznienia polityki społecznej. Chodzi o to, żeby objąć naszym zainteresowaniem i kontrolą działalność PCK, PKPS, następnie dopilnować do końca, tak jak jest to w tezach, likwidację „starego portfela” i, proszę państwa, związać rekompensatę nie ze wzrostem kosztów utrzymania, ale przeciętną płacą dla emerytów i rencistów.

Ostatnia sprawa, jaką mam, ponieważ widzę, że temat już jest wyczerpany, że przedmówcy mówili. Chciałbym odczytać list, to znaczy króciuteńki apel skierowany do delegatów I zjazdu przez Krajową Radę Sek…

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, ale czas minął. Bardzo kolegę przepraszam, minął czas. Kolega sam apelował o przestrzeganie naszych ustaleń. Dziękujemy bardzo.

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

Mam tylko jedno pytanie: czy mógłbym dosłownie cztery zdania apelu odczytać, skierowanego przez rencistów i emerytów naszego związku do delegatów I Zjazdu?

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa wyraża zgodę na to?

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

To są cztery zdania i tym razem będę słowniejszy.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo. Proszę.

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

„Drodzy delegaci, emeryt i rencista też był pracownikiem zawodowo czynnym i nie z własnej woli został z tej grupy ludzi wyeliminowany. Apelujemy o to, aby jedno z najbliższych posiedzeń – przyszłej już w tym wypadku – Krajowej Komisji zostało poświęcone całkowicie sprawom naszej przyszłości, to jest sprawom emerytów i rencistów. Przecież my jeszcze żyjemy i nie czas nam umierać w tak ciekawych czasach, czasach, które bez przesady można powiedzieć, że zostały wywołane przez NSZZ »Solidarność«.

Zechciejcie nas wysłuchać, bowiem wasz zapał i energia przy naszym doświadczeniu mogą przynieść dodatkowe korzyści dla związku. Oczekujemy od was zrozumienia i poparcia dla spraw emerytów i rencistów, jako sprawy całego związku »Solidarność«. Krajowa Rada Sekcji Emerytów i Rencistów NSZZ »Solidarność«”. Dziękuję bardzo [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Do mikrofonu proszę kolegę Jerzego Mielnika z Opola, przygotuje się Zygmunt Rolicz[21] z Wielkopolski Południowej.

JERZY MIELNIK

Jerzy Mielnik, Region Śląska Opolskiego. Proszę delegatów, o spółdzielczości inwalidów nie można mówić w oderwaniu od problemów osób niepełnosprawnych w PRL-u. Nie każdy wie, że aktualnie mamy 14–15 proc. ludzi niepełnosprawnych, przy czym wskaźnik ten wcale nie ulega obniżeniu, a wręcz przeciwnie. Składa się na to szereg przyczyn, takich jak wzrost mechanizacji i wypadków z tym związanych drogowych, nędzne warunki pracy, zatrucie środowiska naturalnego, no i spory odsetek ludzi przychodzących na świat z wrodzonym inwalidztwem.

Zatrudnienie w spółdzielniach inwalidów znajduje mniej niż połowa tych ludzi, a zatem nie sposób jest odnieść problemy inwalidów tylko na teren spółdzielczości. Jest szereg aktów normatywnych regulujących sprawy inwalidów, jednakże odczuwalny jest brak instytucji, która zajęłaby się ich egzystencją. Rolę tą miała spełniać spółdzielczość inwalidzka, powołana do życia w latach pięćdziesiątych, i stanowić jedno z ogniw w procesie rehabilitacji. Idea rehabilitacji poprzez pracę programową, opracowaną jeszcze przez profesora Degę, przeniesiona na grunt rzeczywistości lat powojennych, w końcowym rachunku uległa spaczeniu i tak nadrzędny cel określony statutami stanowić miała rehabilitacja, a przede wszystkim środki techniczne, produkcja dóbr, wypracowane zyski stanowić miały bazę stwarzającą warunki ekonomiczne do stałego usprawnienia procesów rehabilitacyjnych. Jednakże realizacja wypływająca z ogólnych uwarunkowań społeczno-ekonomicznych, mariaż i zależność od resortu spółdzielczości pracy, centralne planowanie spowodowały przeekonomizowanie naszego pionu i problem rehabilitacji utonął w gąszczu wskaźników ekonomicznych. Ten stan rzeczy należy zmienić i poczynić szereg starań o aktualizację przepisów, o samorządność spółdzielni, o spojrzenie przez władze na problem w szerszym aspekcie, a nie tylko poprzez system zabezpieczenia emerytalno-rentowego.

Istnieje tu problem integracji inwalidów i osób niepełnosprawnych oraz oddziaływania na rzecz integracji, począwszy od metod szkolenia, poprzez pracę zawodową, opiekę socjalną, leczniczą, dostosowywanie mieszkań, osiedli i miast. Przy czym najbardziej przetarty szlak stanowi tu nasza polska wieś.

Spore nadzieje związaliśmy z komitetem obchodów międzynarodowego roku inwalidy, powołanego przez Front Jedności Narodu. Opracowano nawet nielaurkowy program działań, którego realizacja może doprowadziłaby do zasadniczych zmian w sposobie podejmowania i rozwiązywania problemów zarówno przez władze, jak i całe społeczeństwo. Niestety, program jest tylko destruktywny i nie widać efektów z jego wdrożenia.

Sprawiedliwość należy się tu pani profesor Halinie Skibniewskiej, która z górą 30 lat walczy o zniesienie barier architektonicznych. Nie warto natomiast wspomnieć o niesławnej roli w ostatnim okresie osoby profesora Weissa, który z polskiej szkoły rehabilitacji uczynił poletko doświadczalne i slogan torujący mu drogę do międzynarodowej sławy. Typowy przykład działania i płynięcia na fali propagandy sukcesu kosztem najbardziej poszkodowanej grupy społecznej.

Tymi wszystkimi problemami zajęła się Krajowa Komisja Koordynacyjna Spółdzielczości Inwalidzkiej działająca w ramach „Solidarności”, poprzez regionalne komisje koordynacyjne. Trzeba stwierdzić jednak, że władze w terenie są dosyć oporne na głosy krytyki. Przepraszam, mam mówić dalej?

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Niestety, czas minął. Czy sala wyraża zgodę na kontynuowanie? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Kto jest przeciw?

JERZY MIELNIK

Dziękuję.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze kolega Zygmunt Rolicz z Wielkopolski Południowej, przygotuje się Andrzej Rozpłochowski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

ZYGMUNT ROLICZ

Występując podczas I tury w sprawie tez programowych, wspomniałem, między innymi, o potrzebie specjalnego wynagrodzenia trudu żołnierskiego, obrońców i wyzwolicieli ojczyzny z lat [19]39–[19]45. Postulowałem, aby związek w swoim programie działania uwzględnił kroki zmierzające do określenia emerytur i rent wszystkim weteranom wojny obrończo-wyzwoleńczej na poziomie 100 procent ostatnio pobieranego przez nich wynagrodzenia brutto. W stosunku do emerytów i rencistów z tak zwanego starego portfela działania te miałyby pójść w kierunku przyznania im rent i emerytur w wysokości wynagrodzenia aktualnie przysługującego na stanowiskach ostatnio przez nich zajmowanych.

Niestety, postulat ten nie znalazł wyraźnego miejsca w programie działania związku, z wielką krzywdą dla kombatantów, ludzi, którzy – jak to się mówi – własną krwią zapłacili za wyzwolenie ojczyzny.

Mówiliśmy tutaj sporo o dzieciach, o przyszłości narodu, o problemach oświaty i wychowawców młodego pokolenia, ale pytam, jak oceniać takie społeczeństwo, które zapomniało, komu zawdzięcza swoją wolność. Powołam się tutaj na aplauz, z jakim przyjęliśmy wystąpienie jednego z bohaterów ostatniej wojny, generała Spiechowicza. Powołam się tutaj nawet na jeden z zapisów tezy nr 12 programu związkowego, stwierdzającego, iż związek nasz będzie zabiegać o specjalne uprawnienia dla emerytów i rencistów. Jednakże takim ogólnikowym sformułowaniem nie można zaklepać sprawy weteranów. Nie pozwala na to zwyczajna ludzka wdzięczność za ich krwawy trud.

Różne układy zbiorowe przewidują dla poszczególnych grup pracowniczych szczególne przywileje, a to kartę nauczyciela, stoczniowca, hutnika, górnika, i słusznie. Przywileje te w pełni im się należą, ale z całą stanowczością stwierdzam, że byłym żołnierzom należy się po stokroć więcej. Tymczasem oni nie mają nic. Dosłownie nic, nie licząc dodatkowych dziesięciu dni urlopu, nieprzydatnych dla nich, bo przyznanych im o kilkadziesiąt lat za późno.

Proszę więc, aby związek, biorąc weteranów w obronę w zakresie przeze mnie postulowanym, spłacił choć w części należny im dług, dług wdzięczności.

Inne zagadnienie. Ogólna opinia o programie jest to zbiór pobożnych haseł, pięknych, co prawda, w swojej treści, ale mało realnych, bo ogólnikowych. Myślę, że droga do radykalnej przebudowy sytuacji gospodarczej powinna była przebiegać następującymi etapami. Pierwsze – szczegółowe rozpoznanie aktualnej sytuacji gospodarczej kraju na wszystkich odcinkach. Dwa – zbadanie możliwości produkcyjno-hodowlanych. Trzy – prześledzenie aktualnego stanu handlu zagranicznego. Cztery – zerwanie z rublem transferowym i oparcie wymiany handlowej na światowym pieniądzu, dolarze [oklaski]. Pięć – zrewidowanie umów handlowych pod kątem ich opłacalności i wzajemności. Sześć – opracowanie łącznego bilansu oraz kilkuletniego programu konkretnej naprawy Rzeczypospolitej. Realizacja tego programu ze strony rządowej i nadzór nad realizacją przez związek.

Podobne założenia należałoby opracować w zakresie planu poprawy sfery nieprodukcyjnej oraz w zakresie nauki, kultury, sztuki i tym podobnie. Realny, kilkuletni, szczegółowy plan, kontrolowany przez związek w każdej fazie jego realizacji, mógłby przynieść realną poprawę życia umęczonego społeczeństwa. Programowe hasła, niestety, tej poprawy nie przyniosą. Zresztą oba programy, to jest rządowy i związkowy, są zlepkiem frazesów. Jeżeli naprawdę zależy nam na przebudowie Polski, program naprawy winien być opracowany przez stronę rządową i związkową razem, w sposób konkretny, w liczbach bezwzględnych, z wskazaniem dat realizacji poszczególnych etapów. Same tezy nie wystarczą ani rządowi, ani nam, ani społeczeństwu oczekującemu od zjazdu czegoś więcej od programowych haseł. Dziękuję [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kolega Andrzej Rozpłochowski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Następnie o głos poprosiła Komisja Wniosków i Uchwał.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Nie. Mandatowo-Wyborcza. Powtórz.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_040_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_041_19811001]

ANDRZEJ ROZPŁOCHOWSKI

Ja, proszę państwa, w sprawie spraw związanych z reformą gospodarczą. W tej materii chciałem głos zabrać, jak również później, to, co będzie omawiane w części III: „Życie publiczne związku”. Są dwie istotne kwestie, w której chciałbym poruszyć dość ważną sprawę.

Otóż jako członek Komisji Programowej brałem udział w części III, w grupie tematycznej nr 11, i tam, jak państwo już wiecie, ta grupa stanowiła dwa, że tak powiem, niejako zespoły, takie podzespoły, tak zwanych już słynnych „pragmatyków” i „fundamentalistów”. Rzecz różniła się w jednym i drugim opracowaniu tym, że było trochę inne spojrzenie na sytuację. Otóż jednym z najbardziej charakterystycznych różnic między dokumentem jednym a drugim było to podejście do rozdzielenia monowładzy w naszym kraju.

Otóż grupa fundamentalistyczna, w której ja byłem, uważała, że aby urzeczywistnić rozbicie przede wszystkim politycznej, rozdzielenie władzy politycznej od władzy gospodarczej, żeby to było realne, i w tym sensie żeby samorząd pracowniczy mógł należycie spełniać swoje zadania, musi być zniesione tak zwane namiestnictwo polityczne w zakładach pracy, a więc musimy pozbyć się zakładowych komitetów partii [oklaski]. Po prostu uważaliśmy, że podstawową formą oddziaływania politycznego na procesy produkcyjne są właśnie zakładowe komitety partii. W związku z tym stwierdziliśmy, że zakład pracy jest miejscem produkcji i działalności z nią związanej, a nie działalności politycznej. Dopóki taka sytuacja będzie, wszelka mowa o sprawach gospodarczych jest do obrazu [oklaski].

Dlatego też, skoro nie mogła zaistnieć zbieżność w ramach Komisji Programowej, wnioskuję z tej trybuny o zamieszczenie tej sprawy w projekcie do rozważenia przez państwo.

Drugą sprawą, związaną również z reformą gospodarczą, jest kwestia samorządu pracowniczego, kształtowania procesów produkcyjnych i naszych zasobów narodowych. Otóż uważam, że jeśli chodzi o samorządy pracownicze, to jeśli mają one rzeczywiście kształtować taki charakter produkcji, aby nasz kraj był rzeczywiście suwerenny, rzeczywiście gospodarka nasza była równopartnerską w stosunku do wszystkich krajów, musi nastąpić niewątpliwe przeprofilowywanie produkcji, to znaczy przechodzenie od wytwarzania przeważnie surowców i półsurowców, czyli półfabrykatów przemysłowych, do wyrobów możliwie najwięcej wysokiego przetwarzania, to znaczy wyrobów finalnych, gotowych, a nie sprzedawania za grosze tych składników, które są materiałem wyjściowym dla obcych przemysłów.

W związku z tym, jeśli samorząd pracowniczy zacznie działać, jego niezbędnym warunkiem wstępnym, oczywiście w powiązaniu z szeregiem innych działań, powinno być przeprofilowywanie. I przykład taki mamy chociażby z Hutą Katowice, zakładem, którym tak świecono nie tylko w ramach naszego kraju, ale i świata – supernowoczesnym, ale jest to supernowoczesny właściwie wytwórca surowców przemysłowych i półsurowców. W związku z tym, że nie jest to odosobniona rzecz i prawie nasz cały przemysł ciężki produkuje te składniki, dlatego też uważam ja, i nie tylko ja, że stanowisko samorządów pracowniczych w kształtowaniu produkcji powinno orientować się na przekształcanie.

Mówi się dużo, że ciężko o rynki zbytu, że tam tylko możemy z kurczakami, z szynką i z tymi innymi sprawami. Uważam, że nie. Skoro do nas mogą trafić, i nie tylko, wietnamskie zapałki, to nasze wyroby wysokiego przetwarzania znajdą rynki światowe. Jest to tylko kwestia reklamy, odpowiedniego zaplecza technicznego i wysokiej jakości wyrobu, a na to nas przecież stać.

Elementem trzecim, tym spójnym z tym, jest sprawa zasobów naturalnych. Otóż uważam, że w programie przedstawionym tam, gdzie opracowania były przez pana Bugaja, za mało uzewnętrzniona jest rola surowców naturalnych w naszym kraju. Otóż uważam, że jeśli mówimy tyle, że jesteśmy uczciwymi gospodarzami tej ziemi, to nie możemy rabunkowo, neokolonialnie rabować tej ziemi z tego wszystkiego, bezmyślnie, co mamy [oklaski].

Uważam, że nie wolno nam podejmować bezmyślnie od trzydziestu paru lat głoszonych apeli o, na przykład, stałe zwiększanie wydobycia węgla i kupczenie nim, jak straganikiem na światowym rynku za grosze. Węgiel jest jedną z podstaw, ale jeśli mamy handlować węglem, przede wszystkim nie wolno nam myśleć na dziś, ale też trzeba myśleć na jutro, o naszych następcach. Nie możemy zostawić naszemu krajowi, naszym przyszłym pokoleniom pustych podziemi. Bo co oni będą robić? Dlatego też, jeśli mówimy o węglu, jeśli rząd tyle mówi o węglu też, to najpierw, jeśli będziemy orientować się na wydobywanie, to trzeba obliczyć zasoby te węglowe, ile mamy tego węgla w kraju, ile nam rzeczywiście go potrzeba w tej chwili, przeliczyć to na roczne zużycie, zbilansować z zasobami pełnymi i zastanowić, na ile tego węgla nam jeszcze starcza. Wiem, że są obliczenia, że jest go prawdopodobnie na lat pięćdziesiąt. I co potem? Są kraje, które nie mają tych bogactw, więc uważam, że węgiel jest jednym z fundamentów naszej gospodarki, ale nie może zaistnieć bezwarunkowe jego bezmyślne wydobywanie, stałe zwiększanie, żeby nim handlować. Uważam, że nasz kraj stać na wiele szerszą produkcję i handel wymienny [oklaski].

I element jeszcze jeden, który też powinien znaleźć większe wyrażenie w naszym związku… Minął czas.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Tak, niestety, czas minął. Czy państwo wyrażacie zgodę na kontynuowanie wypowiedzi? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję. Proszę bardzo.

ANDRZEJ ROZPŁOCHOWSKI

Dziękuję. To już króciutko. Proszę państwa, uważam, że „Solidarność” nasza powinna zabezpieczać również interesy wszystkich Polaków na całym świecie, gdziekolwiek pracują. Nie tylko tych, którzy wyjeżdżają czasowo, ale i tych, którzy na stałe, i tak farmerów w Argentynie, w Brazylii, tak szereg innych ludzi, którzy tam pracują.

Uważam, że „Solidarność” powinna również pośredniczyć w przekazie nadwyżek naszej taniej siły roboczej dla tych przemysłów, którym tej siły brakuje, nadto też powinna być nośnikiem myśli technicznej naszej narodowej, również dla tych krajów, dla których może być partnerska.

Poza tym jest jeszcze jeden element. Uważam, że w sprawach związanych z właściwym kształtowaniem gospodarki powinniśmy wiele czerpać z wzorów tak zwanych partii zielonych na Zachodzie, o których państwo z pewnością również dobrze wiecie. W tej sprawie bardzo pomocne w kształtowaniu właściwego krajobrazu naszego kraju powinny odgrywać raporty Klubu Rzymskiego, który bardzo mocno postuluje szereg spraw. Dziękuję. To tyle w tej sprawie [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Rozpłochowskiemu [oklaski]. Kilka minut teraz zajmie nam Komisja Mandatowo-Wyborcza. Proszę bardzo.

[INFORMACJA KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

O LISTACH KANDYDATÓW DO KK I KRAJOWEJ KOMISJI REWIZYJNEJ. SPRAWA KANDYDATÓW Z KUJAW I ZIEMI DOBRZYŃSKIEJ]

[PD 1kzd_2t_041_19811001 – 10 minut 44 sekundy]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, zgodnie z poprzednim komunikatem zostało zakończone przyjmowanie zgłoszeń na listy wyborcze. Listy kandydatów do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej są w tej chwili przygotowywane przez członków Komisji Mandatowo-Wyborczej, zgodnie ze zgłoszeniami, na podstawie protokółów prawyborów i zgłoszeń indywidualnych. W momencie zakończenia przygotowania tych list Komisja Mandatowo-Wyborcza odczyta je państwu, ażebyście mogli sprawdzić, stwierdzić, skontrolować, czy nikt nie został pominięty, i wówczas zwrócimy się do prezydium zjazdu o oficjalne zakończenie przyjmowania kandydatów na listy wyborcze.

Ale jest jedna sprawa, z którą chciałabym się zwrócić do delegatów. Otóż protokół z prawyborów Ziemi Dobrzyńskiej stworzył pewne kłopoty. Ziemia Kujawsko-Dobrzyńska ma tylko pięciu kandydatów, natomiast w Komisji Krajowej przysługuje im jedno miejsce mandatowe. Zgodnie z regulaminem wyborów powinni oni zgłosić więcej niż jednego kandydata. Niestety w protokole z prawyborów Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej podano nam tylko jednego kandydata. Dlatego zwracam się w tej chwili do delegatów Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, aby jeśli są kandydaci, którzy chcieliby zostać wpisani na listę wyborczą, zgłosili się teraz, tutaj, wobec całego gremium, wobec całego zjazdu. Jeszcze raz proszę przedstawicieli Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej o podanie dodatkowych kandydatów na listę wyborczą.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Halo, czy koledzy lub koleżanki z Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej…

Proszę bardzo, mikrofon dwanaście. To jest przedstawiciel tej grupy delegatów, tak?

WIESŁAW ŚWIĄTKIEWICZ[22]

Świątkiewicz, Kujawy, Ziemia Dobrzyńska. Wysuwamy tylko jednego kandydata [głosy z sali: dlaczego?]. Dlatego że nikt inny nie wyraził zgody na kandydowanie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Co w tej sytuacji Komisja Mandatowo-Wyborcza postanawia?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

W tej sytuacji Komisja Mandatowo-Wyborcza zwraca się do delegatów zjazdu o uznanie listy Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest to formalny wniosek. Sytuacja jest następująca. Jest pięciu delegatów na zjeździe, wybrali jednego, czterech pozostałych nie wyraża zgody na kandydowanie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

No, jeden, jeden z nich, to jest przewodniczący zarządu regionalnego, który wchodzi do Komisji Krajowej z urzędu…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Nie mają z czego wybierać.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Drugą osobą jest wiceprzewodniczący, który nie chce być członkiem Komisji Krajowej, ponieważ wystarczy, że przewodniczący będzie poza terenem regionu, a wiceprzewodniczący musi tam pełnić funkcję, jaka do niego należy. No, dwie pozostałe osoby nie wyrażają zgody, absolutnie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jak widać, koleżanka przedstawiła istotne powody dodatkowe, tak bym powiedział, i w tej chwili jest to wniosek formalny Komisji Mandatowo-Wyborczej o przyjęcie wyjątkowo tej jednej listy, w takim stanie. Czy ktoś ma sprzeciw wobec takiego wniosku? Tutaj nie ma co…

Jedynka, proszę bardzo.

HENRYK JARZĄBEK[23]

Jarząbek, Pomorze Zachodnie. Uważam, że nie możemy łamać przyjętej przez nas ordynacji i stwarzać precedensu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dobrze. Ale czy kolega ma konstruktywną propozycję?

HENRYK JARZĄBEK

Po prostu proponuję, że jeżeli nie ma drugiego kandydata, wobec tego rozumiem, że region rezygnuje z wystawienia własnej listy [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, Komisja Mandatowo-Wyborcza. To był głos po prostu przeciwny.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tym niemniej proszę o przegłosowanie wniosku Komisji Mandatowo-Wyborczej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeśli wniosek Komisji Mandatowo-Wyborczej upadnie, to w tym momencie będziemy prosili Komisję Mandatowo-Wyborczą o stawianie dalszych wniosków. Kto jest za przyjęciem wniosku Komisji Mandatowo-Wyborczej o uwzględnienie? To jest Kujawy i Ziemia Dobrzyńska. Jeszcze raz, proszę bardzo, wyjaśnienie kolegi.

STANISŁAW GAWROŃSKI[24]

Gawroński, Kujawy i Ziemia Dobrzyńska. Proszę państwa, jeśli naprawdę na tym zależy, to ja czy koleżanka możemy się na listę wpisać, ale my uznajemy absolutnie, że jedynie kolega powinien wejść – nadaje się i wybitnie się nadaje do Komisji Krajowej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o nieprowadzenie kampanii wyborczej.

STANISŁAW GAWROŃSKI

Tak, tak. Ja mogę się wpisać na listę i wyjdę do mikrofonu podczas prezentacji, powiem „dziękuję, ja po prostu wpisałem się, bo musiałem”. Czy o to chodzi? Bo musiałem się wpisać?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja rozumiem, że to było dodatkowe wyjaśnienie sytuacji i w takim razie proszę o głosowanie wniosku Komisji Mandatowo-Wyborczej.

Proszę jeszcze raz o powtórzenie wniosku pierwotnie sformułowanego. Pani Danusiu, proszę o powtórzenie wniosku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już. Już. Proszę o przegłosowanie wniosku Komisji Mandatowej o uznanie listy szczątkowej Regionu Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej z jednym kandydatem na jedno miejsce mandatowe.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę przeprowadzić głosowanie jeszcze raz. Musimy liczyć.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę bardzo, powtarzamy głosowanie i będziemy liczyli w sektorach. Kto jest za wnioskiem Komisji Mandatowo-Wyborczej? Proszę bardzo, jeszcze raz podnosimy mandaty.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wyniki: sektor pierwszy – 21, drugi – 19, trzeci – 21, czwarty – 26, piąty – 18, szósty – 5, siódmy – 21, ósmy – 14, dziewiąty – 8, dziesiąty – 21, jedenasty – 21, dwunasty – 18, trzynasty – 22, czternasty – 10, piętnasty – 32, szesnasty – 27, siedemnasty – 14 i osiemnasty – 5.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest przeciwny? Będziemy liczyli głosy przeciwne. Proszę państwa, są jeszcze osoby wstrzymujące się, ale apelujemy o zdecydowaną… Przepraszam. Przepraszam bardzo, pomyliłem się, przepraszam, przestrzał…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podawać wyniki: sektor pierwszy – 22, drugi – 5, trzeci – 6, czwarty – 10, piąty – 12, szósty – 15. Ile? 16? 16. Szósty – 16, siódmy – 17, ósmy – 15, dziewiąty – 25, dziesiąty – 6, jedenasty – 9, dwunasty – 14, trzynasty – 12, czternasty – 5, piętnasty – 2, szesnasty – 5, siedemnasty – 1, sektor osiemnasty – 14.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o sumowanie wyników i podanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki. Za wnioskiem Komisji Mandatowo-Wyborczej o uznaniu listy kandydatów Ziemi Dobrzyńsko-Kujawskiej głosowało 323 delegatów. Przeciw 196. Wniosek został przyjęty [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę bardzo o dalszą część informacji Komisji Mandatowo-Wyborczej.

[PROPOZYCJA KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ FORMY PREZENTACJI KANDYDATÓW DO KK I KRAJOWEJ KOMISJI REWIZYJNEJ]

[PD 1kzd_2t_041_19811001 – 21 minut 59 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję bardzo. W związku z tym zostaje wpisane na listę kandydatów.

Teraz, proszę państwa, chcieliśmy państwa zapoznać z formą prezentacji kandydatów na przewodniczącego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę bardzo o spokój na sali. Komisja Mandatowo-Wyborcza chce zaprezentować formę – tę formę musimy przyjąć. Proszę bardzo o skupienie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisja Mandatowa, po licznych konsultacjach w regionach, stawia wniosek o przyjęcie następującej procedury prezentacji kandydatów na przewodniczącego związku. Pierwszy punkt – każdy kandydat otrzymuje dziesięć minut czasu na prezentację swojego programu. Ze względu na konieczność zachowania identycznych warunków dla każdego kandydata, czas ten nie może być pod żadnym warunkiem przedłużany, dla żadnego z kandydatów.

I druga sprawa – po prezentacji programu wszystkich kandydatów na przewodniczącego przewidujemy dla każdego kandydata 15 minut czasu na zadawanie pytań. Pytania te przyjmowane są jedynie na piśmie i można je składać w sekretariacie prezydium zjazdu, tu, z prawej strony, na oddzielnych kartkach do każdego z kandydatów. Będą one losowane i po upływie 15 minut przerywa się zadawanie dalszych pytań kandydatowi.

Prosiłabym prezydium zjazdu o przegłosowanie tego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja jeszcze raz poprosiłbym o odczytanie…

Proszę bardzo, są jakieś uwagi do tego, tak? Kto jest… Szóstka.

RYSZARD HELAK

Już? Ryszard Helak, Region Bydgoszcz. Uważam, że sprawa wyborów przewodniczącego jest zbyt poważną sprawą, aby przynajmniej w kwestii zadawania pytań ograniczać czas do 15 min. Uważam, że co najmniej pół godziny [oklaski]. Co najmniej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja bym prosił, żeby merytorycznie wyniki… Czy państwo proponują w tym momencie otworzenie… Ja stawiam, praktycznie biorąc, wniosek było to, jak przewodnicząca Komisji Uchwał i Wniosków mówi, konsultowane z szeregiem osób, z przewodniczącymi zespołów grup regionalnych. W związku z tym każdy może mieć szereg propozycji.

Czy państwo uważacie, że należy w tym momencie podjąć dyskusję na ten temat? Kto jest za podjęciem dyskusji? Dziękuję. Kto jest przeciwny podejmowaniu dyskusji na ten temat? Dziękuję.

Proszę państwa, w takim razie proponuję jeszcze raz ponowne przeczytanie proponowanych rozwiązań przez koleżankę z Komisji Uchwał i Wniosków i będziemy głosowali.

Proszę bardzo. Proszę bardzo, jest jakiś projekt przeciwny? Proszę bardzo, jedynka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jest kontrprojekt.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chodzi tylko o to, żeby zadawanie pytań nie odbywało się na piśmie, tylko bezpośrednio z mikrofonów [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o wyjaśnienie Komisję Uchwał i Wniosków, dlaczego przyjęto taką procedurę. Proszę o wyjaśnienie po prostu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisję Mandatową, Mandatowo-Wyborczą.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Mandatowo-Wyborczą, przepraszam.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, przyjęliśmy tę propozycję chociażby z tego względu, że znają państwo kandydatury już od godz. 13.00 dnia dzisiejszego. Można było pytania sobie przygotować. Natomiast jeśli one będą zadawane przy mikrofonach, trudno będzie ustrzec się jakiegoś bałaganu i niepokoju na sali, dlatego że przy każdym mikrofonie zjawi się kilkanaście osób i nie wiem, czy prezydium zjazdu poradzi sobie z tymi wszystkimi sprawami. Ale decyzja zależy od państwa. Proszę bardzo, proszę przedstawić i przegłosować taki wniosek, jaki państwo uważają za słuszny.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja jeszcze wyjaśniam w imieniu prowadzących obrady, dodatkowe wyjaśnienie, po wyjaśnieniach koleżanki, że chcieliśmy prowadzić ten akapit możliwie w sposób bezstronny. To znaczy się, żeby nie było, na przykład, że kolejność zgłoszenia w tym wypadku może być istotna. Możemy się spodziewać stu pytań czy więcej. W tym wypadku pierwsi, którzy dorwą się, w cudzysłowie, do mikrofonu, będą mieli handicap w stosunku do tych, którzy akurat byli dalej od tego mikrofonu. Stąd proponowany system, to jest przyjęcie kartek i losowanie przez harcerkę kolejności zadawanych pytań. Taka była propozycja [oklaski].

Proszę państwa, ja proponuję w tym momencie znowu zapytać państwa, czy wracamy do dyskusji nad tym tematem. Kto jest za powrotem do dyskusji tej? To znaczy się nad formą zadawania pytań. Kto jest za powrotem do dyskusji nad formą zadawanych pytań? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę państwa, w takim razie proponuję odczytanie ponowne i głosowanie końcowe.

Proszę pana, jeżeli pan ma wniosek formalny, to proszę normalną metodą składać wnioski w tej chwili. Pełen rytuał stosujemy. Proszę nie przeszkadzać sali.

Proszę bardzo, proszę o odczytanie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak? Proszę bardzo. Dziesięć minut otrzymuje każdy kandydat na prezentację swojego programu. Ze względu na konieczność zachowania identycznych warunków dla wszystkich kandydatów, czas ten nie będzie mógł być przedłużany przez państwa. I druga sprawa – przewidujemy 15 minut na zadawanie pytań kandydatowi, z tym że pytania prosimy składać na piśmie. Cały czas są przyjmowane przez sekretariat prezydium. Pytania na piśmie, z zaznaczeniem, do którego z kandydatów jest to pytanie kierowane. Pytania będą losowane przez harcerkę. Po upływie 15 minut zostanie przerwane zadawanie pytań.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, znów jest kilka osób przy mikrofonach. Czy państwo – zadaję po raz ostatni pytanie – czy państwo życzą sobie podjęcia dalszej dyskusji nad tym tematem? Nie? Kto jest za ewentualnym powrotem… Chciałbym, żeby był spokój na sali, bardzo proszę. Ja jeszcze raz zagłosuję to… Uważam, że trzeba mieć pełną jasność w tym względzie, żeby sprawa prezentacji kandydatów nie budziła żadnych wątpliwości.

W związku z tym pytam jeszcze raz: czy państwo uważacie, że należy wrócić do dyskusji nad proponowanym, przedstawionym przez Komisję Mandatowo-Wyborczą, trybem? Kto jest za powrotem do tej dyskusji? Dziękuję. Kto jest przeciwko powrotowi? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więcej delegatów jest przeciw dalszej dyskusji.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W takim razie głosujemy. Tak? Proszę bardzo, w tej chwili już leci głosowanie. Odrzuciliśmy te wszystkie koncepcje.

Jeżeli pytanie wyjaśniające, to proszę bardzo. Dwójka… Piątka. Pytanie, proszę. Pytanie, żeby była pełna jasność. Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Mam pytanie do Komisji Mandatowo-Wyborczej: czy pytania będą anonimowe? Bo jestem za tym, żeby pytania były podpisane nazwiskiem i mandatem delegata [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Oczywiście. Proszę o odpowiedź. I w tym momencie głosujemy już. Proszę o odpowiedź.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Oczywiście pytania powinny być podpisane. Muszą być podpisane. Nie ma pytań tajnych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

To w takim razie przystępujemy do głosowania już w tej chwili. Czy są jeszcze pytania tylko? Pytania, proszę bardzo, jeżeli to jest niezrozumiałe.

Proszę bardzo, jedynka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jeżeli mamy głosować, to musimy wiedzieć na co. W związku z tym dwie alternatywy: jedna – składamy na piśmie, druga – zadajemy z mikrofonów. I wtedy będzie pełna jasność, za czym głosujemy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dobrze. Inaczej mówiąc, jeżeli będzie przegłosowany na „tak” projekt „na piśmie”, to w tym wypadku automatycznie ten drugi odpada; to jest ten sam tryb postępowania. Czy są jeszcze pytania? Nie dyskusja, tylko pytania.

Piątka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Czy będziemy głosować za tym, żeby kandydat miał zadawane pytania przez 15, czy przez 30 minut?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Aha, to jest istotne pytanie.

Proszę państwa, sprawa czasu. Jeszcze może przed przystępowaniem do trybu to jest sprawa czasu istotna. Kto z państwa jest za zadawaniem pytań w ciągu 15 minut? Kto jest za 15 minutami? Dziękuję. Kto jest za zadawaniem pytań przez 30 minut? [oklaski]. Dziękuję bardzo. To byłoby istotne wyjaśnienie. Proponuję poprawkę.

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało za tym, żeby pytania zadawać przez 30 minut.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czyli z tą poprawką w tej chwili mamy tekst przyjmowany pod głosowanie już.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak, już poprawiłam na 30 minut zadawanie pytań.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czy są jeszcze jakieś pytania? Bo, proszę państwa, tryb już w tej chwili jest domknięty chyba.

Siódemka, proszę.

NORBERT WŁOSEK (?)

Mój mandat 095. Ja bym chciał wyjaśnić jedną sprawę. Tu przecież nie chodzi o to, ile będziemy mówić, bo jeden może w ciągu 15 minut odpowiedzieć na [niesłyszalne] pytań…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę kolegi, miało być tylko pytanie.

NORBERT WŁOSEK (?)

…natomiast drugi może odpowiedzieć, w zależności od szybkości odpowiedzi i pytania, na 40 pytań. Wobec tego…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, miało być tylko zadane pytanie. Odbieram koledze głos.

NORBERT WŁOSEK (?)

To wobec tego się pytam, czy, chwileczkę, no pozwólcie skończyć… Ja się pytam, ja po prostu mam taką propozycję, ażeby ustalić liczbę pytań i na tym skończyć, a nie ograniczać czasem, i wtedy mają wszyscy jednakowe szanse. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. To jest też forma… Proszę bardzo, w tej chwili już była… Sprawa czasu i dyskusji dalszej była przegłosowana, mogą być tylko pytania zadawane do tego trybu i nic więcej. Czy ktoś czegoś nie rozumie? Mają być tylko pytania.

Proszę bardzo, dziewiątka. Jest pytanie, tak? Proszę bardzo, dziewiąty mikrofon.

PIOTR CZARTOŁOMNY

Piotr Czartołomny, Wielkopolska. Uważam, że sposób prowadzenia tematu przez prezydium postawiło zjazd przed fałszywą alternatywą. To nie jest jedyne rozwiązanie tego problemu – 15 czy 30 minut. Może być na przykład takie rozwiązanie – 15 minut i dalsze pytania po opowiedzeniu się zjazdu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, proszę o wyjaśnienie Komisji Mandatowo-Wyborczej tego pytania. Proszę państwa, ja uważam, że w tej chwili kolega przemycił dyskusję, mówiąc szczerze, w tym momencie. To nie było zadane pytanie. Czy ktoś ma pytanie?

Proszę bardzo. Dwunastka, proszę bardzo. Dwunastka.

BOGUSŁAW GRUSZCZYŃSKI

Bogusław Gruszczyński, Region Gorzów Wielkopolski. Chciałbym złożyć wyjaśnienie, jako przewodniczący regionalnego zespołu delegatów, że wbrew sugestiom koleżanki z Komisji Mandatowej, nie była przeprowadzana konsultacja z kierownikami zespołów. Po prostu przedstawiono nam tylko taki swój pogląd. Natomiast konsultacji nie było. Chciałbym również zwrócić uwagę koledze prowadzącemu w tej chwili obrady, że wynik głosowania w kwestii poprzedniej, to znaczy nad czasem udzielania przez kandydatów odpowiedzi, ujawnił, że jednak jest to sprawa do dyskusji na sali. Tak że prosiłbym o uwzględnienie tej sprawy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, kolego, sala głosowała. Wynik głosowania był oczywisty.

BOGUSŁAW GRUSZCZYŃSKI

Była to wyraźna sugestia kolegi przewodniczącego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, ósemka.

JERZY LASOCKI

15024, Jerzy Lasocki, Małopolska. Ponieważ wolno mi zadać pytania, wobec tego zadaję pierwsze pytanie: do jakiej urny będą wrzucane pytania? Pytanie drugie: jaka będzie komisja pilnująca urny? Pytanie trzecie: kto będzie ciągnęli w jakiej kontroli, bo pan przewodniczący zapędza salę w ciemny róg. Dziękuję [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy ja mogę?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o odpowiedź Komisję Mandatowo-Wyborczą.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, jeżeli państwo będą sobie życzyli, to naturalnie możemy po kilka godzin zadawać pytanie kandydatom na przewodniczącego. Oczywiście możecie to państwo przegłosować. Jednakże przecież jesteśmy wszyscy zobligowani czasem trwania naszego zjazdu. Przed nami jeszcze kilkaset kandydatur do Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej. Kiedy tamci będą mogli się zaprezentować? Kiedy przeprowadzimy wybory i dalszą dyskusję nad naszym programem? Proszę bardzo, zastanówcie się państwo i…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, jeśli można, to trójka, proszę bardzo. Pytanie, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Czy czas przeznaczony na wypowiedź własną, czyli na prezentację programu, można zamienić na czas na zadawanie pytań.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, odpowiedź na pytanie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Naturalnie, jeżeli kandydat będzie sobie tego życzył, może zamienić. Jest to jego własny czas.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za odpowiedź na pytanie.

Jeszcze dziewiątka, proszę bardzo. Dziewiątka, proszę bardzo. Dziewiątka.

LECH BIEGALSKI[25]

Lech Biegalski, Pojezierze. Ja mam jedno techniczne pytanie: jaką drogą będą szły pytania od pytającego do zadającego pytanie już tutaj? To znaczy czy będą szły przez sekretariat, czy bezpośrednio do puli pytań?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Może ja odpowiem.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Oczywiście, Komisja Mandatowa.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Bezpośrednio będą odczytywane przez członka Komisji Mandatowo-Wyborczej – tutaj, na tym podwyższeniu będą te osoby stały obok kandydata i odczytywały w miarę szybko tekst pytania i odpowiedź. Pytanie, odpowiedź, pytanie, odpowiedź. Przez 30 czy 15 minut, w zależności od tego, jak państwo…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja widzę, że już praktycznie biorąc, pytania się wyczerpały. Czy koledzy mają pytania nadal? Tak?

Szóstka, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Frapuje mnie bardzo sprawa, w jakiej kolejności będą kandydaci się prezentować. Według listy uważam alfabetycznej jest niesprawiedliwie, bo stwarza się pewne preferencje, według składania kandydatur na listę do Komisji Wyborczej niesprawiedliwie. Uważam, że powinno się po prostu powinni losować. I powinniśmy to przegłosować [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Mandatowo-Wyborczą.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Uwaga jest słuszna, ponieważ rzeczywiście lista, która jest ułożona alfabetycznie, nie odpowiada faktom, w jakich były składane kandydatury, bo wiele list złożono na Lecha Wałęsę, natomiast jedna lista jest złożona na pana Andrzeja Gwiazdę, druga w kolejności była złożona na pana Jurczyka Mariana, trzecia na Andrzeja Gwiazdę i czwarta na Jana Rulewskiego. Jednakże na wszystkich listach wyborczych zachowujemy porządek alfabetyczny. Jeśli państwo sobie życzą, kolejność prezentacji kandydatów będzie losowana [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosuję w takim razie sprawę losowania w tej chwili. Czy kolejność kandydatów przy prezentacji ma być losowana? Kto jest za losowaniem kolejności kandydatów? [oklaski]. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, aby losować.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

A więc mamy pewną poprawkę tego jeszcze. Czy jest pytanie jeszcze?

Siódemka. Chyba ostatnie już nareszcie pytanie. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja mam pytanie czysto teoretyczne, żeby przewodnicząca Komisji wyjaśniła taką wątpliwość – w przypadku, jeśli dla kandydata braknie pytań pisemnych, czy będzie inna forma pytań dopuszczona, czy nie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak, przypuszczam, że tak. Czas będzie ten sam, więc będą dopuszczone pytania z sali w tej sytuacji.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, nie mamy więcej pytań. Ja jeszcze raz poproszę o odczytanie ponowne tekstu i przegłosujemy ostateczną wersję. Nie mamy pytań, na szczęście. Proszę bardzo.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czytam tekst: „Każdy kandydat otrzymuje 10 minut czasu na prezentację swego programu. Ze względu na konieczność zachowania identycznych warunków dla każdego kandydata, czas ten nie może być przedłużony. Po prezentacji programów wszystkich kandydatów na przewodniczącego przewidujemy dla każdego kandydata 30 minut czasu na zadawanie pytań. Pytania te przyjmowane są na piśmie i można je składać w sekretariacie zjazdu. Będą na kartkach i dla każdego z kandydatów osobno. Będą one losowane i po upływie 30 minut przerywa się zadawanie pytań kandydatowi”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zwracam uwagę również, że był tam jeszcze jeden zapis, a mianowicie „niewykorzystanie czasu na prezentację zwiększa o taką samą liczbę minut czas na zadawanie pytań”.

Proszę o uzupełnienie tego tekstu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak. Już. „Niewykorzystanie czasu na prezentację zwiększa limit czasu na zadawanie pytań”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak. I z tą dodatkową, która była poprzednio przegłosowana. Kto jest za przyjęciem tego systemu? Proszę bardzo. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przyjęciem tego systemu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Wiemy, jak będzie prowadzona prezentacja.

Proszę bardzo o dalszy ciąg. Tak?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze Komisja Mandatowa chciałaby prosić w związku z tym prezydium zjazdu, aby prezentacja kandydatów na przewodniczącego mogła odbyć się już w dniu dzisiejszym. Listy wyborcze na przewodniczącego są gotowe, jednakże wkradł się tam pewien błąd i należy je poprawić. Będą one wydawane w czasie przerwy w obradach, na tej sesji popołudniowej. Dziękuję, to wszystko, co chciałam…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Moment. To ja może od razu przegłosuję ten wniosek koleżanki, że jeżeli tak, to po kolacji. Rozumiem, że netto na kolację będziemy mieli półtorej godziny, tak od momentu zakończenia obrad. I wtedy, i wtedy, po kolacji, odbędzie się prezentacja kandydatów. Kto z koleżanek i kolegów jest za obradowaniem dzisiaj w godzinach wieczorno-nocnych? Dziękuję bardzo [oklaski]. Kto jest przeciwny?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Nie ma!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, abyśmy dzisiaj po kolacji kontynuowali obrady.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Ten akapit mamy przyjęty.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję bardzo.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z wyjaśnieniem wielu problemów, zarządzam 15 minut przerwy.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Przepraszam państwa bardzo, jeszcze tylko krótka sprawa. Prezydium zjazdu wyraża ubolewanie z powodu niewłaściwego potraktowania przez ekipę porządkową zjazdu przedstawicieli telewizji francuskiej podczas przemówienia pana André Bergeron, sekretarza generalnego Force Ouvrière.

[Przerwa]

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Kategorycznie proszę o zajęcie miejsc na sali.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ – SEKCJA II]

[PD 1kzd_2t_041_19811001 – 46 minut 17 sekund]

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Kolega Julian Pawlak[26] z Małopolski.

Proszę bardzo.

JULIAN PAWLAK

Proszę państwa, ja chciałem ustosunkować się do tezy pierwszej, a w niej do konkretnego zapisu. Cytuję ten zapis: „Wiele zadań torujących drogę reformie i przełamujących opór aparatu władzy wykonać muszą same załogi. Reforma zostanie zrealizowana z powodzeniem tylko wtedy, gdy będzie masowym ruchem załóg” – to jest koniec cytatu. Nie ma tu ani słowa na ten temat, jaką rolę ma związek do spełnienia, aby ta reforma była rzeczywiście masowym ruchem załóg. Ponieważ ja obawiam się, że sprawy samorządów rozpatrywane są głównie z pozycji dużych zakładów.

Chciałem przedstawić, jak to wygląda od strony małych zakładów, zwłaszcza zakładów usytuowanych w terenie poza dużymi ośrodkami. Nie czarujmy się, zainteresowanie ideą samorządów w małych i średnich zakładach – mam tu na myśli zakłady rzędu kilkuset, powiedzmy do 2000 pracowników – jest znikome. Znam dobrze te problemy, gdyż reprezentuję okręg, gdzie tylko takie zakłady występują. Znając od podszewki proces tworzenia samorządu w małych zakładach, mogę z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że w zdecydowanej większości tych zakładów obecnie tworzone samorządy będą bardzo słabe. Nie stworzy samorządu jeden czy dwóch entuzjastów, jeśli tacy się znajdą. Musi to być autentyczna inicjatywa załogi. A ludzi tym zainteresowanych jest bardzo mało. Nie pchają się znów tak bardzo do rządzenia zakładem. Trzeba tu też odróżnić oczywiście ludzi z pewnymi ambicjami od ludzi autentycznie zaangażowanych.

Musimy też mieć na uwadze jeszcze jedną sprawę, że większość ludzi aktywnych zaangażowana jest w tej chwili w pracę związkową. W małym przedsiębiorstwie naprawdę w tej chwili trudno będzie wyłonić taką kompetentną grupę ludzi, której można powierzyć będzie zarządzanie. A przecież zadania samorządu nie sprowadzają się tylko do powoływania i odwoływania dyrektorów.

Dlatego uważam, że przyjęte w tej chwili przez Sejm projekty ustaw o samorządzie i przedsiębiorstwie państwowym w obecnej sytuacji są właściwie na miarę możliwości tych załóg. Nie znam problemów dużych zakładów, trudno mi powiedzieć.

Jeżeli w tej sytuacji, jeżeli my jako związek chcemy pomóc ruchowi samorządowemu, a właściwie taki obowiązek w tej chwili mamy w tej sytuacji gospodarczej, to możemy pomóc nie samymi deklaracjami, ale przede wszystkim przez szeroką informację, udzielanie porad organizacyjnych i prawnych. Ludzie właśnie od „Solidarności” tego oczekują. Już w tej chwili. Uważam, że w tym względzie właśnie zjazd powinien wypracować taktykę działania. Jeżeli pomożemy tym samorządom teraz, to za rok z większą siłą będziemy mogli występować o nowelizację tych ustaw.

Następna sprawa też wiąże się z samorządami. Otóż w sprawach wyegzekwowania odpowiednich ustaw wykonawczych do ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie. Na ten temat ja tu nie będę mówił, ponieważ bardzo dobrze to przedstawił już kolega Helebrandt z Dolnego Śląska. Chciałem tylko na jedną sprawę zwrócić tu uwagę, mianowicie w sprawie swobody zawierania umów eksportowo-importowych i prawa do dysponowania przez przedsiębiorstwo częścią dewiz, osiągniętych z zysku ze sprzedaży eksportowej. Chyba nie muszę tutaj udowadniać, jak ważna to jest sprawa dla przedsiębiorstw. Dla wielu przedsiębiorstw jest to sprawa w tej chwili być albo nie być. I obawiam się, że już tu będzie bardzo trudna sprawa do wygrania, gdyż władza nie będzie chciała pozwolić na odebranie sobie pełnego prawa do dysponowania środkami dewizowymi. Ponieważ ta sprawa jest umieszczona w projekcie Sieci, więc uważam, że projekt Sieci powinien być przyjęty jako dokument zjazdowy, projekt kompleksowej reformy społeczno-gospodarczej. Oczywiście po wprowadzeniu już pewnych skorygowań związanych z tym, że już są przyjęte przez Sejm projekty ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie. I ten projekt, i stanowisko Sieci powinno być egzekwowane od władz.

Ja może tyle. Jeszcze na zakończenie chciałem zauważyć, że dokument programowy – bo to, co dostaliśmy w tej chwili, to nie jest właściwie żaden dokument – powinien być dokumentem przejrzystym i uporządkowanym. I dlatego proponuję, aby w każdym temacie rozdzielone zostały następujące sprawy: po pierwsze, problemy do załatwienia przez związek; po drugie, inicjatywy, które związek będzie wspierał i wspomagał swoją siłą i autorytetem; i po trzecie: problemy i postulaty pod adresem administracji i władz, które związek będzie pilotował i egzekwował ich realizację. Dziękuję za uwagę.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Prosimy kolegę Andrzeja Węgrzyna z Wielkopolski Południowej, natomiast przygotuje się kolega Leopold Stawecki[27] z Białegostoku.

ANDRZEJ WĘGRZYN

Panie przewodniczący, szanowni państwo, okazuje się, że niełatwo jest zabierać głos w sprawach ochrony zdrowia, gdyż ze względu na ogromną ilość problemów w tej dziedzinie, jak i jeszcze większą ilość spraw niezałatwionych, wypowiedzi zamieniają się albo w długie referaty, albo są hasłowe i fragmentaryczne.

Trzeba przypomnieć, że poza uzyskaniem szeregu budynków na cele służby zdrowia, żaden z postulatów w tej dziedzinie nie został do tej pory spełniony. Stwierdzenie w tezach programowych o szczególnym priorytecie ochrony zdrowia nie ma odbicia ani w treści tez, ani też w dotychczasowych wysiłkach Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Nie siląc się na szersze rozważania, pragnę zaproponować tylko trzy zmiany w treści tez, jednak moim zdaniem bardzo istotne.

Po pierwsze, dodać w tezie 14 punkt 7, o treści: „Konieczne są działania zapobiegające zdrowotnym skutkom przewlekłego niedostatku, jak niektóre choroby z niedoboru, głodu utajonego, przewlekłych stresów i gruźlicy”. Chciałbym króciutko uzasadnić. Panu Rakowskiemu wydaje się, że nie ma w Polsce głodu. Jednak nie, mija się z prawdą, nie po raz pierwszy zresztą. Głód w Polsce jest. Głód utajony, o tyle groźniejszy, że jak głód ostry po przejściu okresu głodowego ustępuje bez najczęściej większych skutków, tak głód utajony, zwłaszcza u młodzieży i dzieci, może pozostawiać skutki trwałe, przenoszące się na pokolenia. Głód utajony jest problemem, zaczyna być problemem i przedmiotem badań w klinikach uniwersyteckich. Problem jest naprawdę wielki.

Szczególne podkreślenie należy się niebezpieczeństwu gruźlicy. Wszystkie okresy dziejowe przechodzące w przewlekłym niedostatku odbijają się wzrostem zachorowań gruźlicy i to grozi, i to już się zarysowuje w kraju. W dodatku pragnę przypomnieć, że praktycznie zaniechano w Polsce profilaktycznych badań radiofotograficznych, ze względu na brak sprzętu i materiałów. Wiele bardzo wielkich zakładów pracy ma pracowników już od lat nieprześwietlanych, co grozi brakiem kontroli nad szerzeniem się gruźlicy i możemy zacząć działania zbyt późno.

Proponuję zmienić punkt 5 tezy 14. Po zdaniu przewodnim: „Związek stoi na stanowisku, iż dla właściwej pracy ochrony zdrowia niezbędne jest” nadać mu treść: „przywrócenie właściwej rangi zawodowi pracownika służby zdrowia przez zrównanie płac tej branży z płacami odpowiednich pracowników przemysłu, przez powiązanie płac z ilością i jakością świadczonych usług, jak również przez reaktywowanie Izb Lekarskich”.

Jak można mówić o randze zawodu, skoro uposażenia tych pracowników stoją na przedostatnim miejscu wśród wszystkich pracowników w Polsce, a w stosunku do proponowanego kodyfikatora płac Krajowej Komisji Porozumiewawczej są przeszło dwukrotnie niższe?

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo, czas minął.

ANDRZEJ WĘGRZYN

Jeszcze tylko jedną chciałem… Jeśli można prosić?

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Czy sala wyraża zgodę na kontynuowanie wypowiedzi? Proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo.

ANDRZEJ WĘGRZYN

W tezie 12 pkt 7 proponuję wnieść treść, wprowadzić pkt 7 o treści: „Usprawnienia funkcji Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia przez powierzenie ich grupom wysoko kwalifikowanych specjalistów poza strukturą ZUS-u”.

Wszyscy zdajemy sobie sprawę, jak ciężką drogę przechodzą zmęczeni, spracowani ludzie, zanim osiągną efekt w postaci przyznania im grupy inwalidzkiej i renty. W dodatku zawsze czują się intruzami na KIZ-ach i bywają niewłaściwie traktowani. Jest faktem, że KIZ-y jako Komisje ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, jako organa ZUS-u bronią interesów ZUS-u, a nie interesów pracowników, dlatego oddzielenie tych komisji od ZUS-u wydaje mi się sprawą rzeczywiście istotną.

Wreszcie pragnę poruszyć sprawę olbrzymiej wagi, moim zdaniem, choć dotyczy stosunkowo niewielkiej liczby ludzi – naprawić krzywdę weteranom walk 1939 r. w okresie walk, z okresu walk, poszkodowanych w walkach z wojskiem radzieckim [oklaski]. Ludzie ci, ranieni w czasie tych walk, są pozbawieni praw kombatanckich, nie mają załatwionych praw inwalidy wojennego i nie otrzymują renty, dopóki nie zgodzą się na wymuszone zeznania, że zostali ranieni przez Niemców. Takich przypadków spotyka się sporo i pragnę zaproponować zjazdowi uchwalenie uchwały w tej sprawie, w celu obrony tych bohaterów walk. Dziękuję [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski]. Dziękuję Panu bardzo.

Proszę o zabranie głosu kolegę Leopolda Sławeckiego z Białegostoku. Natomiast po nim wystąpi doc. Stefan Kurowski jako ekspert.

LEOPOLD STAWECKI

Panie i Panowie delegaci, posiłkując się dyspozycją punktu 1 art. 8 konstytucji mówiącego, że prawa w PRL są wyrazem interesów i woli ludzi, pragnę przedłożyć sprawę nadmiernego uprzywilejowania uchwaloną przez Sejm ustawą z dnia 31 lipca 81 r. tzw. osób zajmujących

[Brak fragmentu nagrania]

[AAN, BP URM, 222/437:

kierownicze stanowiska w aparacie partyjno-administracyjnym, obejmującą grupę osób rzędu 5000. Rozpocznę]

od wniosków. Proponuję wyrażenie przez zjazd dezaprobaty dla ustawy sejmowej z dnia 31 lipca 1981 r. o zmianie ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, opublikowanej w Dzienniku Ustaw nr 20 poz. 100, jako preferującej prominentów istniejącego od 36 lat reżimu partyjno-rządowego, winnego katastrofy gospodarczej i kryzysu społecznego kraju.

Drugie – proponuję uwzględnienie w programie działań związku w części „prawa obywatelskie i praworządność” wystąpienia do prezydium Sejmu z żądaniem rewizji wyżej powołanej ustawy, a przede wszystkim o anulowanie dyspozycji zawartej w art. 2 ustępie 2 i art. 21a.

Ponadto proponuję rozpoczęcie przez związek w trybie przyśpieszonym stosownych starań, zmierzających do wprowadzenia jednolitej ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, bez preferowania weteranów odnowy z lat 1956, [19]70, [19]76 i [19]80, zasiadających na kierowniczych stanowiskach w partii i administracji też właściwie partyjnej. Jednocześnie proponuję energiczne i uporczywe domaganie się dla naszego związku prawa inicjatywy ustawodawczej.

Wyżej przedstawione propozycje popróbuję uzasadnić w sposób następujący: ustawą z dnia 31 lipca 1981 r. w sprawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym wprowadzono zmiany do istniejącej już ustawy z 23 stycznia [19]69 r., dopisując nowy art. 21, który dotyczy osób na kierowniczych stanowiskach. Osoby te nabywają prawa emerytalne po osiągnięciu 60 lat mężczyzna i 55 kobieta, gdy posiadają zatrudnienie: mężczyzna co najmniej 25 lat, kobieta – 20 lat, w tym 5 lat na kierowniczym stanowisku. Emerytura osobom tym przysługuje również bez względu na wiek, gdy posiadają co najmniej 30 lat pracy, w tym 8 na kierowniczych stanowiskach, w przypadkach odwołania ich ze stanowiska, po prostu wyrzucenia.

Osoby na kierowniczych stanowiskach to są osoby, poczynając od przewodniczącego Rady Państwa i jego aparatu, poprzez rząd, Sejm, ministerstwa i wszelkiego rodzaju komitety, aż do prezydenta miasta wojewódzkiego włącznie. Emerytura i renta tych osób wzrasta o 1,5 proc. za każdy rok pracy na kierowniczym stanowisku, czyli praktycznie do 45 proc.

Wspomniana ustawa uchyliła dekret z 5 października [19]72 r. o zaopatrzeniu emerytalnym osób zajmujących kierownicze stanowiska polityczne i państwowe oraz członków ich rodzin, a wprowadziła art. 2 ust. 2 tej ustawy, mowa o ustawie z lipca [19]81, która mówi, że osoby, którym przyznano emeryturę lub rentę na podstawie dekretu, zachowują prawo dotychczasowej wysokości przyznanych im świadczeń według przepisów niniejszej ustawy. Nadmieniam, że przepisy ustawy obecnej są korzystniejsze od uchwalonego dekretu, gdyż przewidują prawo do emerytury w przypadku odwołania ze stanowiska. Dekret zaś przyznawał prawo wówczas, gdy osoba zwalniała się na własną prośbę. Teraz to jest jasne, dlaczego wszyscy skompromitowani prominenci odchodzili ze stanowisk na własną prośbę. Celem większego uhonorowania budowniczych Polski willowej, określenie kierowniczych stanowisk w PZPR i stronnictwach politycznych Sejm powierzył Radzie Państwa, na wniosek partii i tych stronnictw.

Coraz częściej nowe akty prawne wyraźnie zmierzają do zachowania stanu sprzed sierpnia 1980 i mają charakter pozornej tylko odnowy i demokratyzacji prawa. Dzieje się to tak między innymi i dlatego, że monopol na prawo inicjatywy ustawodawczej ma rząd, a nie ma chyba dającej się do określenia granicy, gdzie się kończy rola partii, a zaczyna się rząd. Tak też się i stało w przypadku prominentów z ekip rządzących, które przez całe dziesięciolecia chełpliwie nam obiecali świetlaną przyszłość w zbudowanej drugiej Polsce, a obdarzyli nas łaskawie skrajną nędzą trzeciego świata.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, czas minął. Czy państwo wyrażacie zgodę na kontynuowanie wypowiedzi? Jeżeli tak, proszę mandaty podnieść do góry. Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo [oklaski].

LEOPOLD STAWECKI

Niesprawiedliwe jest obciążanie świata pracy dodatkowymi kosztami wynikającymi z ustawowego uprzywilejowania bonzów partyjno-administracyjnych, a przytoczona przeze mnie ustawa godzi w odczucie społecznej sprawiedliwości i narusza żywotny interes podstawowej sfery ludzi pracy.

Sprawiedliwym byłoby natomiast, żeby Sejm podjął uchwałę o przesiedleniu pewnych decydentów na tereny łowieckie, zwane ostojami zwierzyny w Łańsku, Białowieży, w Bieszczadach itp. Niech sobie zakładają PGR-y, kółka rolnicze, gospodarstwa specjalistyczne, mogliby nawet wydawać własnego „Żołnierza Wolności”, ale tym razem niech eksperymentują na własny rachunek [oklaski].

Obowiązkiem nadrzędnym naszego związku jest obrona praw i interesów członkowskich wszelkimi dostępnymi dziesięciomilionowej organizacji środkami. W tym stanie rzeczy uważam przedłożoną państwu tu propozycję za uzasadnioną i uprzejmie proszę o jej uwzględnienie w programie działania związku lub w uchwałach towarzyszących programowi. Dziękuję [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wypowiedź. Proszę o zabranie głosu pana docenta Stefana Kurowskiego.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_041_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_042_19811001]

STEFAN KUROWSKI

Panie przewodniczący, szanowni delegaci, chciałem podziękować za udzielenie mi głosu. Doceniam w pełni zaszczyt, jakim jest przemawianie z tej trybuny, zwłaszcza dla osób, które nie mają mandatu delegata.

Przejdźmy do spraw gospodarczych. W sprawach gospodarczych można wyróżnić trzy grupy problemów: problemy reformy gospodarczej, problemy samorządu pracowniczego i problemy tzw. realnych procesów gospodarczych. Dwie pierwsze grupy zagadnień były w pełni reprezentowane w dyskusji na tym zjeździe, a zwłaszcza sprawa samorządu pracowniczego. Natomiast dotychczas zbyt mało mówiło się o problemach realnych procesów gospodarczych, czyli o problemach polityki gospodarczej. Trzeba jednak sobie zdać sprawę, że zarówno sprawy samorządu pracowniczego, jak i sprawy reformy gospodarczej odbywają się w ramach realnych procesów gospodarczych i są przez te procesy uwarunkowane.

Otóż w obecnej sytuacji katastrofy gospodarczej rząd po długim zwlekaniu opracował program rządowy wyjścia z kryzysu. Książeczka pod tym tytułem ukazała się w końcu czerwca. Jest niestety dziwne, że związek nasz dotychczas nie ustosunkował się w pełni do tego opracowania, a przecież zgodnie z porozumieniem gdańskim związek nasz ma prawo do opiniowania ważnych decyzji decydujących o życiu ludzi pracy, a z punktu widzenia związkowców ma nie tylko prawo, ale i obowiązek. I wobec tego powstaje pytanie: czy możemy się ustosunkować dzisiaj w naszym programie do tego programu rządowego? Oczywiście, że tak. A jak się mamy ustosunkować, to będzie zależało od tego, jaką przeprowadzimy ocenę tego programu, jaką analizę.

Co nam obiecuje program rządowy? Można wyliczyć następujące sprawy. Program rządowy obiecuje nam, że wyjdziemy z kryzysu, czyli osiągniemy przedkryzysowy poziom dochodu na mieszkańca nie przed [19]91 r. – to jest pierwsza rzecz. Program rządowy obiecuje nam dalszy spadek produkcji, obiecuje nam utrzymanie inwestycji produkcyjnych na stosunkowo wysokim poziomie. Obiecuje nam utrzymanie dotychczasowej pozycji uprzywilejowanej PGR-ów i dyskryminację rolnictwa indywidualnego. I w ślad za tym obiecuje nam rozwiązanie problemu żywnościowego nie przed [19]86 r. Rozumiecie – 6 lat mamy czekać w tym niedostatku żywnościowym, a 10 lat mamy czekać, aż wyjdziemy z kryzysu, podczas gdy my w tej chwili rozważamy, czy wytrzymamy jeszcze trzy miesiące. Taka jest istota programu rządowego [oklaski]. Dalej program rządowy obiecuje, że zadłużenie nasze za granicą będzie wzrastało do [19]86 r., a zatem osiągnie w [19]86 r. kwotę może 45, może 50 miliardów dolarów i wtedy nigdy nie wyjdziemy z pułapki zadłużenia. Taka jest prawda.

A jaka jest mocna strona programu rządowego? Pozornie mocna taka, że propaganda nam chce wmówić, że to jest jedynie możliwy program, a wiadomo, że jeżeli nie ma alternatywy, to ludzie nie protestują nawet przed bardzo przykrymi rzeczami. I wobec tego to, co tu musimy zrobić na zjeździe, to przedstawić alternatywę – inaczej nie wrócimy do załóg [oklaski].

Czy można taką alternatywę opracować? Można. Ja próbowałem zrobić opracowanie, które się nazywa „zarys, kierunki”. Oczywiście jeden człowiek czy dwóch ludzi nie może w ciągu tygodnia opracować operacyjnego programu, ale może wskazać na kierunki i te właśnie kierunki powinny się zmieścić w programie związku, w części gospodarczej związku. Ja krótko zreferuję to, jak ja widzę tzw. trzecią tezę programu, tego tekstu, który państwo dostali.

Otóż, jaka powinna być generalna idea naszego nowego podejścia do sprawy wyjścia z kryzysu? Idea, która się nazywa konwersja, konwersja gospodarcza. Jest to zarazem hasło, jak i termin techniczny. I dziwne wydaje się z punktu widzenia kompetencji autorów tego tekstu, który państwo dostali, że tam nie ma słowa „konwersja”. Oni się boją słowa „konwersja”, podczas gdy nawet w programie rządowym jest to napisane. Tylko że w programie rządowym słowo „konwersja” jest pewnym frazesem, a jeżeli to będzie u nas, to będzie konkretny program.

Jakie obszary konwersji trzeba wskazać? Jest pięć takich obszarów. Pierwszy obszar – z inwestycji produkcyjnych do produkcji przemysłowej. Co to znaczy? Krótko: w tej chwili majątek wartości około biliona, biliona złotych, majątek produkcyjny jest nieczynny z powodu braku zaopatrzenia. Jednocześnie inwestycje produkcyjne są kontynuowane w dość wysokiej skali. Wobec tego logiczne jest zatrzymać część inwestycji produkcyjnych, obniżyć do poziomu reprodukcji prostej, a przerzucić zaopatrzenie materiałowo-techniczne na zaopatrzenie przemysłu. Da to według wyliczeń pierwszy impuls przyspieszenia produkcji przemysłowej. To jest ten pierwszy obszar konwersji.

Drugi obszar konwersji – przerzucenie środków produkcji z rolnictwa państwowego do prywatnego, części środków, tak, żeby wyrównać poziomy, np. poziomy nawożenia czy poziom zaopatrzenia w środki produkcji [oklaski]. Każdy kilogram nawozu daje w rolnictwie indywidualnym, które ma niedostatek nawozów, dwuipółkrotnie większe plony niż w rolnictwie państwowym, dwuipółkrotnie większe plony. To jest drugi obszar konwersji.

Trzeci obszar konwersji – przerzucenie nieczynnych środków produkcji czy niedostatecznie wykorzystanych z sektora państwowego do sektora prywatnego; tam są duże kapitały [oklaski].

Czwarty obszar konwersji to jest ograniczenie tego, co ja nazywam sektorem jałowym. Tutaj w pełni popieram to, co powiedział p. Lis o wydatkach zbrojeniowych. Jesteśmy za rozbrojeniem [oklaski]. Jeśli nasza prasa tak chwali rezolucję Labour Party, która głosowała za jednostronnym rozbrojeniem, czy rezolucję liberałów angielskich, to dlaczego my mamy być gorsi od nich, prawda? [oklaski].

I piąty obszar konwersji też nie znalazł wyrazu w tekście rozdanym delegatom – to jest sprawa handlu zagranicznego. My to formułujemy tak, my w zespole z Palką, Adamczakiem[28] i Karwowskim[29]: poddać rewizji nasze umowy handlowe z zagranicą pod kątem opłacalności [oklaski], umowy na obie strony – zarówno z pierwszym obszarem płatniczym, jak i drugim. Oczywiście nie będziemy nikomu nic darować, prawda. Dalej [oklaski] kontynuować wysiłki w kierunku odroczenia płatności zadłużenia. Nie wyjdziemy z kryzysu, jeżeli nie odroczymy radykalnie płatności. I wreszcie trzecią rzecz – poddać handel zagraniczny kontroli społecznej z udziałem naszego związku. Właśnie handel zagraniczny [oklaski].

I mam do delegatów retoryczne pytanie: dlaczego te elementarne rzeczy nie znalazły się w tekście programu? Dlaczego p. Ryszard Bugaj, taki kompetentny ekonomista, nie napisał tego? [oklaski].

Proszę państwa, w części gospodarczej program jest podstawą w ogóle działania naszego związku. Bardzo dużo tutaj mówiło się na tej sali o polityce społecznej, bardzo ważna rzecz, o prawach dzieci itd. Ale zrozumcie przecież, to jest oczywiste, że cała polityka społeczna, wszystkie działania związku, cała w ogóle polityka kulturalna utrzymuje się na fundamencie, rachitycznym fundamencie tego tekstu tezy trzeciej. A przecież polityka gospodarcza to jest fundament, procesy realne. Jak my tego nie postawimy właściwie, to nie możemy mówić nawet o rozmaitych innych sprawach związku. Fundamentem są sprawy gospodarcze i musimy to postawić właściwie.

I jeszcze jedna rzecz [oklaski]. Po zjeździe z pewnością rozpoczną się rozmowy [z władzami]. Ja nie jestem przeciw rozmowom, jestem za. Oczywiście! Ale z czym przyjdziemy do tych rozmów? Przecież nie z programem kapitulanckim. Musimy przyjść z programem takim, który… [oklaski] który zapewni, że w tym ewentualnym porozumieniu narodowym nie będzie nikogo, kto będzie wiedział lepiej niż inni, nie będzie nikogo, kto sobie będzie uzurpował prawo do pierwszeństwa, czy do przodującej roli, tylko będzie konkurencja programów [oklaski].

Jeżeli my wyjdziemy do społeczeństwa z programem przekonywującym, z programem, który skróci okres wyjścia z kryzysu, to będzie nasz program przyjęty. Więc tyle chciałbym delegatom powiedzieć i dziękuję bardzo za łaskawe wysłuchanie [oklaski].

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo panu docentowi Kurowskiemu.

W nawiązaniu do wypowiedzi… Proszę o spokój. W nawiązaniu do wypowiedzi pana docenta Kurowskiego, wpłynął wniosek formalny podpisany przez pana Aleksandra Małachowskiego z Mazowsza, który zwraca się o umożliwienie zabrania głosu przez Andrzeja Wielowieyskiego, kierownika OPSZ przy KKP. Czy ktoś… [oklaski]. Czy ktoś chce się wypowiedzieć przeciwko temu wnioskowi? Nie widzę. W takim… Jest.

Dwójka. Proszę o głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Uważam, że należy dopuścić najpierw następną poważną część dyskusji programowej, a potem ekspert po ekspercie będą się ze sobą kłócili, bo chyba o to chodzi.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W takim razie poddaję wniosek pod głosowanie. Czy zjazd wyraża zgodę na zabranie głosu przez pana Andrzeja Wielowieyskiego? Proszę o podniesienie mandatów. Kto jest za? [oklaski]. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało za tym, aby dopuścić Wielowieyskiego do głosu.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W takim razie proszę o zabranie głosu pana Andrzeja Wielowieyskiego. Czy pan Wielowieyski jest? W takim razie, proszę państwa, w tej chwili przerwy… Pan Wielowieyski prosi, żeby udzielić mu głosu w terminie późniejszym. Po prostu, do zastrzeżenia z mikrofonu drugiego się chce dostosować. W takim razie myślę, że nic nie stoi na przeszkodzie.

W międzyczasie wpłynął wniosek formalny podpisany przez pana Franciszka Kuźmę z Regionu Wielkopolska: „Wnioskuję o to, by dotychczas złożone pytania w sekretariacie zjazdu zostały unieważnione i zniszczone. Przyjmowanie pytań powinna przejąć Komisja Skrutacyjna do odpowiednio przygotowanych urn, jedna dla każdego kandydata, umieszczonych w miejscu widocznym dla delegatów. Jednocześnie komisja nie miałaby prawa segregować złożonych pytań, co wykluczałoby ewentualne możliwości dzielenia pytań na wygodne i niewygodne” [oklaski].

Czy ktoś z państwa chce się wypowiedzieć przeciwko temu wnioskowi? Nie widzę. W takim razie poddaję wniosek pod głosowanie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy Komisja Mandatowa mogłaby zabrać głos? Wniosek, że tak powiem, został spełniony. Są już przygotowane urny, są ustawione tu, poniżej stołu prezydialnego. Na każdej urnie jest napisane nazwisko i delegaci mogą wrzucać tam pytania dla poszczególnych kandydatów na przewodniczącego.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Myślę, że wyjaśnienie jest wystarczające i sprawę uznajemy za niebyłą.

Proszę państwa, przechodzimy do dalszego toku dyskusji. Głos oddajemy koledze Czesławowi Chmielewskiemu ze Śląska Opolskiego, przygotowuje się Krzysztof Radziłowicz[30] z Wielkopolski Południowej. Proszę kolegę Chmielewskiego.

CZESŁAW CHMIELEWSKI

Szanowni delegaci! Trudno mi będzie mówić po moich wspaniałych przedmówcach. Chciałem jednak jeszcze wrócić do problemu oświaty, który miał już miejsce w tym zjeździe. Zajmowano się tu edukacją młodego pokolenia, dzieci i młodzieży. Całkowicie podpisuję się i popieram głęboko patriotyczne propozycje kolegi Franciszka Łuczko ze Szczecina, który zaprezentowanymi problemami zdobył uznanie i poparcie delegatów.

Pragnę jednak ustosunkować się do oświaty dorosłych. Jest to sprawa niezmiernej wagi. Prawie jedna trzecia uczniów szkół średnich to ludzie dorośli, pracownicy zakładów przemysłowych, pracownicy administracji państwowej i zakładowej. Musimy się zastanowić, czy wszystkich tych ludzi trzeba odrywać od pracy, rodziny, wypoczynku, aby uzupełniali często formalny brak kwalifikacji. Czy mechanik samochodowy potrzebuje świadectwa maturalnego, czy z wieloletnią praktyką magazynier musi być kierowany do szkoły? Taka była polityka władz. Wzrastało wykształcenie społeczeństwa, a spadała produkcja, na ogół z winy złej organizacji pracy.

Proponuję zapis, aby powstające samorządy pracownicze i terytorialne zajęły się weryfikacją niezbędnych kierunków kształcenia dorosłych. Aby zakład mógł decydować o rzeczywistym zapotrzebowaniu na określonych fachowców. Aby ludzie mogli spokojnie pracować, żyć, zajmować się rodziną, a nie drżeć, że przesunięty zostanie na inne stanowisko, często gorzej płatne.

Inną sprawą jest trudna praca nauczycieli w szkole wieczorowej, którzy bardzo często latami pracują przy sztucznym świetle, w słabo oświetlonych salach lekcyjnych. Pracują również w soboty i niedziele. Chciałbym, aby zapis, przynajmniej w aneksie, stał się podstawą do podjęcia przez związek starań w celu zmiany istniejącego stanu rzeczy.

Nawiązując jeszcze na zakończenie do wypowiedzi kolegi Łuczko i punktu 3 tezy 26, proponuję, aby znalazł się zapis apelujący do sumień i uczuć patriotycznych kolegów nauczycieli, aby swym uczniom, naszym dzieciom przekazywali prawdy, aby prawdy nie przemilczali, aby tą prawdą nie manipulowali, jak to było, jak byli zmuszeni robić to dotychczas. Dziękuję.

ARKADIUSZ PASZEK – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam. A, skończył… Dziękuję bardzo.

Bardzo państwa proszę o spokój na sali [oklaski]. Delegaci zainteresowani wystąpieniem po prostu nie słyszą, co się mówi. Państwo za dużo dyskutujecie w trakcie wystąpień poszczególnych delegatów.

Proszę kolegę Krzysztofa Radziłowicza z Wielkopolski Południowej. Następnie nam zajmie czas Komisja Uchwał i Wniosków.

KRZYSZTOF RADZIŁOWICZ

Proszę państwa, w swoim wystąpieniu chciałbym zwrócić uwagę ja jedną, moim zdaniem, bardzo istotną sprawę dotyczącą samorządów pracowniczych. Bardzo dużo, przynajmniej w dzisiejszej sesji, mówimy na temat reformy gospodarczej, ale wydaje mi się, że tymi sprawami powinniśmy zejść też na szczebel przedsiębiorstwa i wskazać w naszym programie, w programie naszego związku konkretne rozwiązania, jakie powinien przyjąć zakład pracy, realizując reformę gospodarczą, i jaką rolę w tej reformie gospodarczej powinny odgrywać związki zawodowe.

Oczywiście umieszczenie w naszym programie propozycji rozwiązań, mających na celu wyprowadzenie kraju z kryzysu, świadczy o tym, że związkowi nieobce są problemy związane z warunkami życia społeczeństwa. Tym samym uznajemy kwestię wyprowadzenia kraju z ruiny gospodarczej za jedno ze swoich podstawowych zadań. Jest to zrozumiałe w dzisiejszej sytuacji, gdyż wyłącznie prowadzenie działalności rewindykacyjnej przez nasz związek jest bezsensowne, gdyż jest coraz mniej rzeczy, które można dzielić.

Chcąc spełnić oczekiwanie społeczne, musimy wyjść naprzeciw narastającym lawinowo problemom gospodarczym i znaleźć sposoby ich rozwiązania. Oczywiście związek nie może sam podjąć się rozwiązywania problemów natury gospodarczej, gdyż jego głównym zadaniem jest obrona interesów pracowniczych. W tych kwestiach potrzebuje on partnera, którym mogą być tylko i wyłącznie samorządy, oczywiście samorządy pracownicze.

Widząc znaczenie ruchu samorządowego jako istotnego elementu uzdrowienia gospodarki narodowej, związek nasz podejmował działania inicjujące ten ruch. Sprawa samorządów pracowniczych stała się jedną ze sztandarowych spraw związku. Mając to na uwadze oraz konieczność kontynuowania działalności inspirujących powstawanie i funkcjonowanie samorządów, uważam, że problematyka ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w naszym programie i dlatego wnioskuję o wyeksponowanie, w części programu zawierającej problematykę gospodarczą, sprawy samorządu pracowniczego jako oddzielnej tezy.

Wspominanie o tych kwestiach w dalszych jakichś tam częściach naszego programu, w których zawarte są rozwiązania ekonomiczne oraz przy problemach życia publicznego, nie rozwiązuje w całości, moim zdaniem, tej sprawy. Na tyle rozbudziliśmy dotychczas zainteresowanie społeczeństwa problematyką samorządów pracowniczych, że naprawdę musimy dokonać wyodrębnienia tego zagadnienia w naszym programie działania.

Sprawa jest o tyle istotna, że w związku z przyjęciem ostatnio przez Sejm uchwał o samorządzie i przedsiębiorstwie, związek jest zmuszony wskazać dalsze kierunki postępowania przy realizacji tego fragmentu swojego programu. Nową sytuację w tym zakresie spowodowały ostatnie decyzje, które przyczyniły się do przesunięcia problematyki walki o samorząd ze związku jako całość na poszczególne zakłady pracy. To tym bardziej wymaga oddzielnego wyspecyfikowania kwestii, którymi w najbliższym czasie powinna zająć się Komisja Krajowa oraz komisje zakładowe w poszczególnych zakładach pracy.

Należy nakreślić, na czym ma polegać inicjowanie ruchu samorządowego przez związek, jaką powinien on w tej kwestii obrać taktykę. Koniecznością staje się wskazanie poszczególnych etapów tworzenia samorządów i roli w tych etapach ruchu, w nich związku zawodowego.

Musimy się liczyć z tym, że zgodnie z uchwałą o samorządzie, organy państwowe i polityczne będą na gwałt zakładać je we wszystkich zakładach pracy. Musimy przeciwdziałać tym praktykom i dążyć do tego, aby samorządy powstały tylko i wyłącznie tam, gdzie życzy sobie tego załoga. Nie możemy sobie pozwolić na to, aby partia i rząd zakładały nam samorządy w naszych zakładach pracy.

Musimy nakreślić istotne cechy i zasady samorządu pracowniczego i wskazać sposoby ich osiągnięcia. W celu uniknięcia zadrażnień między tymi organami należy sprecyzować ich kompetencje i wzajemne zależności oraz zasady współpracy.

Sprawą pilną staje się opracowanie listy zakładów, które według związku powinny być wyłączone spod struktury samorządowej. Poza zainicjowaniem i przeprowadzaniem wyborów do rady pracowniczej związek powinien przejąć na siebie także rolę szkoleniową, gdyż konieczne jest przeprowadzenie szkoleń z zakresu ekonomii, reformy gospodarczej i zarządzania.

Jak widać, przed związkiem w zakresie problematyki samorządności pracowniczej stoi szereg spraw do rozwiązania. Z tego względu uważam, że wyeksponowanie tej problematyki jako odrębnego zagadnienia jest sprawą konieczną i bardzo potrzebną. Jest to jedna z tych kwestii, których w naszym programie będą poszukiwać nasi członkowie, pracownicy zakładów pracy.

I na zakończenie chciałbym poddać pod rozwagę propozycję, żeby zespoły robocze naszego zjazdu, które obradowały między obydwoma turami, kontynuowały także swoje prace po zjeździe. W końcu mamy mandat delegatów i raczej można byłoby ten czas wykorzystać na jakąś efektywną pracę – rozwiązanie dalsze problemów, które byłyby w tych zespołach rozpracowywane, ewentualnie kontrolowanie ich realizacji. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wystąpienie.

Proszę państwa, przed Komisją Uchwał i Wniosków o głos poprosiła jeszcze Komisja Mandatowo-Wyborcza na 2 minuty. Proszę o uwagę. Proszę bardzo.

[INFORMACJE KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

DOTYCZĄCE WYBORÓW NA PRZEWODNICZĄCEGO KK]

[PD 1kzd_2t_042_19811001 – 27 minut]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, w związku z licznymi wnioskami, jakie napływały od delegatów w sprawie składania pytań, zastosowaliśmy się do waszych życzeń i pytania do kandydatów na przewodniczącego związku prosimy składać do urn, które stoją u podnóża stołu prezydium. Na każdej urnie jest imię i nazwisko kandydata. Te pytania, które zostały złożone wcześniej w sekretariacie prezydium zjazdu, osoby pytające, delegaci mogą osobiście odebrać, ażeby sprawdzić, że nie zaginęły te pytania, i osobiście włożyć je do urny, żeby nie było żadnych zastrzeżeń i wątpliwości. Mam nadzieję, że już w tej chwili wszystko jest wyjaśnione w tej sprawie.

Jeszcze jedno wyjaśnienie dotyczące listy kandydatów na przewodniczącego. Otóż lista została wydrukowana i rozdana państwu. Wkradły się tu pewne nieścisłości. Nie zawiniła jednak Komisja Mandatowa, a nieścisłe dane podali sami kandydaci w ankietach swoich. I tak: pan Andrzej Gwiazda – tu jest pomyłka w druku, mandat 01006, a nie 106, jak podano. I dalej, w punkcie, gdzie są przedstawione pełnione funkcje w NSZZ „Solidarność”, poprzednio jest w porządku, obecnie członek zarządu regionu, a nie członek prezydium zarządu regionu, więc proszę słowo „prezydium” proszę skreślić. Członek zarządu regionu.

W punkcie 3, przy nazwisku Jana Rulewskiego, przy nazwie zakładu pracy i jego siedzibie oraz zajmowanym stanowisku pan Jan Rulewski tak podał: Zarząd Regionu Bydgoszcz i przewodniczący zarządu regionu. Komisja nie mogła innych danych umieścić na liście. Rozumiemy, że to są funkcje, które w tej chwili pełni pan Jan Rulewski. Natomiast należałoby podać, w jakim zakładzie poprzednio pracował i jakie piastował tam stanowisko czy jaką funkcję, ewentualnie jaki zawód tam wykonywał. Ale mam nadzieję, że tę sprawę to przekaże pan Rulewski teraz czy później, podczas zadawania pytań. O tym to proszę bardzo, niech zadecyduje prezydium.

Jeszcze jedna jest nieścisłość. Pan Andrzej Gwiazda datę przystąpienia do związku „Solidarność” podał 31 sierpnia 1980. Pan Lech Wałęsa podał 14 sierpnia 1980 r. Wydają się obie daty prawdziwe, bo prawdziwe daty „Solidarności” niewątpliwie wiążą się z tą pierwszą datą, ale oficjalnie nasz związek zaistniał dopiero w dniu 31 [sierpnia]. To już od państwa również zależy rozsądzenie tej daty. To jest zupełnie drobna i marginesowa sprawa. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję pani bardzo.

Mikrofon nr 6.

JAN RULEWSKI

Mimo wszystko z uroczą koleżanką muszę polemizować, jako że ankieta nie została właściwie zredagowana i nie mówi się o ostatnio zajmowanym miejscu w pracy. Informuję, że pracowałem w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Pojazdów Jednośladowych jako specjalista konstruktor i następnie prostuję, że traktuję datę przystąpienia do związku, do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” jako datę rejestracji, tym niemniej deklarację przystąpienia do tego związku złożyłem z chwilą podpisania się pod 21 postulatami gdańskimi, to jest 27 sierpnia ubiegłego roku.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Komisja Mandatowo-Wyborcza zechce przyjąć wyjaśnienia pana Rulewskiego.

Zanim przejdziemy do Komisji Uchwał i Wniosków – wnioski formalne. Pan Edward Mróz[31] z Podkarpacia: „Składam wniosek formalny, aby przewodniczący grup regionalnych, w których jest kilku lub kilkunastu mówców i mają dyskutować na ten sam temat, dla dobra również tych delegatów, którzy mają wystąpić, lecz poprzednik »podkradł« ich temat, zrezygnowali z głosu, nie ogłupiając delegatów swoimi wystąpieniami, w których zmienia się tylko kolejność zdań”.

Proszę państwa, pod głosowanie, bo jest to wniosek formalny. Najpierw udzielimy głosu przeciw wnioskowi, jeżeli jest taki. Nie ma. Jest. Dziewiątka, dziewiąty mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Uważam za niedopuszczalne, żeby na zjeździe delegatów przewodniczący grup regionalnych dopuszczali delegatów suwerennych do głosu [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głosujemy, proszę państwa. Kto z państwa jest za tym, by przewodniczący grup regionalnych weryfikowali chętnych do dyskusji, proszę o podniesienie mandatów. Bo wniosek jest o zweryfikowanie głosów. Dziękuję. Kto jest przeciw? [oklaski]. Dziękuję. Kto się wstrzymał z państwa?

I proszę werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość przeciw wnioskowi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wniosek upadł.

Wniosek następny, również pana Edwarda Mroza z Podkarpacia: „Składam wniosek formalny o zmianę programu obrad. Wniosek mój dotyczy aktu zaprzysiężenia. Proponuję, aby wprowadzić pod dyskusję, czy zjazd aprobuje przysięgę na wierność statutowi i zjazdowi, czy też nie. Dyskusja musi się odbyć przed prezentacją delegatów, aby mogli wycofać się jeszcze ludzie chwiejni. Dla zdecydowanych będą to dodatkowe zobowiązania, natomiast dla innych przestroga przed narażeniem się na miano »zdrajca«” [oklaski].

Komisja Uchwał i Wniosków nie pracuje nad żadnym tekstem dotyczącym tej sprawy. Musielibyśmy zatem przegłosować tylko samą zasadę.

Jest kontrwniosek, tak? Zaraz, moment. Pan pozwoli, że dokończę.

Bo głosowalibyśmy nad tym, czy będzie przysięga na wierność statutowi i decyzjom zjazdu.

Proszę mikrofon nr 2.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Kazańczuk Wincenty, Region Mazowsze. Uważam tę przysięgę za zupełnie zbędną. Uważam, że przysięga nie zmieni tak człowieka, pozostanie on takim samym, jakim był. To jest jego moralny obowiązek, żeby był statutowi wierny, do tego nie musi składać przysięgi. Do statutu człowiek się wtedy przystosowuje, z chwilą wstąpienia do tego związku, kiedy podpisuje deklarację [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Głosujemy, proszę państwa. Kto jest za tym, by wprowadzić przysięgę na wierność statutowi i decyzjom zjazdu? [oklaski]. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość jest przeciw temu wnioskowi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli upadł wniosek. Dziękuję bardzo.

I wniosek formalny pana Tadeusza Kemnitza[32], Region Śląsko-Dąbrowski, dotyczy przegłosowanej przez nas ordynacji: „Głosowanie według bezwzględnej większości głosów, nieokreślonej ilości tur, aż do zapełnienia na siłę miejsc mandatowych jest pozbawione logiki. Zmiana ordynacji wyborczej podczas wyborów jest zachowaniem co najmniej nietaktownym. Dlatego wnoszę, aby jeszcze przed przystąpieniem do czynności wyborczych wprowadzić poprawkę do ordynacji. Proponuję wybory do Komisji Krajowej rozstrzygnąć następująco: w I, II i III turze bezwzględną większością głosów, a w turze IV zwykłą większością głosów”.

Proszę państwa, ordynację mamy przegłosowaną i, jak sądzę, jest to nieodwołalna decyzja zjazdu, tym niemniej wniosek jest i trzeba go przegłosować. Czy ktoś z państwa ma zdanie przeciwne? Dwunastka, tak?

JACEK TWORKOWSKI[33]

Tworkowski, Region Piotrków Trybunalski. Proszę państwa, skończmy z tym bałaganem, przecież to już się któryś raz powtarza. Jeżeli takie rzeczy będą się powtarzać, to rzeczywiście my tu będziemy jeszcze pół roku siedzieć i nie skończymy tego. Raz ustalono ordynację i skończmy z tym [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Prezydium jest podobnego zdania. Tym niemniej wniosek formalny podlega głosowaniu. Kto z państwa jest za tym, by taką poprawkę do ordynacji wprowadzić? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się, by nie wprowadzić poprawek do ordynacji.

[TEZY KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW DO UCHWAŁY

DOTYCZĄCEJ USTAW O SAMORZĄDZIE PRACOWNICZYM

I PRZEDSIĘBIORSTWIE PAŃSTWOWYM]

[PD 1kzd_2t_042_19811001 – 38 minut 35 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o zreferowanie tez do uchwały o samorządzie. Proszę państwa o skupienie, bo jest tutaj bardzo dużo wariantów i może nie dojść do podjęcia decyzji, tak jak w dniu wczorajszym.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, zgodnie z postanowieniem zjazdu podjętym w dniu wczorajszym Komisja Uchwał i Wniosków przepracowała i przygotowała tezy, doprecyzowała jeszcze pewne rzeczy i państwo te tezy mają w materiałach, które zostały państwu dostarczone.

Chcemy jeszcze raz zwrócić uwagę, że dyskusja nad tezami nie oznacza dyskusji nad tekstem uchwały, natomiast również nie oznacza eliminowania któregokolwiek z projektów autorskich. Chodzi o rozstrzygnięcie zasadniczych pytań po to, żeby po rozstrzygnięciu tych pytań można byłoby przygotować projekt, to znaczy ubrać ten projekt w tekst już właściwy, który będzie obejmował najważniejsze przyjęte przez państwa rozwiązania.

Chodzi mianowicie o to, żeby odpowiedzieć sobie na pytanie, czy odrzucamy uchwalone przez Sejm ustawy, czy też skłonni jesteśmy je przyjąć pod warunkiem ich nowelizacji i wprowadzania poprawek, ewentualnie wnoszenia o poprawki do ustaw, jak i udziału w poprawkach do rozporządzeń wykonawczych.

Po drugie, trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób mamy ewentualnie wpływać na nowelizację ustaw i na teksty powstających przepisów towarzyszących.

I wreszcie trzecia sprawa, która wymaga rozstrzygnięcia, to jest to, czy i w jaki sposób ma zostać przeprowadzone ewentualne referendum w tych sprawach.

Jeżeli te rozstrzygnięcia zostaną dzisiaj podjęte, wówczas komisja będzie w stanie przygotować już w stosunkowo szybkim czasie ostateczny tekst uchwały, która będzie mogła być już bez większych komplikacji przez państwo przyjęta.

Ja pozwolę sobie przeczytać teraz jeszcze raz – mimo że państwo mają to – przeczytać całość tez, które zostały państwu przekazane, a później proponuję, żeby ewentualnie nad poszczególnymi tezami i nad poszczególnymi wariantami jeszcze odbyła się dyskusja, jeżeli prezydium wyrazi zgodę na to. Otóż teza pierwsza składa się z dwóch…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przepraszam pana bardzo.

Raz jeszcze proszę państwa o spokój. Proszę, żeby Region Małopolska nie urządzał zebrania w końcu sali, teraz, w trakcie narady. Będziemy mieli, proszę państwa, duże kłopoty przy głosowaniu. Mikrofon nr 11.

ZBIGNIEW KOWALEWSKI

14028, Zbigniew Kowalewski z Ziemi Łódzkiej. Wczoraj żeśmy ustalili, że zostaną delegatom rozdane wszystkie projekty uchwały, pełne projekty uchwały, które wpłynęły. Zapowiadano ich kilka, został rozdany jeden, to znaczy konkretnie nasz, Ziemi Łódzkiej, i ten oczywiście oficjalny Komisji Wniosków – wcześniejszy. I mieliśmy głosować projekty uchwał według przedstawionych wariantów. Natomiast nic nie było mowy o tym, że będziemy wracać do tez. Sprawa, która wczoraj upadła, ponieważ okazała się zabiegiem nieprzynoszącym żadnego pozytywnego rezultatu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mikrofon nr 9.

JAN SZAFRAŃSKI

036, Region Wielkopolska, Szafrański. Ja złożyłem wniosek formalny, ażeby uchwałę o samorządach przełożyć na czas, kiedy zatwierdzimy program. Po zatwierdzeniu programu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Drugi mikrofon.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Maciej Seweryński, mandat 074, Mazowsze. Otóż istotnie, na przykład mój projekt uchwały zjazdu nie został rozdany. Tym niemniej sądzę, że byłoby celowe w tej chwili przedyskutowanie i przegłosowanie tych tez jako punktu wyjściowego do napisania nowego wariantu uchwały zjazdu o samorządzie. Jestem przeciwny przekładaniu tego na okres po programie zjazdu, dlatego że sprawa jest pilna. Dalsze jej przekładanie niczego nie da.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Mikrofon nr 3.

JAROSŁAW GLISZCZYŃSKI[34]

Jarosław Gliszczyński, mandat 29017. Mam pytanie do Komisji Uchwał i Wniosków: czy tezy przedstawione w tej chwili będą podstawą stworzenia drugiego alternatywnego projektu uchwały, alternatywnego w stosunku do tego projektu pierwszego, który mamy od paru dni, czy one będą modyfikować ten pierwszy projekt?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tezy, które mielibyśmy ewentualnie uchwalić teraz, miałyby stanowić podstawę do przygotowania tekstu, który byłby już stosunkowo łatwy do zaaprobowania przez salę, ponieważ podstawowe sprawy byłyby w nim rozstrzygnięte.

JAROSŁAW GLISZCZYŃSKI

Ale nie odpowiedział mi pan na pytanie. Czy wtedy pod głosowanie będą poddawane dwie wersje, łącznie z tą pierwszą, czy tylko ta jedna, już w oparciu o rozstrzygnięcia z tez? To jest ważne pytanie.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Rozumiemy tę sprawę w ten sposób, że byłoby to ostatnie czytanie zmodyfikowanego projektu, który był przedstawiony w I czytaniu na samym początku.

JAROSŁAW GLISZCZYŃSKI

W takim razie zgłaszam zastrzeżenie w stosunku do takiego stawiania sprawy, ponieważ pierwszy projekt uchwały jest zasadniczo różny od obydwu wariantów tych tez tutaj przedstawionych, szczególnie jeśli chodzi o tezę pierwszą. Tak że można by potraktować pierwszą część projektu pierwszego jako trzeci wariant tej tezy.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, sądzę, że to jest także rozwiązanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Jaka jest propozycja Komisji Uchwał i Wniosków?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków podtrzymuje propozycję przedstawienia i przegłosowania, przedyskutowania i przegłosowania tez, które delegaci mają w swoich materiałach.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem będziemy musieli głosować, ponieważ jest wniosek formalny delegata Wielkopolski o przełożenie głosowania w sprawie samorządu na czas, gdy już będziemy mieli zatwierdzony program. Czy ktoś przeciw wnioskowi z państwa wypowie się?

Mikrofon nr 1.

TADEUSZ DIEM

Tadeusz Diem, mandat 16009, Mazowsze. Chciałem się bardzo zdecydowanie wypowiedzieć przeciwko temu wnioskowi, wziąwszy pod uwagę fakt, że w dniu dzisiejszym te ustawy wchodzą w życie i cały kraj z wielką cierpliwością czeka od kilku dni na decyzje zjazdu w tak ważnej sprawie. Sądzę, że całodzienna dyskusja na zjeździe oraz bardzo zaawansowana dyskusja programowa pozwala nam na podjęcie tej decyzji. Jednocześnie chciałbym powiedzieć, że przygotowane tezy powodują podstawowe rozstrzygnięcie, podjęcie zbiorowej decyzji przez zjazd, co robimy i jakie jest nasze stanowisko w stosunku do ustaw. A później już sformułujemy szybko tekst. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zgodnie z naszym regulaminem tylko jeden głos przeciwko wnioskowi. Głosujemy wniosek formalny. Kto z państwa jest za przesunięciem decyzji o samorządzie do czasu opracowania programu działania związku? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała przeciw temu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem pozostaje propozycja Komisji Statutowej, by głosować te warianty.

Mikrofon nr 11 poproszę.

GRZEGORZ PALKA

Bardzo proszę o I czytanie kontrprojektu łódzkiego, tak żeby mógł być potem razem głosowany jako kontrprojekt do tego opracowania, które teraz się rodzi w bólach.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Co na to Komisja Uchwał i Wniosków?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków jest zdania, że dopuszczenie do czytania jednego z kontrprojektów wobec istnienia kilku byłaby niesprawiedliwa wobec pozostałych kontrprojektów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon nr 11.

GRZEGORZ PALKA

Proszę to potraktować jako wniosek formalny do głosowania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków chciałaby ponadto wyjaśnić, że podstawowa teza projektu łódzkiego znajduje się w jednej z tez, któreśmy tutaj przedstawili i które mają być poddane głosowaniu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mamy wniosek formalny. Wypowiedź Komisji Uchwał i Wniosków moglibyśmy uznać za głos przeciw wnioskowi i przystąpić do głosowania.

Mikrofon nr 9.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Moim zdaniem Komisja Uchwał i Wniosków powinna przygotować całkowicie trzy uchwały, trzy modele uchwał. Jedna w stylu pana Kurowskiego, jedna trochę mniej radykalna i jeszcze jedna, pośrednia między tym. I wtedy będziemy głosować. Bo jeżeli będziemy głosowali na tezy, to to głosowanie przeciągnie się do rana.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Już więcej głosów nie będziemy udzielali. Głosujemy wniosek formalny. Kto z państwa jest za tym, aby odczytać projekt zgłoszony przez Region Łódzki? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby odczytać projekt łódzki [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków proponuje, żeby projekt łódzki odczytali autorzy.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę autorów projektu o odczytanie. Mikrofon nr 11.

GRZEGORZ PALKA

„Uchwała w sprawie ustaw o samorządzie załogi i przedsiębiorstwach państwowych. W uchwale podjętej w I turze obrad I Krajowy Zjazd Delegatów zajął stanowisko w sprawie samorządu pracowniczego i samodzielności przedsiębiorstw. Odpowiadając na inicjatywę komisji sejmowych, Prezydium KKP zaproponowało rozwiązanie kwestii powoływania dyrektora, będące daleko idącym ustępstwem. Uczyniło to w celu uniknięcia za wszelką cenę konfliktu.

Mimo to Sejm zmienił uzgodniony kompromisowy zapis w kwestii powoływania dyrektora oraz nie uwzględnił zastrzeżeń związku w innych ważnych kwestiach. Uznając pozytywne wartości ustaw o samorządzie załogi i przedsiębiorstwach państwowych uchwalonych przez Sejm, zjazd nie kwestionuje ich w całości. Zgodnie z wcześniejszą uchwałą zjazd postanawia poddać pod referendum w zakładach pracy te przepisy obu ustaw, które w rażący sposób różnią się od stanowiska związku oraz zagrażają samorządności i samodzielności przedsiębiorstw, a tym samym godzą w reformę gospodarczą. Są to między innymi przepisy:

1. Przepisy dotyczące zarządzania przedsiębiorstwem. Utrzymano w ustawach zasadę, że przedsiębiorstwem zarządza dyrektor, a nie załoga, której przyznano jedynie prawo uczestniczenia w zarządzaniu. W ten sposób władza wykonawcza sprawowana przez dyrektora została postawiona ponad władzą organu przedstawicielskiego, rady pracowniczej, mimo przyznania jej dość szerokich uprawnień decyzyjnych. Zjazd uważa, że zgodnie z samą istotą samorządu przedsiębiorstwem powinna zarządzać załoga, poprzez decydowanie o wszystkich istotnych sprawach przedsiębiorstwa, a dyrektor powinien kierować nim na bieżąco.

2. Przepis dotyczący listy przedsiębiorstw, których dyrektor będzie powoływany przez organ założycielski. W ustawie jest mowa o „przedsiębiorstwach o podstawowym znaczeniu dla gospodarki”, a wiadomo, że należą do nich wszystkie większe przedsiębiorstwa. Zjazd uważa, że lista ta może obejmować jedynie zakłady zbrojeniowe, przedsiębiorstwa podległe ministrowi sprawiedliwości działające przy zakładach karnych, PKP, Polska Poczta, Telegraf i Telefon, P[olskie] L[inie] L[otnicze] LOT, P[aństwowy] Z[akład] U[bezpieczeń], banki i Państwowe Gospodarstwa Leśne.

3. Przepis dotyczący komisji konkursowej. Ustawa przyjmuje formułę typu KSR i przyznaje również organizacjom, w tym partiom politycznym działającym w przedsiębiorstwie, udział w komisji konkursowej, a przedstawicieli rady pracowniczej czyni mniejszościowym składnikiem komisji. Zjazd uważa, że komisję konkursową powinna powoływać wyłącznie rada pracownicza, a więc ten sam organ, który powołuje dyrektora.

4. Przepisy dotyczące zrzeszeń przedsiębiorstw. Ustawa dopuszcza możliwość tworzenia zrzeszeń obowiązkowych. Zjazd uważa, że poza przedsiębiorstwami wymienionymi w punkcie 2 niniejszej uchwały zrzeszenia obowiązkowe nie mogą być tworzone.

5. Przepisy dotyczące zadań obowiązkowych przedsiębiorstw. Ustawa daje organom założycielskim prawo wprowadzania do planu przedsiębiorstwa zadań lub wyznaczania mu zadań pozaplanowych. Zjazd uważa, że zadania obowiązkowe mogą być narzucone przedsiębiorstwu przez państwo tylko wtedy, gdy jest to niezbędne ze względu na stan klęski żywiołowej.

Zjazd uważa ponadto, że w ustawie powinien znajdować się przepis stanowiący, iż przedsiębiorstwo nie może odmówić zawarcia umowy niezbędnej ze względu na potrzeby obronne kraju lub zawarte międzypaństwowe umowy międzynarodowe, jeśli odpowiedni organ państwowy zaoferuje przedsiębiorstwu niezbędne środki do wykonania zamówienia oraz zobowiąże się pokryć ewentualne straty przedsiębiorstwa.

Po przeprowadzeniu referendum w powyższych sprawach związek kierował się będzie w swojej walce o samorząd pracowniczy i przedsiębiorstwo społeczne wyrażoną w nim wolą załóg. Podejmie działania zabezpieczające samorządy przed szkodliwymi przepisami zawartymi w ustawach oraz wystąpi o nowelizację ustaw”.

To jest koniec tego stanowiska [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

GRZEGORZ PALKA

Chciałbym jeszcze jedną kwestię króciutką wyznaczyć. Otóż w tym stanowisku jest kontrowersyjne – nawet dla zakładów pracy, bo mieliśmy teleksy – to, że przyjmujemy, że jednak państwo może narzucić umowy ze względu na te umowy międzynarodowe. Jednakże podtrzymaliśmy ten przepis, ponieważ był on w stanowisku reprezentowanym oficjalnie wobec Sejmu przez naszą delegację.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, wpłynął w czasie, gdy słuchaliście państwo tego projektu, wniosek formalny o zmianę porządku obrad i odczytanie w tym miejscu oświadczenia działaczy ruchu samorządowego podpisanego przez 56 delegatów. Ktoś z państwa przeciw wnioskowi?

Pan chce się wypowiedzieć przeciw wnioskowi? Proszę bardzo. Drugi mikrofon.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Maciej Seweryński, Mazowsze. Uważam, że powinniśmy najpierw przedyskutować sprawę projektu przedłożonego przez kolegę Palkę, żeby nie przerywać normalnego toku obrad.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem, tym niemniej wniosek formalny musimy przegłosować. Kto z państwa jest za tym, by zmienić porządek obrad i odczytać w tym miejscu oświadczenie działaczy ruchu samorządowego? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało za wnioskiem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

„Gdańsk, 1 października 1981 r. Oświadczenie.

Niżej podpisani delegaci, działacze ruchu samorządowego stwierdzają, że przyjęte i uchwalone przez Sejm PRL ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i samorządzie załogi nie spełniają naszych oczekiwań. Dają one załogom jedynie prawo uczestniczenia w zarządzaniu, a nie prawo do zarządzania przedsiębiorstwami. Stwarzają one pozory samorządności załóg i samodzielności przedsiębiorstw. W ten sposób proces uspołecznienia środków produkcji po raz kolejny jest przez władze wstrzymany. Za szczególnie niezadowalające uważamy:

– naruszenie zasady, iż dyrektora powołuje rada pracownicza, wprowadzające sztuczny podział przedsiębiorstw,

– ingerencję w prawa samorządu poprzez tworzenie nadrzędnych komisji konkursowych do wyłaniania kandydatów na dyrektora,

– możliwość tworzenia obligatoryjnych zrzeszeń,

– wyłączenie spod działania ustawy wszystkich banków, nie zaś wyłącznie Narodowego Banku Polskiego,

– dowolne interpretowanie pojęcia przedsiębiorstwa i wydziałów przedsiębiorstw produkujących na rzecz obronności kraju,

– brak gwarancji dla przedsiębiorstw, iż straty wynikłe z wykonania zadań pozaplanowych na żądanie organu założycielskiego zostaną przez ten organ pokryte,

– rozdzielenie ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie,

– niską jakość ustaw, wynikającą między innymi z dużej ilości delegacji do rozporządzeń wykonawczych, wielu powtórzeń i sprzeczności,

– niewłaściwy tok legislacji ustaw, związany z brakiem rozporządzeń wykonawczych, które należało wydać łącznie z ustawami.

Uznając jednak konieczność wprowadzenia od 1 października 1982 r. kompleksowej reformy gospodarczej, przyjmujemy uchwalone ustawy pod warunkiem, że rząd wyrazi zgodę na:

– udział grupy ekspertów »Solidarności« w pracach i negocjacjach nad ustawami towarzyszącymi oraz rozporządzeniami wykonawczymi Rady Ministrów związanymi z uchwalonymi ustawami,

– akceptację wyników referendum przeprowadzonego w możliwie najkrótszym czasie, a dotyczącego rozbieżności pomiędzy ustawami uchwalonymi a projektem społecznym,

– nowelizację ustaw do końca 1982 r. oraz stałe ich ulepszanie zgodnie z wynikami referendum oraz zdobytymi doświadczeniami przy udziale »Solidarności« i przedstawicieli ruchu samorządowego.

Zwracamy się do I Krajowego Zjazdu Delegatów o podjęcie uchwały zgodnej z naszymi postulatami oraz zobowiązanie wszystkich władz związku do popierania, udzielania pomocy i obrony autentycznego ruchu samorządowego”.

I tu następuje 56 podpisów [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_042_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_043_19811001]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przystąpimy teraz do wniosku Komisji Uchwał i Wniosków.

Komisja podtrzymuje swój wniosek o głosowanie wariantów? To pytanie jest do pana.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja podtrzymuje swój wniosek, ponieważ rozstrzygnięcie podstawowych tez umożliwi sformułowanie ostatecznego projektu uchwały. Bez rozstrzygnięcia tych spraw nie widzimy możliwości przygotowania ostatecznego tekstu.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Pan przy czwórce przeciw wnioskowi Komisji Uchwał i Wniosków? Proszę bardzo.

ANDRZEJ KONARSKI

Andrzej Konarski, Region Dolny Śląsk. Uważam, proszę państwa, że dyskutujemy już czwarty dzień. Komisja Uchwał i Wniosków dosyć niefortunnie do tego się przymierza. Uważam, że powinniśmy przegłosować, zgłaszam jako kontrwniosek, przegłosowanie uchwały Ziemi Łódzkiej [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, w międzyczasie wpłynął kolejny wniosek formalny [okrzyki protestu] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, wnoszący o uznanie przedstawionego przed chwilą oświadczenia jako I czytania nowego wariantu uchwały o samorządzie. W ten sposób mamy łódzką, jest propozycja, jeżeli państwo nie odrzucicie, żeby jeszcze to było wariantem. Jest wreszcie propozycja wariantów Komisji Uchwał i Wniosków. Do czegoś rozsądnego musimy przystąpić, bo w przeciwnym razie nie opuścimy tej sali dzisiaj.

Zaczniemy zatem głosowanie od projektu Ziemi Łódzkiej. Jako I czytanie. Tak! Jako I czytanie, czy przyjmujemy go do dalszych prac. A później przejdziemy dalej. Sądzę, że państwo zgadzacie się ze mną. Czy jest jakiś głos przeciw? Żebyśmy uniknęli nieporozumień. Nie ma.

Jedynka? Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Takie postawienie sprawy wymaga, aby każdy z delegatów dysponował tylko jednym głosem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Sądzę, że nie. Zapytamy delegatów po prostu, czy są za tym, by projekt łódzki przyjąć do dalszego opracowywania. Kto z państwa jest za? [oklaski]. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym, aby projekt łódzki przeszedł do następnego opracowania.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Zatem teraz przegłosujemy. Proszę nie prosić o głos, bo jeszcze mamy kilka spraw do załatwienia. Wniosek formalny, bardzo niestety nieczytelnie napisany przez pana Ryszarda Kuszłeykę z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, o uznanie tego oświadczenia za kolejny wariant uchwały w sprawie samorządu, tego oświadczenia czytanego przed chwilą. Kto z państwa jest za tym?

Dziewiąty mikrofon.

JAN BRODZKI

Jan Brodzki z ziemi płockiej. Jestem jednym z współtwórców pisania tego oświadczenia. Chciałbym powiedzieć, że na tej liście jest również podpisany i pan Kowalewski, i pan Palka, twórcy właśnie łódzkiego projektu i chciałbym dopowiedzieć, że w sumie to to samo i to jest oświadczenie, a nie uchwała i powinniśmy pracować tylko nad uchwałą łódzką, ponieważ jest to w sumie to samo, jest rozszerzone oświadczenie [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo za to wyjaśnienie.

Czy autor wniosku mógłby go wycofać? Unikniemy tej całej procedury z głosowaniem po tym wyjaśnieniu. Jeżeli chce wycofać oczywiście. Czy można pana prosić? Tak! Wycofujemy. Dziękuję panu bardzo. Czyli nie ma tej sprawy [oklaski].

Trzeci mikrofon proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proponuję wypowiedź w tym momencie prof. Kurowskiego, o którą się upominał kolega Palka [oklaski] [okrzyki: Wielowieyskiego].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Wszyscy wysłuchaliśmy już wypowiedzi doc. Kurowskiego.

Proszę, mikrofon nr 11.

GRZEGORZ PALKA

Chciałem powiedzieć, że doc. Kurowski w tej sprawie ekspertyzy nam chyba nie jest w stanie przedstawić, ponieważ pracował nad innymi zagadnieniami. Jeśli natomiast delegaci chcieliby niezależnej ekspertyzy o ustawach usłyszeć, to jest ekspertyza przez Leszka Balcerowicza[35] z P[olskiego] T[owarzystwa] E[konomicznego] przysłana i możemy ją przedstawić. Kolega [Edward] Nowak posiada ją.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy pan wnioskuje o przedstawienie tego?

GRZEGORZ PALKA

Nie, nie wnioskuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem, dziękuję bardzo. Czyli to przyjmujemy takie wyjaśnienie.

Wobec tego kto z państwa jest za tym, by przystąpić do głosowania wariantów tez proponowanych przez Komisję Uchwał i Wniosków? Proszę… [gwar]. Musimy przegłosować, bo jest taki wniosek złożony. Bądźcie państwo uprzejmi chwilę cierpliwości wykazać i przegłosujemy to po prostu. Kto z państwa jest za tym, żeby głosować warianty zaproponowane przez Komisję Uchwał i Wniosków, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję bardzo [oklaski]. Kto z państwa się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, żeby głosować tezy przedstawione przez Komisję Uchwał i Wniosków.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Szósty mikrofon.

BOGUSŁAW SZYBALSKI

Szybalski, mandat 0809, Elbląg. Tutaj jest jakaś nieprawidłowość w postępowaniu prezydium, dlatego że Komisja Uchwał i Wniosków pracuje nad projektami i nie wiem, dlaczego się im zabrania przedstawić wynik swojej pracy i się takie rzeczy daje pod głosowanie, skoro się tą Komisję Uchwał i Wniosków wybrało. Dziękuję.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Gdybym dopuścił się w prowadzeniu tego, że rzeczywiście nie pozwalałbym Komisji Uchwał i Wniosków przedstawić wyników prac, byłoby to karygodne, ale zapewniam pana, że tego nie zrobiłem. Po prostu pytałem państwa, czy dopuścicie do tego, dlatego że się pojawiły inne warianty i myślę, że innego rozwiązania jak przez głosowanie nie było. Natomiast Komisja Uchwał i Wniosków będzie pracowała dalej nad tymi wnioskami, bowiem niczego jeszcze dzisiaj nie rozstrzygnęliśmy. Będziemy mieli uchwały, które będą alternatywnymi propozycjami [oklaski].

Ja już nie widzę potrzeby udzielania głosu. Chyba że pan koniecznie chce przemówić. Proszę bardzo.

ZBIGNIEW KOWALEWSKI

14028, Zbigniew Kowalewski z Łodzi: chciałbym zapytać Komisję Wniosków, czy może ustalić termin zgłaszania wniosków ewentualnych do projektu przedstawionego przez Ziemię Łódzką w tej sprawie. Ponieważ ta rzecz się ciągnie jak krew z nosa, więc prosiłbym, wnioskowałbym o to, żeby został ustalony konkretny termin, do którego można zgłaszać wnioski i żeby w związku z tym potem Komisja zobowiązała się do zakończenia tej pracy w możliwie szybkim tempie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu. Jeszcze pani udzielimy głosu, a potem głos ma Komisja Uchwał i Wniosków.

Pierwszy mikrofon.

MAŁGORZATA NIESOBSKA-URBANIAK[36]

Małgorzata Niesobska, Region Pomorze Zachodnie. Ja bym jednak postulowała o tym, żeby zastanowić się jeszcze raz nad treścią tego oświadczenia, bo dla mnie osobiście ono jest znacznie jaśniej sprecyzowane niż to, co tutaj podpisał pan Palka i pan Kowalewski. Po prostu jest jasne i precyzyjne.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

To już uwaga do tekstu i pani ją może zgłosić do Komisji Uchwał i Wniosków. Uznaliśmy to za I czytanie, czyli trzymajmy się regulaminu przyjętego. Dziękuję bardzo.

MAŁGORZATA NIESOBSKA-URBANIAK

Dobrze, zgłoszę.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Komisja Uchwał i Wniosków jakie ma propozycje w tej sytuacji?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków najchętniej widziałaby zamknięcie i ostateczny termin składania wniosków na godzinę 19.00 w dniu dzisiejszym. Zdając sobie jednak sprawę, że jest to dosyć skomplikowane, proponujemy do jutra, do godziny 10.00 [szum na sali].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy to wszystko, co pan proponuje?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę?

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czy to wszystko, co pan proponuje?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

To wszystko, co proponuję, tak.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

A dalszy tryb pracy?

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dalszy tok pracy: po otrzymaniu wszystkich wniosków będziemy próbowali przedstawić ostateczny projekt uchwały w dniu jutrzejszym.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Lub alternatywne warianty uchwały.

JAN DOWGIAŁŁO – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Lub warianty. Oczywiście.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Rozumiem. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, dwa wnioski formalne. Jeden pana Wiesława Bogackiego z Dolnego Śląska „o przerwanie dyskusji plenarnej dotyczącej programu i wnioskuję, aby sekcje problemowe zebrały się z ekspertami, odrębnie, gdzie zabiorą głos pozostali dyskutanci i wniosą zmiany zapisów merytorycznych w projekt uchwały”. Czyli, inaczej mówiąc, byśmy nie kontynuowali dyskusji nad programem na zebraniu plenarnym, tylko zainteresowani żeby wygłosili to, co mają do powiedzenia, i wprowadzili zmiany na odrębnym zebraniu z ekspertami i z sekcją problemową [oklaski]. Kto z państwa wypowie się przeciw wnioskowi?

Mikrofon nr 9.

JACEK JERZ

Byłem w zespole dwunastym. Nazywam się Jacek Jerz, Ziemia Radomska. To był zespół do spraw stosunków związku do innych organizacji politycznych. I tam zdarzyło mi się mieć przeciwne zdanie niż eksperci. Nie z tego zespołu zresztą, tylko z zespołu jedenastego. Nie chcę przypisywać winy ekspertom. W każdym razie, kiedy w poniedziałek – rzecz miała miejsce w sobotę – w poniedziałek zgłosiłem się z propozycją zapisu tego tematu w zespole dwunastym, już go nie było. Nie miałem co zapisać.

Dlatego też ja zapisałem się do głosu pierwszego dnia I tury zjazdu. Nie zmieściłem się. Pierwszego dnia II tury zjazdu powtórzyłem prośbę o głos i dzisiaj mam go otrzymać. Chcę państwu przedstawić bardzo ważną sprawę, przynajmniej jedną z najważniejszych, jakie mamy w tej chwili tutaj orzec i rozstrzygnąć. To jest jakiś nasz stosunek i program…

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ale może pan by teraz nie referował.

JACEK JERZ

Już kończę. Reformy gospodarczej. Chciałem przedstawić taką właśnie propozycję programu, opracowaną przez Biuro Ekonomiczne KPN. I proszę o dopuszczenie mnie do głosu niezależnie od tego, co państwo zadecydujecie. Mam takie prawo jako delegat. Dziękuję bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Był to głos przeciw wnioskowi, zatem wniosek poddaję pod głosowanie. Kto z państwa jest za tym, aby przerwać plenarną dyskusję nad programem, przenieść ją w inne miejsce, gdzie sekcja problemowa i eksperci wysłuchają dyskutantów i przyjmą zmianę zapisów merytorycznych w projekcie uchwały? Kto z państwa jest za takim rozwiązaniem? Dziękuję. Zawsze głosujemy: kto jest za, tak… Pierwsze było: kto jest za? Teraz: kto jest przeciw? [oklaski]. Dziękuję. Kto się wstrzymał?

I proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowało przeciw temu wnioskowi.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Zatem będziemy kontynuowali dyskusję plenarną na ten temat, nie w tej chwili, rzecz jasna. Mamy zapisanych w tej części 115 dyskutantów.

Wniosek formalny Lecha Sobieszka, Region Gdańsk: „Wnoszę o przesunięcie przesłuchań kandydatów na jutro, ponieważ może spowodować to całonocne manipulacje” [oklaski, śmiech]. Kto z państwa przeciw wnioskowi się wypowie? Kto się wypowie przeciw wnioskowi? Wypowie.

Proszę bardzo. Mikrofon piąty.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Może spowodować także całodniowe manipulacje [śmiech].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Czyli zdania są podzielone, czy lepiej manipulować w nocy czy w dzień [śmiech]. Głosować, proszę państwa, musimy. I głosujemy. Kto z państwa jest za tym, żeby przesłuchanie kandydatów przenieść na dzień jutrzejszy? [oklaski, śmiech]. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? [oklaski, śmiech]. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Werdykt jest oczywisty.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw wnioskowi.

[UZUPEŁNIENIE SKŁADU KOMISJI SKRUTACYJNEJ

DO GŁOSOWAŃ TAJNYCH]

[PD 1kzd_2t_043_19811001 – 16 minut 28 sekund]

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, żeby już nie przedłużać. Do godziny 20.20, jak sądzę, ogłosimy przerwę. Głos jeszcze zabierze Komisja Skrutacyjna do Głosowań Tajnych, a ja już państwu życzę smacznego.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa, jeszcze 3 minuty, nie więcej. Z uwagi na to, że część członków Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych… Ja proszę o pozostanie na sali, bo będziemy głosować, proszę państwa.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę, byście państwo nie opuszczali sali obrad. Jeszcze jest jeden głos.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA – przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Proszę państwa, z uwagi na to, jak powiedziałam, że część członków Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych wycofała się z prac komisji, ponieważ kandydują do władz krajowych, bądź do Krajowej Komisji bądź Komisji Rewizyjnej, powstał problem o dokooptowanie następujących osób. Podam państwu, kto odszedł z komisji, i podam propozycję przekazanych przez przewodniczących zespołów regionalnych osób, które byśmy dokooptowali. Jeśli państwo nie będziecie mieć nic przeciwko temu, proponuję, aby skrócić czas głosowania, głosować en bloc.

Nazwiska osób, które odeszły z komisji: pan Andrzej Kamrowski[37] – Pomorze Zachodnie, pan Jan Winnik[38] – Dolny Śląsk, pan Andrzej Zając – Podbeskidzie, pani Marianna Czerwińska[39] – Gdańsk, pan Witold Król[40] – Radom, pan Adam Siuda[41] – Łódź, zrezygnował z mandatu, pan Bernard Bujwicki[42] – Białystok, pan Józef Szul[43] – Podkarpacie i Przemyśl, pan Jan Płotkowiak – Wielkopolska, pan Stanisław Łakomy[44] – Rzeszów. To są wszystkie osoby, które odeszły.

Przedstawiam państwu propozycję nowych kandydatów, które weszłyby w skład Komisji [Skrutacyjnej] do Głosowań Tajnych: pan Krakus Wojciech[45] – Łódź, pan Chochulski Grzegorz[46] – Łódź, pani Kaczorowska Barbara[47] – Łódź, pan Jan Jędrzejewski – Gdańsk, pan Stanisław Giemza[48] – Śląsko-Dąbrowski Region, pan Frankowski Teofil[49] – Region Dolny Śląsk, pan Golis Józef[50] – Dolny Śląsk, pan Bogdan Blindow[51] – Gdańsk, pan Bronisław Kawęcki[52] – Radom. Chciałabym zaznaczyć, że są to osoby, które zgłosiły się do swoich szefów dobrowolnie. Poproszę prowadzącego zebranie o przegłosowanie.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Oczywiście.

Kto z państwa wniesie zastrzeżenia do przedstawionych kandydatur? Czekamy na zastrzeżenia do kandydatów. Skoro nie ma, to będziemy głosowali. Państwo zdecydujecie, czy będziemy głosowali en bloc, czy na każdą kandydaturę oddzielnie. Kto z państwa jest za tym, by przegłosować listę w całości? To jest właśnie miara apetytu [bardzo dużo delegatów udało się już na kolację]. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Kto z państwa jest za tym, by zmianę proponowaną przez Komisję Skrutacyjną do Głosowań Tajnych przyjąć, czyli na całą proponowaną listę? Kto za? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

Proszę nie opuszczać sali obrad.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto proponowane uzupełnienie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Mikrofon drugi proszę.

ANDRZEJ PIESIAK

Piesiak, numer mandatu 10011, Jelenia Góra. Chciałem zwrócić uwagę prezydium, że zostały zgłoszone ważne wnioski formalne, które nie zostały odczytane. Zgłosiłem wniosek formalny, żeby projekt programu konwersji przedstawiony przez pana docenta Kurowskiego jako delegaci żebyśmy wprowadzili to do Komisji Programowej. Ponieważ docent Kurowski nie jest delegatem, może zaistnieć sytuacja, że to nie zostanie wprowadzone. Żeby miał równe prawa jak inni delegaci. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Wniosek formalny pana jest w prezydium. Myślę, że powaga z naszej strony wymaga, byśmy to uzgodnili najpierw z autorem wystąpienia i po przerwie odpowiemy oczywiście.

Jedenastka.

GRZEGORZ PALKA

Chciałbym państwu wyjaśnić, że docent Kurowski był ekspertem jednej z grup programowych i że ten niepokój jest niepotrzebny. Oficjalnie kontrprojekt tez programowych zostanie zgłoszony zawierający tezy docenta Kurowskiego.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Przerwa do godz. 20.30.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, jeszcze taka mała informacja. Sekretariat prezydium prosi tych delegatów, którzy złożyli zapytania do kandydatów na przewodniczącego i tych zapytań nie odebrali w sekretariacie prezydium – jeżeli się nie zgłoszą, to ich pytania będą wrzucone do urny na końcu.

[Przerwa]

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

[Brak fragmentu nagrania]

..zjazdu radosną wiadomość. Otóż, proszę państwa, nadchodzą posiłki.

Pierwszy ma następującą treść: „Egzekutywa KZ PZPR Szczecińskiej Stoczni Remontowej wyraża swoją aprobatę dla konstruktywnych i odpowiedzialnych wypowiedzi pojawiających się na zjeździe. Wyrażamy nadzieję, że linia porozumienia i konstruktywnego dialogu przeważy i znajdzie swoje odzwierciedlenia w uchwałach zjazdu. Nie można dopuścić, byśmy jako członkowie dwóch organizacji byli stawiani przed alternatywą wyboru. Uważamy, że miejsce dla nas jest zarówno w partii, jak i w »Solidarności«. Nie ma dla nas nic droższego niż nasza ojczyzna i dlatego wszelkie poczynania, zmierzające do zapewnienia jej spokoju, są przez nas w pełni aprobowane. Liczymy również, że w zbliżających się wyborach do najwyższych władz związku zostaną wybrani ludzie w pełni zdający sobie sprawę z odpowiedzialności na nich ciążącej. Szczerze oddani związkowi i jego członkom umiejącym wybrać między tym, co służy, a tym, co nie służy naszej ojczyźnie.

Życzymy delegatom na I Zjazd NSZZ »Solidarność« owocnych obrad, rozsądku i powagi, niepoddawania się emocjom i uchwalenia takiego programu, pod którym każdy obywatel Polski będzie mógł się podpisać i przyjąć za swój”. Podpisała egzekutywa KZ PZPR Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia” [oklaski].

I następny: „I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«. Delegaci na III Konferencję Sprawozdawczo-Wyborczą ZSMP obradujący w dniu dzisiejszym, to jest dnia 30 września 1981 r. w Fabryce Form Metalowych w Bydgoszczy, przesyłają na ręce Prezydium i I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« obradującego w Gdańsku serdeczne pozdrowienia wraz z życzeniami owocnych obrad, aby uchwały wasze służyły sprawie wszystkich Polaków, a program związku był programem jednoczącym cały naród”. Podpisało prezydium konferencji [oklaski].

Członkowie Komisji Statutowej proszeni są o zebranie się na dwie minuty w tej chwili, z prawej strony prezydium, czyli po tej stronie…

[Brak fragmentu nagrania]

…zdecydowane zajmowanie miejsc.

Uwaga, uwaga, służbę porządkową na sali obrad proszę o to, aby doprowadzili do porządku salę i pomogli opuścić teren sali przez fotoreporterów.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…wieczorną część obrad w dniu dzisiejszym od paru wniosków formalnych, tak żeby szybko przejść do najciekawszej części naszych obrad. Gdybyście państwo zechcieli już nie prowadzić rozmów, to ułatwiłoby nam to wszystkim pracę.

Pierwszy wniosek formalny dotyczy maszyn poligraficznych i kwestii absolutorium dla Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Wniosek złożył Mirosław Krupiński, Region Warmińsko-Mazurski. Czytam państwu wniosek, jeszcze raz prosząc o spokój w sali obrad:

„Wnioskuję o podjęcie przez I Krajowy Zjazd Delegatów uchwały zobowiązującej nowo wybrane władze związkowe do pełnego i jednoznacznego wyjaśnienia wszystkich spraw związanych z zakupem, dostawą i rozdziałem sprzętu poligraficznego. Wyjaśnienie winno obejmować zestawienie wysokości kwot ofiarowanych na zakup sprzętu, treść umów zawartych z kontrahentami zagranicznymi, zestawienie kwot wydatkowanych do tej pory, zestawienie sprzętu dostarczonego z datami dostaw, ilością sprzętu, nazwiska odbierającego i daty odbioru z Urzędu Celnego oraz zestawienie sprzętu rozdzielonego z podaniem odbiorców i dat odbioru, rozdzielnika sprzętu nierozdysponowanego.

Zgłaszam sprzeciw przeciwko dokonywaniu czynności dystrybucyjnych na kolanie, przy pomocy niedatowanych list, nieprzekazywanych w kopiach odbiorcy. Wobec faktu, że wniosek ten składałem już ustnie z trybuny, że o bałaganie tym mówił Lech Wałęsa, że wniosek o wydzielenie z absolutorium tej sprawy wnosił na piśmie Mackiewicz[53], sprawa musi być w interesie związku załatwiona formalnie. Prezydium ma również projekt uchwały w tej materii”.

Ponieważ jest to wniosek formalny, mam do państwa pytanie, kto chce się wypowiedzieć przeciw.

Mikrofon czwarty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Przepraszam. Ja powiem to dość brutalnie, ja po prostu uważam, że maniackimi wnioskami nie powinniśmy się w ogóle zajmować. Zostawmy to indywidualnym maniakom. Dziękuję [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Zgodnie z procedurą zagłosujemy. Kto z państwa jest za wnioskiem delegata Mirosława Krupińskiego? Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę organizatorów o włączenie oświetlenia w sali.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nic nie widać, bo wszyscy chodzą po sali i to przeszkadza [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Ja mam podobne odczucie. Jeszcze raz powtórzę, czego dotyczy wniosek, i będziecie państwo łaskawi zagłosować raz jeszcze.

Mikrofon piąty.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, myśmy się tutaj dzisiaj zebrali, w tej sesji wieczornej, po to, żeby przesłuchać kandydatów na przewodniczących naszego związku. Stawiam wniosek o to, żeby żadnych wniosków dzisiaj nie przyjmować [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Przegłosujemy tę sprawę. Jeszcze raz przeczytać? Proszę bardzo: „Wnioskuję o podjęcie przez I Krajowy Zjazd Delegatów uchwały zobowiązującej nowo wybrane władze związkowe do pełnego i jednoznacznego wyjaśnienia wszystkich spraw związanych z zakupem, dostawą i rozdziałem sprzętu poligraficznego.

Wyjaśnienie winno obejmować zestawienie wysokości kwot ofiarowanych na zakup sprzętu, treść umów zawartych z kontrahentami zagranicznymi, zestawienie kwot wydatkowanych do tej pory, zestawienie sprzętu dostarczonego z datami dostaw, ilością sprzętu, nazwiska odbierającego i daty odbioru z Urzędu Celnego, zestawienie sprzętu rozdzielonego z podaniem odbiorców i dat odbioru, rozdzielnika sprzętu nierozdysponowanego.

Zgłaszam sprzeciw przeciwko dokonywaniu czynności dystrybucyjnych na kolanie przy pomocy niedatowanych list, nieprzekazywanych w kopiach odbiorcy. Wobec faktu, że wniosek ten składałem…

[Brak fragmentu nagrania]

…powtórzymy głosowanie. Sądzę, że już wszyscy delegaci zrozumieli treść tego wniosku. Kto z państwa jest za tym wnioskiem? [oklaski]. Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tym wnioskiem.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Wniosek został przyjęty, a projekt uchwały przekazujemy do Komisji Uchwał i Wniosków.

Następny wniosek: „Zgłaszam wniosek w związku z ustaleniem wysokości wynagrodzenia dla etatowych członków Komisji Krajowej przed rozpoczęciem wyborów – czy decyzję w powyższej sprawie ma podjąć zjazd czy Komisja Krajowa”.

Proponuję, proszę państwa, byśmy się zastanowili nad tym do jutra i zagłosowali to rano. W przeciwnym razie musielibyśmy otworzyć dyskusję na ten temat.

Wrócił do nas wniosek dotyczący włączenia do projektu uchwały programowej wystąpienia docenta Kurowskiego [oklaski]. Jest na tym wniosku zgoda docenta Kurowskiego, zatem zgodnie z tym, co powiedziałem przed przerwą kolacyjną, poddamy wniosek głosowaniu. Kto z państwa chce się wypowiedzieć przeciw wnioskowi?

Mikrofon nr 10.

BOGUSŁAW SZYBALSKI

Szybalski, 0809, Elbląg. Proszę państwa, przemówienie profesora Kurowskiego to można potraktować jako exposé premiera rządu, a nie jako jakieś materiały zjazdowe. Dlatego że my, jako związek, nie jesteśmy władni przesuwać jakieś sumy w kraju. Dziękuję [gwar].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Już nie dopuszczamy żadnych głosów. Kto z państwa jest za włączeniem do projektu uchwały programowej wystąpienia docenta Kurowskiego? [oklaski]. Dziękuję. Kto przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek ten przeszedł [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Kolejny wniosek formalny dotyczy już tej części, w której nastąpi prezentacja.

„Delegaci Ziemi Sandomierskiej wnioskują, by w ramach zadawania pytań kandydatom przewidzieć dodatkowo pół godziny na zadawanie sobie pytań przez samych kandydatów” [oklaski i okrzyki].

Kto z państwa wypowie się przeciw wnioskowi? Nie widzę. Proszę bardzo… Nie, wypowiedzieć się przeciwko wnioskowi. Wypowiedzieć, zgodnie z regulaminem. Nie widzę.

Zatem poddajemy pod głosowanie. Kto z państwa jest za tym, by kandydaci przez pół godziny zadawali sobie pytania? [oklaski]. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny wnioskowi? Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek ten został przyjęty [oklaski].

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Dalszą część obrad poprowadzi pan Fijałkowski.

[PRZEDSTAWIENIE LISTY KANDYDATÓW DO KK I KRAJOWEJ

KOMISJI REWIZYJNEJ]

[PD 1kzd_2t_043_19811001 – 39 minut 8 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, może na wstępie poprosiłbym przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej o przedstawienie list kandydatów. Musimy zatwierdzić, żeby poligrafia mogła wykonać przez noc listy kandydatów do władz Komisji Krajowej i Komisji Rewizyjnej. Proszę bardzo.

JERZY NOWACKI – prowadzący obrady

Najmocniej państwa przepraszam, zapomniałem i właśnie teraz mi podpowiedziano. Jest taka prośba organizatorów, byście państwo zgodzili się na czas prezentacji kandydatów i odpowiedzi na pytania na obecność fotoreporterów i dziennikarzy. Oczywiście będziemy dbali, by nie przeszkadzali nam w tym [okrzyki z sali]. Państwo rozumiecie, że jest to wyjątkowy rarytas dla ludzi tego zawodu [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest to wniosek z ich strony. Przegłosujemy po prostu. Czy ktoś ma jakąś uwagę do tego? Jest sprzeciw. Tak. Trójka była pierwsza.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proponuję na trybunę, które świecą pustkami tam obok, wpuścić naszych członków, którzy wybierali nas również. Stoją przez cały czas na dworze. Chcieliby też być na tej sali. Jeżeli ten wniosek przejdzie, to…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, to nie jest wniosek dotyczący poprzedniego postawienia problemu. Czy był? Jedynka była z pierwszym wnioskiem.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ponieważ nie ma czasu na składanie wniosków formalnych na piśmie, chciałem wnieść, ażeby obrady prowadził ktoś niezainteresowany z regionów, czyli żeby nie był to nikt z regionu, z którego pochodzi ktoś z czterech kandydatów [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przedstawiam się. Jestem z Regionu Mazowsze. Żaden z kandydatów nie jest w tym wypadku z mojego regionu [oklaski].

Dobrze, wracajmy do tamtego wniosku. Nie było głosu przeciwnego. To w takim razie głosujemy. Czy państwo uważacie, że podczas całej prezentacji w dyskretnych warunkach, to znaczy nie w polu tutaj przed kandydatami i nie w polu przed twarzami delegatów, z boku, mogą mieć dostęp fotoreporterzy i dziennikarze? Kto jest za? [oklaski]. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jednocześnie, proszę państwa, bardzo proszę o spokój. Chciałbym, żeby ta partia, która będzie trwała niezwykle długo, była prowadzona dosyć spokojnie. Bardzo bym prosił również, żeby reporterzy, którzy pozostali na sali, uszanowali państwa zezwolenie, to znaczy żeby nie przeszkadzali w czasie obrad.

Przepraszam bardzo, moment. Jeżeli pan ma wniosek formalny dalszy, to proszę na piśmie tutaj. Nie ma takiej reguły udzielania głosu w tym momencie. Bardzo przepraszam [głos z sali niezrozumiały]. Przepraszam bardzo. Przyjęliśmy pewien tryb postępowania. Jeżeli w sposób jednoznaczny Komisja do Głosowań Tajnych w pięć osób odpowiada, że wynik jest jednoznaczny – nie podważamy jej rozwiązania. Gdy jedna z osób ma wątpliwości spośród tej piątki, wtedy liczymy. Gdy chociaż jedna z osób. Taki przypadek nie zachodził. Wszystkie 5 osób odpowiedziały w sposób twierdzący. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, proszę bardzo Komisję Uchwał i Wniosków, przepraszam bardzo, Komisję Mandatowo-Wyborczą o prezentację listy do władz krajowych.

Proszę uprzejmie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę bardzo.

Proszę państwa, na wstępie wyjaśnię pewną sprawę. Chodzi tu o Region Łódzki. W związku z niefortunnym sformułowaniem w informacji przewodniczącej Komisji Skrutacyjnej, Komisja Mandatowo-Wyborcza wyjaśnia, że z Regionu Łódzkiego nikt z delegatów nie złożył mandatów, a została zmieniona osoba upoważniona do reprezentowania regionu. Pan Adam Siuda jest obecny na zjeździe jako obserwator, zmiana była konieczna ze względu na pomyłkę w trakcie prac komisji wyborczej w regionie i sprawa ta, na wniosek Łodzi, była załatwiona na początku II tury zjazdu, o czym komunikatem powiadamiała Komisja Mandatowo-Wyborcza. To informacja.

I teraz, proszę państwa, chciałabym zgodnie z tym, jak ustaliliśmy o zamknięciu list wyborczych do godziny 15.00 dnia dzisiejszego. Przez kilka godzin listy te były sporządzane, ponieważ muszą być ułożone w porządku alfabetycznym. W tej chwili chciałabym odczytać państwu listę kandydatów do Komisji Rewizyjnej – 21 miejsc mandatowych jest przewidziane. Proszę sprawdzi…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam. Proszę bardzo nagłośnienie o wyraźniejsze dostosowanie nagłośnienia sali. Ludzie zwracają na to uwagę, że źle jest z tyłu słychać. To jest bardzo ważna sprawa. A prosiłbym bardzo także panią o wyraźne i wolne odczytanie, żeby wszelkie poprawki mogły być zgłaszane. Proszę bardzo.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak, proszę zwracać właśnie uwagę, czy nie zostało ominięte jakiekolwiek nazwisko lub nie zniekształcone. Czytam tylko nazwiska kandydatów, natomiast wszelkie pozostałe dane zostaną umieszczone na listach, które będą wydrukowane i doręczone wszystkim kandydatom.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Delegatom.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Delegatom, przepraszam.

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, Gdańsk 1981. Lista wyborcza kandydatów do Komisji Rewizyjnej, 21 miejsc mandatowych:

Aniołczyk Aleksander – region, dobrze, 14001, numer mandatu to już jest region, Bełz Zbigniew – 09001 numer mandatu, Chochowski Wojciech[54]…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, nie wszyscy orientują się, że pierwszy identyfikator dotyczy regionu. Czy można po prostu mówić regionem, a nie tylko numerem?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Nie, w tej chwili nie mogę mówić nazw regionów, ponieważ wszystkich 38 numerów nie pamiętam, a kandydaci są wpisani na listę nie według regionów, a według kolejności alfabetycznej. Regiony będą, jak powiedziałam, umieszczone w liście, która zostanie wydrukowana. To jest I czytanie tej listy dla sprawdzenia dla państwa, abyście stwierdzili, czy nikt nie został pominięty ze złożonych kandydatów. I bardzo prosiłabym nie przerywać, bo to przeszkadza w notowaniu ewentualnym.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę o spokój na sali i proszę o rozpoczęcie czytania od początku jeszcze tych trzech nazwisk. Od samego początku, cała lista. I proszę już teraz nie przerywać.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze raz. Aniołczyk Aleksander – 14001, Bełz Zbigniew – 09001, Chochowski Wojciech – 01006, Chruszczyk Władysław[55] – 27004, Czerwińska Maria – 01007, Daniel Stanisław[56], Dudkiewicz Tadeusz[57] – 29015, Filar Daniel – 36001, Frutczak Ryszard – 21004, Gleich Ryszard[58] – 17006, Guzowski Hieronim[59] – 08003, Hardek Władysław[60] – 15011, Hudaszek Andrzej[61] – 15012, Jung Regina[62] – 01019, Kamiński Wiesław – 31018, Kinel Władysław[63] – 23002, Kornalewski Janusz – 33004, Kostrzewa Ryszard[64] – 14026, Kotarski Ryszard – 09007, Kubiak Julian[65] – 35017, Kuliński Henryk – 32012, Lange Ryszard[66] – 09006, Lasocki Jerzy – 15024, Maciaszek Andrzej – 02020, Mackiewicz Stanisław – 34008, Madeyski Leonard[67] – 36003, Majka Marek[68] – 04013, Małachowski Aleksander – 16055, Makowska Ewa[69] – 07047, Makowski Krzysztof – 18003, Markowski Marian[70] – 01032, Mikuła Tadeusz – 14041, Mirosławski Wiesław[71] – 29056, Mohl Jerzy[72] – 15032, Mszyca Jarosław[73] – 06009, Muszala [Muszlala] Szczepan[74] – 22010, Nowak Jan[75] – 02022, Nowak Jerzy – 35023, Orczykowski Andrzej[76] – 36005, Pawlicki Szymon – 01040, Pela Zbigniew – 32018, Plaminiak Gabriel – 07061, Pławiński Tadeusz – 01041, Płotkowiak Jan – 3…

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 42:

Płotkowiak Jan – Wielkopolska, Proć Władysław[77] – Wielkopolska, Rogińska Danuta – Jelenia Góra, Ruchniewicz Krystyna – Gdańsk, Rutkowski Rajmund[78] – Słupsk, Semeniuk Zygmunt – Mazowsze, Stasiak Błażej[79] – Wielkopolska, Strzembosz Adam – Mazowsze, Szcześkiewicz Jadwiga – Ziemia Łódzka, Turowski Krzysztof – Ziemia Łódzka, Wilk Mieczysław[80] – Śląsko-Dąbrowski, Wymazał Andrzej[81] – Małopolska].

Zarach Andrzej – 07090, Zazoniuk Stefan[82] – 14047, Zeman Wacław – 27023, Dolny Śląsk, Żurawiecki Jerzy – 11005, Żyliński Marek[83] – 34015.

Koniec listy wyborczej kandydatów do Komisji Rewizyjnej. Przepraszam państwa, opuściłam jedno nazwisko: Rutkowski Rajmund – 30006. To jest lista kandydatów, którzy zostali zgłoszeni do Komisji Rewizyjnej. Stawiam wniosek do prezydium zjazdu o zamknięcie tej listy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o spokój na sali i na trybunach także. Kto z państwa, pytam po raz pierwszy, czy ktoś jest jeszcze zgłaszany, nieodczytany na tej liście do Komisji Rewizyjnej? Zadaję pytanie po raz drugi. Czy jest ktoś zgłaszany i nieodczytany na przedstawionej liście do Komisji Rewizyjnej? Proszę państwa, zadaję pytanie po raz trzeci: Czy ktoś był zgłoszony i nie został odczytany na liście kandydatów do Komisji Rewizyjnej?

Trzykrotne wezwanie nie dało odzewu. Uważam listę kandydatów do Komisji Rewizyjnej za zamkniętą. Dziękuję bardzo za przedstawienie kandydatur do Komisji Rewizyjnej.

Proszę bardzo o przedstawienie kandydatów do Komisji Krajowej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Listę kandydatów do Komisji Krajowej odczyta członek naszej Komisji Mandatowej kolega Marek Biały[84].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

Sprawa zmęczenia oczywiście jest istotna.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Gdańsk, ilość mandatów – 4: Dowgiałło Krzysztof[85] – 01008, Gwiazda Andrzej – 01016, Jędrzejewski Jan – 01018, Kaczyński Lech[86] – 01020, Kącki Marian[87] – 01021, Koziatek Jan – 01023, Kozicki Andrzej – 01024, Kłys Jacek – 01022, Lis Bogdan – 01026, Matuszewska Alicja[88] – 01033, Merkel Jacek[89] – 01034, Milewski Jerzy – 01037, Samsonowicz Jan – 01044.

Lista cząstkowa nr 2, Region Szczecin, ilość mandatów – 3: Ban Waldemar[90] – 02001, Bogacz Ryszard[91] – 02002, Kamrowski Andrzej – 02011, Kiecko Mikołaj – 02013, Kocjan Stanisław – 02014, Wądołowski Stanisław – 02034.

Lista cząstkowa nr 3, Region Białystok, ilość mandatów – 1: Bujwicki Bernard – 002, Łuczycki Edward[92] – 004.

Lista cząstkowa nr 4, Region Bydgoszcz: Napieralski Henryk[93] – 015, Tokarczuk Antoni – 024, Walczak Jan[94] – 026, Winiarski Lech – 027.

Lista cząstkowa nr 5, Region Częstochowa, ilość mandatów – 1: Przygodziński Aleksander[95] – 011, Pytel Marek[96] – 012.

Lista cząstkowa nr 6, Region Dolny Śląsk, ilość mandatów – 7: Bagiński Tadeusz[97] – 001, Bałenkowski Janusz[98] – 002, Czarnecki Jerzy[99] – 011, Konarski Andrzej – 036, Kunigowski Jan[100] – 038, Lenkiewicz Antoni – 045, Modzelewski Karol – 051, Nawrot Stefan[101] – 056, Seń Jan – 070, Sobierajska Krystyna – 073, Szumiejko Eugeniusz[102] – 079, Szulc Jerzy – 078, Waszkiewicz Jan – 082, Winnik Jan – 084.

Lista cząstkowa nr 7, Region Elbląg: Borowski Antoni – 001, Kalinowski Ryszard – 005, Nowak Benedykt – 007, Szybalski Bogusław – 009.

Lista cząstkowa nr 8, Region Gorzów Wlkp., ilość mandatów – 1: Konsik Anatol – 006, Opiel Adam[103] – 008.

Lista cząstkowa nr 9, Region Jelenia Góra, ilość mandatów – 1: Kwieciński Marian – 004, Modrzejewski Jerzy[104] – 005.

Lista cząstkowa nr 10, Region Kujawy i Ziemia Dobrzyńska, ilość mandatów – 1: Karwowski Zbigniew – 002.

Lista cząstkowa nr 11, Region Ziemia Łódzka, ilość mandatów – 3: Bogucki Włodzimierz – 006, Czekalski Marek – 011, Kowalewski Zbigniew – 028, Kropiwnicki Jerzy – 030, Palka Grzegorz – 038, Terlecki Andrzej[105] – 044.

Lista cząstkowa nr 12, Region Małopolska, ilość mandatów – 5: Doroz Józef – 006, Gil Mieczysław – 009, Jungiewicz Józef – 014, Jurczak Stefan[106] – 015, Marchewczyk Jacek[107] – 030, Nowak Edward – 035, Sonik Bogusław – 049, Syryjczyk Tadeusz – 050, Warchałowski Andrzej – 055, Ziaja Mieczysław – 065.

Lista cząstkowa nr 13, Region Mazowsze, ilość mandatów – 7: Abgarowicz Łukasz – 001, Bugaj Ryszard – 005, Dyner Jerzy – 011, Geremek Bronisław – 014, Gołaszewski Krzysztof[108] – 089, Gręziak Anna[109] – 017, Janas Marek – 024, Janas Zbigniew[110] – 025, Jankowski Maciej[111] – 026, Jastrzębowski Jerzy – 028, Jaworski Seweryn – 029, Hołuszko Marek – 022, Kawalec Stefan[112] – 031, Kazańczuk Wincenty – 033, Knap Jacek[113] – 035, Kuczyński Piotr – 044, Krukowski Stanisław – 043, Lasocki Wojciech – 049, Matuszyk Tadeusz – 057, Mikołajczyk Jacek[114] – 059, Niezgodzki Paweł – 062, Onyszkiewicz Janusz – 064, Roman Jerzy – 068, Romaszewski Zbigniew[115] – 070, Stomma Piotr – 076, Świtalski Witold – 091, Szymanderski Jacek – 081, Tyszkiewicz Maria[116] – 090, Wujec Henryk – 086.

Lista cząstkowa nr 14, Region Śląsk Opolski, ilość mandatów – 1: Kupczak Waldemar[117] – 011, Łysiak Jerzy – 013, Mielnik Jerzy – 019, Szelwicki Franciszek[118] – 015, Wiktor Włodzimierz – 017.

Lista cząstkowa nr 15, Region Płock, ilość mandatów 1: Chmielewski Jan[119] – 002, Przybylska-Wendt Grażyna[120] – 003.

Lista cząstkowa nr 16, Region Pobrzeże, ilość mandatów – 1: Dzimidowicz Edward[121] – 003, Śliwiński Bronisław – 010, Tabisz Roman[122] – 011.

Lista cząstkowa nr 17, Region Podbeskidzie, ilość mandatów – 2: Barteczko Mieczysław[123] – 001, Hilbrycht Jerzy[124] – 004, Kralczyński Andrzej – 009, Wróbel Wiesław – 018.

Lista cząstkowa nr 18, Region Podkarpacie, ilość mandatów – 1: Rychter Piotr[125] – 005, Szul Józef – 004.

Lista cząstkowa nr 19, Region Ziemia Radomska, ilość mandatów – 1: Jerz Antoni Jacek – 001, Karnik Ryszard[126] – 006, Król Witold – 007, Olszewski Henryk…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, proszę o spokój na sali. Proszę bardzo o kontynuowanie. Bardzo proszę, to jest ważna sprawa. Każdy musi mieć możność sprawdzenia. Proszę służbę porządkową o zapewnienie spokoju, na trybunach także. Bardzo proszę państwa. Proszę bardzo o kontynuowanie.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Olszewski Henryk – 009, Rejczak Jan – 003.

Lista cząstkowa nr 20, Region Rzeszów, ilość mandatów – 2: Alot Stanisław – 001, Kensy Tadeusz – 008, Kuźniar Andrzej[127] – 010, Łakomiec [Łakomy] Stanisław – 011, Stachowicz Stanisław – 016, Szałaj Paweł[128] – 017, Ziobro Kazimierz[129] – 022.

Lista cząstkowa nr 21, Region Śląsko-Dąbrowski, ilość mandatów – 10: Błaszczyk Ryszard[130], Cierniewski Andrzej, Czarnota Stanisław[131].

[Brak fragmentu nagrania]

[Gliszczyński Jarosław, Iwanów Ryszard[132], Jedynak Tadeusz]

Kula Ryszard [Józef][133] – 102, Kurkowski Jerzy – 045, Kuszłeyko Ryszard – 032, Łużny Jan[134] – 048, Malinowski Zbigniew[135] – 054, Mąsior Ryszard [Michał] – 053, Michałowski Kazimierz[136] – 105, Nawara Włodzimierz[137] – 059, Okoński Stanisław – 061, Patyna Józef – 064, Rejdych Janusz – 071, Rozpłochowski Andrzej – 070, Seferowicz Elżbieta[138] – 075, Świtoń Kazimierz – 076, Szafko Jerzy[139] – 080, Wach Marek – 091, Wiekiera Piotr – 096, Zalewski Witold – 097.

Lista cząstkowa nr 22, Region Słupsk, ilość mandatów – 1: Korejwo Stefan[140] – 002, Szczeglowski Krzysztof – 007.

Lista cząstkowa nr 23, Region Środkowo-Wschodni, ilość mandatów – 2: Chrzanowski [Aleksander] Kazimierz[141] – 007, Jędruszewski Zbigniew[142] – 016, Karpiński Janusz – 019, Łupina Zygmunt[143] – 022, Paga Lesław – 025.

Lista cząstkowa nr 24, Region Świętokrzyski, ilość mandatów – 2: Dudek Andrzej[144] – 005, Imiela Edward[145] – 009, Ryś Bogdan[146] – 020.

Lista cząstkowa nr 25, Region Toruń, ilość mandatów – 1: Iwanów Zbigniew – 015, Kukuła Mieczysław – 005, Wierzbowski Błażej – 012.

Lista cząstkowa nr 26, Region Warmińsko-Mazurski, ilość mandatów – 1: Powroźny Michał[147] – 010, Rendomański [Rondomański] Wiesław[148] – 005.

Lista cząstkowa nr 27, Wielkopolska, ilość mandatów – 3: Adamczak Wiesław [Wacław] – 001, Ciszak Bogdan – 005, Dymarski Lech – 008, Narożny Bogdan[149] – 021, Nowacki Jerzy – 022, Porawski Andrzej – 026, Różański Lech – 028, Śliwiński Jan – 040, Szymczak Stanisław[150] – 038.

Lista cząstkowa nr 28, Region Wielkopolska Południowa, ilość mandatów – 1: Koralewski Jerzy[151] – 002, Pietkiewicz Antoni – 006.

Lista cząstkowa nr 29, Region Ziemia Sandomierska, ilość mandatów – 1: Małobęcki Józef – 002, Rostek Kazimierz[152] – 005.

Lista cząstkowa nr 30, Region Zielona Góra, ilość mandatów – 1: Mrowiec Zbigniew[153] – 010, Szachowicz Zenon[154] – 012, Szymkowicz Stanisław – 013.

Bardzo państwa przepraszam, ale wyczytując listę nr 6, Region Dolny Śląsk, nie przeczytałem nazwiska: Sawicki Ryszard[155], numer mandatu 069.

[Brak fragmentu nagrania]

Komisja Mandatowa wnioskuje o zamknięcie list kandydatów do KK.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, zapytuję po raz pierwszy: Kto z państwa zgłoszony był do KK i nie został odczytany? Czy są jakieś zgłoszenia?

Proszę bardzo, mikrofon nr 11.

GŁOS NIEROZPOZNANY

W regionie rzeszowskim zostało przekręcone nazwisko: nie Łakomiec, tylko Łakomy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo poproszę o zmianę nazwiska Łakomiec na Łakomy. Proszę o spokój na sali.

Mikrofon nr 7, proszę bardzo.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_043_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_044_19811001]

STANISŁAW SZYMKOWIAK

W regionie 38 zostało zniekształcone moje nazwisko. Nazywam się Szymkowiak, a nie Szymkowicz.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę zamienić nazwisko Szymkowicz na Szymkowiak. Proszę bardzo mikrofon trzeci.

GŁOS NIEROZPOZNANY

W Regionie Śląsko-Dąbrowskim zostały zmienione imiona. Mandat 102 podano Kula Ryszard, a powinno być Kula Józef oraz…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Chwileczkę. Proszę o dokonanie tej poprawki. Proszę o powtórne powtórzenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Kandydat Kula, numer mandatu 102, imię jest przekręcone. Powinno być Kula Józef.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Powinien być kandydat Józef zamiast Ryszard. Odczytane zostało imię Ryszard zamiast imię Józef. Proszę o poprawkę.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Poprawka naniesiona.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Dziękuję. I następna poprawka. Kandydat Mąsior, numer 053, również imię podano Ryszard, a winno być Michał.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kandydat Mąsior…

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję, już poprawione.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Poprawione już.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Już jest poprawione.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Mąsior przez „m”. Dziękuję, to wszystko.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę mikrofon nr 9.

GŁOS NIEROZPOZNANY

W regionie Wielkopolska Adamczak Wacław musi być, nie Wiesław.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Adamczak Wacław, a nie Wiesław. Proszę o zmianę.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już poprawione.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Siódemka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Region Warmińsko-Mazurski. Nazwisko Rondomański, nie Rendomański.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o poprawę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

I proszę powtórzyć drugie nazwisko, czy tam pisze Powroźny, czy Powłoźny.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Przepraszam, może pan będzie uprzejmy podać numer regionu.

GŁOS NIEROZPOZNANY

34.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już, sekundę. Powroźny Michał.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Dobrze. I Rondomański Wiesław.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Rondomański Wiesław. Tak.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Tak. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dziesiąty mikrofon.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Na liście do Komisji Rewizyjnej, nazwisko Muszlala, a nie Muszala.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Było to już odczytane. To nie jest Komisja Rewizyjna, tylko Komisja Krajowa. Prawda? Tamto było odczytane już. Proszę bardzo.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Poprawimy w każdym razie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Pytam po raz drugi: czy wśród kandydatów przedstawionych na listach do Komisji Krajowej nie zamieszczono jakichś nazwisk, uprzednio zgłoszonych? Nie widzę. Pytam po raz trzeci: czy wśród przedstawionych list kandydatów do Komisji Krajowej nie odczytano uprzednio zgłoszonego nazwiska? Nie widzę. Ogłaszam, że listy cząstkowe kandydatów do wyborów do Komisji Krajowej zostały zamknięte.

MAREK BIAŁY – członek Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję państwu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, przystąpimy może teraz do odczytania komunikatu. Proszę bardzo.

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę szanownych delegatów, sekretariat prezydium zjazdu apeluje do tych delegatów na sali, którzy złożyli do sekretariatu prezydium wnioski z pytaniami do kandydatów na przewodniczącego i dotychczas nie odebrali tych pytań. W związku z czym sekretariat prezydium będzie musiał sam te pytania wrzucić do urny.

[PD 1kzd_2t_044_19811001 – 5 minut 9 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za komunikat.

Bardzo proszę przedstawiciela Komisji Mandatowo-Wyborczej o losowanie wraz z czterema harcerkami. Po pierwsze, która z tych harcerek będzie wyciągała pytania z urny którego z kandydatów? Bardzo proszę o przyst…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę bardzo. Proszę bardzo, harcerki prosimy na podium [oklaski]. Są cztery kartki z nazwiskami: Marian Jurczyk, Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda i Jan Rulewski. Dziewczynki, to znaczy druhny będą wyciągały i ta, która wyciągnie nazwisko kandydata, będzie wyciągała jego pytania z urny. To jeszcze nie jest kolejność prezentacji, zaznaczam. Proszę bardzo. Proszę przeczytać.

CZTERY HARCERKI, podchodząc kolejno do mikrofonu, po wylosowaniu nazwiska

Pan Andrzej Gwiazda, pan Marian Jurczyk, pan Jan Rulewski, pan Lech Wałęsa [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

To było pierwsze z losowań.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak. Teraz muszę poprosić kandydatów na przewodniczącego związku „Solidarność”. Proszę bardzo pana Andrzeja Gwiazdę, pana Mariana Jurczyka, pana Jana Rulewskiego i pana Andrzeja Wałęsę. Proszę bardzo [śmiech]. Lecha Wałęsę! Przepraszam. Kandydaci w tym momencie wyciągną kartki z numerami – są to kolejne numery od 1 do 4 i w tej kolejności, jaką sami sobie wyciągną, będą mieli możność przedstawić swoje programy.

Proszę bardzo. Pan Marian Jurczyk wyciągnął nr 1, a zatem będzie pierwszy prezentował swój program [oklaski]. Pan Andrzej Gwiazda wyciągnął nr 2. Lech Wałęsa wyciągnął nr 3 i pan Jan Rulewski – nr 4 [oklaski, okrzyki].

Komisja Mandatowa prosi prezydium o rozpoczęcie prezentacji kandydatów. Czy możemy już przystąpić?

STANISŁAW FUDAKOWSKI – członek Prezydium II tury I KZD

Proszę państwa, prosimy o absolutną ciszę, zarówno wśród delegatów, jak i na galeriach.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze raz tylko chciałam przypomnieć: każdy kandydat ma 10 minut na prezentację swego programu. Tego czasu nie możemy przedłużyć. Jest tylko i wyłącznie 10 minut. Jeśli kandydat w prezentacji programu nie wyczerpie, nie będzie chciał wykorzystać całych 10 minut, ten czas przesunięty zostanie do czasu zadawania pytań, który, jak wiemy, wynosi 30 minut. Prosiłabym pierwszego kandydata.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze jedna prośba wielka. Proszę wypowiedzi nie przerywać oklaskami, dlatego że zmniejsza to efektywny czas liczony; my nie możemy odliczać. Proszę o zachowanie spokoju na sali. Prosimy służbę porządkową o dopełnienie przyrzeczenia naszych reporterów, że weszli na salę pod warunkiem, że nie będą wychodzili za obrys sektorów. Proszę uprzejmie [oklaski]. Pod tym warunkiem weszli na salę. Proszę uprzejmie. Za chwilę, gdy troszeczkę się sprawa uspokoi, dam sygnał do rozpoczęcia prezentacji przez kolegę Jurczyka. Bardzo prosimy. Chcielibyśmy nie przedłużać. Służba porządkowa, proszę o zapewnienie widoczności z lewej strony sali. Proszę reporterów o niezasłanianie.

Bardzo proszę. Start!

[WYSTĄPIENIE WYBORCZE MARIANA JURCZYKA]

[PD 1kzd_2t_044_19811001 – 11 minut 30 sekund]

MARIAN JURCZYK

Szanowne koleżanki, szanowni koledzy, szanowni delegaci, nie mając pełne 16 lat, rozpocząłem pracę zawodową. W tym roku kończę 30 lat pracy zawodowej, 26 lat w stoczni szczecińskiej, w tym 15 lat jako spawacz. Jeżeli chodzi o moje wykształcenie, nie mam się przed państwem czym pochwalić. Mam tylko średnie ekonomiczne. W 1970 r. byłem członkiem prezydium Komitetu Strajkowego. 10 lat później, w roku 1980, zostałem wybrany przewodniczącym Komitetu Strajkowego w Szczecinie.

Przechodzę do meritum sprawy. Każdy działacz związkowy, obojętnie na jakim szczeblu, a przede wszystkim na szczeblu najwyższym, nie wolno mu nigdy w życiu odłączyć się od ludzi pracy. Czy chce, czy nie chce, musi znaleźć czas po to, by poznać problemy załóg pracy, by według tego był zorientowany, co trzeba załatwić w dniu dzisiejszym, co trzeba załatwić w dniu jutrzejszym. Jest to bardzo, bardzo ważna rzecz. Geniuszy, szanowni zebrani, nie ma, a o ile są, to ja nim na pewno nie jestem. I największa mądrość i siła to jest w społeczeństwie. Jeżeli działacz ten kierunek utrzyma, nie tylko że będzie szanowanym działaczem przez związkowców, ale, sprawa najważniejsza, będzie wiedział, jaka jest siła związku.

Jeżeli chodzi o dyscyplinę związkową, to jestem za dyscypliną – nie za dyktaturą, ale za dyscypliną świadomą. Żołnierz może być świetnie wyszkolony i świetnie uzbrojony. Jeżeli nie będzie dobrego dowódcy, żołnierz ten nie zda egzaminu w taki sposób, w jaki powinien zdać.

Sprawa, moim zdaniem, najważniejsza: przewodniczący KKP nie ma prawa w żadnym wypadku jednoosobowo podejmować decyzji. Oczywiście mam na myśli decyzje ważne. Również nie ma prawa podejmować decyzji mała grupa. Moim zdaniem, prawidłowy warunek jest następujący: wszystkie ważne sprawy muszą być przekazane na zakłady pracy, kilkanaście dni czasu na konsultacje, przekazanie przez regiony na szczebel najwyższy i KKP większością głosów przechodzi sprawa. Inaczej być nie może. Nie może się powtórzyć już nigdy to, co było ostatnio, kiedy została uchwalona uchwała przez zjazd jako najwyższy organ naszego związku i zostało to przekreślone przez małą grupę ludzi. W tej chwili nie mówię o znaczeniu, o wielkości tej uchwały, ale mi chodzi o sam fakt. Takie rzeczy nie mają mieć nigdy więcej miejsca w związku naszym.

Następna sprawa: jestem zwolennikiem kontynuować kurs twardy, zdecydowany i nieustępliwy, oczywiście nie z zamkniętymi oczyma. Każdy krok musi być przemyślany, czy go można postawić, czy nie. Kompromisów nie ma. Chciałem to udowodnić państwu – po prostu te słowa muszą mieć pokrycie, dlaczego jestem za twardym, zdecydowanym kursem. Dam tylko jeden przykład: postulat, jeżeli chodzi o środki masowego przekazu – czekaliśmy przez 13 miesięcy. Jest to żądanie czy postulat, obojętnie jak go nazwiemy, który nie wymaga żadnego nakładu finansowego. Pomimo to rząd nasz tego żądania nie zrealizował. Z wielką uwagą obserwowałem Nadzwyczajny IX Zjazd [PZPR] i z zainteresowaniem. Zmieniły się tylko osoby, personalne sprawy uległy zmianie, natomiast mechanizmy działania, metoda działania pozostała ta sama, co przez 35 lat. I uważam w związku z tym, że kurs polityki związkowej musi być twardy i zdecydowany. Takie jest moje zdanie [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę, proszę o ciszę.

MARIAN JURCZYK

Szanowni zebrani, jestem również zdecydowanym zwolennikiem za samorządem pracowniczym, samorządami terytorialnymi i również wolne wybory do Sejmu. Wolne wybory do Sejmu pozwolą nam wyprowadzić z głębokiego kryzysu gospodarczego i politycznego, moralnego i społecznego.

Pozwólcie państwo, że powtórzę parę słów, to, co powiedziałem na jednej z konferencji prasowych. Polska nie jest krajem biednym, jest tylko źle rządzonym, jak również – mówię to z całą odpowiedzialnością i całą powagą – że gospodarka u nas jest rabunkowa. Jeden z konkretnych przykładów, żeby to również był fakt dokonany. Tona miedzi, którą eksportujemy, około od 1300 do 1500 dolarów, import, wyrób z tej samej tony płacimy około 30 tys. dolarów. Dolar, drodzy państwo, który jest pożyczony na Zachodzie i trzeba go oddać i w procencie, płaci nam się około 12 proc. wartości i to jest, drodzy państwo, podłoże naszego kryzysu. Wszyscy robotnicy, cały po prostu lud pracy w naszej ojczyźnie, gdyby pracował jeszcze raz tyle, jak pracuje, jeżeli nie zostanie uregulowany handel zagraniczny, pod dostatkiem u nas chleba nigdy nie będzie. To jest sprawa podstawowa, która musi być uregulowana [oklaski]. Proszę mnie źle nie zrozumieć. Pragnę i gorąco pragnę tego, żeby handel był z wszystkimi państwami – i Wschodu, i Zachodu, ale handel musi być na zdrowych zasadach. Nie ma sentymentu w handlu.

Następna sprawa, proszę państwa. Ponieważ już nie jestem młody, jak państwo wiedzą, mam 46 lat. Pamiętam wszystkie zrywy robotnicze, ziemia Poznania, ziemia Gdańska, Gdyni, Szczecina nie została tylko zroszona łzami goryczy, ale została, szanowni zebrani, zroszona męczeńską krwią niewinnych ludzi i do dnia dzisiejszego ani jeden zbrodniarz za wydanie rozkazu za [19]56 rok ani za [19]70 jeszcze nie stanął przed sądem. I dzisiaj, kiedy naród nasz stoi w tasiemcowych kolejkach, kiedy społeczeństwo niedokarmione, kiedy brak leków, kiedy brak łóżek szpitalnych, kiedy brak przedszkoli, Komitet Centralny i nasz rząd pozwolił sobie, w bardzo brzydki sposób, mówiąc, że użyje wszelkich środków, włącznie do rozlewu krwi. Proszę państwa, wstydzę się jako Polak za taki rząd i stoję na stanowisku za wolnymi wyborami do Sejmu, żeby, proszę państwa, władza była w rękach ludzi miast i wsi, żeby reprezentowała polskie społeczeństwo, a nie kogo innego.

Ostatnia sprawa, proszę państwa. Ze względu, że idzie zima i nasze kobiety, już mówiłem, stoją w tasiemcowych kolejkach, sprawa podstawowa – w najbliższych dniach po zakończeniu II tury zjazdu widzę spotkanie z rolnikami indywidualnymi, „Solidarnością”, [RI] dogadania się sprawy wyżywienia narodu. Nie wyobrażam sobie, skoro takie kobiety stoją dwie lub trzy godziny w kolejce i przyjdą do domu i będzie zimno w mieszkaniach. Trudno w tej chwili sobie wyobrazić, proszę państwa, jaką za to możemy zapłacić cenę. Dlatego musimy zrobić wszystko, żeby do tego nie dopuścić. Tyle, drodzy państwo, w wielkim skrócie, co miałem państwu do przekazania. Dziękuję bardzo. Jeżeli są pytania, bardzo proszę [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Uprzejmie zawiadamiam, że kolega Jurczyk zaoszczędził na drugą część 17 sekund.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Prosimy pana Andrzeja Gwiazdę, który wylosował nr 2.

[WYSTĄPIENIE WYBORCZE ANDRZEJA GWIAZDY]

[PD 1kzd_2t_044_19811001 – 22 minuty 51 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Uwaga, start!

ANDRZEJ GWIAZDA

Drodzy koledzy! Niewątpliwie związek nasz stoi w tej chwili w trudnej sytuacji i nie możemy tego nie dostrzegać. Sytuacja jest ciężka dla nas z wielu powodów. Kraj nasz wchodzi w coraz większy kryzys, kryzys, który jest nieuzasadniony stanem gospodarki, bogactwem naszego kraju, kryzys, który został wywołany wadliwymi zarządzeniami, ale kryzys, który coraz bardziej przekształca się w rzeczywisty kryzys ekonomiczny. O ile rok temu z tego kryzysu mogliśmy prawdopodobnie wyjść kilkoma zarządzeniami, a przynajmniej zahamować postępowanie tego kryzysu, o tyle każdy dzień w tej chwili będzie powodował, że wyjście to będzie coraz trudniejsze i będzie wymagało coraz więcej czasu.

Oprócz spraw ekonomicznych, kolejek, braku podstawowych produktów żywnościowych, przemysłowych, związek nasz spotyka się z coraz większym i coraz szersze dziedziny obejmującym atakiem władz. Koledzy, rok temu władze polskie nie ośmieliłyby się wytoczyć tyle procesów działaczom „Solidarności”. Rok temu prokuratura nie ośmieliłaby się wszcząć tylu postępowań przeciwko niezależnym wydawnictwom i wydawnictwom związkowym. Pod tym względem nie posunęliśmy się naprzód przez rok, tylko cofnęliśmy się. Powodem tego było, że nie reagowaliśmy na drobne zaczepki, na drobne próby, czy ustąpimy. Wtedy nazywaliśmy, że są to konflikty zastępcze. W tej chwili, jeśli toczy się 200 spraw prokuratorskich przeciwko działaczom naszego związku i redakcjom, przestały to być już konflikty zastępcze. Jasne jest, o co władzy chodzi – wciągnięcie nas w tysiąc drobnych konfliktów, ale wyjściem z tej sytuacji to nie jest zamykanie oczu na te drobne konflikty. Popełniliśmy, uważam, błąd, że nie zareagowaliśmy zdecydowanie na pierwszą taką zaczepkę. W tej chwili będziemy już uwikłani nie w jeden proces, a w 200.

Środki masowego przekazu, drodzy koledzy, stoją na tym samym poziomie w tej chwili, co rok temu. W listopadzie [1980 r.] dyskutowało się, czy dostaniemy godzinę czy 2 godziny naszej redakcji w telewizji. W tej chwili zdaje się już w ogóle o takim czasie w ogóle się nie mówi. Uważam, że jest chowaniem głowy w piasek uważanie, że ustępstwami da się władzę ułagodzić. Mamy 35 lat doświadczeń i jeszcze jeden rok na dodatek. Ustępstwami nie unikniemy konfliktu, ustępstwami możemy tylko, ciągłymi ustępstwami zbliżamy się tylko do konfliktu zasadniczego.

Koledzy, czy jest wyjście z tej sytuacji? Oczywistą rzeczą jest, że z każdej sytuacji jest wyjście. Kwestia tylko taka, że każdy nasz krok zmienia nam parametry tego wyjścia. Uważam, że z tą władzą można zawrzeć kompromis. Jestem zresztą autorem wszystkich kompromisów tego związku, pomijając może kapitulację. I kompromisy są nam potrzebne, ale punkt równowagi między społeczeństwem a tą władzą przebiega nie poniżej tego poziomu, na którym stoimy, tylko znacznie wyżej. I wtedy dopiero będziemy mogli mówić o pokoju społecznym, wtedy dopiero będziemy mogli mówić o równowadze i kompromisie, jeśli podstawowe interesy społeczeństwa, jeśli podstawowe interesy naszych członków, związku jako organizacji, zostaną zabezpieczone. Poniżej tej linii nie ma mowy o stabilizacji sytuacji. I z tego musimy zdawać sobie sprawę i my, i z tego musi sobie zdawać sprawę władza.

Nie ma możliwości stabilizacji na tym poziomie, kiedy żywotne interesy społeczeństwa, narodu, prostego człowieka nie są zabezpieczone i zaspokojone. Przez ten rok nie zdołaliśmy nic zrobić w sprawie bezpieczeństwa i warunków pracy. Przez ten rok nie zdołaliśmy nic zrobić w dziedzinie ochrony środowiska. Koledzy, jest to zrozumiałe. Na to potrzeba po prostu pieniędzy. I teraz należałoby się zastanowić, czy te pieniądze są, czy ich nie ma. Czy te puste półki w sklepie to jest konieczność, niedbalstwo czy sabotaż.

Z danych Ministerstwa Finansów dostarczonych nam przez tamtejszą „Solidarność” 25 proc. dochodu narodowego w tym roku jest przeznaczone na szerokie spożycie społeczne, czyli łącznie z budownictwem mieszkaniowym, 75 proc. na utrzymanie państwa i państwowe inwestycje, a więc co dzień tylko 2 godziny pracujemy dla siebie, 6 godzin pracujemy dla państwa. Musimy się zastanowić, czy to jest właściwa proporcja. Musimy się zastanowić, na co 6 godzin dziennie pracujemy. I tutaj koledzy, niestety, nie skorzystamy ani z danych ministerstwa, ani z danych z urzędów statystycznych. Jest zbyt wiele danych, że wszystkie te statystyki są fałszowane na wszystkich szczeblach sprawozdawczości, tak że nawet winnego tutaj nie można znaleźć. Za kontrolę musimy się wziąć sami. Nie jest to na pewno zadanie popularne i zadanie miłe, dlatego że od bardzo wielu naszych członków wymaga uciążliwej, nieefektownej pracy. Ale tę pracę, musimy sobie zdawać sprawę, że zmuszeni jesteśmy wykonać. Przez rok w Urzędzie Rady Ministrów rozmawiamy z rządem, rozmawiamy z ministrami i rozmawiamy, obie strony jak ślepy o kolorach. Ani my nie mamy argumentów, ani oni nie mają argumentów. Jest to tylko wojna na zmęczenie i na ustępstwa.

To, że dotychczas we wszystkich rozmowach ustępowaliśmy tak daleko, jest między innymi wynikiem tego, że przez rok nie zdołaliśmy rozszyfrować, na czym polega gospodarka. Czy zboże, które wywozimy do Czechosłowacji do zmielenia, wraca do Polski w postaci mąki? Niestety, zdaję sobie sprawę, że jest to trudne. Zdaję sobie sprawę, że będziemy mieli z tym mnóstwo kłopotów, bo spotka to się z kategorycznym przeciwdziałaniem władz. Ale za to musimy się wziąć my sami, każda załoga na każdym stanowisku pracy.

Proszę państwa, mówi się: jesteśmy związkowcami, przede wszystkim jesteśmy Polakami. Ale jeszcze przede wszystkim jesteśmy ludźmi. Proszę państwa, to nie znaczy, że człowiek to brzmi dumnie, człowiek ma również określone wady. I tutaj, gdyby chciał ktoś budować związek dla ludzi idealnych, po prostu naśladowałby komunistów. To jest błąd komunistów. Chcieli zbudować system dla ludzi idealnych, a trzeba wszystkie struktury budować dla ludzi rzeczywistych.

Koledzy, w czasie II wojny światowej tylko 3 procent Polaków walczyło z Niemcami w szeregach AK i te 3 procent całemu narodowi zapewniło sławę jednego z najwaleczniejszych narodów świata. Musimy pamiętać, że większość nie jest zdolna do prowadzenia walki. Nie jest argumentem, że gdyby wszyscy… Wiadomo, że ludzie między sobą się różnią. Wiadomo, że dla wielu kresem zainteresowania jest tylko bochenek chleba przysłowiowy. Ale właśnie między innymi dla tych ludzi…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, 10 minut…

ANDRZEJ GWIAZDA

…powołaliśmy nasz związek [oklaski].

[WYSTĄPIENIE WYBORCZE LECHA WAŁĘSY]

[PD 1kzd_2t_044_19811001 – 33 minuty 52 sekundy]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, start!

LECH WAŁĘSA

Kandydując na przewodniczącego, zdaję sobie sprawę z tego, że walka naprawdę dopiero się rozpoczęła. Nie cofam tego słowa, które powiedziałem państwu wcześniej. Jednak niepokoi mnie jedna rzecz, że nie doceniamy partnera. Za bardzo uwierzyliśmy w siebie, jednocześnie nie zauważamy problemów i kłopotów i metod, jakimi możemy być pokonani. Dlatego też w swoich wywodach zadam państwu kilka pytań, a państwo sobie je przemyślą.

Pierwsze z nich brzmi: czy przed sierpniem 1980 r. rząd zdawał sobie sprawę, że nie jest w stanie spłacić pożyczek, na które już czas się zbliżał? Czy zdawał sobie sprawę, jak ma zrobić, żeby te pożyczki ktoś mu przesunął? To są dwa pytania.

Jednocześnie zadam państwu następne dwa. Przecież wiadomo, państwo wiedzą o tym, że opozycja w Polsce Ludowej była już bardzo silna, jednocześnie w krajach socjalistycznych, w wielu krajach, też się rodziła. Więc pytanie moje brzmi: w jaki sposób w sumie dość silni politycy mogli zaryzykować rozłożyć opozycję?

Na te pytania państwo się zastanowią, bo jeśli gramy z partnerem, to pamiętajmy, że od tego, kto stoi na czele, od Komisji Krajowej, od zjazdu wymaga się odpowiedzialności, jednocześnie patrzenia, co partner gra. Wydaje mi się, że my tego nie dostrzegamy.

Dlatego też, tak jak do tej pory, idąc na bój, jeśli zostanę przewodniczącym, jeśli się zgodzę na program, bo jeszcze programu nie mamy, a jeśli państwo mi dadzą w jednym z punktów, że mam założyć gdzieś MKZ na terenach, które jeszcze nie można będzie założyć, wtedy pod ten program się nie podpiszę, bo byłoby mnie tak, jakbyście mnie wsadzili w samolot, a ja nie umiem jechać nim. Dlatego też jeszcze się nie zgodziliśmy, i jeśli się podpiszemy pod coś, to po to, żeby wykonać to. Dlatego też będę się starał utrzymać ten związek tak jak teraz, mimo to, że kłócimy się, mimo to, że są różne odcienie i różne tendencje w całości, bo naprawdę idziemy na bój.

Jednocześnie bardziej do życia zbliżyć się. Bardziej do życia, to znaczy pamiętając o tym, że idzie zima, że mogą nas docisnąć, i to bardzo chytrze i prosto, zakręcając nam kurki. A mogą to zrobić, jeśli nie będziemy ich jako tako kochać. Dlatego też musimy zastanowić się, co wtedy i jak na tę ewentualność nastawić się już dzisiaj. Już dzisiaj musimy zauważyć i to, że może nam zbraknąć chleba, mięsa i artykułów, i już dzisiaj należałoby wymyśleć na roboczo, w jaki sposób uchronić się przed tym. Oczywiście proponował będę najprostsze rozwiązanie w tym temacie, to znaczy komisje zakładowe w zakładach pracy, każda komisja zakładowa powinna mieć w ochronie, w zapasie, jedną wioskę, za którą będzie odpowiadała. Oczywiście nie na handel zwierząt, nie handel świni i innymi rzeczami, nie o to chodzi, tego akuracik zabronimy, chyba że ostateczność nas do tego zmusi, ale przygotować się to musimy.

Dlatego też wiele tych propozycji prostych będę proponował w swoim czasie. Jednocześnie naprawdę zdaję sobie sprawę z tego, że ten bój jest bardzo ciężki, że szanse wygrania, naprawdę, przy nierozważnym postępowaniu, mamy bardzo minimalne. Nie straszę nikogo, naprawdę minimalne, bo nie doceniamy partnera! Nie doceniamy, nie zauważamy, że może nas bardzo ładnie, bardzo krótko, głodem bardzo szybko wziąć. Dlatego nie lekceważmy go i jednocześnie pamiętajmy – są i propozycje, na które jak też się, mówię państwu, nie zgadzam, tak jak budowa systemu totalitarnego jeszcze gorszego jak on dzisiaj u nas jest – przewracajmy sejmy, rządy, zajmiemy się tym na ich miejsce, a wtedy zobaczymy, jak będziemy rządzić, kiedy nas wykopią i inni cwaniacy się na nas urządzą.

Dlatego też, będąc uczniem tego systemu, uważam, że my musimy się bronić przed naszymi strukturami, budując inne struktury. I na dziś, chyba zauważacie państwo, że mamy w sumie trzy już niezależne, samorządne struktury, które powinniśmy dla dobra demokracji utrzymać. To znaczy samorząd pracowniczy, który budujemy, z którego wyrośnie i życie go skoryguje, stworzy nam te wojewódzkie jakieś tam sektory samorządowe i nawet centralną, ale to życie nam zbuduje, to nasz związek i administrację partyjno-państwową.

Zastąpienie czy wykolegowanie jednego z tych elementów osłabia, naprawdę osłabia, demokrację, naprawdę buduje nie taki system. Jednocześnie pamiętajmy, że my mamy budować jeszcze następne rozwiązania organizacyjne, też niezależne od nas, niezależne od innych, po to, żeby utrzymać i zabezpieczyć demokrację, a nie tworzyć systemu, który nas tak dużo niedobrego nauczył.

Dlatego też każdy, kto chce w Krajowej Komisji brać udział, niech pamięta, że naprawdę nas będzie rozliczać historia. Wygrać możemy wielką sprawę, ale nie ambicjami. Nie tym, że wydaje nam, że to będzie łatwa walka, nie tym, że tak łatwo nam pójdzie. Będziemy mieli ciężką rzecz, jednocześnie nazwiska nasze będą wypisane na dobrą kartę albo na złą kartę. To chyba tyle, jeśli czas… Jak dużo czasu mam jeszcze?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Jeżeli to jest koniec w tej chwili, jest 5 minut 50 sekund.

LECH WAŁĘSA

O, to nie. Jeszcze będę mówił. Dlatego też, proszę państwa, błąd nasz polega przede wszystkim na tym, że za mało między sobą rozmawiamy, że za mało, po prostu, patrzymy na te rzeczy, które się dzieją, za mało pokazujemy partnera, który jest przygotowany, który taktycznie krok po kroku, w jakiś sposób zorganizowany, naprawdę nam podważa wiarygodność, nam podważa zaufanie w społeczeństwo. To jest, krok po kroku, celowa robota, dążąca do zwycięstwa, ale po tamtej stronie.

Dlatego też, zdając sobie z tego wszystkiego sprawę, szukajmy dróg, jednocześnie zabezpieczajmy się. Te drogi proste, robotnicze są w zasięgu naszej ręki, tylko nie wierzmy w naszą naprawdę fenomenalną mądrość i w naprawdę wielką siłę. Nieraz ta siła nas wyprowadziła na złe drogi, i może tym razem nas też wyprowadzić. Ja wierzę w mądrość, wierzę w to, że wspólnie znajdziemy takie wyjścia, które nie będą hasłami, bo dziś haseł narzucaliśmy i my. Ale tu znów jesteśmy uczniami tego systemu. I oni rzucali hasła, i my rzucamy. Jak mówiłem nieraz: nie mówi się o polityce, ale robi ją się.

Dlatego róbmy więcej, róbmy i przez fakty dokonane, i organizacje, jakie tworzymy, zabezpieczymy się przed błędami, zabezpieczymy przed wypaczeniami. Nie pójdziemy w te kanały, w które poszli, poszli nasi partnerzy. Och, nie dam rady. Dziękuję. Wystarczy [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy koledze Wałęsie. Zaoszczędził 2 minuty 39 sekund na ciąg pytań. Proszę bardzo o kolejnego…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Prosimy bardzo kandydata, pana Jana Rulewskiego [oklaski].

[WYSTĄPIENIE WYBORCZE JANA RULEWSKIEGO]

[PD 1kzd_2t_044_19811001 – 42 minuty 38 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Uwaga, start!

JAN RULEWSKI

Proszę koleżeństwa, szanowni goście, 17 lat oporu przeciwko władzy, przeciwko tej rzeczywistości poprzez więzienia, poprzez strajki, poprzez budowę związku przywiodły mnie tutaj, do tego miejsca i upoważniają mnie do rozmowy z wami o takich sprawach, jak niżej.

Uważam, że błędem w działaniach naszego związku było przyjmowanie rzeczywistego bądź urojonego zagrożenia radzieckiego. Stwarzało to szczególną cezurę dla osiągania naszych wszystkich celów. Od odzieży roboczej poprzez wybory do Sejmu. Proponuję odrzucenie tej cezury, jako że nie jesteśmy w stanie określić jej parametrów dopóty, dopóki nie odgadniemy imperialistycznej polityki mocarstwa radzieckiego [oklaski].

Zatem rozmawiajmy językiem pracowniczym, idźmy na kompromisy pracownicze, natomiast w dotychczasowej praktyce chodziliśmy na kompromisy polityczne. Chociażby, że odwołam się do ustawy o samorządzie, o kształcie przedsiębiorstwa i regulacjach władz w tych przedsiębiorstwach. To są kompromisy o konstrukcji politycznej.

Namawiam was wszystkich, abyście się opowiedzieli za tym, aby skorzystać z dobrodziejstw szeregu innych aktów. Tam, gdzie się związał ten nasz przyjaciel, a więc paktów zbiorowego bezpieczeństwa, jakie podpisała Polska i Związek Radziecki. Namawiam za tym związek do wpisania w swoich programach realizacji postanowień Konferencji Bezpieczeństwa Europejskiego, którą podpisało 35 państw naszego i innych kontynentów, w tym między innymi Związek Radziecki. A namawiam dlatego, że pierwsza teza, zawarta w dekalogu tej konferencji, mówi o prawach do wstępowania i występowania z porozumień międzynarodowych, mówi o suwerennych prawach wszystkich uczestników tej konferencji. Konferencja ta stwarza poważne alternatywy dla polityki zagranicznej państwa. Do tej polityki zagranicznej państwa, dotychczasowej, której jedynymi filarami były strzały Deyny i Lato oraz trele, śpiewy „Mazowsza” i „Śląska”.

Zarezonują środki masowego przekazu, że przekroczyłem granicę działalności związkowej. Proszę koleżeństwa, problemy związkowe musimy widzieć w szerokim zakresie. Musimy widzieć właśnie ten aspekt polityki zagranicznej. Natomiast nie ma prawa nikt nam odmówić wyrażania niewiążących opinii o polityce zagranicznej. Za nią kryją się powiązania gospodarcze. Za tą polityką kryje się budowa militarna infrastruktury gospodarczej, a przecież gwarantami tego wszystkiego, tej polityki, to jesteśmy my. Władze nasze tylko w naszym imieniu to podpisują. Zatem łatwo udowodnić, że w naszych działaniach, w naszej kontroli, w naszym wyrażaniu opinii w zakresie polityki zagranicznej kryje się kontrola budżetów państwowych, kryje się kontrola tego, ile wydaje się na militaria, a ile na minimum socjalne dla głodujących, dla 7 mln Polaków. I to jest właściwy zakres zagadnień, którymi powinniśmy się między innymi zajmować.

Druga sprawa: jeżeli już przyjmujemy to zagrożenie, zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne, związane z sytuacją gospodarczą, związane z działaniem wrogich nam sił i politycznych, i społecznych, to musimy wykształcić się w zakresie nowych stosunków międzyludzkich. Ton temu musi właśnie nadawać taki ruch społeczny, jakim jest „Solidarność”. To muszą być stosunki okresu zagrożenia; bardzo ładnie o nich mówił i pisze ks. Tischner. Częstokroć nie zdajemy sobie sprawy, cytuję: „że nie zawsze my i nie zawsze razem to oznacza solidarnie”.

Dlatego musimy przeciwdziałać wszelkim patologiom społecznym, nie tylko w zakresie narkomanii, alkoholizmu, ale musimy poddać się związkowej kontroli na rzecz ograniczania naszych różnych negatywnych dążeń. W zakresie podziału tego małego bochenka chleba musimy przeciwdziałać zdecydowanie, na każdym stopniu instancji związkowych, przeciwko jakimkolwiek próbom zbudowania sobie enklaw szczęścia. Nie bądźmy karmieni iluzjami – tego szczęścia to my nie zagarniemy za dużo, zawsze kosztem innych ust.

W stosunkach międzyludzkich, gdy rzucamy się już na samorządy, musimy patrzeć na nasz zakład jak na gospodarstwo, musimy porzucić dotychczasowe formy zdrady przedsiębiorstwa, które prowadziły do degradacji gospodarczej i społecznej. Musimy skończyć, w ramach działań samorządowych, z idealnym systemem żerowania poprzez opuszczanie zakładów na rzecz zwiększenia sobie większej życiowej pozycji przetargowej.

Jest to tylko zarys działań w zakresie stosunków międzyludzkich, w zakresie etyki. Myślę, że rozwinięciem ich są właśnie wspomniany już ks. Tischner, a dowodem na to jest 1000-letnia tradycja etyki chrześcijańskiej.

Oprócz wielu punktów w programie naszego działania, pod którymi się tutaj podpisuję, widzę trzeci zakres zagadnień. W gruncie rzeczy jesteśmy na etapie, kiedy ludziom nie śnią się balety ani też występy teatralne, lecz śni się kawałek chleba i kawałek kości wołowej. Zatem musimy dążyć do tego, żeby zapełnić półki.

Widzę, krytycznie wypowiadam się o projekcie wszelkich działań związkowych i państwowych w zakresie reformy gospodarczej. Główny akcent one kładą na rekonstrukcję bądź obalenie struktur, na przemieszczenie władz. Natomiast podmiotem działania nie jest człowiek, nie jest robotnik, ten realizator tej reformy gospodarczej. Jako zasadniczą wadę widzę brak rozbudowanego systemu motywacji. Niestety Sejm okancerował nasze ustawy, okancerował nie tylko władzę w samorządzie, ale okancerował kształt tego przedsiębiorstwa. Śni mi się przedsiębiorstwo, a raczej gospodarstwo, jak mówi ks. Tischner, w którym robotnik, pracownik, urzędnik, inżynier są właścicielami tego przedsiębiorstwa i dodatkowo rządzą. Bo jest różnica, dowiodły tego doświadczenia polityczne naszego państwa, że nawet wtedy, kiedy nam przyjaciel pomaga względnie rządzi w naszym kraju, to nie to samo, jakbyśmy my się w tym kraju rządzili.

Dlatego musimy doprowadzić do tego, np. organizacyjnie wychodziłoby na to, aby majątek zakładowy podzielić i oddać go ludziom pracy tego zakładu. Stosownie do wniesionego stażu pracy, byłaby to swoista niezbywalna akcja, która byłaby zabezpieczeniem na starość. Wiąże to ze sobą przemiany w życiu społecznym zakładu, powoduje, że w końcu nasz zakład, nasza kopalnia, nasza stocznia przyjmują stary, znany na całym świecie, wymiar. Wiąże to nie tylko załogę, wiąże to również rodziny i wytwarza nowe wzorce kulturowe w naszym społeczeństwie, poza tym wiąże to społeczeństwo. Oczywiście w wielkich kombinatach, zakładach, należy przeprowadzić zdecentralizowany rachunek gospodarczy, po to, żeby przybliżyć ten rachunek, analizę tego rachunku robotnikowi.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję bardzo [oklaski].

Chciałbym, proszę państwa, mały komunikat: przepraszamy wszystkich słuchających obrady na zewnątrz, ale naprawdę nie mamy technicznych możliwości dania państwu szansy uczestniczenia w obradach. Serdecznie jeszcze raz przepraszamy i wyrażamy wyrazy ubolewania. Nie ma technicznych możliwości.

Druga sprawa: ponieważ zostało nam w tej chwili nie mniej niż 2,5 godz. jeszcze na zadawanie pytań z urny i wzajemnych, proponujemy 15 minut przerwy, żeby później już nie czynić dalszych przerw.

[Przerwa]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Za chwilę rozpoczynamy kolejną turę. Wraz z rozpoczęciem tej tury dalsze składanie pytań do urn będzie niemożliwe. Przypominam: składanie pytań do urn tylko do końca przerwy. Prosimy bardzo o nieudzielanie jeszcze kolejnych wywiadów i nierozpraszanie na sali. Bardzo prosimy.

Proszę państwa, za chwilę Komisja Mandatowo-Wyborcza przeniesie urny i kolejno harcerki, które będą wyjmowały pytania dla swojego kandydata, będą przekazywały pytanie przewodniczącej Komisji Mandatowo-Wyborczej. Przypominamy, że pytanie musi zawierać imię, nazwisko i numer mandatu. Anonimowych pytań nie będziemy zadawali. Przypominamy, że wylosowane pytanie przez harcerkę będzie przekazywane przewodniczącej Komisji Mandatowo-Wyborczej, która będzie zadawała pytanie. Anonimowe pytania nie będą zadawane.

Służbę porządkową proszę o umożliwienie dalszych obrad, o przejście panów reporterów do kuluarów, zgodnie z pierwotną umową naszą. Bardzo prosimy. Proszę państwa, chcielibyśmy, aby fakt zezwolenia na wejście na salę reporterów nie był przyczyną dalszego opóźnienia naszej prezentacji. Bardzo proszę.

Proszę państwa, proszę zająć miejsca na sali. Rozpoczynamy kolejną turę naszej prezentacji. Bardzo proszę, proszę o spokój na sali. Pierwsza część przebiegała bardzo sprawnie. Proszę o to, aby dać identyczne szanse kolejnym kandydatom przez spokój na sali. Bardzo proszę.

Proszę bardzo przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej o poproszenie harcerek, aby urny w tym momencie zostały przeniesione w pobliże mównicy i proszę bardzo o rozpieczętowanie pierwszej z urn.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, mam dwie propozycje, bo czekają nas jeszcze dwie jak gdyby części dalszej prezentacji kandydatów.

Pierwsza sprawa to pytania, które będą wyciągane z urn, na które kandydaci mają pół godziny, i ci, którzy zostawili sobie jeszcze jakieś minuty, będą mieli je doliczone. Proponuję, aby na tę część, to znaczy zwracam się z prośbą do prezydium, aby Prezydium było uprzejme usiąść sobie na sali, a na ten czas oddać swój wspaniały stół prezydialny naszym kandydatom [oklaski].

Proszę kandydatów… Jednocześnie proszę o to, aby zasiedli przy stole prezydialnym. Każda druhna weźmie urnę z nazwiskiem kandydata, którego ma prezentować, i usiądzie obok. Kandydaci będą odpowiadali na pytania w tej samej kolejności, którą wylosowali poprzednio. Chciałam tylko powiedzieć, po ile minut ma na pytanie każdy z kandydatów. Pan Marian Jurczyk ma 30 minut 15 sekund, pan Andrzej Gwiazda ma 30 minut, pan Lech Wałęsa ma 32 minuty 39 sekund, pan Jan Rulewski ma 30 minut.

Druga sprawa będzie to runda pytań, które będą zadawali sobie wzajemnie kandydaci. Na tę drugą rundę poprosimy kandydatów ponownie, aby zasiedli w sektorach, i tak pan Marian Jurczyk będzie zabierał głos przy mikrofonie nr 1, pan Andrzej Gwiazda przy mikrofonie nr 2, pan Lech Wałęsa przy mikrofonie nr 5 i pan Jan Rulewski przy mikrofonie nr 6, w tym kwadracie, ale to później, w tej drugiej części, kiedy panowie będą sobie wzajemnie zadawali pytania.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_044_19811001]

[Początek pliku dźwiękowego 1kzd_2t_045_19811001]

[PYTANIA DO MARIANA JURCZYKA]

…pana Mariana Jurczyka z urną tutaj do mikrofonu. A pana Jurczyka, żeby zasiadł przy mikrofonie przy stole. Proszę państwa, urna jest do tej chwili zaklejona. W tej chwili ją odpieczętujemy i zobaczymy, czy w ogóle są pytania [śmiech]. Są pytania [gwar]. Nie… Czas będzie liczony od momentu rozpoczęcia.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Uwaga, start [głosy protestu z sali]. Za chwilę będzie odczytane pierwsze pytanie i od tego momentu będziemy mierzyli czas oczywiście.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Bogdan Lis: „Czy widzisz możliwości podjęcia przez nasz związek działań, jeśli tak, to jakich, które, przy akceptacji władz, byłyby w stanie doprowadzić w stosunkowo krótkim czasie, przynajmniej częściowo, do poprawienia się sytuacji rynkowej?”. Czekamy na odpowiedź.

MARIAN JURCZYK

Czy ja bym mógł prosić panią o powtórzenie tego pytania, ponieważ tu jest słaba słyszalność.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosimy o bezwzględną ciszę na sali.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Czy widzisz możliwości podjęcia przez nasz związek działań, jeśli tak, to jakich, które, przy akceptacji władz, byłyby w stanie doprowadzić w stosunkowo krótkim czasie do przynajmniej częściowego poprawienia się sytuacji rynkowej?”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Start.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, jest to pytanie wyjątkowo trudne dla mojej osoby, ponieważ tu trzeba mieć sztab specjalistów od spraw wyżywienia. Mówiłem w moim dziesięciominutowym wystąpieniu, że widzę w pierwszych dniach po zakończeniu zjazdu spotkanie się z komisją „Solidarności” Rolników Indywidualnych, celem przedyskutowania, celem zbadania, jaka jest sytuacja w tej chwili na wsi.

Uważam, że rok ten był stosunkowo korzystny dla społeczeństwa polskiego. Są możliwości, jest to kwestia czasu, około 8–9 miesięcy. Tyle trzeba czasu, by produkcja żywności trafiła do miast. Natomiast rolnik w tej chwili, według mojego szacunku, nie opłaca mu się prawdopodobnie tej produkcji w tej chwili produkować.

Trzeba stworzyć takie warunki, dać pewne gwarancje, żeby rolnikowi się opłacało produkować żywność i robotnik w mieście żeby miał za co kupić. Uważam, są to sprawy do dogadania się. O ile czas ten by się przedłużał, Polska nie jest wyspą na kuli ziemskiej. Mamy ze wszystkich stron przyjaciół i uważam, że jest możliwość w tym kierunku coś dla naszego społeczeństwa do zrobienia.

Zdaję sobie sprawę z tego, że najważniejsza sprawa jest wyżywienie dla narodu. Jeżeli człowiek będzie głodny, będzie chory. A jeżeli będzie chory, nie będzie miał siły do pracy. Jeżeli nie będzie siły, społeczeństwo będzie zawsze biedne. Dlatego trzeba zrobić wszystko, by w tym kierunku wytężyć wszystkie siły. Takie możliwości widzę, z tym że jest to kwestia jednak czasu. Nie można dzisiaj mówić słów, które nie mają w dniu jutrzejszym pokrycia.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Następne pytanie: Kazimierz Ziobro, Rzeszów: „Jak pan ocenia decyzję prezydium KKP w sprawie samorządu?”.

MARIAN JURCZYK

Czy tu chodzi o ostatnią decyzję?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pan Kazimierz Ziobro? Na pewno chodzi o ostatnią decyzję?

MARIAN JURCZYK

Jeżeli chodzi o ostatnią decyzję, również mówiłem w swoim krótkim wystąpieniu. Dla mnie jest to błąd nieprzebaczalny. Chodzi mi po prostu o to – w tej chwili nie mam na myśli ważności sprawy, ale zasady. Takich rzeczy nie wolno, nie wolno lekceważyć całego społeczeństwa, ponieważ te 900 delegatów reprezentuje proszę państwa trzy czwarte naszego społeczeństwa. W moim pojęciu jest to błąd nieprzebaczalny.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jaroszuk Mikołaj[156], numer mandatu 31015. Dwa pytania: „Co pan będzie robił po wyczerpaniu możliwości kandydowania do władz związkowych?”. I drugie pytanie: „Kiedy rozpoczął pan kampanię wyborczą?”.

MARIAN JURCZYK

O ile państwo pozwolą, zacznę odpowiadać na drugie pytanie. Kampanii wyborczej nie robiłem, proszę państwa, ani kiedy kandydowałem do regionu, ani nie robiłem kampanii wyborczej również i na II turze zjazdu. Jeżeli chodzi o pierwsze pytanie, może pani powtórzyć?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Co pan będzie robił po wyczerpaniu możliwości kandydowania do władz związkowych?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, kilka dni temu był ze mną wywiad do „Słowa Powszechnego”, i było takie pytanie. Odpowiedź na to pytanie z mojej strony była następująca: w tej chwili to nie jest praca, jest to orka. Jeżeli następne dwa lata sytuacja się nie zmieni – choć ja wierzę głęboko w to, że się zmieni, ale gdyby się nie zmieniła – to uważam, że człowiek po tych dwóch latach nie będzie miał siły następną kadencję kandydować.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Następne pytanie, Bogdan Ciszak, numer mandatu 35005: „Jakie jest pana hobby?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, kiedyś, oczywiście przed sierpniem ubiegłego roku, bardzo poważnie myślałem, no nie wiem, czy to zaliczyć do hobby, ale to po prostu chyba raczej tak, rozpocząłem język niemiecki i język rosyjski. Po co to robiłem? Robiłem po to, by w przyszłości być pilotem na trasach zagranicznych. Takie były moje hobby. Sierpień roku ’80 przekreślił, w tej chwili o tym nie myślę, ponieważ celem nadrzędnym jest, proszę państwa, zrobić wszystko to, co będzie możliwe dla dobra naszego społeczeństwa.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Następne pytanie, Jerzy Żurawiecki, 11005, Konin, dwa pytania: „Jesteś politykiem czy działaczem związkowym?”. I drugie: „Czy uważasz się za tzw. radykała?”.

MARIAN JURCZYK

Zaczym odpowiem na to pytanie, zwracam się do pani z gorącą prośbą, żeby pani czytała pojedynczo zdania, ponieważ mam trudności z zapamiętaniem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dobrze.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, politykiem nigdy nie byłem, nie jestem i nie mam zamiaru być. Tak może, żeby było troszeczkę weselej, bo jest późna godzina, muszę państwu powiedzieć, że przez 46 lat nie tylko, że nie byłem członkiem partii, ale nawet nie miałem w ręku formularza, który się wypełnia. Tak że o polityce nie myślę.

Drugie pytanie było chyba, czy jestem radykałem czy umiarkowanym, o ile dobrze pamiętam. Proszę państwa, nie jestem ani umiarkowanym, ani nie jestem radykałem, jestem człowiekiem konsekwentnym. Mówiłem o polityce związkowej. To, cośmy czekali, proszę państwa, to, co kontynuujemy od sierpnia ubiegłego roku, na to czekaliśmy, drodzy państwo 35 lat. Jest to za poważna sprawa, żeby sobie to lekceważyć, wychodzę z tego założenia. Przepraszam, że rozwijam troszeczkę temat. Człowiek, kiedy się doczeka – a każdy z nas doczeka się, proszę państwa, tego dnia – że musi opuścić ten świat, musi sobie zrobić rachunek swego życia, że każdą godzinę, jaką żył, musi wykorzystać dla dobra społeczeństwa i tym się kieruję.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Adam Turkiewicz, mandat 29008, Region Śląsko-Dąbrowski: „Jaką widzi kolega drogę postępowania »Solidarności« w celu wprowadzenia samorządowo-gospodarczej izby w Sejmie?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, nie jestem specjalistą w tym kierunku, przepraszam, nie jestem na to pytanie w tej chwili w stanie odpowiedzieć.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jerzy Pierzchała[157], Ziemia Radomska: „Związek nasz zrzesza olbrzymią część społeczeństwa. Co zrobisz, aby związek w zakresie polityki społecznej i gospodarczej posuwał się do przodu szybciej i był bardziej skuteczny?”.

MARIAN JURCZYK

Mówiłem również w swoim krótkim wystąpieniu o tym, że działacz na każdym szczeblu jego świętym obowiązkiem jest przebywać na zakładach pracy. Jest to rzecz nieodzowna. Mówiłem o tym również – jest to potrzebne po to, żeby poznać z pierwszych ust, co ludzie pracy potrzebują, co trzeba załatwić dziś, co trzeba załatwić jutro. I właśnie tym trzeba się będzie kierować.

Na podstawie analizy, na podstawie usłyszanych problemów z ust ludzi pracy – w ten sposób widzę nadawanie kierunku naszej pracy związkowej. Jeżeli społeczeństwo będzie uważało, że dziś trzeba załatwić te sprawy, będziemy załatwiać te sprawy. Jeżeli społeczeństwo będzie uważało, że ta sprawa może poczekać, są pilniejsze, będziemy, proszę państwa, załatwiali to, co będzie zgodne z wolą społeczeństwa.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Porawski Andrzej, mandat 35026, Wielkopolska: „Proszę podać ocenę decyzji podjętej wbrew uchwale KKP przez grupę negocjującą w dniu 30 marca 1981 r. w Warszawie – podpisanie tzw. porozumienia warszawskiego”.

MARIAN JURCZYK

Nie rozumiem pytania. Ja bym panią mógł prosić jeszcze raz o przeczytanie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Proszę podać ocenę decyzji podjętej wbrew uchwale KKP przez grupę negocjującą w dniu 30 marca 1981 r. w Warszawie – podpisanie tzw. porozumienia warszawskiego”.

MARIAN JURCZYK

Szanowni zebrani, na pierwszym KKP – o ile dobrze pamiętam, było to w Gdańsku, w stoczni – powiedziałem takie słowa, że to, co się stało właśnie na posiedzeniu w sali ministrów, gdybym był na sali rozpraw i dostał karę śmierci, nie byłbym chyba tak zaskoczony tym wszystkim, jak byłem zaskoczony sytuacją, jaka właśnie miała [miejsce] na negocjacjach w Warszawie. Takie same słowa udzieliłem do wywiadu do gazety Pomorza regionu zachodniego, do „Jedności”.

Trudno w tej chwili, w szczegółach, drodzy państwo, na ten temat mówić. Fakt jest jeden, tym bardziej że ja brałem tam udział i mam obowiązek przed państwem, ponieważ państwo mnie wybrali – jest to przykre, ale prawdziwe. Moim obowiązkiem jest przekazać państwu prawdę. W mojej ocenie były warunki takie stworzone, że nie wiadomo było, o co tam chodzi. Nie wiem, jak to się stało. Powiedziałem: wyszłem z tego ogromnie niezadowolony. Bliższych informacji, bliższych szczegółów na ten temat państwu nic nie mogę powiedzieć. Sytuacja była wyjątkowo trudna, wyjątkowy chaos. Wszelkiego rodzaju karteczki podrzucane przez naszych ekspertów, od pana Rakowskiego. Sytuacja była wyjątkowo niekorzystna.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Michałowski, 29105, Region Śląsko-Dąbrowski: „Po zjeździe na pewno rząd będzie chciał rozmawiać natychmiast z Krajową Komisją. Czy należy: a) rozmawiać z marszu? b) po szczegółowym przygotowaniu i zapoznaniu się z sytuacją w kraju? c) przy drzwiach zamkniętych? d) przed kamerami telewizyjnymi?”.

MARIAN JURCZYK

Pozwólcie państwo, że zacznę od końcowej części pytania. Jeżeli chodzi o kamery telewizyjne, również w jednej konferencji prasowej – pozwólcie państwo, że to jeszcze raz przypomnę – mówiłem: gdyby pan Rakowski przy okienku szklanym, a obok pana Rakowskiego – obojętnie kto to będzie, mam na myśli przedstawiciela rządu – usiadł przedstawiciel „Solidarności”, nie chodzi mi w tej chwili o nazwisko, i jedna strona przedstawiła swoją rację i druga strona. Uważam, że po kilkunastu takich, proszę państwa, wywiadach telewizyjnych nasz rząd nie miałby co do szukania, ponieważ tam jest kłamstwo kłamstwem popychane. Za rozmowami jestem jak najbardziej, nie wyobrażam sobie, proszę państwa, prowadzić związek bez negocjacji. Obojętnie kto to jest, rozmawiać trzeba z każdą grupą, ale rozmowy muszą być przygotowane rzeczowe, konkretne i musi być, proszę państwa, pewna granica, dotąd dochodzimy i stop. Taka jest moja ocena.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Poniatowski Kazimierz[158], mandat 15043: „Czy brak aktywności z pańskiej strony na zjeździe był zagrywką taktyczną, czy wrodzoną skromnością?”.

MARIAN JURCZYK

Szanowni delegaci, trudno mówić o sobie, po prostu nie wypada. Jeżeli chodzi o nasz region, również jakoś mi nie wypada o tym mówić, ale moja ocena jest raczej dobra. To, co trzeba było przekazać na zjeździe, zostało przekazane.

Ja, jeżeli chodzi o mnie, zostałem upoważniony przez wyborców mojego regionu, żebym kandydował. Ja osobiście o to nie zabiegałem, nie robiłem żadnej kampanii wyborczej. Na jednym z KKP w miesiącu sierpniu oficjalnie oświadczyłem, że nie będę kandydował. Gdy koledzy i koleżanki z mojego regionu o tym się dowiedzieli, na Walnym Zebraniu Nadzwyczajnym przed II turą zjazdu upoważniono mnie do kandydowania. Powiedziałem już dziś tutaj i będę to zawsze podkreślał – będę zawsze szedł zgodnie z wolą moich wyborców.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wacław Zeman, mandat 27023, Rzeszów: „Proszę o przedstawienie programu działania bardzo krótkiego lub w wersji hasłowej, z określeniem przybliżonego terminu realizacji poszczególnych punktów”.

MARIAN JURCZYK

Jest to bardzo szeroki temat. Środki masowego przekazu, mówiłem o tym, nie wymagają żadnego czasu, nie wymagają żadnego nakładu finansowego. Moim zdaniem trzeba przystąpić do generalnej akcji, trzeba to przemyśleć. Mogę w tej chwili zdradzić państwu tajemnicę, jeżeli chodzi o środki masowego przekazu – jestem za strajkiem prasy. Dlaczego? Jest to jedyny strajk, który nie przynosi, szanowni państwo, żadnych strat. Według obliczeń jednego z moich kolegów z Regionu Pomorze Zachodnie, pracownika poligrafii – nie będę tutaj stawiał jednoznacznie sprawy, ponieważ to jeszcze nie zostało w 100 proc. potwierdzone – w każdym bądź razie około 9 mln dziennie przynosi zysku strajk poligrafii [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Gołaszewski[159], mandat 01013, Gdańsk: „Zapewniał pan na jednym z posiedzeń KKP, że funkcja przewodniczącego Komisji Krajowej nie interesuje pana. Dlaczego pan zmienił zdanie?”.

MARIAN JURCZYK

Mówiłem, przedostatnia odpowiedź, że osobiście mówiłem na KKP, że nie będę kandydował. Wyborcy mojego regionu podjęli decyzję, że mam kandydować. Podkreślam jeszcze raz – nigdy nie występuję przeciwko moim wyborcom.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Krzysztof Rajpert, numer mandatu 29073: „Proszę o wyrażenie swojej opinii o zarysie reformy gospodarczej wymienionej przez docenta Stefana Kurowskiego”.

MARIAN JURCZYK

Tak się nieszczęśliwie stało, że nie byłem jak raz dzisiaj, choć państwo chybaście zauważyli – dosyć sporo przykładałem wagi do wszystkich wystąpień w ogóle do dyskusji, starałem się być jak najwięcej na tej sali i tu chyba nie ma żadnej przesady z mojej strony. Ale tak się złożyło, kiedy profesor Kurowski miał swoje wystąpienie, nie miałem możliwości usłyszenia. Z tego względu nie mogę się ustosunkować do wypowiedzi pana Kurowskiego.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Izabela Brzykcy[160], 04004, Bydgoszcz. „Jakie są twoje tezy w sprawie wyjścia z kryzysu gospodarczego, w jakim jest nasz kraj pogrążony?”.

MARIAN JURCZYK

Również się będę powtarzał, ale to nie jest moja wina. Mówiłem o samorządach pracowniczych, terytorialnych, o Sejmie. W Polsce muszą zajść konkretne zmiany, nie ma innego wyjścia. Troszkę się nie zgadzam z Leszkiem Wałęsą, ale to nie jest ani złośliwość z mojej strony, ani jakaś uszczypliwość. Po prostu trzeba u nas przede wszystkim wiedzieć, mieć kontrol nad całością naszej produkcji, może nie tyle gdzie ona idzie, jak za ile ona idzie. Do tej pory, proszę państwa, takiej możliwości żeśmy nie mieli, dlatego też jestem zwolennikiem, za samorządami pracowniczymi, również samorządy terytorialne, żeby byli prawdziwi gospodarze w danych regionach i za Sejmem.

Chodzi o to – Sejm jako najwyższa władza w PRL żeby miała możliwość kontroli nad działalnością naszego rządu, nad działalnością handlu. Mówiłem, że u nas jest gospodarka rabunkowa i te sprawy muszą ulec… Widzę w tym poprawę, jeżeli chodzi o wyciągnięcie naszej gospodarki z tak poważnego kryzysu, jaka została doprowadzona.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Antoni Czop[161], mandat 31009. „Czy tężyzna psychiczna i fizyczna kandydata jest na tyle wystarczająca, że wytrzyma trud dwuletniej kadencji?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, w tej chwili się świetnie czuję, pomimo to, że poza mną już jest rok trudnej i ciężkiej pracy. Wierzę głęboko w to, że wytrzymam i te dwa lata. Wierzę głęboko i mam nadzieję, że zdrowie jednak pozwoli mi tę kadencję i wytrzymam.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wiktor Włodzimierz, Śląsk Opolski, mandat 07017. Jeśli dobrze odczytałam: „Jakie cechy Lecha Wałęsy zadecydowały, że stanął pan do walki z nim o funkcję przewodniczącego?” [gwar].

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, o koledze nigdy się źle nie mówi. Ale kiedy jest cel nadrzędny, kiedy wchodzi w grę dobro naszego społeczeństwa, kiedy wchodzą przyszłe pokolenia, nie ma kolegów, nie ma sympatii. Ale do Leszka Wałęsy mam głęboki szacunek. Moim zdaniem, mówię to bez przesady, mówię to w imieniu mojej oceny, Leszek Wałęsa zrobił bardzo dużo, za co mu jestem głęboko wdzięczny – to jest ta dobra strona, pozytywna. Jest bardzo błyskotliwy, bystry – ja tego nie posiadam i obojętnie, ile lat się będę jeszcze uczył, na pewno tej bystrości, tej błyskotliwości nie będę nigdy miał, co ma Leszek. Jest to bardzo cenna rzecz.

Jeżeli chodzi o tę drugą stronę, o tę negatywną, którą przykro się mówi o koledze, no ja tam po prostu nie zgadzam się, już państwo chyba wiecie w czym, że Leszek po prostu w czasie to rozciąga, trochę, moim zdaniem, w moim odczuciu, jeżeli chodzi o sprawy Sejmu, troszkę inaczej to widzi. Ja widzę więcej zdecydowanie, widzę to po prostu więcej w krótszym okresie czasu. I tu są tylko te różnice. Poza tym tych innych różnic nie widzę.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Budzyński[162], 33004, Region Wielkopolska: „Proszę przedstawić w kilku zdaniach swój program” [w tle głosy: następne, następne]. Następne?!

Następne pytanie, Marek Małachowski, mandat 13003: „Czy kolega będzie bardziej radykalny w przypadku wygrania wyborów od kolegi Wałęsy?”.

MARIAN JURCZYK

Mówiłem, proszę państwa, nie jestem radykałem, ja bynajmniej nie oceniam się jako radykał. Jestem konsekwentny i będę konsekwentny. Dyscyplina musi być wszędzie i w domu, i w zakładzie pracy, i w związku. Nie ma innego wyjścia. Jest to za wysoka stawka, żeby sobie tę sprawę lekceważyć. Mówiłem również dzisiaj o tym, że czekaliśmy 30 z czymś lat. Jeżeli tą sytuację nie wykorzystamy, przepraszam za wyrażenie, ale za 100 lat możemy się nie podnieść. Jest naszym obowiązkiem doprowadzić ojczyznę, żeby Polacy żyli tak, jak sobie na to zasługują.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już?! Bronisław Śliwiński, mandat 21010, Pobrzeże: „W porozumieniu podpisanym przez pana nie ma kierowniczej roli PZPR w państwie. Czy w związku z tym uważa pan, że zamieszczenie tej formuły w statucie, po pierwsze, ogranicza działalność związku, po drugie, nie ma znaczenia, i po trzecie, utrudnia osobom, które przyjęły w porozumieniu tę formułę, negocjacje z władzami?”.

MARIAN JURCZYK

W tej chwili, szacowni zebrani, uważam, że nie jest to rzecz, moim zdaniem, najważniejsza. Mnie osobiście nie przeszkadza, że jest w statucie związkowym zapis, że kierownicza rola partii jest w państwie. Jest to tylko zapis. Praktycznie ta partia dzisiaj nie ma nic do powiedzenia [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Ziobro, Rzeszów: „Jak pan ocenia osobiście decyzję podjętą przez członków prezydium w sprawie samorządu? I czy w tej sytuacji widzi pan konieczność przeprowadzenia referendum?”.

MARIAN JURCZYK

Była na to odpowiedź już.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czesław Jezierski, Dolny Śląsk: „Co by pan zrobił, będąc przewodniczącym Krajowej Komisji, gdyby jedna z grup »Solidarności« postanowiła wystąpić ze związku, np. jakaś branża lub klasa pracownicza, czy coś takiego?”.

MARIAN JURCZYK

Przede wszystkim jestem za rozmowami z każdą branżą, z każdym związkiem i uważam, że mądre, rzeczowe, konkretne rozmowy, wszystko to, co się w jakiś sposób nie układa, rzeczowe rozmowy doprowadzą do strony pozytywnej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Dorociak[163], Śląsk Opolski: „Kogo widzi pan jako przewodniczącego w prezydium Komisji Krajowej?” [śmiech].

MARIAN JURCZYK

[Śmiejąc się]. No w tej chwili siebie, proszę państwa [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

R[oman] Jarmuszkiewicz, mandat 14020: „Panie Jurczyk, kogo panu przypomina Lech Sobieszek ze swoim programem?” [śmiech].

MARIAN JURCZYK

Trudne pytanie, ale, jak mówiłem, kiedy sprawa jest wyjątkowa ciężka i może nie tyle ciężka, ale kiedy jest cel nadrzędny naszego społeczeństwa, trzeba mówić szczerze, to co wskazuje sumienie. Jest kolega na pewno dość twardy i zdecydowany. Niemniej jednak są pewne sprawy, które chciałbym z kolegą porozmawiać, przedyskutować.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Adam [Strzembosz], nazwisko nieczytelne, mandat 16077: „Czy jest pan za utworzeniem rządu ocalenia narodowego. Dlaczego tak lub nie?”.

MARIAN JURCZYK

Mówiłem, szanowni zebrani, że nigdy nie byłem politykiem, nie miałem nawet w ręku tego egzemplarza. Ja jestem działaczem związkowym, nie interesuję się, może to trochę przykro człowiekowi mówić, ale nie znam się na polityce. Chcę stanąć w obronie ludzi pracy, by za ich pracę mieli ci ludzie uczciwe zarobki i uczciwie sobie żyli. I taki jest mój cel.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pytanie ze Śląska Opolskiego, Stanisław Dorociak, brzmiało: „Kogo widzi pan jako przewodniczący w prezydium KK?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, gdybym został przewodniczącym, ja nie mam prawa wybierać sobie prezydium. Od tego jest ordynacja wyborcza i trzeba się ściśle dostosować do ordynacji wyborczej [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zbigniew Nawrocki[164], mandat 10006: „Co pan zrobi w przypadku ogłoszenia stanu wyjątkowego?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, przewodniczący nie jest osobą aż tak ważną, nie chodzi tu o ważność, ale nie ma prawa w tak wyjątkowo trudnych sytuacjach i warunkach podejmować takiej decyzji. Mówiłem również dzisiaj, że wszystkie najważniejsze sprawy należą do całego związku. I inaczej być nie może.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Liciński, czy Luciński[165], nie wiem, Wielkopolska [Południowa], mandat 36009: „Czy popiera pan program gospodarczy wyjścia z kryzysu rządowy lub inny? Proszę uzasadnić za i przeciw”.

MARIAN JURCZYK

Dzisiaj przecież mówiłem, że mechanizm działania rządu w obecnej chwili jest identycznie taki sam jak 30 z czymś lat. I uważam, że na to pytanie więcej nie trzeba odpowiadać. Znaczy to, że nie popieram programu rządowego.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czesław Jezierski, Dolny Śląsk: „Jaką akcję lub jakie zachowanie się zaproponuje pan działaczom i członkom związku w wypadku wprowadzenia stanu wyjątkowego?”.

MARIAN JURCZYK

Uważam, że to jest pytanie, po prostu powtarza się do tamtego, co odpowiedziałem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Małachowski: „Dlaczego kolega nie udziela tak licznych wywiadów, jak to czyni na przykład pan Andrzej Gwiazda?”.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, Szczecin jest tak troszeczkę odizolowany, tak po prostu może troszeczkę w cieniu, ale nie mam o to pretensji, może i dobrze, najlepiej się pracuje z zaplecza. Nigdy po prostu człowiek nie powinien wychodzić tak do przodu, nie jest to, moim zdaniem, najlepsze wyjście.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Mam pytanie w ręku, ale czas akurat minął. Dziękuję.

MARIAN JURCZYK

Dziękuję serdecznie [oklaski].

[PYTANIA DO ANDRZEJA GWIAZDY]

[PD 1kzd_2t_045_19811001 – 34 minuty 3 sekundy]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, zostały jeszcze pytania w urnie. Jeśli będzie czas, zastanowimy się, co z tym zrobić. W tej chwili prosiłabym, aby pan Andrzej Gwiazda usiadł przy mikrofonie i jest tu harcerka, która ma tę urnę, która jest przeznaczona z pytaniami dla pana Andrzeja Gwiazdy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo wymieszać te pytania przed losowaniem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Chwileczkę, czas…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czas mierzymy od końca zadania pierwszego pytania.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Budzyński, 35004, Wielkopolska: „Proszę przedstawić w kilku zdaniach program”.

ANDRZEJ GWIAZDA

No, koledzy, można spróbować, tylko na to było zdaje się 10 minut, co jest niewystarczające. Niewątpliwie potrzebne nam jest przede wszystkim przestrzeganie prawa w Polsce, dlatego że bez tego nie stworzymy, ani my, ani żadna inna organizacja lub ugrupowanie, niczego, niczego porządnego. I w ramach tego prawa oczywiście musi społeczeństwo, społeczeństwo dojść do głosu. Jest to program również związkowy, dlatego że leży w interesie, interesie naszych członków. Ażeby wykonać nasze zobowiązania, jakie podejmujemy wobec wyborców, musimy przede wszystkim zapewnić warunki, w których ludzie będą mogli precyzować swoje interesy i swoje aspiracje, czyli wolność słowa.

Musimy też tych, którzy wypowiadają się na temat swoich interesów i swoich aspiracji, zabezpieczyć przed represjami z tego powodu. Proszę państwa, bez tych dwóch, bez tych trzech właśnie, bez zapewnienia tych trzech warunków nie będziemy mogli bronić interesów naszych członków, bo nie będziemy ich znali.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już? Kazimierz Ziobro, 27022, Rzeszów: „Czy widzi pan konieczność dalszej współpracy związku z Kościołem i byłymi członkami KOR-u?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, jest to, jest to zdumiewające pytanie i mieszanka. Związek nasz na samym początku, w ogóle chyba jeszcze przed powstaniem, bo jeszcze na stoczni w czasie strajku, określiliśmy, że związki, o które walczymy, będą to związki, które nie robią różnic w światopoglądzie.

Jeżeli chodzi o współpracę z Kościołem czy z episkopatem, widzę to dwutorowo: raz, że znakomita większość naszych członków jest wierząca, a dwa, uważam, że Kościół ma ogromny autorytet i reprezentuje jednak organizację z ogromnym doświadczeniem. Ja mówię o Kościele jako organizacji czy o strukturze Kościoła i na pewno tutaj na radach Kościoła możemy bardzo dużo skorzystać i zresztą korzystaliśmy przez ten rok.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pytanie mam z podpisem nieczytelnym. Czy mam je odczytać? Nie? [gwar].

Nie powiedział pan o KOR-ze. Są pytania, żeby dokończyć odpowiedź na te pierwsze pytania – współpracy z byłymi członkami KOR-u. Czy widzi pan konieczność współpracy?

ANDRZEJ GWIAZDA

Otóż, koledzy, w 1976 r. partia w Radomiu i w Ursusie plunęła w twarz nie tylko tym robotnikom, ale i nam wszystkim. Ja wtedy pojechałem do Hiszpanii, a jak wróciłem, to się dowiedziałem, że znalazło się w Polsce 22 ludzi, którzy mi ten opluty pysk umyli. I wydaje mi się, że o tym powinniśmy pamiętać, że tych 22 ludzi z 35 mln Polaków, którzy nie kiwnęli palcem w obronie swoich kolegów, zmyli tę hańbę [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zbigniew Kokot, 6007, Częstochowa: „Andrzej, jaki jest wpływ twojej żony na twoje postępowanie i program działania?” [śmiech].

ANDRZEJ GWIAZDA

[Śmieje się]. Proszę państwa, czy to nie jest zbyt intymne pytanie? Zwolnijcie mnie z tego [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Znowuż mam pytanie z podpisem nieczytelnym i bez numeru mandatu.

Jarosz[166], Podbeskidzie, 2206: „Dlaczego teraz wchodzi sprawa pani Walentynowicz i jest publikowana w różnych broszurach i pismach? Kto płaci za papier na te broszury i przez kogo ta sprawa jest teraz inspirowana?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Przez NSZZ „Solidarność” [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Marian Miąskowski, mandat 01035, Region Gdański: „Czy sądzi pan, że wszystkie sprawy podejmowane przez KKP na przestrzeni ostatnich miesięcy nie były dogłębnie badane i załatwiane? Czy efektem takiego postępowania właśnie nie były konflikty w wielu sekcjach branżowych, w wielu regionach, zakładach pracy? Jeśli pan to potwierdzi, to czy nie należy się liczyć z możliwością powstawania dużej ilości konfliktów na tle samorządów? Jeśli zostanie pan przewodniczącym, jak będzie pan praktycznie przeciwdziałał powstawaniu tzw. ognisk zapalnych przy założeniu, że żadnej sprawy nie można realizować zgodnie z wyobrażeniem członków naszego związku?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, oczywiście, że przy 10-milionowym związku na pewno rozbieżność wyobrażeń jest duża i w związku z tym każde rozwiązanie kogoś nie jest w stanie zadowolić. Z tym możemy się pogodzić i uważam, że na tym właśnie polegają zasady współczesnej demokracji, żeby się starać zaspokoić aspiracje czy oczekiwania większości.

Natomiast jeśli chodzi o konflikty samorządu, czyli chodzi o konflikty samorządowe i związek, uważam, że takie konflikty będą i powinny być dlatego, że samorząd będzie reprezentował pracodawcę. Tak że takie konflikty nie tylko że będą, ale uważam, że powinny być. Dobrze by było tylko, gdyby nie były zbyt ostre.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wacław Zeman, Rzeszów, 27023: „Proszę o przedstawienie programu działania, bardzo krótkiego lub w wersji hasłowej, z określeniem przybliżonego terminu realizacji poszczególnych punktów” [głosy z sali, protesty]. Było do pana Jurczyka…

Rezygnuje pan z tego. Dziękuję.

Porawski Andrzej, Wielkopolska: „Czy poprawne… podpisywanie nowego porozumienia grozi: a) ustąpieniem z ustaleń porozumień sierpniowych, b) potwierdzeniem nieakceptowanych przez społeczeństwo postaw obecnego… stanu państwowego…”. Nie mogę wszystkiego odczytać. Jest bardzo nieczytelnie napisane pytanie. „Czy ponowne podpisanie nowego porozumienia nie grozi ustąpieniem [z] ustaleń porozumień sierpniowych i potwierdzeniem nieakceptowanych przez społeczeństwo postaw obecnego sytemu państwowego?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, wydaje mi się, że chyba chodzi o porozumienie sierpniowe, więc generalnie jestem zwolennikiem, żeby naprzód realizować porozumienia już zawarte, potem podpisywać nowe. Dlatego że same podpisy niewiele nam dają.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już?

[Roman] Niegosz, mandat 10007: „Jakie najważniejsze sprawy weźmie pan na warsztat najszybciej? Krótko, w punktach”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę pani, może pani powtórzy?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak. „Jakie najważniejsze sprawy weźmie pan na warsztat najszybciej? Krótko, w punktach”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, już powiedziałem. W tej chwili… Proszę państwa, rok temu został w Gdańsku opracowany program i rozmawiałem z wieloma delegatami, pytałem. Okazało się, że program ten znają tylko ci koledzy, którzy byli w pierwszym składzie Komisji Krajowej i są do tej pory tutaj na zjeździe. Poza tym delegaci, którzy wtedy nie byli na posiedzeniach KK, w ogóle nie tylko, że nie znają programu, ale również nie wiedzą, że był. Związek przez rok nie powoływał się na ten program, nie realizował go i nawet nie było pytań dlaczego.

Proszę państwa, spowodowane to było tym, że rozwój wypadków był inny, niż przewidywaliśmy. Rozwój wypadków niezależnych od związku. Z tego względu podawanie harmonogramu byłoby nadużyciem. To jest temat dla rządu. Związek nie ma prawa stanowienia praw ani wydawania zarządzeń obowiązujących w całym państwie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jacek Jerz, Ziemia Radomska, mandat 26001: „Co zrobiłeś jako wiceprzewodniczący KKP w kierunku uwolnienia więzionych za przekonania?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, bardzo niewiele, znaczy nic. Nic! Siedzą dalej. Mieliśmy rozmawiać z prokuratorami, mieliśmy rozmawiać z profesorem Szczepańskim[167], rozmawialiśmy. Przejechałem się kilkanaście razy do Warszawy w tym celu, a więźniowie polityczni siedzą dalej. Dlatego że robiło nas czterech, a to jest stanowczo za mało.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Następne pytanie. Mam tylko numer mandatu – mandat 31012, [Józef Gabran[168]], Region Środkowo-Wschodni: „Czym pan tłumaczy niepodpisanie do obecnej chwili porozumienia z MON i MSW w sprawie działalności NSZZ „Solidarność” w tym resorcie?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Po prostu tym, że ministrowie ci założyli sobie, że nie podpiszą tego porozumienia. Nie chcieli.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Juliusz Prandecki[169], numer mandatu 02025: „Czy przewaga intelektualna nad przeciwnikiem powinna być wykorzystywana niezależnie od okoliczności lub w jakich przypadkach może to nastąpić, żeby nie być w kolizji z powszechnie uznanymi zasadami moralności?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, jest takie przysłowie, że mądry Polak po szkodzie. Wydaje mi się, że trzeba myśleć w każdych okolicznościach [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kończalik Stanisław[170], Region Wielkopolska, 35015: „Na 10 członków w KKP ilu pan widzi robotników?”. I drugie: „A ile w prezydium KKP?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Zaraz, na 10 członków ile jest?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Na 10 członków w KKP ilu pan widzi robotników, a ile w prezydium KKP?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, w tym jest sęk, że jak facet nie jest ubrany w kombinezon, to ja nie wiem, kto jest robotnik, a kto inteligent. Nie odróżniam [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Małachowski: „Dlaczego kolega kandyduje na przewodniczącego? I drugie pytanie.

ANDRZEJ GWIAZDA

Bo na to pozwala mi związkowy statut [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Czy kolega uważa, że związek musi być obecnie bardziej radykalny?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, trzeba by sobie wyjaśnić pojęcie „radykalny”, gdyż jest to pojęcie narzucone przez nieprzychylną nam propagandę, i przyjęło się w związku jako pojęcie obiegowe, bez w zasadzie pokrycia. Każdy może nazwać to tak, jak chce. Otóż po podpisaniu rok temu sierpniowych porozumień w Gdańsku dwie osoby nazwały mnie zdrajcą, bo zdradziłem interesy narodowe. Znacznie więcej zdumiewało się, że zdobyliśmy się na taką odwagę, żeby tak dużo żądać i nie ustąpić. Więc to wyznacza mniej więcej względność tego pojęcia. Uważam, że należy postępować konsekwentnie i myśleć raczej przed postawieniem żądań, niż jak odwołać strajk potem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Izabela Brzykcy, 04004, Bydgoszcz: „Jakie są twoje tezy w sprawie wyjścia z kryzysu gospodarczego, w jakim jest kraj pogrążony?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Jeśli chodzi o żywność, uważam, że powinno być zapewniony spływ produktów rolnych do miasta, który jest w tej chwili zablokowany obiecaniem rolnikom wysokiej podwyżki cen. Uważam, że powinniśmy pójść raczej w kierunku obniżenia artykułów przemysłowych dla rolnictwa, a zmuszenia państwa do rezygnacji z nadzwyczajnych zysków płynących z produkcji, sprzedaży materiałów dla rolnictwa, co pozwoliłoby nie zwiększać cen żywności lub zwiększyć je minimalnie, a mimo to zapewnić gospodarstwom rolnym pełną rentowność i duże zyski.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zdzisław Pająk, 04016, Bydgoszcz: „W jaki sposób jako przewodniczący KK starałbyś się doprowadzić do końca sprawę praworządności?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, wydaje mi się, że podstawowym warunkiem wszczęcia każdej akcji, każdej walki związkowej jest szerokie rozpropagowanie tego wśród naszych członków i w całym społeczeństwie. To, czy nasi członkowie, czy społeczeństwo jest rzeczywiście przekonane o potrzebie załatwienia jakiejś sprawy, od razu zmienia postawę panów ministrów w czasie negocjacji.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czesław Jezierski, 07031, Dolny Śląsk: „Jaką akcję lub jakie zachowanie się zaproponuje pan działaczom i członkom związku na wypadek wprowadzenia stanu wyjątkowego?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, ten stan wyjątkowy, wydaje mi się, że jest trochę zbyt popularny. Bardzo dużo pytań. Są dwa wyjścia, zależnie od okoliczności – odpowiadamy strajkiem generalnym z pozostaniem w zakładach pracy, i dwa – nie robimy nic, po prostu chodzimy do pracy, tak jak gdyby stanu wyjątkowego nie było [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Maciej Jankowski, mandat 16026, Mazowsze: „Co związek może zrobić w sprawie ochrony środowiska?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, tutaj trzeba zdawać sobie sprawę, że ochrona środowiska jest związana z dużymi nakładami finansowymi i niewątpliwie związek radykalnych zmian w szybkim czasie nie jest w stanie ani sam przeprowadzić, ani wymusić na rządzie. Niemniej związek nie może zelżeć nacisków w tej sprawie, gdyż grozi to rzeczywiście w Polsce już katastrofą.

I jeszcze jedno. Na pewno związek, komisje zakładowe mogą przypilnować dyrekcje, ażeby nie zatruwały ścieków. Proszę państwa, w bardzo wielu zakładach komisja zakładowa może w tej sprawie zrobić stosunkowo dużo.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Nazwisko mam nieczytelne. „Przekazał pan delegatom, że jadąc samochodem na rozmowy w Warszawie w sprawie uchwalonych ustaw, dał się pan porwać i trafił pan na zebranie załogi Huty im. Lenina. Pierwsze – kto porwał pana na to zebranie? Drugie – jakie stanowisko zajął pan w sprawie prowadzonych rozmów w Warszawie? I trzecie – jaki wpływ wywarł pan na wystąpienie załogi Huty im. Lenina z oświadczeniem odczytanym na zjeździe w sprawie wyniku rozmów?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, trochę pomylone jest pytanie. Jechałem w poniedziałek do Warszawy na rozmowy z „Solidarnością” Radiokomitetu, ażeby omówić możliwości strajku w RTV. Jako wiceprzewodniczący związku i elektronik. Niestety pojechałem, bo nie zostałem powiadomiony, że rozmowy te zostały odwołane w sobotę. Stamtąd byłem na konferencji prasowej w Rzeszowie z Warszawy, a to „porwanie” po drodze to po prostu przewodniczący KZ Huty „Stalowa Wola” namówił mnie, żebym został, wysiadł po prostu w Stalowej Woli, dlatego że akurat mieli rocznicę zawiązania „Solidarności” i spotkania z załogą.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już?!

Stanisław Dorociak, 17003, Śląsk Opolski: „Czy w chwili, gdy zostanie pan przewodniczącym, będzie pan bardziej zdyscyplinowany, np. nie będzie się pan spóźniał na posiedzenie KK, tak jak dotychczas?”. I drugie: „Jak pan widzi rozwiązanie problemu dostępu naszego związku do środków masowego przekazu w terminie jak najszybszym?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

No, proszę państwa, na pierwsze, to człowiek musi. Ja do pracy się też kiedyś spóźniałem, a jak trafiłem do opozycji, tylko czekali na to, żeby mnie trzy razy złapać, to musiałem przestać. No, życie.

Ze środkami masowego przekazu, proszę państwa, wydaje mi się doskonałym pomysłem jest oko za oko. Oni nam nie pozwalają robić naszej propagandy, to my im nie pozwolimy robić swojej. I może to wystarczy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Numer mandatu 16076, brak nazwiska [Piotr Stomma]: „Ile wynosi tygodniowa norma czasu pracy w przemyśle?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, w tej chwili, w tej chwili nie wiem. Zdaje się, że nadgodziny się skończyły, natomiast średnie nie były publikowane. Jest to bardzo duży rozrzut – od pracowników umysłowych, którzy z reguły pracowali tylko 8 godzin, do pracowników fizycznych, którzy zależnie od zakładu, ale trafiały się miesiące, gdzie przynajmniej wykazywano 18 godzin dziennie pracy. W Stoczni Gdańskiej np. były 17, 16, 18 godzin wykazywane średnie miesięczne, ze średniej miesięcznej dzienne dniówki.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Joszko Piotr[171], mandat 29029, Region Śląsko-Dąbrowski: „Naród oczekuje, że się go porwie do działania w kierunku poprawy bytu. Jak zrobisz to, skoro nie jesteś popularny u mas?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, jak porwać naród do walki o poprawę bytu? No, naprzód musimy zobaczyć, czy ten byt, do którego nasypujemy, ma dno.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Michałowski, 29105, Region Śląsko-Dąbrowski: „Po zjeździe na pewno rząd będzie chciał rozmawiać natychmiast z KK. Czy należy rozmawiać: a) z marszu? b) po szczegółowym zapoznaniu się z sytuacją w kraju? c) przy drzwiach zamkniętych? d) przed kamerami telewizyjnymi?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, ja na czterech rozmowach z rządem… Już ustalaliśmy, że na przyszłe rozmowy dostaniemy stanowisko rządu na piśmie. Również z naszej strony – jeśli my będziemy żądali rozmów czy zwracali się o rozmowy, my przedstawimy swoje stanowisko na piśmie. To stanowisko zostanie rozważone, przygotowane, omówione w związku, my omówimy z naszymi członkami, oni omówią z Biurem Politycznym, tak żebyśmy mogli się spotkać jako dwie grupy kompetentne do zawierania porozumień.

Niestety nigdy się z tego nie wywiązali. Uważam, i dalej stoję na stanowisku, że jest to jedyny sposób niemarnowania czasu i pieniędzy i prowadzenia rozmów, które mogłyby doprowadzić do jakichś wyników. Jeżeli chodzi o warunki, to oczywiście przy telewizji.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

[Wojciech] Chochowski, mandat 01006: „Jakie są sprawy, które miał pan z ramienia KKP załatwić i załatwił je pan do końca?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, odłożymy to chyba na inny dzień. Może wyciągniemy wtedy protokoły posiedzeń KKP, przejrzymy sobie to wszystko, to chyba mniej jak dwa tygodnie nie zajmie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czesław Jezierski, Region Dolny Śląsk: „Co by pan zrobił, będąc przewodniczącym Komisji Krajowej, gdyby część członków »Solidarności« postanowiła odłączyć się od »Solidarności«?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, żeby takie problemy rozwiązywać, wcale nie trzeba być przewodniczącym KKP. W tym roku trzy razy na ten temat już rozmawialiśmy i jakoś się nikt nie odłączył. Wcale to tak łatwo nie idzie, to odłączenie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Mandat 14020, [Roman] Jarmuszkiewicz, jeśli dobrze odczytałem: „Był pan twórcą porozumienia gdańskiego. Co pan robił w KKP, że nie zrealizowano zobowiązań?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, członkowie nas nie poparli. A my możemy wysyłać tylko petycje.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Antoni Czop, numer mandatu 31009: „Czy tężyzna psychiczna i fizyczna kandydata jest na tyle wystarczająca, że wytrzyma trud dwuletniej kadencji?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

To znaczy czy moja jest wystarczająca? To ocenią państwo w głosowaniu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Adam Szostkiewicz[172], 25004: „Co się panu najbardziej w związku nie podoba?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, wolałbym wymienić, co mi się podoba. Bo…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Już?!

Tomasz Dziurzyński[173], 07012, Dolny Śląsk: „Które z wniesionych do statutu poprawek uważa pan za najważniejsze, a którym uzupełnieniom jest pan przeciwny?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, wydaje mi się, że najważniejszych nie ma, natomiast przeciwny jestem łączeniu stanowisk, bo jest to absolutna fikcja. Nie wierzę, po rocznym doświadczeniu, ażeby można byłoby połączyć dwa etatowe stanowiska w tym związku [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jest pytanie o konto w banku, ale bez podpisu i bez numeru mandatu.

I jeszcze… Henryk Jarząbek, 02008: „Czy pan, członek prezydium KKP, nie czuje się odpowiedzialny za decyzję KKP, którą tak ostro pan krytykuje? Czy pańska nieobecność na tak ważnych posiedzeniach KK nie jest dowodem na unikanie przez pana podejmowania kontrowersyjnych decyzji? Dlaczego pan, uważany za zwolennika pełnej wewnątrzzwiązkowej demokracji, dopuścił do tego, aby Komisja Zakładowa Elmoru, za pośrednictwem biuletynu „Odnowa”, prowadziła szeroko zakrojoną kampanię, zorganizowaną akcję wyborczą? Akcja ta jest w moim odczuciu jaskrawym przejawem łamania wewnątrzzwiązkowej demokracji. Jest ponadto niezgodna z określonymi w regulaminie wyborczymi zasadami kampanii wyborczej. Dlaczego nie można było kampanii nie z posiłkiem, nie wiem… centrum nie… z centrum informacyjnym?”. Bardzo nieczytelnie. To wszystko.

ANDRZEJ GWIAZDA

Zdaje się, nie tylko nieczytelnie…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Podpis czytelny – Henryk Jarząbek, 02008, Pomorze Zachodnie.

ANDRZEJ GWIAZDA

Nie, ale… [śmieje się]. No, proszę państwa, na pewno jest to moją winą, przyznaję się, że pisałem artykuły. No nie wiedziałem, że to zostanie ocenione negatywnie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Michał Mąsior, mandat 29056, Region Śląsko-Dąbrowski: „Protesty społeczne zawsze w ocenie historyków mają obszar niejasnych źródeł inspiracji. Ten obszar bywa marginalny, ale występuje. Udowodnij, podaj argumentów kilka, że polski sierpień ’80 nie był przykładem szukania szlachetnych motywów dla nieszlachetnych poczynań ani też jego odwrotnością?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Nie bardzo… Nie bardzo rozumiem. Chodzi…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Udowodnij… Może…

ANDRZEJ GWIAZDA

Czy sierpień nie był inspirowany. Proszę państwa, jest tzw. spiskowy model historii, kiedy zwolennicy tego kierunku historycznego starają się udowodnić, że wszystkie wydarzenia na świecie są inspirowane przez jakąś mafię: komunistów, Żydów, masonów, no różnie. Proszę państwa, bardzo ciekawą dyskusję przeprowadziliśmy w [19]79 r., zresztą u nas w domu, z ówczesnymi grupami właśnie robotników, na temat możliwości inspiracji wtedy grudnia [19]70 r. Wniosek był taki, że jeśli nie ma zapotrzebowania społecznego, to żadna inspiracja nie pomoże, a jeśli jest, to w końcu nie jest ważne, czy inspiracja była, czy nie. Dlatego że jeżeli ludzie mają dość i są gotowi strajkować, to nie jest istotne, czy zastrajkują na hasło inspiratora, prowokatora czy po prostu kolegi od maszyny. Po prostu jeśli są gotowi do strajku, to zastrajkują, jeśli nie chcieliby strajkować, to i tysiąc prowokatorów by ich do tego nie namówiło.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jerzy Pierzchała, 26010, Ziemia Radomska: „Związek zrzesza olbrzymią część społeczeństwa. Co zrobisz, aby związek w zakresie polityki społecznej i gospodarczej posuwał się do przodu szybciej i był bardziej skuteczny?”.

ANDRZEJ GWIAZDA

Proszę państwa, no trzeba po prostu mocniej nacisnąć. Ten rok nam pokazał, że władza ustępuje tylko i wyłącznie pod naciskiem. I dotychczas bez nacisku nie osiągnęliśmy nic. Tylko wycofanie z poprzednio już uzgodnionych stanowisk.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję, minął czas [oklaski].

Prosimy trzeciego kandydata. Skrzynka do tej pory zaplombowana. Proszę.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_045_19811001]

[Plik dźwiękowy 1kzd_2t_046_19811001]

[PYTANIA DO LECHA WAŁĘSY]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosimy ponownie wymieszać kartki przed kolejnym głosowaniem, tak jak było poprzednio. Jednocześnie bardzo prosiłbym szczególnie trybuny o niereagowanie w ten sposób, co utrudnia wykorzystanie czasu przez kandydatów.

Proszę bardzo.

LECH WAŁĘSA

No, proszę bardzo, jechać.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę służbę porządkową o zaproszenie kolegów filmowców i o przestrzeganie przyjętych warunków.

LECH WAŁĘSA

Bo znów będzie moja wina, że ja prowokuję i że ja sobie ustawiam filmowców.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę przed rozpoczęciem pytań, aby służba porządkowa reguły, które były przyjęte, zaproponowała kolegom. Bardzo prosimy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Ziobro, 27022, Rzeszów: „Gdyby pan musiał wybrać przewodniczącego związku spośród zgłoszonych kandydatów, na kogo oddałby pan swój głos?”.

LECH WAŁĘSA

Nie ma takiej sytuacji, że w związku jest jeden człowiek. Dlatego też mój jeden głos mógł być na jednego czy drugiego, a wy państwo wybieracie, i wtedy większość demokratycznie by decydowała.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Joszko Piotr, mandat 29029, Region Śląsko-Dąbrowski: „Naród oczekuje od ciebie, że porwiesz go do działania w kierunku poprawy bytu. Jak to zrobisz?”.

LECH WAŁĘSA

Skutecz…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze drugie pytanie: „Kiedy siądziesz do rozmów z premierem Jaruzelskim i co byś przedstawił w pierwszej kolejności?”.

LECH WAŁĘSA

Pani jeszcze raz przeczyta, nie pamiętam. Jakaś akustyka zła, ja nie bardzo słyszę tu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Naród oczekuje od ciebie, że porwiesz go do działania w kierunku poprawy bytu. Jak to zrobisz?”. Drugie…

LECH WAŁĘSA

Po pierwsze, skutecznie. A jednocześnie nie jestem alfa i omega, żebym wymyślał wszystkie rozwiązania. Oczywiście trzeba się zastanowić, co naród chce. Jeśli chce więcej jeść, trzeba zobaczyć, gdzie to jedzenie jest. Jeśli chce samochodów, trzeba zobaczyć, jak je produkować. A więc to pytanie jest tak szerokie i prosiłbym o sprecyzowanie bliżej, czy chcemy jedzenia. Jeśli jedzenia, to proponuję to, co mówiłem wcześniej w kampanii wyborczej, że w tym przypadku, widząc zagrożenia, chyba należałoby iść na to proste rozwiązanie, które może pozwolić robotnikom zorganizować się, a jednocześnie może te jabłka spod jabłoni pozbierać, a może kurczaka i kaczkę kupić na wsi, bo ją i tak do miasta nie przewożą. A więc zbliżyć się blisko do rolnictwa i tam spróbować najeść się.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Kiedy siądziesz do rozmów z premierem Jaruzelskim i co byś przedstawił w pierwszej kolejności?”.

LECH WAŁĘSA

Bym się spytał, czy porozmawiamy, jak kolega Jurczyk mówi, jak Polak z Polakiem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jaroszuk Mikołaj, mandat 31015: „Co pan będzie robił po wyczerpaniu możliwości kandydowania do władz związkowych?”.

LECH WAŁĘSA

Myślę, że nie doczekam tej chwili. Praca jest tak ciężka, że myślę, że nie wytrzymam tego, jeśli będę przewodniczącym. A najszczęśliwszym człowiekiem będę, jeśli odejdę z tego związku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Co panu pozostało z dawnej pracy w POM-ie?”.

LECH WAŁĘSA

Nauczyłem się pracować, nauczyłem się szanować pracę, nie spóźniać do pracy i zawodu się naprawdę nauczyłem. Jednocześnie bez przerwy podglądałem wszystkie te krzywdy, które dzisiaj widzę w dalszym ciągu. Dzisiaj wiem, jak patrzeć na nie i jak je rozwiązywać. A więc to była moja jedna z pierwszych prac, która mnie dużo naprawdę nauczyła i tych ludzkich rzeczy, i tych fachowych rzeczy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jerzy Pierzchała, 26010, Ziemia Radomska: „Związek zrzesza olbrzymią część społeczeństwa. Co zrobisz, aby związek w zakresie polityki społecznej i gospodarczej posuwał się do przodu szybciej i był bardziej skuteczny?”.

LECH WAŁĘSA

Przede wszystkim, jak mówiłem, trzeba zastanowić się nad tym, na dzisiaj rozwiązując te problemy, które naprawdę społecznie są bardzo uciążliwe. A więc głównie chodzi o wyżywienie, głównie chodzi o opałowe sprawy i kolejkowe. Oczywiście trzeba będzie przyjrzeć się we własnych regionach i zaproponować, żeby organizacyjnie dograć tak sprawę, aby ulżyć tej doli czy niedoli ludzi w kolejkach. Może dzielnicami zaproponować, dzielnicami zakup, może ulicami, może inaczej. W każdym razie w tym temacie coś trzeba zrobić, aby ulżyć doli.

Jednocześnie trzeba się zastanowić nad tym, jak dalej z tego wyjść, jednocześnie jako ruch społeczny, w którym jesteśmy, jak zbudować następne organizacje typu samorządowego. W mojej koncepcji ja widzę pięć grup niezależnych samorządnych, które jedna od drugiej jest na tyle niezależna, że może utrzymać i zablokować demokrację na przyszłość, aby za 10 lat nie było znów tak jak w [19]70 czy [19]80 r.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jest pytanie, ale bez nazwiska i numeru mandatu: „Co zrobisz, Lechu, gdy ewentualnie przegrasz wybory?”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę nie czytać takich pytań. Była taka umowa.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Ryszard Kustra[174], 02018, Pomorze Zachodnie: „Na kogo pan będzie głosował?”.

LECH WAŁĘSA

Na nikogo [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o ciszę.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zienoch, 03002[175]: „W jednej z wydanych na Zachodzie książek o panu zamieszczono zdjęcie z wizyty Edwarda Gierka[176] w stoczni po wypadkach grudniowych. Wśród tłumu otaczającego Gierka widnieje rozentuzjazmowana twarz Lecha Wałęsy. Co pan o tym sądzi?”.

LECH WAŁĘSA

No. Nie bardzo ktoś oglądał. Nie była ona taka bardzo jakoś rozweselona. Oczywiście „Pomożemy” krzyczałem i, oczywiście, dzisiaj można mówić, że źle krzyczałem. Ale tak, jak ktoś powiedział wcześniej: mądry Polak po szkodzie. Myślałem i nabrałem się w tamtym czasie, że to będzie to, że to będzie odnowa. Dzisiaj dlatego też jestem tak niewierny. Jednocześnie tyle razy oberwałem, że naprawdę nie jestem radykałem. Radykalizm uważam trochę inaczej: radykalizm w zwycięstwach, a nie radykalizm w mówieniu i w popisywaniu się; radykalnie dążyć do zwycięstwa i skuteczne formy wybierać walki.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

[Andrzej] Porawski, 35026, Wielkopolska: „Jak przeprowadzisz po ewentualnym wyborze na przewodniczącego KK wybory prezydium KK?”.

LECH WAŁĘSA

Oczywiście nie pójdę za tą koncepcją, którą tu ktoś z poprzedników mówił, że sami piekarze mogą wejść do prezydium. Będzie robota i te zadania, które tu postawicie, będą wykonane. Byłbym najgorszym głupcem. Oczywiście w sposób demokratyczny. Po pięć, ale do tematu. Jeśli to ma być do tematu interwencji na przykład, to powinien być ktoś, kto się na tym zna. Jednocześnie jeśli to by miał być kierunek podniesienia kultury, nauki itd., a więc powinien być ktoś z nauczycieli, z tego, co się na tym zna. Jednocześnie jeśli to miałyby być sprawy lekarskie, a taka potrzeba jest społeczna, to musi być ktoś, kto się na tym zna. Oczywiście pięciu kandydatów, z którymi mi się będzie dobrze pracowało i których państwo zaproponują, ale nie tak, żeby sami robotnicy np. weszli, żeby sami piekarze weszli, bo wtedy robota i to, co tu proponujecie, dajecie, to było niewykonane i nie byłoby można w ogóle wykonać.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Henryk Celiński[177], 16007, Mazowsze: „Mamy uchwałę o funduszu inwalidzkim. Jak ją wprowadzisz w życie?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja już nie raz mówiłem, że naprawdę ja jestem za demokracją. Jeśli będę pracował nad programem o sprawach inwalidzkich, na pewno zwrócę się do tej grupy, która za to jest odpowiedzialna i która na tym się zna. Zresztą tak zawsze robiłem, że zawsze schodziłem, jeśli był temat, pytałem się i rozmawiałem z tymi ludźmi, którzy są kompetentni. Ja nie mogę powiedzieć, jak ja wprowadzę w życie, bo ja nie wiem, jak im jest wygodnie – może należy iść w lewą stronę, bo tak lepiej uważają, albo w prawą. Oni się na tym znają, oni mają rozwiązywać problemy, a ja tylko maksymalnie im pomóc, służąc im radą, pomocą itd.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Lech Wesołowski[178] lub inaczej, nieczytelne nazwisko, mandat 15057: „Czym tłumaczysz atak na inteligencję wśród wypowiedzi wielu działaczy związkowych, w tym również twoich?”.

LECH WAŁĘSA

Atak na kogo?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Na inteligencję.

LECH WAŁĘSA

Nie, proszę państwa, jest nieporozumienie. Ja uważam, że działacz, który tu wchodzi, to nie jest ani magister, ani robotnik. To jest po prostu człowiek, któremu ufacie. I dlatego też tu się kończą magisterskie doktoraty i robotnicze wystąpienia. Tu jest działacz, któremu ufacie i który ma robić sprawę. I dlatego też błędem byłoby mówić, że ktoś inteligentem jest, ktoś robotnikiem i tak dalej – tu jest działaczem, który ma zaufanie [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Franciszek Kuźma, mandat 35018: „Jaką rolę w związku przewiduje pan dla siebie z chwilą, gdyby nie został pan wybrany na przewodniczącego?”.

LECH WAŁĘSA

Całkowicie się wycofuję z areny związkowej [gwar]. Taki już jestem, bardzo przepraszam. To nie zarozumiałość, tylko naprawdę napracowałem się tak dużo, że naprawdę uważam, że jestem zastąpialny. Jednocześnie zdrowie mi tak bardzo siadło, że muszę co najmniej parę miesięcy odpocząć. A po drugie wierzę w to, że to, co tu słyszę, że będzie się tak dobrze kontrolować, tak bardzo pilnować, że te sprawy już nie są do przegrania. Nie dacie się wymanewrować i to się bardzo cieszę, że naprawdę nie zginie to, co tak się ładnie w sierpniu zapowiadało.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Danuta Nowakowska, 01038: „Proszę wymienić sześć najważniejszych problemów, którymi powinien zająć się związek »Solidarność«, aby mogły spełnić się nadzieje społeczeństwa polskiego na lepszą przyszłość”.

LECH WAŁĘSA

Ja myślę, żebym wymienił sześć, to na pewno bym nie wszystko trafił. Jednocześnie wiem, co należałoby na pewno jak najszybciej zrobić – tak samo jak i państwo, i zakłady pracy chcą jakieś mieć warunki pracy. A więc, pierwsze, zorganizować tych ludzi, którzy będą czy w prezydium, zorganizować im pomoc, zaznajomić ich z tematami, przejrzeć to, co tu będzie ustalone. Jednocześnie zobaczyć, co się dzieje w kraju, co jest na dzisiaj może jeszcze ważniejsze niżeli w tym programie i szybko zacząć pracować.

A jeśli chodzi o hierarchię ważności, trudno mi dzisiaj mówić, bo jeszcze nie mamy programu. Oczywiście wiem, jak i państwo wiedzą, że najważniejsza sprawa jest dzisiaj: zima idzie, kolejki idą, jedzenie to jest najważniejsze na dziś. Jednocześnie są jeszcze inne tematy i w skali międzynarodowej, i innej, bo takie też musimy widzieć, które też należy szybko załatwiać. Trzeba pozbierać te pieniądze, które leżą za granicą, trzeba coś z nimi zrobić, zobaczyć znów z kolei, co należy jak najszybciej zakupić, dopożyczyć itd. A więc jest masę spraw, które trzeba nie jednoosobowo, a raczej grupowo uwzględnić i zobaczyć, która jest ważniejsza – czy 6, czy 10, trudno powiedzieć.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Drugie pytanie z tej samej kartki: „Jaki jest pana pogląd na rolę i znaczenie sekcji branżowych i zawodowych w działalności związku »Solidarność«”?

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja już mówiłem, że w mojej koncepcji jest to, że ja w sumie branże chciałbym rozłożyć. Jednocześnie to nie znaczy, że całkowicie, tylko te sprawy typowo ludzkie, te sprawy typowo związkowe, jak zarobki, jak behapowskie sprawy, jak inne, chciałbym, żeby to były mniej więcej w Polsce dla wszystkich jednakowe.

A branże żeby były tylko i wyłącznie po to, na przykład jak branża budowlana, żeby ładniej budować, żeby ładniejsze ulice, ładniejsze miasta itd. A więc po prostu odłączyć sprawy typowo związkowe, które są odłączalne, a branże na inny tor przerzucić. Ja wiem, że to dzisiaj jest niemożliwe, ale ja wiem, że w perspektywie czasu do tego będzie musiało dojść.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

I pytanie trzecie: „Jak w praktyce zamierza pan budować jedność związku?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, podobnie jak teraz. Oczywiście trzeba przepraszać, tłumaczyć, trzeba przede wszystkim tłumaczyć to, że naprawdę, kto sobie zdaje sprawę, to niech naprawdę uwierzy, że nie jesteśmy tacy bardzo mocni, że uwierzmy w to, że nasze komisje zakładowe i wiele zakładów naprawdę już poszło w maliny, jak to się krótko mówi, a więc… Oj, zgubiłem się. Pani powtórzy pytanie, zgubiłem się.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Jak w praktyce zamierza pan budować jedność związku?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, przede wszystkim, nie robiliśmy szkoleń, za mało nam jest przedyskutowanych spraw. Trzeba będzie w jakiś sposób dyskutować sprawy, jednocześnie moim pragnieniem jest, żeby nasza prasa związkowa w jakiś sposób dogadała się, żeby pierwsza strona, na przykład, to była wspólną naszą stroną, którą piszemy wspólne tematy dla całego kraju. Na przykład, druga strona żeby była regionalna, a trzecia humoreski typu „niedźwiadek” i inne. Tak żeby dla każdego coś miłego było w każdej gazecie, żeby później nikt nam nie zarzucił, że dla mnie tam nic nie ma, bo ja się boję, bo ja nie lubię niedźwiedzi na przykład.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Sobieraj, mandat 26005, Ziemia Radomska: „Czy masz świadomość chwil odchodzenia dotychczas od demokracji oraz jak ty mierzysz wielkość demokracji w związku?”.

LECH WAŁĘSA

Oczywiście mam świadomość, tylko nie uważam demokrację jako gęganie. Uważam, że jeśli nawet w sposób niedemokratyczny podjęta jest decyzja, która w sumie w 90 proc. jest słuszną decyzją, jednocześnie jeśli to nie jest decyzja, która zagraża w jakimś stopniu nam, to należy ją czasami podjąć.

Jednocześnie, jeśli to są decyzje istotne, bardzo ważne… No, ktoś powie: nawet dla ciebie nieważne, a dla mnie ważne. Oczywiście trzeba jednak rzeczywiście mieć, raz że kogoś w pobliżu, przecież mamy zakłady pracy, i tam do razu zgłosić się z taką decyzją. Jak nie ma, jeśli jest tak istotna, a mało ważna, należy podejmować nawet niedemokratycznie decyzje niektóre.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Jak widzisz działanie agend w związku?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, obojętnie jak, musimy robić struktury, które w życiu nam służą i pomagają. Nie możemy się ściśle zamykać w określeniach, że tak musi być, inaczej. Jeśli ktoś się przyzwyczaił nawet z jakiegoś punktu odbierać gazety, jeśli tam dużo ludzi przychodzi, źle by było, gdybyśmy to zabierali w inne miejsce i znów przyzwyczaili do innych rzeczy. A więc twórzmy wszystko, aby nam służyło. Aby nam było wygodniej, lepiej, a jeśli jest źle, to rozwalajmy, róbmy drugie, lepsze itd.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jacek Jerz, 26001, Ziemia Radomska: „KKP, apelując o odwołanie marszu gwiaździstego, zobowiązała się do uwolnienia więźniów politycznych. Jakie działania zamierzasz podjąć w tym kierunku i w jakim terminie załatwić sprawę? Dla przypomnienia – minął rok od podpisania czwartego punktu porozumienia”.

LECH WAŁĘSA

Takie działanie, które było skuteczne. Jednocześnie dzisiaj każdy sobie zdaje sprawę, że najskuteczniejsze byłoby iść i kraty wypiłować. Jednocześnie takie działanie, które nie spowoduje, że z 10 więźniów będzie 50 więźniów. A więc myślę, że tu nasze komórki czy nasi działacze, ze związków pracowników i te sądowe, powinni w jakiś sposób tak przycisnąć i tak oni to powinni nam powiedzieć, jak skutecznie, w sumie może nawet i prawnie zadziałać, żeby ta sprawa była załatwiona.

Może nawet i przez posłów, nie wiem. W każdym razie tak, żeby to nie spowodowało, że jeszcze dojdzie następnych paru nieszczęśliwych ludzi, ale żeby ich w sumie wyciągnąć, i to jak najszybciej wyciągnąć. Temu problemowi się powinniśmy przyjrzeć, ale przez komórki prawnicze.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jeszcze jedno pytanie Jacka Jerza: „Twoje działania w kierunku odpolitycznienia związku nie przeszkadzają działaczom KOR-u, którzy pozbyli się swojego szyldu. Co o tym sądzisz? Co o tym myślisz?”. Przepraszam.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja uważam tak jak do tej pory, wszystkie grupy… Z wszystkimi grupami się jakoś dogadałem i myślę, że zdają sobie sprawę, że walka nas czeka. Musimy… Obojętnie, kto tu będzie na tym miejscu, musi pamiętać, że naprawdę zgoda buduje, niezgoda rujnuje. Musi dążyć w jakiś sposób, jednocześnie nie oddając nikomu większych jakichś, nie oddając związku tego żadnej z grup, ale tak dogadywać się, żebyśmy naprawdę jeszcze pozostali co najmniej 2 lata razem. Bo te dwa lata naprawdę są tak istotne, i tak ważne, i ciężkie, że te ambicyjki zostawmy na później. Później nie wiem, jak ułożymy, ale jakoś te stosunki na pewno inaczej trzeba będzie ułożyć – dla każdego miejsce będzie, ale na dziś musimy być razem, jeśli poważnie myślimy o zwycięstwie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Kralczyński, Podbeskidzie: „Czy uważasz, że reforma gospodarcza pomoże związkowi? A gdzie mocna waluta?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja tylko wiem jedno: powstaliśmy z myślą o związku zawodowym, jednocześnie życie nas skorygowało i musieliśmy z konieczności zostać ruchem społecznym, który sobie wziął na barki to, że będzie powodował i budował inne struktury, które będą odciążały nasz związek. Dzisiaj zarysowuje się w tym momencie, chociaż związek jest jeszcze bardzo słaby, słabo zorganizowany, musieliśmy zbudować, z konieczności zacząć budować samorząd zakładowy. Oczywiście zrobiliśmy pierwszy krok, nie bardzo nawet zrozumiany ten krok, jednak to jest to. Jednocześnie myślę, że jeszcze w dalszym ciągu będziemy budować następne grupy organizacyjne, które, jak one będą się nazywały, trudno powiedzieć. W sumie tu bardzo idzie na układ jakiś prawniczy, nie wiem, czy sądy niezależne czy coś podobnego, ale chyba w tym temacie będzie coś trzeba zrobić. Powstaje następna grupa niezależna, samorządna, która poszerzy demokrację, poszerzy gwarancję, że się nie powtórzą lata, które się powtarzały.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Ryszard Kustra, 02018, Pomorze Zachodnie: „Jak to się stało, że z pańskiego otoczenia zniknęli: Borusewicz[179], Kołodziej, Walentynowicz, a z Andrzejem Gwiazdą utrzymuje pan kontakty służbowe?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja już na ten temat mówiłem swego czasu, że pierwsze baty oberwałem za to, że naprawdę wyciskałem, żeby powstało Prezydium Krajowej Komisji. Tu były pierwsze nasze nieporozumienia, że oddaję ludziom niepewnym – nawet takie były, że nie wiadomo, kto to jest – oddaję sprawy Gdańska, i Komisji Krajowej, i tego prezydium. To była pierwsza nasza scysja, jednocześnie później były następne, bo to prezydium zaczęło trochę działać, trochę jednak wychodziliśmy bardziej na kraj, ale już przedstawicielstwem krajowym. To były te sprawy, jednocześnie i inne. Ale myślę, że nie czas na to, aby się tu tłumaczyć, i ja, może z mojej strony były jakieś niedociągnięcia, może z innej. Myślę, że nieważne, ważne – twórzmy programy, a to zostawmy kiedyś na wolny czas; porozmawiamy sobie na te tematy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kornel Morawiecki, 07053, Dolny Śląsk: „Co pan uważa za najważniejsze dla: a) »Solidarności«? b) Polski? c) świata?”.

LECH WAŁĘSA

Oczywiście na pewno musiałbym powiedzieć, że pokój. Oczywiście. Ale dla „Solidarności” to jeszcze raz uważam, że tylko i wyłącznie: zostawmy wszystko, zostańmy razem. Zwycięstwo jest naprawdę w nas, ale naprawdę przeciwnika nie doceniamy. Naprawdę ta karta jest, ten partner jest mocny i naprawdę jak jest słaby gospodarczo, tak politycznie jest naprawdę bardzo mocny i dlatego naprawdę zacznijmy myśleć o tym, że on też myśli.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pytanie. [Robert] Kaczmarek, Małopolska. Już było to. „Jeśli zostanie pan wybrany przewodniczącym, w jaki sposób przeprowadzi pan wybory do prezydium KKP?”.

LECH WAŁĘSA

Powiedziałem. Zresztą umówmy się, jakie są najbardziej istotne sprawy dla związku i dla rozwiązania, i wtedy pod te tematy, w sposób demokratyczny, wybierzemy najlepszych ludzi, których nie brak w naszym związku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Joszko Piotr, 29029, Region Śląsko-Dąbrowski. Dwa pytania. „Czy pójdziesz w swym działaniu zawsze z wolą większości?”.

LECH WAŁĘSA

Nie! Nie zawsze pójdę z wolą większości.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

I drugie pytanie: „Najważniejsze zadania stojące obecnie przed związkiem »Solidarność«”.

LECH WAŁĘSA

Najważniejszym zadaniem, ja już mówiłem: jeśli zostaniemy sami co najmniej przez dwa lata, jeśli będziemy się rozumieć, ambicje schowamy. Mamy piękne zwycięstwo, wielkie zwycięstwo, jakiego naprawdę mogą nam pozazdrościć inni, ale tylko i wyłącznie, tak jak proponuję, bądźmy razem [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Adam Turkiewicz, mandat 29088, Region Śląsko-Dąbrowski: „Proszę wypowiedzieć się, czy wymieni kolega część ekspertów, czy cały skład? Mam na myśli kolegi propozycje takiej zmiany, przedstawioną Komisji Krajowej”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, naprawdę już mówiłem: zgoda buduje, niezgoda rujnuje. Wielu ludzi jest naprawdę takich, z którymi naprawdę pracować nie będę mógł i nie będę. Ja się zgadzam na wykonanie wszystkiego, na co się zgodzę, bo oczywiście nie na wszystkie rzeczy, ale myślę, jak przyjmiemy rozsądny, a na pewno przyjmiemy rozsądny program, to wykonać go muszę. Muszę zwyciężyć razem z państwem, bo pod tym się podpisuję. A jeśli mam szarpać, jak szarpałem i szarpać sobie zdrowie, to lepiej niech ja albo ktoś ustąpi.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Majka Marek, 04013: „Co kolega sądzi o renegocjacjach porozumień społecznych z rządem, o czym kolega wspominał?”.

LECH WAŁĘSA

Nigdy nie mówiłem o renegocjacjach. Oczywiście mówiłem pod innym kątem, że w swoim czasie nie upilnowaliśmy tego, że błąd [19]70 r. powtórzył się, że znów jest parę tysięcy podpisanych porozumień, to znaczy punktów porozumień. Można było utrzymać 21 gdańskich, względnie poszerzonych o szczecińskie i o śląskie. Wtedy było gdzieś około 150 punktów i cała Polska mogłaby je upilnować. Tak zagrzebaliśmy się, tak jak w [19]70 r., kiedy to też miałem możność przyglądać się tej całej sprawie, kiedy to mi mówiono, że, proszę pana, dwa tysiące postulatów spełnione, a co pan się jeszcze czepia. Oczywiście były spełnione kurki, kratki, sznurówki i inne drobne. Tu był nasz wielki błąd, ale tak to się stało, nie panowaliśmy nad sprawą i dlatego nie renegocjacje, ale przyjrzenie się i uporządkowanie jest, moim zdaniem, niezbędne. Jednocześnie myślę, że muszą to zrobić ci ludzie, którzy podpisywali porozumienia, bo oni są kompetentnymi.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proć Władysław, mandat 35027, Wielkopolska: „Gdy zostanie pan wybrany przewodniczącym KKP, czy poda pan propozycję kandydatury Jana Rulewskiego na wiceprzewodniczącego KKP, jeżeli ten znajdzie się w KKP? Proszę uzasadnić”.

LECH WAŁĘSA

Na pewno nie podam, na pewno z Jasiem Rulewskim pracować nie będę – mam swoje powody [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Michałowski, 29105, Region Śląsko-Dąbrowski: „Po zjeździe na pewno rząd będzie chciał rozmawiać natychmiast z KK. Czy należy rozmawiać: a) z marszu? b) po szczegółowym przygotowaniu i zapoznaniu się z sytuacją w kraju? c) przy drzwiach zamkniętych? d) przed kamerami telewizyjnymi?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, znów nie odpowiem, bo te pytanie się powtarza. To zależy, co będzie w kraju, jaka będzie sytuacja i o co będzie chodziło. Oczywiście to nigdy nie było, że ktoś zawiadamia, że ty masz przyjechać i koniec. Oczywiście poda powód. Jeśli poda, że wojna światowa się zaczyna, na przykład, to zobaczę, czy jechać, czy nie jechać, czy zrobić front, przygotować walkę. To zależy, jaka będzie sytuacja. Oczywiście myślę, że każdy z nas działaczy to mniej więcej wie, co jest grane w tym kraju, co jest nam potrzebne. Bo nawet te dyskusje, które przeprowadziliśmy tu, to nie jest, że z marszu, nieprzygotowani możemy iść. My jesteśmy zawsze prawie przygotowani i dlatego też w zależności i od tego, o co będzie chodziło, taką podejmę z kimś czy sam nawet decyzję.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Narcyz Świnarski[180], mandat 02031, Pomorze Zachodnie: „Dlaczego, panie Leszku, nie brał pan udziału na sali w czasie obrad, jak były uwagi pod adresem KKP i w czasie głosowania absolutorium?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, oczywiście państwo wiedzą dlaczego. Przecież nawet same delegacje zagraniczne to nie idą do nikogo, tylko przychodzą do mnie. Przepraszam, oni tu są, mogą się obrazić. Dlatego też ja dziennie przyjmuję, bo muszę choćby… Bo jak by to było – przyjeżdża ktoś do nas i nie jest przyjęty. Jednocześnie bez przerwy tym związkiem, w dalszym ciągu, jeszcze nie zrzuciliście mnie, jestem przewodniczącym i steruję.

Jednocześnie wiecie, że rozmowy w sprawach górniczych są. Ci, co byli wysłani, były nagrywane bezpośrednio przeze mnie… To znaczy bezpośrednio ustawieni ludzie załatwiali sprawy. Jednocześnie nie tylko ja, bo musiałem wysłać Wądołowskiego, też w sposób demokratyczny, aby pomógł w tych rozmowach, i Jedynaka podobnie.

A więc naprawdę możemy tu siedzieć, te sprawy są ważne i istotne oczywiście, ale są sprawy, które trzeba załatwiać, ja, jako przewodniczący, muszę, czy się państwu to podoba, czy nie. Muszę załatwiać, bo taka jest kolej rzeczy. Popatrzcie, przecież ja nie dlatego, że mi się nie chce – oczywiście psychicznie też już nie wytrzymuję i zdrowotnie – ale muszę robić te rzeczy, które są na dziś potrzebne. A więc i z gośćmi zagranicznymi, i delegacjami, i przyjmować pieniądze i jeszcze inne rzeczy robię. Dopóki nie zejdę z tego, będę robił, a potem niech robi ktoś inny.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zbigniew Bełz, 09001, Region Gorzowski: „Na czym polega partnerstwo między NSZZ »Solidarność« a PZPR?” [śmiech].

LECH WAŁĘSA

Nie, proszę państwa, nie żeńcie kota z psem. I dlatego też, nie tak polega, nie… Ale w tym kraju jest partia, jest rząd i dlatego też ja uważam, że niech każdy robi swoje. Jednocześnie naprawdę myślę, że niedobrze byłoby, gdybyśmy my teraz byli tylko jedyną siłą, która się obraża na wszystko i zbuduje układ totalitarny. To byłoby wielkim naszym błędem i źle by było, gdybyśmy to zrobili.

Musimy, wyciągając lekcję z tego, co się w Polsce działo, zabezpieczyć demokrację, jednocześnie pamiętać, że za parę lat ten związek nie może być takim związkiem, jak on jest teraz, bo byłoby nawet bardzo niebezpiecznie. Ja już państwu mówiłem dlaczego. Dlatego jeśli ja będę miał coś do powiedzenia, to gdzieś za dwa lata, za cztery, jeśli nie będzie tej walki, która jest teraz taka ciężka. Sam będę zdania takiego, że podzielę ten związek co najmniej na 10 związków.

Bo gdyby nawet dywizje zdemobilizować i tu rozpuścić, to w pewnym okresie cały związek byłby przejęty i wymanewrowany. Ale gdy będziemy sfederowani, oczywiście w jakiejś komisji, ale tylko i wyłącznie na odpowiednich warunkach, to znaczy w tych tematach jesteśmy razem, w innych nie, wtedy to będzie bezpieczniej, i też formy demokratyczne mając na uwadze, że partii politycznej to u nas nie może być. Można to samo zrobić, ale na przykład w związku, w którym będzie 10 związków czy 15.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zygmunt Ciechorski[181], 04005, Region Bydgoski: „Co pan uczyni, jeżeli nie zostanie wybrany przewodniczącym Komisji Krajowej?”.

LECH WAŁĘSA

Podziękuję składowi przede wszystkim, przeproszę, bo rzeczywiście, co mogę inaczej zrobić. Jednocześnie jadę do szpitala podleczyć płuca i serce, potem na rybki i odpoczywam. Oczywiście biorę się za robienie pieniędzy, będę podpisywał autografy, robił inne rzeczy, książki pisał fantastycznonaukowe i inne [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Drugie pytanie już było: jakie było podłoże konfliktu z panią Walentynowicz i Andrzejem Gwiazdą.

Krystyna Sienkiewicz[182], Toruń 33009: „Czy prawdą jest, że dążyłby pan do utworzenia innego związku, gdyby nie wybrano pana na przewodniczącego związku »Solidarność«?”.

LECH WAŁĘSA

Nie, proszę państwa! Naprawdę jestem Polakiem i wiem, że nie, nie w jednostce i nie ja jestem alfa i omega, są mądrzejsi i lepsi. Wiem, że musimy zwyciężyć. Wiem, że będę robił wszystko, prosił, błagał – utrzymajcie ten związek, utrzymajcie dla naszych dzieci itd. Dlatego nie bójcie się o podziały, ja naprawdę, chociaż nie będę w tym związku, będę go ubezpieczał, żeby on szedł dalej, ale nie to, żebym pracował w nim, tylko pomogę wam, żebyście utrzymali się [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Janusz Kornalewski, 33004: „Jakie jest pana stanowisko do pięciu punktów przedstawionych przez docenta Kurowskiego? Głównie interesuje mnie punkt 3 – przesunięcie środków produkcji z sektora państwowego do prywatnego”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja nie jestem teoretykiem, jednocześnie uważam, że te tematy trzeba się bliżej wszystkim przyjrzeć, bo trzeba przesunąć tam, gdzie jest najbardziej istotna sprawa. Ja naprawdę… To musi być grono, które usiądzie i zastanowi się, gdzie przesunąć, żeby znów nie napędzić komuś, kto nas znów wymanewruje. To musi życie nas skorygować, podpowiedzieć, co jest ważniejsze, i musimy stworzyć te rzeczy, które są najbardziej istotne na dziś i jednocześnie na jutro, żeby budowały, żeby rozwiązywały problemy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jerzy Senderowicz, 34013: „Czy gwarantujesz, że bałagan organizacyjny prezydium już się nie powtórzy?”.

LECH WAŁĘSA

Nie, proszę państwa, oczywiście bałagan jeszcze trochę będzie trwał. Zresztą nie ma takiej organizacji, nie ma nic takiego, co by nie można było poprawić. I teraz zależy kto. Jak ktoś będzie tak dokładnie patrzył przez lupę, to zawsze bałaganu trochę znajdzie. Oczywiście są błędy te, które nie wolno robić, rachunkowe, pieniężne, trzeba bliżej się przyjrzeć tym wszystkim. Oczywiście takie wielkie błędy, jakie popełniliśmy do tej pory, to nie wolno popełnić i sprawa jest oczywista, ale oczywiście wierzę w to, że popełnimy jeszcze za 100 lat też błędy, razem jak będziemy.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kończalik, 35015, Region Wielkopolska: „Panie generale, którego z generałów widzi pan na swego zastępcę?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, no, to nie są wybory i znów gdybym powiedział, to będziecie mu podcinali lotkę itd. Oczywiście, jeśli ja będę miał coś do powiedzenia, widzę generałów, i to bardzo dużo. Zresztą prawie każdego z państwa można postawić na tym miejscu i też będzie kierował tym.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękujemy panu Lechowi. Czas minął.

LECH WAŁĘSA

Co, już?!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, bardzo przepraszam, jeszcze dwie minuty.

LECH WAŁĘSA

Oczywiście. Ja się dopiero rozkręciłem!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Zostało 2 minuty 39 sekund z tamtych pytań.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Aha. To prawda.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja może dołożę. Ja wyczułem jedną rzecz, przepraszam, jedną rzecz powiedziałem, i państwo mnie tu od razu tak: „uuuuuuuu”, jak ja powiedziałem, że będę najbardziej szczęśliwy, jeśli odejdę ze związku. Państwo nie zrozumieli, o co mi chodziło. Chodziło mi o to po prostu, że przecież bez przerwy, państwo wiedzą, mnie się wszyscy czepiają to za zdjęcia, to za fajkę, to za papierosa, to ręce w kieszeni, to źle ubrany. Jest z tysiąc ludzi zadowolonych, a jeden zawsze… Ja mam inny charakter, ja mam tego naprawdę dosyć, ale dosyć pod innym kątem… Że to jest naprawdę, jeśli ktoś chce służyć, to jest bardzo ciężkie, piorunująco ciężkie. Nie zdajcie się, że to takie dobre, że ja mam ładne dziewczyny obok. Oczywiście, nie ma ceny na to, co się robi. Jednocześnie pamiętajcie o odpowiedzialności. Odpowiedzialność jest przed nami, tak wielka – wszystkimi! Że naprawdę weźmy się w garść, weźmy, bo ten partner jest mocny i mądry! Jeśli się nie opanujemy, wykoleguje nas jeszcze! [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zygmunt Staszewski, 07075, Dolny Śląsk: „Jak wyobraża pan sobie współpracę komisji zakładowych z wioską w okresie zimy? Czy ma obowiązywać zasada rekwizycji?”.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja uważam, zależy, jak ten partner będzie grał. Jeśli ten partner w dalszym ciągu będzie chomikował, nie wiadomo, gdzie ginęły towary, jeśli będzie nas chciał wykończyć, nawet głodowo, wtedy myślę, że damy polecenie takie, że każdy robotnik ma jednego rolnika i ratuj się, kto może. To będzie rozwiązanie jedno. Jednocześnie… [oklaski, śmiech].

Ale jednocześnie planuję inaczej. Nie tak planuję. Planuję, że na razie podzielimy się. Każda komisja zakładowa ma jedną wioskę, pojedzie, spotka się z sołtysem. Ja sobie wyobrażam, że to będzie samorząd sołtysko-demokratycznie wybrany, rozbije te mafie itd. Jednocześnie spotka się z całą wioską i z przewodniczącym gminnej rady i spyta się: „Sołtysie! My się w mieście zażremy, jeśli nie dasz nam świń, jeśli nie dasz nam mięsa itd. Co tobie przeszkadza?”. I on wtedy nam powie, wyżali się itd. Jednocześnie powiemy: „Człowieku, przecież obok leżą, ja jechałem przez wioski, leżą jabłka, nie zbierają w ogóle, świniom dają, to weźmiemy sobie trochę tych jabłek”. A jednocześnie powiemy, że świni nie wolno brać. Myślę, że przecież możemy w wolną sobotę zabrać spawarkę do tego samochodu, każdy zakład ma spawarkę, bierze chłopu pospawa widły, widelce i tam jeszcze inne rzeczy. Pospawa mu, on da mu za to kaczkę czy coś. Oczywiście.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

LECH WAŁĘSA

O! [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękujemy, czas minął.

Prosimy teraz do mikrofonu pana Jana Rulewskiego i druhnę z urną [oklaski]. Urna do tego momentu jest zapieczętowana. Proszę o odpieczętowanie.

[PYTANIA DO JANA RULEWSKIEGO]

[PD 1kzd_2t_046_19811001 – 37 minut 43 sekundy]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie o wymieszanie tych kartek przed losowaniem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Mam wrażenie, że pytań starczy na pół godziny. Proszę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Startujemy z czasem w momencie zakończenia podawania pierwszego pytania. Taki był start dla wszystkich, przypominam.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Zaczynam czytać pytanie. [Kazimierz] Krajewski[183], 29040: „Czy jeśli zostaniesz przewodniczącym KK, dalej będziesz zapominał o odczuciach członków »Solidarności«, jak ostatnio w kwestii podwyżki cen na ryby słodkowodne i inne artykuły spożywcze? [śmiech]. Czy nie uważasz tego za osobistą porażkę?”.

JAN RULEWSKI

Uważam w ogóle za porażkę takie przyjmowanie decyzji rządowej, aczkolwiek nie zapomniałem o tym i wysłałem stanowczy protest. Nie tylko w sprawie ryb słodkowodnych, ale generalnie przeciwko polityce rządu, która mocą bodajże uchwały 112 wprowadziła dodatkowe znaczne podwyżki w sektorze poza drobną wytwórczością oraz spółdzielczością. Otrzymałem w chwili zjazdu, w dniach zjazdu, odpowiedź, że istotnie, od ministra Krasińskiego, naruszono postanowienia ustawy 112, natomiast jeżeli chodzi o ryby słodkowodne, to rząd uznał, że one będą zrekompensowane.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wacław Zeman, 27023, Rzeszów: „Proszę o przedstawienie programu działania bardzo krótkiego lub w wersji hasłowej, z określeniem przybliżonego terminu realizacji poszczególnych punktów”.

JAN RULEWSKI

Ja chciałbym przeprosić za to, że nie zmieściłem się w dziesięciominutowych ramach, nie umiałem tego wyreżyserować. Aczkolwiek uznaję, że w programie działań związku na rzecz realizacji postanowień konferencji bezpieczeństwa wewnątrzeuropejskiego związek powinien wyrażać swoje opinie i poglądy, oczywiście bez obligatoryjnego ich stosowania, w zakresie wskazywania korzystniejszych alternatyw w polityce zagranicznej.

W Polsce polityka zagraniczna, którą przyrównałem do tych dwóch określeń, tych alternatyw nie stwarzała i jest jeszcze jednym przykładem zacofania. Są przykłady, również w krajach obozu komunistycznego, w demoludach, że takie państwa, jak chociażby Rumunia, jak chociażby Albania czy Kuba, stworzyły alternatywne warianty polityki rozwojowej.

Jest to cechą w ogóle naszego świata, że powszechnie w tej chwili, może nie w znacznym stopniu, ale omija się istniejące, sztywne podziały układów wojskowych. Obserwuje się to również po tamtej stronie, w obozie NATO, gdzie Francja, a później Grecja wystąpiły z struktur wojskowych. W działaniach tych widzę potrzebę wprowadzenia pokoju, widzę potrzebę przeznaczenia znacznych środków w kryzysowej sytuacji polskiej na podstawowe świadczenia socjalne.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Porawski… A przepraszam.

JAN RULEWSKI

Przepraszam, nie skończyłem.

I widzę również potrzebę podpisania nowego porozumienia społecznego, które obejmowałoby więcej problemów niż tylko te wymienione w programie. A więc zaledwie zarysowany problem Sejmu powinien być skonkretyzowany w tym okresie 2 lat, do określenia terminów i kształtu ordynacji wyborczej do Sejmu i rad narodowych.

Widzę potrzebę udziału związku, a zatem widzę potrzebę podpisania odpowiedniego punktu porozumienia dotyczącego planu dojścia do stabilizacji gospodarczej.

Dalej, widzę potrzebę stworzenia swoistego nowum, w trybie doraźnym – do czasu ukształtowania się nowego Sejmu – trybu kontroli aparatu bezpieczeństwa: i milicji, i służby bezpieczeństwa.

Widzę potrzebę porozumienia się z rządem w zakresie obsady kadrowej administracji państwowej szczebla poniżej ministerialnego, gdyż to należy do kompetencji Sejmu.

Widzę potrzebę umieszczenia w punktach tego nowego porozumienia sprawy oświaty, oświaty w szerokim pojęciu – od przedszkola przez szkołę podstawową, a nawet do studiów wyższych, do studentów – która by wprowadzała nowy układ, która by stwarzała nowe warunki wykształcenia się właściwych kadr opartych o szeroki światopogląd, zarówno w naukach społecznych, jak i nawet technicznych.

I znowuż zarezonują tuby mass mediów, stwierdzając, że to są działania o charakterze społeczno-politycznym. W tak skonstruowanym porozumieniu, ja rozumiem, że jeszcze wystąpią tu inne elementy, wskazywane przez wielu delegatów. Nie widzę nic innego, jak gwarancje dla działania naszego związku, między innymi jak gwarancje do tego, żeby kolega Wałęsa i ja za dwa lata moglibyśmy odejść w spokoju ducha, przeświadczeni o tym, że będziemy mogli się do kogokolwiek jeszcze w tym kraju odwoływać – nie tylko do szeregów związkowych.

I widzę jeszcze, w zakresie metody działania, jeden kierunek działania związku, który za słabo jest zarysowany w programie związku. Jest to sprawa ustawy o związkach zawodowych. Wiele do tej pory przegraliśmy i dlatego powinniśmy skupić swoje wysiłki na walkę o właściwy kształt ustawy o związkach zawodowych. Musimy zapewnić sobie tam prawo kontroli wszystkich i wszystkiego. Musimy wywalczyć wreszcie prawo do inicjatywy ustawodawczej, zarówno w tym Sejmie, jak i w nowym Sejmie, musimy odebrać przegrane pole. Dziękuję.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Dziękuję.

Porawski Andrzej, 35026, Wielkopolska: „Jakie widzisz praktyczne metody zapobiegania podejmowaniu przez prezydium uchwał, decyzji niezgodnych z uchwałami, decyzjami Komisji Krajowej i Krajowego Zjazdu Delegatów?”.

JAN RULEWSKI

Przede wszystkim wypowiedziałem swój pogląd o konieczności usprawnienia pracy zarówno KKP, jak i prezydium, poprzez wprowadzenie stałego prezydium obradującego w pełnym składzie z godziny na godzinę, z dnia na dzień, ciągle, gdyż najbliższa perspektywa kilku lat upoważnia – chyba mamy tutaj tę świadomość – do stwierdzenia, że pracy to w tym związku jest na trzy zmiany.

Za tym nie może być mowy o tym, ażeby podstawowe decyzje dla kraju, współodpowiedzialności za ten kraj, mogły być bazowane na doraźnych, nieodpowiedzialnych spotkaniach prezydium, względnie członków KKP.

Widzę konieczność zbudowania właściwego aparatu eksperckiego i doradców, rozbudowę instytucji. W końcu będziemy wchodzili w okres precyzowania szeregu spraw drobnych, gdzie precyzja jest niezbędna. Wtedy udział doradców, ekspertów i innego aparatu opiniodawczego jest niezbędny.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Porawski Andrzej: „Wiadomo, że przywiązujesz dużą rolę do podejmowania decyzji Komisji Krajowej w oparciu o opinię związkowców. Jakie techniczne rozwiązania widzisz dla zapewnienia sprawności i szybkości uzyskiwania przez Komisję Krajową informacji o tej opinii?”.

JAN RULEWSKI

Wydaje mi się, że jest to podstawowy problem. Jest to nawet pytanie: dlaczego związek stracił swój impet? Dlatego że zostały zatkane kanały drożności między kołami, komisjami a naczelnymi instancjami związkowymi. Stało się również dlatego, że związek nie ma wyprzedzającego programu działania, że jest prowokowany do zastępczych płaszczyzn konfliktu. I dlatego zgłosiłem już wcześniej propozycję, żeby do czasu, dopóki nie wygramy dostępu do środków masowego przekazu, tymczasowo, nie jest to wygodna propozycja, przekształcić tygodnik „Solidarność”, względnie wykorzystać jego rezerwy papierowe, jego nakład, jego zabezpieczenie papierowe na rzecz dziennika. Wówczas by nie było nigdy mowy o takiej kuglarskiej prowokacji ze strony pana Rakowskiego, jak zerwanie rozmów w Warszawie w sierpniu zeszłego roku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Wieczorek[184], 22016: „Czy będziesz, Janku, w razie wyboru tym, czym byłeś przed wyborami? Walniesz w tę skorupę wreszcie, ale tak zdrowo?” [śmiech, oklaski].

JAN RULEWSKI

Ja bym prosił jeszcze raz powtórzyć, bo to słowo „skromnie” tam było?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Nie. „Czy będziesz, Janku, w razie wyboru tym, czym byłeś przed wyborami? Walniesz w tę skorupę wreszcie, ale tak zdrowo?”.

JAN RULEWSKI

W istocie rzeczy to nie jest ani moje twierdzenie, ale jest po prostu to twierdzeniem chyba wtedy od momentu, kiedy dwaj ludzie z sobą się zjednoczyli po to, żeby usuwać głaz stojący na jej przeszkodzie. Po to się buduje związek, po to się organizuje siłę, organizuje się w tak wielki związek, żeby przecierać podstawowe szlaki. Inne instancje związkowe, mniejsze, nie mają tej siły. Dlatego musimy doprowadzić do tego, żeby ten związek był właśnie tym wielkim młotem, tą wielką pałą wiszącą nad władzą, lecz w nią nieuderzającą [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jan Koziarek, mandat 01023, Gdańsk: „Jako przewodniczący w jakim czasie naprawisz błąd, który zrobiłeś w sprawie kartek żywnościowych? Wszyscy robotnicy mówią, że za pomocą kartek związek podzielił ludzi na kilka warstw. My, Polacy, zdajemy sobie sprawę, że nie można nas dzielić, i to w takiej chwili, kiedy potrzebna jest dla narodu jedność”.

JAN RULEWSKI

Przyznaję się do błędu personalnego, że skorygowany system kartek, który wszedł w sierpniu, jestem za niego odpowiedzialny i przyznaję się, że dokonał podziału wśród załóg. Informuję jednocześnie, że w wyniku porozumienia w zeszłym miesiącu zawartego z ministerstwami, od 1 października następuje korekta tego systemu przez zlikwidowanie I grupy zatrudnienia.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Antoni Czop, 31009: „Czy tężyzna psychiczna i fizyczna kandydata jest na tyle wystarczająca, że wytrzyma trud dwuletniej kadencji?”.

JAN RULEWSKI

Ponieważ te pytania dotyczą wszystkich, ja proponuję, żeby na nie odpowiedź uzyskać, aby wszyscy kandydaci na przewodniczącego odbyli tutaj takie szwedzkie pompki i kto bardziej wytrzyma, ten niechby został przewodniczącym [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

[Kazimierz] Jarosz, 22006, Podbeskidzie: „W życiorysie podałeś, że byłeś prześladowany za poglądy i byłeś karany. Jak to się stało, że w tych latach ukończyłeś szkoły? Z jakiego artykułu byłeś sądzony i przez jaki sąd?”.

JAN RULEWSKI

Proszę państwa, proszę koleżeństwa! Przepraszam. Otóż przebywając, kształcąc się w Wojskowej Akademii Technicznej, po raz pierwszy w rytm wojskowej musztry usiłowano zaprowadzić mnie do lokalu wyborczego. Może i bym przekroczył te progi, gdybym nie natknął się na uśmiechające się twarze Moczara i Korczyńskiego jako moich reprezentantów. W rytmie wojskowym zawróciłem, ale spotkało mnie niestety coś innego, bo zostałem doprowadzony tym razem, też pozbawiony naramienników podchorążego WAT-u, do radzieckiego generała Michajłowicza Odczynnikowego… Owczynnikowa [oklaski], który plącząc polski z rosyjskim, udowodnił, że ja usiłowałem rewoltę na całą Europę w tejże Wojskowej Akademii Technicznej urządzić, czego ja oczywiście nie zrozumiałem, bo jako że postępy pedagogiki w zakresie nauczania języka rosyjskiego nie są jeszcze do tej pory wysokie, i w efekcie zesłany do karnej jednostki, nie poddałem się temu wyrokowi. Musiałem się ukrywać tu, w Sobieszewie, a następnie, na skutek ogłoszenia listów gończych, emigrować przez Czechosłowację, RFN do Francji. Nie jest to kraj wówczas zaliczany do faszystowskich, jako że akurat przede mną złożył tam wizytę premier Cyrankiewicz [śmiech, oklaski]. Tylko że efekty tej wizyty były zupełnie odmienne – 5 lat więzienia z artykułu o zdradę stanu, którą jednak sąd zmienił na zwykłą dezercję i zwykłe przekroczenie granicy wraz z kradzieżą dokumentu jednego ze studentów. Po tym musiałem łapać ten swój pociąg, z którego uciekłem, i studiowałem w Bydgoszczy, po oczywiście miesięcznej adaptacji do normalnych warunków życia. Ukończyłem studia w siedemdziesiątym, chyba, czwartym roku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Stanisław Wiatr[185], mandat 27020, Rzeszów. Trzy pytania: „Czy prawdą jest, że obroniłeś doktorat? Jeśli tak, to z jakiej dziedziny?”.

JAN RULEWSKI

Nie! Usiłowałem skończyć studia magisterskie, ale sierpień porwał mnie do ważniejszej pracy i ciekawszej. Dlatego nie skończyłem studiów magisterskich.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Drugie pytanie: „Czy potrafisz przemawiać językiem zrozumiałym dla przeciętnego pracownika w zakładzie pracy?”.

JAN RULEWSKI

To muszą ocenić ci, co mnie słuchają.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

I trzecie: „Jakie sprawy uważasz za najpilniejsze do załatwienia przez związek w aktualnej sytuacji?”.

JAN RULEWSKI

Wyjaśniłem, i od dawna już uważam, że jest ambicją naszego związku powinno być zachowanie tych ludzi, tego narodu w tych granicach fizycznych. Żeby mieli zdolność do podejmowania i pracy, i walki. Dlatego zabezpieczenie żywności wszelkimi drogami, nawet kosztem porzucenia ideologii. W dalszej kolejności [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wiktor Włodzimierz, mandat 17017, Śląsk Opolski: „Jakie cechy Lecha Wałęsy zadecydowały, że stanął pan do walki z nim o funkcję przewodniczącego?”.

JAN RULEWSKI

Nie stawałem i nie będę stawał przeciwko Leszkowi do walki, stawałem z programem. Ambicją moją jest korekta programu i nic więcej [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Antoni Szota, mandat 91003: „Z listy wyborczej kandydatów wynika, że w odróżnieniu od rywali nie ma kolega podanego zakładu pracy oraz zajmowanego stanowiska. Czy to oznacza, że przed wyborem na przewodniczącego zarządu regionu był kolega bezrobotny?”.

JAN RULEWSKI

Wyjaśniłem już wcześniej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Izabela Brzykcy, 04004, Bydgoszcz: „Co sądzisz o demokracji wewnątrzzwiązkowej? Czy nadal uważasz, że można zabraniać delegatowi kandydowania w wyborach, gdy ma odpowiednie poparcie, oraz czy słuszne jest wpływanie na innych delegatów, aby nie udzielali im poparcia, gdy tobie się on nie podoba?”.

JAN RULEWSKI

Powiem szczerze, w naszym regionie podjęliśmy ustalenia o odbyciu wyborów tajnych, prawyborów tajnych kandydatów do KKP. Ustalenia zostały podjęte, a następnie usiłowano utworzyć listę wyborczą, zresztą zgodnie z ordynacją, lecz niezgodnie z wcześniejszymi ustaleniami. Na tą listę chciała się wpisać osoba, która poprzednio została zdecydowanie pokonana w wyborach. I jest to problem mimo wszystko demokracji i słusznym się wydają również dla mnie niektóre stwierdzenia Wałęsy.

W tym związku istnieje problem demokracji, ale musimy ją uwzględnić w szerokim kontekście spraw, w warunkach zagrożenia, kiedy działania demokracji siłą rzeczy będą ograniczone. Szybkość decyzji tego związku wymaga przeskoku pewnego. Przecież działamy właśnie w warunkach oblężenia, a wtedy, gdy strzelamy, to nie możemy głosować, kto ma nacisnąć ten cyngiel. I również w tej sprawie, kiedy związek nasz tutaj jest rozbijany przez wiele osób również na tej sali, które tak łatwo chwyta reżimowa propaganda, wcześniej już zaprogramowane, jak np. sprawy płacowe naszego związku, to niezbędnym jest nietłumienie demokracji, lecz uświadamianie, lecz oddziaływanie przez jednostki i nic więcej w tym zakresie nie zrobiłem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jaroszuk Mikołaj, mandat 31015. Trzy pytania: „Co pan będzie robił po wyczerpaniu możliwości kandydowania do władz związkowych? Kiedy rozpoczął pan kampanię wyborczą? I trzecie: Czy nie cierpi pan częściowo na manię prześladowczą?” [gwar].

JAN RULEWSKI

Więc po wyczerpaniu tejże kampanii wyborczej, z wiadomym już dla nas skutkiem, wracam do Bydgoszczy, gdzie problemów do rozwiązania w tym związku jest bardzo wiele, niezależnie od zajmowanego stanowiska. I jeszcze w tym związku tak jest, że można błyskawicznie awansować ze stopnia zwykłego związkowca, nawet kandydować na przewodniczącego Komisji Krajowej. To pierwsze pytanie.

Drugie: nie urządzałem żadnej kampanii wyborczej, aczkolwiek uważam, że w przyszłych wyborach powinna taka kampania istnieć po to, żeby tutaj nie wywoływać niezdrowej gorączki, względnie grać na czyichś instynktach.

I po trzecie: dementuję jakiekolwiek stwierdzenia o tym, że mam manię prześladowczą; raczej czuję się pewnie jeszcze w tym kraju [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kornel Morawiecki, 07053, Dolny Śląsk: „Co pan uważa za najważniejsze dla: »Solidarności«, Polski, świata?”.

JAN RULEWSKI

Dla świata to już mówiłem – pokój i przywrócenie godności ludzkiej. Jest to hasło „Solidarności”, wypowiadane i przez Wałęsę w dniach porozumienia, i to jest chwytliwe dla świata, a nie tyle chwytliwe, co potrzebne. A więc przywrócenie godności ludzkiej, zwrócenie się ku niemu jako człowiekowi w tym splocie szeregu skomplikowanych zjawisk, a nie prosta konsumpcja, przekształcająca człowieka w przeciwnika. A więc tracąca w tę ideę, a więc zatracająca idee „Solidarności” dla…

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Ryszard Kustra… Przepraszam.

JAN RULEWSKI

Przepraszam… Dla kraju. Widzę potrzebę włączenia Polski w szeroki nurt kultury europejskiej i światowej. Zajęcie jej miejsca w międzynarodowym podziale pracy, wyzwolenie tych wszystkich cech, tego potencjału narodowego, które dawało ongiś w przeszłości i Curie-Skłodowską, i Kościuszkę, a w tych czasach dało nam Jana Pawła II [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Ryszard Kustra, 02018: „Na kogo pan będzie głosował?”.

JAN RULEWSKI

Zgodnie ze statutem – wybory są tajne [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Michał Orlicz[186], 10008: „Dlaczego podał pan datę wstąpienia do »Solidarności« 10 listopada 1980 r. Czy nie za późno?”.

JAN RULEWSKI

Podałem datę zarejestrowania, lecz powiedziałem, wyjaśniłem, że rzecznikiem „Solidarności” jestem z chwilą, gdy przeczytałem postulaty portowców i stoczniowców Wybrzeża i z chwilą gdy zorganizowałem strajk w naszych zakładach wspólnie z innymi koleżankami i kolegami.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Andrzej Sobieraj, 2605, Ziemia Radomska. Trzy pytania: „Czy masz świadomość chwil odchodzenia dotychczas od demokracji oraz jak ty mierzysz wielkość demokracji w związku? Drugie pytanie: „Jakie będzie twoje stanowisko przy wyborze członków prezydium?” i trzecie: „Jak widzisz działanie agend w związku?”.

JAN RULEWSKI

Rozumiem. Zacznę od trzeciego i drugiego, bo pamiętam, rozumiem, że chodzi tu o agendy, takie jak – w szerokim tego ujęciu chyba – jak agendy o charakterze społecznym lub politycznym. Uważam, że nasz ruch jest łodygą, na której zakwitają bądź przekwitają kwiaty, pączki i powinniśmy być właśnie tym ruchem samoobrony społecznej, który stwarza szanse dla wszystkich organizacji niezależnych i samorządowych. Dlatego związek powinien udzielać konkretnego wsparcia materialnego, ideowego na rzecz stworzenia tego typu agend [oklaski]. Drugie pytanie?

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Jakie będzie twoje stanowisko przy wyborze członków prezydium?”.

JAN RULEWSKI

Uważam, że przewodniczący związku powinien mieć ograniczone, ale jednak prawo do doboru składu ekipy. Ponieważ wybór przewodniczącego jest wyborem odpowiedzialnym, bo jest zaakcentowanym, jest wyróżnionym wyborem – spada na niego duża odpowiedzialność, musi również odpowiadać za siebie i za ekipę, której będzie przewodniczył. Powtarzam jednak: musi to być prawo ograniczone, takie, żeby dopuszczało wielopłaszczyznowość życia w związku i wielopoglądowość życia w tym związku.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Adam Strzembosz, mandat 16077: „Czy jest pan za utworzeniem rządu ocalenia narodowego? Dlaczego tak lub nie?”.

JAN RULEWSKI

Jak będzie służył narodowi, to jestem za tym rządem ocalenia narodowego. Natomiast nigdy do niego nie wstąpię, bo sobie my, jako „Solidarność”, wybraliśmy obronę społeczeństwa przed tym obecnym złym rządem i zapewne przed tym następnym, który też nie będzie dobrym. Bo każda władza ma działanie upraszczające, zatem godzące w każdego człowieka, zatem zawsze będzie istniał problem ochrony jednostki ludzkiej przed natarczywością bądź zaborczością władzy [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

[Roman] Niegosz, mandat 10007: „Jakie najważniejsze sprawy weźmie pan na warsztat, najszybciej, krótko w punktach?”.

JAN RULEWSKI

Wyjaśniłem wcześniej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Nazwisko nieczytelne, [Marek Burski], mandat 14007: „Czy kolega chce być przewodniczącym niezależnie od tego, jaki ostatecznie program będzie uchwalony? Jakimi metodami chce kolega realizować zadania w związku?”.

JAN RULEWSKI

Ja myślę, że sytuacja wyborcza dostatecznie wyjaśnia moje miejsce na tej sali i za tym mikrofonem.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tadeusz Matuszyk, mandat 16057: „Miałeś mówić o związku »Solidarność«, a w większości mówiłeś o Związku Radzieckim. Dlaczego?” [śmiech].

JAN RULEWSKI

No, jest to trudne pytanie. Istotnie, bo powinniśmy mówić więcej o członkach związku i co zrobić. Ale jeżeli przeszkodą na drodze „Solidarności” jest między innymi Związek Radziecki, to jak nie mówić o przeszkodach! [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Jerzy Pierzchała, 26010: „Związek zrzesza olbrzymią część społeczeństwa. Co zrobisz, aby związek w zakresie polityki społeczno-gospodarczej posuwał się do przodu szybciej i był bardziej skuteczny?”.

JAN RULEWSKI

Istotnie, związek się spóźnił. Władze, być może świadomie, zmierzały do tego, że nie wypracował sobie już wcześniej – jest tu wytłumaczeniem, że jest to młody związek – pewnego programu gospodarczego, programu gospodarczego zabezpieczającego normalne bytowanie społeczeństwa. I właśnie działania związku powinny się, niezależnie od niechlubnych ustaw sejmowych, w tym momencie całkowicie się skupić na doraźnym programie gospodarczym ratowania społeczeństwa. Spośród tych znanych wcześniej, zresztą on był mi znany, najbardziej mi odpowiada program konwersji gospodarczej, przedstawiony tutaj przez docenta Kurowskiego.

Jednocześnie, nie zaniedbując doraźnego charakteru, związek też musi wypracować kierunki tej reformy gospodarczej. Nie reformę gospodarczą, bo od tego jest rząd. My powinniśmy zaakcentować społeczne pożądanie i weryfikowalne kierunki reformy gospodarczej. Gwarancja tego, że będzie ona obejmowała i posiadała akceptację społeczną, leży w zabezpieczeniu dostępu do środków masowego przekazu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Kazimierz Ziobro, 27022: „Gdyby pan został przewodniczącym związku, jakich ekspertów dobrałby pan do siebie? Nazwiska lub charakterystyka, to jest praktycznie…” trudno mi przeczytać… W innych związkach apolitycznych… I drugie pytanie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę nie zadawać drugiego pytania. Krótka odpowiedź na to, bo czas mija w tym momencie.

JAN RULEWSKI

Kilka zespołów ekspertów.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo, czas minął [oklaski].

Proszę państwa, zanim koleżanka Nowakowska ustawi dyskutantów, to tylko jeden komunikat, że poranne posiedzenie Komisji Programowej przeniesione będzie na przerwę obiadową. I proszę bardzo, propozycja dalszej części naszych…

[PYTANIA WZAJEMNE KANDYDATÓW

NA PRZEWODNICZĄCEGO KK]

[PD 1kzd_2t_046_19811001 – 1 godzina 11 minut 54 sekundy]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Następna runda. Pan Marian Jurczyk – stanowisko nr 1, pan Andrzej Gwiazda – stanowisko nr 5, tu przy Mazowszu, pan Lech Wałęsa – stanowisko nr 2 i pan Jan Rulewski – stanowisko nr 3, nr 6, przepraszam.

LECH WAŁĘSA

Dawać, strzelać..

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak.

LECH WAŁĘSA

No, atakuj z lewa!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, żeby jakiś sygnał był, czy to jest dowolna kolejność? Jaka jest propozycja Komisji Mandatowo-Wyborczej? [gwar].

Prosimy bardzo o nieutrudnianie tej akcji.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy kandydaci są już na miejscach? [gwar]. Pan Marian Jurczyk jest, pan Andrzej Gwiazda jest, pan Jan Rulewski jest i pan Lech Wałęsa również jest.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosimy o zajęcie miejsc wszystkich.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Prosimy wszystkich o zajęcie miejsc. I proszę zadawać pytania dowolnie wybranym spośród siebie spośród czwórki kandydatów.

Zaczyna pan Marian Jurczyk, ponieważ jest numerem 1.

MARIAN JURCZYK

Proszę państwa, być może że będą państwo zaskoczeni tym, co za chwilę powiem, no ale trudno, po prostu kieruję się własnym sumieniem.

Wszystkich kolegów, z którymi mam zadawać pytania, znam od roku czasu. Po drugie, jest godzina już tak późna, specjalnych pytań nie mam. Mam tylko jedną prośbę, właściwie nie pytanie, a prośbę, która w czasie półgodzinnej odpowiedzi Leszka Wałęsy troszeczkę mam pewne zastrzeżenie. I prosiłbym Lecha, żeby nie stawiał tak sprawy… Troszeczkę, moim zdaniem, brak tej po prostu, takiej jak by się tutaj wyrazić, brak skromności w stosunku do ludzi.

Przez 35 lat w każdym biurze, gdzie by się nie poszło, człowiek pracy nie był przyjmowany rzetelnie i uczciwie. Na tego człowieka patrzano niezbyt chętnie i po prostu społeczeństwo polskie po wielkich trudach, a dzisiaj wyjątkowe trudy mamy, ciężkie życie. Uważam, że każdego działacza związkowego powinna cechować po prostu skromność, z tym że Leszku nie jesteś moim kolegą, a przyjacielem i moja skromna uwaga nie jest złośliwie podyktowana, a po to, żeby ta uwaga w przyszłości przynosiła owoc. Tyle z mojej strony, dziękuję serdecznie [oklaski].

LECH WAŁĘSA

Dziękuję ci bardzo za morały, jednak uważam w dalszym ciągu z twojej strony jako grę wyborczą.

MARIAN JURCZYK

Twoja sprawa, przyjacielu.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę bardzo, pan Andrzej Gwiazda.

ANDRZEJ GWIAZDA

Do Lecha Wałęsy: Jak Lechu uważasz dogadywanie się Polaka z Polakiem, gdy jeden z nich jest zdrajcą?

LECH WAŁĘSA

Nie dosłyszałem końcówki.

ANDRZEJ GWIAZDA

Gdy jeden z nich jest zdrajcą.

LECH WAŁĘSA

Problem polega na tym… Kto, jaki to był zdrajca i kogo masz na myśli? Może jaśniej powiesz.

ANDRZEJ GWIAZDA

Lechu, przecież wiesz, co „Żołnierz Wolności” by napisał wtedy.

LECH WAŁĘSA

Nie bardzo… W dalszym ciągu nie bardzo rozumiem.

ANDRZEJ GWIAZDA

Nie, to cofam pytanie. Rezygnuję.

LECH WAŁĘSA

Nie, bo jeśli się uważasz za zdrajcę, albo ty mnie uważasz, to wtedy możemy dyskutować, a nie wiem kogo, władzę czy kogoś, to też możemy na innej płaszczyźnie dyskutować.

ANDRZEJ GWIAZDA

Lechu, wycofuję, nieporozumienie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pan Lech Wałęsa.

LECH WAŁĘSA

Ja dziękuję, nie mam pytań.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pan Jan Rulewski, prosimy bardzo.

JAN RULEWSKI

Ja mam pytanie, prośbę do Leszka Wałęsy. Czy wróci do swej tradycji, którą obserwowałem jako nowicjusz w sali chyba Akwenu Morskiego, gdy zbierał te wszystkie propozycje, koncepcje, ten cały ruch w jedną garść, w jedną linię, czy wróci do koncepcji tego typu władzy?

LECH WAŁĘSA

Oczywiście tak. Jednocześnie chcę powiedzieć tobie i wszystkim, że, popatrz, ty miałeś chociaż przerwy między zjazdami, może jeden dzień, nie wiem. A popatrz, ja nie miałem, nawet dwóch godzin. Byłem trzy razy w Warszawie. Daliście mi polecenie odrzucić ustawę o związkach, odrzuciłem ją, odrzuciłem ją i tu ktoś siedzi… Przydział chyba, bo takie było polecenie związku. Jednocześnie na drugi dzień musiałem być w Katowicach, jednocześnie na trzeci dzień musiałem wrócić do Warszawy, bo mnie prosił Gil, bo nie mógł se poradzić z ustawą o samorządzie.

Dlatego nie dziw się, że jestem zszarpany, bo ja pracuję, naprawdę pracuję, a sprawdź kilometry, które przejeździłem przez kraj, i sprawdź, co zrobiłem, a mówić można ładnie, dużo ludzi potrafi ładnie mówić [oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy pan Marian Jurczyk ma pytanie do kogokolwiek?

MARIAN JURCZYK

Nie, proszę państwa, ja powiedziałem, że żadnych pytań nie mam. I proszę bardzo już mi takich pytań nie zadawać. Naprawdę znam kolegów od roku czasu i nie mam po prostu powodu w tej chwili państwa przetrzymywać.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Pan Andrzej Gwiazda?

ANDRZEJ GWIAZDA

No to ja chyba też musiałbym się zastosować, ale ponieważ tu było nieporozumienie z Lechem na temat tego mojego pytania, jestem dość zażenowany. Chodziło mi o to, czy wystarczy, że jeśli ktoś jest narodowości polskiej, żeby mieć do niego zaufanie.

LECH WAŁĘSA

Ale ja się pytam, kogo znów się pytasz, znów mnie się? To ja nie jestem Polakiem, a ty jesteś Polakiem? Znów Jurczyka cytujesz: „dogadajmy się jak Polak z Polakiem”. Nie bardzo rozumiem. Rakowski też Polak, no przecież mówił ci tyle razy! [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy pan Lech Wałęsa chce do któregoś z kandydatów skierować pytanie?

LECH WAŁĘSA

Naprawdę nie mam pytań.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

A pan Jan Rulewski?

JAN RULEWSKI

Ja mam do kolegi Gwiazdy: czy ma chęć i widzi potrzebę współpracowania z Leszkiem Wałęsą przy takim zestawie poglądów, nawet jakie on reprezentuje obecnie?

ANDRZEJ GWIAZDA

No, niewątpliwie jest to współpraca trudna, ale tutaj nie mamy wyjścia [śmiech, oklaski].

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Panowie nie wyczerpali limitu czasu. Może któryś z panów ma jeszcze jakieś pytanie?

LECH WAŁĘSA

Jak tak ładnie Andrzej odpowiedział, to się spytam: czy, Andrzej, chociaż raz mi się nie spóźnisz, albo spytasz, czy coś mam do ciebie, albo inaczej…

ANDRZEJ GWIAZDA

Lechu, jak zostanę przewodniczącym, będę miał samochód, służącego, sekretarkę i kierowcę – dlaczego miałbym się spóźniać [oklaski, śmiech].

LECH WAŁĘSA [śmiejąc się]

Słuchaj no nie, no… No tak można by wybaczyć. Ale jak pamiętam, to w Berlinie spóźniłeś się na samolot też.

ANDRZEJ GWIAZDA

No, zamieńmy się, pojeździsz trochę tramwajem, po roku…

LECH WAŁĘSA

Ale dobra, skończmy polemiki, co było, to było, a nie jest, nie pisze się w rejestr. Jedziemy dalej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy mam rozumieć, że kandydaci nie mają już ochoty zadawać więcej pytań? [głosy z sali: jeszcze, jeszcze].

ANDRZEJ GWIAZDA

Ale delegatom!

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Delegatom? Proszę bardzo.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja już odpowiedziałem dzisiaj co najmniej na 500 pytań. Oczywiście chyba pięć telewizji z rana. Czy chciałem, czy nie chciałem. Mógłbym powiedzieć: no nie, uciekajcie! To powiedzą, że już mi rogi urosły, już znów, i co zrobić. Dlatego też nie zadaję pytań, bo ja jestem zmęczony pytaniami. Dlatego dzisiaj jestem zflegmaczony, zmęczony itd. I nie myślę, żebyśmy my się męcz… Może chcecie, żebyśmy się bili? Chcecie to. No może poboksujemy się. Rękawice bokserskie.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Czy ktoś z panów jeszcze chce zadać pytanie, czy już nie?

ANDRZEJ GWIAZDA

Obowiązuje solidarność.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Obowiązuje. Wobec tego Komisja Mandatowa zwalnia od dalszego zadawania pytań naszych drogich kandydatów. Na dziś, myślę, kampania wyborcza zakończona. Resztę oddaję w ręce przewodniczącego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa o powstanie. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego wyprowadzić. Proszę fotoreporterów o zachowanie godności i spokoju. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_2t_046_19811001]

KONIEC SZÓSTEGO DNIA OBRAD II TURY I KZD – 1 PAŹDZIERNIKA 1981 r.

[1] Piotr Ejsmont (ur. 1952) – 1978–1982 pracownik Okręgowego Zespołu Gospodarki Turystycznej PTTK w Sopocie, 1980–1981 pracownik naukowo-dydaktyczny (na pół etatu) na Wydziale Ekonomiki Produkcji Uniwersytetu Gdańskiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w OZGT PTTK, w 1981 r. pracownik MKZ w Gdańsku.

[2] Michał Piotr Gerwel (ur. 1940) – lekarz medycyny, pracownik Państwowego Szpitala Klinicznego nr 2 Akademii Medycznej w Poznaniu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w PSzK nr 2 AM w Poznaniu, przewodniczący Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska.

[3] Stefan Kurowski (1923–2011) – ekonomista, 1973–1993 pracownik Instytutu Geografii i Zagospodarowania Przestrzennego PAN, w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Hucie „Katowice”, 1980–1981 doradca ekonomiczny KKP/

/KK, w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, uczestnik I KZD, współautor alternatywnego programu ekonomicznego związku, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Służby Niepodległości, 1981–1982 internowany.

[4] Antoni Jacek Jerz (1944–1983) – technik elektronik, 1976–1983 kierownik sekcji technicznej maszyn liczących Odra w Zakładzie Elektronicznej Techniki Obliczeniowej w Kielcach Filia w Radomiu, w 1980 r. organizator i pierwszy szef Okręgu Radomskiego KPN, następnie członek ścisłego kierownictwa krajowego KPN, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Ziemia Radomska, w 1981 r. współzałożyciel radomskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, od 1981 r. członek Międzyzakładowej Komisji Regionalnej „Solidarność” Ziemia Radomska, członek władz krajowych KOWzP, 1981–1982 internowany.

[5] Stanisław Osiniak (ur. 1934) – inżynier elektryk, wykładowca na Politechnice Lubelskiej, przewodniczący Oddziałowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i Komisji Oddziałowej na Politechnice Lubelskiej.

[6] Michał Roman Mąsior (ur. 1947) – inżynier budownictwa wodnego, zastępca dyrektora w Zakładzie Kombinatu Budownictwa Ogólnego „ROW” w Rybniku, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium Delegatury w Rybniku ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[7] Jan Jerzy Płotkowiak (ur. 1927) – farmaceuta, pracownik Poznańskich Zakładów Farmaceutycznych w Poznaniu, członek Zakładowej Komisji Rewizyjnej w PZF, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej Regionu Wielkopolska.

[8] Jerzy Bartmiński (ur. 1939) – polonista, od 1961 r. nauczyciel akademicki, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ na UMCS, w 1981 r. członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego, w 1981 r. internowany.

[9] Franciszek Łuczko (ur. 1932) – historyk, 1960–1981 nauczyciel w LO nr 1 w Szczecinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, przewodniczący „Solidarności” Pracowników Oświaty i Wychowania Pomorza Zachodniego, 1981–1982 internowany.

[10] Stanisław Marczuk (ur. 1935) – 1955–1981 pracownik Fabryki Przyrządów i Uchwytów „Ponar-Bial” w Białymstoku, w sierpniu i wrześniu 1980 r. współorganizator strajków w zakładzie, członek Komitetu Robotniczego FPiU „Ponar-Bial”, sekretarz Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ FPiU „Ponar-Bial”, członek Prezydium MKZ w Białymstoku, w 1981 r. przewodniczący ZR Białystok, członek KKP/KK.

[11] Krystyna Ruchniewicz (ur. 1942) – 1979–1980 zastępca kierownika działu administracyjnego w Wojewódzkiej Pralniczej Spółdzielni Pracy „Śnieżka” w Gdańsku, 1980–1982 główna księgowa w Pałacu Młodzieży w Gdańsku, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Nauczycieli i Pracowników Oświaty i Wychowania przy MKZ Gdańsk, od 1980 r. wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania i przewodnicząca Regionalnej Komisji Rewizyjnej w Gdańsku, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[12] Walerian Aleksander Woźniak (ur. 1927) – technik drogowy, pracownik Fabryki Maszyn Wiertniczych i Górniczych „Glinik” w Gorlicach, członek Prezydium KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący Delegatury ZR Małopolska w Gorlicach, 1981–1982 internowany.

[13] Sławomir Andrzej Rynek (ur. 1938) – inżynier mechanik-technolog, pracownik Zakładów Sprzętu Technicznego i Turystycznego w Legionowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ZSTiT, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[14] Walerian Domański (ur. 1943) – 1973–1980 kierownik działu kontroli i laboratorium fabryki domów Świdnickiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w ŚPBO, od 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie KZ w ŚPBO, w 1981 r. członek Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Dzierżoniowie, w 1986 r. wyemigrował do USA.

[15] Ewa Przybyszewska (1918–1999) – lekarz pediatra, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym we Włocławku, członek Komisji Interwencyjnej w KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Kujawy i Ziemia Dobrzyńska.

[16] Grzegorz Kamiński (ur. 1956) – do 1982 r. konserwator w Szczecińskich Zakładach Papierniczych „Skolwin”, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Oddziałowego Komitetu Strajkowego, następnie Komisji Wydziałowej NSZZ „Solidarność” w SzZP „Skolwin”.

[17] Władysław Siła-Nowicki (1913–1994) – od 1959 r. adwokat, 1981–1985 członek Naczelnej Rady Adwokackiej, w sierpniu 1980 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w 1980 r. współautor statutu NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1980–1981 ekspert KKP/KK.

[18] Maria Treć (1944–2008) – pielęgniarka, pedagog, pracownik ZOZ w Głubczycach, w 1981 r. członek ZR Śląsk Opolski.

[19] Henryk Marian Siciński (ur. 1950) – od 1977 r. lekarz w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej w Ostrowie Wielkopolskim, w lipcu 1980 r. współorganizator protestu w ZZOZ, wiceprzewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Porozumiewawczego NSZZ „Solidarność” (od 1981 r. Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej) w Ostrowie Wielkopolskim, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska Południowa, w 1982 r. internowany.

[20] Bronisława Wanda Pietroń-Drechny (ur. 1946) – nauczyciel fizyki w Technikum Geodezyjnym w Żelechowie, przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność” w Zespole Szkół Zawodowych w Żelechowie, przewodnicząca Oddziału w Żelechowie, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[21] Zygmunt Ryszard Rolicz (ur. 1926) – prawnik, pracownik Zakładu Gospodarczego Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych w Sycowie, w sierpniu 1980 r. organizator strajku w Kaliskich Zakładach Odzieżowych „Polo” w Sycowie, współtwórca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładzie Gospodarczym Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” w Sycowie i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej w Sycowie, w 1981 r. przewodniczący ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[22] Wiesław Paweł Świątkiewicz (ur. 1953) – inżynier telekomunikacji, instruktor techniczny w Wojewódzkim Urzędzie Telekomunikacji we Włocławku, przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w WUT we Włocławku,

od 1980 r. członek Prezydium MKZ we Włocławku, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Kujawy i Ziemia Dobrzyńska, 1981–1982 i 1982 (ponownie) internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[23] Henryk Jarząbek (ur. 1946) – ekonomista, 1971–1981 referendarz, następnie zawiadowca Odcinka Robót Zmechanizowanych Pomorskiej Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych w Szczecinie, od 1980 r. przewodniczący Komisji Rewizyjnej MKZ NSZZ „Solidarność” w Szczecinie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w PODKP w Szczecinie, od 1980 r. przewodniczący Okręgowej Komisji Porozumiewawczej Kolejarzy w Szczecinie, członek Prezydium Krajowej Sekcji Kolejarzy, w 1981 r. delegat do Międzyokręgowej Komisji Porozumiewawczej Kolejarzy, w 1981 r. przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[24] Stanisław Gawroński (ur. 1955) – lekarz w Zespole Opieki Zdrowotnej w Radziejowie Kujawskim, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Rejonowej Komisji Koordynacyjnej w Radziejowie, w 1981 r. członek ZR Kujawy i Ziemia Dobrzyńska, w 1981 r. internowany.

[25] Lech Antoni Biegalski (ur. 1950) – nauczyciel, p.o. dyrektor Międzyszkolnej Bazy Sportów Wodnych w Giżycku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ nauczycieli w Giżycku, wiceprzewodniczący MKZ Giżycko, od 1981 r. przewodniczący ZR Pojezierze, członek KK i Krajowego Biura Interwencji, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[26] Julian Pawlak (ur. 1953) – inżynier budownictwa lądowego, kierownik w Podhalańskich Zakładach Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tymbarku, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PZPOW w Tymbarku, 1980–1981 wiceprzewodniczący KZ tamże.

[27] Leopold Stawecki (ur. 1927) – prawnik, 1961–1983 zatrudniony na różnych stanowiskach w Zakładzie Energetycznym Białystok, w 1980 r. współorganizator KZ NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ZE Białystok, członek białostockiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Białymstoku, w 1981 r. członek Prezydium ZR Białystok, 1981–1982 internowany.

[28] Wacław Stanisław Adamczak (ur. 1948) – ekonomista, pracownik Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu, zastępca przewodniczącego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZDOKP w Poznaniu, do 1981 r. zastępca przewodniczącego KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska i Regionalnej Komisji Programowej (odpowiedzialny za sprawy ekonomiczne), w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[29] Zbigniew Karwowski (ur. 1953) – inżynier elektronik, pracownik Zakładów Azotowych we Włocławku, w 1981 r. członek Prezydium KZ w Zakładach Azotowych we Włocławku, w 1981 r. członek ZR Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[30] Krzysztof Andrzej Radziłowicz (ur. 1954) – ekonomista, kierownik działu w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL Kalisz”, członek Komitetu Organizacyjnego NSZZ „Solidarność” w WSK „PZL Kalisz”, od 1980 r. członek Prezydium MKZ w Kaliszu i KZ w WSK „PZL Kalisz”.

[31] Edward Mróz (ur. 1941) – ślusarz, 1959–1981 pracownik Sanockiej Fabryki Autobusów „Autosan”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, delegat do Regionalnego Komitetu Organizacyjnego woj. krośnieńskiego w Krośnie, przewodniczący Komisji Wydziałowej w SFA „Autosan”, od 1980 r. członek prezydium Komisji Zakładowej w SFA „Autosan”, w 1981 r. członek ZR Podkarpacie.

[32] Tadeusz Kemnitz (ur. 1952) – inżynier elektronik, 1977–1980 pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, 1980–1981 – Ośrodka Pomiarów i Automatyki Jaworznicko-Mikołowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego przy Kopalni Węgla Kamiennego „Ziemowit” w Tychach-Lędzinach, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” w KWK „Ziemowit” w Tychach-Lędzinach, wiceprzewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1982 r. internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[33] Jacek Marceli Tworkowski (ur. 1953) – inżynier odlewnik, pracownik Fabryki Maszyn Górniczych „Pioma” w Piotrkowie Trybunalskim, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek prezydium Delegatury Ziemi Piotrkowskiej, w 1981 r. – ZR Ziemia Piotrkowska (ds. kontaktów z Kościołem i kombatantami), 1981–1982 internowany.

[34] Jarosław Paweł Gliszczyński (ur. 1954) – psycholog w II Klinice Psychiatrii Śląskiej Akademii Medycznej w Tarnowskich Górach, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w II Klinice Psychiatrii Śląskiej AM w Katowicach.

[35] Leszek Balcerowicz (ur. 1947) – ekonomista, od 1970 r. pracownik naukowy Szkoły Głównej Planowania i Statystyki, 1978–1981 kierownik grupy ekonomistów przygotowujących społeczny projekt reformy gospodarczej.

[36] Małgorzata Helena Niesobska-Urbaniak (ur. 1954) – technik budowlany w Szczecińskim Zjednoczeniu Budownictwa, przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność” w SZB, w 1981 r. członek Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy ZR Pomorze Zachodnie, w 1982 r. internowana, w 1983 r. wyemigrowała do RFN.

[37] Andrzej Adam Kamrowski (ur. 1954) – geodeta, pracownik Okręgowego Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficznego w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Zakładzie Metrologii Okrętowej Stoczni im. A. Warskiego, przewodniczący Regionalnej Rady Sekcji Pracowników Geodezji w Szczecinie, 1981–1982 internowany.

[38] Jan Winnik (ur. 1944) – 1981 ślusarz-spawacz w Jelczańskich Zakładach Samochodowych, w sierpniu 1980 r. organizator Komitetu Strajkowego w JZS, 1980–1981 przewodniczący KZ, wiceprzewodniczący i przewodniczący Komisji Fabrycznej w JZS, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk, w 1981 r. członek KK.

[39] Maria Teresa Czerwińska (ur. 1950) – technik ekonomista, pracownik Wojewódzkiego Urzędu Poczty w Gdańsku (kontroler dokumentów), w sierpniu 1980 r. przewodnicząca Zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodnicząca Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” przy Urzędzie Pocztowo-Telekomunikacyjnym Gdańsk 6.

[40] Witold Król (ur. 1938) – technik mechanik, 1968–1994 pracownik Zakładów Metalowych im. gen. Waltera w Radomiu (od 1990 ZM „Łucznik”), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. sekretarz Komitetu Założycielskiego w ZM w Radomiu, w 1981 r. wiceprzewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[41] Adam Siuda (ur. 1940) – nauczyciel, pracownik Liceum Ogólnokształcącego w Łasku, 1980–1981 działacz NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[42] Bernard Bujwicki (ur. 1946) – 1970–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol” w Białymstoku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Wodrolu, wiceprzewodniczący MKZ w Białymstoku, 1980–1981 przewodniczący Sekcji Interwencji MKZ, 1981–1982 internowany.

[43] Józef Szul (1948–1997) – tokarz w PBN „Naftomontaż” w Krośnie, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego tamże, członek Prezydium MKS i Prezydium MKZ w Krośnie, następnie ZR Podkarpacie, 1981–1982 internowany.

[44] Stanisław Łakomy (ur. 1940) – 1963–1985 pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Rzeszowie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w MPK, przewodniczący KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator KZ w MPK, w 1981 r. przewodniczący KZ, członek Prezydium MKZ w Rzeszowie, członek ZR Rzeszów, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Komunikacji Miejskiej w Katowicach, 1981–1982 internowany.

[45] Wojciech Kazimierz Krakus (ur. 1944) – technik technolog, mistrz w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Łodzi, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w MPK w Łodzi i KZ MPK w Łodzi, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka.

[46] Grzegorz Chochulski (ur. 1948) – inżynier elektryk, pracownik Politechniki Łódzkiej, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na Politechnice Łódzkiej, wiceprzewodniczący KZ tamże.

[47] Barbara Kaczorowska (ur. 1955 ) – pielęgniarka, instrumentariuszka w Szpitalu im. Heleny Wolff w Łodzi, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże.

[48] Stanisław Giemza (ur. 1951) – elektromonter, od 1970 r. pracownik Polskich Kolei Państwowych Działu Zasilania Sieci Bielsko-Biała, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Dziale Zasilania Sieci PKP w Bielsku-Białej, sekretarz KZ tamże.

[49] Jan Teofil Frankowski (ur. 1950) – 1968–1992 pracownik Zakładów Radiowych „Diora” w Dzierżoniowie, 1980–1981 współzałożyciel Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie KZ w ZR „Diora”, przewodniczący KZ, przewodniczący MKK Ziemi Dzierżoniowskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[50] Józef Golis (ur. 1941) – kierowca w PKS Dzierżoniów, w sierpniu 1980 r. zastępca przewodniczącego Zakładowego Komitetu Strajkowego w PKS Dzierżoniów, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[51] Bogdan Kazimierz Blindow (1944–1997) – od 1975 r. kierownik kina Świt w Wejherowie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów w Gdańsku oraz delegat do MKS w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy OPRF w Gdańsku, następnie KZ, przewodniczący Krajowej Sekcji Pracowników Filmu NSZZ „Solidarność”, od 1981 r. członek ZR Gdańskiego.

[52] Bronisław Zbigniew Kawęcki (ur. 1954) – 1979–1980 pracownik Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Lecznictwa „Cezal” w Radomiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek założyciel Tymczasowej Komisji Założycielskiej w Cezalu, od 1981 r. przewodniczący KZ, od 1980 r. członek Zarządu MKZ w Radomiu, w 1981 r. członek prezydium ds. socjalno-bytowych w Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Radomiu, 1981–1982 internowany.

[53] Stanisław Mackiewicz (ur. 1946) – technik mechanik, pracownik Zakładów Wytwórczych Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz” w Olsztynie, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego w ZWMiUPS „Spomasz” w Olsztynie, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Olsztynie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[54] Wojciech Chochowski (ur. 1948) – 1977–1984 monter maszyn i urządzeń okrętowych w Stoczni Remontowej „Radunia”, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w SR „Radunia”, członek Zakładowego Komitetu Strajkowego (odpowiedzialny za zabezpieczenie zakładu i utrzymanie porządku), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność” i Komitetu Założycielskiego w SR „Radunia”, przewodniczący, a następnie wiceprzewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, w 1984 r. wyemigrował do Francji, a potem do Australii.

[55] Władysław Chruszczyk (ur. 1941) – betoniarz, brygadzista w Fabryce Domów „Fadom” w Rudnej, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Fadomie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ tamże, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Rzeszów.

[56] Stanisław Grzegorz Daniel (1936–2009) – elektryk, 1963–1984 pracownik Fabryki Samochodów Ciężarowych w Lublinie, w lipcu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w FSC w Lublinie, od 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Zakładowej w FSC w Lublinie, 1980–1981 wiceprzewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Regionu Środkowo-Wschodniego, 1980–1981 delegat na posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[57] Tadeusz Szymon Dudkiewicz (ur. 1950) – nauczyciel, pracownik Zjednoczenia Przemysłu Tworzyw i Farb „Plastofarb” w Mikołowie, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w Plastofarbie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, 1981–1982 internowany.

[58] Ryszard Franciszek Gleich (ur. 1926) – 1954–1983 pracownik (nauczyciel i wychowawca w internacie) Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Brzegu, a następnie Zespołu Szkół Zawodowych nr 1 w Kluczborku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Ziemi Kluczborskiej, w 1981 r. członek Zarządu Regionu Śląsk Opolski, w 1981 r. internowany, w 1983 r. wyemigrował do RFN.

[59] Hieronim Stanisław Guzowski (ur. 1948) – murarz tynkarz, 1978–1983 pracownik Zakładu Budowlano-Remontowego w Kombinacie Rolnym Drużno, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w KR Drużno, delegat do MKS w Elblągu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Elbląg, następnie wiceprzewodniczący MKZ; w 1981 r. członek ZR Elbląg.

[60] Władysław Hardek (ur. 1947) – technik mechanik, 1961–1987 pracownik Huty im. Lenina (od 1990 Huta im. Tadeusza Sendzimira) w Krakowie-Nowej Hucie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium Komisji Robotniczej Hutników, 1980–1981 przewodniczący KRH, w 1987 r. wyemigrował do RFN, a potem do Kanady i USA.

[61] Andrzej Hudaszek (1943–2001) – ślusarz, piecowy w Hucie im. Lenina w Krakowie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, członek Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w HiL w Krakowie, od 1980 r. członek Prezydium Komisji Robotniczej Hutników HiL, w 1981 r. współzałożyciel krakowskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, w 1981 r. internowany.

[62] Regina Maria Jung (ur. 1934) – 1962–1982 starszy projektant w Biurze Projektów Budownictwa Morskiego „Projmors” w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodnicząca KZ w BPBM „Projmors”, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[63] Władysław Kinel (ur. 1939) – ślusarz-spawacz, od 1979 r. pracownik Zakładu Urządzeń Naftowych „Naftomet” w Krośnie, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w ZUN „Naftomet” w Krośnie, delegat do Podkarpackiego Regionalnego Komitetu Założycielskiego w Krośnie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Podkarpacie (etatowy pracownik odpowiedzialny za sprawy organizacyjne), 1981–1982 internowany, 1982–2000 na emigracji w USA.

[64] Ryszard Kostrzewa (1946–1992) – monter-spawacz, pracownik Zakładów Aparatury Elektrycznej „Ema-Elester” w Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w ZAE „Ema-Elester” w Łodzi, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, wiceprzewodniczący łódzkiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. sygnatariusz Klubu Służby Niepodległości.

[65] Julian Kubiak (1937–1995) – technolog drewna, pracownik Wielkopolskiej Fabryki Mebli w Obornikach, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w WFM w Obornikach, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[66] Ryszard Waldemar Lange (1940–1995) – matematyk, 1976–1981 nauczyciel w II Liceum Ogólnokształcącym w Elblągu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący koła w II LO w Elblągu, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Pracowników Oświaty i Wychowania w Elblągu, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Oświaty i Wychowania, w 1981 r. członek, następnie sekretarz Prezydium ZR Elbląg, 1981–1982 internowany.

[67] Leonard Madeyski (ur. 1953) – 1973–1986 pracownik (ślusarz, następnie technolog) Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Ostrowie Wielkopolskim, współorganizator Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący Komisji Wydziałowej w ZNTK, członek KZ w ZNTK, współorganizator struktur miejskich „Solidarności” w Ostrowie Wielkopolskim, od 1980 r. sekretarz Międzyzakładowego Komitetu Porozumiewawczego, w 1981 r. sekretarz Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej i ZR Wielkopolska Południowa.

[68] Marek Majka (ur. 1951) – technik mechanik, tokarz w Zakładach Chemicznych „Organika-Zachem” w Bydgoszczy, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz.

[69] Aleksandra Pochera-Makowska (ur. 1947) – prawnik, sędzia w Sądzie Rejonowym w Wałbrzychu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium MKZ w Wałbrzychu, przewodnicząca KZ w Sądzie Rejonowym w Wałbrzychu oraz Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości województwa wałbrzyskiego, w 1981 r. przewodnicząca Komisji ds. Sądownictwa ZR Oddział Wałbrzych, członek Krajowej Komisji Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości, działaczka wałbrzyskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[70] Marian Roman Markowski (ur. 1931) – księgowy, 1967–1982 pracownik Zakładów Wytwórczych Aparatury Rozdzielczej w Lęborku, 1980–1981 przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZWAR i Tymczasowej Komisji Rewizyjnej MKZ w Gdańsku, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Gdańsk.

[71] Wiesław Jan Mirosławski (1926–2010) – ekonomista, pracownik Wojewódzkiego Oddziału PZU w Katowicach, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego Pracowników PZU woj. katowickiego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników PZU woj. katowickiego, członek Krajowej Sekcji Pracowników PZU i Tymczasowej Komisji Kontroli Związkowej MKZ w Katowicach, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[72] Jerzy Mohl (1928–2010) – prawnik, radca prawny w Przedsiębiorstwie Robót Wykończeniowych „Budostal-7” Kraków-Nowa Huta, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PRW „Budostal-7” Kraków-Nowa Huta, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Zjednoczenia „Budostal”, w 1981 r. członek ZR Małopolska, członek Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[73] Jarosław Franciszek Mszyca (1957–1995) – technik mechanik, referent ds. transportu w WSS „Społem” w Częstochowie, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. sekretarz Prezydium ZR Częstochowa ds. organizacji i pracy związku, w 1982 r. internowany.

[74] Szczepan Muszlala (ur. 1931) – ekonomista, kierownik Andrychowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Andropol” w Andrychowie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże.

[75] Jan Nowak (ur. 1940) – kierowca w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego i członek Prezydium MKS w Szczecinie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w WPKM w Szczecinie, od 1980 r. członek „wąskiego” Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Szczecinie, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 i 1982 (ponownie) internowany, w 1982 r. wyemigrował do Kanady.

[76] Andrzej Marian Orczykowski (ur. 1952) – inżynier włókiennik, 1977–1983 pracownik Fabryki Wyrobów Runowych „Runotex” w Kaliszu, zastępca kierownika wydziału, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator struktur związkowych w woj. kaliskim, przewodniczący KZ w FWR „Runotex” w Kaliszu, członek Prezydium MKZ w Kaliszu, w 1981 r. członek Prezydium Zarządu Okręgu w Kaliszu, w 1981 r. internowany, 1983–2005 na emigracji w Australii.

[77] Władysław Proć (ur. 1948) – kierowca, 1971–1984 pracownik Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział Kalisz, placówka terenowa w Jarocinie, w 1980 r. przewodniczący Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” i KZ w PKS w Jarocinie, od 1980 r. członek Prezydium MKZ w Jarocinie, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, członek Krajowej Komisji Rewizyjnej i Komisji Kierowców i Mechaników przy KK.

[78] Rajmund Izydor Rutkowski (ur. 1926) – lekarz medycyny, dyrektor Zespołu Opieki Zdrowotnej w Miastku, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, wiceprzewodniczący Zarządu Podregionu Miasteckiego, w 1981 r. członek ZR Słupsk, 1981–1982 internowany.

[79] Błażej Marian Stasiak (ur. 1946) – technolog mięsny, pracownik Zakładów Mięsnych w Obornikach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładach Mięsnych w Obornikach, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska.

[80] Mieczysław Wilk (1930–2001) – tokarz-ślusarz, brygadzista w Kopalni Węgla Kamiennego „Jankowice” w Rybniku, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego w KWK „Jankowice”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w KWK „Jankowice”, 1981–1982 internowany.

[81] Andrzej Jan Wymazał (ur. 1948) – elektryk, pracownik Huty im. Lenina w Krakowie, 1980–1981 wiceprzewodniczący Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność” w HiL, od 1980 r. przewodniczący KZ w Stalowni, członek Komisji Robotniczej Hutników HiL.

[82] Stefan Zazoniuk (1931–2000) – prawnik, kierownik w Łęczyckich Zakładach Górniczych w Łęczycy, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZG w Łęczycy, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący Delegatury Ziemi Łódzkiej w Łęczycy, członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[83] Marek Błażej Żyliński (ur. 1952) – mechanik-energetyk, pracownik Kętrzyńskiego Przedsiębiorstwa Mechanizacji Rolnictwa, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w KPMR, w 1981 r. członek ZR Warmińsko-Mazurskiego, przewodniczący delegatury w Kętrzynie, sekretarz ZR Warmińsko-Mazurskiego (sekretarz-koordynator).

[84] Marek Aleksander Biały (ur. 1949) – 1976–1986 pracownik Odlewni Staliwa „Stalchemak” w Siedlcach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Ziemia Podlaska, wiceprzewodniczący Oddziałowej Komisji Wykonawczej w Siedlcach.

[85] Krzysztof Dowgiałło (ur. 1938) – architekt, 1967–1983 zatrudniony w Miastoprojekcie Gdańsk, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, delegat zakładu do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w Miastoprojekcie, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[86] Lech Aleksander Kaczyński (1949–2010) – prawnik, 1971–1997 pracownik naukowy Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Gdańskiego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca MKS, w 1980 r. szef Biura Interwencyjnego, kierownik Zespołu Analiz Bieżących MKZ Gdańsk, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[87] Marian Eugeniusz Kącki (1931–1983) – technik ekonomista, pracownik fizyczny (strażnik, następnie odkażacz aparatów telefonicznych) Międzywojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego w MUSI w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w MUSI w Gdańsku, członek Prezydium i przewodniczący Komisji Interwencyjnej przy KZ tamże.

[88] Alicja Danuta Matuszewska (ur. 1934) – 1959–1981 księgowa w Garnizonowej Administracji Mieszkań w Gdyni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodnicząca Komitetu Założycielskiego i KZ w GAM w Gdyni, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, członek Prezydium KK, skarbnik z pełnomocnictwem do dysponowania rachunkiem bankowym KK, 1981–1982 internowana, w 1982 r. wyemigrowała do Kanady.

[89] Jacek Merkel (ur. 1954) – 1978–1983 pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego Stoczni Gdańskiej, w sierpniu 1980 r. drukarz strajkowego pisma „Solidarność”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w SG, wiceprzewodniczący KZ w stoczni, w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańsk, współorganizator Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy, w 1981 r. członek Prezydium KK (pierwszy pełnomocnik do dysponowania rachunkiem bankowym KK), 1981–1982 internowany.

[90] Waldemar Ban (ur. 1951) – technik mechanik w Zakładach Sprzętu Elektrogrzejnego „Predom Selfa” w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Szczecinie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Selfie, członek ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[91] Ryszard Bronisław Bogacz (ur. 1941) – od 1970 r. pracownik Lokomotywowni Polskich Kolei Państwowych Szczecin (pracownik warsztatowy, a następnie maszynista spalinowy), przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Lokomotywowni PKP Wzgórze Hetmańskie w Szczecinie, przewodniczący KZ tamże, członek Okręgowej Komisji Porozumiewawczej Kolejarzy (odpowiedzialny za sprawy socjalne i płacowe) w Szczecinie, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie i Prezydium KK (odpowiedzialny za sprawy zatrudnienia i płac), 1981–1982 internowany.

[92] Edward Stanisław Łuczycki (ur. 1938) – lekarz, od 1965 r. pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. Jędrzeja Śniadeckiego w Białymstoku, członek Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w WSzZ w Białymstoku, w 1981 r. członek Sekcji Interwencji przy MKZ w Białymstoku, delegat na posiedzenia KKP, członek Prezydium ZR w Białymstoku.

[93] Henryk Napieralski (ur. 1923) – 1977–1982 nauczyciel w Liceum Ekonomicznym w Więcborku, w 1980 r. przewodniczący Międzyszkolnej Komisji Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Więcborku, przewodniczący Zarządu Oddziału Ziemi Krajeńskiej w Sępolnie Krajeńskim, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[94] Jan Walczak (1946–2000) – kierowca w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Bydgoszczy, w sierpniu przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego oraz członek Prezydium MKS w Bydgoszczy, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w WPK w Bydgoszczy, w 1981 r. internowany, 1982–1983 na emigracji we Francji.

[95] Aleksander Przygodziński (ur. 1942) – tokarz, od 1960 r. pracownik Wydziału Obróbki i Montażu w Hucie im. Bolesława Bieruta w Częstochowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w Hucie im. B. Bieruta w Częstochowie, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże, członek ZR Częstochowa, członek KK, w 1981 r. internowany.

[96] Marek Jan Pytel (1951–1991) – tokarz, pracownik Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Oddziałowego Komitetu Strajkowego w hucie, przewodniczący Komisji Wydziałowej NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek Prezydium ZR Częstochowa (odpowiedzialny za negocjacje), wiceprzewodniczący ZR Częstochowa (odpowiedzialny za dział interwencji), w 1982 r. internowany.

[97] Tadeusz Bagiński (ur. 1948) – technolog drewna, leśnik, pracownik Dolnośląskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego we Wrocławiu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w DPPD we Wrocławiu, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Drzewiarzy, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji.

[98] Janusz Bałenkowski (ur. 1947) – ślusarz w Kombinacie PZL „Hydral” we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PZL „Hydral”, 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[99] Jerzy Czarnecki (ur. 1950) – 1977–1981 sternik załadunku pieców szybowych w Hucie Miedzi „Głogów” w Żukowicach Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi w Lubinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący KZ Zarządu Wydziałowego na Wydziale Metalurgicznym Huty Miedzi „Głogów”, w 1981 r. członek Prezydium KZ w Hucie Miedzi „Głogów”.

[100] Jan Jerzy Kunigowski (ur. 1943) – technik, pracownik Zakładów Technologicznych Urządzeń Sterujących „Techma-Bester” w Bielawie, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w ZTUS „Techma-Bester” w Bielawie.

[101] Stefan Mateusz Nawrot (ur. 1951) – ślusarz, od 1969 r. pracownik Zakładów Górniczych „Lubin” w Lubinie (w 1981 r. mechanik), przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” i członek Prezydium KZ w ZG „Lubin” w Lubinie, w 1981 r. członek KK.

[102] Eugeniusz Szumiejko (ur. 1946) – 1980–1981 informatyk w Zakładzie Techniki Biurowej „Biurotechnika” we Wrocławiu, w 1980 r. współtwórca struktur „Solidarności” i przewodniczący KZ w ZTB „Biurotechnika” we Wrocławiu, w 1981 r. sekretarz Prezydium ZR Dolny Śląsk, członek Prezydium KK.

[103] Adam Marian Opiel (1951–1994) – 1972–1982 elektromechanik w Gorzowskim Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego, w sierpniu 1980 r. organizator pomocy żywnościowej dla strajkujących stoczniowców w Szczecinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w GPBP, członek Prezydium MKZ w Gorzowie Wielkopolskim, w 1981 r. członek ZR w Gorzowie Wielkopolskim, w 1981 r. działacz Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania tamże, w 1981 r. członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej w Gorzowie Wielkopolskim.

[104] Jerzy Hubert Modrzejewski (1942–1998) – od 1973 r. pracownik Spółdzielni Inwalidów „Telkom-Simet” w Jeleniej Górze, od 1981 r. prezes zarządu, od 1980 r. członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Jeleniej Górze, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Jelenia Góra.

[105] Andrzej Różan Terlecki (ur. 1952) – teoretyk filmu, 1977–1980 dziennikarz „Życia Warszawy”, od 1980 r. członek, następnie sekretarz redakcji „Solidarność Ziemi Łódzkiej”, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, organizator Społecznego Komitetu Pamięci Józefa Piłsudskiego, członek Konfederacji Polski Niepodległej, 1981–1982 internowany.

[106] Stefan Jurczak (1938–2012) – technik mechanik, od 1973 r. pracownik Huty im. Lenina – Zakładu Przetwórstwa Hutniczego w Bochni, kolporter wydawnictw niezależnych, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w ZPH w Bochni i członek Zakładowego Komitetu Strajkowego oraz delegat do Komitetu Strajkowego HiL, wiceprzewodniczący Komisji Robotniczej Hutników NSZZ „Solidarność” w HiL, od 1980 r. członek MKZ Małopolska, w 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Robotniczej Hutników w HiL, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Małopolska, członek KK, 1981–1982 internowany.

[107] Jacek Marchewczyk (ur. 1941) – lekarz medycyny, 1967–2003 pracownik Kliniki Ortopedii Państwowego Szpitala Klinicznego i Akademii Medycznej w Krakowie (od 1993 r. Klinika Ortopedii Collegium Medicum UJ), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w AM, w 1981 r. członek ZR Małopolska, członek KK.

[108] Krzysztof Gołaszewski (1946–2006) – ślusarz, pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”, współorganizator strajku w ZM „Ursus” w czerwcu 1976 r. i lipcu 1980 r., członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, w 1982 r. internowany.

[109] Anna Maria Gręziak (ur. 1948) – lekarz medycyny, 1978–1980 starszy asystent w Państwowym Szpitalu Klinicznym nr 1 Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie, w 1980 r. współorganizatorka NSZZ Pracowników Służby Zdrowia w Warszawie, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. współzałożyciel i członek KZ w PSzK nr 1, współorganizatorka NSZZ Pracowników Służby Zdrowia w Warszawie, członek Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia Region Mazowsze, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Służby Zdrowia, członek ZR Mazowsze, w 1981 r. przewodnicząca Komitetu Społecznego Bank Leków „Solidarności”.

[110] Zbigniew Piotr Janas (ur. 1953) – elektromonter, 1978–1981 pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”, w lipcu 1980 r. współorganizator jednozmianowego strajku w ZM „Ursus” przeciwko podwyżkom cen, w sierpniu 1980 r. współorganizator akcji poparcia dla strajkujących w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek delegacji do SG, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Zarządu Fabrycznego w ZM „Ursus”, do 1981 r. członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. członek KK.

[111] Maciej Jankowski (ur. 1948) – spawacz, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[112] Stefan Kawalec (ur. 1953) – 1978–1982 matematyk w Centralnym Ośrodku Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa PKP, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek, następnie wiceprzewodniczący KZ w COBiRTK, w 1981 r. członek ZR, 1981–1982 internowany.

[113] Jacek Knap (ur. 1949) – elektryk, 1975–1998 pracownik Zakładów Mechanicznych im. Marcelego Nowotki w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Prezydium MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 i 1982 (ponownie) internowany.

[114] Jacek Mikołajczyk (ur. 1945) – pracownik Spółdzielni Inwalidów „Zorza” w Warszawie, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, przewodniczący Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Spółdzielczości Inwalidów w Warszawie.

[115] Zbigniew Jan Romaszewski (ur. 1940) – fizyk, 1964–1983 pracownik Instytutu Fizyki PAN, od 1980 r. kierownik Komisji Interwencji i Praworządności przy Regionie Mazowsze, od 1981 r. członek prezydium ZR Mazowsze, w 1981 r. członek KK, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczpospolitej „Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość”.

[116] Maria Danuta Tyszkiewicz (1948–2009) – inżynier budowlany, pracownik Biura Projektów i Usług Technicznych Budownictwa Przemysłowego „Centrum-Export”, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w BPiUTBP „Centrum-Export” i Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa Regionu Mazowsze, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Budownictwa, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[117] Waldemar Kupczak (ur. 1951) – kierowca, pracownik Cementowni „Strzelce Opolskie”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Cementowni „Strzelce Opolskie”, 1981–1982 internowany.

[118] Franciszek Szelwicki (ur. 1941) – technolog, 1960–1989 pracownik Zakładów Urządzeń Przemysłowych w Nysie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek ZR Śląsk i KK, współzałożyciel opolskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowany.

[119] Jan Zbigniew Chmielewski (1942–2002) – 1978–1982 starszy inspektor ds. ruchu w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym Płock, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator struktur „Solidarności” w Regionie Płock, wiceprzewodniczący MKZ Płock, szef Biura Interwencji, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR, organizator Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Płocku, 1981–1982 internowany.

[120] Grażyna Przybylska-Wendt (ur. 1935) – lekarz, 1973–1990 zastępca ordynatora oddziału anestezjologii w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Płocku, kierownik Miejskiej i Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego, medyk sądowy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizatorka związku w środowisku służby zdrowia, wiceprzewodniczący KZ w WSzZ w Płocku, w 1981 r. członek Prezydium Komisji Krajowej ds. ochrony zdrowia i środowiska oraz spraw mieszkaniowych, 1981–1982 internowana.

[121] Edward Franciszek Dzimidowicz (ur. 1948) – garbarz w Państwowych Zakładach Przemysłu Skórzanego „Alka” – Zakładach Garbarskich w Białogardzie, przewodniczący KZ w PZPS „Alka” w Białogardzie, członek założyciel MKZ, przewodniczący Oddziału ZR Pobrzeże w Białogardzie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Pobrzeże, 1981–1982 internowany.

[122] Roman Aleksander Tabisz (ur. 1951) – 1979–1990 kierownik laboratorium w Zakładach Przemysłu Elektronicznego „Kazel” w Koszalinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w ZPE „Kazel”, w 1981 r. przewodniczący Rady Programowo-Wydawniczej Regionu Pobrzeże, w 1981 r. internowany.

[123] Mieczysław Barteczko (1939–2003) – nauczyciel, kierownik w Bielskiej Fabryce Maszyn Włókienniczych „Befama” w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący KZ w Befamie, członek ZR Podbeskidzie, w 1981 r. internowany.

[124] Jerzy Hilbrycht (ur. 1950) – 1979–1993 pracownik serwisu maszyn numerycznych w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w FW „Ponar”, członek MKZ Bielsko-Biała, w 1981 r. ZR Podbeskidzie, przewodniczący żywieckiej delegatury „Solidarności”, członek KK, 1981–1982 internowany.

[125] Rychter Piotr (ur. 1954) – pracownik Krośnieńskiej Spółdzielni Pracy Robót Budowlanych i Hydrologicznych „Hydrobud” w Krośnie Oddział w Sanoku, w 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i sekretarz KZ w KSPRBiH „Hydrobud” w Krośnie, w 1981 r. członek ZR Podkarpacie, delegat na posiedzenia KKP, w 1981 r. członek KK.

[126] Ryszard Karnik (ur. 1944) – tokarz, pracownik Spółdzielni „Spoiwo” w Radomiu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska.

[127] Andrzej Kuźniar (ur. 1953) – technik mechanik, 1975–1982 pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL Rzeszów”, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego i członek Prezydium MKS w Rzeszowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i członek KZ w WSK „PZL Rzeszów”, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Związkowej w Rzeszowie i Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Rzeszowie, współzałożyciel Solidarności Wiejskiej w regionie, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[128] Paweł Szałaj (ur. 1947) – zaopatrzeniowiec w Sanockim Przedsiębiorstwie Budowlanym, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego w SPB, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Rzeszów, w 1982 r. internowany.

[129] Kazimierz Ziobro (ur. 1949) – 1976–1982 pracownik Huty Szkła „Jarosław”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Hucie Szkła „Jarosław”, w 1981 r. członek ZR Rzeszów, w 1987 r. wyemigrował do USA.

[130] Ryszard Stanisław Błaszczyk (ur. 1954) – technik chemik, od 1975 r. pracownik Huty „Katowice” (od 1978 r. starszy pomiarowy ochrony wodnej), w sierpniu 1980 r. przewodniczący Wydziałowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący Komisji Wydziałowej NSZZ „Solidarność” w Hucie „Katowice”, w 1981 r. wiceprzewodniczący (ds. związkowych) ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. członek Prezydium KK (odpowiedzialny za sprawy ochrony pracy), 1981–1982 internowany, 1982/1983 r. wyemigrował.

[131] Stanisław Czarnota (ur. 1957) – górnik w KWK „Jaworzno” w Jaworznie, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego, potem przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany, następnie wyemigrował do USA.

[132] Zbigniew Ryszard Iwanów (1948–1987) – 1971–1983 pracownik (stażysta, następnie st. planista, samodzielny planista, kierownik działu ekonomicznego, specjalista ds. planowania) Zakładów Urządzeń Okrętowych „Towimor” w Toruniu, w 1980 r. założyciel Komisji Konsultacyjno-Porozumiewawczej Organizacji Partyjnych (tzw. struktur poziomych w PZPR), za co został usunięty z partii, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Toruń, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[133] Józef Kula (ur. 1931) – pracownik Zakładów Wytwórczych Urządzeń Sygnalizacyjnych – Zakład Produkcyjny w Żorach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie KZ tamże, 1981–1982 internowany.

[134] Jan Piotr Łużny (ur. 1942) – spawacz, od 1972 r. pracownik Huty Cynku w Miasteczku Śląskim (w 1981 r. spawacz-ślusarz), od 1980 r. członek Konfederacji Polski Niepodległej, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w Hucie Cynku w Miasteczku Śląskim, w 1981 r. przewodniczący Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Tarnowskich Górach, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[135] Zbigniew Stanisław Malinowski (ur. 1935) – walcownik, brygadzista w Hucie „Baildon” w Katowicach, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, 1980–1981 przewodniczący Zakładowego Komitetu Robotniczego w Hucie „Baildon”, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże.

[136] Kazimierz Michałowski (1928–2003) – technik ekonomista, 1979–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego w Dąbrowie Górniczej (na terenie Huty „Katowice”), w sierpniu 1980 r. organizator strajku i przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w PBO w Dąbrowie Górniczej, od 1981 r. przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1985 członek Okręgu Śląskiego Konfederacji Polski Niepodległej, w 1982 r. (dwukrotnie) internowany.

[137] Włodzimierz Tadeusz Nawara (ur. 1948) – technik górnik, od 1973 r. pracownik Kopalni Węgla Kamiennego „Jastrzębie” w Jastrzębiu-Zdroju (w 1981 r. inspektor ds. BHP), przewodniczący Komisji Oddziałowej i członek KZ w KWK „Jastrzębie”, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[138] Elżbieta Seferowicz (ur. 1935) – lekarz medycyny, 1976–1991 pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Katowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ w WSzZ w Katowicach, sekretarz Prezydium Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Służby Zdrowia w Katowicach, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Służby Zdrowia i Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowana.

[139] Jerzy Szafko (1938–2006) – inżynier chemik, 1974–1980 kierownik Środowiskowego Laboratorium Badań Fizykochemicznych i Właściwości Polimerów przy Zakładzie Polimerów Polskiej Akademii Nauk w Zabrzu, 1974–1985 kierownik Zespołu Polimeryzacji Rodnikowej w Zakładzie Polimerów PAN w Zabrzu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego i członek KZ w ZP PAN w Zabrzu, w 1981 r. członek Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki w PAN i członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[140] Stefan Korejwo (ur. 1952) – pracownik Fabryki Maszyn Rolniczych „Agromet-Famarol” w Słupsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Famarolu, przewodniczący Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w FMR „Agromet-Famarol”, członek Prezydium MKZ Słupsk, w 1981 r. członek ZR Słupsk i KK, 1981–1982 internowany.

[141] Aleksander Kazimierz Chrzanowski (ur. 1939) – frezer, 1971–1997 pracownik fizyczny Fabryki Maszyn Rolniczych „Agromet” w Lublinie (od 1990 r. Sipma SA), w lipcu 1980 r. współorganizator strajku w Agromecie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w FMR „Agromet” w Lublinie, 1980–1981 członek Międzyzakładowego Środkowo-Wschodniego Komitetu Założycielskiego/MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego, w 1981 r. członek KK.

[142] Zbigniew Jędruszewski (ur. 1950) – inżynier mechanik, od 1976 r. pracownik Zakładów Zmechanizowanych Sprzętu Domowego „Predom Eda” w Poniatowej, w lipcu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Robotniczego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego, przewodniczący KZ w ZZSD „Predom Eda” w Poniatowej, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego i Rady Programowej Ośrodka Badań Społecznych przy ZR, członek KK, 1986–1989 w USA.

[143] Zygmunt Władysław Łupina (ur. 1929) – 1956–2004 nauczyciel historii w lubelskich szkołach średnich (m.in. 1976–1989 w II LO im. Jana Zamoyskiego), w 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w II LO im. Jana Zamoyskiego, 1980–1981 przewodniczący Rady Regionalnej Sekcji Pracowników Oświaty i Wychowania w Lublinie, 1980–1981 członek MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego.

[144] Andrzej Dudek (1954–2009) – pracownik Huty im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w HiMN, w 1981 r. sekretarz KZ, przewodniczący Delegatury ZR „Solidarności” w Ostrowcu, w 1981 r. członek KK, w 1984 r. wyemigrował do USA.

[145] Edward Wiktor Imiela (ur. 1947) – konstruktor, pracownik FSC w Starachowicach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący Komisji Fabrycznej tamże, w 1981 r. internowany.

[146] Bogdan Jerzy Ryś (ur. 1945) – ślusarz, 1963–2005 pracownik parowozowni I klasy w Skarżysku-Kamiennej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego i członek KZ w Polskich Kolejach Państwowych Lokomotywownia Pozaklasowa Skarżysko-Kamienna, wiceprzewodniczący Terenowej Komisji Koordynacyjnej w Skarżysku-Kamiennej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Świętokrzyskiego (przewodniczący komisji interwencyjnej), 1981–1982 internowany.

[147] Michał Wacław Powroźny (ur. 1949) – inżynier chemik, 1975–1984 pracownik Zespołu ds. Ochrony Środowiska (kierownik, następnie główny specjalista ds. prewencji przeciwpożarowej) w Olsztyńskich Zakładach Opon Samochodowych „Stomil”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator KZ w OZOS „Stomil”, od 1980 r. jej wiceprzewodniczący, w 1981 r. członek Prezydium i przewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[148] Wiesław Kazimierz Rondomański (ur. 1945) – inżynier chemik, pracownik Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych „Stomil”, przewodniczący Koła Wydziałowego NSZZ „Solidarność” w OZOS „Stomil”, członek Prezydium i członek komisji interwencyjnej MKZ w Olsztynie, w 1981 r. członek ZR Warmińsko-Mazurskiego, 1981–1982 internowany.

[149] Kazimierz Bogdan Narożny (ur. 1943) – 1973–1986 pracownik Przedsiębiorstwa Produkcji Pomocniczej i Montażu Budownictwa Rolnego we Wrześni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w PPPiMBR we Wrześni, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowany.

[150] Stanisław Kazimierz Szymczak (ur. 1944) – 1975–1988 pracownik (umysłowy) Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego w Kotlinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w ZPOW w Kotlinie, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże oraz MKZ w Jarocinie, 1981–1982 internowany.

[151] Jerzy Jan Koralewski (ur. 1939) – 1967–1989 główny energetyk w Ostrowskich Zakładach Betoniarskich i Żelbetowych, 1966–2001 nauczyciel w Zespole Szkół Technicznych przy Mera-ZAP w Ostrowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Komisji Informacji w Mera-ZAP, członek Prezydium ZR Wielkopolska Południowa.

[152] Kazimierz Andrzej Rostek (ur. 1945) – ekonomista, 1975–1983 kierownik działu pracy i płacy w „Mostostalu” Stalowa Wola, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w „Mostostalu” Stalowa Wola, w 1981 r. członek Prezydium ZR Ziemia Sandomierska, 1981–1982 internowany.

[153] Zbigniew Mrowiec (ur. 1953) – pracownik Zielonogórskiego Zjednoczenia Budownictwa w Zielonej Górze, przewodniczący KZ w ZZB w Zielonej Górze, w 1981 r. członek Prezydium ZR Zielona Góra, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[154] Zenon Szachowicz (ur. 1950) – elektromonter górnictwa, pracownik Inspektoratu PZU w Krośnie Odrzańskim, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Ziemi Krośnieńskiej, członek Międzyzakładowej Komisji Związkowej w Zielonej Górze, 1981–1982 internowany.

[155] Ryszard Alfred Sawicki (ur. 1939) – specjalista rehabilitacji, 1975–1981 starszy asystent na Oddziale Urazowo-Ortopedycznym w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Gorzowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego w WSzZ w Gorzowie Wielkopolskim, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, w 1981 r. członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej.

[156] Mikołaj Jaroszuk (ur. 1950) – inżynier mechanik, kierownik w Zakładach Produkcyjnych „Zremb” w Międzyrzecu Podlaskim, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Zrembie, członek Zarządu MKZ w Lublinie, następnie wiceprzewodniczący MKZ w Międzyrzecu Podlaskim, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego i Zarządu Oddziału Regionu Środkowo-Wschodniego w Międzyrzecu Podlaskim.

[157] Jerzy Pierzchała (ur. 1947) – inżynier elektryk, pracownik Zakładu Transportu Energetyki w Radomiu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZTE w Radomiu, w 1981 r. członek Zarządu Międzyzakładowej Komisji Regionalnej w Radomiu.

[158] Kazimierz Poniatowski (ur. 1950) – 1973–1991 nauczyciel matematyki w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle, 1980–1981 członek Zarządu MKZ w Jaśle, w 1981 r. przewodniczący Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wychowania w I LO w Jaśle, członek Prezydium Zarządu Wojewódzkiej Sekcji Oświaty i Wychowania w Krakowie.

[159] Stanisław Gołaszewski (ur. 1950) – technik mechanik, od 1968 r. pracownik Stoczni Gdańskiej, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Komisji Wydziałowej na Wydziale R-3 Stoczni Gdańskiej, członek Prezydium Komisji Zakładowej w SG.

[160] Maria Izabela Brzykcy (1948–2009) – technik ekonomista, zastępca kierownika działu w Zakładach Sprzętu Instalacyjnego „Polam-Nakło”, wiceprzewodnicząca KZ w ZPI „Polam”, w 1981 r. wiceprzewodnicząca Komisji Rewizyjnej ZR Bydgoszcz.

[161] Antoni Adam Czop (ur. 1950) – 1978–1988 pracownik Mechanicznych Zakładów Produkcyjnych w Wojewódzkim Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” Zakład nr 1 w Lubartowie, w lipcu 1980 r. uczestnik strajku, przewodniczący Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ tamże, organizator struktur „Solidarności” w zakładach pracy pow. lubartowskiego, od 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Koordynacyjnego Ziemi Lubartowskiej, od 1981 r. przewodniczący Zarządu Oddziału w Lubartowie, 1981–1982 internowany.

[162] Stanisław Marian Budzyński (1936–1997) – ślusarz, pracownik Przedsiębiorstwa Budowlanego „Budopol” w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PB „Budopol” w Poznaniu, przewodniczący Komisji Zakładowej w PB „Budopol” w Poznaniu, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, w 1981 r. współzałożyciel Polskiej Partii Demokratycznej, 1981–1982 internowany.

[163] Stanisław Dorociak (1943–2004) – prawnik w Kombinacie PGR w Namysłowie, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. internowany.

[164] Zbigniew Józef Nawrocki (ur. 1934) – 1953–1982 pracownik Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Intermoda” w Kamiennej Górze (1969–1982 jako specjalista ds. bhp), we wrześniu 1980 r. organizator strajku w Intermodzie, zastępca przewodniczącego MKS, w 1980 r. organizator struktur „Solidarności” w zakładach w Kamiennej Górze oraz współorganizator MKZ w Jeleniej Górze, od 1980 r. członek Prezydium MKZ, w 1981 r. członek ZR Jelenia Góra, 1981–1982 internowany.

[165] Najprawdopodobniej chodzi o Henryka Mariana Sicińskiego.

[166] Kazimierz Jarosz (ur. 1931) – brygadzista w Lokomotywowni Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych Bielsko-Biała, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Lokomotywowni DRKP Bielsko-Biała, członek KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie.

[167] Jan Szczepański (1913–2004) – socjolog, 1972–1980 wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, 1977–1982 członek Rady Państwa, 1972–1985 poseł na Sejm, w 1981 r. przewodniczący sejmowej komisji nadzwyczajnej do kontroli realizacji porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia.

[168] Józef Gabran (1927–1997) – technik mechanik, pracownik Wojskowych Zakładów Naprawczych w Dęblinie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w WZN w Dęblinie, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Cywilnych MON i MSW, 1981–1982 internowany.

[169] Juliusz Remigiusz Prandecki (ur. 1928) – architekt, 1977–1981 generalny projektant w Biurze Projektów Budownictwa Okrętowego w Gdańsku Filia w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ Pracowników Biura Projektowego Budownictwa Okrętowego, delegat na posiedzenia delegatów Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Szczecinie.

[170] Stanisław Kończalik (1931–2005) – ślusarz, od 1959 r. mechanik w Jarocińskich Zakładach Przemysłu Odzieżowego „Jarkon” w Jarocinie, od 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w JZPO „Jarkon” w Jarocinie, w 1981 r. członek MKZ w Jarocinie, członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowany.

[171] Piotr Joszko (ur. 1952) – technik budowlany, pracownik Raciborskiego Przedsiębiorstwa Produkcji Materiałów Budowlanych „Żelbet” w Raciborzu, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w RPPMB „Żelbet” w Raciborzu.

[172] Adam Szostkiewicz (ur. 1952) – filolog, nauczyciel w I Liceum Ogólnokształcącym w Przemyślu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Międzyszkolnej Komisji Związkowej w Przemyślu, w 1981 r. członek ZR Południowo-Wschodniego (rzecznik prasowy), w 1981 r. współzałożyciel Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość” w Przemyślu, w 1982 r. internowany.

[173] Tomasz Dziurzyński (ur. 1956) – filolog, 1979–1991 nauczyciel języka polskiego w Zasadniczej Szkole Zawodowej nr 3 w Legnicy, w 1980 r. współzałożyciel i członek Komisji Okręgowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Legnicy, pracownik (społeczny) MKZ, a następnie Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego w Oddziale Delegatury w Legnicy.

[174] Ryszard Kustra (ur. 1953) – 1979–1981 technolog koordynator w Szefostwie Przygotowania Produkcji w Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. członek KZ w SzSR „Gryfia” (odpowiedzialny za informację i propagandę), w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie (odpowiedzialny za informację), w 1982 r. internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[175] W spisie delegatów nie ma takiego nazwiska.

[176] Edward Gierek (1913–2001) – 1954–1980 członek KC PZPR, 1959–1980 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1970–1980 I sekretarz KC PZPR, 1952–1980 poseł na Sejm, 1976–1980 członek Rady Państwa, 1981–1982 internowany.

[177] Henryk Celiński (ur. 1944) – kierowca, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Elremet” w Białej Podlaskiej.

[178] Lech Wesołowski (ur. 1929) – inżynier architekt, pracownik Biura Rozwoju Krakowa, członek KZ w Biurze Rozwoju Krakowa, w 1981 r. członek ZR Małopolska.

[179] Bogdan Borusewicz (ur. 1949) – w sierpniu 1980 r. inicjator i współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ w Gdańsku.

[180] Narcyz Wiesław Świnarski (ur. 1951) – kierowca, pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego oraz delegat do MKS w Szczecinie, wiceprzewodniczący Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w MPO w Szczecinie.

[181] Zygmunt Ciechorski (ur. 1935) – radca prawny, od 1965 r. pracownik Zakładów Chemicznych „Organika-Zachem” w Bydgoszczy (w 1981 r. kierownik działu), w 1981 r. członek Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Bydgoszczy.

[182] Krystyna Sienkiewicz (ur. 1941) – pielęgniarka, 1976–1989 pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Toruniu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ w Toruniu, przewodnicząca KZ w Szpitalu Wojewódzkim w Toruniu, w 1981 r. członek ZR Toruń, członek Prezydium Sekcji Krajowej Służby Zdrowia, 1981–1982 internowana.

[183] Kazimierz Krajewski (ur. 1942) – technik mechanik, pracownik Przedsiębiorstwa Montażu Elektrowni i Urządzeń Przemysłowych „Energomontaż Południe” w Katowicach, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Katowicach, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w PMEiUP „Energomontaż Południe” w Katowicach.

[184] Andrzej Wieczorek (ur. 1943) – technik elektryk, pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Żywcu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego, delegat do MKS w Bielsku-Białej, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Żywcu, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie.

[185] Stanisław Karol Wiatr (ur. 1940) – inżynier mechanik, główny mechanik w Przedsiębiorstwie Produkcji Kruszywa „Kruszgeo” w Rzeszowie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w PPK „Kruszgeo” w Rzeszowie, 1981–1982 internowany.

[186] Michał Albin Orlicz (ur. 1950) – od 1979 r. elektronik w Jeleniogórskich Zakładach Farmaceutycznych „Polfa” (później Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa SA) w Jeleniej Górze, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Polfie, w 1981 r. wiceprzewodniczący KZ tamże, od 1980 r. pracownik etatowy MKZ Jelenia Góra, w 1981 r. wiceprzewodniczący Prezydium ZR Jelenia Góra odpowiedzialny za informację i propagandę związkową, 1981–1982 internowany.

Table of Contents

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” Stenogramy t. 2 – II tura, cz. I

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Pierwszy dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 26 września 1981 r.

Drugi dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 27 września 1981 r.

Trzeci dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 28 września 1981 r.

Czwarty dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 29 września 1981 r.

Piąty dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 30 września 1981 r.

Szósty dzień obrad II tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 1 października 1981 r.