Recenzent: ks. prof. dr hab. ANDRZEJ OFFMAŃSKI

Opracowanie graficzne serii: KRZYSZTOF FINDZIŃSKI

Projekt okładki: TOMASZ GINTER

Redakcja: MAGDALENA SEMCZYSZYN, ANNA SITKOWSKA, ZBIGNIEW STANUCH

Korekta: ANNA BOROWICKA, MIROSŁAW FILIPIAK, WOJCIECH KUJAWA, CYPRIAN WILANOWSKI

Redakcja techniczna: ANDRZEJ BRONIAK

Indeks: MAGDALENA SEMCZYSZYN, ANNA SITKOWSKA

Na okładce wykorzystano zdjęcia ze zbiorów Kurii Metropolitalnej Szczecińsko-Kamieńskiej

Skład i łamanie: ROMANA PIOTROWSKA-ZIELECKA, WOJCIECH CZAPLICKI

© Copyright by Instytut Pamięci Narodowej
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

Publikacja przygotowana w ramach prac naukowo-badawczych Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej

Seria „Dokumenty”: tom 22

ISBN 978-83-7629-904-4

Instytut Pamięci Narodowej
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
ul. Wołoska 7, 02-675 Warszawa
tel. (+48 12) 581-87-78/77/76
e-mail: sekretariat.ipn@ipn.gov.pl
Zapraszamy na naszą stronę internetową
www.ipn.gov.pl
oraz do księgarni internetowej
www.ipn.poczytaj.pl

Konwersja: eLitera s.c.

WSTĘP

Dla mieszkańców Szczecina wizyta Jana Pawła II w 1987 r. miała duże znaczenie. Gdy w październiku 1978 r. Karol Wojtyła wybrany został następcą Jana Pawła I, w społeczeństwie polskim zapanowała euforia. Szansa na to, że papież – Polak odwiedzi swój kraj, jako głowa Kościoła katolickiego, była bardzo realna. Do pierwszej wizyty doszło w 1979 r. Mieszkańcy Pomorza Zachodniego żywili nadzieję, że Szczecin znajdzie się na trasie drugiej papieskiej pielgrzymki do Polski w 1983 r. Okazało się jednak, że pamięć o wydarzeniach z grudnia 1970 r. oraz zaangażowanie szczecińskiej opozycji w tworzenie struktur „Solidarności” w 1980 r. miały wpływ na negatywną decyzję władz państwowych. Wizyta papieża w Szczecinie w 1983 r. okazała się niemożliwa. Obawiano się, że pobyt następcy św. Piotra na Pomorzu będzie okazją do antypaństwowych wystąpień i manifestacji. Idea zaproszenia Jana Pawła II wciąż jednak była żywa. 27 marca 1986 r. biskup szczecińsko-kamieński ks. Kazimierz Majdański skierował do Ojca Świętego list z kolejnym zaproszeniem. „Diecezja szczecińsko-kamieńska pokornie ponawia swoją prośbę o przyjazd Waszej Świątobliwości do Szczecina” – napisał w owym liście ks. biskup, zwracając szczególną uwagę na dwa najważniejsze elementy planowanej wizyty: „uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod budujące się Seminarium Duchowne, pierwsze w historii Pomorza Zachodniego, oraz wspomnienie 800-lecia katedry św. Jakuba w Szczecinie”[1].

Długo oczekiwane spotkanie Jana Pawła II z wiernymi w Szczecinie nastąpiło 11 czerwca 1987 r. Po powitaniu na lotnisku w Goleniowie papież udał się helikopterem do Szczecina. Z lotniska w Dąbiu papieski orszak przejechał ulicami: Przestrzenną, Gdańską, Energetyków i Wyszyńskiego. Następnie przez al. Niepodległości, pl. Żołnierza, pl. Lotników, al. Jedności Narodowej (obecnie al. Papieża Jana Pawła II), pl. Grunwaldzki, pl. Dzierżyńskiego (obecnie pl. Armii Krajowej) oraz ulice: Szymanowskiego, Moniuszki i Skargi dotarł na Jasne Błonia. Na miejscu, w obecności rzeszy wiernych, papieża powitał biskup ordynariusz i przedstawiciele szczecińskich rodzin.

Cała msza św., z bogatą symboliką i homilią, nawiązywała do głównego nurtu szczecińskiego spotkania, jakim była rodzina. „Pragnę przeto, idąc za waszym zaproszeniem, spotkać się w czasie tej eucharystycznej Ofiary Chrystusa z każdym małżeństwem i rodziną, nie tylko tutaj obecną, ale także na całym szlaku Kongresu Eucharystycznego w Polsce. Wszystkich zapraszam do uczestnictwa w tej uroczystej liturgii. Zapraszam również do odnowienia ślubów małżeńskich”[2]. Aby podkreślić wartość, jaką jest rodzina, papież powiedział, że „nie ma skuteczniejszej drogi odrodzenia społeczeństw, jak ich odrodzenie przez zdrowe rodziny”[3]. Nawiązał również do ważnych dla Szczecina pod względem historycznym wydarzeń, zwracając jednocześnie uwagę na aktualną wówczas sytuację gospodarczą Polski, która nie pozostawała bez wpływu na los i poziom egzystencji wielu rodzin. Powiedział m.in.: „W latach osiemdziesiątych Szczecin był miejscem doniosłych wydarzeń i doniosłych umów pomiędzy władzami państwowymi a przedstawicielami świata pracy”. Następnie dodał: „Wypada pamiętać, że natura i posłannictwo rodziny stanowi najbardziej odpowiedzialną służbę społeczną, a zatem rodziny mają prawo do takich warunków bytowych, które by im gwarantowały odpowiadający ich godności poziom życia i właściwy rozwój. Chodzi tutaj o słuszne wynagrodzenie za pracę. Chodzi o dach nad głową, o mieszkanie, poczynając od młodych małżeństw i rodzin dopiero się zawiązujących”[4].

Istotnym elementem eucharystii sprawowanej na Jasnych Błoniach było odnowienie przyrzeczeń małżeńskich i koronacja figury Matki Bożej Fatimskiej, którą umieszczono w sanktuarium na osiedlu Słonecznym. Po zakończonej mszy papież udał się na ulicę Papieża Pawła VI, gdzie wmurował kamień węgielny pod budynek Wyższego Seminarium Duchownego. W godzinach popołudniowych Jan Paweł II spotkał się z duchowieństwem i siostrami zakonnymi w bazylice katedralnej. Po zakończonym nabożeństwie i pożegnaniu się z przedstawicielami lokalnego Kościoła oraz mieszkańcami Szczecina wyjechał do Trójmiasta.

W czerwcu 2007 r. minęło dwadzieścia lat od tamtych wydarzeń. Jubileusz stał się okazją do wspomnień oraz przyczynkiem do tego, aby opublikować materiały źródłowe nawiązujące do pamiętnych dla Szczecina wydarzeń. Innym powodem, dla którego zdecydowano się sięgnąć po zamieszczone w publikacji źródła, jest brak konkretnych, analitycznych prac naukowych, które w przejrzysty sposób przedstawiałyby złożoność stosunków państwo-Kościół na Pomorzu Zachodnim w latach osiemdziesiątych, z uwzględnieniem papieskiej wizyty.

Sięgając po wydane dotychczas materiały źródłowe, warto zwrócić uwagę na przygotowane przez wydawnictwo Pallottinum teksty papieskich przemówień wygłoszonych w trakcie pielgrzymek do kraju[5]. Na uwagę zasługują również wydawnictwa źródłowe przygotowane przez Petera Raina[6], zawierające bogatą korespondencję, jaka powstała w związku z podróżami apostolskimi do Polski. W kontekście ówczesnych pielgrzymek bardzo ciekawe są komunikaty Konferencji Episkopatu Polski opracowane przez Jana Żaryna[7].

W celu uzyskania pełnego obrazu wydanych dotychczas dokumentów źródłowych, które zawierają informacje dotyczące pobytu Jana Pawła II w Polsce, warto również wspomnieć o pracy pod redakcją Adama Dziuroka[8].

Na temat powojennej historii Kościoła katolickiego w Polsce powstały trzy obszerne monografie napisane przez: Antoniego Dudka i Ryszarda Gryza[9] oraz ks. Zygmunta Zielińskiego[10] i Jana Żaryna[11]. Znajdziemy w nich informacje o wszystkich pielgrzymkach papieża do Polski w okresie PRL.

Brak jest natomiast monografii, które przedstawiają relacje państwo-Kościół na Pomorzu Zachodnim w latach osiemdziesiątych. Większość publikacji, jaka powstała w odniesieniu do tej problematyki, na interesującym nas obszarze, dotyczy lat 1945–1970. Są to np. prace napisane przez Kazimierza Kozłowskiego[12] i Krzysztofa Kowalczyka[13].

W kwestiach odnoszących się bezpośrednio do wizyty Ojca Świętego na ziemi szczecińskiej, nie licząc wymienionych powyżej opublikowanych materiałów źródłowych, przytoczyć należy list pasterski autorstwa biskupa Kazimierza Majdańskiego, który został odczytany w świątyniach i kaplicach diecezji szczecińsko-kamieńskiej 17 maja 1987 r.[14] Swoje refleksje zawarł on również w pismach zatytułowanych: „Nazajutrz po Wielkim Dniu” i „Po pobycie Ojca Świętego wśród nas”[15].

Artykuł na temat przygotowań związanych z przyjazdem Jana Pawła II do Szczecina opublikował pracownik szczecińskiego oddziału IPN Paweł Knap[16]. Autor skoncentrował się głównie na przedstawieniu wydarzeń bezpośrednio poprzedzających przyjazd papieża do Szczecina. Ogólny opis przebiegu wizyty z 11 czerwca znajdziemy w pracy autorstwa ks. inf. Romana Kostynowicza i ks. Ryszarda Kamińskiego[17] oraz w publikacji Veni Creator Spiritus! Jan Paweł II w Szczecinie, przygotowanej przez Krzysztofa Żurawskiego[18].

Analizując literaturę dotyczącą tego istotnego dla szczecinian wydarzenia, nasuwa się wniosek, że potrzebne jest publikowanie wszelakich materiałów źródłowych, które przybliżać będą przygotowania, przebieg i echa przyjazdu Jana Pawła II do Szczecina. Karol Wojtyła, jako najwyższy hierarcha Kościoła katolickiego, odwiedził Szczecin tylko raz, dlatego warto, aby wizyta ta była w pełni udokumentowana[19].

Realizując powyższy cel, przeprowadzona została w zasobie archiwalnym szczecińskiego oddziału IPN kwerenda, w wyniku której odnaleziono meldunki operacyjne z 1987 r. W pięciu jednostkach aktowych znajdują się dokumenty przedstawiające ówczesny stan stosunków państwo-Kościół. W centrum licznych zdarzeń opisanych w dokumentach znajdują się oczywiście te związane z przygotowaniami, przebiegiem i echem papieskiej wizyty. Inne dotyczą spraw związanych z działalnością Świadków Jehowy, z mszą św. za Ojczyznę odprawianą w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa, z sytuacją w Duszpasterstwie Ludzi Pracy itp. Na potrzeby niniejszej publikacji wybrano tylko te dokumenty, które w treści zawierają informacje związane z osobą Jana Pawła II. Zostały one sporządzone w formie meldunków operacyjnych, które naczelnicy Wydziałów IV i V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie kierowali do dyrektorów Departamentów IV i V Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Meldunki zawierają informacje o aktualnej sytuacji w relacjach państwo-Kościół na Pomorzu Zachodnim, postępach w przygotowaniach do uroczystości w dniu 11 czerwca, jakie miały miejsce w zakładach pracy (Stocznia Szczecińska), w środowiskach duchowieństwa – świeckiego i zakonnego oraz w środowisku szczecińskiej opozycji.

Całość składa się z 77 dokumentów ponumerowanych chronologicznie. Poprawione zostały błędy gramatyczne i ortograficzne. Opuszczono w tekście wyłącznie nieistotne fragmenty meldunków, które poruszały zagadnienia zupełnie niezwiązane z pielgrzymką papieża. Wszystkie skróty (poza słownikowymi) zostały rozwinięte i ujęte w nawiasy kwadratowe. Zrezygnowano z objaśnienia w przypisach nazwisk osób powszechnie znanych.

Oprócz meldunków operacyjnych w publikacji znajdują się aneksy, zawierające wytyczne dotyczące sposobu sporządzania meldunków operacyjnych oraz opisujące nieprawidłowości, jakie pojawiały się przy ich redagowaniu. Ponadto zamieszczone zostały stenogramy wystąpień przedstawicieli władz. Jako przykład może posłużyć stenogram wystąpienia zastępcy dyrektora Departamentu IV płk. Eugeniusza Mirowskiego z 2 czerwca 1987 r., dotyczący sytuacji polityczno-operacyjnej w końcowym etapie przygotowań do wizyty papieża.

Zaprezentowany w publikacji materiał ma charakter jednostronny i nie daje pełnej wiedzy o wizycie papieża w Szczecinie oraz okolicznościach jej towarzyszących. Przedstawione dokumenty, jak każde źródło historyczne, wymagają krytycznej oceny, choć znajdują się w nich i takie zapisy, które w trakcie lektury mogą wywołać uśmiech na twarzy czytającego. Na przykład 5 marca 1987 r. dyrektor Departamentu IV gen. Tadeusz Szczygieł, w referacie dotyczącym podstawowych założeń i zasad polityki wyznaniowej w PRL, wygłoszonym do naczelników poszczególnych wydziałów, powiedział: „Sądzę, iż towarzysze znają hasło, które rzucił gen. Jaruzelski, że Polska powita papieża »trzeźwa, czysta, pracowita i gospodarna«”[20].

Niezależnie od ocen formułowanych po lekturze tych dokumentów, każdy, kto podejmie się pisania artykułu bądź obszernej monografii o historii Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim w latach osiemdziesiątych, uwzględniającej wydarzenia z 11 czerwca 1987 r., nie powinien ich pomijać.

Redaktorzy publikacji składają bardzo serdeczne podziękowania dr Małgorzacie Machałek – naczelnik OBEP IPN w Szczecinie i Pawłowi Knapowi – pracownikowi OBEP IPN w Szczecinie za cenne uwagi i pomoc w przygotowaniu niniejszego wydawnictwa oraz ks. Robertowi Włodkowskiemu za udostępnienie wydanych drukiem źródeł kościelnych.

Zbigniew Stanuch

DOKUMENTY

Nr 1

1987 styczeń 13, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do naczelnika Wydziału I Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii księży na temat wizyty gen. Wojciecha Jaruzelskiego we Włoszech

Szczecin, 13 I 1987 [r.]

Tajne

Wydział I Departamentu IV MSW[1]

Warszawa

1. W środowisku księży szczecińskich i działaczy świeckich organizacji katolickich panuje zgodna opinia, że wizyta przywódcy polskiego we Włoszech stanowi przełomowy moment w ograniczonych dotychczas kontaktach Polski z państwami zachodnimi i wyjścia z izolacji dyplomatycznej[2].

2. Wśród księży funkcyjnych Szczecina spekuluje się, iż spotkanie gen. Jaruzelskiego z Ojcem Świętym obliczone jest na ukierunkowanie Kościoła w Polsce do wsparcia polityki państwa na rzecz pełnej stabilizacji społecznej i odcięcia się Kościoła od zaangażowań pozareligijnych.

Niektórzy z księży oczekują, że spotkanie to przyspieszy proces nadania statusu prawnego Kościołowi i nawiązania stosunków dyplomatycznych z Watykanem[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Samodzielna Sekcja „A” – do zwrotu[3]

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny[4]

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 21, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis. Jan Domina, ur. 7 VII 1940 r. Pracownik Służby Bezpieczeństwa w latach 1962–1990, w latach 1980–1984 zastępca naczelnika Wydziału IV KWMO/WUSW w Szczecinie, w latach 1984–1989 naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie, w latach 1989–1990 naczelnik Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Szczecinie (AIPN Sz, 0019/6297, Akta osobowe Jana Dominy).

[1] Wydział I Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie zajmował się tzw. klerem świeckim (kurialistami, klerem parafialnym, profesorami i wykładowcami KUL oraz ATK, wyższych seminariów duchownych, studentami i alumnami), a także osobami świeckimi kontaktującymi się z klerem świeckim. Zob.: P. Piotrowski, Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990 [w:] „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 1, s. 51–107.

[2] Wizyta przewodniczącego Rady Państwa, I sekretarza KC PZPR gen. Wojciecha Jaruzelskiego u papieża Jana Pawła II miała miejsce w dniu 13 I 1987 r.

[3] Samodzielna sekcja „A” – odpowiednik pionu „A” MSW w Warszawie na szczeblu województw. Do jej zadań należało: kryptograficzna ochrona wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową, prace badawczo-rozwojowe z dziedziny kryptografii, dekryptaż szyfrów obcych oraz konserwacja i użytkowanie urządzeń techniki szyfrującej. Zob.: P. Piotrowski, op. cit., s. 79–82.

[4] Inspektorat Analityczno-Informacyjny – funkcjonował przy zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB. Zajmował się opracowywaniem analiz, planów działań komend wojewódzkich MO oraz informacji dziennych i okresowych dla kierownictwa komendy oraz dla Gabinetu Ministra. Ibidem, s. 55.

Nr 2

1987 styczeń 15, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do naczelnika Wydziału I Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii księży na temat konferencji prasowej gen. Wojciecha Jaruzelskiego podczas jego wizyty w Rzymie

Szczecin, 15 I 1987 [r.]

Tajne

Wydział I Departamentu IV MSW

Warszawa

W środowisku księży szczecińskich konferencja prasowa przewodniczącego Rady Państwa w Rzymie oceniana jest jako rzeczowa, obrazująca rzeczywistą sytuację społeczno-polityczną w kraju. Pozytywnie ocenia się wypowiedzi gen. Jaruzelskiego na niektóre agresywne i tendencyjne pytania ze strony zachodnich dziennikarzy, nastawionych – według opinii księży – na podważenie wcześniej złożonego oświadczenia o wynikach wizyty we Włoszech i Watykanie.

Odnotowano wypowiedzi ze strony księży, iż postawa przewodniczącego Rady Państwa i sposób interpretacji pytań podnosi jego autorytet w opinii światowej i otwiera drogę do ożywienia kontaktów dyplomatycznych z Zachodem[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Samodzielna Sekcja „A” – do zwrotu

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 24, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis. Stefan Kokociński, ur. 5 VII 1948 r. Pracownik Służby Bezpieczeństwa w latach 1970–1990, w latach 1984–1989 zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie, w latach 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Szczecinie (AIPN Sz, 0019/6309, Akta osobowe Stefana Kokocińskiego).

Nr 3

1987 luty 6, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do naczelnika Wydziału I Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie w sprawie spotkania przedstawicieli władz wojewódzkich w Szczecinie z biskupem Janem Gałeckim

Szczecin, dnia 6 II 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 029/87

W dniu 5 II 1987 [r.] w Urzędzie Wojewódzkim (UFfi6) (SZSK)[1] w Szczecinie odbyło się spotkanie przedstawicieli wojewódzkich władz administracyjnych w osobach wojewody Stanisława Malca[2] i dyrektora Wydziału ds. Wyznań UW Henryka Kołodziejka[3] z przedstawicielami kurii szczecińskiej (KfifiK) w osobach sufragana bp. Jana Gałeckiego (16472)[4] i kurialisty ks. Stanisława Szwajkosza (26379)[5].

Przedmiotem rozmowy były sprawy związane z wyznaczeniem miejsca na spotkanie papieża z wiernymi [...].

Bp Gałecki zaznaczył, że strona kościelna uważa, iż Wały Chrobrego są najbardziej odpowiednim miejscem – z tym, że usytuowanie ołtarza głównego powinno być na Odrze, na statku. Przedstawił także następujący program pobytu Jana Pawła II w Szczecinie:

– 11 czerwca br. o godz. 9.30 powitanie na lotnisku w Goleniowie, następnie helikopterem przylot do Szczecina, lądowanie na placu Mickiewicza;

– 10.30–13.00 – nabożeństwo główne;

– 13.00 – przejazd do Wyższego Seminarium Duchownego[6] na ul. Pawła VI, tam poświęcenie i wmurowanie tablicy pamiątkowej;

– 16.00 – w katedrze ok. 40 minut spotkania z księżmi diecezji;

– 17.00–18.00 – odlot do Goleniowa i stamtąd do Gdańska.

W kwestii wyznaczenia placu na spotkanie Ojca Św[iętego] z wiernymi wojewoda nie zajął konkretnego stanowiska, gdyż uważa, że należy przedyskutować sprawę bezpieczeństwa i od tego dopiero będzie zależała decyzja. Ponadto zwrócił uwagę, żeby strona kościelna dołożyła starań w kierunku kształtowania właściwego klimatu. Zaznaczył, że na konkretniejsze tematy w tym zakresie będzie rozmawiał z ordynariuszem biskupem K[azimierzem] Majdańskim (10301)[7] [...].

Informacja potwierdzona (A)[8] [...][a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k.41–43, oryginał, mps.

[1] Szyfry pojawiające się przy instytucjach (np. kuria biskupia w Szczecinie: KfifiK), organizacjach (np. Szczeciński Klub Katolików: XD00), miejscowościach (np. Świnoujście: SZSJ) i obszarach administracyjnych (np. województwo szczecińskie: SZSZ) w materiale źródłowym były ustalane w formie tablic kodowych odpowiednich dla specyfiki zadań Departamentu IV i podległych mu jednostek w terenie. Miały na celu szybkie, tematyczne grupowanie informacji przesyłanych do MSW w Warszawie.

[2] Stanisław Malec, ur. 20 V 1931 r.; inżynier budownictwa, absolwent Politechniki Gdańskiej (1954); wojewoda szczeciński w latach 1982–1990.

[3] Henryk Kołodziejek, ur. 17 VIII 1925 r.; w 1945 r. rozpoczął pracę w MO, od 1950 r. w Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym. Następnie rozpoczął pracę w Prokuraturze Wojewódzkiej w Koszalinie. W 1956 r. został zastępcą prokuratora wojewódzkiego w Szczecinie. Od 1959 r. zastępca kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium WRN w Szczecinie. Od 1961 do 1987 r. na stanowisku kierownika Wydziału ds. Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie.

[4] Bp Jan Gałecki, ur. 18 VI 1932 r. w Zalesiu; święcenia kapłańskie przyjął 23 VI 1957 r. w Gorzowie Wielkopolskim, mianowany biskupem tytularnym i ustanowiony biskupem pomocniczym w Szczecinie 4 II 1974 r., konsekrowany w katedrze szczecińskiej przez prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego 17 III 1974 r. 

[5] Ks. Stanisław Szwajkosz, ur. 5 X 1932 r.; święcenia kapłańskie przyjął 20 V 1959 r., od 28 VI 1981 r. administrator parafii pw. św. Stanisława Kostki w Szczecinie.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[6] Wyższe Seminarium Duchowne w Szczecinie pw. Najświętszej Rodziny z Nazaretu zostało erygowane 24 III 1981 r. Dekretem Biskupa Kazimierza Majdańskiego. Dnia 11 VI 1987 r. papież Jan Paweł II, po mszy odprawionej na Jasnych Błoniach, przybył na plac seminarium i dokonał aktu wmurowania kamienia węgielnego pod jego budowę.

[7] Bp Kazimierz Majdański, ur. 1 III 1916 r. w Maługowie, zmarł 29 IV 2007 r. w Łomiankach. Podczas II wojny światowej więziony w obozach w Sachsenhausen i Dachau. Święcenia kapłańskie przyjął 29 VII 1945 r. w Paryżu. 19 XI 1962 r. został mianowany biskupem pomocniczym włocławskim. Sakrę biskupią odebrał 24 III 1963 r. W 1975 r. założył Instytut Studiów nad Rodziną przy ATK i został jego pierwszym dyrektorem. W marcu 1979 r. został przeniesiony do diecezji szczecińsko-kamieńskiej. W okresie sprawowania przez niego funkcji biskupiej powstało w Szczecinie Wyższe Seminarium Duchowne oraz Instytut Świeckiego Życia Konsekrowanego Świętej Rodziny (1986 r.). Był inicjatorem i organizatorem wizyty Jana Pawła II w Szczecinie w 1987 r. 

[8] Komunikat ten w tabelach kodowych odnosi się do skali oceny wiarygodności przesyłanej informacji.

Nr 4

1987 luty 19, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie na temat powołania Diecezjalnego Komitetu Organizacyjnego w Szczecinie

Szczecin, dnia 19 II 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 039/87

Kuria biskupia (KfifiK) w celu odpowiednich przygotowań do wizyty Jana Pawła II w Szczecinie powołała Diecezjalny Komitet Organizacyjny, w skład którego weszli wszyscy administratorzy parafii położonych na terenie m. Szczecina, a przewodniczy bp Jan Gałecki (15472). Podczas posiedzenia ww. komitetu bp Gałecki zapoznał zebranych z treścią spotkania z wojewodą (meldunek operacyjny nr 029/87), zaznaczając, że w dalszym ciągu odnośnie miejsca spotkania papieża z wiernymi nie podjęto konkretnych decyzji – z tym, że strona kościelna uważa, że Wały Chrobrego są najodpowiedniejsze. Następnie omówiono m.in. następujące sprawy:

– powołanie straży kościelnej w ilości ok. 6–7 tys. osób, przygotowanie dla niej odpowiednich oznakowań, np. czapek, znaczków itp.,

– przygotowanie wystroju, dekoracji ulic m. Szczecina, którymi przejeżdżał będzie Ojciec Święty,

– powołanie zespołu architektów do opracowania projektu ołtarza głównego na centralną celebrę,

– techniczne udokumentowanie i przygotowanie folderów upamiętniających wizytę Jana Pawła II (m.in. pomoże drukarnia „Pallotinum” z Poznania) oraz postulowano, że sprawa przygotowań wizyty Ojca Św[iętego] w Szczecinie jest wspólna zarówno dla władz kościelnych, jak i państwowych.

Informacja wiarygodna (C).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczno-administracyjne (BA), (BB), (BC)[1].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 59, oryginał, mps.

[1] Symbole w nawiasach wg tabeli kodowej oznaczają: BA – wojewódzkie władze polityczne; BB – wojewódzkie władze administracyjne; BC – Wydział do Spraw Wyznań.

Nr 5

1987 luty 21, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania wojewody szczecińskiego z biskupem Kazimierzem Majdańskim

Szczecin, dnia 21 II 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 043/87

W dniu 20 II 1987 r. w kurii biskupiej odbyło się spotkanie ordynariusza bp. Kazimierza Majdańskiego (10301) z wojewodą szczecińskim.

Głównym celem rozmowy było uzgodnienie dotyczące wizyty papieża w Szczecinie. Biskup Majdański, powołując się na rozmowy przeprowadzone w Rzymie, m.in. z Jerzym Kuberskim[1] i przedstawicielem Watykanu, podtrzymał stanowisko, aby centralne uroczystości pobytu Ojca Św[iętego] w Szczecinie (msza z homilią) odbyły się na Wałach Chrobrego nad lewobrzeżną częścią Odry, z ołtarzem umieszczonym na obiekcie pływającym.

Z kolei wojewoda wystąpił z koncepcją zorganizowania uroczystości w centralnej części miasta – na Jasnych Błoniach, argumentując dogodniejszym usytuowaniem terenu, gwarantującym pełniejsze bezpieczeństwo papieża i uczestników, oraz większą pojemnością tego terenu.

W końcowej części dyskusji z udziałem sufraganów oraz dyrektora Wydziału ds. Wyznań ordynariusz bp K[azimierz] Majdański wystąpił z propozycją powołania komisji, której zadaniem będzie ostateczne ustalenie miejsca uroczystości, a także niektórych szczegółów związanych z organizacją wizyty [...].

W zakończeniu spotkania wyrażono z obu stron wolę potrzeby roboczych kontaktów w sprawie przyjęcia papieża w Szczecinie.

[a]Ponadto wojewoda podkreślił, iż w ramach dobrej współpracy i dobrej woli w organizowaniu wizyty papieża, wskazał na konieczność wyciszenia i ograniczenia pozareligijnych akcentów podczas nabożeństw. Ordynariusz stwierdził, iż rozumie sytuację wojewody, ale nie może reagować na każde słowo księdza, bo wywołałoby to jeszcze gorsze reperkusjea.

Informacja potwierdzona (A) [...][b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 64, oryginał, mps.

[1] Jerzy Kuberski, ur. 22 III 1930 r., polityk PZPR; w latach 1972–1979 minister oświaty i wychowania, następnie minister – kierownik Urzędu do Spraw Wyznań (1980–1982), w latach 1982–1989 kierownik zespołu do spraw stałych kontaktów roboczych między rządem PRL a Stolicą Apostolską oraz ambasador PRL w Watykanie (1989–1990).

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 6

1987 marzec 3, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania wojewody szczecińskiego z biskupem Kazimierzem Majdańskim

Szczecin, dnia 3 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 050/043/87

W dniu 2 III 1987 r. w Urzędzie Wojewódzkim (UFfi6) (SZSK) w Szczecinie z inicjatywy wojewody odbyło się spotkanie z ordynariuszem bp. K[azimierzem] Majdańskim (l0301).

Przedmiotem rozmowy były sprawy organizacyjne dotyczące wizyty Jana Pawła II w Szczecinie. Wojewoda zaproponował powołanie zespołu „głównego” i trzech podzespołów ds. transportu, ochrony ludności i propagandy. W zespołach tych uczestniczą również księża.

Ordynariusz przyjął koncepcję i nie wniósł uwag co do reprezentantów poszczególnych komisji. Wspólnie uzgodniono, iż władzom państwowym i watykańskim zaproponują jako miejsce spotkania Bulwar Nadodrzański z usytuowaniem ołtarza na [a]wiadukcie[a] budowanej trasy zamkowej.

W dalszej części rozmowy wojewoda wskazał na szkodliwą działalność szczecińskiego podziemia, a zwłaszcza w kontekście wciągania Kościoła w działalność pozareligijną. Podkreślił, iż szczególnie w okresie świąt 1 i 3 Maja księża w swoich wystąpieniach powinni ograniczyć się do treści religijnych, a także zaniechać organizowania mszy tzw. ojczyźnianych[1].

Ordynariusz podzielił stanowisko wojewody i stwierdził, że podejmie ze swej strony stosowne działania w tym kierunku. Dodał, iż nie zawsze może wobec swoich współpracowników podjąć natychmiastowe, zdecydowane przeciwdziałania. Dołoży wszelkich starań, aby okres przed wizytą, jak i jej przebieg miały charakter godny i religijny.

W zakończeniu rozmowy wojewoda zaproponował biskupowi spotkanie z I sekretarzem KW PZPR (UAfi2) w Szczecinie (SZSK)[2]. Bp Majdański wyraził aprobatę do takiego spotkania, ale dopiero po jego powrocie z zagranicy, tj. na początku kwietnia. Spotkanie przebiegło w miłej atmosferze i trwało ok. 40 minut.

Informacja potwierdzona (A) [...][b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 73–74, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[1] Msze św. za Ojczyznę – organizowane od początku lat osiemdziesiątych przez ks. Jerzego Popiełuszkę w warszawskim kościele pw. św. Stanisława Kostki. Po tragicznej śmierci księdza (1984 r.) w całej Polsce zaczęto organizować podobne nabożeństwa, w których obok liturgii charakterystycznymi elementami były kazania o tematyce społeczno-politycznej oraz manifestacja symboli patriotycznych i byłej „Solidarności”. W Szczecinie „Msze św. za Ojczyznę” odbywały się w każdy drugi piątek miesiąca w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, a patronowało im szczecińskie Duszpasterstwo Akademickie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[2] I sekretarzem KW PZPR w Szczecinie w latach 1981–1990 był Stanisław Miśkiewicz, ur. 24 VII 1942 r. w Osieczu.

Nr 7

1987 marzec 5, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczące przebiegu nabożeństw w kościołach szczecińskich

Szczecin, dnia 5 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 053/87

W dniu 4 III 1987 r. o godz. 20.00 w kościele pw. NSPJ przy pl. Zwycięstwa w Szczecinie (SZSK) rozpoczęły się rekolekcje wielkopostne dla młodzieży akademickiej, które prowadzi ks. Mazurkiewicz[1], doktorant z KUL w Lublinie.

Po nabożeństwie, w prowadzonej konferencji dla studentów, w oparciu o słowa ewangelii o kuszeniu Jezusa Chrystusa przez szatana na pustyni dowodził, że również obecnie kusiciel nawołuje do walki z Bogiem. Oczywiście osiąga swoje cele, bo człowiek występuje przeciw Bogu. I w tym kuszeniu szatana rzeczą charakterystyczną jest to, że wszystko jest dla człowieka, którego nikt nie stworzył, który jest tworem określonych warunków, rozwoju społeczeństwa, wszystko jest dla człowieka, który musi się liczyć jedynie z przyrodą i z samym sobą, a z nikim więcej, sam jest prawodawcą, jest sam dla siebie Bogiem.

Kontynuując powiedział, cyt.: „spójrzmy na sytuację pewnych może skrajności, ale przecież w takie sytuacje obfituje nasz wiek, obfitują nasze czasy... Bardziej współcześnie: pewne biura, pewne urzędy, propozycje pracy, posady, domu, bezpieczeństwa, za podpisanie dokumentu o współpracy, albo wprost zapisanie nazwisk tych, którzy postępują zgodnie ze swoim sumieniem. Może to są skrajności, ale przecież są. Istnieją w naszym życiu, w naszej współczesności. A czasem jest jeszcze inaczej. Kusiciel jest zupełnie bez twarzy, bez munduru, bez garnituru, bez całej scenografii biura czy urzędu, kusiciel jest we mnie, jest głosem, który zdaje się być moim wewnętrznym, gdzieś w głębi i mówi będzie ci po prostu łatwiej, o co właściwie chodzi, liczą się tylko pieniądze, układy, reszta to pozór. Spójrz na swoich sąsiadów, żaden z nich już się nie wygłupia, wszyscy się urządzili. Uczciwość, wierność ideałom, no i co jeszcze. Pokusa nasycenia chlebem, próba chleba, przed wszystkim innym jest najłatwiejsza chyba do przeprowadzenia w człowieku. I można nasycić przede wszystkim człowieka chlebem, ale wówczas zostawi się w nim niezaspokojony inny głód, głód ducha, głód sumienia, wolności i godności [...]. Stąd ta walka, która ostatecznie nie jest walką o chleb, o kamienie, o spokój, o znak krzyża w szkołach, szpitalach, internatach, o deklaracje, o przynależność, o podpis, udzielone informacje, ale to jest walka o twoją i moją wolność, o twoją godność, o naszą ambicję bycia człowiekiem..., uczy nas tego historia tak pełnej rusyfikacji i germanizacji, a przez to wynarodowienia narodu”.

[a]Frekwencja: ok. 1000 osób.

Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK)[2].

Poinformowano wojewódzkie władze administracyjne i polityczne (BA), (BB), (BC) oraz Wydział IV WUSW w Lublinie[a].

2. Meldunek operacyjny nr 054/87

W dniu 4 III 1987 [r.] o godz. 18.00 w bazylice katedralnej (6939A) w Szczecinie (SZSK) bp pomocniczy Jan Gałecki (15472) odprawił nabożeństwo popielcowe.

W wygłoszonej homilii zawarł rozważania nad problemem nawrócenia się ludzi w okresie wielkiego postu oraz właściwego przygotowania się do Kongresu Eucharystycznego i przyjęcia Ojca Św[iętego] w Szczecinie [...].

W tym temacie wskazał, cyt.: „pojednać się z każdym człowiekiem, z każdym Polakiem przed przyjazdem Ojca Św[iętego]. Pojednanie w rodzinie, z Bogiem, pojednanie w społeczeństwie. Niech nie będzie ludzi dzielonych, a ten należy do partii, a ten to praktykujący katolik, tamten bezwyznaniowiec – wszyscy jesteśmy Polakami. Rozmawiajmy jak Polak z Polakiem, nie jesteśmy pod zaborem, nie jesteśmy rozdarci. Niech Ojczyzna będzie wolna wolnością naszą, naszym zjednoczeniem. Niech nie jątrzą nas środki społecznego przekazu, niech na nas nie wyzywają, niech nie zależy im, by nas poróżniać, niech nas nie obrażają. Nie mamy pieniędzy, jesteśmy w długach i niech nie sprowadzają za dolary filmów głupich, nic nie mówiących, ubliżających. Ktoś mi za oknem postawił zdjęcie z tamtych czasów, kiedy ZOMO mówiło i uspokajało, że ktoś kolportuje pod Kościołem. Na pewno nie ksiądz proboszcz, wikary. Można było to same zdjęcie sprzedać przy bramie portowej. To boli, a przecież tak było. I niech będzie w naszym kraju walka o czyste serca, łańcuch czystych serc, ale niech będzie walka o czyste ręce, nie brudne. Nie szpanujmy się, nie plujmy na siebie. Bóg będzie sędzią naszym, a gdzie jest ich Bóg?”.

Frekwencja ok. 800 osób.

Informacja potwierdzona (A).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne i administracyjne (BA, BB, BC)[b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 75–77, oryginał, mps.

[1] Nie odnaleziono dodatkowych informacji o ww. w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie.

[a-a] Przekreślono odręcznie ołówkiem.

[2] Symbol NK odnosi się do sposobu dodatkowego zabezpieczania informacji – nagranie na taśmie magnetofonowej.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 8

1987 marzec 10, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie na temat nastrojów panujących wśród księży w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 10 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Inne:

Wśród księży funkcyjnych wyrażana jest opinia, iż władze państwowe chcą wykorzystać III pielgrzymkę Ojca Św[iętego] do Polski w celu wprowadzenia drastycznych podwyżek. W dyskusjach podnoszą, że w tej sytuacji zarówno społeczeństwo, jak i działacze opozycji nie zareagują na planowane zamierzenia władz w taki sposób jakby chcieli, gdyż są świadomi, że stwarzanie zamieszek w kraju mogłoby wykluczyć realizację wizyty papieża. [a]Jednocześnie uważają, że po wizycie Jana Pawła II[a] [b]opozycja polityczna uaktywni swoje wpływy na szersze niż dotąd kręgi społeczne[b][c].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 83, oryginał, mps.

[a-a] Przekreślono odręcznie.

[b-b] Dopisano odręcznie.

[c] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 9

1987 marzec 11, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący kazania wygłoszonego przez ks. Czesława Wojtarowicza

Szczecin, dnia 11 III 1987 r.

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 061/87

W dniu 20 III 1987 r. o godz. 18.00 w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela (5074B1) przy ul. Barnima w Szczecinie (SZSK) ks. Cz[esław] Wojtarowicz (40696)[1] z Tarnowa, kontynuując [a]misje wielkopostne[a], wygłosił naukę stanową dla mężczyzn. W swoim wystąpieniu obok treści religijnych scharakteryzował sytuację wiernych w ZSRR. W tym kontekście powiedział, cyt.: „ale są dzisiaj kraje na świecie, gdzie ludziom podstępnie wydarto wiarę w Boga. Są dzisiaj państwa na świecie, gdzie panowie milicjanci są przed kościołem i sprawdzają kto do niego idzie, a w konstytucji zawarta jest wolność religii. Opowiadał nam ksiądz proboszcz jednej parafii nad Bugiem przy granicy ze Związkiem Radzieckim, opowiadał takie zdarzenie, którego nie może zapomnieć do dnia dzisiejszego i codziennie się modli za tych ludzi. Opowiadał, że to było w maju, po nabożeństwie majowym, gdy ludzie poszli do swoich domów, w jego kierunku zbliża się jakaś grupa ludzi. Są tam starsi i młodsi, bardzo młodzi, są mężczyźni i kobiety – tak jakoś inaczej ubrani, tak dziwnie mu się przypatrują i jeden z nich podchodzi bliżej księdza i pyta się łamanym językiem polsko-ukraińskim, czy on jest prawdziwym księdzem, czy może przez państwo przysłanym. Ksiądz odpowiada – prawdziwym jestem kapłanem, biskup mnie tu przysłał, nie państwo. Wtedy on dał znak tamtym ręką i wszyscy podeszli i chcą go po rękach całować, a ksiądz mówi: co wy robicie? A on mówi: proszę księdza teraz my powiemy – my pochodzimy z Ukrainy, ze Lwowa. Proszę księdza od 27 lat nie byliśmy w prawdziwym kościele, proszę księdza 27 lat temu w naszej parafii zmarł nasz ksiądz proboszcz. I proszę księdza, kiedy zmarł nasz ksiądz, staraliśmy się, żeby nowy kapłan był w naszej parafii, ale władza radziecka powiedziała nie. Idą nowe czasy, jest nowa ideologia, bez Boga, bez religii, ludzie będą walczyć szczęśliwie, nowa ideologia jest. Kościół będzie przemieniony na magazyn, możecie się jeszcze modlić jak chcecie, ale księdza nie będzie w tym kościele. Przyjechał jakiś ksiądz, ale go śledzono, trafił do więzienia, był bity i zesłany został na Syberię, i nie wiemy, co się z nim stało, miał nam dać znać o sobie, ale tego nie uczynił, może już nie żyje. W każdą niedzielę i święta zbieraliśmy się w kościele i modliliśmy się, jakby to była msza święta. Wydawało nam się, że on jest wśród nas. I po kilku miesiącach dowiadujemy się, że kościół będzie zamknięty, przemieniony na magazyn meblowy. Zdążyliśmy wziąć z kościoła monstrancję, kielich, ornat i to wszystko ukryliśmy w naszym domu, i co wieczór przy zamkniętych drzwiach się zbieraliśmy. Ale oni nasłali na nas chłopców z jakiejś szkoły zawodowej, którzy rzucali kamieniami i obrzucali wyzwiskami nas i nie mogliśmy się modlić. Zbieraliśmy się w kaplicy przycmentarnej i słuchaliśmy mszy świętej przez radio z zagranicy i tak się modliliśmy. I jesteśmy w Polsce na wycieczce, tak bardzo się cieszymy i prosimy niech nam ksiądz otworzy kościół i nas ksiądz wyspowiada, i nam powie kazanie o Bogu. Chcemy się modlić [...]. I na koniec rozmawiałem z nimi, jeden z nich powiedział: my Ukraińcy wam Polakom zazdrościmy, że wy macie kościoły, kapłanów, seminaria pełne młodzieży, budujecie nowe kościoły i macie je otwarte, i Ojciec Święty od was pochodzi, i jednocześnie nie wiemy, dlaczego z Ukrainy i z Rosji odeszła Matka Najświętsza z Jezusem, czy gorsi jesteśmy od was, za kogo cierpimy, czy my będziemy cierpieć dlatego, że Pan Bóg od nas odszedł. Proszę księdza, żebyście wy, Polacy, wiedzieli, że życie bez Boga jest jednym piekłem. Jak u nas się ludzie kłócą, nienawidzą, jak u nas ludzie żyją w świetle zbrodni, morderstw, jak dzisiaj jeden drugiego się boi”.

Na zakończenie, w nawiązaniu do swojej wypowiedzi, wskazał na wynikające z powyższego zagrożenia dla Kościoła w Polsce, cyt.: „A może kiedyś ten kościół zamkną i powiedzą, że trzeba tu kino zrobić, dom kultury, bo ten czy tamten ksiądz w politykę się bawi. Trzeba to zamknąć, bo jest bardziej nowocześnie żyć bez Boga, bez religii [...]”.

Frekwencja ok. 200–250 osób.

Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczno-administracyjne (BA), (BB), (BC) oraz Wydz[iał] IV WUSW w Tarnowie[b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 84–86, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[1] Czesław Wojtarowicz, ur. 24 VII 1952 r.; święcenia kapłańskie przyjął 2 VI 1978 r., mgr teologii, misjonarz ludowy.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 10

1987 marzec 18, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący kazania wygłoszonego przez ks. Wiesława Jankowskiego

Szczecin, dnia 18 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 071/87

W dniu 17 III 1987 [r.] o godz. 19.00 w kościele pw. św. A[ndrzeja] Boboli (5075D1) w Szczecinie (SZSZ) ks. Wiesław Jankowski (42171)[1], kontynuując rekolekcje wielkopostne dla członków Szczecińskiego Klubu Katolików (XD00)[2], w oparciu o wystąpienia i tezy ks. Tischnera poddał krytyce stosunki społeczno-gospodarcze w kraju.

Powiedział m.in.: „współczesny kryzys pracy w Polsce uważany jest za kryzys, jakiego jeszcze w naszej pełnej niespodzianek historii nie było. W samym środku bogatej i żyznej Europy znalazł się taki kraj, w którym uczniowie na początku roku szkolnego szli do szkoły bez zeszytów, w którym brakowało kredy do pisania, węgla do ogrzewania domów, cukru, mięsa, masła. Trzeba zaś wiedzieć, a my o tym dobrze wiemy, że nasz kraj należy do krajów stosunkowo szczodrze obdarowanych przez naturę. Mamy przecież dość żyzną ziemię, jedną z najbogatszych w Europie, pokłady węgla, mamy siarkę, miedź i w ogromnej większości pracowitych i zdolnych ludzi. Właściwie nikt dokładnie nie wie, dlaczego kiedyś nagle zabrakło zeszytów dla dzieci idących do szkoły, kredy do pisania na szkolnej tablicy, bandaży w szpitalach, mleka w sklepach, chleba i węgla. Dlaczego praca przestała owocować, skoro wysiłek człowieka pracy był mniej więcej taki jak zwykle. Propaganda pospieszyła się z wyjaśnieniem, winę ponosi człowiek pracy [...]. Ale przeciętny człowiek pracy wiedział lepiej, jak i ile pracuje. I dlatego, że wiedział, niczego nie rozumiał. W takiej sytuacji rodzą się pytania: kto zawinił? W odpowiedzi podawało się jakieś imiona i nazwiska, funkcjonariusze tracili stanowiska, ale kryzys trwa. Ta sama propaganda pracy, zdradza ten sam styl myślenia innych już ludzi i ten styl myślenia niczego nie rozwiązuje, ani nie wyjaśnia, bo źródła zła leżą głębiej niż się wydaje. Teoria pracy ma być światłem dla zrozumienia, może być jednak początkiem ciemności. Brak zrozumienia tego, czym jest praca przynależy do polskiego kryzysu pracy, tak samo jak brak węgla, zeszytów czy podręczników szkolnych. Ks. Tischner wyróżnił trzy typy rozkładu pracy: pierwszy znany jest pod nazwą wyzysku pracy, drugi należałoby nazwać bezsensem pracy, typ trzeci jest wśród tamtych szczególny, jest to przede wszystkim choroba myślenia o pracy, a dopiero chorobliwe myślenie o pracy ma potężny wpływ na sam kryzys pracy. Polska jest dziś jak książka szyfrem pisana. Kryzys zaufania jest składową polskiego kryzysu. Kryzys zaufania pochodził stąd, że ludzie mieli świadomość możliwej zdrady, nie jest ważne, czy ta zdrada rzeczywiście nastąpiła, ale ludzie odczuwali jej możliwości [...]. Podejrzewano więc, nie wiem czy się jeszcze dalej podejrzewa, że partia zdradziła klasę robotniczą, że milicja i wojsko zdradziły naród, że robotnik zdradził robotnika, że zdradza dziennikarz, pisarz, profesor na uniwersytecie. W ten sposób została zagrożona, jak bodaj nigdy dotąd, sama substancja życia społecznego. Rosnąca nieufność może wydać bardzo cierpki owoc nawet w postaci ateizmu, tylko chrześcijanie mogą dokonać społecznego postępu [...].

Frekwencja ok. 200 osób. Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne i administracyjne (BA), (BB), (BC) [...][a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 107–108, oryginał, mps.

[1] Ks. Wiesław Jankowski, ur. 1 X 1956 r.; absolwent studiów filozoficzno-teologicznych w Wyższym Seminarium Duchownym w Gościkowie-Paradyżu i w Szczecinie (1975–1982), święcenia kapłańskie przyjął w 1982 r. Uczestnik studiów w Instytucie Studiów nad Rodziną (1982–1986), wykładowca teologii duchowości w Wyższym Seminarium Duchownym w Szczecinie (1986–1991).

[2] Szczeciński Klub Katolików – założony jesienią 1980 r., w skład pierwszego zarządu weszli: Edmund Bilicki – prezes, Przemysław Fenrych – wiceprezes, Wojciech Gołąb – wiceprezes, członkowie: Andrzej Bering, Jadwiga Jackowska, Michał Plater-Zyberk, Mirosław Litwinionek oraz Antoni Zieliński – przewodniczący Komisji Rewizyjnej. Zob.: E. J. Bilicki, Początki w Szczecinie. Duszpasterstwa i działalność katolicko-społeczna w latach 1945–1970 i późniejszych, Szczecin 2005, s. 172–254.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 11

1987 marzec 19, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący posiedzenia Zespołu Głównego do prac organizacyjnych związanych z wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 19 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 073/67

W dniu 18 III 1987 [r.] odbyło się posiedzenie Zespołu Głównego i Podzespołów powołanych przez wojewodę szczecińskiego decyzją nr 17/0r/87 z dnia 7 III 1987 [r.] do prac organizacyjnych związanych z wizytą papieża w Szczecinie.

W spotkaniu uczestniczył bp Jan Gałecki (15472) wraz z księżmi członkami zespołu, pełniącymi funkcje kierowników poszczególnych sekcji.

Należy podkreślić, że bp Jan Gałecki po otrzymaniu wspomnianej decyzji wojewody, kilkakrotnie wobec księży wyrażał niezadowolenie, że został włączony do Zespołu Głównego jako jego zastępca, uznając, iż odpowiada on tylko za zespół powołany przez ordynariusza Kazimierza Majdańskiego (10301). Podobne uwagi skierował do dyrektora Wydz[iału] ds. Wyznań UW (UHfi2) (SZSZ). Pomimo tych zastrzeżeń przybył na spotkanie Zespołu Głównego w dniu 18 bm. i wyraził gotowość do pracy w tym gremium. Zabierając głos, stwierdził, że do chwili obecnej nie ma stanowiska Kościoła, iż miejscem koncelebry centralnej są Jasne Błonia w Szczecinie. Rozmawiał co prawda z ks. Orszulikiem[1], dodając, że nasłuchy telefoniczne nie stanowią dla niego podstawy do zmiany stanowiska. Uznał, iż wobec tego kuria w dalszym ciągu uważa za miejsce centralnych uroczystości Wały Chrobrego, stwierdził również, iż zwyczajowo przyjęte jest, iż dzień wizyty papieża w danym mieście jest dniem wolnym od pracy i nauki. Podkreślił, że Kościół zaprasza wiernych na bezpośrednie spotkanie z papieżem. Dlatego też zakłada, iż bezpośrednia transmisja telewizyjna z uroczystości nie będzie miała miejsca. Natomiast uznał, iż szeroki zakres będzie miało zradiofonizowanie przebiegu uroczystości nie tylko w miejscach spotkań papieża z wiernymi, ale wzdłuż trasy jego przejazdu. Zwrócił się z prośbą, aby władze umożliwiły zespołowi odpowiedzialnemu za dekorację miasta wejście na „tereny społeczne” (place, skwery, ulice, obiekty użyteczności publicznej). Stwierdził również, iż Kościół nie może zgodzić się na ograniczenie ilości uczestników w miejscu celebry, gdyż sprawiłoby to zawód dla wiernych. Poinformował również, iż w odpowiedzi na apel władz wojewódzkich uczestniczył w konferencjach dekanalnych w Szczecinie i zalecił księżom, aby z ambon apelowali do wiernych o zachowanie czystości w mieście.

W dniu 19 III 1987 [r.] w lokalnych dziennikach szczecińskich opublikowano komunikat z plenarnego posiedzenia Zespołu Głównego.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

Inne:

Wśród księży funkcyjnych oraz wchodzących w skład komisji przygotowujących wizytę papieża w Szczecinie wyrażana jest zgodna opinia, że III pielgrzymka Ojca Św[iętego] do Polski stwarza dogodny klimat społeczny do wprowadzenia na szerszą skalę podwyżek cen na podstawowe artykuły spożywcze i przemysłowe. Zdaniem tych duchownych władze państwowe oczekują ze strony Kościoła wsparcia na rzecz kształtowania klimatu spokoju i rozwagi, aby pielgrzymka mogła dojść do skutku, gdyż ewentualne niepokoje społeczne na tle podwyżek mogłyby uniemożliwić przyjazd Jana Pawła II do Polski.

Księża z parafii robotniczych Szczecina (Żelechowo, Grabowo, Niebuszewo, Police) na podstawie rozmów z wiernymi stwierdzają, że w kwestii cenowej w zakładach pracy miały miejsce burzliwe dyskusje negujące założenia polityki cenowej państwa. Postawy takie, obok byłych działaczy wchodzących w skład samorządów, prezentowane były również przez przedstawicieli związków zawodowych. Środowiska te uważają, że pielgrzymka papieża do Polski oraz deklaracje przewodniczącego Rady Państwa o godnym przyjęciu głowy Kościoła stwarzają dogodną płaszczyznę do wynegocjowania ustępstw ze strony rządu w kwestii ograniczenia planowanych wzrostów cen.

Wykładnikiem powyższych komentarzy, zdaniem księży, jest stanowisko związków zawodowych opublikowane w dniu 19 bm. w prasie, które w końcowej części zdecydowanie negatywnie odnosi się do zamierzeń rządowych, zapowiadając wykorzystanie swoich wszystkich uprawnień.

Z drugiej strony, komentuje się w oparciu o oświadczenie rządowe, że dalsze negocjacje stron są koniecznością w celu wybrania optymalnego wariantu polityki cenowej[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny wm.

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 110–111, oryginał, mps.

[1] Ks. Alojzy Orszulik, ur. 21 VI 1928 r. w Baranowiczach Śląskich. Święcenia kapłańskie przyjął 22 VI 1957 r. z rąk kardynała Stefana Wyszyńskiego. Od 1962 r. pracownik w Sekretariacie Episkopatu Polski, od 1968 r. kierownik Biura Prasowego Episkopatu. Po 1980 r. członek Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu i Episkopatu. Uczestnik rozmów w Magdalence i obrad Okrągłego Stołu. W latach 1989–1992 biskup pomocniczy siedlecki, w latach 1992–2004 biskup ordynariusz łowicki, od marca 2004 r. na emeryturze.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 12

1987 marzec 21, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący stosunku księży do planowanego wprowadzenia podwyżek cen

Szczecin, dnia 21 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Inne:

Wśród niektórych księży szczecińskich zbliżonych do kurii prezentowana jest opinia, że rząd zamierza wprowadzić znacznie większe podwyżki niż w latach ubiegłych, mając na celu realizację kolejnego etapu reformy gospodarczej.

Pociągnięcia te księża oceniają krytycznie, twierdząc, że faktycznie reforma gospodarcza w Polsce sprowadza się do windowania cen, co może spowodować negatywne reakcje społeczne.

Uważa się, że przeciwne stanowisko OPZZ[1] w sprawie podwyżek cen może doprowadzić do zmiany kierownictwa we władzach związkowych.

Na podstawie rozmów z wiernymi księża stwierdzają, że brak jest rzetelnej informacji dotyczącej wysokości podwyżek, co wywołuje zaniepokojenie[a].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 114, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[1] Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) – centrala związkowa powołana 24 XI 1984 r. na mocy Ustawy o związkach zawodowych z 1982 r. OPZZ przejęło majątek po zdelegalizowanej „Solidarności” oraz przystąpiło do Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego (PRON). Od 1985 r. należy do Światowej Federacji Związków Zawodowych. W latach 1984–1991 przewodniczącym OPZZ był Alfred Miodowicz.

Nr 13

1987 marzec 31, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący reakcji Kościoła i środowisk katolickich w Szczecinie na zaplanowane podwyżki cen

Szczecin, dnia 31 III 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

Inne:

1. Wśród księży kurialistów uważa się, że władze episkopatu słusznie stanęły w obronie całego społeczeństwa. Podkreślają, że komunikat episkopatu jest w swej wymowie ostry i dlatego nie został umieszczony w porannej prasie. Przypuszczają, iż władze kościelne będą go chciały opublikować w czasie niedzielnych nabożeństw, podczas gdy władze państwowe będą usiłowały wpłynąć na odstąpienie od takiego zamiaru. Obawiają się jednak, że w miarę upływu czasu (bezpośredniej realizacji skutków podwyżki w życiu codziennym), mogą wzrastać nastroje niezadowolenia.

2. W środowisku SKK prezentowana jest opinia, że podwyżka jest zbyt wysoka, ale i tak nie wpłynie na osiągnięcie zamierzonych efektów gospodarczych. Najbardziej nią dotknięci zostaną ludzie samotni, utrzymujący się z rent i emerytur, dla których problemem może stać się np. zakup opału. Twierdzą, że właściwie trudno mówić o reformie, bo do tej pory działania rządu przejawiają się w formie podwyżek, a nie zmianie gospodarowania.

3. W środowisku studentów skupionych w DA[1] uważa się, że celem podwyżek jest zmniejszenie nadwyżki pieniędzy, która tworzy tzw. nawis inflacyjny. Podkreśla się, iż aktualne działania władz są zamaskowaną formą metod zarządzania, z którymi mieliśmy do czynienia w latach siedemdziesiątych.

4. W gronie nauczycieli krytycznie ustosunkowano się do podwyżek na artykuły mięsne, gdyż w dalszym ciągu będzie brakowało produktów zastępczych po cenach ogólnodostępnych. Środowisko to zwraca uwagę, że ten sposób wychodzenia z kryzysu (wzrost cen) spowoduje wzrost przestępstw pospolitych, a tym samym rozwój patologii społecznych.

5. Księża z parafii dekanatu Szczecin-Północ uważają, że aktualnie wzrost kosztów utrzymania wyniesie na osobę średnio dwa tysiące złotych, a proponowane rekompensaty nie zahamują spadku stopy życiowej. W związku z podwyżką księża stwierdzają, iż zmuszeni będą do egzekwowania od wiernych zwiększonych datków, aby utrzymać swoją egzystencję na dotychczasowym poziomie, a także realizować rozpoczęte inwestycje sakralne i kościelne.

6. W środowisku duchownych wyznań nierzymskokatolickich (ZKE) prezentowany jest pogląd, że podwyżki cen wiążą się nie tylko z II etapem reformy gospodarczej, ale przede wszystkim z naciskami Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Światowego Banku Rozwoju. Żywią jednak obawy o efekty ekonomiczne podjętego przedsięwzięcia[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 133–134, oryginał, mps.

[1] Duszpasterstwa Akademickie w Szczecinie – do najważniejszych ośrodków należały: ODA przy kościele pw. św. Andrzeja Boboli (ojców jezuitów), ODA przy kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (księży chrystusowców), ODA przy kościele pw. św. Stanisława Kostki, ODA przy kościele pw. św. Kazimierza oraz ODA przy kościele pw. Świętego Krzyża na Pogodnie. Zob.: E. J. Bilicki, op. cit, s. 163–166.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 14

1987 kwiecień 3, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczące interwencji dyrektora Wydziału ds. Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie w kurii biskupiej

Szczecin 3 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

1. Meldunek operacyjny nr 090/077/87

W dniu 1 IV 1987 [r.] dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) skierował do kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ) kolejną pisemną interwencję, iż w dniu 25 III 1987 [r.] w pomieszczeniach parafii pw. św. St[anisława] Kostki w Szczecinie (SZSZ) podczas cyklicznego spotkania członków Duszpasterstwa Pracowniczego[1] rozprowadzano wśród uczestników nielegalne wydawnictwa.

Zaznaczył, iż były to następujące pozycje: „Pomorze – Pismo Niezależne Solidarności” oraz „Grot”.

Z uwagi na powtarzające się inicjatywy domaga się podjęcia ze strony kurii konkretnych decyzji wykluczających możliwość wykorzystywania pomieszczeń kościelnych do nielegalnej działalności politycznej.

Sytuacja jest kontrolowana operacyjnie.

2. Meldunek operacyjny 091/87

W dniu 2 IV 1987 [r.] dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) wystosował do kurii biskupiej (KfifiK) pisemną interwencję w związku z negatywnymi wystąpieniami ks. Andrzejewskiego[2] podczas rekolekcji dla ludzi pracy w kościele pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ) w dniach 29 marca do 2 kwietnia [...].

Do przedmiotowego pisma załączone zostały wybrane teksty wystąpień ww. księdza. Ponadto w uzasadnieniu stwierdzono, iż w sytuacji przygotowań do wizyty papieża w Szczecinie treści wypowiadane przez ks. Andrzejewskiego nie przyczyniają się do wytwarzania właściwego klimatu, a mają charakter wybitnie jątrzący, a forma ich wypowiadania wywołuje atmosferę nienawiści, zwłaszcza że w parafii tej działający ośrodek DR skupia działaczy byłej „Solidarności”, znanych ze zdeterminowanych postaw.

W przedmiotowej sprawie kuria ma zająć stanowisko, a o podjętych zarządzeniach poinformować Wydział ds. Wyznań UW.

Sytuacja jest kontrolowana operacyjnie[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 141–142, oryginał, mps.

[1] Duszpasterstwo Ludzi Pracy przy kościele pw. św. Stanisława Kostki – w latach osiemdziesiątych należało do najaktywniejszych katolickich stowarzyszeń robotniczych w Szczecinie. Na cyklicznych zebraniach duszpasterstwa poruszane były aktualne problemy szczecińskich pracowników, organizowano również wykłady o tematyce społeczno-religijnej.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

[2] Ks. Witold Andrzejewski, ur. 1940 r. w Kownie; proboszcz parafii pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Gorzowie Wielkopolskim, zaangażowany w działalność ROPCiO, duszpasterz środowisk twórczych i „Solidarności”.

Nr 15

1987 kwiecień 7, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący nastrojów wśród opozycji szczecińskiej w związku z planowaną wizytą papieża

Szczecin, dnia 7 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny 098/87

Z wiarygodnych, operacyjnych informacji Wydziału V tut[ejszego] WUSW (ULfi3)[1] wynika, że w szczecińskim środowisku działaczy opozycji kolportowana jest informacja, że ordynariusz bp Kazimierz Majdański (10301) obiecał załatwić karty akredytacyjne dla członków Duszpasterstwa Ludzi Pracy przy parafii pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ), co wiąże się z możliwością przebywania w najbliższym otoczeniu papieża w czasie jego pobytu w Szczecinie.

Mówi się również o spotkaniu grupy działaczy opozycji politycznej z papieżem, poza protokołem, celem przekazania „prawdy” o sytuacji działaczy i ludzi pracy.

Znany opozycjonista szczeciński Kazimierz Milikiewicz (figurant Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW)[2] utrzymujący kontakty z opozycją z Gdańska, Warszawy i Poznania prognozuje, że w okresie przyjazdu papieża do Szczecina, dojdzie do manifestacji społecznego niezadowolenia wobec władzy i należy przygotować różnego rodzaju pisma, petycje i prośby grup społecznych celem przekazania papieżowi. Uważa on, że autorytet papieża będzie dla tego rodzaju poczynań ochroną, a także spowoduje wstrzymanie się milicji od represji.

Wspólnie z Wydz[iałem] V tut[ejszego] WUSW podjęto wielokierunkowe działania operacyjne celem zneutralizowania ewentualnych zagrożeń ze strony opozycji.

Dotychczas Wydział IV tut[ejszego] WUSW nie potwierdził informacji o obietnicy biskupa Majdańskiego załatwienia wspomnianych kart akredytacyjnych.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Departament IV

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analityczny Kier[ownictwo] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 148–149, oryginał, mps.

[1] Wydział V WUSW w Szczecinie zajmował się m.in.: zabezpieczeniem zakładów pracy w gospodarce narodowej oraz przeciwdziałaniem „Solidarności” na ich terenie.

[2] Nie odnaleziono dodatkowych informacji o ww. w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 16

1987 kwiecień 14, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 14 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny 0112/091/87

Dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) wystosował do kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ) kolejną pisemną interwencję w związku z dalszymi negatywnymi wystąpieniami ks. Andrzejewskiego podczas rekolekcji dla Duszpasterstwa Ludzi Pracy im. ks. J[erzego] Popiełuszki w kościele pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) przy pl. Popiela w Szczecinie (SZSZ).

W uzasadnieniu dyrektor stwierdził, iż pomimo poprzedniej interwencji z dnia 2 IV 1987 [r.] ks. Andrzejewski w dalszym ciągu poruszał publicznie tematykę daleko odbiegającą od treści religijnych, tj. cyt.: „zaprezentował całą skalę swojej nienawiści do komunizmu i komunistów, W[łodzimierza] Lenina i Związku Radzieckiego, do ustroju socjalistycznego w Polsce, do państwa polskiego i jego organów”.

W dalszej części zaznaczył, że wrogie politycznie wystąpienia ks. Andrzejewskiego nie wpłyną na kształtowanie korzystnego klimatu w naszym województwie w okresie przygotowania do wizyty papieża w Szczecinie. Z uwagi, iż wcześniejsze interwencje nie odniosły pożądanych skutków, Wydział ds. Wyznań prosi o zajęcie w tej sprawie konkretnego stanowiska i poinformowanie go.

[a]Stenogramy z wystąpień ks. Andrzejewskiego zostały poddane analizie w Wydziale Śledczym tutejszego WUSW, który stwierdził, że zawarte treści i interpretacja faktów nie daje podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego[a].

3. Meldunek operacyjny 0113/87

W związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie (SZSZ) naczelnicy niektórych gmin (UFfiB) województwa (SZ) odbyli spotkania z administratorami parafii.

Dotychczas przeprowadzono 14 rozmów, podczas których zwrócono uwagę, aby księża swoim przykładem i postawą w kazaniach przyczynili się do tworzenia dobrego klimatu społecznego, a także apelowali do wiernych o zachowanie ładu, czystości, przestrzegania zarządzeń porządkowych władz. Księża z pełnym zrozumieniem przyjęli przekazane sugestie.

Informacja wiarygodna (C)[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 162–163, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 17

1987 kwiecień 15, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący rozmowy przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Wydziału IV z dyrektorem Wydziału Duszpasterskiego kurii biskupiej ks. Jerzym Sosną

Szczecin, dnia 15 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0115/0102/089/87

W dniu 14 IV 1987 [r.] przeprowadzono rozmowę operacyjną o charakterze profilaktycznym z dyrektorem Wydziału Duszpasterskiego (KfiWl) kurii szczecińskiej (KfifiK) ks. Jerzym Sosną (25574)[1].

Przedmiotem rozmowy były następujące zagadnienia:

– Przekazano sugestie odnośnie właściwego doboru osób do straży kościelnej zabezpieczającej wizytę papieża Jana Pawła II w Szczecinie. W tym kontekście podniesiono problem zatrudniania na budowie Wyższego Seminarium Duchownego kilku osób zaangażowanych w szkodliwą działalność polityczną. Przekazano rozmówcy 5 egz. różnych nielegalnych wydawnictw, które były kolportowane na terenie budowy, i podano nazwiska trzech zatrudnionych tam pracowników znanych z negatywnych postaw (figuranci tut[ejszego] Wydziału IV). Rozmówca zobowiązał się do podjęcia stosownych działań dyscyplinujących.

– Poinformowano o kontynuowaniu szkodliwej działalności politycznej przez ośrodek Duszpasterstwa Robotniczego przy parafii pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ), ilustrując przykładem przebiegu rekolekcji wielkopostnych z udziałem ks. Witolda Andrzejewskiego z Gorzowa Wielkopolskiego. Ks. Sosna złożył zdecydowaną deklarację, iż ks. Andrzejewski nie będzie już głosił rekolekcji dla tego środowiska.

– [...].

– W nawiązaniu do przebiegu manifestacji pierwszomajowej wskazano na zagrożenie wykorzystania nabożeństwa w kościele NSPJ do zakłócenia ładu. Nabożeństwo to, podobnie jak w latach ubiegłych, może być odprawione w czasie trwania manifestacji pierwszomajowej i w założeniu „podziemia politycznego” stanowi dogodną okazję do zorganizowania kontrmanifestacji.

Sugestie o zagrożeniu ks. Sosna przyjął z pełną powagą i odpowiedzialnością, dając do zrozumienia, iż zainteresuje się tą sprawą.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

Informację wykorzystano do spraw obiektowych „Kongres”[2] i „Zorza II”[3].

[...].

[a]4. Meldunek operacyjny 0117/87

W środowisku księży odpowiedzialnych za przygotowanie ołtarza na główną celebrę papieską wyrażane są opinie, że najlepszą lokalizacją będzie usytuowanie między pomnikiem Czynu Polaków[4] a Urzędem Miejskim. W celu właściwej widoczności ołtarz ma być postawiony na podeście o wysokości 8 m. Według strony kościelnej taka lokalizacja nie wpłynie na zasłonięcie stojącego pomnika, co w poprzedniej koncepcji miało mieć miejsce[a][b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 164–166, oryginał, mps.

[1] Ks. Jerzy Sosna, w latach 1978–1981 proboszcz parafii pw. św. Stanisława Kostki w Szczecinie, proboszcz parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gryficach.

[a-a] Meldunek w całości przekreślono odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[2] Sprawa obiektowa kryptonim „Kongres” – zarejestrowana 4 IX 1986 r. przez Wydział IV WUSW w Szczecinie pod numerem 35537. Opis materiałów: „Działalność Kościoła do celów szkodliwych politycznie” (7 tomów). Akta zostały złożone do archiwum 20 VI 1989 r. i w tym samym roku wybrakowane (AIPN Sz, 0012/515, Protokół brakowania akt nr 3/90).

[3] Sprawa obiektowa kryptonim „Zorza II” – materiałów sprawy nie ma w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie. Trwają prace nad przejęciem akt z KWP w Szczecinie, wśród których znajdują się dokumenty o takim kryptonimie.

[4] Pomnik Czynu Polaków – monument autorstwa rzeźbiarza Gustawa Zemły, odsłonięty 1 IX 1979 r. na Jasnych Błoniach w Szczecinie. Pomnik symbolizuje trzy pokolenia szczecinian, które po II wojnie światowej tworzyły polską historię miasta.

Nr 18

1987 kwiecień 16, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 16 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0117/0114/87

W dniu 15 IV 1987 [r.] o godz. 19.00 w bazylice katedralnej (6959A1) w Szczecinie (SZSZ) ordynariusz biskup K[azimierz] Majdański (16301) kontynuował nauki rekolekcyjne dla inteligencji i młodzieży akademickiej.

W nawiązaniu do hasła Kongresu Eucharystycznego „Do końca ich umiłował” wskazał, że Jezus jest opoką i skałą Kościoła, jest kamieniem węgielnym Kościoła, a jego posłannikiem, wikariuszem na ziemi, widzialną głową Kościoła jest Ojciec Św[ięty], który przybędzie do Polski w dniu 8 czerwca br. i wtedy rozpocznie się Kongres Eucharystyczny.

Na zakończenie przedstawił program pobytu J[ana] P[awła] II w Szczecinie, cyt.: „w czwartek 11 czerwca, w godzinach rannych Ojciec Św[ięty] opuści Kraków, odlatując z lotniska Balice do Szczecina, o godz. 11.00 Ojciec Św[ięty] odprawi na placu Jasne Błonia mszę św., podczas której wygłosi homilię. W czasie mszy św. nastąpi odnowienie przyrzeczeń małżeńskich i koronacja figury Matki Bożej Fatimskiej. O godz. 13.45 odbędzie się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego w nowym budynku Wyższego Seminarium Duchownego w Szczecinie, o godz. 16.15 Ojciec Św[ięty] spotka się w katedrze pw. św. Jakuba z seminarzystami i wygłosi do nich okolicznościowe przemówienie. Uczestniczyć będą także w tym spotkaniu kapłani i zakonnicy. Następnie Ojciec Św[ięty] odjedzie na lotnisko Dąbie, skąd odleci do Gdyni”.

Frekwencja ok. 400 osób.

Informacja potwierdzona (A).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczne] i admin[istracyjne] (BA, BB, BC).

2. Meldunek operacyjny 0118/87

Z chwilą podjęcia decyzji, że główna celebra papieża w Szczecinie odbędzie się na Jasnych Błoniach, księża kurialiści odpowiedzialni za usytuowanie ołtarza prezentowali pogląd, że znajdujący się tam pomnik Czynu Polaków nie może stanowić akcentu podczas uroczystości. Przyjęli koncepcję, iż architektura ołtarza winna być tak dopracowana, aby w całości zasłonić pomnik.

Podczas prowadzonych rozmów i uzgodnień wojewódzkiego zespołu, obok wielu spraw organizacyjnych, m.in. jednoznacznie wskazywano stronie kościelnej, że pomnik w żadnym wypadku nie może być zasłonięty, gdyż stanowi wybitnie element patriotyczno-narodowy. Z uzyskanych dotychczas informacji wynika, iż strona kościelna powyższe sugestie uwzględniła i przyjętą koncepcję architektury ołtarza na główną celebrę papieską przedstawi na kolejnym spotkaniu w dniu 22 kwietnia br.

Informacja wiarygodna (C).

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

3. Meldunek operacyjny 0119/87

W piśmie „Grot” nr 71 – Pismo Stoczniowców i Rady Koordynacyjnej, sygnowanym przez NSZZ „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego z dnia 12 IV 1987 r. ogłoszony został następujący apel Rady Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego: „W sprawie powitania Ojca Św[iętego] Jana Pawła II w Szczecinie. Do wszystkich członków i sympatyków NSZZ »Solidarność«. 11 VI 1987 r. gościć będzie w Szczecinie nasz wielki Rodak, Ojciec Święty Jan Paweł II. W sytuacji wszechogarniającego Polskę głębokiego kryzysu, szerokie rzesze społeczeństwa wiążą z obecnością Ojca Św[iętego] nadzieje na lepsze. Wizyta Jana Pawła II w Polsce stwarza szansę dla nawiązania dialogu pomiędzy społeczeństwem a władzą. Podstawowym warunkiem nawiązania tego dialogu jest rzeczywista demokratyzacja życia społecznego i gospodarczego wyrażająca się przede wszystkim w możliwości realizacji zasady pluralizmu, a przez to możliwości legalnego działania NSZZ »Solidarność«. Rada Koordynacyjna apeluje, by w czasie pobytu Ojca Św[iętego] w Szczecinie »Solidarność« była powszechnie widoczna i słyszalna. Pokażmy, że pozostaliśmy wierni »Solidarności«!”.

W podpisie: Rada Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego Szczecin, dn. 9 IV 1987 r.

Informacja potwierdzona (A)

Wspólnie z Wydz[iałem] V tut[ejszego] WUSW podjęto działania operacyjne w celu zneutralizowania ww. inicjatywy.

[...].

5. Meldunek operacyjny nr 0121/87

W dniu 15 IV 1987 [r.] do zastępcy dyrektora ds. eksploatacyjnych Pomorskiej DOKP zgłosili się przedstawiciele kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ) ks. A[ndrzej] Rasiński (42238)[1] i ks. I[reneusz] Pastryk (43221)[2] odpowiedzialni za organizację transportu w dniu 11 VI 1987 r.

Przedstawili oni wstępne rozpoznanie kurii co do kierunków i ilości pielgrzymów spodziewanych w Szczecinie w dniu wizyty J[ana] P[awła] II. I tak z województw ościennych [a]gorzowskiego, pilskiego, zielonogórskiego, koszalińskiego[a] przybędzie ok. 15 000 pątników, natomiast z diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi) ok. 19 000.

Strona kościelna nie przedstawiła żadnych przewidywanych wystąpień o najem pociągów specjalnych, sugerowała natomiast uruchomienie przez PKP pociągów dodatkowych i wydłużenia składów pociągów regularnych. Dyrektor zażądał pisemnego zgłoszenia przewidywanej ilości osób, z jakich kierunków oraz zapotrzebowania na przewozy specjalne. Podał, że Dyrekcja Pomorskiej DOKP jest w stanie zapewnić najwyżej trzy składy pociągów dodatkowych o niewielkiej ilości wagonów.

Informacja wiarygodna (C).

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Samodzielna Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 167–170, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[1] Ks. Andrzej Rasiński, proboszcz parafii pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła na Bezrzeczu w Szczecinie.

[2] Ks. Ireneusz Pastryk, ur. 29 VIII 1957 r.; święcenia kapłańskie otrzymał w 1983 r. w Szczecinie, służył m.in. w parafii Świętej Rodziny w Szczecinie (1985–1988) oraz jako proboszcz parafii w Niechorzu (1989–1999).

Nr 19

1987 kwiecień 17, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 17 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0122/073/87

W dniu 15 IV 1987 [r.] w kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ) odbyło się [a]spotkanie Zespołu Głównego do prac organizacyjnych związanych z wizytą papieża w Szczecinie[a], w którym uczestniczył bp J[an] Gałecki (15472), wicewojewoda T[adeusz] Kluka[1] oraz dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) (SZSZ) H[enryk] Kołodziejek.

Podczas spotkania podnoszono m.in.:

– w kwestii miejsca powitania papieża na ziemi szczecińskiej poddano pod dyskusję lotnisko w Goleniowie oraz lotnisko sportowe w Szczecinie-Dąbiu. Przedstawiciel władz sugerował, iż ze względów technicznych i organizacyjnych korzystniejszym miejscem jest lotnisko w Dąbiu. Proponowano jednocześnie, iż wśród witających J[ana] P[awła] II uczestniczyć będzie prezydent miasta Szczecina[2] (UFfi9), wojewoda szczeciński (UFfi7), przewodniczący WRN[3] (UGfi5), przedstawiciele miejscowych władz oraz kompania honorowa.

W odpowiedzi bp J[an] Gałecki stwierdził, że popiera stanowisko władz, ale musi powyższe sugestie przedstawić ordynariuszowi.

– Kolejnym punktem rozmowy były sprawy organizacyjne związane z przyjazdem papieża z lotniska na miejsce głównej celebry. Stwierdzono, że papież przyjedzie specjalnym samochodem (papamobilem[b]), a osoby towarzyszące i witające samochodami osobowymi. Trasa przejazdu zostanie ustalona w późniejszym terminie.

Ustalono, że ołtarz na główną celebrę papieską usytuowany będzie pomiędzy pomnikiem Czynu Polaków, a ul. Piotra Skargi.

Następnie przedyskutowano trasę wjazdu pątników do Szczecina, która od strony wschodniej będzie wiodła trzema drogami, a mianowicie przez mosty Cłowy, Długi oraz Szosę Poznańską i autostradę. Parkingi dla samochodów będą w mieście i na autostradzie.

W dalszej części dyskusji biskup powiedział, iż w kwestii rekultywacji placu oraz naprawienia powstałych szkód kuria zawrze z Przedsiębiorstwem Zieleni Miejskiej umowę obejmującą terminy, koszty i inne wymogi z tym wiązane. Zaznaczył, że w celu zmniejszenia kosztów związanych z powyższym problemem część prac można wykonać w czynie społecznym.

Odnośnie spraw finansowych wstępnie ustalono, że państwo pokryje koszty transportu związane z podróżą papieża i osób mu towarzyszących, koszty zabezpieczenia ładu i porządku publicznego w czasie przejazdu Ojca Św[iętego] (z wyjątkiem kosztów związanych z zabezpieczeniem ładu i porządku w obrębie kościołów i związanych z utrzymaniem kościelnej służby porządkowej, które to pokryje kuria), koszty opieki zdrowotnej nad uczestnikami, natomiast strona kościelna sfinansuje pozostałe koszty, jak np. nagłośnienie, budowy podiów, ołtarza itp. Bp Gałecki dodał, że podia dla TV, może zbudować kuria, ale zapłaci TV, bo jego zdaniem TV i tak jako jedyne przedsiębiorstwo będzie miała zyski z wizyty papieża. Biskup poruszył także sprawę ewentualnej awarii nagłośnienia, wskazując, że reakcja społeczeństwa w takim przypadku mogłaby być taka, że to jest jakieś złośliwe działanie.

Wicewojewoda przyjął te uwagi i stwierdził, że będą omawiane podczas następnego spotkania zespołu. Zaproponował także podpisanie dokumentu o wspólnych ustaleniach. Natomiast biskup powiedział, iż on nie jest kompetentny, dokument więc musi podpisać ordynariusz. Ponadto bp Gałecki wspomniał, że ordynariusz wyraża niezadowolenie z faktu, iż prasa nic nie pisze o przygotowaniach do wizyty papieża w Szczecinie.

Wicewojewoda wyjaśnił, że rozmawiał już z przedstawicielami prasy i w najbliższym czasie ukażą się informacje w „Rzeczypospolitej” lub w „Trybunie Ludu”.

Na zakończenie omówiono sprawy dekoracji miasta. Biskup stwierdził, że podczas spotkania z dekoratorami omówi te sprawy z zaznaczeniem, że muszą być zachowane akcenty religijne i narodowe. Wicewojewoda Kluka dodał, iż flagi państwowe, które będą na 1 Maja pozostaną (to wprowadzi już atmosferę przygotowań) i będą sukcesywnie uzupełniane innymi dekoracjami.

Ponadto dodał, że na początku maja ukaże się apel wojewody szczecińskiego do mieszkańców ziemi szczecińskiej o przygotowanie się do wizyty Ojca Św[iętego], uporządkowanie wszystkiego w ramach rozwinięcia hasła „Polska pracowita i trzeźwa”, a 10 maja ukaże się lokalna informacja do mieszkańców o zorganizowaniu sobie dnia 11 czerwca tak, aby nie korzystać z samochodów osobowych.

Biskup ze swej strony stwierdził, że również ordynariusz przygotowuje słowo pasterskie na temat przyjazdu papieża, które zostanie odczytane w czasie świąt wielkanocnych. Następne spotkanie odbędzie się w dniu 22 bm.

Informacja wiarygodna (C).

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie. [...].

4. Meldunek operacyjny nr 0126/87

W ogłoszeniach duszpasterskich kościoła pw. św. A[ndrzeja] Boboli (5G75D1) przy ul. Pocztowej w Szczecinie (SZSZ) stwierdzono adnotację odnoszącą się do naboru mężczyzn do kościelnej straży porządkowej na czas wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie. [c]W formie pretensji wyrażona jest treść[c], iż: „dotychczas zgłosiło się tylko 35 osób, a biskup ordynariusz oczekuje z tej parafii przynajmniej 350 osób. Apeluje się do młodzieży oraz mężczyzn w sile wieku o podjęcie odwagi i zgłaszanie się do tej straży”.

5. Meldunek operacyjny 0127/87

W wyniku przeprowadzonego w dniu 17 IV 1987 [r.] w godzinach rannych rozpoznania dekoracji grobów oraz wystroju kościołów na terenie Szczecina (SZSZ) oraz województwa (SZ) nie stwierdzono negatywnych polity-cznie symboli. [d]Należy podkreślić, że w niektórych kościołach dekoracje są w trakcie realizacji[d][e].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 171–175, oryginał, mps.

[a-a] Przekreślono odręcznie.

[1] Tadeusz Kluka, w latach siedemdziesiątych pracownik UW w Szczecinie.

[2] W latach 1984–1990 prezydentem miasta Szczecin był Ryszard Rotkiewicz, ur. 17 V 1938 r.; w latach 1981–1984 wicewojewoda szczeciński.

[3] W 1987 r. funkcję przewodniczącego WRN pełnił Jan Dziedzic.

[b] W oryginale: papomobilem.

[c-c] Przekreślono odręcznie.

[d-d] Dopisano odręcznie.

[e] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 20

1987 kwiecień 23, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący Duszpasterstwa Ludzi Pracy w Szczecinie

Szczecin, dn. 23 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV MSW

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0136/87

W dniu 22 IV 1987 [r.] o godz. 19.00 w pomieszczeniach katechetycznych kościoła pw. św. Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ) odbyło się wielkanocne spotkanie członków Duszpasterstwa Ludzi Pracy.

Na wstępie St[anisław] Liszaj[1] (fig[urant] Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW) w kontekście pobicia J[aniny] Trojanowskiej[2] (czołowej działaczki DLP) w sposób tendencyjny i napastliwy przedstawił metody działania SB, stwierdzając, że została ona napadnięta i pobita przez „chuliganów” – siepaczy komunofaszystów.

W dalszej kolejności J[an] Kostecki[3] (fig[urant] Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW) – przewodniczący Ligi Praw Człowieka, zapoznał zebranych z programem i założeniami Ligi, apelując jednocześnie o informowanie go na bieżąco o faktach łamania praworządności. Usiłował także rozprowadzić deklarację przynależności do ww. związku, która w wyniku interwencji opiekuna DLP ks. A[ndrzeja] Steckiewicza[4] (42242) nie doszła do skutku.

Następnie M[arek] Adamkiewicz[5] (fig[urant] Wydz[iału] III tut[ejszego] WUSW – działacz Ruchu „Wolność i Pokój”, przedstawił jego cele i zamierzenia, informując iż jest to ruch na rzecz ograniczenia zbrojeń.

Na zakończenie P[iotr] Baumgart[6] (fig[urant] Wydz[iału] VI tut[ejszego] WUSW) poinformował, iż kolejne nabożeństwo „Za Ojczyznę” odbędzie się w dniu 8 V 1987 [r.], a patronować mu będzie środowisko rolników, oraz że w dniu 17 maja br. w Kołczewie jest organizowana doroczna diecezjalna uroczystość dla środowiska duszpasterstwa rolników. W kontekście obchodów 1 Maja powiedział, iż w tym roku nie będzie kontrmanifestacji, a udział w pochodzie jest sprawą „każdego z nas i jego sumienia”. Jednocześnie poinformował, że w tym dniu o godz. 9.30 członkowie DLP zbiorą się w kościele pw. NSPJ (5701D1) przy pl. Zwycięstwa w Szczecinie (SZSZ) i będą uczestniczyć w nabożeństwie, które powinno być początkiem nowenny w intencji przyjazdu papieża do Szczecina. Ponadto zaapelował, że należy zwrócić uwagę nauczycielom, aby niezależnie od dyrektyw i poleceń wzięli pod uwagę to, aby jak najmniej młodzieży uczestniczyło w pochodzie pierwszomajowym.

W trakcie spotkania kolportowano „Ogniwo” nr 4. Pismo NSZZ „Solidarność” Budowlanych Regionu Pomorza Zachodniego.

W odniesieniu do planowanego w dniu 1 maja br. nabożeństwa zainspirowano Wydz[iał] ds. Wyznań UW (UHfi2) do podjęcia interwencji w kurii biskupiej (Kfifik) (SZSZ).

Inne:

W gronie wykładowców WSD pozytywnie komentuje się wypowiedź sekretarza generalnego KPZR w kwestii deklaracji o dalszej współpracy w dziedzinie ideologii, nauki i kultury. W sposób szczególny ocenia się jego wypowiedź odnośnie wyjaśnienia „białych plam” w historii obu narodów. Uważa się również, iż przyjęty kierunek polityki przez przywódcę radzieckiego daje podstawę do stwierdzenia, iż w niedalekiej przyszłości realna jest pielgrzymka J[ana] P[awła] II w Związku Radzieckim.

Wyrażane są jednak obawy, iż nowatorski program polityki gospodarczej i konkretnej współpracy z Polską w omawianych dziedzinach może zostać zahamowany przez wrogie ośrodki na Zachodzie.

[...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 184–186, oryginał, mps.

[1] Stanisław Liszaj, ur. 6 I 1926 r. w Dziesławicach-Busku. Członek Duszpasterstwa Ludzi Pracy, za „udział w zbiegowisku ulicznym” w Szczecinie aresztowany 31 VIII 1982 r.

[2] Janina Trojanowska, ur. 25 IX 1921 r. w Poznaniu; pracowała w Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego na stanowisku specjalisty do spraw kultury i sztuki. Czołowa działaczka Duszpaster-stwa Ludzi Pracy w Szczecinie, członek NSZZ „Solidarność”, uczestniczka strajku w stoczni oraz współorganizatorka tzw. marszu głodowego w Szczecinie w lipcu 1981 r., następnie łączniczka w podziemnych strukturach „Solidarności” (kolportaż wydawnictw, zbiórka pieniędzy). Internowana w ośrodku odosobnienia w Darłówku od 27 VIII 1982 r. do 9 XII 1982 r. 

[3] Jan Kostecki, ur. 21 II 1926 r. w Michałowie. Szczeciński działacz społeczno-polityczny, m.in.: sekretarz Okręgowego Komitetu Polskiej Partii Socjalistycznej, przewodniczący Polskiej Ligi Praw Człowieka, członek Szczecińskiego Komitetu Obrony Prawa. W 1983 r. oskarżony o kolportaż ulotek i skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz 3,5 tys. grzywny. Dnia 25 VI 1985 r. skazany za „rozpowszechnianie fałszywych informacji mogących zaszkodzić interesowi państwa” na 2 lata pozbawienia wolności.

[4] Ks. Andrzej Steckiewicz, ur. 15 X 1954 r. w Grodnie. Prowadził Duszpasterstwo Ludzi Pracy miasta Szczecina w kościele pw. św. Stanisława Kostki (1984–1989), brał udział w strajku w porcie szczecińskim w 1988 r. Korespondent Katolickiej Agencji Informacyjnej w Moskwie i Petersburgu.

[5] Marek Adamkiewicz, ur. 21 XI 1957 r. Od 1978 r. członek Studenckiego Komitetu Solidarności we Wrocławiu, następnie Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Niezależnego Związku Studentów oraz Ruchu „Wolność i Pokój” w Szczecinie. Internowany w 1981 r., w 1984 r. skazany przez Sąd Garnizonowy w Szczecinie na 2,5 roku więzienia za odmowę złożenia przysięgi wojskowej.

[6] Piotr Baumgart, ur. 3 VI 1941 r. w Stęszewie, zm. 19 IV 2000 r. Działacz NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych, kolporter nielegalnych wydawnictw w środowiskach rolniczych. Publikował m.in. w „Grocie” i „Robotniku Pomorza Zachodniego”. Internowany od 13 XII 1981 r. do 11 III 1982 r. w Goleniowie oraz Wierzchowie Pomorskim.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 21

1987 kwiecień 24, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania biskupa Jana Gałeckiego z konsulem Stanów Zjednoczonych

Szczecin, dnia 24 IV 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0138/87

Z informacji operacyjnych wynika, iż w dniu 15 IV 1987 [r.] konsul USA z Poznania, M. Brandt, złożyła wizytę sufraganowi bp. Gałeckiemu (15472) w kurii biskupiej (Kfifik) (SZSZ).

Ww. w trakcie rozmowy zwróciła się z prośbą uzyskania dla niej i jeszcze jednego pracownika konsulatu specjalnej przepustki do strefy zerowej na uroczystości na Jasnych Błoniach w Szczecinie, w dniu 11 czerwca br.

Biskup przedstawił program pobytu Ojca Św[iętego] w Szczecinie i uznał, że nie widzi przeszkód, aby przedstawiciele ww. konsulatu uzyskali miejsce w oznaczonym sektorze. W przedmiotowej sprawie poprosił o ponowny kontakt w miesiącu maju dla uzyskania potwierdzenia.

Informacja wiarygodna (C). Poinformowano Wydz[iał] II tut[ejszego] WUSW (Ulfi3)[1]. [...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 187, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

[1] Wydział II WUSW w Szczecinie zajmował się kontrwywiadem, w tym również zadaniami operacyjnymi przeciwko pracownikom placówek dyplomatycznych państw zachodnich.

Nr 22

1987 maj 1, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący parafii pw. św. Ottona w Kamieniu Pomorskim

Szczecin, dnia 1 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0160/87

Z operacyjnego rozpoznania wynika, że administrator parafii pw. św. Ottona (1249B1) w Kamieniu Pomorskim (SZKB), ks. Olgierd Ostrokołowicz (16938)[1], zwrócił się do wiernych z apelem o zgłaszanie się chętnych do wyjazdu na spotkanie z papieżem w Szczecinie (SZSZ). Poinformował, że w tym celu będzie specjalnie zamówiony pociąg. Dotychczas zgłosiło się tylko 15 osób.

Ponadto ww. ksiądz zwrócił się z prośbą do chóru działającego przy miejscowym kościele, aby wzięli udział w uroczystościach powitalnych papieża. Członkowie chóru odmówili wyjazdu do Szczecina, uzasadniając, że są osobami w starszym wieku.

Informacja wiarygodna (C). [...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 209, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[1] Ks. Olgierd Ostrokołowicz, ur. 1924 r., zm. 1996 r. Proboszcz parafii pw. św. Józefa w Ińsku (1961–1962), pw. św. Piotra Apostoła w Międzyzdrojach (1962–1981), następnie administrator parafii pw. św. Ottona w Kamieniu Pomorskim.

Nr 23

1987 maj 4, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie.

Szczecin, dnia 4 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Meldunek operacyjny nr 0164/87

W minionym tygodniu w dekanatach diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi) odbyły się konferencje dekanalne, podczas których m.in. poinformowano, że odnośnie wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie[a] kuria ustaliła:

– Wierni we własnym zakresie dokonają dekoracji budynków mieszkalnych flagami papieskimi, napisami itp. Koszty z tym związane poniosą również wierni.

– W miejscu głównej celebry na Jasnych Błoniach nie będzie sektorów dla pielgrzymów. W związku z tym kuria nie przewiduje wydawania przepustek lub zaproszeń.

– Będą jedynie utworzone dwa sektory: jeden dla dostojników kościelnych, drugi dla kobiet w ciąży.

– Teren Jasnych Błoni udostępniony zostanie od godz. 2.00 w nocy w dniu przyjazdu papieża.

Informacja wiarygodna (C).

Inne:

1. Wśród księży dekanatów szczecińskich wyrażana jest opinia, iż brak prymasa Glempa w składzie delegacji episkopatu, która udała się do RFN, aby uczestniczyć w spotkaniu z papieżem, jest faktycznym wybiegiem umożliwiającym Ojcu Św[iętemu] przeprowadzenie stosownej rozmowy z hierarchią Kościoła niemieckiego odnośnie ewentualnych prób zbojkotowania jego pobytu w Polsce, a szczególnie w Szczecinie i Gdańsku. Ich zdaniem obecny wyjazd ordynariusza diecezji szczecińsko-kamieńskiej do RFN podyktowany jest tym, aby przeprowadzić uzgodnienia z dostojnikami tamtejszego Kościoła odnośnie ich przyjazdu do Szczecina na spotkanie z J[anem] P[awłem] II w dniu 11 czerwca br. Bp Majdański nie chce, aby powtórzyła się sytuacja z uroczystości czterdziestolecia powrotu Kościoła na Ziemie Zachodnie i Północne [b]w 1985 r., kiedy nie przybyli zaproszeni biskupi z RFN i NRD[b].

2. Większość księży szczecińskich w komentarzach na temat wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie podkreśla, iż biskupi szczecińscy specjalnie wybrali Jasne Błonia jako najmniejszy objętościowo plac, tak aby zgromadzeni na nim ludzie mogli sprawiać wrażenie, że jest ich dużo. Twierdzą, że Szczecin będzie najmniej atrakcyjnym miastem, w którym będzie gościł papież. Zwrócili uwagę, że wierni wyrażają niezadowolenie z faktu, iż z własnych środków będą musieli kupować flagi i inne elementy dekoracyjne, w które powinna wyposażyć ich kuria[c].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 218–219, oryginał, mps.

[a] W oryginale: w Szczeinie

[b-b] Dopisano odręcznie.

[c] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 24

1987 maj 8, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 8 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

3. Meldunek operacyjny nr 0171/87

W dniu 5 V 1987 r. w pomieszczeniach kurii biskupiej w Szczecinie (SZSZ) odbyło się spotkanie dziekanów z udziałem biskupa ordynariusza K[azimierza] Majdańskiego (10301), prowadzącego obrady, oraz dwóch biskupów pomocniczych.

Zasadniczym tematem spotkania była kwestia zbliżającej się wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie oraz związane z tym przygotowania zarówno strony kościelnej, jak i państwowej. Biskup ordynariusz podkreślił, iż godne przywitanie Ojca Św[iętego] jest „naszą wspólną sprawą”. Pozytywnie ocenił prace szczecińskiej komisji wspólnej, podkreślając, że w zasadniczych sprawach związanych z wizytą nie ma żadnych rozbieżności i panuje atmosfera pełnego zrozumienia. Zwrócił ponadto uwagę na następujące problemy:

– W sprawie wystroju Szczecina wskazał, że wszelkie napisy i hasła muszą być konsultowane z kurią. Dla przykładu podał, iż nie powinno w naszym mieście być hasła, cyt.: „W polskim Szczecinie witamy polskiego papieża”. Komentując tę wypowiedź dodał, że Szczecin jest przecież polski i sami nie możemy podważać statusu polskości tego miasta. Natomiast Ojciec Św[ięty] nie jest papieżem dla Polski, lecz dla całego świata.

– W sferze uzgodnień dotyczących trasy przejazdu na centralną celebrę na Jasnych Błoniach zaznaczył, iż będzie czynił starania o jej wydłużenie, ponieważ chciałby Ojcu Św[iętemu] pokazać [a]jak największe fragmenty miasta[a].

W zakończeniu spotkania zwrócił się do dziekanów z apelem o dalsze aktywne zaangażowanie w sferze przygotowań do wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie. Prosił o dalszą pomoc w postaci czynów społecznych na rzecz tej wizyty (przygotowanie ołtarza, przyległego do niego placu, porządkowanie terenu WSD itp.).

Informacja wiarygodna (C).

[...].

Inne:

W opinii księży dekanatów Szczecina spotkanie gen. Jaruzelskiego z prymasem Glempem jest optymistycznym akcentem w przededniu wizyty J[ana] P[awła] II w Polsce oraz perspektyw rozwoju stosunków na linii państwo-Kościół. Dążenie władz i Kościoła do pogłębiania i umacniania pojednania narodowego jest wyrazem troski o losy kraju i narodu w obliczu złożonej sytuacji społeczno-gospodarczej w Polsce.

Odwołanie ministra [Adama] Łopatki[1] dla większości księży jest sporym zaskoczeniem, biorąc pod uwagę bliski termin wizyty J[ana] P[awła] II w Polsce. Spekuluje się, że jedną z przyczyn jego rezygnacji był brak właściwego realizowania linii partii w temacie stosunków państwo-Kościół. Nominacja byłego kierownika Wydziału Ideologicznego KC PZPR sugeruje, że władze będą się starały ograniczyć wzrost klerykalizacji życia społecznego po III wizycie Jana Pawła II[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 225–227, oryginał, mps.

[a-a] Podkreślono odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

[1] Adam Łopatka, ur. 10 XI 1928 r. w Szlachcinie, zm. 13 VI 2003 r. Prawnik, członek KC PZPR, w latach siedemdziesiątych przewodniczący Zrzeszenia Prawników Polskich, w latach 1982–1987 szef Urzędu do Spraw Wyznań, w latach 1987–1990 prezes Sądu Najwyższego.

Nr 25

1987 maj 9, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący „Mszy za Ojczyznę” dla rolników

Szczecin, dnia 9 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0174/87

W dniu 8 V 1987 [r.] o godz. 20.00 w kościele pw. NSPJ (5701D1) przy pl. Zwycięstwa w Szczecinie odbyło się comiesięczne nabożeństwo „Za Ojczyznę”, któremu patronowało środowisko rolników. Mszę celebrował i kazanie wygłosił ks. T[adeusz] Talik (39990)[1].

Na wstępie P[iotr] Baumgart (figurant Wydziału VI tutejszego WUSW) powiedział, cyt.: „czcigodny celebransie, prosimy cię o przewodniczenie, a was, bracia i siostry, o wspólną modlitwę w tradycyjnej już krajowej patronowanej przez rolników mszy »Za Ojczyznę«. W swoich modlitwach będziemy pamiętać o szóstej rocznicy uznania przez rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej prawa rolników do zrzeszenia się w Niezależnych Samorządnych Związkach Zawodowych, rejestrując 12 maja 1981 [r.] Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych »Solidarność«[2] w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Tylko ten człowiek wart nazwy człowieka, który ma pewne przekonania i potrafi je bez względu na skutki wyznawać czynem – powiedział marszałek Polski Józef Piłsudski, którego pięćdziesiątą drugą rocznicę śmierci będziemy obchodzić również 12 maja. Modlić się też będziemy za duszę śp. Jerzego Popiełuszki i Piotra Bartoszcze[3], synów chłopskich, i śp. Stanisława Kulkę[4], rolnika ziemi lubuskiej naszej diecezji [...]”.

Ks. Talik wystąpienie rozpoczął od przedstawienia postaci św. Stanisława ze Szczepanowa, który jako jeden z pierwszych zginął za wolność i niepodległość sumienia, gdyż miał odwagę, cyt.: „podłość nazwać podłością, grzech nazwać grzechem i powiedzieć nawet władcy – nie wolno ci, tak nie można”. W dalszej części dowodził, że zawsze w naszej historii, a zwłaszcza najnowszej, chłopi walczyli o swoją niezależność, natomiast władza usiłowała odbierać im ziemię i utrudniać gospodarowanie, cyt.: „nie tak dawno, kiedy po II wojnie światowej uderzał nowy rząd i rozdawał to, co komu innemu zabrał, a więc rozdawał ziemię, by dzielić, lecz potem zgodnie zresztą z zasadami marksizmu – kolektywizacja. To słowo, które zniszczyło polskie rolnictwo – kolektywizacja. I tutaj, zwłaszcza na ziemiach zachodnich, kiedy powstały ogromne gospodarstwa państwowe, rolnictwo indywidualne znalazło się w trudnej sytuacji. Można zaobserwować podstawowe bolączki. Dziesięciokrotny wzrost kosztów produkcji rolnej przy niewielkim stosunkowo wzroście cen na te produkty. Nieproporcjonalne. I dlatego ubożeje rolnik indywidualny na naszych terenach, mimo że kraj nasz podzielony na cztery strefy podatkowe płaci tu najwyższe podatki w stosunku do innych regionów. Ponadto rolnik nasz cierpi na brak sprzętu, który wykupuje od tych, którzy go mają, od wielkich gospodarstw państwowych, wykupuje ten sprzęt podniszczony, remontując go, by na nim pracować. Z pomocą rolnictwu indywidualnemu chciała przyjść fundacja prymasowska, chciała przyjść. Były długie dyskursy, długie przetargi. Biskupi mówili: jest szansa, jest 90% szansy. Załatwimy te pieniądze i mądry sposób rozdzielania, tak aby zasadniczy kapitał [nie] topniał, aby można było korzystać z niego stale, wspierając najbiedniejszych. I upadło, upadła fundacja, ks. kardynał prymas nie chciał już dłużej wystawiać się na pośmiewisko”.

W tym kontekście wskazał, że ludzie pracujący na roli, ci ludzie trudnej pracy, którzy są niezależni materialnie, stają się cyt.: „niewygodną, trudną do rządzenia grupą ludzi, bo są hardzi, bo niezależni, bo samodzielni. I dlatego też to jest grupa ludzi, której nie można strawić w ramach naszego systemu, naszej ideologii. I dlatego to jest grupa ludzi szczególnie ostro i dotkliwie atakowana zarówno podatkami, jak i drobnym faktem, że nie tak dawno ubezpieczono wieś polską, ale i zbiorcza, straszna praca, i gorsze warunki młodości dzieci i młodzieży sprawiają, że młodzież dosyć często... opuszcza polską wieś”.

Następnie NN osoba świecka wzniosła intencje:

– Za Ojca Św[iętego] dobrego pasterza, obrońcę wszystkich ludzi zwłaszcza ciężkiej pracy, aby Bóg błogosławił ich trudowi.

– [...].

– Za wstawiennictwem św. Maksymiliana, patrona męczenników, o życie wieczne w obliczu majestatu bożego i orędownictwa spraw ks. Jerzego Popiełuszkę, Piotra Bartoszcze, Stanisława Kulkę.

– Prosimy Ojca Niebieskiego o wszelkie przemiany naszego życia, o owocne spotkania Ojca Św[iętego] z ziemią ojczystą, a z ziemią Pomorza Zachodniego w szczególności. Niech to wspólne spotkanie z Bogiem spoi umysły, serca i wysiłki dla dobra Polaków i polskiej ziemi.

– [...].

– Za wszystkich zniewolonych, szykanowanych, pozbawionych pracy, cierpiących z powodu przekonań politycznych i religijnych, aby Bóg ich cierpienia wynagrodził.

– Za aresztowanego w dniu wczorajszym Roberta Naklickiego[5] oraz za członków Ruchu „Wolność i Pokój”.

[...].

Frekwencja ok. 1000 osób.

W wystroju stwierdzono:

– przy ołtarzu eksponowano chorągiew TKZZ b. „S[olidarności]” Stoczni Remontowej „Gryfia”, sztandar Duszpasterstwa Ludzi Pracy im. ks. J[erzego] Popiełuszki.

Przy odśpiewaniu pieśni „Boże coś Polskę” i „Ojczyzno ma” ok. 80% zgromadzonych uniosło palce w kształcie litery „V”.

Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Zainspirowano Wydział ds. Wyznań UW (UHfi2) do podjęcia interwencji w kurii biskupiej (Kfifik) (SZSZ).

[...].

3. Meldunek operacyjny 0176/87

Z wiarygodnych źródeł operacyjnych uzyskano informację, iż opiekun działającego przy kościele pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ) Duszpasterstwa Ludzi Pracy ks. Andrzej Steckiewicz (42242) zwrócił się z apelem do uczestników DLP o zachowanie trzeźwości, przestrzeganie katolickich zasad oraz utrzymanie porządku i dyscypliny wewnętrznej w okresie wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie. Słowa te kierował przede wszystkim do osób, które zamierzają podjąć jakiekolwiek zachowania o charakterze politycznym. Zapewnił ponadto, że ośrodek DLP będzie mógł zająć taki sektor, który umożliwi zbliżenie się do Ojca Św[iętego], jednakże pod warunkiem, że tak jak wszyscy mieszkańcy Szczecina zbiorą się około godz. 23.00 na Jasnych Błoniach. Postanowiono, że darem dla Ojca Św[iętego] będzie model statku opiewający na kwotę 150 tysięcy złotych.

Poinformował również, iż dokonał rezerwacji dwóch wagonów PKP na przejazd do Gdańska w dniu 11 czerwca br. na spotkanie z Ojcem Świętym oraz „zamówił” sektor dla szczecińskiego ośrodka w pobliżu ołtarza.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 228–232, oryginał, mps.

[1] Ks. Tadeusz Talik, ur. 17 XI 1953 r.; od 1980 r. absolwent Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (1983–1986), duszpasterz młodzieży i ministrantów w parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Szczecinie, opiekun chóru przy szczecińskim Duszpasterstwie Akademickim. W czasie wizyty papieża Jana Pawła II w mieście organizował prace przy budowie ołtarza oraz współtworzył oprawę liturgiczną mszy św. na Jasnych Błoniach.

[2] Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność” powstał z połączenia trzech rolniczych związków zawodowych: NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność Wiejska”, NSZZ „Solidarność Chłopska” i Chłopskich Związków Zawodowych. Zarejestrowany 12 maja 1981 r. Zdelegalizowany po wprowadzeniu stanu wojennego. Ponowna legalizacja nastąpiła w kwietniu 1989 r. 

[3] Piotr Bartoszcze, ur. 15 IV 1950 r. w Jaroszewiczach. Twórca NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność Chłopska”, internowany w stanie wojennym w Zakładzie Karnym w Mielęcinie. Zamordowany 7 II 1984 r. przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa.

[4] Zastrzelony w 1984 r. na szosie przez milicjanta Jana Żurka.

[5] Robert Naklicki, ur. 7 XII 1966 r.; członek Federacji Młodzieży Walczącej (1986–1988), Ruchu „Wolność i Pokój” (1987–1989) oraz Niezależnego Zrzeszenia Studentów (od 1988 r.). Kolportował i współtworzył nielegalne wydawnictwa, drukował „Lustro”.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 26

1987 maj 12, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkań naczelników miast i gmin z proboszczami parafii w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 12 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny 0179/0113/87

W związku z wizytą papieża w Szczecinie odbyło się dalszych osiem spotkań naczelników miast i gmin województwa z administratorami parafii. Podczas rozmów zwrócono uwagę, aby księża swoją postawą i przykładem w kazaniach przyczyniali się do tworzenia dobrego klimatu społecznego, a także apelowali do wiernych o zachowanie ładu, czystości, przestrzegania zarządzeń porządkowych władz. Księża z pełnym zrozumieniem przyjęli przekazane sugestie. Ze swej strony wykazywali troskę w rozwiązywaniu problemów związanych z wizytą. Dotyczyły one głównie spraw transportu i zaopatrzenia w artykuły na dekorację miast i wsi.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 235–236, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 27

1987 maj 13, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii wiernych Kościoła metodystycznego na temat planowanej wizyty papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 13 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

Inne:

Wśród wiernych Kościoła metodystycznego panuje przekonanie, iż wizyta J[ana] P[awła] II w Szczecinie i jego ewentualna wypowiedź w kwestii polskości tych ziem niewiele zmieni. Według nich realne są te układy polityczne, które gwarantuje siła. Natomiast ciągłe przypominanie o polskości Pomorza może zrodzić podejrzenie, że sami nie jesteśmy pewni jego wiarygodności.

W środowisku tym uważa się, że aktualnie nawiązanie stosunków dyplomatycznych między Polską a Watykanem jest niekorzystne dla strony kościelnej, ponieważ nastąpiłoby ograniczenie dotychczasowych wpływów episkopatu na kształtowanie polityki na linii państwo-Kościół.

Ponadto stwierdzają, że hierarchia kościelna obawia się, iż ewentualny nuncjusz papieski mógłby pokazać niektórych biskupów w innym świetle niż dotychczas, dla nich niekorzystnym, lub wtrącać się w sprawy, gdzie byli jedynymi gospodarzami.

Podkreśla się, że koszty wizyty papieskiej powinna ponieść wyłącznie strona kościelna, a nie całe społeczeństwo, gdyż część jego stanowią wyznawcy innych wyznań oraz ludzie niewierzący, którzy nie są zainteresowani pielgrzymką Ojca Św[iętego][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 237–238, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 28

1987 maj 14, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania biskupa Kazimierza Majdańskiego z I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Szczecinie Stanisławem Miśkiewiczem

Szczecin, dnia 14 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny Nr 0182/0100/87

W dniu 12 V 1987 [r.] w Urzędzie Wojewódzkim (UFfi6) w Szczecinie (SZSZ) odbyło się spotkanie I sekretarza KW PZPR (UAfi5) z ordynariuszem diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi). Zasadniczym tematem rozmowy był przebieg przygotowań do wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie.

Bp Majdański pozytywnie ocenił dotychczasową realizację uzgodnień wspólnych, prosząc jednak o rozważenie możliwości zmiany ustalonej trasy przejazdu Ojca Św[iętego] w taki sposób, by ukazać mu większy przekrój miasta. W trakcie rozmowy ordynariusz przedstawił nurtujące go problemy, m.in.: pierwszą komunię dla dzieci z domu dziecka, domu katechetycznego w Szczecinie, odbywanie praktyk religijnych w więzieniach, niedowartościowania ludzi dobrej pracy, np. dr. Ustasiaka[1], negatywnych zjawisk w środowisku służby zdrowia obrazujących się migracją i emigracją. I sekretarz w kontekście przedstawionych problemów udzielił stosownych wyjaśnień. Przy okazji spotkania tow[arzysz] Miśkiewicz poinformował o sytuacji społeczno-gospodarczej naszego województwa. Omawiając przygotowania do pielgrzymki Ojca Św[iętego] w Szczecinie, biskup Majdański podkreślił znaczenie polityczne faktu, iż miejsce głównej celebry znajduje się w lewobrzeżnej części miasta.

Na zakończenie uzgodniono potrzebę kontynuowania rozmów, ustalając wstępnie kolejne spotkanie jeszcze w bieżącym miesiącu. Spotkanie przebiegało w miłej atmosferze i trwało 1 godzinę 40 minut.

Informacja wiarygodna (C)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 239–241, oryginał, mps.

[1] Mieczysław Ustasiak, ur. 1 I 1936 r. w Krotoszynie; doktor Politechniki Szczecińskiej, działacz Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz Szczecińskiego Klubu Katolików. Od 1980 r. w „Solidarności”, przewodniczący Komitetu Zakładowego Politechniki Poznańskiej oraz Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Pomorza Zachodniego na terenie Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego. Aresztowany i skazany na cztery lata więzienia przez Sąd Wojskowy w Bydgoszczy, zwolniony czasowo w grudniu 1982 r. Przewodniczący Obywatelskiego Komitetu Porozumiewawczego powołanego przez MKO NSZZ „Solidarność” i Szczeciński Klub Katolików w 1989 r.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 29

1987 maj 15, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 15 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0183/87

Uzyskano potwierdzoną informację, że w dniu 29 V 1987 r. w godzinach wieczornych do Szczecina przybędzie ks. prałat [Piero] Marini[1] – ceremoniarz papieski, w celu dokonania wizji lokalnej związanej z pielgrzymką Ojca Św[iętego]. Według ustaleń wizję przeprowadzi w dniu 30 V 1987 r. w godz. 9.00–12.00 i obejmie część liturgiczną oraz ceremonię początkowych uroczystości na terenie Szczecina. W godzinach popołudniowych ks. prałat Marini wyjedzie ze Szczecina do Gdańska.

Informacja potwierdzona (A).

3. Meldunek operacyjny nr 0184/87

W dniu 14 V 1987 [r.] w kurii szczecińskiej (Kfifik) (SZSK) ordynariusz bp Kazimierz Majdański (10301) odbył naradę z księżmi wchodzącymi w skład „Zespołu do przygotowania wizyty papieża w Szczecinie”. Omówiono następujące sprawy:

– Straż kościelna zabezpieczająca pobyt papieża. Poinformowano, że przygotowano już odpowiednią ilość oznakowań dla członków straży (ok. 7 tysięcy sztuk), furażerek i opasek.

Pod koniec maja planuje się zorganizowanie spotkania instruktażowego z członkami straży. Listy osób do straży mają być dostarczone do kurii przez proboszczów w najbliższych dniach.

– Wystrój ulic. Zalecono, że proboszczowie zakupią odpowiednią ilość płótna w kolorze żółtym, niebieskim i białym, z których parafianie społecznie uszyją flagi i szarfy, które z kolei będą odsprzedawane pielgrzymom. Komunikat w tej sprawie będzie ogłoszony z ambon w najbliższą niedzielę.

– Budowa ołtarza na centralną koncelebrę na Jasnych Błoniach. Przyjęto koncepcję, że główna metalowa konstrukcja zbudowana będzie z wypożyczonych od poznańskiego „Instalu” prowadzącego budowę Trasy Zamkowej elementów. Budowa ołtarza zostanie zlecona specjalistycznemu przedsiębiorstwu państwowemu.

Bp K[azimierz] Majdański zwrócił uwagę na wysokie koszty nabożeństwa centralnego oszacowane wstępnie na ok. 20 milionów złotych.

– Delegacje składające dary. Bp Majdański wyraził pogląd, iż przewiduje ograniczenie tych delegacji do dziesięciu, m.in. ze środowiska naukowego, rodzin, ludzi morza, młodzieży oraz diecezji gorzowskiej i koszalińskiej. Zastrzegł, iż osobiście będzie selekcjonował składy osobowe delegacji.

– Przepustki na uroczystość centralną. Ordynariusz wystąpił z koncepcji, aby przepustki na plac wręczać bezpośrednio przy Jasnych Błoniach gromadzącym się wiernym. Uważa bowiem, iż wcześniejsze rozprowadzenie przepustek spowoduje ich fałszowanie. Propozycja ta spotkała się z dezaprobatą księży. Natomiast bp Majdański pozytywnie ocenił współpracę z organami MO, w szczególności z przedstawicielami BOR.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

Informacja wiarygodna.

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne (BA) i administr[acyjne] (BB), (BC)[a].

Wyk. w 3 egz[emplarzach]

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 242–243, oryginał, mps.

[1] Abp Piero Marini, ur. 13 I 1942 r.; święcenia kapłańskie przyjął 27 VI 1965 r., pracował jako liturgista w Kurii Rzymskiej, od 1970 r. prywatny sekretarz prefekta Świętej Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, organizował Urząd Ceremonii Papieskich, od 1987 r. kierował nim jako mistrz ceremonii liturgicznych.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 30

1987 maj 18, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania biskupa Jana Gałeckiego z przedstawicielami Ambasady Brytyjskiej w PRL

Szczecin, 18 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

3. Meldunek operacyjny 0191/87

Z operacyjnych informacji wynika, że w dniu 7 V 1987 [r.] sufragan bp Jan Gałecki (15472) przyjął w kurii szczecińskiej (Kfifik) (SZSK) przedstawicieli Ambasady Brytyjskiej w PRL w osobach Leslie Jones (kobieta) – II sekretarz ds. kulturalno-prasowych, Rychard Bridge – III sekretarz ds. politycznych. Podczas rozmowy dyplomaci podnieśli następujące sprawy:

– Pytali o ocenę stosunków państwo-Kościół. Biskup, unikając odpowiedzi, stwierdził, że polityka go nie interesuje i się od niej odcina. Poinformował natomiast o historii Pomorza Zachodniego i uroczystościach czterdziestolecia powrotu tych ziem do macierzy. Podkreślił, że wizyta papieża w Szczecinie będzie miała również wymowę patriotyczną.

W odpowiedzi na pytanie o ocenę współpracy z władzami państwowymi dot[yczącej] wizyty bp Gałecki wyraził zadowolenie, podkreślając życzliwość i wyrozumiałość władz. Zapoznając z programem pobytu papieża w Szczecinie, wspomniał, że pierwotnie planowano centralne spotkanie na Wałach Chrobrego, ale Watykan nie wyraził zgody.

– Jak przedstawia się sprawa negatywnych artykułów w lokalnej prasie na temat papieża. Biskup stwierdził, że nie czyta „Trybuny Ludu”, a jeżeli dowie się od księży, że takie artykuły publikują gazety lokalne, to próbuje interweniować. Dodał, że gen. Jaruzelski pozytywnie wyraża się o papieżu i o jego wizycie.

– Budownictwo sakralne i kościelne. Odpowiadając na pytanie dot[yczące] decyzji budowlanych, biskup stwierdził, że nie we wszystkich przypadkach są one pozytywne, ale obecnie bardzo dużo się buduje, ponieważ w poprzednim okresie był zastój budowlany na Ziemiach Zachodnich.

– Przebieg uroczystości państwowych i kościelnych w dniach 1–3 maja br. Biskup powiedział, że panował w Szczecinie spokój i nabożeństwa przebiegały w pełnym spokoju.

– Wpływ wprowadzenia religioznawstwa w szkołach na młodzież. Biskup uznał, iż nie miało to wpływu na zmniejszenie religijności.

– Kultura kościelna w diecezji. Biskup poinformował o organizowaniu Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej, o działających zespołach młodzieżowych przy kościołach, a także o muzeum sakralnym w katedrze w Kamieniu Pomorskim i przy katedrze szczecińskiej.

– Nawiązanie stosunków dyplomatycznych Polska – Watykan. Biskup stwierdził, że jest to sprawa delikatna, wymaga czasu i rozwagi. Zajmuje się tym zagadnieniem specjalna komisja.

– Reakcja społeczeństwa na podwyżki cen. Biskup uznał, że ludzie zachowali się rozważnie, aczkolwiek podwyżki przyjęto bez entuzjazmu.

Na zakończenie uzgodniono że Richard Bridge będzie uczestniczył w uroczystościach z udziałem papieża w czasie jego pobytu w Szczecinie.

Informacja wiarygodna (C).

Poinformowano Wydz[iał] II tut[ejszego] WUSW (BG)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 248–250, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 31

1987 maj 20, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 20 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0193/0179/87

W związku z wizytą papieża w Szczecinie naczelnik gminy (UFfiB) Pyrzyce (SZPI) w towarzystwie I sekretarza KMG PZPR spotkał się z administratorami tamtejszych parafii. Podczas rozmowy zwrócono uwagę na kształtowanie właściwego klimatu społecznego, utrzymanie ładu i porządku oraz przeciwdziałanie negatywnym inicjatywom. Zaapelowano, by administratorzy nie organizowali pieszych pielgrzymek na spotkanie z J[anem] P[awłem] II.

Księża zadeklarowali, że przedstawione problemy będą poruszać w swych wystąpieniach i apelować do wiernych o przestrzeganie prawa i zarządzeń porządkowych władz oraz o ograniczenie plagi pijaństwa i alkoholizmu.

Poruszone zostały także sprawy budownictwa sakralnego. Ks. Jan Rusel (34297)[1] mówił o planach odbudowy kościoła na Starym Mieście w Pyrzycach, a ks. Trościanko (18517)[2] o budowie kaplicy w Giżynie. Odnośnie wspomnianej kaplicy naczelnik poinformował, że w tej sprawie należy skontaktować się z Wydziałem ds. Wyznań UW (UHfi2) (SZSZ) w Szczecinie.

Na koniec rozmowy księża zgłosili wniosek, by tego typu rozmowy odbywały się częściej, gdyż są one bardzo przydatne, na co władze miejsko-gminne wyraziły zgodę.

Na spotkanie nie przybył ks. J[ózef] Kamiński (25973)[3], administrator parafii pw. św. Ottona (5590) w Pyrzycach, mimo telefonicznego z nim uzgodnienia oraz wysłania mu zaproszenia. Nie poinformował także o przyczynach swej nieobecności.

Informacja potwierdzona (A).

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

[...].

3. Meldunek operacyjny 0195/87

W dniu 20 V 1987 [r.] ok. godz. 7.20 ksiądz z parafii pw. św. Jakuba (6939) w Szczecinie (SZSZ) zgłosił do Komisariatu I w Szczecinie fakt dokonania włamania do bazyliki katedralnej (6939A1). Na miejsce zdarzenia wysłana została ekipa dochodzeniowo-śledcza, w skład której wchodzą funkcjonariusze Wydziałów: Kryminalistyki, Kryminalnego, Dochodzeniowo-Śledczego, IV i RUSW Szczecin. [a]Obecny był także prokurator rejonowy[a].

W toku dotychczasowych czynności stwierdzono, że z ołtarza głównego NN sprawca (-cy) skradli relikwiarz św. Ottona z Bambergu, który przekazała do tut[ejszej] katedry diecezja bamberska. Relikwiarz w postaci sześcianu o boku ok. 13–15 cm wykonany był ze srebra, a następnie pozłacany. Dwie ścianki wykonane ze szkła kryształowego, w środku umieszczona urna w formie kuli zawierająca relikwie – prochy św. Ottona. Relikwiarz na zewnątrz przyozdobiony był perłami. Nieznana jest ich ilość jak też czy były naturalne, czy sztuczne. Administracja parafii nie posiada danych dotyczących rozmiarów relikwiarza, próby srebra i wartości pereł. Ponadto stwierdzono, że otwarte były puszki na ofiary w ilości 6 sztuk. Opróżnione one były przez księży w dniu 17 maja br. W kiosku usytuowanym wewnątrz katedry, prowadzącym sprzedaż literatury religijnej i dewocjonaliów, ujawniono ślady kradzieży pozostawionych tam drobnych pieniędzy, których mogło być ok. 500 zł. Wstępne oględziny wskazują, iż sprawcy w dniu wczorajszym, tj. 19 maja br. w momencie zamykania kościoła pozostali wewnątrz, ponieważ brak jest jakichkolwiek śladów wyłamywania zamków w drzwiach obiektu. Sprawcy prawdopodobnie wykorzystali znajdujące się w zakrystii klucze, którymi otworzyli drzwi wejściowe i opuścili kościół. We wstępnych działaniach podjęto próbę wykorzystania psów milicyjnych, jednak bez rezultatu.

Do chwili obecnej brak jest jakichkolwiek komentarzy w środowisku księży na ten temat.

Sytuacja jest kontrolowana operacyjnie.

Prowadzone są aktywne działania w kierunku ustalenia sprawców czynu.

[...][b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 252–254, oryginał, mps.

[1] Ks. Jan Rusel, ur. 3 VIII 1943 r.; święcenia kapłańskie przyjął 18 VI 1972 r. w Stargardzie Szczecińskim, wikariusz parafii m.in. w Lipianach, Gryfinie, Szczecinie, Golczewie, proboszcz w Zajezierzu. W czasie wizyty papieskiej w Szczecinie był proboszczem parafii pw. Matki Boskiej Bolesnej w Obrominie z siedzibą w Pyrzycach (1986–1989).

[2] Ks. Jerzy Trościanko, w latach 1981–1989 administrator parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Ryszewku.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[3] Ks. Józef Kamiński, ur. 31 VIII 1931 r., wyświęcony 6 IV 1957 r. w katedrze poznańskiej, wikariusz parafii w Stargardzie Szczecińskim i Gryficach, następnie proboszcz w Płotach, Goleniowie, Pyrzycach (1978–1987) i Szczecinie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 32

1987 maj 21, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, 21 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0197/0195/87

W dniu 20 V 1987 [r.] na godz. 9.00 wyznaczono konferencję diecezjalną w bazylice katedralnej (6939A1) w Szczecinie (SZSZ). Z uwagi na fakt dokonania włamania do katedry spotkanie księży odbyło się w kościele pw. św. J[ana] Ewangelisty (6997D1) w Szczecinie (SZSZ) administrowanym przez ks[ięży] pallotynów (69fifi). W konferencji uczestniczyli trzej biskupi szczecińscy.

Spotkanie miało charakter konferencji modlitewnej. Na wstępie ordynariusz bp K[azimierz] Majdański (19301) udzielił krótkiej informacji dlaczego spotkanie zorganizowano u sąsiadów. Poinformował, że splądrowano zakrystię, skradziono relikwiarz św. Ottona. Wyraził przy tym smutnym wydarzeniu radość z faktu, że nie naruszono tabernakulum. Zadał przy tym pytanie: dlaczego dokonano tego właśnie przed tym naszym spotkaniem, przed wizytą Ojca Św[iętego]? Odpowiadając jednocześnie oznajmił, że nie dokonał tego anioł, a ktoś kto sieje niepokój Kościołowi i państwu. W dalszej części odbyła się msza, którą celebrował ks. K[azimierz] Mańkowski (33174)[1].

Po nabożeństwie omawiano sprawy organizacyjne związane z wizytą papieża w Szczecinie. Podkreślono, że Szczecin będzie dobrze przygotowany. Widoczny jest postęp prac w miejscu centralnej celebry. Stwierdzono, że dobrze układają się kontakty z władzami oraz z przedsiębiorstwami zlokalizowanymi w Szczecinie, które służą pomocą w wypożyczaniu bądź zakupie materiałów na budowę ołtarza.

W kwestii pokrycia części kosztów finansowych związanych z wizytą Ojca Św[iętego] uzgodniono, że 31 maja br. we wszystkich kościołach będzie przeprowadzona zbiórka pieniężna oraz rozprowadzane są już plakietki, w cenie 20–50 zł, nawiązujące do Kongresu Eucharystycznego.

Wśród księży uczestniczących w konferencji odnotowano następujące komentarze dot[yczące] faktu włamania do katedry:

– uważają, że już z wypowiedzi ordynariusza wynika, iż włamanie nie jest profanacją miejsca świętego, świadczy o tym choćby fakt, że nienaruszone zostało tabernakulum;

– włamania mogli dokonać sataniści, gdyż grupy tej młodzieży ostatnio często odwiedzały plebanie, kościoły, dewastując sprzęt w salkach katechetycznych;

– niektórzy stwierdzają, że włamania dokonały „wyrostki”, ponieważ na miejscu zdarzenia było dużo niedopałków, porozbijane puszki na ofiary;

– wyrażają opinię, że włamanie nie sprzyja aktualnej sytuacji. Może to źle odczytać episkopat, szczególnie teraz, kiedy bp Majdański czynił starania, aby przedstawiciele tego episkopatu gościli w Szczecinie w dniu 11 czerwca br.;

– według księży katedra jest nauczką dla wszystkich administratorów parafii, aby kościoły sprawdzać przed zamknięciem, angażować stróżów, klucze powinny znajdować się w plebanii.

Poinformowano wojewódzkie władze administracyjne i polityczne (BA), (BB), (BC).

[...].

4. Meldunek operacyjny nr 0200/87

W dniu 20 V 1987 [r.] o godz. 19.00 w pomieszczeniach parafialnych kościoła pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ) odbyło się cotygodniowe spotkanie duszpasterstwa robotniczego. Ks. Andrzej Steckiewicz (42242) zapowiedział projekcję filmu wideo K[rzysztofa] Zanussiego pt. „Z dalekiego kraju”. Przed rozpoczęciem projekcji filmu ww. przekazał m.in. informacje dotyczące spraw:

– Włamania do katedry. Stwierdził, że sprawcom nie chodziło prawdopodobnie o pieniądze, lecz ich zamiarem było zbeszczeszczenie świętego miejsca. Zaznaczył, że w tym wszystkim jest szczęście, iż nie naruszono tabernakulum. Poinformował, że skradziono relikwiarz św. Ottona z Bambergu. Wyraził żal, że stało się to w tak krótkim okresie przed wizytą Ojca Św[iętego] w Szczecinie.

– Daru ośrodka DR dla papieża – zakupiono model statku – masowca o wart[ości] 25 tysięcy złotych.

Następnie przystąpiono do projekcji zapowiedzianego filmu.

W trakcie spotkania kolportowano broszury pt.:

– „Program ruchu chłopskiego w Polsce” – Rzeszów 1987,

– „Wielkopolski Informator Ekologiczny” nr 1 – Poznań marzec 1987,

– Agencja Solidarności Rolników. Informator nr 3/87 – marzec–kwiecień 1987,

– miesięcznik społeczny pt. „Obraz” nr 3 i 4 marzec–kwiecień 1987, sygnowany przez „Niezależny Zespół Solidarnościowy Szczecin”,

– bloczek znaczków poczty „S[olidarność]” (6 znaczków) o symbolice Armii Krajowej,

– bloczek znaczków poczty „S[olidarności]” (2 znaczki) z serii „600-lecie chrztu Litwy” w dwóch kolorach,

– „Ogniwo” – nr 5/87 – Pismo NSZZ „Solidarność” Budowlanych Region Pomorza Zachodniego, w którym zawarty jest następujący apel, cyt.: „Apel Rady Koordynacyjnej NSZZ »Solidarność« Regionu Pomorza Zachodniego w sprawie powitania Ojca Św[iętego] Jana Pawła II w Szczecinie. Do wszystkich członków i sympatyków NSZZ »Solidarność«! 11 VI 1987 r. gościć będzie w Szczecinie nasz Wielki Rodak Ojciec Święty Jan Paweł II. W sytuacji wszechogarniającego Polskę głębokiego kryzysu, szerokie rzesze społeczeństwa wiążą z obecnością Ojca Świętego nadzieje na lepsze. Wizyta Jana Pawła II w Polsce stwarza szansę dla nawiązania dialogu pomiędzy społeczeństwem a władzą. Podstawowym warunkiem nawiązania tego dialogu jest rzeczywista demokratyzacja życia społecznego i gospodarczego, wyrażająca się przede wszystkim w możliwości realizacji zasady pluralizmu, a przez to możliwości legalnego działania NSZZ »Solidarność«. Rada Koordynacyjna apeluje, by w czasie pobytu Ojca Świętego w Szczecinie »Solidarność« była powszechnie widoczna i słyszalna. Pokażmy, że pozostaliśmy wierni »Solidarności«”.

Informacja potwierdzona (A).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze admin[istracyjno]-polit[yczne] (BA), (BB), (BC) oraz zainspirowano Wydz[iał] ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) do podjęcia interwencji w kurii biskupiej (KFifiK).

5. Meldunek operacyjny 0201/87

W dniu 20 V 1987 [r.] o godz. 18.00 w parafii pw. św. Piotra i Pawła (8072B1) w Grzędzicach sufragan bp St[anisław] Stefanek (16875)[2] celebrował nabożeństwo i udzielił sakramentu bierzmowania. W wystąpieniu w ujęciu historycznym przedstawił dzieje chrześcijan. Nawiązując do obecnej sytuacji Kościoła i przyjazdu papieża do Szczecina, powiedział cyt.: „patrzą nieraz na nas jak na organizację, są nawet tacy ludzie, którzy uważają, że Kościół teraz przejmie część gospodarki narodowej. Były takie rozmowy, słyszałem, jakiemuś inżynierowi radzono: idź pan do kurii biskupiej, oni tam teraz dosyć dobrze gospodarzą, mają trochę grosza, to więcej pan zarobi niż tutaj u nas, w przedsiębiorstwie. Bo przedsiębiorstwo małe, niegospodarne. Kościół nigdy nie będzie przedsiębiorstwem, nigdy nie będzie się zajmował działalnością gospodarczą, chociaż i pieniądze są potrzebne i budowa jest potrzebna i prawo, i przepisy, i sądy nawet. Teraz to nawet i straż porządkową organizujemy na przyjazd Ojca Św[iętego]. Także będą to tacy kościelni, nie wiem jak to nazwać, no my mówimy straż porządkowa, jakieś tam będą mieli inne oznaczenia. Kościół wojska nie będzie zakładał ani milicji obywatelskiej. Po prostu chodzi o opiekę nad ładem w czasie, kiedy będzie dużo wiernych, pielgrzymów na jednym placu zgromadzonych”.

Frekwencja ok. 200 osób.

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze admin[istracyjno]-polit[yczne] (BA), (BB), (BC)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 255–259, oryginał, mps.

[1] Ks. Kazimierz Mańkowski, ur. 5 III 1946 r.; święcenia kapłańskie przyjął w 1972 r. w Stargardzie Szczecińskim, wikariusz parafii w Chojnie (1972–1975) i Matki Boskiej Ostrobramskiej w Szczecinie (1975–1976), w latach 1987–1993 rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Szczecinie.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[2] Bp Stanisław Stefanek, ur. 7 V 1936 r.; święcenia kapłańskie przyjął w 1959 r., konsekro-wany na biskupa 24 VIII 1980 r. Absolwent Wyższego Seminarium Duchownego Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej w Poznaniu oraz Wydziału Teologicznego KUL, w latach 1983–1985 rektor i wykładowca w Wyższym Seminarium Duchownym w Szczecinie, od 1980 r. adiunkt, starszy wykładowca i wicedyrektor Instytutu Studiów nad Rodziną.

Nr 33

1987 maj 27, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii księży na temat transmisji mszy świętej podczas planowanej wizyty papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 27 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

Inne:

W środowisku księży zaangażowanych w zespole ds. wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie wyrażane są opinie, iż z punktu widzenia Kościoła zbyt duża ilość bezpośrednich transmisji z poszczególnych miejsc pobytu papieża nie jest korzystna. Podkreśla się przede wszystkim konkurencyjność takiej transmisji dla zapewnienia odpowiednio dużej frekwencji wiernych. Pojedyncze głosy wskazują, iż Polacy z natury są narodem wygodnym i zapewne woleliby skorzystać z bezpośredniej transmisji aniżeli narażać się na niewygody związane z uczestnictwem w uroczystościach.

Wyrażany jest ponadto pogląd, że Kościół w zaistniałej sytuacji, tj. zapowiedzi maksymalnej ilości bezpośredniego przekazu, znalazł się w niekorzystnej sytuacji. Nie może bowiem oficjalnie zrezygnować z propozycji władz, ponieważ do tej pory zarzucał, iż nasze środki masowego przekazu bagatelizują wydarzenia religijne. Niektórzy z księży spodziewają się, że rozmowy na te tematy mogą wnieść nowe elementy.

W zaistniałej sytuacji skorzystać mogą wyłącznie osoby, które z obiektywnych przyczyn nie będą mogły uczestniczyć w uroczystościach[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 272, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 34

1987 maj 27, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych na temat nastrojów wśród pracowników stoczni w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 27 V 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2241

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 27 V 1987 r. do godz. 12.00

Z kilku źródłowych informacji operacyjnych, uzyskanych ze środowiska pracowników produkcyjnych Stoczni im. A. Warskiego, wynika, iż w ostatnim okresie znacznie wzrosło zainteresowanie przyjazdem papieża do Szczecina. Pracownicy chętnie wyrażają zgodę na udział w pracach przy wykonywaniu zleceń związanych z przyjazdem papieża, jak np. barierki, krzyż i konstrukcje pod kamery telewizyjne. Do prac tych jest więcej chętnych niż wymagają potrzeby. Natomiast nie stwierdzono żadnych wrogich zamiarów zakłóceń spokoju uroczystości, ani też wywieszania na terenie stoczni jakichkolwiek dekoracji o charakterze religijnym. Z wielu rozmów wynika, iż znaczna część ludzi nie ma zamiaru przybycia na Jasne Błonie, gdyż uważają, że z powodu braku otrzymania kart wstępu z parafii i małej możliwości ujrzenia sylwetki papieża na Jasnych Błoniach, gdzie będzie panował tłok i chaos, lepiej będzie obejrzeć przebieg uroczystości w telewizji. Ogólnie uważa się, iż przyjazd papieża do Szczecina jest wyrazem udokumentowania przynależności ziem zachodnich do Polski.

Z jednoźródłowej wiarygodnej informacji operacyjnej wynika, iż kierownictwo szczecińskiego podziemia „S[olidarności]” planuje w związku z przyjazdem papieża następujące zamiary i inicjatywy: model statku „Admirał Arciszewski” wraz z obudową zostanie zawieziony z pielgrzymką do Gdańska i wręczony papieżowi na spotkaniu z duszpasterstwem robotniczym całego kraju.

– Sporządzono trzy oświadczenia, z których jedno w postaci ulotki zostanie rozrzucone w czasie powitania papieża, drugie (podpisane przez grupę roboczą) skierowane jest do komisji krajowej, dotyczące reaktywowania związków zawodowych, trzecie oświadczenie ma być wysłane do Wałęsy i dotyczy uporządkowania spraw w regionie skoordynowania działalności „S[olidarności]”.

– W czasie głównych uroczystości grupa siedmiu osób, m.in. Marian Jurczyk[1], Stanisław Wądołowski[2], Grzegorz Durski[3], Tadeusz Olczak[4], Janina Trojanowska oraz nieustaleni pracownicy Zakładów Chemicznych „Police” i ZWCh „Chemitex-Wiskord” jako delegacja „S[olidarności]” wręczą papieżowi dar w postaci miniaturki „Tablicy pamięci ofiar grudnia”.

Ponadto działacze „S[olidarności]” wyrażają dezaprobatę dla decyzji władz i Kościoła zabraniających wnoszenia na teren miejsc spotkań z papieżem jakichkolwiek dekoracji. Jednakże nie rezygnują z planów prezentowania dekoracji w postaci sztandarów i transparentów z symboliką, które mają zamiar wnieść pod odzieżą. [...][a].

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Naczelnik Wydziału I Departamentu V MSW Warszawa

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 186–188, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis. Sławomir Sokołowski, ur. 3 X 1939 r.; pracownik Służby Bezpieczeństwa w latach 1963–1991: w latach 1979–1982 zastępca naczelnika Wydziału III-A KW MO w Szczecinie, w latach 1982–1983 naczelnik Wydziału III-A KW MO w Szczecinie, w latach 1983–1989 naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie, w latach 1989–1990 naczelnik Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Szczecinie (AIPN Sz, 0019/6349, Akta osobowe Sławomira Sokołowskiego).

[1] Marian Jurczyk, ur. 16 X 1935 r. w Karczewicach. Szczeciński działacz związkowy, pracownik Stoczni im. A. Warskiego, w 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, następnie przewodniczący Zarządu Regionu Pomorza Zachodniego NSZZ „Solidarność”, internowany w stanie wojennym, w latach 1982–1983 więziony. W latach 1987–1989 członek Grupy Robotniczej Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”.

[2] Stanisław Wądołowski, ur. 4 I 1938 r.; od 1966 r. pracownik Stoczni im. A. Warskiego w Szczecinie, uczestnik wydarzeń grudniowych w roku 1970, członek prezydium Komitetu Strajkowego w sierpniu 1980 r., wiceprzewodniczący Regionu i Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, internowany od 13 XII 1981 r. do 30 IX 1982 r., po zwolnieniu nadal działał w nielegalnych strukturach „Solidarności”.

[3] Grzegorz Durski, ur. 1945 r.; w latach 1989–1999 przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność”.

[4] Tadeusz Olczak, ur. 26 X 1946 r. w Osuchowie; pracownik Zarządu Portu Szczecin, rozprowadzał ulotki „Solidarności”, redagował i wydawał „CDN” – gazetkę informacyjną portowców, w czasie wizyty papieża w Szczecinie pełnił funkcję w Straży Kościelnej na lotnisku w Dąbiu.

Nr 35

1987 maj 28, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 28 V 1982 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0216/87

W dniu 26 V 1987 [r.] o godz. 19.30 w bazylice katedralnej (6939A1) w Szczecinie (SZSZ) ks. W[aldemar] Michałowski (30364)[1], administrator parafii pw. św. Jakuba (6939) spotkał się z grupą ok. 200 mężczyzn wyznaczonych do pełnienia służby porządkowej w czasie pobytu Jana Pawła II w Szczecinie.

Na wstępie zapowiedział, że jeżeli ktoś z zebranych ma uprzedzenia do organów MO, to powinien zrezygnować ze straży, gdyż nie ma sensu jego uczestnictwo.

Przedstawiając wytyczne, wskazał, że:

– musi panować atmosfera współpracy i współdziałania z organami zapewniającymi spokój, ład i porządek w mieście;

– ci, którzy zostaną wybrani do straży porządkowej nie mogą również akcentować swojej przynależności do b[yłego] związku NSZZ „Solidarność”, żadnego wystroju, plakietek, transparentów itp.;

– każdemu zostanie wyznaczony odcinek trasy i w miejscu tym musi być do końca, na ten czas też powinien zabrać z sobą pożywienie.

W zakończeniu stwierdził, iż informuje powyższym już teraz, aby kiedy przyjdzie realizować zadania, nie było niedomówień, sytuacji konfliktowych itp., gdyż jest to służba odpowiedzialna i musi być wzorowo wykonana.

Poinformował, że w dniu 31 maja br. odbędzie się w bazylice katedralnej spotkanie z grupowymi całej diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi), którym zostaną przekazane szczegółowe zadania i omówione sprawy organizacyjne, tj. podział na grupy, wyznaczenie rejonów i współpraca z organami MO.

Informacja wiarygodna (C).

[...].

6. Meldunek operacyjny nr 0220/207/87

W dniu 27 V 1987 [r.] dyrektor Wydz[iału] ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) wystosował do kurii biskupiej (Kfifik) (SZSZ) pisemną interwencję dot[yczącą] wystąpienia w dniu 24 V 1987 [r.] ks. F[ranciszka] Przebindy[2], administratora parafii pw. NSPJ (5569D1) w Widuchowej (SZWD).

W piśmie poinformowano, że ks. Przebinda w kazaniu, mówiąc na temat wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie, zakomunikował wiernym, że w jego parafii znalazła się czarna owca. Jeden bowiem z członków PZPR mówił na zebraniu partyjnym, żeby osoby należące do partii nie uczestniczyły w powitaniu papieża, a osoba głosząca takie słowa to zdaniem ww. księdza „kretyn i tyran, który chce wszystko zniszczyć”.

Podkreślono, że wspomniany ksiądz rozszerzył swoje poglądy również na państwo, dowodząc, że władze państwowe nie dorobiły się na zniesieniu Święta Wniebowstąpienia Pańskiego „co widać po minionym czterdziestoleciu”.

Informacja potwierdzona (A)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 273–276, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[1] Ks. Waldemar Michałowski, w latach 1985–1988 administrator parafii pw. św. Jakuba w Szczecinie. Podczas wizyty papieża w Szczecinie był odpowiedzialny za bezpieczeństwo z ramienia kurii biskupiej.

[2] Ks. Franciszek Przebinda, ur. 29 IV 1931 r. w Wołowicach; w latach 1975–1984 proboszcz parafii pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Wysokim Kościele, następnie administrator parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Widuchowej.

Nr 36

1987 maj 29, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, 29 V 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0221/87

Z uzyskanych informacji operacyjnych wynika, iż z polecenia biskupa ordynariusza każdy z księży wyznaczonych do komunikowania podczas centralnej celebry papieskiej na Jasnych Błoniach ma zakupić z kurii komżę ze stułą za kwotę ok. 5000 zł. Wśród wytypowanych ok. 450 księży panuje powszechne niezadowolenie z powyższej inicjatywy.

Duchowni podkreślają, iż w tym przedsięwzięciu chodzi głównie o wyegzekwowanie od nich pieniędzy, bowiem komże nie przedstawiają takiej wartości. Są uszyte z płótna, bez żadnych ozdób i kwota 5 tysięcy złotych znacznie przewyższa ich faktyczną wartość. Przy tym księża eksponują, iż każdy z nich posiada wystarczającą ilość szat liturgicznych.

2. Meldunek operacyjny nr 0222/87

W dniu 28 V 1987 [r.] o godz. 18.00 w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (5593E2) w Kołbaczu bp pomocniczy J[an] Gałecki (15472) udzielił sakramentu bierzmowania. W wystąpieniu, nawiązując do słów J[ana] P[awła] II: „w młodzieży moja nadzieja”, stwierdził, że przyszłość Polski zależy od postawy, jaką przyjmie bierzmowana młodzież. Obecnie przyjmujący ten sakrament może nie zdają sobie z tego sprawy, ale za lat czternaście, gdy będą już w pełni dorosłymi, mogą zajmować kierownicze stanowiska i kierować naszym krajem. Dalej dowodził, że aktualnie w naszym kraju panuje dziwna sytuacja, przewraca się krzyże na cmentarzach, wyzywa i opluwa zakonnice. Zaapelował do kobiet, aby nie poddawały się zabiegom przerywania ciąży.

Przytaczając przykłady szerzącego się w naszym kraju alkoholizmu, powiedział, cyt.: „wracam czasem późno z wizytacji, z bierzmowania. W kolejkach stoją po alkohol. Zostawiają tam, jak napisano w »Kurierze«, miesięcznie ok. 22 mln zł. Komu to służy? Nie wiem, czy pan rzecznik wie o tym, że tak się topi pieniądze. Może byłoby lepiej częściej o tym mówić niż wyliczać ile będzie nas kosztować wizyta Ojca Św[iętego]”.

W kontekście wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie stwierdził, cyt.: „podano program w »Kurierze«, ale jest on trochę niewłaściwy moim zdaniem, chociaż powołano się na mnie. Mianowicie sektor dla gości jest to prawda i nieprawda, taki jest wymóg milicji, że taki I sektor musi być – jedynka. Tam będą ludzie no jakoś sprawdzeni, będą tymi aparatami sprawdzani. Sektor ten nie będzie dostępny dla ogółu, musimy wiedzieć kto tam będzie. Jest to wszystko z myślą o bezpieczeństwie Ojca Św[iętego]”.

Frekwencja ok. 350–400 osób. Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC).

3. Meldunek operacyjny 0223/87

Uzyskano informację operacyjną, iż niektórzy członkowie Rady Pracowniczej Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego zamierzają uzgodnić z kurią biskupią (Kfifik) (SZSZ) przeniesienie krzyża o wymiarach 18 x 7 m, aktualnie umieszczonego na Jasnych Błoniach przy ołtarzu głównej celebry podczas pobytu papieża w Szczecinie, w rejon Stoczni Szczecińskiej i zamontować go przy tablicy pamiątkowej „Grudzień 1970”.

Informacja wiarygodna (C).

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.[a]

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 277–278, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 37

1987 maj 29, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych na temat nastrojów wśród pracowników szczecińskich zakładów pracy w związku z planowaną wizytą papieża w mieście

Szczecin, dnia 29 V 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2243

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 29 V 1987 r. do godz. 12.00

[...].

Z uzyskanych od trzech źródeł informacji operacyjnych wynika, że niektórzy członkowie Rady Pracowniczej Stoczni Warskiego zamierzają uzgodnić z kurią biskupią przeniesienie krzyża o wymiarach 18 x 7 m, aktualnie umieszczonego na Jasnych Błoniach przy ołtarzu głównej celebracji podczas pobytu papieża w Szczecinie, w rejon Stoczni Szczecińskiej i zamontować przy tablicy pamiątkowej „Grudzień 1970”. Powyższe pozostaje aktualnie w sferze zamiarów i jest przez nas na bieżąco kontrolowane.

W trakcie rozpoznawania nastrojów wśród pracowników ochranianych obiektów uzyskano informacje na temat wizyty papieża w Szczecinie. Informacje pochodzą zarówno od ludzi wierzących, jak i niewierzących. Wyrażają one nastroje niezadowolenia związane z wizytą papieża. Podkreśla się w nich bardzo wysokie koszty związane z wizytą papieża. Pracownicy Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, WPKM i stacji kolejowej Szczecin-Dąbie są zbulwersowani wysokością kosztów wizyty papieża, po usłyszeniu kosztów nakładów przez państwo, którą to wiadomość podał rzecznik rządu Urban w dniu 26 V 1987 [r.] na konferencji prasowej. Spora grupa osób zastanawia się, czy w obecnej sytuacji stać jest państwo na poniesienie tak znacznych wydatków. Ponadto stwierdza się, że przyjazd papieża do Szczecina dezorganizuje życie w mieście[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Naczelnik Wydziału I Departamentu V MSW Warszawa

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 192–193, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 38

1987 czerwiec 1, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród pracowników stoczni w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 1 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2245/87

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW

w Szczecinie dnia 1 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

W dniu 30 V 1987 r. przeprowadzono rozmowy ostrzegawcze z byłymi członkami b. Komisji Krajowej „S[olidarności]”: Marianem Jurczykiem i Stanisławem Wądołowskim. Ww. ostrzeżono o ewentualnych konsekwencjach w przypadku podjęcia przez nich działań zakłócających ład i porządek publiczny w najbliższych dniach. Wymienieni zachowywali się biernie, odmawiali odpowiedzi na pytania, w związku z powyższym [ostrzeżenia] mogą okazać się nieskuteczne. Zostali zwolnieni ok. godz. 17.00 i poddano ich ciągłej obserwacji zewnętrznej. W trakcie trwania rozmów ich żony powiadomiły o zatrzymaniu mężów kurię biskupią w Szczecinie oraz Mariana Kafarskiego[1] z Agencji France Presse i dziennikarza z agencji hiszpańskiej.

Jak wynika z uzyskiwanych potwierdzonych informacji operacyjnych Marian Jurczyk, Stanisław Wądołowski, Grzegorz Durski oraz Piotr Baumgart wywierają silną presję na kurii biskupiej w celu dopuszczenia ich do składu delegacji wręczającej upominek papieżowi. Chcą oni wystąpić jako przywódcy szczecińskiej „Solidarności” i zamanifestować istnienie „prężnej” i „silnej” struktury podziemnej „S[olidarności]” w Szczecinie. Działania nasze zmierzają do udaremnienia tej negatywnej politycznie inicjatywy.

Z uzyskanej informacji operacyjnej wynika, że pozostający w naszym zainteresowaniu operacyjnym Ewaryst Waligórski[2] i Jan Tarnowski[3] z Pomorskiej DOKP rozpowszechniają informacje, że w związku z przyjazdem papieża przygotowywane są transparenty, ulotki i napisy o tematyce solidarnościowej. Według nich głównymi ośrodkami organizacyjnymi są kościoły Serca Jezusowego i Andrzeja Boboli w Szczecinie[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 194–195, oryginał, mps.

[1] Marian Kafarski, korespondent Agence France Presse, pisał m.in. o wypadkach w Ursusie w 1976 r.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

[2] Ewaryst Waligórski, ur. 19 VIII 1937 r. w Pobiedziskach; pracownik Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, w czerwcu 1981 r. członek Prezydium Zarządu Regionu Pomorza Zachodniego NSZZ „Solidarność”, organizował pomoc finansową dla osób internowanych i aresztowanych, kolportował ulotki, internowany w ośrodku odosobnienia Wierzchowo Pomorskie w okresie 6 V 1982 r. – 30 XI 1982 r.

[3] Jan Tarnowski, od 1976 r. współpracownik ROPCiO, kolportował i drukował prasę niezależną, internowany 13 XII 1981 r. i więziony w Zakładzie Karnym w Goleniowie i w Wierzchowie Pomorskim, zwolniony w kwietniu 1982 r.

Nr 39

1987 czerwiec 2, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, 2 VI 1987 r.

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0232/87

W dniu 13 maja br. administrator parafii pw. WNMP (2085) w Przybiernowie (SZPG) przekazał dyrektor miejscowej szkoły podstawowej im. M. Kopernika, [...] dar dla dzieci w postaci komputera Atari 800 XL.

W załączonym przez ks. K[azimierza] Podgórskiego (12716)[1] piśmie czytamy, cyt.: „pragnę w ten sposób uczcić nawiedzenie ziemi pomorskiej przez papieża Jana Pawła II, wielkiego przyjaciela dzieci i obrońcy życia nienarodzonych. Mam nadzieję, że znajdą się kolejni sponsorzy, jak resort oświaty, zakłady pracy, którzy wyposażą szkołę w konieczny osprzęt peryferyjny dla komputera. Z mojej strony niech ten dar będzie pomocny dla szkoły i rodziców w ukształtowaniu pełnej osobowości dzieci na miarę czasów, które nas czekają. Niech również dzieci wiejskie mają takie same możliwości startu życiowego jak dzieci z miasta. Zachęca nas do tego Maria Konopnicka słowami: »pójdź dziecię ja cię uczyć każę«. Przybiernów – 13 maja 1987 [r.] ks. Kazimierz Podgórski proboszcz parafii Przybiernów”.

Fakt ten wywołał oburzenie w kurii biskupiej (Kfifik), ponieważ ks. Podgórski postąpił niezgodnie z zaleceniami biskupów, tzn. zebrane pieniądze na sprawy organizacyjne związane z wizytą J[ana] P[awła] II przeznaczył na dar dla szkoły świeckiej.

Powyższy fakt wykorzystany zostanie propagandowo w lokalnych środkach masowego przekazu.

Sytuacja jest operacyjnie kontrolowana.

[...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 286–287, oryginał, mps.

[1] Ks. Kazimierz Podgórski, ur. 5 VII 1938 r. w Tucholi; święcenia kapłańskie przyjął 14 V 1961 r., administrator parafii pod wezwaniem WNMP w Przybiernowie w latach 1980–1990.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 40

1987 czerwiec 3, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii wyznawców hinduizmu i buddyzmu na temat planowanej wizyty papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 3 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Inne:

W środowisku wyznawców hinduizmu i buddyzmu wyrażane są opinie, że przyjazd papieża do Polski i do Szczecina wynika głównie z racji politycznych mających na celu przekonanie społeczności międzynarodowej o pełnej stabilizacji życia w naszym kraju.

Podkreślają, że wizyta J[ana] P[awła] II w Szczecinie nie wzbudza wśród nich większego zainteresowania, ani emocji, niemniej szanują go jako zwierzchnika pewnego Kościoła. Uważają, że jest człowiekiem obdarzonym wielką inteligencją. Nie zamierzają wziąć udziału w uroczystościach w dniu 11 czerwca br. [...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 288, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 41

1987 czerwiec 4, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 4 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0234/028/87

W dniu 3 VI 1987 [r.] o godz. 19.00 w pomieszczeniach katechetycznych kościoła pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSZ) odbyło się cotygodniowe spotkanie członków Duszpasterstwa Ludzi Pracy.

Opiekun ośrodka, ks. A[ndrzej] Steckiewicz (42242), omówił sprawy organizacyjne związane z wizytą J[ana] P[awła] II, i tak:

– w kwestii wyjazdu członków DLP do Gdańska ustalono, że nastąpi on w dniu 11 czerwca br. w godzinach wieczornych,

– załatwiona została rezerwacja miejsc do sektora I w Gdańsku,

– dnia 10 czerwca br. o godz. 6.00 w ośrodku przy pl. Popiela dyżury pełnić będą poszczególni członkowie DLP, aby można było przyjmować członków DLP z innych ośrodków z kraju i kierować ich na kwatery prywatne,

– o godz. 20.30 w dniu 10 czerwca br. pątnicy spotkają się w pomieszczeniach ośrodka i stamtąd przejdą do kaplicy pw. Bożego Ciała, gdzie ok. godz. 23.30 odprawione zostanie nabożeństwo, a po jego zakończeniu nastąpi wymarsz na Jasne Błonia do sektora II strefy drugiej. Przy tym ks. Steckiewicz zaznaczył, że nie posiada zaproszeń, gdyż nie można preferować DLP wobec innych [a]ośrodków[a].

Poinformowano także, że w dniu 7 czerwca br. o godz. 10.00 w kaplicy pw. Bożego Ciała odbędzie się msza w intencji „Ojczyzny”, natomiast po jej zakończeniu zgłoszą się członkowie DLP wyjeżdżający do Gdańska, którzy w celu odróżnienia ich od innych grup otrzymają chusty, plakietki, szelki itp. oraz szczegółowy program pobytu J[ana] P[awła] II w Gdańsku.

Na zadane przez uczestników pytanie: co należy wziąć z sobą, ks. Stec-kiewicz stwierdził, cyt.: „należy wziąć głowę przede wszystkim, a reszta się znajdzie”.

W spotkaniu uczestniczyło ok. 150 osób, w tym Jurczyk, Durski, Wądołowski – działacze b. „S[olidarności]”.

W trakcie spotkania kolportowano koperty listowe z trzema znaczkami obrazującymi: 1. Ks. Popiełuszkę z napisem „Solidarność”; 2. Orła w koronie; 3. Matkę Boską z dziecięciem z napisem „Solidarność”. Znaczek Popiełuszki przestemplowany jest okrągłą pieczęcią, na obwodzie której jest napis: „Region Pomorza Zachodniego – Szczecin”, wewnątrz stylizowany napis „Solidarność” wita – 11 VI 1987 r. Na kopercie znajduje się ponadto wizerunek Ojca Św[iętego], pod którym widnieje napis „Solidarność”.

Na odwrocie koperty umieszczony jest napis: „Trasa III Pielgrzymki Papieża Polaka do Ojczyzny – 8–14 VI 1987 r.”. Pod spodem wyszczególnione są wszystkie miasta jego pobytu wykonane stylizowanym drukiem [...].

Informacja wiarygodna (C).

Poinformowano władze wojewódzkie – administr[acyjno]-polit[yczne] (BA), (BB), (BC) oraz Wydział ds. Wyznań UW (UHfi2) (SZSZ) z sugestią podjęcia interwencji w kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ).

2. Meldunek operacyjny 0235/0100/87

Dnia 3 VI 1987 r. w rejonie budowy głównego ołtarza (K121), w sposób przypadkowy spotkał się z[astępca] szefa ds. MO WUSW w Szczecinie kierownik Sztabu „Zorza II” płk mgr J[erzy] Stańczyk[1] z ordynariuszem diecezji (C1fifi) biskupem K[azimierzem] Majdańskim (10301) [...].

W trakcie omawiania współpracy MO z kościelną służbą porządkową płk J[erzy] Stańczyk stwierdził, iż należy eliminować wszelkie emblematy o treściach pozareligijnych, w tym o charakterze solidarnościowym. Biskup w odpowiedzi stwierdził, iż jest to zadanie prawie niewykonalne i poddał pod rozwagę możliwość pozostawienia swoistej „klapy bezpieczeństwa”.

Uzasadniał to tym, iż według jego informacji w Gdańsku szykowana jest duża impreza z udziałem działaczy b. „S[olidarności]”, dlatego nie można żądać, by w Szczecinie było zupełnie czysto, a nawet wskazanym byłoby, gdyby coś się zdarzyło. Z wypowiedzi ordynariusza wynika, iż zdaje sobie sprawę i wie o zamiarach zakłócenia spotkania z papieżem przez demonstrowanie wrogich haseł i niejako to aprobuje. Stąd wynika, iż służba kościelna nie będzie chciała podejmować interwencji w tym zakresie[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 289–291, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[1] Jerzy Stańczyk, ur. 11 VII 1936 r. w Warszawie; pracował w MO od 1958 r. w Świnoujściu i Szczecinie. W latach 1984–1990 zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Szczecinie. Podczas wizyty Ojca Świętego główny odpowiedzialny za zabezpieczenie tego wydarzenia ze strony MO, kierownik Sztabu „Zorza II” w Szczecinie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 42

1987 czerwiec 4, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród członków Duszpasterstwa Ludzi Pracy pracowników szczecińskich zakładów w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 4 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2246

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V SB WUSW w Szczecinie dnia 4 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

Uzyskaliśmy potwierdzoną wiarygodną informację operacyjną, iż w dniu 3 VI 1987 r. w kościele przy pl. Popiela odbyło się spotkanie DR. Uczestniczyli w nim m.in. pozostający w naszym zainteresowaniu: M[arian] Jurczyk, St[anisław] Wądołowski, G[rzegorz] Durski, Ahramowicz[1], Piotrowski[2]. Spotkanie poświęcone było wizycie J[ana] P[awła] II w Szczecinie oraz planom DR z tą wizytą związanym. W dniu 10 VI 1987 r. spodziewane jest przybycie DR z Gdańska, Bydgoszczy i Poznania. O godz. 20.30 przy pl. Popiela odbędzie się spotkanie zebranych duszpasterstw i zostanie podjęta decyzja odnośnie dalszego działania. Na godz. 23.30 przewidziana jest msza w kaplicy Bożego Ciała, po której DR udadzą się do wyznaczonego sektora na Jasnych Błoniach. Według innej wersji grupa ta bezpośrednio po spotkaniu przy pl. Popiela ma się udać w okolice Jasnych Błoni. W trakcie spotkania nie mówiło się oficjalnie o emblematach „S[olidarności]”, jednak wszyscy zebrani mówili o tym między sobą. Podczas spotkania miał miejsce kolportaż kopert z nadrukiem „Solidarność” z podobizną papieża, stemplem o treści: „witamy J[ana] P[awła] II 12 VI 1987 [r.] – Gdańsk!” wykonanymi metodą stempla trzema znaczkami z podobizną Popiełuszki, Matki Boskiej i orłem w koronie. Kolportowano również ulotki z wizerunkiem papieża i tekstem pieśni do niego adresowanej. Łącznie rozkolportowano około 400 szt. kopert i ulotek. Przejęto operacyjnie po 1 egz.

W toku działań operacyjnych zmierzających do rozpoznania nastrojów społecznych w związku z wizytą papieża w Polsce ustalono, iż słyszy się szereg krytycznych opinii dot[yczących] przede wszystkim kosztów tej wizyty. Stwierdza się, że kraj z jednej strony ogromnie zadłużony, z drugiej zaś hojny i jak zwykle gościnny za wszelką cenę. Wyraża się też opinię, iż w związku z wizytą J[ana] P[awła] II odłożono na później szereg koniecznych bieżących prac, jak remonty domów, naprawa dachów itp., angażując siłę roboczą i państwowe pieniądze w przygotowanie dla papieża ładnych widoków, nowych elewacji itd. Wszędzie zadawano sobie pytanie, dlaczego wizyta nie jest finansowana z puli kleru, który posiada nie tylko złotówki, ale i obce walory dewizowe. Powyższe komentarze pochodzą ze środowiska pracowników PKP.

W środowisku pracowników Izby Skarbowej krytykuje się zbyt małą ilość transmisji telewizyjnych z pobytu w Polsce. Stwierdza się, że cyt.: „olimpiadę to się transmituje, a takiej ważnej uroczystości to nie”.

Ponadto odnotowuje się żądania powtórek rannych transmisji w godzinach popołudniowych[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Wydz[iał] V

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 198–199, oryginał, mps.

[1] Najprawdopodobniej chodzi o Michała Achramowicza, ur. 2 I 1938 r. w Czerniętach; od 1962 r. zatrudniony w Zarządzie Portu Szczecin, uczestnik strajków w Szczecinie w latach 1980–1981, działacz „Solidarności”, kolporter prasy i wydawnictw podziemnych, członek Tymczasowej Komisji Zakładowej w latach 1984–1989.

[2] Najprawdopodobniej chodzi o Janusza Piotrowskiego, szczecińskiego opozycjonistę, twórcę tajnej drukarni w bloku przy ul. Ofiar Oświęcimia w Szczecinie, gdzie w latach 1985–1989 drukował „Wici”, uczestnik akcji ulotkowych i plakatowych, twórca licznych transparentów.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 43

1987 czerwiec 5, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 5 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

4. Meldunek operacyjny 0240/87

Ze sprawdzonej informacji operacyjnej wynika, że M[arian] Jurczyk posiada (nosi przy sobie) wystąpienie napisane na dwóch stronach papieru, formatu A-4 (2 i 1/3 strony) twierdząc, że jest to wystąpienie, które zamierza wygłosić przed papieżem po mszy [a]na głównej celebrze[a].

Wystąpienie prawdopodobnie w dniu wczorajszym przekazał ks. A[n-drzejowi] Steckiewiczowi (42242), który je zaakceptował, przepisał i ma zamiar udać się z nim do biskupa Majdańskiego (10301) w celu dalszego zaakceptowania.

Podczas wystąpienia Jurczyk ma zamiar przedstawić się imieniem i nazwiskiem oraz funkcją przewodniczącego Zarządu Regionu NSZZ „S[olidarność]”. Natomiast w tekście zawarte są: wspomnienia czasu prześladowań „S[olidarności]”, treści o kryzysie gospodarczym kraju i działalności episkopatu pertraktującego z rządem, a także podkreślenie, że związek zawodowy b. „S[olidarności”] w dalszym ciągu istnieje, lecz nie może się rozwijać.

[a]Poinformowano wojewódzkie władze polityczno-administracyjne (BA), (BB), (BC) celem podjęcia działań zmierzających do likwidacji zagrożenia. Wydział V tutejszego WUSW kontroluje sytuację i opracowuje dogodną sytuację do przeciwdziałania inicjatywie M[ariana] Jurczyka[a].

5. Meldunek operacyjny 0241/87

W dniu 5 VI 1987 r. do Wydziału Społ[eczno]-Administracyjnego Urzędu Miejskiego w Szczecinie (SZSZ) wpłynęło pismo podpisane przez biskupa K[azimierza] Majdańskiego (10301) o następującej treści: „Uprzejmie proszę o jednorazowe zezwolenie w bieżącym roku na odbycie procesji Bożego Ciała z bazyliki katedralnej św. Jakuba w Szczecinie do ołtarza polowego na Jasnych Błoniach. Takie są spontaniczne pragnienia wiernych. Tłumaczą się one zarówno wyjątkowym charakterem obecnego Roku Eucharystycznego, jak i pobytem papieża Jana Pawła II w Szczecinie, z której to okazji wybudowany został za cenę wielkich ofiar monumentalny ołtarz, pilnie strzeżony i ustrzeżony przez służby ochronne i porządkowe [...]. Miejsce ustawienia ołtarza – do uzgodnienia”.

Inne:

Niektórzy wierni z terenu woj. szczecińskiego wyrażają opinię, że ze względu na niedogodności podróży i trudności związane z dojazdem do miejsca głównej celebry papieskiej w Szczecinie, mogą wystąpić fakty rezygnacji z wyjazdu.

Podkreślają, że wobec zaistniałej sytuacji skorzystają z okazji i bezpośrednią transmisję z uroczystości oglądać będą w TV[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k.294–295, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 44

1987 czerwiec 5, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat przejętych wydawnictw szczecińskiej „Solidarności” i przygotowanego przez Mariana Jurczyka wystąpienia przed papieżem

Szczecin, dnia 5 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr ...

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW

w Szczecinie dnia 5 VI 1987 r. do godz. 12.00

5 VI 1987 r. przejęto operacyjnie nielegalne wydawnictwa kolportowane w środowisku czołowych działaczy szczecińskiej „S[olidarności]”:

– 1 szt. zdjęcia z papieżem, tzw. cegiełka.

– 1 egz. „Robotnik” nr 11 z dnia 15–30 V 1987 r., Edycja Pomorza Zachodniego, zawierający m.in. apel wzywający do manifestowania siły i obecności „S[olidarności]” w czasie wizyty papieża w Szczecinie.

– Ponadto przejęto 4 szt. kopert z wizerunkiem papieża i nadrukiem „Solidarność Gdańsk”.

– Dwa proporczyki wykonane z płótna, format 20 × 15 cm z nadrukiem „Solidarność – wolna niepodległa” oraz krzyżem, na którym znajdują się daty: 1956, 1970, 1980 i napis „Fakty S[olidarnością] dokonane”. Poniżej – napis: „Za wolność”. Proporczyki te mają być nakładane na słupki na trasie przejazdu papieża. Z informacji operacyjnych wynika, że przygotowano ok. 100 szt. tych proporczyków.

– Portret papieża formatu A-4 z nadrukiem „Solidarność” i stemplem o treści: „Region Pomorza Zachodniego Solidarność wita 11 VI 1987 r.” – 4 egz.

– Koszulka bawełniana biała z hasłem z przodu „Solidarność”, a z tyłu herb papieski – 1 szt.

Większość kopert (około 200 szt.) została już rozprowadzona w dniu 3 VI 1987 r. na spotkaniu D[uszpasterstwa] R[obotniczego] w cenie 150 zł. Według informacji operacyjnych do kolportażu przeznaczonych jest ok. 1000 szt. Ponadto ww. materiały będą kolportowane w dniu wizyty papieża w Szczecinie.

Z wiarygodnych informacji operacyjnych wynika, iż z inicjatywy DR są przygotowywane transparenty, które będą manifestowane na trasie przejazdu i w czasie celebry, przez czołowych działaczy „S[olidarności]”. Transparenty te obok treści religijnych demonstrowanych podczas nabożeństw „Za ojczyznę”, zawierać będą hasła o tematyce antypaństwowej, jak: „Miała Polska wrogów wielu, lecz nie gorszych od PZPR”, „Maryjo uchroń kraj od komunizmu. »S[olidarność]« Szczecin”.

Z operacyjnych ustaleń wynika, iż w przypadku, gdy nie uda się rozwinąć transparentów podczas uroczystości na Jasnych Błoniach, po uroczystości zostanie podjęta próba przemarszu do katedry z rozwiniętymi transparentami. Zasadniczym członem grupy ma być DR i zgromadzeni przy nim ludzie.

5 VI 1987 r. przeprowadzono rozmowę ostrzegawczą z B[olesławem] Szydełko[1], modelarzem Stoczni im. A. Warskiego. W trakcie rozmowy Szydełko wyjaśnił, że wymieniając krzyż kierował się uczuciami religijnymi.

Ze sprawdzonej informacji operacyjnej wynika, iż lider tut[ejszego] podziemia „S[olidarności]” M[arian] Jurczyk nosi przy sobie tekst napisany na 2,5 strony papieru formatu A-4, twierdząc, że jest to wystąpienie, które zamierza wygłosić przed papieżem po mszy. Wystąpienie to prawdopodobnie w dniu wczorajszym przekazał księdzu Steckiewiczowi, który je zaakceptował. Ks. Steckiewicz przepisał wystąpienie Jurczyka i miał się z nim udać do biskupa Majdańskiego w celu zatwierdzenia. Jurczyk uczy się czytać to wystąpienie. Zaczyna swe wystąpienie jako przewodniczący NSZZ „S[olidarność]” Regionu Pomorza Zachodniego, po czym wspomina czas prześladowań działaczy „S[olidarności]”, mówi o kryzysie gospodarczym kraju, chwali działalność episkopatu pertraktującego z rządem, mówi również, że ich związek w dalszym ciągu istnieje, ale nie może się rozwijać[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 200–202, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

[1] Bolesław Szydełko, ur. 3 XI 1934 r. w Malawie; działacz nielegalnych struktur „Solidarności”, inicjator zorganizowania strajku w Stoczni im. A. Warskiego w październiku 1982 r. oraz Tymczasowej Komisji Zakładowej „Solidarności”, internowany w ośrodku odosobnienia w Wierzchowie Pomorskim w okresie od 13 X 1982 r. do 9 XII 1982 r. 

Nr 45

1987 czerwiec 6, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 6 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny 0243/87

Z naszej inspiracji na podstawie przedłożonych materiałów świadczących o przygotowaniach liderów „S[olidarności]” do zakłócenia wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie w dniu 5 VI 1987 [r.] odbyło się spotkanie wojewody (UFfi7) z ordynariuszem diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi) (SZSZ).

Podczas rozmowy wojewoda wyraził zaniepokojenie, iż czołową postacią przy wręczaniu darów papieżowi ma być M[arian] Jurczyk. Przytoczył szereg argumentów, iż jest to postać, która dla większości mieszkańców województwa nie wykazała się walorami moralno-patriotycznymi, a wręcz przeciwnie w okresie oficjalnej działalności „S[olidarności]” publicznie wyrażał się o konieczności wystawiania szubienic dla niektórych Polaków. Wojewoda stwierdził, że społeczeństwo województwa może poczuć się obrażone, iż tylu jest wierzących i zasłużonych, godnych tego zaszczytu, a z inicjatywy kurii biskupiej (Kfifik) dostąpi go M[arian] Jurczyk. Podkreślił, że obecność M[ariana] Jurczyka jako reprezentanta w momencie wręczania ma stać się sygnałem dla poszczególnych grup sympatyków „S[olidarności]” do eksponowania haseł, transparentów, emblematów, ubiorów o wrogiej tematyce. Zaznaczył, iż opozycja szczecińska przygotowuje osoby specjalnie w tym celu. Wyraził przy tym ubolewanie, że kuria w tym względzie jest tak mało przewidująca i nie rozumie globalnych intencji społeczeństwa. Jeszcze raz wojewoda podkreślił, iż brak jest uzasadnienia czym zasłużył się M[arian] Jurczyk, by być jedynym reprezentantem wiernych diecezji, tym bardziej, że powszechnie znana jest jego niezgodność postępowania z naukami głoszonymi przez Kościół. Dodał, iż w opinii władz bp Majdański uchodził zawsze za gorącego patriotę, a podobnymi decyzjami podważa tę opinię, tym bardziej, że władze wojewódzkie włożyły wiele wysiłku, by zatrzeć niemiłe wrażenie wywołane u władz państwowych po powitaniu papieża w Częstochowie w r[oku] 1983, kiedy to pominął w swoim wystąpieniu wkład żołnierzy polskich w wyzwoleniu i zagospodarowaniu Pomorza.

Bp K[azimierz] Majdański przyjął racje wojewody i stwierdził, iż rzeczywiście nie zdawał sobie sprawy, jakie reperkusje może wywołać udział M[ariana] Jurczyka przy wręczaniu darów. Traktował to jako pewien symbol człowieka pokutnego i cierpiącego, a jednocześnie reprezentanta dużego zakładu pracy. Aktualnie nie ma możliwości wycofania go ze składu delegacji, gdyż tak zdecydowano w Watykanie, a godząc się na jego udział nie sądził, że władze tym faktem będą urażone. Zadeklarował, iż będzie próbował sprawę tę jeszcze w jakiś sposób załatwić, gdyż argumenty wojewody go przekonały.

3. Meldunek operacyjny 0244/87

Administrator parafii pw. św. St[anisława] Kostki (5079) w Szczecinie (SZSZ) ks. St[anisław] Szwajkosz (26379) podczas spotkania z uczestnikami kościelnej służby porządkowej omówił zadania związane z obsługą wyznaczonych dla nich sektorów (19–45) w czasie pobytu J[ana] P[awła] II w Szczecinie. Podkreślił, iż do sektorów nie wolno wpuszczać osób z emblematami „Solidarności” lub innymi o politycznych treściach. W przypadkach drobnych konfliktów należy zwracać się o pomoc do służb porządkowych MO i bezwzględnie wykonywać ich polecenia. Zalecił, iż dzień 11 czerwca br. należy potraktować szczególnie jako tzw. dzień zawieszenia broni. Zaznaczył również, że należy zadbać o ochronę platanów, gdyż jest to jedno z nielicznych miejsc w Polsce o tak dużej ilości tego typu gatunku drzewostanu.

Informacja wiarygodna (C).

[a]Poinformowano wojewódzkie władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC). Podjęto działania operacyjne mające na celu ugruntowanie tezy o konieczności utrzymania religijnego i spokojnego przebiegu celebry[a].

4. Meldunek operacyjny nr 0245/0184/87

Niektórzy księża negatywnie oceniają decyzję kurii biskupiej (Kfifik) w zakresie wydawania kart wstępu do strefy I. Karty te mają być rozdawane wiernym bezpośrednio na Jasnych Błoniach przed wejściem w sektory.

Z operacyjnego rozpoznania wynika, iż niektórzy księża posiadają karty wstępu i we własnym zakresie dokonują rozdziału. Sytuacja ta wzbudza wiele niekorzystnych komentarzy wśród wiernych, a także przypuszczenia, iż księża rozprowadzają karty wśród znajomych i bliskich osób częstokroć za odpłatnością.

Sytuacja jest kontrolowana [b]operacyjnie[b] i zostanie wykorzystana operacyjnie.

Inne:

Wśród księży parafii T[owarzystwa] Ch[rystusowego] podkreśla się, że III pielgrzymka J[ana] P[awła] II w Polsce przyczyni się do przyśpieszenia normalizacji stosunków na linii państwo-Kościół.

Niektórzy z nich uważają, że władze państwowe, zapraszając papieża do Polski, zrobiły gest w stosunku do Kościoła, ponosząc również w większej części koszta. Sugerują, że wobec tego Kościół powinien aktywniej włączyć się w rozwiązywanie problemów wewnętrznych kraju, np. wspierając propagandowo pociągnięcia władz w polityce gospodarczej, nieangażowania się do negatywnej działalności politycznej itp.

Na podstawie rozmów z księżmi pracującymi za granicą zwrócili uwagę na fakt, iż w niektórych krajach zachodnich (RFN, Francja, Włochy) wśród autochtonicznego duchowieństwa krążą pogłoski, iż papież podczas kolejnego pobytu w Polsce przywiezie znaczne walory pieniężne, celem finansowego wsparcia swej ojczyzny. [b]Uważają oni, że Ojciec Św[ięty] trwoni w ten sposób dobra Kościoła, które są ogólnoświatowe[b].

Meldunek operacyjny nr 0246/87

5 VI 1987 r. odbyła się konferencja prasowa Zespołu Państwowo-Kościelnego przygotowującego wizytę papieską. W konferencji uczestniczyli przedstawiciele środków masowego przekazu ze Szczecina (SZSZ) i województw (SZ) ościennych. Bp J[an] Gałecki (15472) poinformował dziennikarzy, iż w Szczecinie spotkanie z papieżem poświęcone będzie rodzinie, a w tym i w intencji obrony nienarodzonych. Stwierdził, iż dla papieża przygotowano specjalny wykaz dzieci uratowanych. Poinformował też, że na spotkanie z papieżem zaproszeni zostali przedstawiciele innych wyznań, wyraził jednak obawy czy przyjdą. Zaakcentował, że uroczystości z papieżem mają wyłącznie charakter religijny bez żadnych innych akcentów, gdyż papież przyjeżdża z posługą religijną.

Na zakończenie ocenił jako bardzo dobrą współpracę z władzami państwowymi i podziękował służbom porządkowym za dotychczasową pracę.

[...][c].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 296–300, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b-b] Przekreślono odręcznie.

[c] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 46

1987 czerwiec 7, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 7 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0249/0240/87

Z jednoźródłowej informacji uzyskanej od sprawdzonego i wiarygodnego źródła wynika, iż 6 VI 1987 r. ok. godz. 11.00 grupa czołowych działaczy „S[olidarności]”, tj. Marian Jurczyk, Stanisław Wądołowski, Grzegorz Durski, Piotr Baumgart i Artur Balazs[1] udali się do kurii biskupiej (Kfifik) w Szczecinie (SZSZ) celem uzyskania zgody od biskupa Majdańskiego (10301) na udział przywódców „S[olidarności]” w delegacji składającej dary papieżowi [a]oraz w spotkaniu w seminarium i uroczystym obiedzie[a]. Po wyjściu z kurii byli bardzo rozgoryczeni i niezadowoleni z wyniku spotkania. W negatywny sposób wypowiadali się o biskupie Majdańskim, który nie wyraził zgody na ich udział w delegacji składającej dary w spotkaniu w seminarium. W związku z powyższym M[arian] Jurczyk zamierza napisać list do papieża, w którym chce opisać sytuację szczecińskiej struktury „S[olidarności]” i trudności oraz brak pomocy w jej działalności ze strony kurii biskupiej. List ten zamierza dostarczyć papieżowi przez ks. Andrzeja Steckiewicza (42242). Jak wynika z naszego rozpoznania ww. osoby oraz inni sympatycy „S[olidarności]” posiadają zaproszenia na główną celebrę do sektora 1 A.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie przez Wydz[iały] IV i V tut[ejszego] WUSW.

3. Meldunek operacyjny nr 0250/87

W dniu 7 VI 1987 [r.] w godzinach dopołudniowych i [b]wieczornych[b] w zabezpieczonych kościołach Szczecina (SZSZ) i województwa (SZ) odczytano słowo pasterskie ordynariusza diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi) (SZSZ) dot[yczące] rozpoczynającego się Roku Maryjnego. [c]Treść religijna[c]. W wygłoszonych kazaniach dominującym tematem była zbliżająca się wizyta J[ana] P[awła] II w Szczecinie. Apelowano o godne przyjęcie papieża, m.in. poprzez wystrój i dekorację domów, budynków użyteczności publicznej itp.

Na uwagę zasługują następujące wystąpienia:

– W kościele pw. św. Józefa (1846B1) w Szczecinie (SZSZ) o godz. 10.00 administrator tej parafii ks. Cz[esław] Fryska (30358)[2] stwierdził m.in., cyt.: „zawierzmy, że służby powołane do zabezpieczenia bezpieczeństwa papieża robią to co do nich należy... niemal wszyscy po przyjeździe Ojca Św[iętego] spodziewają się odnowy wewnętrznej, pojednania, odrodzenia moralnego... wszystkie rygory i utrudnienia w czasie pobytu J[ana] P[awła] II w Szczecinie nie są po to, by papieżowi lub wiernym utrudniać życie. Tego wymaga bezpieczeństwo. Dziękujemy tym, którzy tyle wysiłku wkładają, żeby to bezpieczeństwo zapewnić”.

– O godz. 8.00 w kościele pw. św. Jana (5151D1) w Stargardzie Szczecińskim (SZSD) NN wikary (ustalenia w toku) odniósł się do poprzednich pielgrzymek Ojca Św[iętego] w Polsce, mówiąc, cyt.: „wiemy co działo się w r[oku] 1980, 1981, ile dobra, ile nadziei i entuzjazmu, ile milionów ludzi na nowo zaczęło żyć, myśleć i odkrywać to co dobre, piękne i wspaniałe. Druga pielgrzymka trochę inna, trochę smutnawa, trochę taka trudna, wielkie było zadanie Ojca Św[iętego], by uspokoić naród, by przemówić do narodu, który został zaskoczony, który został uwięziony. Wielkie zadanie, odważne i też przemawiał mocno i też przemawiał wyraźnie i czego potrzebujemy dzisiaj”.

– O godz. 10.00 w kościele pw. NMP Królowej Świata (5241B1) w Stargardzie Szczecińskim (SZSP) administrator tej parafii, ks. H[enryk] Ozga (14392)[3] po przedstawieniu programu wizyty papieskiej w Szczecinie m.in. powiedział, cyt.: „ateiści i niewierzący mówią, że papieża nie będzie w Stargardzie, że za bardzo ubieramy Stargard. Nie szkodzi. Będzie na ziemi szczecińskiej. Chodzi o to, aby ziemia godnie wyglądała. Musieliśmy zrezygnować z tego, co nam nie wolno. Z tego zrezygnowaliśmy. Umieściliśmy dekoracje przy kościołach”.

– O godz. 10.00 w kościele pw. Chrystusa Króla (6919B1) w Świnoujściu (5257) rezydent tej parafii ks. A[ndrzej] Majewicz (12504)[4] po odczytaniu intencji o charakterze religijnym nawiązał do mszy papieskiej w dniu 11 czerwca br. stwierdzając, cyt.: „dziwić się należy bardzo, że w Świnoujściu są ludzie, którym tak bardzo zależy na tym, aby do spotkania z Ojcem Św[iętym] nie doszło. Świadczy o tym:

1) organizowanie przez szkołę zakończenia roku dla klas 8 w tym właśnie dniu. Widocznie zamiast spotkania z Ojcem Św[iętym] wolą wybrać alkohol lub knajpę;

2) ograniczenie przez PKP oczekiwanych dodatkowych pociągów do jednego, bez podania godziny przyjazdu;

3) organizowanie przez szkołę w tym dniu zajęć lekcyjnych przy nastawieniu dzieci, że będą miały dzień nieusprawiedliwiony;

4) atak prasy na zakłady pracy, iż planowany wolny dzień przyniesie chorej gospodarce dwa dni stracone, ponieważ w czwartek, jak i w sobotę, załogi zostaną zdekompletowane, a wykonywana praca będzie pozorna”.

Konkludując powiedział, cyt.: „działania takie nawiązują do smutnych czasów stalinowskich, kiedy to na drodze do Szczecina rozsypywano gwoździe, a młodzież zamykano na spust w klasach do późnych godzin wieczornych”.

– O godz. 10.00 w kościele pw. NSPJ (5701D1) w Szczecinie (SZSZ) wikary ks. M[irosław] Jagielski (46381)[5] w pierwszej części kazania powiązał symbolikę krzyża na ołtarzu głównej celebry papieskiej z sąsiedztwem pomnika Czynu Polaków, wskazując, cyt.: „zobaczcie na placu stoi krzyż, a przy krzyżu startują te orły. Czyż nie jest to wymowny symbol jedności krzyża z orłem Polski... orzeł Polski zawsze startuje, gdy jest krzyż, gdy jest przy krzyżu. Ten orzeł pozwala sobie wtedy rozwinąć skrzydła i leci w górę. Toteż ta obecność Ojca Św[iętego] to już dar Ducha Św[iętego] i dla Polski i dla tego miasta, że te orły szczecińskie nareszcie się oderwą od tego cokołu i poszybują w górę”.

Następnie krytycznie odniósł się do faktów nienależytego jego zdaniem zaangażowania się niektórych osób bądź instytucji w przygotowania dekoracji trasy przejazdu papieża. Nadmienił, iż w witrynach sklepowych zamiast elementów religijnych widnieją hasła i transparenty związane z „Dniami Morza” lub „czterdziestoleciem Głosu Szczecińskiego”, określając „Głos Szczeciński” jako jakąś tam gazetę, która się nazywa ponoć „Głos Szczeciński”. Kontynuując powiedział, cyt.: „albo tak jeszcze popatrzeć, wczoraj, chodząc po placu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, rzeczywiście na tym placu nie ma żadnej dekoracji, nic nie ma, tak jak nic nie ma w tej przyjaźni. Gdzie są ci ludzie na tym placu”.

Frekwencja kształtowała się na poziomie nabożeństw niedzielnych.

Poinformowano woj[ewódzkie] władze admin[istracyjne] i polit[yczne] (BA), (BB), (BC).

[...][d].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 301–305, oryginał, mps.

[a-a] Przekreślono odręcznie.

[1] Artur Balazs, ur. 3 I 1952 r. w Ełku; współorganizator i działacz NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych w Szczecinie.

[b-b] Dopisano odręcznie ołówkiem.

[c-c] Dopisano odręcznie.

[2] Ks. Czesław Fryska, wyświęcony w 1967 r. przez biskupa Jerzego Strobę. Pracował jako wikariusz w Trzebiatowie, Świnoujściu i Barlinku, a następnie jako proboszcz w Lubanowie, Szczecinie, Wołczkowie i ponownie w Szczecinie.

[3] Ks. Henryk Ozga, ur. 21 IV 1934 w Atteczyźnie; święcenia kapłańskie otrzymał 22 VI 1958 r. Od 1988 r. duszpasterz rejonowy kolejarzy w Stargardzie Szczecińskim.

[4] Ks. Andrzej Majewicz, ur. 19 VIII 1919 r.; święcenia kapłańskie przyjął 25 V 1952 r., pracował jako wikariusz w: Gryfinie, Chlebowie, a następnie jako proboszcz w Maszewie, Dobiegniewie, Szczecinie-Dąbiu, Przybiernowie i w Wolinie. W 1982 r. został kanonikiem honorowym Kapituły Katedralnej, w czerwcu 1986 r. z powodu stanu zdrowia został rezydentem i zamieszkał w Świnoujściu w parafii pw. Chrystusa Króla. Zmarł 22 X 2002 r. 

[5] Ks. Mirosław Jagielski, ur. 26 XII 1959 r.; od 1986 r. wikariusz w parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Szczecinie, w 1989 r. wyjechał do USA.

[d] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 47

1987 czerwiec 7, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 7 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Do wiadomości meldunek nr 0252/87 Wydz[iału] IV

WUSW Gdańsk

1. Meldunek operacyjny nr 0252/87

W dniu 7 VI 1987 [r.] w godzinach popołudniowych w kaplicy pw. Bożego Ciała na budowie nowego kościoła przy ul. Emilii Plater w Szczecinie odbyła się msza dla członków Duszpasterstwa Robotniczego, odprawiona przez opiekuna ks. Andrzeja Steckiewicza (42242). Po nabożeństwie omówiono sprawy organizacyjne dotyczące udziału członków DR w spotkaniu z papieżem w Szczecinie i Gdańsku-Zaspie. Do Gdańska grupa DR licząca 87 osób udaje się w dniu 11 VI 1987 [r.] wieczorem pociągiem. Członkowie DR wezmą udział w spotkaniu z papieżem na głównej celebrze na Jasnych Błoniach w Szczecinie wspólnie z grupą parafialną św. St[anisława] Kostki.

Z operacyjnych informacji wynika, że niektórzy członkowie DR powiązani z podziemiem politycznym przygotowują hasła, transparenty oraz znaczki o treściach negatywnych politycznie, głównie prosolidarnościowe, celem ich kolportażu i eksponowania w czasie centralnej celebry.

Podjęto działania neutralizujące.

Informacja wiarygodna (C).

Poinformowano Wydz[iał] IV WUSW w Gdańsku (BG).

[...].

3. Meldunek operacyjny nr 0254/87

W dniu 7 VI 1987 [r.] na płocie okalającym budynek WUSW w Szczecinie od ul. Starzyńskiego ujawniono i zabezpieczono plakat z wizerunkiem papieża formatu A-4 [a]wydanym przez kurię[a] z dopisanym długopisem tekstem „Zdradziłeś nas, dlatego musisz umrzeć” w podpisie: „Mahatma”. Na twarzy papieża dorysowano tarczę strzelniczą.

Wspólnie z Wydziałem Kryminalnym tut[ejszego] WUSW podjęto działania ustaleniowe i wyjaśniające.

Informacja potwierdzona (A).

[...][b].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 309–310, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 48

1987 czerwiec 7, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród pracowników zakładów szczecińskich w związku z planowaną wizytą papieża w mieście

Szczecin, dnia 7 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2249

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW

w Szczecinie dnia 7 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

W ramach realizacji planu wzmożonych działań związanych z wizytą J[ana] P[awła] II w Szczecinie przeprowadzono rozmowy ostrzegawcze z niżej wymienionymi osobami:

1. Kaczorowski Jarosław[1], [...], zatr[udniony] w Spółdzielni Pracy „Metalotechnika” w Szczecinie, podejrzany o wykonywanie bezdebitowych materiałów „S[olidarności]”. W czasie rozmowy zachowywał się arogancko, nie udzielał odpowiedzi na zadawane mu pytania dotyczące wrogiej działalności.

W czasie wizyty będzie w sektorze piątym – otrzymał zaproszenie od NN księdza.

2. Milikiewicz Kazimierz, [...], rencista:

– na okoliczność planowanych przez „S[olidarność]” faktów zakłócenia ładu i porządku publicznego w czasie wizyty papieża w Szczecinie. Z uwagi na stan zdrowia ww. rozmowę przeprowadzono w miejscu zamieszkania. Oświadczył, iż nic nie wie na ten temat i jest przekonany, że w Szczecinie takich incydentów nie będzie. Osobiście nie wybiera się na celebrę.

3. Romancewicz Kazimierz[2], pracownik Stoczni im. Warskiego – figurant SOR „Grot”. Podczas rozmowy zachowywał się arogancko, zaprzeczał stawianym mu zarzutom, odmawiał wyjaśnień na zadawane mu pytania.

6 VI 1987 r. przejęto operacyjnie do kolportażu w ochranianych obiektach i środowiskach niżej wymienione, nielegalne wydawnictwa:

– 150 egz. „Robotnik” nr 11 z dnia 15–30.05.1987 r.

– 28 egz. „Tygodnik Mazowsze” z dnia 27.05.1987 r.

– 20 egz. „Pomorze” z dnia 1 VI 1988 r. zawierającego m.in. „Apel do społeczeństwa o zamanifestowanie istnienia »S[olidarności]« w czasie wizyty papieża w Szczecinie[”]. [...].

Kontynuując operacyjne rozpoznanie nastrojów społecznych, w związku z wizytą J[ana] P[awła] II w Polsce, odnotowano następujące komentarze.

W środowisku kolejarskim podkreśla się przede wszystkim wysoki koszt tej wizyty. Wyraża się opinie, iż sytuacja gospodarcza naszego kraju nie pozwala na marnotrawienie deficytowych materiałów budowlanych oraz angażowanie siły roboczej w jednym tylko celu i dla jednej osoby – papieża i to w czasie, gdy polityka ekonomiczna ukierunkowana jest na maksymalną oszczędność. Zwraca się uwagę, że z jednej strony są to koszty wymierne, sięgające kilkudziesięciu milionów, z drugiej zaś niewymierne, lecz bardziej uciążliwe – zmiana organizacji ruchu drogowego i kolejowego – łącząca się z tym konieczność całkowitego wstrzymania ruchu towarowego na linii Szczecin – Trzebież Szcz[ecińska], wyprowadzenia wszystkich wagonów towarowych ładownych i próżnych z poszczególnych stacji, ponowne wprowadzenie ich do miejsca przeznaczenia itd.

Ponadto wyraża się obawy, iż konsekwencją uroczystości na Jasnych Błoniach będzie dewastacja najpiękniejszego miejsca spacerów i wypoczynku mieszkańców Szczecina oraz że trzeba będzie wielu dni i dużego nakładu pracy, by przywrócić miastu jego normalne funkcjonowanie. Podobne komentarze odnotowano w środowisku pracowników „Rybex”.

W środowisku P[rzedsiębiorstwa] P[ołowów] D[alekomorskich] i U[sług] R[ybackich] krąży pogłoska, że papież może stać się celem zamachu ze strony za-chodnioniemieckich prowokatorów właśnie w Szczecinie. Mówi się ponadto, że za papieżem jeździ arabski zamachowiec, który zgodnie z przepowiednią ma dokonać zamachu na jego życie. Odnotowano również komentarze o wizytach funkcjonariuszy MO w mieszkaniach osób na trasie przejazdu papieża. Osoby te wyrażały zrozumienie dla zabezpieczenia i ochrony głowy Kościoła podczas wizyty w Szczecinie[a].

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Wydz[ia]ł I Dep[artamentu] V MSW Warszawa

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 205–207, oryginał, mps.

[1] Jarosław Kaczorowski, ur. 12 IV 1955 r. w Szczecinie; działał w Duszpasterstwie Ludzi Pracy w Szczecinie, wykonywał zdjęcia z uroczystości kościelnych i pielgrzymek na zlecenie ks. Andrzeja Steckiewicza.

[2] Kazimierz Romancewicz – nie odnaleziono dodatkowych informacji na temat ww. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Grot” została zniszczona.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 49

1987 czerwiec 8, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 8 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0255/0249/87

Z posiadanych przez Wydział V (ULfi3) tut[ejszego] WUSW informacji wynika, że M[arian] Jurczyk rozpowszechnia [a]pogłoski[a], iż ma przygotowany tekst, który zamierza wręczyć papieżowi. Tekstu tego Wydz[iał] V operacyjnie nie przejął.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie przez Wydz[iał] IV i Wydz[iał] V tut[ejszego] WUSW.

2. Meldunek operacyjny nr 0256/87

W dniu dzisiejszym Wydz[iał] V tut[ejszego] WUSW (ULfi3) w ramach działań zapobiegających zakłóceniu wizyty papieża dokonał przeszukań pomieszczeń mieszkalnych osób przygotowujących plakaty, transparenty i symbole „S[olidarności]”, przeznaczone do eksponowania w czasie pobytu Jana Pawła II w Szczecinie.

W wyniku przeszukania w mieszkaniu Janusza Piotrowskiego (figurant Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW), zam[ieszkały] [...] i Danuty Krochmalskiej[1], [...] (fig[urantka] Wydz[iału] V) – aktywnych działaczy Duszpasterstwa Robotniczego, zakwestionowano:

1) transparent o wym[iarach] 1,5 × 5 m z hasłem: „Maryjo Królowo Polski obroń nasz Kraj przed Komuną”,

2) transparent o wym[iarach] 2,5 × 1,5 m z hasłem: „Nie wolno ci być niewolnikiem – Solidarność Szczecin”,

3) transparent o wym[iarach] 2,5 × 1,5 m, na którym umieszczono napis: „Polska będzie Polską, gdy zwycięży prawda” oraz wizerunek papieża,

4) transparent z hasłem: „Grudzień pamiętamy – Szczecin” o wymiarach 400 × 70 cm,

5) transparent z hasłem: „Bóg, Honor, Ojczyzna – Solidarność” [oraz z] orłem w koronie, wym[iary] 2,5 × 5 m,

6) transparent z napisem: „Duszpasterstwo Ludzi Pracy im. ks. Jerzego Popiełuszki – Szczecin” oraz portretem Popiełuszki, wym[iary] 2,0 × 0,7 m,

7) bandera biało-czerwona z napisem „Solidarność” oraz z orłem w koronie,

8) biało-czerwona flaga z napisem „Burza 1944–1987” oraz znakiem Polski Walczącej,

9) transparent o wymiarach 1,5 × 1,5 m z napisem „Katyń”,

10) 232 egz. bezdebitowych wydawnictw w języku rosyjskim wydanych w Londynie,

11) 47 egz. „Tygodnika Mazowsze”,

12) 21 egz. wyd[awnictwa] „Pomorze”,

13) 3 egz. wydawnictw sygnowanych przez ruch „Wolność i Niepodległość”,

14) 57 szt. kopert z nadrukiem „Solidarność”, wizerunkiem papieża i znacz-kami poczty „S[olidarność”],

15) 18 szt. plakatów o charakterze antypaństwowym,

16) pojedyncze egz. innych nielegalnych wydawnictw – łącznie ok. 15 szt.,

17) 19 szt. matryc, druki, plakietki oraz szablony i inne materiały wykorzystywane w przygotowaniu cytowanych wyżej transparentów i plakatów.

Ponadto zakwestionowano:

– 4 szablony na kalce technicznej z wizerunkiem orła w koronie,

– 2 kalendarze „S[olidarności]” na rok 1987,

– 1 egz. plakatu „Solidarność Wolna” z rysunkiem orła w koronie trzymającego w szponach wronę na tle mapy Polski sprzed 1939 r.

– 2 plakietki na papierze fotograficznym z wizerunkiem papieża i napisem „Solidarność wita Ojca Świętego”,

– 80 kartoników ze stylizowanym napisem „Szczecin”,

– 30 egz. bezdebitowych wydawnictw książkowych w języku rosyjskim,

– oraz kilkadziesiąt sztuk różnych znaczków i plakietek o symbolice „S[olidarności]”.

3. Meldunek operacyjny nr 0257/87

Z uzyskanych sprawdzonych informacji wynika, że w dniu 7 VI 1987 r. do kierownika warsztatów Wydziału Gospodarki Narzędziowej Stoczni im. A. Warskiego przybył ks. A[ndrzej] Steckiewicz (42242). Wręczył on kierownikowi 50 zaproszeń na celebrę do sektora nr 14. Jest to forma podziękowania za wykonanie krzyża na zamówienie kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ). Powyższe zaproszenia były niewypełnione i zostały rozprowadzone wśród pracowników. Część pracowników chwaliła się, iż sprzeda je z dużym zyskiem.

[b]Sytuacja jest kontrolowana i zostanie wykorzystana operacyjnie[b].

Inne:

W środowisku księży powitanie Jana Pawła II na lotnisku w Warszawie oceniane jest bardzo pozytywnie. Podkreśla się, iż w porównaniu z II pielgrzymką Ojca Św[iętego], atmosfera powitania była zdecydowanie lepsza, dominował spokój, wzajemna życzliwość. Daje to podstawy do stwierdzeń, że stosunki państwa z Watykanem układają się poprawnie i w najbliższym okresie czasu można się spodziewać ich normalizacji. W wystąpieniach gen. Jaruzelskiego i Jana Pawła II mimo pewnej powściągliwości można było jednak wyczuć doniosłość i znaczenie wizyty dla dalszego procesu pojednania narodowego[c].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 306–308, oryginał, mps.

[a-a] Przekreślono odręcznie, powyżej dopisano odręcznie: informacje.

[1] Danuta Krochmalska, ur. 25 I 1959 r. w Szczecinie; członek NSZZ „Solidarność” oraz Duszpasterstwa Ludzi Pracy. Kolportowała nielegalne wydawnictwa, produkowała okolicznościowe znaczki z symbolami „S”, rozprowadzane na „mszach św. za Ojczyznę”.

[b-b] Dopisano odręcznie.

[c] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 50

1987 czerwiec 8, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 8 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0257 /87

Uzyskano potwierdzoną informację, iż na spotkanie centralne z papieżem w Szczecinie trzy parafie diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C-100), znajdujące się w obrębie województwa gorzowskiego (Choszczno, Drawno i Barlinek), organizują w dniach 8–11 czerwca pieszą pielgrzymkę z udziałem kilkudziesięciu osób, głównie młodzieży szkolnej [...].

Z operacyjnych informacji wynika, że biskup Majdański polecił sufraganowi biskupowi Stefankowi (16872) pilne podjęcie interwencji w episkopacie jako sprawy sprzecznej z wcześniejszymi ustaleniami.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

Poinformowano Wydz[iał] IV WUSW w Gorzowie Wielkopolskim (BG).

2. Meldunek operacyjny nr 0258 /87

W dniu 8 czerwca br. o godz. 13.00 do Wyższej Szkoły Morskiej w Szczecinie NN ksiądz dostarczył za pokwitowaniem zaproszenia dla rektora tej uczelni na uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego WSD w Szczecinie o treści: „Wielce szanowny Panie Rektorze. Uprzejmie zapraszam na uroczystość wmurowania kamienia węgielnego przez Jego Świątobliwość papieża Jana Pawła II w budujące się Wyższe Seminarium Duchowne w Szczecinie przy ul. Pawła VI w dniu 11 czerwca br., następnie zaś zapraszam na wspólny obiad. Uroczystość przewidywana jest na godz. 13.45, należałoby jednak przewidzieć przybycie wcześniejsze. Proszę o rychłą odpowiedź. Z wyrazami szczerego szacunku biskup szczecińsko-kamieński Majdański”.

Zaproszenie powyższej treści otrzymali następnie rektorzy pozostałych wyższych uczelni szczecińskich. Stanowisko KW PZPR w powyższej sprawie jest negatywne, wykluczające udział zaproszonych w uroczystościach. W przypadku interwencji kurii w przedmiotowej sprawie uzgodniono, iż rektorzy odmowę swą uzasadnią brakiem decyzji władz państwowych, pod które podlegają, gdyż sprawa nie była przedmiotem uzgodnień wspólnej komisji.

[...][a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczno]-Inform[acyjny]

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 311–313, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 51

1987 czerwiec 9, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 9 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0260/87

Z naszej inspiracji w dniu dzisiejszym dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) przeprowadził rozmowę z ks. A[ndrzejem] Steckiewiczem (42242).

Głównym jej celem było wskazanie na odpowiedzialność, jaka spoczywa na nim jako kierowniku grupy pielgrzymów – członków Duszpasterstwa Robotniczego, na główną celebrę.

Dyrektor obok zasadniczego tematu podkreślił jego rozwagę i właściwą postawę polityczno-społeczną, którą potrafi zaprezentować w sytuacjach tego wymagających.

Ks. Steckiewicz uwagi przyjął i stwierdził, że zdaje sobie sprawę o randze uroczystości i konieczności utrzymania ich religijnego charakteru. Zapewnił, że z jego strony wszystko będzie dobrze i władze nie będą miały uwag.

Inne:

1. W środowisku studentów skupionych w DA twierdzi się, że papież w obecności gen. Jaruzelskiego jak i najwyższych władz państwowych wyraził swój oraz Kościoła pogląd na temat poprawy sytuacji gospodarczej kraju, która wg niego wiedzie poprzez upodmiotowienie jednostki ludzkiej, co znalazło wyraz m.in. w jego stwierdzeniu, cyt.: „dać ludziom motyw życia i nadziei”. Uważa się, że wizyta papieża daje władzy szanse na zawarcie kompromisu społecznego, celem którego jest materialno-duchowe pobudzenie społeczeństwa. Niewykorzystanie tej szansy doprowadzić może do pogłębienia w nastrojach społecznych bezsensu życia, a w konsekwencji do całkowitego zrujnowania gospodarki narodowej.

2. Według opinii środowiska Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego[1] wizyta Jana Pawła II w Polsce, w przypadku opóźnienia wprowadzania reformy gospodarczej, może doprowadzić do znacznej dominacji Kościoła w sferach życia społecznego i działalności państwa. Twierdzi się, iż wpłynąć to może negatywnie na zasadę rozdzielności Kościoła od państwa.

3. W środowiskach wyznań nierzymskokatolickich stwierdza się niejako z przekąsem, że dawniej krytykowany przez władze państwowe kardynał Wojtyła, obecnie papież, okazał się „największym synem narodu”. Wyrażają opinię, że władze państwowe rozumieją to i zapraszając go po raz kolejny do kraju oczekują, iż dokona „cudu” w sferze uzdrowienia moralnego narodu, przy zachowaniu istniejących założeń ideologicznych.

Wśród pracowników większych zakładów pracy Szczecina we wczorajszym wystąpieniu J[ana] P[awła] II, dostrzega się przede wszystkim te elementy, które mówiły o przestrzeganiu praw człowieka i możliwości jego stanowienia o życiu państwa. Podkreśla się również napastliwy ton wypowiedzi prymasa Glempa, zwłaszcza w tej części, która dotyczyła rzekomej biedy w Polsce oraz decydującej roli Kościoła w wychowaniu młodzieży i zapowiedzi sygnalizowania i omawiania tych smutnych problemów w trakcie wizyty. Oczekuje się, że sprawa ta nie ujrzy światła dziennego, ale będzie stanowić twardy orzech do zgryzienia oraz nauczkę dla władz państwowych PRL. Przemówienie gen. Jaruzelskiego zostało uznane za płytkie, mówiące o przeszłości i niewnoszące nic nowego do tego co się mówi w Polsce od czterdziestu lat, tzn. o trudnościach, sanacji, wojnie itp. Natomiast członków organizacji partyjnych dziwi usprawiedliwiający i łagodny ton wypowiedzi gen. Jaruzelskiego, co przez środowiska powiązane i sympatyzujące z „S[olidarnością]” zostało odebrane jako przejaw słabości rządu i obawa przed zaostrzeniem sytuacji politycznej w Polsce[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczno]-Inform[acyjny]

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 314–315, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

[1] Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne – międzywyznaniowy ruch chrześcijański powstały w 1956 r. w wyniku oddzielenia się od Pax. W Szczecinie ruch działał w ramach tygodnika „Za i przeciw”. Organizatorem był Eugeniusz Horak.

Nr 52

1987 czerwiec 9, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 9 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0261/87

W dniu 9 VI 1987 [r.] specjaliści Biura Ochrony Rządu dokonali przeglądu i badania darów pod względem ich bezpieczeństwa, przygotowanych do wręczenia papieżowi podczas celebry na Jasnych Błoniach w Szczecinie.

Spośród 24 różnorodnych eksponatów zawierających akcenty patriotyczne, regionalne, morskie, stanowo-zawodowe oraz liturgiczne na uwagę zasługują następujące:

– miniatura tablicy upamiętniającej wydarzenia grudniowe usytuowanej przy Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego – odlew z brązu formatu zbliżonego do A-4. Na odwrocie eksponatu przytwierdzono plakietkę metalową z wygrawerowanym napisem: „Ojcu Św[iętemu] Janowi Pawłowi II w darze NSZZ »Solidarność« Regionu Pomorza Zachodniego, Szczecin 11 VI 1987 [r.]”;

– woto w kształcie herbu z wizerunkiem Matki Boskiej z wygrawerowanym napisem: „Solidarność” NSZZ Stoczni Remontowej „Gryfia” w darze Ojcu Św[iętemu]” Na wewnętrznej stronie etui, w którym umieszczono woto znajduje się podobnej treści napis na arkuszu brystolu. Pozostałe dary, m.in.: świece, koło sterowe, szaty liturgiczne, obrazy, model statku i łodzi rybackiej, albumy, nie zawierały akcentów o kontrowersyjnej wymowie.

Po badaniach dary zostały stosownie zabezpieczone w kurii biskupiej (KFifik) (SZSK).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne (BA) i administracyjne (BB) o sugestii podjęcia interwencji pod kątem wyeliminowania negatywnych akcentów z planowanej uroczystości.

Informacja potwierdzona (A).

2. Meldunek operacyjny nr 0252/0257/87

Z operacyjnych informacji wynika, że sufragan Jan Gałecki (15472) podjął telefoniczną interwencję u wojewody gorzowskiego w związku z rzekomym nieudzielaniem dnia wolnego od pracy w dniu 11 czerwca br. w miejscowościach należących do diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C100), a znajdujących się w obrębie województwa gorzowskiego, tym samym uniemożliwiając udział wiernych tych terenów w uroczystościach z udziałem papieża w Szczecinie.

W odpowiedzi wojewoda wyjaśnił, iż wydał w tej sprawie stosowne zalecenia naczelnikom miast i dyrekcjom przedsiębiorstw. Według tych zaleceń udziela się wolnego dnia od pracy w dniu 11 czerwca na wniosek rad zakładowych, grup pracowniczych lub pojedynczych osób. Wiele przedsiębiorstw wystąpiło już z wnioskiem o wolny dzień i nie czyni się z tego tytułu trudności. Bp Gałecki przyjął wyjaśnienia bez komentarzy.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie.

Poinformowano Wydział IV WUSW w Gorzowie (BG).

Informacja potwierdzona (A).

3. Meldunek operacyjny nr 0263/87

W dniu 9 VI 1987 [r.] o godzinie 13.30 w kościele pw. NSPJ (5701D1) w Szczecinie (SZSZ) ksiądz Wiktor Szczęsny (24148)[1] w kazaniu, nawiązując do przyjazdu Jana Pawła II do Szczecina, stwierdził m.in., cyt.: „gdy tak obserwujemy to co się dzieje tam na Jasnych Błoniach – wielki ołtarz budują, gdy tam tak dużo milicji jest pytamy się często dlaczego to tak się dzieje, że wielki ołtarz będzie, na nim Ojciec Św[ięty], a tutaj dookoła milicja, która zasadniczo w kościele się nie zjawia, której zasadniczo tego światła oglądać nie pozwalają. To zrozumiemy dopiero po wizycie Ojca Św[iętego], to zrozumiemy dopiero po latach, po jakimś okresie, jak nie rozumieliśmy przed 30 laty, że może w Polsce to nastąpić co się dzieje. Tak na razie nie rozumiemy, że milicja jeszcze nie ma jakiegoś dostępu do sakramentów świętych, do życia bożego. Ale to zrozumiemy kiedyś na pewno, młodzi ludzie na pewno będą to przeżywać. Bo przecież, gdy umierał wielki kardynał A[ugust] Hlond w roku 1948, powiedział przed śmiercią swoją, że jeżeli przyjdzie zwycięstwo w narodzie polskim, to ono przyjdzie przez Maryję i to zwycięstwo przychodzi. Ono się staje, ale powoli, ono się dokonuje. Dokonało się wtedy, gdy na Stolicę Piotrową wyniesiony został J[an] P[aweł] II i właśnie dzięki niemu dzieje się to co się dzieje w Polsce i na świecie. To było po 30 latach od momentu wypowiedzenia tych słów i chyba nikt by nie pomyślał, że takie ołtarze będą budowane papieżowi w tej naszej rzeczywistości socjalistycznej. A jednak to się dzieje” [...].

Frekwencja ok. 400 osób.

Informacja potwierdzona (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano wojewódzkie władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 316–318, oryginał, mps.

[1] Ks. Wiktor Szczęsny, ur. 19 X 1914 r.; posługę kapłańską rozpoczął w 1940 r. w parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Koszęcinie, następnie służył w Chociwlu, Gryficach, Płotach i Pyrzycach. W czerwcu 1987 r. był jednym z dwudziestu kapłanów koncelebrujących mszę świętą w czasie wizyty Jana Pawła II na Jasnych Błoniach.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 53

1987 czerwiec 9, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat zabezpieczenia operacyjnego działań pracowników zakładów szczecińskich w związku z planowaną wizytą papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 9 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2252

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 9 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

W dniu 9 VI 1987 r. w związku z zabezpieczeniem wizyty papieża w Szczecinie przeprowadzono rozmowy ostrzegawcze z nw. osobami:

1. Heyno Maria[1] – specjalistka ds. celnych w Stoczni A. Warskiego. Ww. posiada kontakty z byłymi działaczami „S” oraz aktywnie uczestniczy w Duszpasterstwie Robotniczym. Zobowiązała się ustnie do przestrzegania obowiązujących norm prawnych. Została ostrzeżona o konsekwencjach prawnych w przypadku ich naruszenia.

2. Swiderski Ryszard[2] – figurant kwest[ionariusza] ewid[encyjnego] krypt[onim] „Lis”, pracownik Wydz[iału] NKJ Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego. Ww. zobowiązał się ustnie, iż nie podejmie żadnych działań, które wpłynęłyby na zakłócenie ładu i porządku publicznego w dniu wizyty papieża w naszym mieście. Figurant będzie uczestniczył w celebrze na Jasnych Błoniach w charakterze ochrony papieskiej.

3. Bosy Stanisław[3] – stolarz z Morskiej Stoczni Jachtowej im. L. Teligi, znany z negatywnych postaw. Wymieniony zobowiązał się do przestrzegania prawa, ładu i porządku. Będzie uczestniczył w celebrze na Jasnych Błoniach w charakterze ochrony papieskiej.

4. Duklanowski Leszek[4] – fig[urant] SOR „Biuletyn” – w trakcie rozmowy odmówił odpowiedzi na zadawane mu pytania. Został ostrzeżony o konsekwencjach prawnych w przypadku podjęcia działalności niezgodnej z obowiązującym prawem.

5. Olczak Tadeusz – fig[urant] SOR krypt[onim] „Bagno”[5], w trakcie rozmowy zachowywał się poprawnie, udzielał informacji na zadawane mu pytania, oświadczył że w okresie wizyty papieża w Szczecinie będzie pełnił funkcję w straży kościelnej w Dąbiu na Lotnisku. Uważa, że wizyta papieża jest zbyt poważnym wydarzeniem i nie ma zamiaru w tym okresie manifestować istnienia „S[olidarności]”. Został ostrzeżony o konsekwencjach prawnych w przypadku podjęcia działalności innej niż deklarowana.

9 VI 1987 r. dokonano przeszukania u fig[uranta] SOR „Bolero” Janiszewskiego Eugeniusza[6]. W trakcie przeszukania zakwestionowano:

– 1 egz. wyd. „Pomorze” z 1 czerwca 1987 r.,

– koszulkę z herbem papieskim i napisem „Solidarność”.

– biało-czerwoną chorągiewkę z napisem „Solidarność”,

– inne materiały (ulotki, zdjęcia, teksty, banknoty) o tematyce „S[olidarności]”. Figurant aktualnie przebywa na urlopie wypoczynkowym poza Szczecinem.

Z przeprowadzonego zapoznania operacyjnego wynika, iż chronione przez nasz wydział środowiska we wczorajszym wystąpieniu J[ana] P[awła] II dostrzegły przede wszystkim te elementy, które mówiły o przestrzeganiu praw człowieka i możliwości jego stanowienia o życiu państwa. Podkreśla się również napastliwy ton wypowiedzi prymasa Glempa, zwłaszcza w tej części wypowiedzi, która dotyczyła rzekomej biedy w Polsce oraz decydującej roli Kościoła w wychowaniu młodzieży i zapowiedzi sygnalizowania i omawiania tych smutnych problemów w trakcie wizyty. Oczekuje się, że sprawa ta nie ujrzy światła dziennego, ale będzie stanowić twardy orzech do zgryzienia oraz nauczkę dla władz państwowych PRL. Przemówienie gen. Jaruzelskiego zostało uznane za płytkie, mówiące o przeszłości i niewnoszące nic nowego do tego, co się mówi w Polsce od 40 lat, tzn. o trudnościach, sanacji, wojnie itp. Członków organizacji partyjnych w ochranianych przez nas obiektach dziwi usprawiedliwiający i łagodny ton wypowiedzi gen. Jaruzelskiego, co przez środowiska powiązane i sympatyzujące z „S[olidarnością]” zostało odebrane jako przejaw słabości rządu i obawa przed zaostrzeniem sytuacji politycznej w Polsce[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 213–214, oryginał, mps.

[1] Maria Heyno, od końca lat siedemdziesiątych kolportowała nielegalne wydawnictwa i ulotki na terenie stoczni, przepisywała matryce i makiety ulotek.

[2] Błąd w tekście, poprawne nazwisko: Świderski Ryszard, ur. 7 II 1949 r.; kolportował nielegalne wydawnictwa na terenie stoczni, kontaktował się z działaczami „Solidarności”. Kwestionariusz Ewidencyjny kryptonim „Lis” prowadzony był przez Wydział V WUSW w Szczecinie w latach 1986–1988 (AIPN Sz, 0053/463).

[3] Nie odnaleziono dokumentów dotyczących ww. w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie.

[4] Leszek Duklanowski, ur. 22 VIII 1947 r. w Szczecinie. Od 1980 r. członek Szczecińskiego Klubu Katolików, w latach 1980–1981 uczestnik strajków w Zarządzie Portu, w latach 1982–1988 działacz podziemnej „Solidarności”, autor wielu artykułów i współpracownik niezależnych pism, m.in. „Biuletynu Informacyjnego”, „Grot”, internowany w listopadzie 1982 r., przebywał m.in. w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie Pomorskim, zwolniony 23 XII 1982 r. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Biuletyn” – prowadzona w latach 1982–1987 przez Wydział V WUSW w Szczecinie (AIPN Sz, 0053/401).

[5] Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Bagno” – prowadzona w latach 1986–1989 przez Wydział V WUSW w Szczecinie w związku z kolportażem nielegalnych wydawnictw na terenie Zarządu Portu Szczecin (AIPN Sz, 0053/602).

[6] Eugeniusz Janiszewski, ur. 25 VII 1933 r. w Sierpcu; uczestnik uroczystości kościelnych organizowanych przez Duszpasterstwo Robotnicze przy parafii pw. NSPJ w Szczecinie, członek tzw. grupy „Pomorze” (podziemne wydawnictwo). Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Bolero” prowadzona była przez Wydział V WUSW w Szczecinie w latach 1986–1987. Celem rozpracowania było rozbicie grupy „Pomorze” (AIPN Sz, 0053/384).

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 54

1987 czerwiec 10, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 10 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0264/37

W dniu 9 VI 1987 [r.] ordynariusz bp K[azimierz] Majdański (10301) spotkał się z grupą osób obsługujących dziennikarzy zagranicznych. W trakcie spotkania zaakcentował konieczność przekazywania dziennikarzom zagranicznym takich informacji, które eksponowałyby treści patriotyczne związane z „polskim” Szczecinem oraz istniejących tutaj zabytków historycznych. Nadmienił także, iż informacje te muszą być wiarygodne, bez kontrowersyjnych treści. Na zakończenie bp Majdański każdemu z uczestników wręczył w formie upominku z autografem swoją książkę pod tytułem „Będziecie moimi świadkami”.

W spotkaniu uczestniczyło 25 osób.

Informacja wiarygodna (C).

[a]Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC)[a].

[...].

Inne:

1. W gronie działaczy opozycji związanych ze Szczecińskim Klubem Katolików bardzo negatywnie ocenia się postawę biskupa K[azimierza] Majdańskiego, który zdecydowanie wykluczył M[ariana] Jurczyka z delegacji wręczającej dary J[anowi] P[awłowi] II podczas centralnej celebry na Jasnych Błoniach. Uważa się, że Jurczyk jako b. przewodniczący NSZZ „S[olidarność]” Regionu Pomorza Zachodniego w tak doniosłej chwili powinien dostąpić tego zaszczytu, względnie otrzymać zaproszenie do sektora „0”.

2. Słowa J[ana] P[awła] II kierowane do przedstawicieli nauki polskiej księża odebrali jako zachętę do bliższego zainteresowania się władz problematyką wyższych uczelni, a katolickich szczególnie. Wyrażając opinię, że studenci nie powinni z obawą myśleć o przyszłym zatrudnieniu, w delikatny sposób wskazał, iż jest to problem głębszy i wymagający radykalnego rozwiązania.

3. W środowisku szczecińskiego oddziału Pax wyrażana jest opinia, że pielgrzymka J[ana] P[awła] II spowoduje, iż „księża wpadną w euforię i samouwielbienie”. Znaczenie tej wizyty jest niepodważalne, lecz dominacja zjawiska religijnego w życiu socjalistycznego państwa może być w niedalekiej przyszłości wykorzystana przez Kościół.

4. W środowisku wiernych Kościoła polskokatolickiego podkreśla się, że papież oprócz wybitnie religijnego charakteru pielgrzymki wyraźnie zasygnalizował władzom, że jego moralne poparcie jest uzależnione od zmiany stosunku rządu do obywatela, który według J[ana] P[awła] II powinien być podmiotem działań władz. Konkretyzacja takiej postawy winna się objawiać w rzeczywistej demokratyzacji życia społecznego oraz radykalnych działaniach na płaszczyźnie gospodarczej.

5. Wśród duchownych wyznań nierzymskokatolickich panuje opinia, że stonowane wypowiedzi papieża w czasie jego dotychczasowego pobytu są w dużej mierze uwarunkowane nadzieją Ojca Św[iętego] na osobiste uczestnictwo w obchodach 1000. lecia chrztu Rusi Kijowskiej w 1988 [r.] na ziemi radzieckiej. Uważają, że byłby to pierwszy krok umożliwiający w perspektywie pielgrzymki J[ana] P[awła] II do takich krajów, jak Rumunia, Węgry, Czechosłowacja, a tym samym umocnienie lokalne Kościołów w tych krajach.

3. Meldunek operacyjny nr 0266/0251/87

W dniu dzisiejszym z polecenia wojewody (ULfi7) dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) podjął interwencję u bp. J[ana] Gałeckiego (15472), wskazując, że wśród darów dwa z nich, tj. miniatura tablicy upamiętniającej wydarzenia grudniowe, usytuowanej przy Stoczni im. A. Warskiego i woto w kształcie herbu z wizerunkiem Matki Bożej, zawierają negatywne akcenty polityczne.

Biskup nie ustosunkował się do interwencji, przyjął ją jedynie do wiadomości.

Informacja potwierdzona (A)[b].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 319–321, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 55

1987 czerwiec 10, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 10 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0267/87

W ramach realizowanych przez tut[ejszy] Wydział IV działań prewencyjnych, mających na celu przeciwdziałanie wrogim politycznie zachowaniom podczas pobytu Jana Pawła II w Szczecinie, przeprowadzono rozmowy profilaktyczno-ostrzegawcze z Janem Denisewiczem[1], Janem Wojtowiczem[2], Piotrem Jurczykiem[3] (figurantami Wydz[iału] IV tut[ejszego] WUSW), zatrudnionymi na budowie szczecińskiego WSD.

Podczas rozmów wymienieni zachowywali się spokojnie i ze zrozumieniem odnieśli się do powagi wizyty. Jednocześnie zadeklarowali wolę religijnego zachowania się podczas uroczystości kościelnych z udziałem papieża na terenie Szczecina.

Inne:

Z uzyskanych wiarygodnych informacji wynika, że na zaproszenie ordynariusza biskupa Majdańskiego do Szczecina w dniu 10 VI 1987 [r.] przyjechała Matka Teresa z Kalkuty, która przebywać będzie w parafii św. Stanisława Kostki[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 322, oryginał, mps.

[1] Jan Denisewicz, ur. 5 I 1936 r.; pracownik Polskiej Żeglugi Morskiej w Szczecinie, przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy PŻM, od 8 V 1982 r. do 11 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie Pomorskim.

[2] Najprawdopodobniej chodzi o Jana Wójtowicza, ur. 27 IX 1931 r. w Górze Kalwarii; członek Między-zakładowego Komitetu Strajkowego NSZZ „Solidarność” w Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, dnia 2 II 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie na 3 lata pozbawienia wolności.

[3] Piotr Jurczyk, ur. 27 IV 1943 r.; przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Przedsiębiorstwa Produkcji Urządzeń Transportowych WTEH w Szczecinie, kierował zakładowym komitetem strajkowym w dniach 14 i 15 grudnia 1981 r.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 56

1987 czerwiec 11, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący wizyty papieża Jana Pawła II w Szczecinie

Szczecin, dnia 11 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0253/87

W dniu 11 VI 1987 [r.] o godz. 10.20 (z 20. minutowym opóźnieniem) wylądował samolot na lotnisku w Goleniowie z Janem Pawłem II i towarzyszącymi mu osobami.

Gościa powitali: ordynariusz bp Kazimierz Majdański (10301), wojewoda szczeciński Stanisław Malec, przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej Jan Dziedzic. Witającym towarzyszyli dwaj miejscowi administratorzy parafii: ks. Józef Kowalski[1] i ks. Bogdan Schmidt[2], zakonnica, dwoje dzieci. Zgromadziło się 46 osób świeckich. O godz. 10.35 papież przesiadł się do helikoptera i o godz. 10.55 wylądował na lotnisku w Szczecinie-Dąbiu, przy obecności około 15 tys. ludzi. Bezpośrednio przesiadł się do „papamobile”, przejeżdżając do miejsca centralnej koncelebry na Jasne Błonia wyznaczoną trasą. Na trasie zgromadzonych było łącznie około [a]80[a] tysięcy osób. Koncelebrę rozpoczął o godzinie 11.30 (z 30. minutowym opóźnieniem) przy udziale: kardynała Józefa Glempa (33331), kardynała Franciszka Macharskiego (14634), biskupa Kazimierza Majdańskiego, kardy-nała Agostino Cassarolego[3]. W celebrze uczestniczyło około [b]400[b] tysięcy osób.

Po zakończeniu nabożeństwa papież udał się, na teren budowy szczecińskiego WSD (C1W1) (SZSK), gdzie dokonał poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego [...]. Uroczystość ta poprzez środki nagłaśniające była transmitowana bezpośrednio do wiernych zgromadzonych na Jasnych Błoniach.

Na uwagę zasługuje fakt, iż ksiądz Piotr Kordula[4], wykładowca WSD, prowadzący narrację podczas tych uroczystości, we właściwy sposób kierował rozchodzeniem się zebranych po zakończeniu nabożeństwa. Wyraził również podziękowania pod adresem służb mundurowych i kościelnych za wzorową pracę podczas trwania celebry.

Do negatywnych akcentów należy zaliczyć parominutowe eksponowanie na początku i na końcu nabożeństwa transparentów o treściach pozareligijnych m.in. „Wolność i Pokój”, „Niezależne Zrzeszenie Studentów”. Ogółem było 8 transparentów, w tym 4 o treści religijnej.

Ponadto podczas kontroli wchodzących na sektory zatrzymane zostały dwie osoby, które usiłowały przemycić transparent o [c]wrogiej[c] treści pozareligijnej. Są to: Szymon Araszkiewicz[5] (figurant V Wydz[iału] tut[ejszego] WUSW) oraz Waldemar Kaskiewicz[6] (znany działacz b. „S[olidarności]” ze Świnoujścia). Wymienieni zostaną 12 bm. postawieni przed Kolegium ds. Wykroczeń w trybie przyśpieszonym z art. 52 A § 1 pkt 2.

Należy stwierdzić, iż uroczystość na Jasnych Błoniach mieściła się w ramach religijnych, a sama postawa papieża podczas głoszenia kazania prowokowała zebranych do częstych oklasków.

Podczas rozchodzenia się, straż kościelna rozdawała wiernym w znacznych ilościach niewykorzystane zaproszenia – na pamiątkę, co świadczy o mniejszej niż przewidywały władze kościelne frekwencji. O godzinie 14.50 rozśrodkowano uczestników nabożeństwa[d].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 323–324, oryginał, mps.

[a-a] Liczba przekreślona odręcznie i poprawiona na: 40.

[b-b] Liczba przekreślona odręcznie i poprawiona na: 350.

[1] Błąd w imieniu. Najprawdopodobniej chodzi o ks. Włodzimierza Kowalskiego, w latach 1978–1987 proboszcza parafii pw. św. Katarzyny w Goleniowie.

[2] Ks. Bogdan Schmidt, od 1974 r. proboszcz parafii pw. św. Jerzego w Goleniowie.

[3] Agostino Cassaroli, ur. 24 XI 1914 r., zm. 9 VI 1998 r. Od 1979 r. pełnił obowiązki sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej.

[c-c] Zamazano odręcznie czarnym flamastrem.

[d] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[4] Ks. Piotr Kordula, ur. 9 II 1950 r.; święcenia kapłańskie przyjął w 1973 r. w Szczecinie, służył m.in. w parafiach pw. św. Józefa Oblubieńca NMP (1978–1985) oraz NMP Nieustającej Pomocy (1985–1987) w Szczecinie. W latach 1985–1991 prefekt studiów w Wyższym Seminarium Duchownym.

[5] Błąd w imieniu. Najprawdopodobniej chodzi o Szczepana Araszkiewicza, w latach 1982–1989 drukującego i kolportującego w Szczecinie „Tygodnik Wojenny”, „Prolet” i „Termit”.

[6] Błędny zapis nazwiska, powinno być: Kaśkiewicz Waldemar, ur. 17 I 1943 r.; członek Krajowego Komitetu Założycielskiego Polskiej Ligi Praw Człowieka.

Nr 57

1987 czerwiec 11, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczące wizyty papieża Jana Pawła II w Szczecinie

Szczecin, 11 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0269/0268/87

Na terenie WSD papież uczestniczył w obiedzie w gronie 30 biskupów, 16 księży i ok. 25 osób świeckich (naukowcy, lekarze, zaproszone osoby świeckie z zagranicy). Wśród osób świeckich znajdowali się m.in.: Marian Jurczyk, Stanisław Wądołowski, Piotr Baumgart (figuranci wydziałów tut[ejszego] WUSW).

Po posiłku i krótkim wypoczynku o godz. 16.00 Jan Paweł II udał się do katedry na spotkanie z duchowieństwem diecezji szczecińsko-kamieńskiej, koszalińsko-kołobrzeskiej i gorzowskiej. Uczestniczyły także zakonnice oraz świeccy przedstawiciele instytutów katolickich. Na trasie przejazdu zgromadziło się ok. 20 tysięcy wiernych.

Zgodnie z ustalonym programem wystąpili kolejno: ordynariusz bp Kazimierz Majdański [...] oraz papież [...]. Frekwencja ok. 3 tysiące osób. Wokół katedry zgromadziło się ok. 3 tys. osób. Po zakończeniu spotkania o godz. 17.35 uczestnicy w spokoju opuścili miejsce zgromadzenia, a papież udał się wyznaczoną trasą na lądowisko Szczecin-Dąbie.

Na trasie przejazdu z katedry do mostu na Odrze, na odcinku ok. 500 metrów zgromadziło się ok. 5 tysięcy osób. Na dalszej trasie dojazdowej do lądowiska przebywała jedynie służba porządkowa.

O godz. 17.54 helikopter wraz z papieżem i najbliższym otoczeniem odleciał na lotnisko do Goleniowa. Przy pożegnaniu na lądowisku przebywało ok. 7 tysięcy osób. Natomiast w Goleniowie papieża pożegnała grupa 43 osób wiernych i 10. osobowa delegacja władz polityczno-administracyjnych województwa i ordynariusz bp K[azimierz] Majdański. O godzinie 18.21 samolot odleciał w kierunku Gdyni.

Dla informacji podaję, że przybyło do Szczecina ok. 690 autobusów, uruchomiono 13 pociągów specjalnych lokalnych i 15 dalekobieżnych, które były wykorzystane w ok. 80%, ok. 10 tysięcy samochodów prywatnych.

Oceniamy, że w uroczystościach wzięło udział w granicach 110 tysięcy osób spoza Szczecina.

Udzielono pomocy medycznej w 1071 przypadkach, w tym 21 osób hospitalizowano.

Informacja potwierdzona (A).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne (BA) i administracyjne (BB), (BC).

2. Meldunek operacyjny nr 0270/87

W dniu 11 VI 1987 r. o godzinie 18.30 w bazylice katedralnej (6939A1) w Szczecinie (SZSZ) bp pomocniczy J[an] Gałecki (15472) odprawił nabożeństwo dziękczynne. W nawiązaniu do wizyty oraz przebiegu uroczystości z udziałem Jana Pawła II powiedział, cyt.: „przed chwilą w zakrystii udzielałem wywiadu telewizji polskiej. Pytali o refleksje na gorąco, o pewną ocenę wizyty papieża w Szczecinie. Powiedziałem, że była udana, bo przyjechał Ojciec Święty do Szczecina tak bardzo oczekiwany. Dla nas to było wielkie spotkanie, przybyli wierni, mieszkańcy Pomorza Zachodniego. Była udana, bo była msza św. i wielka modlitwa w wielkim skupieniu [...]. I tak myślałem tam, patrząc z wysokości ołtarza na Jasne Błonia i na park Kasprowicza wypełniony po brzegi. Było to największe zgromadzenie w Szczecinie. Jest wzrost liczbowy naszego bycia przed Bogiem [...].

Dalsze wystąpienie biskupa Gałeckiego dotyczyło „owoców” wizyty Jana Pawła II oraz wrażeń z przebiegu uroczystości. Wśród wygłoszonych intencji na uwagę zasługuje następująca:

– spraw, Panie, abyśmy pokochali pracę i wykonywali każdą robotę sumiennie.

Frekwencja ok. 600 osób.

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK) [...][a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 325–327, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 58

1987 czerwiec 12, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród pracowników szczecińskich zakładów pracy po wizycie papieża Jana Pawła II w mieście

Szczecin, dnia 12 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2253

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 12 VI 1987 r. do godz. 12.00

W dniu 12 VI 1987 r. w trakcie dokonanego rozpoznania operacyjnego nastrojów w ochranianych obiektach i środowiskach uzyskano następujące komentarze na temat wizyty w dniu 11 VI 1987 r. papieża w Szczecinie:

– środowisko pracowników Zespołu Elektrowni „Dolna Odra” wizytę papieża w Szczecinie przyjęło z umiarkowanym optymizmem. Liczono na to, że papież w swojej homilii poświęci więcej miejsca polskości tych ziem i dokonań Polaków na tych ziemiach w okresie 40. lecia. Z satysfakcją odnotowano fakt, że uroczystości w Szczecinie odbyły się bez zakłóceń spokoju i porządku publicznego. W uroczystości brali udział działacze „S[olidarności]” z El[ektrowni] „Dolna Odra”: Antoni Anwesler[1], Bodnar Rafał[2], Bogdan Zarzycki[3], Zbigniew Bracki[4] – członek Kościelnej Służby Porządkowej oraz Grzegorz Węgrzyn[5] – fig[urant] kwest[ionariusza] ewidencyjnego krypt[onim] „Wanta”. Zachowanie wymienionych było poprawne.

Z dużym uznaniem środowisko wyraża się o pracy służb porządkowych i dobrej organizacji uroczystości, twierdzi się, że wystrój miejsca uroczystości był jak do tej pory w odniesieniu do innych miast odwiedzanych przez papieża najładniejszy. Negatywnie ocenia się prowokację zaistniałą i dokonaną przez grupę młodzieży w Krakowie.

– Środowisko pracowników Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie uważa, że organizacja i przygotowanie miasta na powitanie papieża stało na wysokim poziomie. Miasto było ładne i czyste. Przyjechało mniej ludzi niż się spodziewano. Twierdzi się, że bardzo wielu ludzi, którzy przyszli na Jasne Błonie nie interesowało się mszą, lecz oczekiwali na ewentualne zamieszki. Homilia papieża zawierała akcenty polityczne. Ze spraw organizacyjnych komentowano, iż ołtarz był za wysoki o 2–3 m i przysłonił orły. Padały również zastrzeżenia do transmisji telewizyjnej. Od jej rozpoczęcia do przyjazdu papieża upłynęło dużo czasu, który nie został wykorzystany na pokazanie związku Szczecina z morzem, nowych osiedli, zakładów pracy itp.

– Uwagę środowiska kolejarzy zwróciły słowa papieża z homilii wygłoszone na zakończenie celebry. Stwierdza się, że miały one charakter prowokacyjny i zmierzały do przeobrażenia uroczystości religijnych w wiec polityczny. Treści kazania na temat rodziny uznano za zbyt filozoficzne i enigmatyczne. Sprowadzające się do tego, że za stan polskiej rodziny winna jest władza. Za niepotrzebne w środowisku kolejarzy uznaje wtrącanie się papieża do polityki państwowej. Podobnie zbędnym było łączenie „fal i wiatrów znad morza” z wydarzeniami w osiemdziesiątym roku na Wybrzeżu[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 216–217, oryginał, mps.

[1] Błąd w pisowni nazwiska, poprawnie: Antoni Anweiler, ur. 15 V 1938 r. w Dolinie; od 1973 r. pracownik Zespołu Elektrowni „Dolna Odra” w Nowym Czarnowie. Od stycznia 1981 r. przewodniczący Komitetu Zakładowego NSZZ „Solidarność”, od kwietnia do sierpnia 1982 r. więziony w Szczecinie, po zwolnieniu stracił pracę.

[2] Rafał Bodnar, ur. 24 X 1943 r.; pracownik Zespołu Elektrowni „Dolna Odra” w Nowym Czarnowie, członek NSZZ „Solidarność”, inwigilowany przez Wydział V RUSW w Gryfinie w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Pocztylion II”, jako „podejrzany o sporządzanie wrogich anonimów” (1983–1985). Akta sprawy zniszczono (AIPN Sz, 0012/521, t. 14, Dziennik Archiwalny b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Szczecinie).

[3] Bogdan Zarzycki, ur. 11 III 1951 r. w Szczecinie; w styczniu 1982 r. aresztowany i oskarżony o rozprowadzanie na terenie Elektrowni „Dolna Odra” ulotek „o fałszywej treści, mogących wywołać niepokój publiczny”. Od 8 XI 1982 r. do 9 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie Pomorskim.

[4] Nie odnaleziono dodatkowych informacji o ww. w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie.

[a] Pod tekstem brak pieczątki oraz podpisu.

[5] Grzegorz Węgrzyn, ur. 20 VIII 1962 r. w Zwierzyńcu; pracownik Zespołu Elektrowni „Dolna Odra” w Nowym Czarnowie, w okresie stanu wojennego działał w podziemnych strukturach „Solidarności”, biorąc udział w druku i kolportażu ulotek, inwigilowany przez funkcjonariuszy Wydziału V RUSW w Gryfinie w ramach Kwestionariusza Ewidencyjnego kryptonim „Wanta” (AIPN Sz, 0053/351).

Nr 59

1987 czerwiec 13, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący nastrojów w środowisku wykładowców Wyższego Seminarium Duchownego po wizycie papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 13 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Inne:

[a]W środowisku wykładowców szczecińskiego Wyższego Seminarium Duchownego[a] wskazuje się na brak elementów wspólnych między mową powitalną biskupa Majdańskiego, a homilią papieską. Biskup Majdański bardzo wyraźnie wyakcentował polskość i znaczenie Szczecina zarówno z historycznego, jak i współczesnego punktu widzenia. Tymczasem papież zagadnienia te w zasadzie całkowicie pominął. Fakt ten księża oceniają negatywnie, uważają bowiem, że Jan Paweł II uległ naciskom episkopatu zachodnioniemieckiego, który ich zdaniem wymusił na nim taką, a nie inną postawę. W związku z tym twierdzi się, że odwiedził Szczecin przede wszystkim z uwagi na usilne prośby ordynariusza.

Środowisko księży T[owarzystwa] Ch[rystusowego] wyraża krytykę pod adresem Jana Pawła II, który w swej homilii nie przypomniał pionierskich zasług tego zakonu w drodze odbudowy i repolonizacji tych ziem.

Wiele krytycznych uwag księża kierują pod adresem biskupa Majdańskiego, który swoimi decyzjami wprowadził atmosferę chaosu organizacyjnego. Odnosi się to przede wszystkim do głównej celebry, imprez towarzyszących oraz spotkania w katedrze. Opóźnienie przyjazdu papieża oraz konieczność zajęcia sektorów w strefie „0” wyłącznie do godz. 9.00, spowodowało zmęczenie i zniechęcenie do dalszego przebywania w tym miejscu.

Szereg uwag wyraża się także w stosunku do prowadzących narrację. Bp Majdański udzielił im ostrej reprymendy, zarzucając słabe przygotowanie, nieumiejętność właściwego zaprezentowania programu „modlitewnego czuwania”, co m.in. znajdowało swoje odbicie w zachowaniu niektórych grup wiernych. Swoją obecność traktowali bardziej jako „piknik” niż pobyt na tak doniosłej uroczystości. W katedrze natomiast była zbyt duża ilość zaproszonych gości. M.in. siostry zakonne są zdania, iż fakt ten nie zapewnił kontaktu duchowego z papieżem. Panował nastrój oczekiwania, jak najszybszego opuszczenia kościoła.

Księża szacunkowo oceniają frekwencję ok. 400 tysięcy osób podczas głównej celebry. Są zdania, że była bardzo niska jak na zasięg terytorialny, który obejmowała, tj.: woj[ewództwa] szczecińskie, gorzowskie, zielonogórskie, koszalińskie, słupskie i pilskie[b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 328–329, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 60

1987 czerwiec 13, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dn. 13 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I

Departamentu IV MSW

w Warszawie

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0271/0223/87

Podczas uroczystości powitania papieża na lotnisku w Goleniowie (SZGC), w dniu 11 czerwca br., wojewoda (UFxfi7) w rozmowie z ordynariuszem poruszył sprawę krzyża z głównej celebry, chcąc uzyskać jego stanowisko w tej kwestii. Ze swej strony wskazał, że najstosowniejszym miejscem byłby teren WSD (C1W1) w Szczecinie (SZSZ). Ordynariusz nie ustosunkował się do tej propozycji.

W dniu 12 czerwca br. ordynariusz bp Majdański (10301) drogą telefoniczną zwrócił się do wojewody z zapytaniem o decyzję w sprawie wydania zezwolenia na procesję centralną. Z kontekstu wypowiedzi jednoznacznie wynikało, iż miał na myśli krzyż.

Informacja wiarygodna (C).

3. Meldunek operacyjny nr 0272/87

W dniu 12 VI 1987 [r.] o godz. 18.00 w bazylice katedralnej (6939A1) w Szczecinie (SZSZ) bp pomocniczy S[tanisław] Stefanek (16875) celebrował nabożeństwo dziękczynne.

W wystąpieniu nawiązał do wizyty J[ana] P[awła] II w Szczecinie, stwierdzając, cyt.: „...dziś jest dziwny Szczecin, taki jakby trochę zaszokowany, że dzień powszedni. Tak identycznie, tak żywiołowo, tak popularnie i tak serdecznie, tak spontanicznie zareagował wczoraj na łaskę bożą, od pierwszego momentu wejścia pośród nas ziemskiego namiestnika aż do końca. Dekoracje, obecność na trasie i w kościele. Potężna, potężna bazylika. Skupisko modlących się otoczone zielenią parków na Jasnych Błoniach. W tym pielgrzymowaniu papieskim i w tej naszej trochę jakby zadziwionej obecności, oniemiałej i proszącej w katedrze zostań z nami, nie opuszczaj... sprowokowali Ojca Św[iętego] do odpowiedzi na to zaproszenie, pierwsza to ta, która padła w bazylice katedralnej – czy chcecie, czy nie chcecie to jestem z wami, bo nie ma Kościoła bez papieża”.

W dalszej części poinformował, że otrzymano zgodę władz miasta, na przejście, cyt.: „procesją eucharystyczną na zakończenie tej właśnie oktawy trwania przy Maryi w dniu »Bożego Ciała« w mieście biskupim będzie szła kongresową papieską trasą i u siebie już po południu nie będą organizować”.

Frekwencja ok. 400 osób.

Wszystkie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK)

Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC).

4. Meldunek operacyjny nr 0273/87

W dniu 12 VI 1987 [r.] o godz. 20.00 w kościele pw. NSPJ przy pl. Zwycięstwa w Szczecinie (SZSZ) odbyło się comiesięczne nabożeństwo „Za Ojczyznę”. Na wstępie NN mężczyzna zapowiedział intencje nabożeństwa (słowo wstępne w załączeniu).

Zasadnicze kazanie wygłosił wikary ks. T[adeusz] Talik. W wystąpieniu nawiązał do wypowiedzi papieża dot. poszanowania praw ludzkich oraz problemów sumienia jednostki i odpowiedzialności. W tym kontekście powiedział, cyt.: „czyny dlatego są bezkarne, że oparte o siły wojskowo-milicyjne. I dlatego teraz właśnie sumienie jest miejscem, gdzie jest ojczyzna nasza, ale to sumienie, ale często sobie to przypominamy, że to miejsce musi być wolne od strachu i nienawiści. Ojciec Św[ięty] nas o tym jasno poucza: ten, który doznał na sobie czasu nienawiści – jak wielu z nas, kiedy chodząc ulicami i widziałem tych, którzy przyszli, żeby deptać naszą własną godność, poniżyć polskie orły, podeptać sztandary, by zabronić nam podnosić głowy, by zabronić naszych pieśni, by pozbawić nas poczucia godności. Ale ten czas jakby był krótki i naszemu papieżowi nie odebrał ani krzty poczucia godności”.

Z kolei nawiązał do homilii J[ana] P[awła] II wygłoszonej na Jasnych Błoniach w Szczecinie, komentując, cyt.: „usłyszeliśmy od niego słowa jakie są warunki w społeczeństwie, w rodzinie, w domu, by można było na tym budować coś trwałego i pięknego. I jednocześnie usłyszeliśmy słowa ostrzeżenia, że przekreślenie praw jednostki, zaniedbanie praw rodziny, może im będzie groziła wielkimi konsekwencjami w przyszłości. Słowa te nie są jednak zatrwożeniem, ale są słowami nadziei... dlatego i my gromadzimy się na tej mszy „Za Ojczyznę”, by siać, ciągle siać czas trudny. Posłużę słowo z komentarza: gdy wielu jest wyłapywanych ze swoich domów jak króliczki dlatego, że są dwie kategorie ludzi, że jest to zresztą zupełnie zgodne z teorią systemu komunistycznego, z teorią systemu, który zakłada walkę klas, że coś takiego istnieje i jest konieczne, taka jest rzeczywistość po pierwsze w naszym kraju są i ci, którzy mają przewagę, mają w ręku sądownictwo, więziennictwo, banki, zakłady pracy, dosłownie wszystko. I ci, którzy muszą iść tam pracować, tam żebrać o chleb, o mieszkanie, tam żebrać o paszport, o jakiekolwiek pozwolenie nawet na budowę domu, nawet na założenie telefonu i są też warunki w jakich żyjemy, gdzie znakomita większość jest rządzona, przez tych, którzy myślą inaczej, ale są w znakomitej mniejszości. To warunki trudne, a zarazem jest to o tyle dobry czas siania, że krystalizują się osobowości... my, którzy uznajemy własne wartości jak godność, godność prawdy, godność osobista, niezależność człowieka, chcemy powiedzieć w rzeczywistości mamy prawo do wyznania, mamy prawo do wolnych związków, co potwierdza zresztą Ojciec Św[ięty] we wczorajszym przemówieniu... Mamy prawo do wolnego zrzeszania się, kiedy mamy to odwagę powiedzieć i ponosimy tego konsekwencje. Tu krystalizują się osobowości silne, tutaj jasno widać kto jest kto, kto jest mocny, a kto jest wygodny i dlatego nie dziwmy się, że ten czas jest trudny, tak bardzo wymaga jednostek ofiarnych. Tylko największe i najsilniejsze osobowości zdolne są do płacenia ofiary”. W końcowych słowach wyraził przekonanie, że wizyta Ojca Św[iętego] w Polsce wniosła dużo nadziei na lepszą przyszłość narodu [...].

Na zakończenie odśpiewano pieśni „Boże coś Polskę” i „Ojczyzno ma”, przy czym na obecnych ok. 500 osób 90% uniosło palce do góry w kształcie litery „V”.

W czasie nabożeństwa eksponowano chorągiew TK NSZZ „S” Stoczni Remontowej „Gryfia” oraz na balkonie umieszczone było hasło: „Dla serc braterstwa i Solidarności idąc za Chrystusem JP II”.

Wystąpienia utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC) oraz Wydział ds. Wyznań UW (UHfi2) z sugestią do podjęcia interwencji w kurii biskupiej (KFifik) (SZSZ).

5. Meldunek operacyjny nr 0274/87

W dniu 13 VI 1987 [r.] o godz. 11.00 w bazylice katedralnej (6939A1) w Szczecinie (SZSZ) sufragan bp St[anisław] Stefanek (15875) odprawił nabożeństwo dziękczynne dla pielgrzymów z terenu diecezji szczecińsko-kamieńskiej (C1fifi).

W wystąpieniu przedstawił zasługi matki Teresy z Kalkuty w utrwaleniu miłości człowieka do człowieka. M.in. poinformował, że będąc w Szczecinie, w dniach 10 i 11 czerwca w godzinach rannych – matka Teresa założyła klasztor dla misjonarek miłosierdzia w parafii pw. St[anisława] Kostki (5079) przy pl. Popiela w Szczecinie.

Mówiąc o jej misyjnej działalności, stwierdził, cyt.: „jej program to czuła miłość do człowieka. Ten jej program można wziąć, przedziwnie mocny, nielękający się żadnych wojsk, potrzebny bardzo generałom, potrzebny wojskom”.

Na zakończenie wyraził podziękowanie władzom miasta za udzielenie zezwolenia na centralną procesję Bożego Ciała. W tym kontekście powiedział, cyt.: „jesteśmy bardzo wdzięczni władzom miasta, że zrozumiały tę wyjątkową chwilę i otrzymaliśmy zezwolenie na przejście procesją Bożego Ciała tu z bazyliki katedralnej na Jasne Błonia do ołtarza, gdzie był Ojciec Św[ięty] [...]”.

Frekwencja ok. 200–250 osób.

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano woj[ewódzkie] władze polit[yczno]-admin[istracyjne] (BA), (BB), (BC).

6. Meldunek operacyjny nr 0275/0270/87

W dniu 13 VI 1987 r. w kurii szczecińskiej (Kfifik) (SZSK) odbyło się spotkanie administratorów śródmiejskich parafii Szczecina, poświęcone sprawom organizacyjnym obchodów Bożego Ciała. Przewodniczył sufragan bp Stanisław Stefanek (16875). Zapoznał on między innymi z komunikatem, przeznaczonym do odczytania w czasie niedzielnych nabożeństw w dniu 14 bm. w kościołach Szczecina, zawierającym, następujące tematy:

– Podziękowanie wiernym za udział w spotkaniach z Ojcem Św[iętym] w Szczecinie i godne jego przyjęcie.

– Apel o liczne uczestnictwo wiernych w centralnej procesji Bożego Ciała, która prowadzić będzie szlakiem papieskim, z katedry szczecińskiej do ołtarza polowego na Jasnych Błoniach, gdzie odbyło się centralne spotkanie wiernych z papieżem. Rozpoczęcie procesji o godz. 10.30.

– Informację o odwołaniu procesji parafialnych w śródmieściu Szczecina.

– Apel o utrzymanie do dnia Bożego Ciała dekoracji przygotowanych na przyjazd papieża.

– Apel o zgłaszanie się członków straży kościelnej, która zabezpieczała pobyt papieża, do zabezpieczenia centralnej procesji Bożego Ciała. Spotkanie odbędzie się w dniu 16 bm. w kościele pw. św. Jana Ewangelisty (6997 D1) w Szczecinie.

Dodatkowo bp Stefanek zalecił księżom, aby z ambon zachęcili wiernych do licznego udziału w centralnych uroczystościach Bożego Ciała. Poinformował, że ołtarz na Jasnych Błoniach będzie rozbierany po uroczystościach Bożego Ciała – od 19 bm., zalecając, aby każda parafia wyznaczyła po 10 osób do jego pilnowania.

Na zakończenie przekazano księżom przemówienie papieża, wygłoszone w katedrze szczecińskiej oraz w Gdańsku – do ludzi morza – na pamiątkę i do wykorzystania.

W spotkaniu uczestniczyło ok. 20 księży.

Informacja wiarygodna (A).

Poinformowano wojewódzkie władze polityczne (BA) i administracyjne (BB), (BC).

Inne:

W wizycie papieża w Szczecinie uczestniczyła grupa 70 dziennikarzy z k[rajów] k[apitalistycznych], z których najliczniejszą była ekipa amerykańska licząca 30 osób.

W informacjach przekazywanych do swoich redakcji korespondenci zrelacjonowali uroczystości w Szczecinie, podkreślając ich spokojny przebieg. Tylko nieliczne agencje odnotowywały rzekome posolidarnościowe akcenty na tej uroczystości.

Znaczna część materiałów dziennikarskich dotyczyła wydarzeń związanych z wypadkami w Krakowie, przy czym zwraca uwagę sensacyjny ton nadawany tym wydarzeniom. Dziennikarze w swoich korespondencjach wiele uwagi poświęcają społecznym i ekonomicznym aspektom tej wizyty. Stwierdza się zgodnie, że obecna sytuacja ekonomiczna Polski jest zbyt złożona, aby wysiłki władz i Kościoła mogły coś zmienić.

Uzyskano opinię pochodzącą rzekomo z Departamentu Stanu USA, że w obecnych rozmowach papieża z władzami Kościół uzależnia swoją pomoc na rzecz poprawy tej sytuacji od reaktywowania „Solidarności”. Nie wyklucza się kolejnego spotkania papieża z gen. Jaruzelskim[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Załącznik:

Słowo wstępne

wygłoszone przez NN osobę świecką w dniu 12 czerwca br. podczas mszy

„Za Ojczyznę” w kościele pw. NSPJ w Szczecinie

[b]Dzisiejsza msza św. jest dziękczynną za pielgrzymkę Ojca Św[iętego] do wspólnej nam ojczyzny – Polski. A szczególnie do Szczecina, Gdyni i Gdańska, do miast Wybrzeża, gdzie wielu z nas przeżywało tragiczne chwile grudnia 1970 r. Gdzie władza nazywająca siebie robotniczą, strzelała do robotników. Przybył do miast, w których w gorącym sierpniu 1980 r. rodziła się wolność, gdzie zrodził się drogi nam wszystkim NSZZ „Solidarność”. Dziś wybija się go nam z głowy i ustawami, zakazami, nakazami, a nierzadko pałkami, mimo to solidarność żyje w nas, w naszych sercach, a jego idee przetrwają pomimo represji[b].

Najdroższy nasz ukochany, wspaniały, najmilszy Ojciec Święty przyjmowany przez nas tak bardzo gorąco szczerze, serdecznie, wszędzie mówi o prawach człowieka o jego najwyższej wartości, o sensie życia o godnym życiu, o wolności zrzeszenia się w organizacjach, w tym w związkach zawodowych i o nakazie respektowania tych praw przez władze. Tak mówił Ojciec Święty w Belwederze do władz, a władze albo udawały, albo nie rozumiały tego co mówi. Mówili wyłącznie o swoich sprawach i organizowanych przez siebie organizacjach. Na twarzy Ojca Św[iętego] było widać smutek i troskę o nasze losy Polski. Bo jak na razie za żądanie respektowania tych praw przez władzę jesteśmy wyłapywani z domu jak z klatek, a zwłaszcza „Solidarności” się szuka jak bomby. Na ulicach widać tysiące umundurowanych i nieumundurowanych funkcjonariuszy, a ilu ich jeszcze mieliśmy okazję zobaczyć w ostatnich dniach. Chcielibyśmy również wiedzieć ile nas kosztują. I chociaż dzisiaj pytanie jest retoryczne wierzę, że niedługo ono takim nie będzie. Wierzę, że słowa Ojca Św[iętego] nie pójdą na marne, że zrozumieją, wielu z nich dziś, którzy powinni zrozumieć, więc módlmy się dziś, gorąco bardzo gorąco za Ojca Św[iętego] i jego posługi i zrozumienie jego słów przez wszystkich. Módlmy się również, żeby ta pielgrzymka do Szczecina nie była ostatnia (oklaski).

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 330–336, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[b-b] Zakreślono ołówkiem.

Nr 61

1987 czerwiec 15, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród pracowników Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia” po wizycie papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 15 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2255

dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V

dnia 15 VI 1987 r. do godz. 12.00

Z uzyskanej informacji operacyjnej ze środowiska pracowników Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia” wynika, iż środowisko to potępia zajścia uliczne wywołane podczas wizyty papieża w Krakowie. Twierdzą również osoby negatywnie ustosunkowane do obecnej rzeczywistości, że zajścia te były niepotrzebne, a sprawcy oraz ci, którzy inspirowali do takich zajść, powinni być surowo ukarani. Natomiast podkreśla się wzorowe zorganizowanie uroczystości w Szczecinie, jak również przedsięwzięcia towarzyszące tym uroczystościom, a w szczególności zaopatrzenie, komunikacja oraz wystrój miasta. Podkreśla się wzorową pracę służb porządkowych zarówno kościelnych, jak i cywilnych.

Zwrócono również uwagę na wypowiedź biskupa Majdańskiego, który przypomniał o roli „wojska z bliska i z daleka” w ukształtowaniu obecnego stanu Pomorza Zachodniego. Uzyskano również informację ze środowiska szczecińskiego podziemia „S[olidarności]” na temat uczestnictwa M[ariana] Jurczyka w obiedzie z udziałem papieża. Środowisko to twierdzi, że obecność Jurczyka wśród uhonorowanych gości była nie na miejscu. Swoją stroną moralną nie zasługiwał on na obecność przy papieżu. Również jako szef regionu, który właściwie niczym nie przyczynił się do wyeksponowania regionu szczecińskiego w kraju, również na to nie zasługiwał.

Podkreśla się żenujące zachowanie Jurczyka w trakcie obiadu, który za wszelką cenę chciał dotrzeć do papieża. Biskup Majdański celowo nie podchodził do Jurczyka, z czego ten był niezadowolony[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Wydz[iał] V

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 223, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 62

1987 czerwiec16, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat nastrojów wśród członków szczecińskiej „Solidarności” po wizycie papieża w mieście

Szczecin, dnia 16 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2255

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 16 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

Jak wynika z aktualnego rozpoznania operacyjnego w środowisku szczecińskiego podziemia „S[olidarności]” dyskutuje się na temat wizyty papieża w Szczecinie.

Z informacji operacyjnych uzyskiwanych z tego środowiska wynika, iż po podaniu do wiadomości publicznej miejsca głównej celebry w Szczecinie przyjęto to negatywnie, ponieważ miejsce to nie pozwoli im na zamanifestowanie swojej obecności i siły. Negatywnie również oceniano dalszą współpracę Kościoła z władzami w kwestii organizacji i zabezpieczenia wizyty papieża w Szczecinie, nie podobały im się nawoływania księży z ambon o zachowaniu ładu i porządku w czasie wizyty papieża, traktowania wizyty wyłącznie jako manifestacji religijnych, zaskoczeniem dla przywódców podziemia była decyzja biskupa Majdańskiego o wyłączeniu ich z delegacji składającej dary papieżowi. Przyznają, że działania SB przed przyjazdem papieża do Szczecina maksymalnie ograniczyły im swobodę działania, a dokonane przeszukania pozbawiły ich przygotowywanych na tę okazję większości materiałów propagandowych. Przywódcy podziemia Jurczyk, Wądołowski, Milczanowski[1], Durski wyrażają zdecydowany pogląd, że nie spodziewali się takiego stanowiska Kościoła, nie dość, że nie uczynił nic dla szczecińskiego podziemia, to poprzez stanowcze stanowisko i „ustawienie” służb kościelnych ograniczył możliwość wyeksponowania swojej obecności poprzez hasła, transparenty itp. W czasie celebry, szczególnie M[arian] Jurczyk negatywnie ocenia osobę bp. Majdańskiego, nie szczędząc pod jego adresem słów wulgarnych.

Najbardziej aktywna grupa Duszpasterstwa Robotniczego ocenia, że poprzez działania SB została pozbawiona wszelkich możliwości zademonstrowania swojej obecności w czasie wizyty papieża. Zawiedli się również na duszpasterstwach z innych regionów kraju, które mimo wcześniejszych deklaracji udziału w uroczystościach w Szczecinie nie przyjechały. Nie wypadł również wg ich myśli wyjazd do Gdańska

Nielegalne grupy w ochranianych obiektach, które wizytę papieża zamierzały wykorzystać do zebrania odpowiedniej liczby osób w celu złożenia wniosków do sądu o rejestrację związku zawodowego „Solidarność”. Porażkę na tym odcinku uzasadniają brakiem szerokiej propagandy, druku i kolportażu nielegalnych wydawnictw nawołujących do podejmowania inicjatyw, do tworzenia związku „S[olidarność]” oraz manifestacji solidarnościowych w trakcie celebry. Generalnie podziemie szczecińskie stwierdza, iż zaprzepaściło szansę zamanifestowania swojej siły i istnienia w Szczecinie, jaką dawała wizyta papieża. Nie byli oni widoczni tak poprzez propagandę pisaną, jak i zamanifestowanie swojej obecności poprzez hasła i transparenty w trakcie celebry. Nie zostali dostrzeżeni przez społeczeństwo zgromadzone na Jasnych Błoniach. Twierdzą, iż jest to ich kolejna porażka. Liczą, iż mogą spodziewać się dalszego spadku ich popularności w środowisku szczecińskich zakładów pracy. Nie są usatysfakcjonowani wypowiedziami papieża w trakcie homilii. Liczono, iż papież zdecydowanie wypowie się w ich obronie. Stwierdzają, iż na tle uroczystości w innych miastach szczecińskie podziemie wypadło bardzo słabo.

[...][a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Wydz[iał] V

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 220–222, oryginał, mps.

[1] Andrzej Milczanowski, ur. 26 V 1939 r. w Równem; prawnik i polityk, w latach 1980–1981 kierownik Biura Prawnego Międzyzakładowej Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność” Szczecin, doradca i radca prawny Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego oraz Zarządu Regionu Pomorze Zachodnie, aresztowany i skazany za kierowanie strajkiem podczas stanu wojennego na 5 lat więzienia i 3 lata utraty praw publicznych.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 63

1987 czerwiec 18, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 18 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0282/0136/87

W dniu 17 VI 1987 [r.] w pomieszczeniach katechetycznych kościoła pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) w Szczecinie (SZSK) odbyło się cotygodniowe spotkanie Duszpasterstwa Robotniczego. Spotkanie, po dłuższej przerwie spowodowanej rzekomym pobiciem przez SB (meld[unek] oper[acyjny] nr 0135/87), prowadziła działaczka DR – Janina Trojanowska, figurantka Wydz[iału] III tut[ejszego] WUSW.

Głównym tematem spotkania były refleksje uczestników uroczystości z udziałem papieża w Gdańsku-Zaspie. Ocenili oni zgodnie, iż w porównaniu do szczecińskiej celebry Gdańsk wypadł korzystniej, pod względem frekwencji, oprawy wizualnej, a przede wszystkim pod względem ilości eksponowanych haseł i transparentów „S[olidarności]”. Podkreślono również „przykrości”, jakie spotkały niektórych uczestników ze strony milicji, która zabierała znaczki i emblematy „S[olidarności]”.

W sprawach organizacyjnych zapowiedziano mszę w dn. 24 bm. o godz. 18.00 w katedrze szczecińskiej (6939A1) w intencji rocznicy poświęcenia tzw. kaplicy „S[olidarności]”. Ustalono także, iż w pierwsze środy każdego miesiąca duszpasterstwo spotykać się będzie na dyskusjach tzw. okrągłego stołu, w czasie których dyskutowane będą w pierwszym rzędzie homilie papieskie.

W spotkaniu uczestniczyło ok. 60 osób, w tym Marian Jurczyk, który wg zapowiedzi miał przekazać wrażenia z posiłku z udziałem papieża. Jednak opuścił spotkanie, nie podając przyczyn.

Informacja potwierdzona (A).

Inne:

W gronie funkcyjnych wyznawców Jehowy wizyta papieża w Szczecinie została oceniona jednoznacznie – jako impreza mająca na celu wykazanie w sposób masowy religijności społeczeństwa, fanatyzmu i siły ideologicznej Kościoła. Podkreśla się, że dla osiągnięcia tych efektów papież w swoich wystąpieniach zminimalizował problematykę wiary i przeżyć eucharystycznych na rzecz problemów natury społeczno-politycznej, co miało zapewnić fanatyczną popularność i uwielbienie jego osoby. Wyrażane są przejawy niezadowolenia, że kosztami wizyty papieża w Polsce obarczono całe społeczeństwo, w tym również wyznawców innych wyznań, nierzymskokatolickich, a korzyści materialne i nie tylko, wynosi wyłącznie Kościół.

Funkcyjni świadkowie Jehowy zwracają uwagę na fakt, że frekwencja na głównym spotkaniu z papieżem na Jasnych Błoniach w Szczecinie była znacznie poniżej oczekiwań. Większość zgromadzonych nie wykazywała religijnego zaangażowania, a przybyła wyłącznie dla ciekawości i ewentualnej sensacji.

W ostatnich miesiącach przed wizytą papieża świadkowie Jehowy odnotowali napływ nowych wyznawców, co – ich zdaniem – jest wynikiem przestarzałych form kultu i obrzędowości w Kościele. Potwierdzone to zostało w czasie pobytu papieża w Polsce. Konsekwencją tego będzie większy niż dotychczas wzrost [liczby] wyznawców św[iadków] Jehowy szacowany w granicach 10–15% w roku bieżącym.

Wydanie zgody przez Klub Sportowy „Pogoń” na wykorzystanie obiektu do zorganizowania dorocznego kongresu św[iadków] Jehowy w Szczecinie, w sierpniu br. zostało przyjęte z zadowoleniem. Tym niemniej podkreśla się, iż nie jest to wynik tolerancyjnej polityki państwa wobec świadków Jehowy, a raczej pociągnięciem władz mającym na celu „odpapieżenie” społeczeństwa Szczecina.

[...][a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Insp[ektorat] Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 348–349, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 64

1987 czerwiec 19, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący opinii w środowisku wiernych Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz Stowarzyszenia Pax po wizycie papieża w Szczecinie

Szczecin, dnia 19 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Inne:

1. Wśród duchownych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego panuje przekonanie, że wizyta J[ana] P[awła] II przyczyni się do wzmocnienia Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, a także do nawiązania w niedalekiej przyszłości stosunków dyplomatycznych ze Stolicą Apostolską. Uważa się, że utworzenie placówki dyplomatycznej Watykanu w pierwszym kraju socjalistycznym, będzie kolejnym krokiem w formowaniu ideologicznego przedmurza chrześcijaństwa, a także rozpoczęciem polityki o charakterze ofensywnym w stosunku do Kościoła rzymskokatolickiego w ZSRR. Przypuszcza się, że mimo zaproszenia przez arcybiskupa wileńskiego, papież nie będzie uczestniczył w obchodach 600. lecia Chrztu Litwy. Komentując homilie i wystąpienia papieskie ww. środowisko podkreśla, że niektóre z nich spowodowały niezadowolenie władz, co najbardziej uwidoczniło wystąpienie wygłoszone przez gen. Jaruzelskiego na pożegnanie J[ana] P[awła] II.

2. W środowisku działaczy Stowarzyszenia Pax uważa się, że pielgrzymkę Jana Pawła II do Ojczyzny należy oceniać w dwóch aspektach: międzynarodowym i wewnętrznym.

I. Wymiar międzynarodowy.

1. Wzrost prestiżu Polski na arenie międzynarodowej dzięki:

– wykazaniu właściwego sposobu rozwiązywania stosunków między Kościołem a państwem w kraju o ustroju socjalistycznym;

– zapowiedzi szybkiego nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Stolicą Apostolską a Polską – co szeroko omawia prasa włoska;

– podkreśleniu w homiliach, a przede wszystkim w przemówieniu pożegnalnym Jana Pawła II na lotnisku w Warszawie, że „Polska mimo trudności rośnie i rozwija się” i że „trudne sprawy wymagają współpracy wszystkich – władzy i społeczeństwa”;

– powoływaniu się na encykliki papieskie przez gen. W[ojciecha] Jaruzelskiego oraz papieża na fragmenty wystąpień gen. W[ojciecha] Jaruzelskiego dotyczące kształtowania stosunków społecznych w Polsce;

– podkreśleniu przez papieża słów „Polska dostatnia i szczęśliwa... w interesie pokoju i dobrej współpracy między narodami Europy”, które wypowiedział papież Paweł VI.

2. Trzecia z kolei podróż apostolska Jana Pawła II do Polski świadczy jednoznacznie o poparciu Polski w sensie jej pozycji w świecie, a zwłaszcza w Europie przez Stolicę Apostolską, tym bardziej istotnym dzięki powszechnemu i niekwestionowanemu autorytetowi moralnemu Jana Pawła II na całym świecie. Papież, będąc znanym orędownikiem pokoju, wszędzie gdzie przebywa podkreśla, że jest Polakiem i że leży mu na sercu dobro i rozwój Polski – jego Ojczyzny.

II. Wymiar wewnętrzny.

1. Papież mówił o naszych licznych prawach – prawach człowieka – ale i zarazem o obowiązkach.

Wskazał nasze błędy i słabości, lecz równocześnie wskazywał na źródła siły i cele godne poświęceniu im życia. Nie dawał gotowych rozwiązań, bo i nie mógł, ale wskazał kryteria, którymi powinniśmy się kierować.

Mówił o patologii społecznej: „Trzeba iść pod prąd społecznego nawyku i opinii, pod prąd ludzkiej słabości. Pod prąd źle rozumianej wolności. Wolność nie została człowiekowi dana do tego, ażeby niszczył siebie i drugich”.

2. Papież w przemówieniu pożegnalnym powiedział m.in.: „Widziałem jak rośnie w Polsce człowiek, jego wiara, kultura, poczucie odpowiedzialności, dojrzałość. Potrzebny jest wciąż dialog, cierpliwa wytrwałość, długowzroczność i odwaga w podejmowaniu i rozwiązywaniu nowych problemów, które są i będą zawsze”.

3. Podkreślił, że wybudowano w Polsce – wiele budowli sakralnych i buduje się nowe obiekty. Słowa te podkreślają jednoznacznie intencje władzy w kształtowaniu właściwych stosunków państwowo-kościelnych.

4. Mówiąc o solidarności mówił, że nie można żyć wedle zasady „wszyscy przeciw wszystkim”, lecz „wszyscy dla wszystkich”. Solidarność musi iść przed walką. Wyzwala walkę, lecz nie może to być walka przeciw człowiekowi, walka, która traktuje człowieka jako wroga i dąży do jego zniszczenia. Jest i powinna to być walka o człowieka, o jego prawa i postęp.

5. Mówiąc do ludzi morza, powiedział m.in.: „Pamiętajcie, że jesteście ambasadorami własnego narodu i rzecznikami wartości, którymi on żyje”.

6. Mówiąc o pracy, podkreślał rolę człowieka jako podmiotu, który jest centralnym problemem w stosunkach wynikających z procesu pracy. Papież podkreślał wymiary humanistyczne pracy, jej wartości moralne i duchowe.

7. Równie znaczące słowa wypowiedział papież w kwestii rodziny, polskiej rodziny w Szczecinie. Rodzina stanowi podstawę rozwoju społecznego kraju, stanowi jego siłę i decyduje o jego awansie cywilizacyjnym. Nie można bez rodziny budować silnego państwa.

Te wybrane, lecz bardzo istotne problemy, które były przedmiotem wystąpień publicznych papieża Jana Pawła II, mają głęboki sens społeczny, moralny, a zarazem inspirujący do głębszych przemyśleń i zastanowień nad życiem w obecnych, trudnych warunkach. „Więcej być jak mieć” – słowa te mają głęboką wymowę jako postawa człowieka w życiu.

1. Zarówno wypowiedziane słowa jak i sposób interpretacji pojęć społecznych i ekonomicznych oraz etyczno-moralnych mogą i powinny przyczynić się do właściwej realizacji idei porozumienia narodowego w Polsce.

2. Uniwersalizm „nauki społecznej Kościoła” podkreślany przez Jana Paw-ła II – obejmujący i dotyczący wszystkich ludzi, może być źródłem i inspiracją odrodzenia społecznego, moralnego, a także materialnego i kulturalnego.

3. Bardzo ważnym czynnikiem, który powinien integrować społeczeństwo polskie, jest podkreślenie przez papieża potrzeby współpracy wszystkich – społeczeństwa i władzy oraz zapowiedź nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Stolicą Apostolską. Świadczy to o właściwym kształcie i rozwoju stosunków między państwem i Kościołem w Polsce, stosunków, które stają się modelowe.

4. Brak było w wystąpieniach papieża słów lub nawet kontekstu wypowiedzi, zawierających elementy mogące poróżnić społeczeństwo między sobą czy też społeczeństwo i władzę. Stąd też zdawkowy ton relacji korespondentów zachodnich, którzy właściwie czekali tylko na jakieś „wydarzenia”. Nie relacjonowali tego wszystkiego, co papież mówił o Polsce i Polakach we właściwym i prawdziwym świetle. Szeroko były natomiast komentowane próby zakłóceń uroczystości w Krakowie i Gdańsku, próby, które nie zyskały ani społecznego poparcia, ani też aprobaty w zdecydowanej większości społeczeństwa. Dezaprobata wobec tych „wydarzeń” wyrażana jest w wielu środowiskach społecznych i zawodowych, nawet tych, które nie darzą władzy zbyt wielką sympatią. I to jest chyba wielkie osiągnięcie, bardzo ważny efekt słów i apeli papieża kierowanych do całego społeczeństwa.

5. Wydaje się, że generalna ocena podróży Jana Pawła II do Polski, uczyniona na gorąco, może być jedynie pozytywną. Oceny tej nie może podważyć wskazanie naszych błędów i słabości, gdyż było to powodowane jedynie troską o dalszy rozwój Polski i jej pozycję we współczesnym świecie. Bardzo ważne jest to, że podkreślony został fakt, że nasze problemy możemy i powinniśmy rozwiązywać sami i że jesteśmy w stanie to zrobić[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 355–358, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 65

1987 czerwiec 22, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący umiejscowienia krzyża z uroczystości na Jasnych Błoniach podczas wizyty papieża

Szczecin, dnia 22 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0286/0271/87

Uzyskano operacyjną informację, iż ordynariusz bp K[azimierz] Majdański (10301) podjął decyzję, że krzyż metalowy z głównej celebry papieskiej umieszczony zostanie na placu przy bazylice katedralnej (6939A1), tj. w miejscu gdzie usytuowany był ołtarz polowy w r[oku] 1985 na uroczystościach związanych z czterdziestoleciem powrotu Kościoła na Ziemie Zachodnie i Północne.

Informacja (C)[a].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Sam[odzielna] Sekcja „A” do zwrotu

Egz. nr 2 – Inspektorat Analit[yczny] Kier[ownictwa] WUSW

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 367, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 66

1987 czerwiec 22, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie na temat umiejscowienia krzyża z uroczystości na Jasnych Błoniach podczas wizyty papieża

Szczecin, dnia 22 VI 1987 [r.]

Tajne

Meldunek dzienny nr 2258

Dot[yczy] sytuacji w ochranianych obiektach przez Wydział V WUSW w Szczecinie dnia 22 VI 1987 [r.] do godz. 12.00

Uzyskano informację, że Stocznia Szczecińska im. A. Warskiego na zlecenie kurii szczecińskiej ma do dnia 24 VI 1987 r. wykonać demontaż krzyża, który był używany podczas celebry na Jasnych Błoniach w czasie wizyty Jana Pawła II w Szczecinie. Z ramienia kurii sprawą tą zajmuje się ob. Skibiński.

Ww. ma dostarczyć do stoczni pisemne zlecenie na demontaż krzyża. Ponadto rozpatrywane są dwie koncepcje ponownego montażu krzyża na terenie m[iasta] Szczecina:

1) montaż krzyża na terenie seminarium duchownego,

2) montaż krzyża na Jasnych Błoniach, co jest przedmiotem uzgodnień między bp. Gałeckim, a wojewodą szczecińskim. Temat montażu krzyża na terenie Stoczni im. A. Warskiego nie był brany pod uwagę[a].

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo SB

Egz. nr 2 – Wydz[iał] V

Źródło: AIPN Sz, 0012/266, t. 1, k. 227, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału V WUSW w Szczecinie ppłk mgr Sławomir Sokołowski oraz nieczytelny podpis.

Nr 67

1987 czerwiec 24, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący interwencji dyrektora Wydziału ds. Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Szczeci-nie w kurii biskupiej w związku z przebiegiem „Mszy za Ojczyznę” w dniu 12 czerwca 1987 r.

Szczecin, dnia 24 VI 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0288/0273/87

Z naszej inspiracji w dniu 24 VI 1987 [r.] dyrektor Wydziału ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie (SZSZ) skierował pisemną interwencję do kurii biskupiej (Kfifik) (SZSZ), dotyczącą przebiegu nabożeństwa „Za Ojczyznę” w dniu 12 VI 1987 r. w kościele pw. NSPJ (5701D1) w Szczecinie. W przedstawionym piśmie podkreślono, że nabożeństwo miało charakter imprezy politycznej. Zaznaczono, że słowo wstępne wygłoszone przez St[anisława] Wądołowskiego (figuranta Wydziału V tutejszego WUSW), czołowego działacza opozycji, zawierało akcenty szkalujące władze państwowe i służby porządkowe, natomiast wystąpienie ks. T[adeusza] Talika (39990) jak zawsze pełne było nienawiści do państwa, do sił porządkowych, do ludzi myślących inaczej.

Powyższe zarzuty poparto obszernymi fragmentami wystąpień ww. osób. Ponadto wskazano, że z przebiegu nabożeństwa oraz jego oprawy, tj. odśpiewaniu pieśni „Boże coś Polskę” i „Ojczyzno ma” z uniesionymi palcami w kształcie litery „V” można wnosić, że działaczom politycznym zgrupowanym w kościele i wspierającym ich księżom przeszkadza dobra atmosfera ukształtowana w czasie przygotowania i przebiegu papieskiej wizyty w Szczecinie i chcieliby ją zatrzeć.

Wydział ds. Wyznań UW w Szczecinie zwraca się z prośbą do kurii szczecińskiej o podjęcie skutecznych działań, które położą kres tego rodzaju nabożeństwom.

Sytuacja jest kontrolowana operacyjnie.

[...][a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 1, k. 368–369, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

Nr 68

1987 lipiec 2, Szczecin – Meldunki operacyjne kierownika sekcji Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 2 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0300/87

W piśmie Stoczniowców i Rady Koordynacyjnej „Grot” nr 73 z dnia 24 VI 1987 [r.], sygnowanym przez NSZZ „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego na temat wizyty Jana Pawła II w Szczecinie napisano, cyt.: „...od 11 czerwca 1987 r. wielotysięczne tłumy witały w Szczecinie papieża Polaka. Kulminacyjnym punktem pobytu Ojca Św[iętego] w Szczecinie była msza św. odprawiona na Jasnych Błoniach. Treścią homilii papieskiej było zagadnienie zdrowej moralnie polskiej rodziny. Setki tysięcy wiernych w skupieniu wysłuchało nauk Jana Pawła II. Aczkolwiek w Szczecinie z ust papieża nie padło słowo »Solidarność«, te jego wypowiedzi pod koniec mszy św., w których mówił o specyficznych warunkach kształtujących ludzi zamieszkujących na Wybrzeżu, o wietrze od morza, o potrzebie stawienia czoła trudnościom – wzbudziły szczególnie entuzjazm wiernych. Można sądzić, że przebieg wizyty papieskiej w Szczecinie w znacznym stopniu był zdeterminowany przebiegiem przygotowań do tej wizyty, podejmowanych przez miejscową kurię biskupią, wespół z władzami. Nad rezultatem tych przygotowań niewątpliwie zaciążył fakt niechętnego stosunku szczecińskich biskupów do »Solidarności«. Niechęć tę i lekceważenie widać zresztą wyraźnie od dłuższego czasu. Zademonstrowana została w całym szeregu przypadków. Pragniemy w tym miejscu podkreślić, iż nie negujemy wielkich zasług Kościoła dla społeczeństwa i »Solidarności«. Żałować jednak trzeba, iż w regionie Pomorza Zachodniego, odmiennie niż w wielu innych regionach »Solidarności« spotyka się z niechętną i nieżyczliwą postawą biskupów miejscowej kurii. Na Jasnych Błoniach widzieliśmy szereg transparentów »Solidarności« z Gorzowa, Wrocławia, Górnego Śląska i oczywiście ze Szczecina. Widzieliśmy okazały transparent Ruchu „Wolność i Pokój”, transparent Niezależnego Zrzeszenia Studentów i wiele innych. Przy zastosowanych rygorach kontroli nad wejściem wiernych na miejsce spotkania z papieżem, wniesienie transparentów było nie lada sztuką. Nad przebiegiem uroczystości »czuwały« siły milicyjne skoncentrowane w monstrualnych, dotąd nie widzianych rozmiarach.

Czujemy się pokrzepieni słowami papieża przypominającymi o konieczności zachowania ludzkiej godności, o sile tkwiącej w zdrowej moralnie rodzinie...”.

Wspólnie z Wydz[iałami] III[1], III-1[2], V i VI[3] tut[ejszego] WUSW kontynuowane są działania operacyjne mające na celu utrzymanie i pogłębienie dystansu między podziemiem politycznym a biskupami i kurią.

3. Meldunek operacyjny nr 301/87

Uzyskano potwierdzoną informację, iż w pomieszczeniach służbowych PKP na dworcu Szczecin-Dąbie umieszczono 20 krzyży drewnianych.

Wydział V podjął aktywne działania w celu usunięcia krzyży.

[a]Z upoważnienia Naczelnika

Wydz[iału] IV

Kierownik Sekcji W[ydziału] IV

por. W[aldemar] Hawryluk[a][4]

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. Nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV

Egz. Nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. Nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 1–2, oryginał, mps.

[a-a] Napisano odręcznie.

[1] Wydział III Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie zajmował się zabezpieczeniem i neutralizacją działań środowisk opozycyjnych.

[2] Do zadań Wydziału III-1 WUSW w Szczecinie należało zabezpieczenie operacyjne pracowników wyższych uczelni.

[3] Wydział VI WUSW w Szczecinie miał za zadanie zabezpieczenie operacyjne pracowników kompleksu gospodarki żywnościowej, leśnictwa i przemysłu drzewnego, ochrony środowiska i zasobów naturalnych.

[4] Waldemar Hawryluk, ur. 19 XI 1948 r. w Świnoujściu; pracował w organach bezpieczeństwa od 1978 r. na stanowiskach: do 1985 r. inspektor w Wydziale IV SB KW MO w Szczecinie, w latach 1985–1989 kierownik sekcji Wydziału IV w Szczecinie, od listopada 1989 r. kierownik sekcji Wydziału Studiów i Analiz (AIPN Sz, 0037/141, Akta osobowe Waldemara Hawryluka).

Nr 69

1987 lipiec 6, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący przebiegu nabożeństwa „Za Ojczyznę” w kościele pw. Najświętszej Marii Panny Gwiazdy Morza w Świnoujściu

Szczecin, dnia 6 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...].

2. Meldunek operacyjny nr 0305/87

W dniu 5 VII 1987 [r.] o godz. 19.00 w kościele pw. NMP Gwiazdy Morza (500731) w Świnoujściu (SZSJ) odbyło się comiesięczne nabożeństwo w intencji „Ojczyzny”, które celebrował i kazanie głosił NN ksiądz (ustalenia w toku) z diecezji siedleckiej (Cffifi).

W nawiązaniu do wizyty Jana Pawła II stwierdził, że czerpiemy nauki z tej wizyty, a Ojciec Święty spowodował, że cyt.: „...poczuliśmy się odpowiedzialni i dowodem tego są te msze »Za Ojczyznę«. Wsłuchujemy się więc w jego słowa, zatrzymujemy się nad jego nauką głoszoną w czasie pielgrzymki dzisiaj kolejny raz. W czasie ostatniej pielgrzymki, tu na ziemi szczecińskiej Ojciec Święty zawsze nie pozostawiał pustego miejsca, jeśli mówił o prawach człowieka. Warto przypomnieć sobie, że kiedy mówimy o prawach człowieka, to trzeba i mówić o tym, że mamy prawo do najwyższej nadziei, prawo o które powinniśmy dbać, nie dać się zastraszyć byle czym, byle komu, ale umieć się domagać tego co należy do Boga... wielokrotnie Ojciec Święty w swoich naukach podkreślał, że praca człowieka jest wielka dlatego, że stoi nad nią człowiek, nieważne jaka to jest praca, ale stoi nad nią człowiek i ona dlatego nabiera godności. Stąd wszyscy ludzie pracy mają prawo do tego, aby ich szanować, aby szanować ich pracę. Ale też trzeba nam powiedzieć, że człowiek ma przede wszystkim prawo do pracy z sensem. Ale jeśli ta praca nie ma czasem sensu, a jeśli tylko sztucznie stworzone miejsce pracy, jeśli ta praca nie jest twórcza, ponieważ nie rozwija nas, a jeśli tych ludzi zatrudnionych na takich stanowiskach, które nie wiadomo czemu i komu służą, to też trzeba zapytać – prawo do pracy, ale do pracy z sensem, z godnością...”.

Dalej dowodził, że polskiej pracy należy przywrócić sens, aby człowiek wiedział, że to co robi jest czemuś i komuś przydatne, a wtedy nabierze ona tej wielkiej godności przed innymi ludźmi i przed Bogiem.

Wystąpienie zakończył stwierdzeniem, cyt.: „...stąd, kiedy modlimy się za Ojczyznę, to modlimy się o prawo do pracy z sensem, prawo do takiej pracy, która przyniesie chwałę ludziom i Bogu...”.

Wśród wniesionych intencji na uwagę zasługują:

– aby przejście Ojca Świętego po naszej ziemi było jakby przejściem Anioła Bożego niosącego umęczonemu narodowi jedność w Bogu i miłości;

– aby na polskiej ziemi rozkwitła pełna wolność każdego człowieka, aby nie działy się na niej krzywdy ludzkie i nie płynęły łzy wyciśnięte niesprawiedliwością, gwałtem i grzechem;

– aby naród umiłował rzetelną pracę i otrzymał za nią sprawiedliwą zapłatę.

Na zakończenie odśpiewano pieśń „Ojczyzno ma” – ze zmienionymi słowami refrenu.

Frekwencja: ok. 400–500 osób.

Informacja (A).

Wystąpienie utrwalone taśmie magnetofonowej (NK).

Poinformowano (BA), (BB), (BC)[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 4–5, oryginał, mps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 70

1987 lipiec 7, Szczecin – Meldunki operacyjne naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 7 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0306/87

W dniu 2 VII 1987 [r.] w Szczecińskim Klubie Katolików (XD00) (SZSZ) przy kościele pw. św. A[ndrzeja] Boboli (5075D1) w Szczecinie (SZSZ) w ramach programowej działalności klubu odbyła się dyskusja panelowa na temat: „Otrzymaliśmy dar – co z nim uczynimy?”.

W oparciu o materiały z homilii papieskich m.in. wskazano na potrzebę nowelizacji dokumentów mówiących o ochronie prawnej rodziny. Stwierdzono, że tematem tym powinien zająć się bardziej energicznie episkopat Polski oraz Klub Inteligencji Katolickiej.

Zabierając głos, znany działacz opozycji, Ewaryst Waligórski (figurant Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW) scharakteryzował swoją ocenę polityki władz w stosunku do stowarzyszeń katolickich i ludzi wierzących w Polsce. W kwestii polityki informacyjnej, wydawniczej i dostępu do środków masowego przekazu uznał, że stowarzyszenia katolickie powinny konkretnie i ostro domagać się dopuszczenia ich do środków masowego przekazu. Dostęp do nich nie powinien ograniczać się tylko do transmitowania niedzielnej mszy, lecz telewizja i radio winny w swych programach uwzględniać informacje z życia Kościoła w Polsce, a także popularyzować naukę społeczną Kościoła. Stwierdził, że skoro środki masowego przekazu są własnością społeczeństwa w zasadniczej większości katolickiego i które je finansuje, więc Kościół powinien mieć do nich szeroki dostęp. Podkreślił, że postulat ten był wysunięty w czasie wydarzeń sierpniowych i uwzględniony w porozumieniach szczecińskich. W kwestii polityki wydawniczej postulował, by prasa katolicka wydawana była w większych nakładach. W tym celu należałoby, w porozumieniu z innymi organizacjami katolickimi, występować do władz z odpowiednimi memorandami.

Informacja (A).

Poinformowano (BA), (BB), (BC) oraz Wydz[iał] V tut[ejszego] WUSW.

2. Meldunek operacyjny nr 0307/87

W ramach programowej działalności Szczeciński Klub Katolików (XD00) i Wydział Duszpasterski – Duszpasterstwo Wczasowe Kurii Biskupiej (KfiW1) (SZSZ) w dniach 7 lipca – 26 sierpnia br., w miejscowościach wczasowych: Świnoujście, Międzyzdroje, Dziwnówek, Pobierowo, Rewal, Niechorze, Dziwnów, Międzywodzie organizują cykl wykładów i prelekcji dla wczasowiczów, które wygłosić mają członkowie SKK: Przemysław Fenrych[1] (figurant tut[ejszego] Wydz[iału]), Ewaryst Waligórski (figurant Wydz[iału] V tut[ejszego] WUSW), Mieczysław Ustasiak (figurant Wydz[iału] VI tut[ejszego] WUSW), Mirosław Kwiatkowski[2], Andrzej Bering[3], Bogusław Piskorski[4], Józef Piłasiewicz[5], Wojciech Gołąb[6] oraz red. Henryk Woźniakowski[7] (fi3fi33) z „Tygodnika Powszechnego”, red. Zdzisław Szpakowski[8] (Cfi4114) z miesięcznika „Więź”, Krzysztof Żurawski[9] z KUL Lublin, doc. dr Olgierd Baehr[10] – prezes KIK z Poznania. Na uwagę zasługują następujące prelekcje:

– P[rzemysław] Fenrych pt. „Solidarność” – zasadniczy warunek współżycia”, „Twarze wolności. Chrześcijańska droga wolności i wyzwolenia”;

– doc. dr O[lgierd] Baehr – „Czy konflikt Kościół – państwo jest nieunikniony?”;

– M[ieczysław] Ustasiak – „Zagubiony sens pracy”;

– W[ojciech] Gołąb – „Sprawiedliwość społeczna w nauczaniu Ojca Świętego Jana Pawła II”.

Wystąpienia zostaną operacyjnie zabezpieczone.

Informacja (A).

Poinformowano (BA), (BB), (BC)[a].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 6–7, oryginał, mps.

[1] Przemysław Fenrych, ur. 1951; współzałożyciel, a następnie prezes Szczecińskiego Klubu Katolików, od 1981 r. członek prezydium Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność”, internowany w stanie wojennym. W latach 1981–1984 członek Prymasowskiej Rady Społecznej. Od 1988 r. członek Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, w latach 1989–1990 w prezydium Obywatelskiego Komitetu Porozumiewawczego Ziemi Szczecińskiej.

[2] Najprawdopodobniej chodzi o Mirosława Kwiatkowskiego, ur. 25 VII 1932 r. w Lidzie, zm. 12 X 2000 r. w Szczecinie. Absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1970 r.), adwokat. Doradca Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, w latach 1980–1981 radca prawny i autor aktów prawnych struktur związkowych Regionu Pomorza Zachodniego, internowany 13 XII 1981 r. i osadzony w ZK w Goleniowie oraz w OO w Wierzchowie Pomorskim, zwolniony w kwietniu 1982 r. Obrońca więzionych i represjonowanych działaczy „Solidarności”.

[3] Andrzej Bering, ur. 4 IV 1952 r., członek Szczecińskiego Klubu Katolików oraz aktywny działacz Duszpasterstwa Akademickiego w Szczecinie.

[4] Bogusław Piskorski, ur. 12 V 1922 r. w Poznaniu, zmarł 5 II 1999 r.; w latach osiemdziesiątych członek i współzałożyciel Szczecińskiego Klubu Katolików, działacz Obywatelskiego Komitetu Porozumiewawczego „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego.

[5] Najprawdopodobniej chodzi o Józefa Piłasiewicza, ur. 11 II 1936 r. w Szczecinie; psychologa, członka Szczecińskiego Klubu Katolików.

[6] Wojciech Gołąb, wiceprezes pierwszego Zarządu Szczecińskiego Klubu Katolików.

[7] Henryk Woźniakowski, ur. 1949 r.; krakowski publicysta, tłumacz i krytyk, prezes wydawnictwa „Znak”.

[8] Zdzisław Szpakowski, ur. 1 III 1926 r.; od 1954 r. wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, członek Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, redaktor działu historycznego „Więzi”, wykładowca Towarzystwa Kursów Naukowych, członek Klubu Krzywego Koła, działacz Duszpasterstwa Ludzi Pracy „Wola” oraz NSZZ „Solidarność”, internowany 13 XII 1981 r.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

[9] Nie odnaleziono dodatkowych informacji o ww. w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w Szczecinie.

[10] Olgierd Baehr, prawnik, działacz Klubu Inteligencji Katolickiej w Poznaniu i jego prezes (od 1984 r.), członek Prymasowskiej Rady Społecznej (1981–1984) i Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie (od 1987 r.).

Nr 71

1987 lipiec 12, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dnia 12 VII [19]87 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydz[iału] I Dep[artamentu] IV MSW

w Warszawie

1. Meldunek operacyjny nr 0310/87

W dniu 12 VII 1987 [r.] w zabezpieczanych operacyjnie kościołach Szczecina i województwa, odczytano list pasterski ordynariusza diecezji szczecińsko-kamieńskiej bp. K[azimierza] Majdańskiego. Dotyczy on audiencji, jakiej Jan Paweł II udzielił 7 VII 1987 [r.] biskupom tych diecezji, które zostały przez niego odwiedzone w czasie ostatniej pielgrzymki do kraju. W zwracającym uwagę fragmencie listu bp Majdański podkreśla słowa papieża skierowane do mieszkańców Szczecina. Wyraża w nich wdzięczność i radość z faktu, że jego obecność w tym mieście przepojona była wiarą i modlitwą. Jednocześnie składa podziękowanie za dobrą organizację oraz za bogaty wystrój tras przejazdu oraz miejsc jego pobytu.

W wygłaszanych następnie modłach, na uwagę zasługują dwie intencje:

– za dziennikarzy i pisarzy, aby słowa nie były kąkolem i chwastem, ale zdrowym i pożytecznym ziarnem;

– za wydawnictwa katolickie, aby mogły drukować książki i czasopisma dostępne dla wszystkich.

Frekwencja wiernych kształtowała się na normalnym, świątecznym, niedzielnym poziomie.

Informacja potwierdzona (A).

Poinformowano (BA), (BB), (BC)[a].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 9–10, oryginał, rkps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 72

1987 lipiec 20, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania biskupa Stanisława Stefanka z ambasadorem brytyjskim w PRL

Szczecin, dnia 20 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

[...]

1. Meldunek operacyjny nr 0316/87

Z operacyjnych informacji wynika, że w dniu 14 VII 1987 [r.] sufragan bp S[tanisław] Stefanek (16875) przyjął w kurii biskupiej (KfifiK) (SZSZ) ambasadora brytyjskiego w PRL w towarzystwie tłumacza.

Podczas rozmowy biskup przedstawił stopień religijności w diecezji szczecińsko-kamieńskiej, argumentując jego niski stopień (55%) uwarunkowaniami terytorialnymi [a]ludnościowymi[a]. Nawiązując do pobytu Ojca Św[iętego] w Szczecinie, podkreślił dobrą współpracę z władzami administracyjnymi zarówno w okresie przygotowania do wizyty, jak i w czasie pobytu papieża w Szczecinie. Poinformował swojego rozmówcę, że lider tut[ejszej] „Solidarności” był zaproszony na obiad z J[anem] P[awłem] II wraz ze swoją grupą. W zagadnieniu tym nie trzeba było podejmować żadnych interwencji.

W kontekście pokłosia po wizycie Ojca Św[iętego] w Polsce biskup stwierdził, że wydarzenie to powinno mieć wpływ m.in. na dojście osób wierzących, opowiadających się jako katolicy do odpowiednich poziomów zarządzania, co pozwoli w przyszłości zbudować społeczną bazę umów. Zwracając uwagę na problem integracji społecznej w regionie szczecińskim, stwierdził, że Kościołowi w głównej mierze zależy na rozwiązaniu tego problemu w stosunku do młodzieży. Uwypuklając, w dalszej części rozmowy, problem wsi szczecińskich powiedział, że większość z nich jest gospodarowana przez PGR, co w konsekwencji powoduje, że pracownicy stają się niewolnikami swoich zakładów. Efektem tego m.in. jest wzrost patologii społecznych wśród tej grupy. Poprawę tej sytuacji biskup widzi m.in. w podnoszeniu kwalifikacji przez młode pokolenie.

Zapytany przez rozmówcę czy utworzony w Szczecinie uniwersytet zmienił coś na płaszczyźnie akademickiej, biskup wyjaśnił, że trudno jest aktualnie ocenić dorobek uczelni, tym bardziej że odczuwalny jest brak fachowej kadry naukowo-dydaktycznej.

Na kanwie integracji katolików i ich solidarności w okresie pobytu J[ana] P[awła] II w Szczecinie stwierdził, że „Solidarność” w sensie działalności związkowej, zwłaszcza podziemnej, nie jest tak bardzo popularna, gdyż wielu ludzi nie wierzy w tę formę działalności. Podkreślił natomiast, że świadomość robotników co do ich praw jest bardzo silna. Mówiąc o „Solidarności” omawiał ją jako zjawisko społeczne w procesie walki o wspólne interesy, a nie jako organizację.

Informacja (A).

Poinformowano Wydz[iał] II (Ufi7) tut[ejszego] WUSW (BG).

[...][b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 16–18, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 73

1987 lipiec 21, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący organizacji pielgrzymek do Częstochowy z województwa szczecińskiego

Szczecin, dnia 21 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0319/87

W związku z doroczną diecezjalną pielgrzymką pieszą ze Szczecina (SZSZ) do Częstochowy zwyczajowo [a]z 3-dniowym wyprzedzeniem w dniu 26 lipca br. wyrusza grupa pątników ze Świnoujścia (SZSJ), która następnie po połączeniu z grupą szczecińską[a] w dniu 29 lipca uda się na Jasną Górę.

W obecnym okresie, po wizycie Jana Pawła II [a]w Szczecinie[a], po raz pierwszy do pielgrzymki świnoujskiej zamierzają dołączyć kilkudziesięcioosobowe grupy pątników z terenu Kamienia Pomorskiego (SZKB), Gryfic (SZGE) i Łobza (SZLE).

Kuria biskupia (KfifiK) w Szczecinie bez ubiegania się o stosowne zezwolenia poinformowała jedynie piony komunikacji Urzędu Miasta i Gminy w Kamieniu Pomorskim i Gryficach o przemarszu pielgrzymek. Natomiast do Urzędu Miasta i Gminy w Łobzie wystąpiono o zgodę na zorganizowanie pielgrzymki. Naczelnik UMiG w Łobzie, po konsultacji z Wydziałem ds. Wyznań UW (UHfi2) w Szczecinie wydał decyzję odmowną. Po odwołaniu się kurii, Wydział Społeczno-Administracyjny UW decyzję negatywną utrzymał w mocy.

Ponadto w dniu 16 lipca br. kuria skierowała do naczelników MiG w Kamieniu Pomorskim i Gryficach pismo o wyrażenie zgody na zorganizowanie pielgrzymek.

W powyższej sprawie miejscowe władze po konsultacji z Wydziałem ds. Wyznań UW wydały decyzje odmowne.

Zachodzi zagrożenie przejścia grup pielgrzymkowych bez uzyskania zezwolenia.

Sytuacja jest na bieżąco kontrolowana operacyjnie[b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 19, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 74

1987 lipiec 23, Szczecin – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący wykładu redaktora Zdzisława Szpakowskiego w kościele pw. Najświętszej Marii Panny Gwiazdy Morza w Świnoujściu

Szczecin, dnia 23 VII 1987 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0320/0308/87

W dniu 21 II 1987 [r.] w kościele pw. NMP Gwiazdy Morza (5007B1) w Świnoujściu (SZSJ) prelekcję na temat „Misja wschodnia Kościoła w Polsce” wygłosił red. Zdzisław Szpakowski (fi4H4) z miesięcznika „Więź”.

W pierwszej części wykładu, począwszy od czasów Chrobrego, przedstawił historię misji na wschodzie Europy.

Wyeksponował, że misja ta polegała na:

1. Rozbudowie, umacnianiu chrześcijaństwa i rozwijaniu Kościoła łacińskiego, rzymskokatolickiego oraz na opiece nad Kościołem i jego wiernymi;

2. Na zabiegach i wysiłkach, ażeby podzielony Kościół doprowadzić do jedności.

W dalszej części nawiązał do wizyty Jana Pawła II w Polsce, stwierdzając, cyt.: „...niezwykle przejmującą sceną dla mnie osobiście w czasie III pielgrzymki Ojca Św[iętego] była msza św. na placu Defilad w Warszawie, gdzie w tym miejscu, które miało być symbolem w Polsce neopogaństwa, w tym miejscu Ojciec Święty udzielał błogosławieństwa misjonarzom. Ludzie idźcie na wszystkie strony świata, idźcie na wschód, idźcie do Wielkiej Rosji, na Białoruś, na Ukrainę, na Litwę, na te właśnie wschodnie ziemie, idźcie i nieście Krzyż Chrystusowy, krzyż wiary Chrystusowej, odbudowujcie Kościół. I to był wielki moment, niezwykły moment, miejsce, w którym Ojciec Św[ięty] tych mis-jonarzy wysłał. I między tymi misjonarzami historycznymi króla i misją współczesną istnieje ten nierozerwalny ciąg misji wschodniej Kościoła polskiego...”.

Kolejna część wystąpienia dotyczyła okresu historii przyjęcia chrztu przez Ruś oraz sytuacji Kościoła greckokatolickiego w Rosji, który to po powstaniach: listopadowym i styczniowym ukazami carskimi uległ likwidacji, a jak stwierdził, cyt.: „reszta pozostała po tym okresie została skasowana, zlikwidowana w 1945 r. już przez władze radzieckie. Zadziwiająca [jest] zbieżność polityki władz carskich i władz radzieckich wobec Kościoła greckokatolickiego. Po pierwszej wojnie światowej, po powstaniu Rosji Radzieckiej, a potem Związku Radzieckiego, władza w tym państwie przechodzi w ręce programowo przeciwników religii. Można powiedzieć, że Kościół w ZSRR zostaje zlikwidowany, pozostają katolicy, natomiast struktury zostają rozbite. Dzieje, losy kapłanów polskich, metropolii, biskupów i szeregowych członków to odrębna karta historii, niemało za nimi krwi”. [...].

Po zakończonej prelekcji red. Szpakowski odpowiadał na pytania:

1. Jaka jest szansa odwiedzin – wizyty Ojca Św[iętego] w ZSRR?

2. Jaka jest sytuacja grekokatolików?

Ad 1. Wyjaśnił, że Ojciec Św[ięty] chciałby odwiedzić ZSRR, czemu dał wyraz w czasie wizyty w Polsce, lecz strona radziecka jest w tym względzie powściągliwa, nie wystąpiła z zaproszeniem, a ponadto strona radziecka w rozmowach z Watykanem chce, żeby uznano stan faktyczny Kościoła.

Ad 2. Kościół ten decyzją władz radzieckich został w sposób administracyjny zlikwidowany po 1945 r., wprawdzie stworzono pewną otoczkę, pewne pozory, ale faktycznie niezwykle surowe represje dotknęły tę część kleru i wiernych Kościoła greckokatolickiego, gdy nie chcieli po 1945 r. poddać się zjednoczeniu z cerkwią prawosławną.

[a]Frekwencja: ok. 50 osób[a].

Informacja (A).

Poinformowano (BA), (BB), (BC)[b].

Wyk[onano] 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] I Depart[amentu] IV MSW

Egz. nr 2 – Inspektorat Analityczno-Informacyjny

Egz. nr 3 – aa.

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 20–21, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 75

1987 wrzesień 4, Szczecin – Meldunki operacyjne zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

Szczecin, dn. 4 IX 1987 r.

Tajne

Naczelnik Wydziału I Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

1. Meldunek operacyjny nr 0381/87

W dniu 3 IX 1987 r. o godz. 18.00 w kościele pw. NSPJ (5701D1) przy pl. Zwycięstwa w Szczecinie (SZSZ) biskup ordynariusz K[azimierz] Majdański (10301) w obecności biskupa pomocniczego J[ana] Gałeckiego (15472) oraz ok. trzech księży przewodniczył procesji eucharystycznej dla dekanatu Szczecin-Południe.

Rozpoczynając I stację Kongresu Eucharystycznego w diecezji, pobłogosławił wszystkich mieszkańców Szczecina. Stwierdził ponadto, iż nie bez powodu uroczystości diecezjalne związane z Rokiem Eucharystycznym zainaugurowano w kościele pw. NSPJ, ponieważ jak powiedział, cyt.: „...jesteśmy w świątyni kapłanów, którzy najpierw przyszli do Szczecina...”.

Całość wystąpienia poświęcił wizycie J[ana] P[awła] II w Szczecinie. Przekazał osobiste refleksje, jako że przez okres pobytu towarzyszył Ojcu Św[iętemu] na każdym kroku. Nawiązując do wygłoszonej homilii J[ana] P[awła] II w dniu 11 czerwca br., skierowanej do polskich rodzin stwierdził, cyt.: „...przyszłość Kościoła, przyszłość Polski zależy od rodziny. Nie ma skuteczniejszej drogi odrodzenia społeczeństw, jak poprzez odrodzenie zdrowej rodziny...” [...].

Po części liturgicznej została przeprowadzona procesja eucharystyczna wokół kościoła, zgodna z otrzymanym wcześniej zezwoleniem. Podczas jej przejścia nie stwierdzono negatywnych zachowań uczestników.

Frekwencja ok. 1000 osób.

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetof[onowej] (NK).

Poinformowano (BA), (BB), (BC).

2. Meldunek operacyjny nr 0382/87

W dniu 3 IX 1987 r. o godz. 18.00 w kościele pw. MB Ostrobramskiej (1847) w Szczecinie (SZSZ) administrator parafii ks. F[ranciszek] Szydłowski (32169)[1] odprawił nabożeństwo w intencji b. żołnierzy 7 Brygady Wileńskiej AK „Wilhelma”. Po wygłoszonym kazaniu – o wyłącznej treści religijnej – odbyło się uroczyste odsłonięcie i poświęcenie tablicy pamiątkowej oraz apel poległych, który odczytał b. komendant 7 Brygady płk W[ilhelm] Tupikowski[2].

Tablica pamiątkowa umieszczona została w bocznej nawie ołtarza (wymiary 90 cm × 45 cm). Oraz napis: „Poległym z VII Wileńskiej Brygady AK »Wilhelma«”.

We mszy uczestniczyło 15 b. żołnierzy AK z opaskami na rękawach.

Frekwencja ok. 150 osób.

Wystąpienie utrwalono na taśmie magnetof[onowej] (NK).

Poinformowano (BA), (BB), (BC).

[...][a].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 101–103, oryginał, rkps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

[1] Ks. Franciszek Szydłowski, od 1 X 1979 r. służył w parafii pw. Matki Bożej Ostrobramskiej w Szczecinie.

[2] Wilhelm Tupikowski, ps. „Wilhelm”, dowódca 7 Brygady AK Okręgu Wileńskiego.

Nr 76

1987 wrzesień 10, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący spotkania biskupa Kazimierza Majdańskiego z wojewodą szczecińskim Stanisławem Malcem

Szczecin, dn. 10 IX 1987 r.

Tajne

Naczelnik Wydziału I

Departamentu IV MSW

Warszawa

1. Meldunek operacyjny nr 0388/87

W dniu 9 IX 1987 [r.] z inicjatywy ordynariusza diecezji szczecińsko-kamieńskiej (Cfifi) w Urzędzie Wojewódzkim (UFfi6) w Szczecinie (SZSZ) odbyło się spotkanie z wojewodą (UFfi7) Stanisławem Malcem.

Na wstępie bp K[azimierz] Majdański (10301) przekazał wojewodzie album fotograficzny z wizyty Jana Pawła II w Szczecinie oraz swoją książkę pt.: „Będziecie moimi świadkami”.

Podczas rozmowy biskup poruszył dość szeroko tematykę nie tylko kościelną. Z troską wypowiadał się o utworzeniu w Szczecinie strefy wolnocłowej. Stwierdził, że za tym kryje się niebezpieczeństwo, iż można łatwo sprzedać Polskę.

Wojewoda z kolei zauważył, iż w ostatnim okresie w kościołach szczecińskich wystąpiły niekorzystne zmiany i zapoznał ordynariusza z treścią przygotowanej przez Wydział ds. Wyznań UW (UHfi2) interwencji do kurii (KfifiK), w której wyeksponowano negatywne wystąpienia księży w ostatnim okresie czasu (lipiec, sierpień) oraz wystąpienia publiczne osób świeckich w kościołach, a zwłaszcza M[ariana] Jurczyka podczas nabożeństwa w katedrze (6939A1) w dn. 30 sierpnia br. w siódmą rocznicę podpisania porozumień szczecińskich.

W odpowiedzi biskup Majdański stwierdził, iż były na niego duże naciski i chciano go wprost zniszczyć – nie precyzując konkretnie kogo ma na myśli. Wypowiedź ta odnosiła się m.in. do M[ariana] Jurczyka. Dodał jednocześnie, iż zajmie się sprawą występowania w kościołach osób świeckich i księżom przekaże stosowne zalecenia.

W kontekście negatywnej działalności duszpasterstw stanowo-zawodowych, zwłaszcza pracowniczego (ośrodka przy parafii pw. św. St[anisława] Kostki (5079) przy pl. Popiela) ordynariusz odpowiedział, iż wysoki urzędnik państwowy powiedział do niego poprzez ks. biskupa, aby zajął się nimi (ponieważ muszą oni gdzieś być). Wyraził pogląd, aby bieżące i trudne niekiedy problemy omawiać i załatwiać na tym szczeblu [...].

Rozmowa trwała 1 godz. 20 minut.

Informacja (C)[a].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 110–112, oryginał, rkps.

[a] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Naczelnik Wydziału IV WUSW w Szczecinie ppłk mgr Jan Domina oraz nieczytelny podpis.

Nr 77

1987 wrzesień 11, Szczecin – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie do Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie dotyczący przebiegu nabożeństwa dziękczynnego za Kongres Eucharystyczny

Szczecin, dn. 11 IX [19]87 [r.]

Tajne

Naczelnik Wydziału I

Dep[artamentu] IV MSW

Warszawa

1. Meldunek operacyjny 0390/87

W dniu 10 IX [19]87 [r.] o godz. 17.00 w kościele pw. św. St[anisława] Kostki (5079B1) przy pl. Popiela w Szczecinie (SZSZ) ordynariusz bp K[azimierz] Majdański (10301) w obecności biskupa pomocniczego J[ana] Gałeckiego (15472) oraz ok. 30 księży celebrował nabożeństwo dziękczynne za Kongres Eucharystyczny oraz przewodniczył procesji eucharystycznej dla dekanatu Szczecin-Wschód.

W homilii, w oparciu o fragmenty wystąpienia J[ana] P[awła] II w Szczecinie w dn. 11 czerwca br., podkreślił znaczenie sakramentu małżeństwa w życiu. Stwierdził, cyt.: „...jest to przymierze, które wyrasta z eucharystii, z eucharystycznego korzenia i czyni małżeństwa cudownymi, lepszymi. Rodzice związani świętym sakramentem małżeństwa nie pozwolą, by w niedzielę było tyle pracy, by dziecko nie poszło do kościoła, by oni sami nie byli na mszy św...”.

Po zakończonym kazaniu odnowił przyrzeczenia małżeńskie oraz zwrócił się do zgromadzonych z następującymi słowami, cyt.: „...Ojcze Św[ięty] na szlakach nowej podróży apostolskiej niech ci towarzyszy nasze dziękczynienie za słowa, jakie wypowiedziałeś na Jasnych Błoniach i jakie dziś tu wypowiadamy, niech one żyją wśród tych, którzy byli już jednym sakramentem, nasi małżonkowie, rodzice, niech te słowa żyją wśród tych, którzy się sposobią do małżeństwa, do świętego małżeństwa, do jedynie szczęśliwego małżeństwa. Niech te słowa żyją wśród tych, którzy się sposobią do służby bożej w tej parafii, wśród sióstr zakonnych i wśród kapłanów tego dekanatu, bo tak służą w Kościele Świętym, a ty matko ukoronowana czuwaj nad naszym Kościołem i nad całym życiem...”.

Frekwencja ok. 1000 osób.

Informacja (A).

Wystąpienie utrwalono na taśmie (NK).

Przed wejściem do kościoła rozprowadzono kilkadziesiąt szt. kart wstępu na [a]główną celebrę[a] mszę papieską z dn. 11 czerwca br. z modlitwą za rodzinę.

Poinformowano (BA), (BB), (BC). [...][b].

Źródło: AIPN Sz, 0012/275, t. 2, k. 113–114, oryginał, rkps.

[a-a] Przekreślono odręcznie.

[b] Poniżej z prawej strony dokumentu pieczątka o treści: Zastępca naczelnika Wydziału IV WUSW w Szczecinie por. Stefan Kokociński oraz nieczytelny podpis.

ANEKS

Nr 1

1987 marzec 5, Warszawa – Notatka dotycząca nieprawidłowości występują-cych przy opracowywaniu meldunków operacyjnych przez wydziały IV wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych

Warszawa, 5 III 1987 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

Notatka

dot[ycząca] nieprawidłowości występujących przy opracowywaniu meldunków operacyjnych

W informacjach nadsyłanych do Wydziału I Departamentu IV MSW przez niektóre wydziały IV WUSW notuje się odstępstwa od zasad opracowywania meldunków, zawartych w Instrukcji Dyrektora Departamentu IV MSW z dnia 18 VII 1980 r. oraz jej uzupełnieniach przekazywanych w trybie roboczym do wydziałów IV WUSW. Do najczęstszych nieprawidłowości należą:

1. Brak dokładnej lokalizacji obiektu: nazwy, rodzaju, adresu oraz kodu. Kod obiektu musi jednoznacznie odzwierciedlać miejsce zdarzenia, tzn. nabożeństwo lub kazanie w kościele – kod 6. znakowy, konflikt w parafii kod 4. znakowy, wypadek – kod miejscowości (gminy).

2. Brak kodów osób zarówno duchownych, jak i świeckich, ujętych w „Indeksie osób”.

3. Brak identyfikatorów meldunków.

4. Ograniczenie informacji o zdarzeniu oraz podjętych działaniach do jednego meldunku, np. w przypadku sprawdzenia informacji o wypadkach drogowych wydziały sygnalizowały do Wydziału I Dep[artamentu] IV MSW fakt wypadku oraz planowane przedsięwzięcia, a tymczasem, zgodnie z obowiązującymi zasadami, powinny przekazać pełne informacje obrazujące zdarzenie oraz podjęte działania własne, innych jednostek resortu spraw wewnętrznych, względnie miejscowych władz administracyjnych. Brak ciągu informacyjnego notowany jest często w związku z wrogimi wystąpieniami i podjętymi przedsięwzięciami wobec osób korzystających z kościoła do działań politycznych.

Należy podkreślić, iż o wielu faktach wydziały IV WUSW nie informowały Wydziału I Dep[artamentu] IV MSW lub meldunki zawierały informacje o zaplanowanych imprezach lub przewidzianych do realizacji przedsięwzięciach, a nie zawierały informacji o realizacji zaplanowanych (sygnalizowanych) działań.

5. Brak symboli kodowych oraz numeracji meldunków w odpowiedziach na pisma i szyfrogramy Wydziału I Dep[artamentu] IV MSW (np. dotyczących zabezpieczonych nabożeństw, imprez), które są konieczne przy wprowadzaniu tych informacji do komputera.

6. Niewłaściwy sposób zapisywania numerów meldunków powiązanych lub niejednokrotnie ich brak. Przypominam, iż należy zawsze podawać ostatni numer meldunku, dotyczący danego wydarzenia nadzwyczajnego, np. wypadek, tzw. cud, cykl imprez. Przy nawiązywaniu w treści do wcześniejszych meldunków, należy wyraźnie oddzielić nowe informacje od uprzednio nadesłanych, np. „powyższe (poniższe) przekazano meldunkiem nr...”, „dodatkowo informuję, że...”.

7. Niejednokrotnie brak meldunków operacyjnych, potwierdzających przekazywane telegramem lub telefonem informacje o wydarzeniach nadzwyczajnych.

8. Nadsyłanie informacji o wydarzeniach, które miały miejsce na terenie innego województwa. W przypadku uzyskania tego typu informacji, obowiązuje przekazanie informacji do właściwego terytorialnie Wydziału IV WUSW, który z kolei sporządza odpowiedni meldunek operacyjny. Nieprzestrzeganie tej zasady powoduje podwójne informowanie Wydziału I Dep[artamentu] IV o zaistniałym zdarzeniu. To samo dotyczy szyfrogramów z RUSW, które powinny być przetworzone na „meldunek operacyjny” przez właściwy terytorialnie Wydział IV WUSW.

W związku ze sporządzanymi przez wydziały IV WUSW informacjami zbiorczymi o wydarzeniach lub faktach mających miejsce w tym samym dniu, mimo iż odbywają się w różnych obiektach, należy numer meldunku operacyjnego podawać w pewnym zakresie, np. meldunek operacyjny 431–435/87. Umożliwi to jego wprowadzenie do systemu ESEZO[1] w postaci kilku, wiążących się ze sobą, jednolitych faktów.

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 234–236, oryginał, mps.

[a] Z lewej strony dokumentu pieczątka o treści: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 174 L.dz. oraz dopisek maszynowy: Ug-00523/87.

[1] ESEZO – Elektroniczny System Ewidencji Zadań Operacyjnych, system utworzony na podstawie informacji z meldunków operacyjnych. Zawiera dane o wydarzeniach, inicjatywach związanych z osobami lub obiektami będącymi w zainteresowaniu operacyjnym pionu IV.

Nr 2

1987 marzec 5, Warszawa – Referat zatytułowany: „Podstawowe założenia i zasady polityki wyznaniowej w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej” wygłoszony w dniu 5 III 1987 r. na naradzie naczelników wydziałów IV wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych

Warszawa, 5 III 1987 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

Podstawowe założenia i zasady polityki wyznaniowej w PRL

Celem dzisiejszej narady jest określenie zadań i kierunków pracy operacyjnej pionu IV, wynikających z aktualnej sytuacji polityczno-operacyjnej i planowanej III wizyty Jana Pawła II w Polsce. Zadania te muszą być podporządkowane polityce wyznaniowej państwa i przyjętej na X Zjeździe PZPR strategii[1]:

– przyspieszenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju;

– umacniania i pogłębiania praktyki ludowładztwa;

– poszerzania płaszczyzn porozumienia narodowego.

Są to główne kierunki działań partii i państwa, wokół których należy jednoczyć wszystkich obywateli, całe społeczeństwo, a więc także wierzących. Wychodzi się bowiem z leninowskiego założenia, że to co łączy wszystkich jest silniejsze od tego, co dzieli, a zwłaszcza od różnic religijnych i światopoglądowych.

W programie PZPR uchwalonym przez X Zjazd mówi się: „Partia kieruje się zasadami światopoglądu naukowego i je propaguje. Uważa jednocześnie, że różnice światopoglądowe, wynikające z nich spory i polemiki, nie powinny prowadzić do konfliktów politycznych oraz szkodzić sprawie stabilnych, opartych na zasadzie dialogu i praworządności stosunków państwa ludowego z kościołami i związkami wyznaniowymi”.

Polityka wyznaniowa w Polsce determinowana jest istniejącymi realiami, na które składają się:

– uwarunkowania historyczne,

– stopień religijności społeczeństwa polskiego (72 + 3%),

– pozycja Kościoła rzymskokatolickiego (organizacyjna, strukturalna, materialna i kadrowa, papież – Polak),

– sytuacja ekonomiczna i społeczno-polityczna kraju.

Pozycja Kościoła rzymskokatolickiego jest utrwalona historycznie. Większość społeczeństwa polskiego związana jest z tym Kościołem i nadal utrzymuje się znaczne natężenie religijności. To między innymi decyduje o odmienności sytuacji wyznaniowej w stosunku do innych krajów socjalistycznych. W okresie okupacji kler wykazywał zaangażowanie patriotyczne, nie skompromitował się kolaboracją z okupantem.

Bezspornym osiągnięciem ludowego państwa jest to, że sięgając do najlepszych tradycji tolerancji religijnej i światopoglądowej, zapewniło po raz pierwszy w dziejach naszego narodu równoprawność wszystkim kościołom i związkom wyznaniowym bez względu na ich historyczny rodowód, treść religijnych wierzeń i liczbę wierzących. Kościoły i wspólnoty religijne nierzymskokatolickie, doceniając to zajmują postawę zgodną z interesami państwa socjalistycznego.

Najbardziej utrwalone są historycznie wpływy Kościoła rzymskokatolickiego.

Jesteśmy państwem świeckim, jak zresztą większość państw we współczesnym świecie, ale świeckość państwa nie pociąga za sobą politycznych i prawnych ograniczeń dla ludzi wierzących. To właśnie świecki charakter państwa gwarantuje realizację wolności sumienia i wyznania. Państwo uznaje i szanuje poglądy religijne, jak i areligijne.

Doświadczenia wskazują, że religia nie musi być bodźcem opozycyjnych czy kontrrewolucyjnych zachowań, że inspiracją do postępowej aktywności społecznej może być zarówno marksizm, jak i religia. Historyczną koniecznością jest współistnienie i współdziałanie ludzi wierzących i niewierzących (jak się nie ma co się lubi, to się lubi co się ma).

Nie wyklucza to sporów ideologicznych między różnymi światopoglądami, ale spory te nie muszą przekształcać się w walkę. Powinny one przebiegać na poziomie godnym końca XX wieku, bez epitetów i wulgaryzmu. Dotyczy to przede wszystkim Kościoła, ale i nas też.

X Zjazd PZPR potwierdził aktualność i znaczenie linii zmierzającej do umacniania i wzbogacania współdziałania państwa z Kościołem, zwłaszcza w dziedzinie:

– umacniania pokoju i bezpieczeństwa Ojczyzny,

– kształtowania pozytywnych postaw moralnych i obywatelskich,

– utrwalania rodziny,

– krzewienia gospodarności,

– ochrony zdrowia i środowiska naturalnego,

– dbałości o zabytki kultury,

– zwalczania patologii społecznej.

Przewodniczący Rady Państwa gen. Jaruzelski w czasie rozmowy z Janem Pawłem II stwierdził, że stosunki między socjalistycznym państwem a Kościołem rzymskokatolickim, w szerszym kontekście między marksizmem a katolicyzmem, powinny opierać się na następującej triadzie:

– ideologiczny i filozoficzny spór,

– polityczne współistnienie oparte na poszanowaniu partnera,

– społeczne współdziałanie we wszystkich dziedzinach, które wymagają zjednoczenia działań wychowawczych i moralnych dla zwalczania zła i podnoszenia jakości stosunków międzyludzkich.

Ta triada określa w rzeczywistości politykę wyznaniową państwa, której celem jest lojalizacja kleru, sprowadzenie Kościoła na pozycje realistyczne i umiarkowanie konstruktywne. Chodzi o to, by nie otwierając nowego frontu walki i nie rezygnując z pryncypiów ideowych, ułożyć stosunki z Kościołem zgodnie z interesem narodu i socjalistycznego państwa. Podstawą takiego ułożenia stosunków może być tylko elastyczna polityka wobec Kościoła, uwzględniająca to, iż zdecydowana większość społeczeństwa to ludzie wierzący.

Kościół w Polsce nie jest monolitem. Dostrzegane są w nim tarcia wewnętrzne, różnice poglądów, podziały polityczne. Generalnie duchowieństwo cechuje realizm. Wprawdzie działają tacy biskupi jak Tokarczuk[2] czy Materski[3], a także księża Jankowski[4] czy Jancarz[5], którzy jątrzą i słusznie wywołują nasze oburzenie, ale nie oni są odbiciem tendencji dominujących w Kościele. W swojej masie duchowieństwo charakteryzuje się względnym politycznym umiarem i w momentach krytycznych uznaje interesy państwa.

Rzecznikiem umiarkowanej linii jest kard. Glemp. Opowiada się za dialogiem. Cechuje go realizm w ocenie sytuacji społeczno-politycznej w kraju. W kontaktach zagranicznych prezentuje polską rację stanu. Dystansuje się od radykalnych poczynań opozycji.

Przykładem realistycznej postawy jest także przebieg ostatniego spotkania prymasa Glempa z przewodniczącym Rady Państwa – gen. Wojciechem Jaruzelskim. Rozmowa ta miała charakter poważny i konstruktywny, a prymas pod wpływem argumentacji I sekretarza naszej partii, zaprezentował w jej toku nacechowany rozsądkiem pogląd na sprawy państwa. Uznał, że nadrzędną wartością dla interesów narodu jest spokój, ład i porządek, służący stabilizacji społecznej i ekonomicznej kraju.

Postawa Glempa ma tonujący wpływ na zachowanie i działanie części biskupów i duchowieństwa w Polsce. Hierarchia ostrożnie aprobuje dokonujące się w Polsce przewartościowania. Świadczy o tym komunikat episkopatu, pozytywnie odnoszący się do faktu uwolnienia tzw. więźniów politycznych oraz przychylny stosunek do powołania Społecznej Rady Konsultacyjnej[6] i udziału w niej osób związanych z Kościołem.

Wszystko to świadczy, że powinniśmy po nowemu patrzeć na Kościół. Nie wolno wszystkich księży wsadzać do jednego reakcyjnego, wrogiego worka. Musimy widzieć Kościół i księży takimi, jakimi są – podzielonymi i zróżnicowanymi w podejściu do obecnej rzeczywistości. Należy przyciągać coraz więcej księży do współpracy z nami w realizacji określonych zadań społecznych, zjednywać ich, nie odpychać od nas z błahych powodów. Tam, gdzie można, gdzie na to zasługują, należy odnosić się do nich życzliwie i z kurtuazją.

Zwalczać natomiast trzeba politykierów w sutannach. Przy czym to też trzeba robić umiejętnie, z uwzględnieniem bilansu zysków i strat, aby nie przysparzać Kościołowi męczenników, bo to tylko wzmacnia jego pozycję w społeczeństwie.

Ewolucja postawy w kierunku realistycznym widoczna jest także u Jana Pawła II. Można zaryzykować twierdzenie, że choć nie zatracił nic ze swego antykomunizmu, to jednak nie jest już tym Wojtyłą z lat siedemdziesiątych i nie tym papieżem z dwóch poprzednich wizyt w Polsce. Dzisiaj Jan Paweł II zna o wiele lepiej świat, zwłaszcza ogrom upodlenia, niesprawiedliwości i nierówności społecznych występujących pod wszystkimi długościami i szerokościami globu ziemskiego, ma pełną świadomość zagrożeń, jakie niosą dla pokoju zbrojenia, wreszcie dostrzega też i śledzi pozytywne przemiany zachodzące w krajach socjalistycznych, w tym także i w Polsce.

Być może te czynniki wpłynęły na istotną zmianę podejścia papieża do spraw Polski, czego przejawem była wizyta przewodniczącego Rady Państwa we Włoszech i Watykanie. Trzeba mieć świadomość, że gdyby nie ingerencja i naciski Jana Pawła II, to do tej wizyty by nie doszło. Były jej przeciwne Stany Zjednoczone, wiele państw NATO, a i w samych Włoszech trzeba było pokonać wiele oporów.

Podejście papieża do wizyty towarzysza Wojciecha Jaruzelskiego decydowało w znacznym stopniu, że była ona niezwykle udana. Rozmowę z papieżem cechowała otwartość, szczerość i życzliwość. Ten historyczny fakt walnie przyczynił się do odbudowy prestiżu Polski na arenie międzynarodowej.

Spotkanie w Watykanie utorowało drogę do sukcesu wizyty we Włoszech – a więc w jednym z najsilniejszych państw w łonie NATO i Wspólnego Rynku, umożliwiło odblokowanie polityczne i gospodarcze Polski na Zachodzie, otworzyło możliwość kolejnych, owocnych kontaktów [...].

Wizyta przewodniczącego Rady Państwa – gen. Jaruzelskiego w Watykanie, ustalenie terminu oraz programu pielgrzymki papieża w Polsce, stworzyły korzystne zmiany we wzajemnych odniesieniach między państwem a Kościołem i stały się jednym z czynników wywierających istotny wpływ na aktualne stanowisko i postawy hierarchii kościelnej w stosunku do władz.

Mające miejsce w ostatnim okresie ożywione kontakty duchowieństwa z przedstawicielami władz, a zwłaszcza rozmowy, jakie odbyły się z biskupami, wykazały dostrzegalne uelastycznienie oraz większą pojednawczość w stanowisku strony kościelnej w porównaniu do okresu przygotowań poprzednich wizyt papieża w Polsce. Świadczą o tym: zarówno atmosfera tych spotkań, jak również konstruktywny przebieg prowadzonych rozmów. W większości przypadków zgłaszane przez władze państwowe sugestie, dotyczące zwłaszcza techniczno-organizacyjnych aspektów wizyty papieża, przyjmowane były przez biskupów ze zrozumieniem.

Dotychczasowy przebieg odbytych rozmów daje podstawę do stwierdzenia, iż sprawy sporne zostaną załatwione w toku dalszych spotkań roboczych i dyskusji.

O ile w sprawach dotyczących przygotowań do pobytu papieża hierarchia kościelna wykazuje daleko idącą elastyczność, to w innych kwestiach przedłożyła jednocześnie szereg dość kategorycznie sformułowanych postulatów i żądań. W każdej z rozmów, po omówieniu spraw związanych z wizytą, biskupi i przedstawiciele kurii przedkładali tzw. sprawy do załatwienia przed przyjazdem papieża do Polski, których pozytywne rozpatrzenie stanowiłoby według nich wyraz dobrej woli władz w dążeniu do poprawy stosunków między państwem a Kościołem. Występowano z propozycją korzystnych dla Kościoła rozstrzygnięć w kwestiach związanych z lokalizacją i budową nowych obiektów sakralnych i kościelnych (Warszawa, Lublin, Częstochowa, Szczecin i Tarnów), a także udzielenia przez władze daleko idącej pomocy w zaopatrzeniu w materiały i urządzenia budowlane.

Jako pilny problem do rozpatrzenia przez Komisję Wspólną w związku z wizytą papieża, strona kościelna przedłożyła sprawę nowelizacji ustawy z dnia 15 VII 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania, co hierarchia stawia jako warunek wszelkich dążeń do normalizacji stosunków nie tylko Kościół-państwo, ale i władza – społeczeństwo. Z żądaniem tym korespondują wystąpienia biskupów i księży eksponujące zagrożenie młodzieży zaprogramowaną ateizacją i podtrzymujące walkę w obronie zagrożonego krzyża, zwłaszcza w obiektach szkolnych.

W równie ostrym tonie jest pismo kard. Glempa do ministra Łopatki, żądające rozwiązania stowarzyszenia „Caritas”, które określa się jako organizację „szkodliwą w procesie ogólnonarodowego porozumienia”.

Dobitnym przykładem ekspansji Kościoła na kolejne sfery życia społecznego jest dążenie do roztoczenia szczególnej opieki duszpasterskiej nad młodzieżą odbywającą służbę wojskową, czego wyrazem jest tworzenie na przykład w archidiecezji gnieźnieńskiej tzw. duszpasterstwa poborowych. Za bezprawną ingerencję Kościoła w sferę służby wojskowej i działalności obronnej państwa należy uznać opracowywanie oraz kolportaż materiałów, zmierzających do osłabienia zwierzchnictwa właściwych organów nad wojskiem [...].

Nowym zjawiskiem są podejmowane przez biskupów próby obrony sprawców przestępstw przeciwko własności społecznej, które dokonywali, działając na korzyść Kościoła. Przykładem tego jest list arcybiskupa Dąbrowskiego[7] do Prokuratury Generalnej, w którym bierze w obronę trzy pracownice Olsztyńskiej Centrali Materiałów Budowlanych i Olsztyńskiej Przesypowni Cementu, podejrzane o nielegalną sprzedaż cementu, m.in. na budowę kościoła w Olsztynie. Podobne przestępstwa miały miejsce na terenie Lublina i Rozwadowa, a ich sprawcy zostali wzięci „pod opiekę” biskupów lubelskich.

Z tego co powiedziałem wynika wyraźnie, że stosunki państwo-Kościół, zachowując nadal złożony charakter, ulegają dostrzegalnym, pozytywnym przemianom, a wizyta gen. Jaruzelskiego w Watykanie podniosła je na wyższy poziom, którego nie chcielibyśmy obniżyć.

Celem partii jest umacnianie socjalizmu w Polsce, ale jako marksiści wiemy, że o sile naszego kraju decyduje fundament społeczno-ekonomiczny, który może się umacniać tylko w duchu porozumienia narodowego. Dlatego podejmując jakiekolwiek decyzje, czy działania, zastanawiajmy się, jak to będzie służyło umacnianiu tego fundamentu, czy nasze działania uzyskają społeczne poparcie, nieodzowne przecież w powodzeniu realizacji naszych zadań.

Wielkie znaczenie dla porozumienia narodowego ma postawa Kościoła, postawa ludzi wierzących, na których Kościół oddziaływuje. Chodzi nam bowiem o wyzwolenie aktywności społeczeństwa. Sądzę, iż towarzysze znają hasło, które rzucił gen. Jaruzelski, że Polska powita papieża „trzeźwa, czysta, pracowita i gospodarna”.

Programując elastyczną politykę wobec Kościoła, nasza partia nie rezygnuje z własnej tożsamości, z wartości i pryncypiów ideowych, chce natomiast wykorzystać zarysowującą się realną szansę perspektywicznego, zgodnego z interesem narodu, układania stosunków z Kościołem.

Tę szansę pogłębia i to, iż Watykan wie, że powodzenie jego polityki wschodniej w dużym stopniu będzie zależało od akceptacji polskiego modelu stosunków państwo-Kościół przez inne kraje socjalistyczne.

To nowe spojrzenie, nowe podejście do stosunków państwo-Kościół ukierunkowuje także nasze działania, które generalnie powinny zmierzać do zbliżenia kleru do władz państwowych oraz szerszego włączania się księży i katolików świeckich do działań na rzecz umacniania państwa, brania odpowiedzialności za jego losy. W tym układzie zmniejszy się rola czynników represyjnych, na rzecz szukania płaszczyzn porozumienia i współdziałania.

Chciałbym jednak w tym miejscu wyraźnie stwierdzić, że nie możemy tolerować rażących faktów naruszania porządku prawnego, czy też wrogich politycznie, jątrzących wystąpień i zachowań. Nie będziemy tolerować politycznego warcholstwa kleru, to im się nie może opłacać. Tu musimy wykorzystać cały nasz potencjał operacyjny, wszystkie nasze możliwości operacyjno-techniczne i administracyjno-prawne. Naszym zadaniem jest wyrabianie przekonania wśród kleru, że obecna polityka wyznaniowa państwa ma charakter trwały, że jej celem jest dobro Polski i wszystkich Polaków.

Doprowadzenie tego do świadomości Kościoła ma na celu:

– wytworzenie zaufania do władz,

– doprowadzenie do uznania przez Kościół trwałości socjalistycznego państwa.

Trzeba przekonać ludzi Kościoła, że mimo różnic światopoglądowych, możemy być nawzajem sobie potrzebni.

Na spotkaniu z I sekretarzami KW PZPR tow. gen. Jaruzelski zalecał szerokie prowadzenie rozmów z biskupami i księżmi, które w wielu przypadkach mogą się okazać niełatwe. Nie wszędzie uzyskamy poparcie, ale na początek może wystarczyć zrozumienie. Chodzi głównie o to, by w stosunkach państwo-Kościół zlikwidować istniejące naprężenia, by zbliżyć hierarchię i kler do państwa. Rozmowy winny być rzeczowe i konsekwentne, ale nie uszczypliwe.

Wreszcie naszymi działaniami winniśmy wspierać te siły w Kościele, które prezentują postępowe i obywatelskie postawy. Pozyskiwać w sensie operacyjnym i społecznym księży lojalnych i neutralnych, by z roku na rok było ich więcej za nami.

Chciałbym towarzysze jeszcze raz podkreślić, że nasza polityka wyznaniowa uwarunkowana jest pewnymi nowymi koncepcjami w politycznym systemie państwa. Budowanie porozumienia narodowego oznacza i musi oznaczać stałe poszerzanie zaplecza władzy, poszerzanie społecznej bazy rządzenia. I w tym wszystkim musimy widzieć rolę, pozytywną rolę Kościoła. Od zrozumienia tego przez nas, przez aktyw społeczno-polityczny, przez całą partię, zależy powodzenie realizacji przyjętych przez najwyższe władze partyjne i państwowe kierunków usprawniania systemu zarządzania socjalistycznym państwem.

Moment jest zwrotny, w ciągu najbliższych lat musimy dokonać przewartościowań realizacyjnych, to jest najważniejsza sprawa, ale to musi być społecznie akceptowane, a więc nieodzowne jest to szerokie zaplecze władzy.

W swoim wystąpieniu omówiłem nowe elementy polityki wyznaniowej, które jak towarzysze zauważyli nie zmieniają i zmieniać nie mogą zasad podstawowych. Stanowią one jednak zmianę podejścia do realizacji tych podstawowych zasad. Upraszczając sprawę, można powiedzieć, że zmieniamy proporcje działań represyjnych i dialogowych na korzyść tych ostatnich. Zresztą w praktyce bywało i tak, że niektórymi działaniami bardziej przeciwstawialiśmy sobie księży niż rozwiązywaliśmy zjawisko, czy problem.

Jestem przekonany, że towarzysze rozumieją uwarunkowania i intencje tego nowego spojrzenia na stosunki państwo-Kościół, że umiejętna realizacja nakreślonych przeze mnie kierunków przyniesie konkretne korzyści operacyjne, polityczne i społeczne.

Świadomie pominąłem sprawę trzeciej wizyty Jana Pawła II i zadań z nią związanych. Będzie to tematem wystąpienia zastępcy dyrektora Departamentu IV płk. E[ugeniusza] Mirowskiego[8]. Nie dokonałem także oceny pracy operacyjnej pionu IV, ponieważ jest to przedmiotem wystąpienia zastępcy dyrektora Departamentu IV płk. St[efana] Ostapińskiego[9].

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 238–243, oryginał, mps.

[a] Z lewej strony dokumentu pieczątka o treści: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 174 L.dz. oraz dopisek maszynowy: Ug-0058/87.

[1] X Zjazd PZPR odbył się w okresie 29 VI – 3 VII 1986 r.

[2] Bp Ignacy Tokarczuk, ur. w 1918 r. w Łubiankach Wyższych; święcenia kapłańskie przyjął w 1942 r. W 1965 r. został mianowany biskupem ordynariuszem diecezji przemyskiej. Wspierał działalność podziemnej „Solidarności”, pomagał więzionym, internowanym oraz ich rodzinom.

[3] Bp Edward Materski, ur. 6 I 1923 r. w Wilnie; w latach 1966–1988 wykładał katechetykę formalną i prowadził ćwiczenia katechetyczne na KUL. W 1968 r. został mianowany biskupem pomocniczym kieleckim (sakrę biskupią otrzymał w dniu 22 XII 1968 r.), natomiast 28 III 1981 r. papież Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym sandomierskim. W tym samym roku diecezja sandomierska została przemianowana na diecezję sandomiersko-radomską. Był inicjatorem budowy Wyższego Seminarium Duchownego w Radomiu, które poświęcił Jan Paweł II podczas wizyty w Radomiu (4 VI 1987 r.). Dnia 25 III 1992 r. bp Materski został mianowany pierwszym biskupem nowo powstałej diecezji radomskiej.

[4] Ks. Henryk Jankowski, ur. 18 XII 1936 r. w Starogardzie Gdańskim; święcenia kapłańskie otrzymał 21 VI 1964 r., długoletni proboszcz parafii św. Brygidy w Gdańsku, kapelan gdańskiej „Solidarności”.

[5] Ks. Kazimierz Jancarz, ur. 9 XII 1947 r. w Suchej Beskidzkiej. W 1978 r. został wikariuszem parafii pw. św. Maksymiliana w Mistrzejowicach. Po ogłoszeniu stanu wojennego został duszpasterzem robotników, założył Duszpasterstwo Ludzi Pracy, był też inicjatorem czwartkowych mszy świętych za Ojczyznę. Po pacyfikacji Huty im. Lenina powołał Wikariat Solidarności z Potrzebującymi, który udzielał pomocy materialnej poszkodowanym i bezrobotnym. W 1989 r. został proboszczem w Luborzycy k. Krakowa, gdzie założył drukarnię, Parafialne Gimnazjum Gospodarcze oraz rozpoczął emisję własnego programu radiowego. Zmarł 25 III 1993 r. 

[6] Kolegialny organ doradczy przy przewodniczącym Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, działający w latach 1986–1989. Pomysł powołania Rady Konsultacyjnej przy przewodniczącym Rady Państwa (początkowo zwanej Społeczną Radą Konsultacyjną) powstał na X Zjeździe PZPR. W jej utworzenie zaangażowana była również strona kościelna.

[7] Abp Bronisław Dąbrowski, ur. 2 XI 1917 r. w Grodźcu, zm. 25 XII 1997 r.; święcenia kapłańskie otrzymał 10 VI 1945 r., natomiast 23 XI 1961 r. papież Jan XXIII mianował go biskupem pomocniczym warszawskim. W lutym 1969 r. został wybrany sekretarzem episkopatu Polski (stanowisko to piastował do przejścia na emeryturę w 1993 r.). Jan Paweł II w 1982 r. podniósł go do godności arcybiskupa.

[8] Eugeniusz Mirowski, zastępca dyrektora Departamentu IV MSW w latach 1984–1987.

[9] Stefan Ostapiński, naczelnik Wydziału V w Departamencie IV MSW w latach 1976–1990.

Nr 3

1987 czerwiec 2, Szczecin – Stenogram z wystąpienia zastępcy dyrektora Departamentu IV płk. Eugeniusza Mirowskiego dotyczącego sytuacji polityczno--operacyjnej przed III wizytą Jana Pawła II w Polsce

Szczecin, 2 VI [19]87 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Stenogram

Wystąpienie z[astęp]cy dyrektora Departamentu IV płk. Mirowskiego w czasie telekonferencji w dniu 2 VI [19]87 [r.]

Dziś omówię następujące sprawy:

– sytuację polityczno-operacyjną w końcowym etapie przygotowań do wizyty papieża i zadania z nich wynikające,

– wyniki zabezpieczania nabożeństw w dniu 24 V [19]87 [r.],

– polityczno-kościelne aspekty wizyty polityków amerykańskich, profesora Zbigniewa Brzezińskiego i Edwarda Kennedy’ego.

Jesteśmy w przededniu kolejnej III wizyty papieża Jana Pawła II w Polsce. Czeka nas olbrzymia praca. Wydziały, na terenie których będzie papież są w pełnej gotowości operacyjno-organizacyjnej.

Z inspekcji przedstawicieli Departamentu IV i nadesłanych nam sprawozdań wynika:

1. Stan przygotowania wydziałów do operacyjnego i informacyjnego zabezpieczenia wizyty Jana Pawła II w poszczególnych województwach jest zadowalający, a w niektórych dobry.

2. W okresie poprzedzającym stwierdzono wzmożone zaangażowanie w pracy operacyjnej, co miało odbicie w efektach na odcinku pozyskań i nawiązanych nowych kontaktów operacyjnych.

3. Niektóre województwa odnotowują pewne usztywnienie księży w kontaktach z funkcjonariuszami SB. Ma to szczególne swoje odbicie na terenie Łodzi.

4. Są problemy z bezpośrednim dotarciem agentury do papieża i jego otoczenia, w tym na spotkanie zamknięte z papieżem. Należy uczynić wszystko, aby stworzyć szansę rozpoznania tego szerzej.

A teraz krótko o sytuacji tuż przed wizytą Jana Pawła II. Ogólnie jest klimat dość pozytywny. Wpływ na to miało głównie spotkanie tow. Jaruzelskiego z kard. Glempem, efekty wizyty Silvestriniego[1] w Polsce. Pozytywny ich rezonans wśród hierarchii i kleru, pomyślny przebieg rozmów w województwach z biskupami i księżmi powodujących przełamywanie występujących we wstępnej fazie problemów spornych. Możliwe to było przy czynnym wsparciu operacyjnym naszego pionu i innych jednostek naszego resortu. Niemniej jednak nadal stwierdza się realne zagrożenia. Min[ister] spraw wewnętrznych gen. Kiszczak zasygnalizował je kard. Glempowi specjalnym listem z dnia 23 V [19]87 r., który kierownictwo Kościoła – jak wskazuje rozpoznanie – potraktowało z całą powagą. Wśród zagrożeń należy wymienić:

– Stanowisko TKK[2] obliczone na nadanie wizycie niekorzystnych akcentów politycznych poprzez eksponowanie „S[olidarności]” z zamiarem zakłócenia programu wizyty, organizowania grup uczestniczących z transparentami, bojówek itd.

– Wywieranie nacisku, by strona kościelna doprowadziła do obecności Jana Pawła II przy pomniku Stoczniowców, w celu zorganizowania tam manifestacji politycznej i wyeksponowania tego propagandowo wobec Zachodu.

Przekształcenie krótkiej modlitwy Jana Pawła II w kościele Stanisława Kostki na Żoliborzu w Warszawie w dniu 14 czerwca [1987 r.] stworzy manifestację polityczną, wiążącą się następnie z próbą zakłócenia nabożeństwa na placu Defilad. Także w Tarnowie, gdzie zamierza zorganizować manifestację była „S[olidarność]” R[olników] I[ndywidualnych] skupiona w duszpasterstwie.

Niekorzystną wymowę ma również zaplanowane zgromadzenie delegacji harcerzy z całego kraju oraz uruchomienie różnych czuwań tzw. Niezależnego Białego Harcerstwa[3] w kościołach w dniach 8–14 czerwca [1987 r.]. Włączają się w to księża: Jankowski z Gdańska, Bogucki[4] z Warszawy, Jancarz z Krakowa, Miecznikowski[5] z Łodzi i inni. Wynika z tego potrzeba intensyfikacji rozpoznania i przeciwdziałania obliczonego na skuteczne ograniczenie tych zamierzeń.

W związku z zabezpieczeniem nabożeństw w dniu 24 V [1987 r.] przekazuję podziękowanie wszystkim uczestniczącym funkcjonariuszom. Osiągnięto w ten sposób określony pogląd na postawy kleru w porównaniu do poprzednich okresów, co ma wymierny walor przed wizytą Jana Pawła II. Zabezpieczono 9319 obiektów sakralnych oraz 15 940 kazań, potwierdzając, że 90% księży mówi o religii i moralności, a tylko 2% wprowadza negatywne politycznie lub napastliwe pod adresem władz treści do swych kazań. Zauważalny jest wzrost pozytywnych wystąpień. Może to mieć wpływ na oddziaływanie hierarchii przed wizytą[a], a ponadto hasło nabożeństw i kazań, alkoholizm jako źródło zatracenia własnej godności. Dowodzi to, że część kleru skłonna jest podejmować współbrzmiące z polityką władz oddziaływanie na wiernych w sferze zagrożeń moralnych. Chociaż nadal nieliczni, ale agresywni księża tę płaszczyznę wykorzystywali do atakowania władz. Nadal znaczące jest uczestnictwo wiernych w nabożeństwach około 5 milionów osób, co potwierdza możliwości mobilizacyjne Kościoła. Utrzymuje się żywe zainteresowanie Zachodu sytuacją w Polsce, relacjami władze – Kościół – opozycja. Potwierdzają to ostatnie wizyty polityków amerykańskich Zbigniewa Brzezińskiego i Edwarda Kennedy’ego. Ich pobyt w Polsce, ich wszystkie rozmowy oficjalne z przedstawicielami Kościoła i opozycjonistami miały wyraźny cel, generalny obliczony na rozpoznanie kondycji społeczno-politycznej Polski, stosunku Kościoła i przeciwników politycznych władzy do ich usiłowań i działań w zakresie odbudowy prestiżu międzynarodowego naszego kraju, umacniania tendencji demokratyzacji w sprawowaniu władzy, w reformowane gospodarstwo. Z drugiej strony dowartościowanie polityczno-moralne bardziej znaczących reprezentantów orientacji opozycyjnych. Temu służyło wręczenie nagród fundacji Kennedy’ego: Michnikowi, Bujakowi, pośmiertnie ks. J[erzemu] Popiełuszce, którą odebrała rodzina i udział w nabożeństwach Kennedy’ego z rodziną w Warszawie w kościele pw. św. St[anisława] Kostki i w Gdańsku pw. [św.] Brygidy, przekształconych w manifestację poparcia „S[olidarności]” oraz polityki Reagana. Towarzyszyły temu spotkania na plebaniach z opozycjonistami, w czasie których Kennedy eksponował poparcie polityczne i finansowe USA dla „S[olidarności]”.

Te elementy mobilizacji opozycji posolidarnościowej tuż przed wizytą mają szczególnie niekorzystną wymowę. Posiadane obecnie rozpoznanie wskazuje, że przedstawiciele hierarchii byli dość powściągliwi w wypowiadaniu wobec Kennedy’ego i Brzezińskiego negatywnych ocen na temat władz i sytuacji w kraju, chociaż sami rozmówcy uznali, że daje to im lepsze rozeznanie o sytuacji wewnętrznej w Polsce. Wiemy natomiast, że bardziej spontaniczne[b] i nacechowane znaczną dozą braków w przekonanie dla autentyczności intencji władz były opinie niektórych, prawicowych katolików świeckich i wojowniczych księży.

A teraz chciałem przypomnieć i uszczegółowić niektóre zadania na okres przed wizytą i samej wizyty papieża w Polsce:

1. Obowiązują zadania zawarte w wytycznych kierownika Sztabu Zorza II i dyrektora Departamentu IV MSW.

2. W zakresie obiegu informacji obowiązuje decyzja nr 4 kierownika Sztabu Operacji „Zorza II”.

3. W związku z tym wydz[iały] IV WUSW, na terenie których będą uroczystości z udziałem papieża, zobowiązane są do pewnego zabezpieczenia tej wizyty, zgodnie z realizowaną koncepcją działań polityczno-operacyjnych.

W sprawie obiegu informacji ze względu na przeciążenie łączy szyfrowych w departamencie, czynne będą dyżury przy telefonach rządowych: w Wydz[iale] I nr 8625, w Wydz[iale] II nr 6198. Ponadto telefony zewnętrzne w Wydz[iale] I nr 14176 i w Wydz[iale] II 14229.

W celu koordynacji działań polityczno-operacyjnych grupa „Zorza” w Dep[artamencie] IV organizuje całodobowy dyżur pod telefonem naczelnika Wydz[iału] II – rządowy 6198 i wewnętrzny 14229 oraz dyżurnego Dep[artamentu] IV. Na powyższe telefony należy podawać na bieżąco informacje o nadzwyczajnych zdarzeniach, jak akty prowokacji i inne elementy zagrożenia, zwięzły opis przebiegu uroczystości od momentu powitania do zakończenia, tezy wystąpień papieża i innych osób, wyprzedzające przekazywanie zdobytych tekstów wystąpień oraz pełnych stenogramów tych wystąpień natychmiast po odtworzeniu. Charakterystyka tras i miejsc uroczystości, eksponowanie obecności opozycji, informacje o przejętych transparentach, ulotkach itp. Obecność zorganizowanych grup młodzieży[c], harcerzy[d] i szczególne formy demonstrowania obecności, zakłócenie porządku, odstępstwa od programu, podjętych działań profilaktycznych. Przekazywane informacje potwierdzić szyfrogramami. Ponadto po zakończeniu dokonać oceny sytuacji w związku z wizytą papieża i przekazać w trybie natychmiastowym do Departamentu IV.

4. Pozostałe wydziały zobowiązane są do przekazywania przed i w czasie wizyty informacji, które mają związek z zakłóceniami jej przebiegu oraz charakterystycznymi przejawami[e] zachowania się kleru i aktywu katolickiego. Szczególnie napastliwe wystąpienia, organizowanie imprez mających powodować wywołanie napięć.

Liczymy na pełne zaangażowanie naszych kolektywów w realizacji tych poważnych zadań polityczno-operacyjnych nakreślonych przez kierownictwo resortu.

Dziękuję za uwagę.

Wyk[onano] egz. poj[edynczy]

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 254–255, oryginał, mps.

[1] Abp. Achilles Silvestrini – ur. 23 X 1923 r. w Brisighella; włoski duchowny katolicki, dyplomata watykański, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał, bliski współpracownik Jana Pawła II. Reprezentował Stolicę Apostolską w rozmowach z wieloma rządami, w tym także z władzami polskimi w 1987 r. 

[2] Tymczasowa Komisja Koordynacyjna (TKK) – utworzona 22 IV 1982 r., podziemny organ koordynujący działalność regionalnych struktur zdelegalizowanej „Solidarności” w stanie wojennym. W dniu 25 X 1987 r. na wspólnym posiedzeniu TKK i Tymczasowej Rady NSZZ powołano jednolite kierownictwo – Krajową Komisję Wykonawczą NSZZ „Solidarność”, która stała się jawną władzą „Solidarności”.

[3] Tzw. Biała Służba – harcerska służba porządkowa, informacyjna i medyczna działająca podczas niektórych imprez masowych, np. pielgrzymek Jana Pawła II do Polski.

[a] W oryginale: wizytę.

[4] Ks. prałat Teofil Bogucki – ur. w 1908 r.; kapelan AK, od 1974 r. pełnił posługę kapłańską w parafii pw. św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu, był wsparciem ks. Jerzego Popiełuszki. Dnia 13 XII 1984 r. powołał Ruch Obrony Życia im. ks. Jerzego Popiełuszki. Zmarł 9 IX 1987 r. 

[5] Błąd w tekście, właściwe nazwisko to Miecznikowski Stefan, ur. 25 VIII 1921 r. w Warszawie. Święcenia kapłańskie przyjął w 1950 r. W latach 1953–1957 był duszpasterzem akademickim na KUL, natomiast od 1967 r. w Łodzi. W 1978 r. został przeniesiony do Kalisza, ale już w 1978 r. wrócił ponownie do Łodzi. Był organizatorem Duszpasterstwa Ludzi Pracy, Środowisk Twórczych, Dziennikarzy, Środowisk Akowskich, Harcerzy, Trzeźwości czy Piłsudczyków. Przewodził akcji pomocy więźniom i internowanym. Od 13 XII 1981 r. w każdą niedzielę o godzinie 10.00 odprawiał msze za Ojczyznę.

[b] W oryginale: spontanicznie.

[c] W oryginale: młodzież.

[d] W oryginale: harcerze.

[e] W oryginale: charakterystycznych przejawach.

Nr 4

1987 lipiec 8, Szczecin – Stenogram z wystąpienia dyrektora Departamentu IV MSW gen. Tadeusza Szczygła dotyczący oceny przebiegu III pielgrzymki Jana Pawła II do Polski

Szczecin, dnia 8 VII 1987 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Stenogram

z wystąpienia dyrektora Departamentu IV MSW gen. T[adeusza] Szczygła[1] podczas telekonferencji w dniu 17 VII 1987 [r.]

Tematem dzisiejszej telekonferencji jest wstępna ocena przebiegu III wizyty papieskiej w naszym kraju. Podkreślam celowo wstępna, bo na głębszą analizę uwzględniającą całą jej złożoność jest po prostu jeszcze za wcześnie. Wszelkie oceny robione na gorąco skażone są czy zdominowane najczęściej elementami informacyjnymi, czy też emocjami, a do ostatecznej oceny brak nam jeszcze wielu analiz, nie ma jeszcze praktycznych posunięć Kościoła polskiego i Watykanu. Można powiedzieć, że wiemy, jaki był przebieg wizyty, otwarty jest jednak problem następstw czy skutków. Nie jest to jeszcze oczywiste, nie jest to także oczywiste i dla Kościoła, a jak sądzę i dla opozycji także. Jak wiecie pod względem bezpieczeństwa i porządku publicznego pielgrzymka Jana Pawła II przebiegała, najogólniej rzecz biorąc, w atmosferze spokoju i powagi. Zresztą potwierdził to nawet papież w swoim wystąpieniu. Było to rezultatem postawy społeczeństwa, zebranych tam, ale w bardzo poważnym stopniu było to rezultatem wysiłku administracji i instancji politycznych, w tym także aktywu partyjnego i działań naszego resortu i oczywiście działań pionu IV też. W tym miejscu chciałem przekazać towarzyszom za waszym pośrednictwem, całym kolektywom, zwłaszcza w miastach odwiedzanych przez papieża serdeczne podziękowania za włożony wysiłek, trud i osiągnięte wyniki. Podejmowane przez nasz resort działania w czasie wizyty wzbudziły respekt przeciwnika politycznego, powstrzymywały i osłabiały jego inicjatywy i co bardzo ważne spotykały się z uznaniem społeczeństwa. Przeciwnik polityczny, jak wiedzieliśmy przed wizytą, oczekiwał jednoznacznego wsparcia przez papieża. Zamierzał pokazać swoją obecność i uzyskać społeczne poparcie swoich działań, dążył do sprowokowania zakłóceń porządku publicznego i doprowadzenia do użycia siły, użycia tzw. bezpośredniego przymusu, a nawet jak wiecie w czasie dyskusji na posiedzeniu TKK mówiono, że urządzą drugie Chile. Plany te nie powiodły się, chociaż próby zakłócenia porządku podejmowano w Krakowie, w Gdańsku, a w tłumie eksponowano – według danych pochodzących od towarzyszy – ok. 170 haseł i transparentów o negatywnej wymowie, co prawda one trochę w tłumie ginęły, no ale były. Homilie papieskie miały w dużym stopniu charakter wieloznaczny, odnosiły się do wszystkich, do całego świata, chociaż były także i konkretne, a w niektórych momentach skierowane były w dwa kierunki, np. przedstawiona przez Jana Pawła II teologia wolności zwrócona była na Zachodzie – w Ameryce Środkowej – przeciwko teologii wyzwolenia, a na Wschodzie przeciwko krajom realnego socjalizmu, tj. ta dwukierunkowość. O trudności w jednoznacznej ocenie tej pielgrzymki niech świadczą także komentarze i to zarówno krajowe, jak i zagraniczne, które są bardzo różne, tak różne, że w skrajnych przypadkach nawet przeciwstawne sobie.

Trudności z oceną istnieją także w Kościele, nie ma np. jasności w Kościele, co Jan Paweł II miał na myśli, mówiąc o potrzebie nawiązania stosunków, ale stosunków specjalnych z Polską.

Wczoraj udała się do Rzymu grupa 11 hierarchów, ale wcześniej i później wyjeżdżają następni oficjalnie, żeby podziękować papieżowi, w sprawie tzw. dziękczynienia za wizytę, ale sądzić należy, że będzie dokonana tam jakaś ocena i ewentualne wytyczenie kierunków do dalszej pracy Kościoła. Tuż przed wyjazdem do Rzymu w episkopacie odbyły się także dyskusje na temat oceny i w czasie dyskusji oceniono, że cała wizyta miała dwa wątki:

1. Miała wątek ideowo-religijny związany ściśle z Kongresem Eucharystycznym.

2. Społeczny – a w naszej tematyce polityczny, wynikający głównie, jak w episkopacie oceniono, z wpływu opozycji na papieża, ale tej opozycji ekstremistycznej, ostrej, wymieniono tam Turowicza i Mazowieckiego, którzy mieli wpływ na papieża i wpływ nieobiektywny. Na tym tle w episkopacie doszli do następujących wniosków:

– w praktyce pracy po pielgrzymce trzeba będzie niektóre sprawy skorygować,

– dla bardziej obiektywnego informowania papieża w sprawach polskich należałoby dopuścić do szerszego dostępu tzw. opozycji umiarkowanej, wtedy papież, jak uważa się w episkopacie, byłby bardziej obiektywnie doinformowany.

Chociaż, jak powiedziałem, ocena wizyty wymaga pewnego dystansu czasowego, możemy dziś stwierdzić, że jej przebieg był w istocie sukcesem państwa. Była dobra organizacja i porządek.

Masy zebranych nie poparły inicjatyw ekstremistów. Widoczne było współdziałanie Kościoła z władzami państwowymi. To wszystko najbardziej zaświadczyło o społecznej stabilizacji w naszym kraju.

Pozwólcie na kilka ogólniejszych uwag i wniosków. Interes państwa nakazuje nam tzw. małżeństwo z rozsądku z Kościołem. Dlatego nawiązane lub poszerzone dialogi z hierarchami i księżmi w czasie wizyty, czy w czasie przygotowań do wizyty należy kontynuować i rozwijać je. Po drugie trzeba dokonać oceny na ile ta zaobserwowana w czasie przygotowań do wizyty i w czasie wizyty gotowość kleru do dialogu, a nawet tu i ówdzie do eliminowania działalności pozareligijnej może mieć tendencję rozwojową, stałą. Taką ocenę towarzysze naczelnicy powinni posiadać. Po trzecie na tle wizyty widzimy zapowiedź ofensywy tzw. duszpasterstwa specjalistycznego, dążenie do powoływania nowych stowarzyszeń katolików świeckich oraz uprawiane przez niektórych księży politykierstwo. I to nakazuje nam podejmowanie aktywnych działań operacyjnych zmierzających do wyprzedzającego rozpoznania i paraliżowania negatywnych inicjatyw.

To, o czym mówię, jeśli chodzi o ofensywę duszpasterską wynika wyraźnie i z przebiegu wizyty, i z komunikatu 221 Konferencji Episkopatu. Sprawa stowarzyszeń katolików świeckich, już wpływają wnioski o ich rejestrację, a poza tym jak wiecie jest przygotowanie do Synodu Biskupów w sprawie stowarzyszeń i tu dla was bardzo poważne zadanie operacyjne – wchodzić wcześniej, rozpoznawać tam, gdzie jest takie uzasadnienie, podejmować działania profilaktyczne, a tam gdzie powstają te stowarzyszenia winniśmy już w tej chwili myśleć o swojej obecności w tych stowarzyszeniach. Po czwarte, doświadczenia i wnioski, które wynikają z działań związanych z pielgrzymką Jana Pawła II do Polski trzeba wykorzystać w codziennej pracy.

Kończąc dzisiejszą telekonferencję chciałbym jeszcze przypomnieć o niektórych sprawach:

1. Zbliżają się pielgrzymki do Częstochowy. W tym roku będzie to m.in. sprawdzian skutków, czy wpływów wizyty J[ana] P[awła] II na ożywienie bądź brak tego ożywienia. Proszę więc o poważne potraktowanie tej sprawy. Wiodącą jednostką jest Wydz[iał] IV WUSW w Częstochowie, a taką jednostką koordynującą jest Wydz[iał] III Dep[artamentu] IV MSW w Warszawie, ale Wydz[iałowi] IV w Częstochowie trzeba operacyjnie pomóc. Towarzysze powinni kierować tam swoje źródła i być w stałym kontakcie z kierownictwem Wydz[iału] IV w Częstochowie.

2. Zdarzają się w naszym aparacie przypadki arogancji, nieodpowiedzialności ze strony funkcjonariuszy. Chciałbym prosić tow. naczelników, aby takie fakty nie miały miejsca w pionie IV. Trzeba o to zadbać, chociaż pewne sprawy z tej dziedziny występują.

3. Informacyjnie chcę podać, że w ciągu najbliższych dwóch lat episkopat zamierza zwiększyć ilość diecezji. My taki sygnał mieliśmy dawno, ale w tej chwili to zaczyna dojrzewać. Winniśmy już w tej chwili podejmować działania rozpoznawcze dotyczące nowych ordynariuszy i nowych biskupów, co z tym się będzie wiązało. Do tej pory, niestety, zbyt rzadko nowe mianowania dotyczą ludzi związanych z nami.

I jeszcze dwie informacje, ukazuje się coraz więcej opracowań, wydawnictw dotyczących Kongresów Eucharystycznych. Sądzę, że towarzysze mają, jeśli ktoś ma trudności, to proszę się do nas zwrócić, to wyślemy. Sugerowałbym zapoznawanie się z tymi materiałami, to powinno poszerzyć naszą wiedzę fachową, a więc ułatwić pracę operacyjną.

I jeszcze jedna taka wskazówka, bo sądzę, że tak jak w centrali, tak u was w województwach jest stosunkowo duże zapotrzebowanie na występowanie z informacjami nt. pielgrzymki, stosunków państwo-Kościół itd. Wydaje się, że jeśli chodzi o pielgrzymkę i takie występowanie na zewnątrz, to doradzałbym tow. skorzystanie, z sejmowego wystąpienia min[istra] Loranca[2], zwłaszcza tam są ważne dwie kwestie: zaproszenie gen. Jaruzelskiego do złożenia wizyty i co w tym zaproszeniu, jakie nadzieje wyraził gen. Jaruzelski, odpowiedź, a właściwie podziękowanie J[anowi] P[awłowi] II za zaproszenie i także jakby potwierdzenie tych nadziei i w kontekście tego tudzież bardzo ważne wystąpienie końcowe na lotnisku gen. Jaruzelskiego. Każdy akapit w tym wystąpieniu ma oddzielne znaczenie. Myślę, że te dokumenty, one mają charakter publiczny, z nimi można występować w różnych środowiskach, tylko je odpowiednio skomentować, no i do tego dołożyć jeszcze inne.

Na zakończenie tym, którzy w najbliższym czasie będą korzystali z urlopów życzę dobrego wypoczynku i dobrej pogody.

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 257–260, oryginał, mps.

[1] Tadeusz Szczygieł, ur. 12 III 1931 r. w Koszarach; w latach 1953–1975 pracownik organów bezpieczeństwa państwa w Gdańsku (WUdsBP, KW MO), w 1975 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Radomiu, w 1980 r. zastępca dyrektora Departamentu III MSW w Warszawie, zastępca komendanta stołecznego MO ds. SB (1980–1983), zastępca szefa SUSW ds. SB w Warszawie (1983–1985), w latach 1985–1989 dyrektor Departamentu IV MSW w Warszawie, w latach 1989–1990 dyrektor Departamentu Studiów i Analiz MSW.

[2] Władysław Loranc, ur. 5 XII 1930 r. w Biernej; dziennikarz i działacz PZPR. Od maja 1987 r. do sierpnia 1989 r. wchodził w skład rządów Messnera i Rakowskiego jako minister – kierownik Urzędu ds. Wyznań.

Nr 5

1987 sierpień 4, Szczecin – Stenogram z telekonferencji zastępcy dyrektora Departamentu IV MSW płk. Stefana Ostapińskiego dotyczący sytuacji w polskim Kościele po wizycie Ojca Świętego

Szczecin, dnia 4 VIII 1987 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Stenogram

z telekonferencji z[astęp]cy dyrektora Departamentu IV MSW płk. Ostapińskiego, w dniu 4 VIII 1987 [r.]

Na dzisiejszej telekonferencji przedstawię nieco refleksji, jakie się [a]nasuwają[a] po wizycie Jana Pawła II, a także aktualną sytuację w Kościele i kierunki zaangażowania duchowieństwa. Również kilka słów nt. wstępnej fazy przebiegu tradycyjnych sierpniowych pielgrzymek do Częstochowy. Od wizyty papieża minęło już blisko dwa miesiące. Okres ten pozwala wyprowadzić pewne wnioski o wpływie tej wizyty na taktykę postępowania Kościoła oraz o kierunkach i sposobach dyskontowania wizyty zarówno przez kler, jak i kręgi tzw. opozycji politycznej. Hierarchia Kościoła w Polsce, formułując oceny wizyty nie ogranicza się do jej religijnego wymiaru, lecz także podkreśla społeczne znaczenie nauczania papieskiego, jego niejako programową rolę. Warto przypomnieć, że założeniem pobytu papieża w Polsce było jego uczestnictwo w II Kongresie Eucharystycznym. Analiza wystąpień papieża wykazuje jednak zachwianie proporcji treści teologicznych i nauk kościelnych, nawet odniesień dotyczących funkcji duszpastersko-społecznych. Papież zaprezentował swoistą wykładnię zasad kształtowania stosunków społecznych w Polsce, uwzględniających kościelną doktrynę społeczno-polityczną. Doktryna ta stanowiła rozwinięcie idei solidaryzmu, a zarazem jednoznaczną krytykę innych doktryn społecznych, głównie teorii walki klas. Formułując tego rodzaju opinie, papież występował w podwójnej roli – głowy Kościoła i Polaka. Dawało mu to niejako legitymację, z jednej strony do generalizowania, z drugiej zaś do wypowiedzi bezpośrednio odnoszących się do wewnętrznej sytuacji w Polsce. We fragmentach dotyczących sytuacji w kraju zwracał uwagę mentorski ton jego wypowiedzi, formułowanie wielu uwag i połączeń pod adresem władz poprzez uporczywe propagowanie podmiotowości jednostki i społeczeństwa. Są to m.in. koncepcje lansowane przez opozycję, która przecież twierdzi, że tej podmiotowości nie ma. W nawiązaniach do okresu „Solidarności”, szczególnie w czasie uroczystości w Tarnowie, Szczecinie, Gdańsku wzywał do pełnej realizacji umów społecznych 1980 r. Określoną [a]wymowę[a] posiada również wypowiedź papieża, w której utożsamia postać ks. Popiełuszki z symbolem „odwagi, męstwa, pomocy i braterstwa”, ukazując to jednocześnie podczas uroczystości wyświęcenia alumnów w Lublinie jako wzór kapłana ofiarnego aż do śmierci. Znamiennym jest, że papież [w] swoich wystąpieniach w ogóle nie eksponował treści z zakresu współdziałania państwa z Kościołem. Kilka tych refleksji przekazuję dlatego, że niewątpliwie te wypowiedzi papieża, jego postawa, znajdują dzisiaj odbicie w działaniach i zaangażowaniach niektórych duchownych. Z napływających od was informacji wynika, iż niektórzy księża w okresie po zakończeniu III wizyty Jana Pawła II zintensyfikowali, bądź podjęli działania będące zaprzeczeniem dobrych stosunków między państwem a Kościołem i zmierzające w swej wymowie do zniweczenia korzystnego klimatu kontaktów hierarchii kościelnej z władzami państwowymi. Mają miejsce fakty agresywnych i jątrzących wystąpień z ambon. Odnotowujemy również przypadki angażowania się niektórych księży w akcje mające na celu szkalowanie władz państwowych i organów bezpieczeństwa i porządku publicznego. Nadal udostępniane są niektóre obiekty kościelne osobom świeckim, znanym ogólnie z wrogiego stosunku do socjalistycznego państwa. Udostępnianie tych obiektów służy do prowadzenia kampanii godzących w postawy ustrojowe, w obronność państwa – mam tutaj na myśli Ruch „Wolność i Pokój”. Na uwagę zasługuje fakt, iż obok księży znanych od lat z negatywnych postaw politycznych wspomnę chociażby Jankowskiego z Gdańska, Jancarza z Krakowa, Chojnackiego[1] z Juszczyna, pojawiają się nowe ośrodki, gdzie prowadzona jest jawnie wroga działalność polityczna. Nawiązując do tego rodzaju wydarzeń, chciałbym zwrócić uwagę na bezwzględną konieczność reagowania na takie fakty. Nie możemy się ograniczać jedynie do zabezpieczania przebiegu uroczystości i ewentualnie poinformowania wojewódzkich władz polityczno-administracyjnych. Należy w większym zakresie, nie czekając na nasze wytyczne, korzystać z doświadczeń, z praktyki, z istniejących możliwości, poddanie tekstów kazań ocenie prawnej, inspirowanie miejscowych wydziałów wyznań do stosownych protestów u biskupów, do przełożonych zakonów, a [w] drastycznych przypadkach do bezpośrednich rozmów z ordynariuszami. Mówiąc to, byłbym niesprawiedliwy gdybym twierdził, że tego się nie robi. Oczywiście są wydziały, które bez popychania, bez tej agitacji, bez nakazywania to czynią i są oczywiście tego efekty. Oczywiście znów bym się rozminął z prawdą, gdybym powiedział, że te efekty wszędzie są dla nas pozytywne, że te działania rzeczywiście dają rezultaty. Tym się zrażać jednak nie możemy. [a]Droga[a], którą idziemy, jest właściwą. Bez emocji, niepotrzebnych stresów powinniśmy na te fakty działalności negatywnie reagować. Jesteśmy w okresie wakacji, ale niestety dla pionu IV nie jest to okres spokojny. Myślę o nasilonym ruchu pielgrzymkowym do Częstochowy, który się rozpoczął i z dnia na dzień przybiera na sile. Oczywiście z tego co przekazaliście nam z tych wszystkich waszych planów wynika, że gdzieś ok. 7 VIII [1987 r.] nastąpi kulminacja tego ruchu pielgrzymkowego, wszystkie pielgrzymki diecezjalne wyjdą na trasę, a będzie ich w sumie, takich znaczących ok. 40 w kraju i będzie się przemieszczać kilkadziesiąt (ponad 100 tys.) ludzi w kierunku Częstochowy. Jest to dla turystów ciekawe zjawisko, gdyż jest to już chyba jedyny kraj na świecie, gdzie tego typu imprezy się odbywają w takim zakresie i w taki sposób. Niech nas martwi przede wszystkim problem zabezpieczenia ładu i porządku, natomiast jak zwykle do analizy dlaczego tak się dzieje, co robić żeby było inaczej, przystępujemy po zakończeniu pielgrzymki. Dla nas najistotniejsza sprawa, żeby pielgrzymki nie powodowały zagrożenia porządku i bezpieczeństwa państwa. Jak dotychczas strona kościelna przestrzega przyjętego regulaminu, który nakazuje utrzymanie religijnego charakteru tych pielgrzymek oraz ustalonych tras przemarszu. Znów tutaj generalizując, nie chcę powiedzieć, że nie mogą występować przypadki naruszania tego porządku. Zresztą były takie przypadki, ale reakcja księży uczestniczących w pielgrzymce na nasze uwagi była właściwa. Chcę podkreślić, że nie o wszystkim wiemy i nie o wszystkim wiedzieć będziemy. Jeżeli gdzieś pojawią się niesubordynacje, ze strony opiekunów pielgrzymek, to nie należy być zaskoczonym, bo na pewno takie sytuacje będą miały miejsce. Biorąc pod uwagę przebieg pielgrzymek w latach ubiegłych, wiemy, że nasilenie tych negatywnych zjawisk ma miejsce głównie pod koniec pielgrzymek, w czasie wkraczania na teren woj[ewództwa] częstochowskiego, czy wręcz do samego miasta Częstochowy, a także w okresie gromadzenia, się i przebywania na placu przed klasztorem jasnogórskim. Chodzi tutaj o eksponowanie emblematów haseł politycznych, wznoszenie w czasie przemarszu przez Częstochowę okrzyków, a także kolportażu literatury bezdebitowej itp. Śledząc wasze meldunki, dochodzi się do wniosku, że rzeczywiście kler jest w miarę posłuszny, transparent, który ukazuje się podczas wymarszu jest szybko wycofywany, chowany, ale właśnie – chowany – mam wrażenie, że te transparenty, te hasła, pojawią się nam w Częstochowie. Transparent nie jest wycofywany z pielgrzymki, a jest po prostu chowany, przenoszony przez Częstochowę czy też bezpośrednio przed szczytem jasnogórskim. Chodzi o to, żeby jednak prowadząc rozmowy z księżmi, interweniując mówić o tym, że owszem w tej chwili wycofuje się, ale chodzi o to, aby to było trwałe wycofanie, a nie tylko przechowanie. Informujecie nas o tym, jesteśmy z tego zadowoleni, że interweniujecie przy wszystkich faktach [a]naruszania[a] regulaminu pielgrzymek. Jest tylko taki problem mały – dobrze byłoby, żeby nie czyniła tego tylko Służba Bezpieczeństwa. Powinni tutaj interweniować również przedstawiciele wydziałów ds. wyznań, a także władze administracyjne, np., jeśli chodzi o zakłócenie porządku, zaśmiecanie terenu, nieprzestrzeganie przepisów ppoż., bhp itp. Niekoniecznie, właściwie dobrze byłoby, żeby nie tylko w tych sprawach interweniowała Służba Bezpieczeństwa. Niech każdy czyni co do niego należy.

[...].

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 263–264, oryginał, mps.

[a-a] Dopisano odręcznie.

[1] Adolf Chojnacki, ur. 4 I 1932 r. w Cichawie; polski duchowny katolicki, kanonik, działacz opozycji w PRL, kapelan „Solidarności”. Święcenia kapłańskie przyjął 24 VI 1956 r. W parafii w Juszczynie od 1986 r. Zmarł 22 III 2001 r. 

Nr 6

1987 wrzesień 18, Szczecin – List biskupa Kazimierza Majdańskiego do Władysława Loranca

Szczecin, dnia 18 IX 1987 roku[a]

Pro memoria

dla pana ministra Władysława Loranca z okazji pobytu w Szczecinie 18 IX 1987 [r.]

Posługa Kościoła, spełniana najofiarniej wobec północno-zachodniego regionu Polski od momentu jego ponownego związania z macierzą po II wojnie światowej, oceniana [jest] być może całościowo w kontekście politycznym, ekonomicznym i społecznym tego regionu. Proszę więc o przyjęcie poniższych refleksji.

1. Kontekst polityczny:

– region stanowi integralną część ziem polskich odzyskanych za cenę niesłychanych ofiar całego narodu oraz ofiar armii sprzymierzonych (przy czym terytorium Polski zostało w nowych granicach pomniejszone);

– tymczasem zaś potrzeba umacniania integrujących procesów tego regionu z krajem okazała się niedostatecznie dostrzegana także w świetle przygotowanego programu III wizyty papieża (chodziło przy tym nie tylko o miasto opierające się o Odrę, jak Wrocław czy Opole, ale o miasto leżące po lewej stronie Odry u ujścia tej rzeki do Bałtyku);

– co więcej: wygląda na to, jakbyśmy – jest to widoczne na przykład w międzynarodowej polityce turystycznej – wstydliwie ukrywali bardzo piękny, polski Szczecin i bardzo piękny cały region, którego Szczecin jest stolicą; skutek jest taki, że dotąd panuje w popularnej opinii ludzi z krajów zachodnich (z RFN włącznie) wątpliwość co do tego, po której stronie granicy leży Szczecin i jakim językiem w tym mieście się mówi (bywa o to pytany biskup szczeciński); dlaczego tak się dzieje?;

– nie należałoby więc zbyt często mówić: „polski Szczecin” (może to wskazywać na nasze kompleksy), ale tak właśnie rzeczowo Szczecin i region traktować jako integralną część Polski, troszcząc się o szeroką znajomość historii tego regionu, od dziejów „Troi północy” i od czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Bolesława Krzywoustego;

– należy, oczywiście, bronić z całą stanowczością integralności granic lądowych i wodnych regionu; jest on konieczny dla życia i rozwoju całego Kraju; należy także mieć właściwe rozeznanie problemów rodzinnych i ludnościowych: Instytut Studiów nad Rodziną ATK ma tutaj do spełnienia własne posłannictwo (nie doszło do spotkania w dniu 4 IX [1987 r.], o jakie prosiłem).

Kościół, w ramach własnych zadań, służy i będzie służył żywotnym interesom Narodu w tym regionie.

2. Kontekst gospodarczy:

– wygląda tak, jakby znaczenie gospodarcze regionu dla całego kraju nie zostało dotąd odkryte (wskazują na to, jeszcze w ostatnim czasie, odpowiedzi przedstawiciela rządu na interpelacje poselskie), choć sam zespół portów Szczecin-Świnoujście, spławna Odra, wyjście na świat przez Bałtyk Zachodni – mówię o tym jasno;

– zdaje się, że dokładnie tę rolę regionu rozumieją przede wszystkim sąsiedzi zachodni, ale naszej czujności zewnętrznej (ochrona granic) musi odpowiadać polityka wewnętrzna, troszcząca się o to, by region mógł spełniać swoją niezastąpioną rolę ekonomiczną (na przykład najwyższy już czas przerwać zaczarowany krąg dyskusji na temat autostrad północ-południ[e]; czemu takie dyskusje służą? Dlaczego paraliżują konieczne decyzje?);

– nieporozumienia w sprawie ekonomicznej roli regionu są tak bijące w oczy, że ich przyczyny muszą stanowić dla ludzi myślących zupełną tajemnicę; być może, że wyobraźnię naszą przesłania ciągle wizja przedwojennej sytuacji geograficznej Polski z bardzo nikłym dostępem do morza, bohatersko bronionym w roku 1939 [r.] i z jedną poważną arterią wodną (dotąd nieuregulowaną);

– ważne jest, by nie niszczyć wsi tego bogatego w ziemię regionu, sprawiedliwie traktując zarówno gospodarstwa indywidualne, w relacji do gospodarstw uspołecznionych, jak i pracowników tych ostatnich, zwłaszcza w PGR hodowlanych;

– ważne jest, by nie zachęcać do alkoholizmu (od przykładów jest rojno na tej ziemi), lecz by mu się rzeczywiście przeciwstawiać.

Kościół, pełniąc najzupełniej własną misję (na przykład głosząc: „Ora et labora” i dając przykład pracy na własnym terenie) spełnia tu rolę niezbędną.

3. Kontekst społeczny:

– kontekst ten winien respektować założenie: „Polska jest wspólnym domem wszystkich Polaków”; wyraźnie szkodzi tej zasadzie na przykład dyskryminacja ludzi dobrej roboty („idźcie po pracę do kurii!”) [...].

– „własny dom” – to nigdy atmosfera zastraszenia;

– wydaje się, że kontekst społeczno-kościelny przebiega na różnych, niespójnych płaszczyznach, przy czym – być może – chodzi o dawne przyzwyczajenia funkcjonariuszy niższych szczebli; mówią o tym przykłady haseł przed wizytą papieża: „Papież przyjeżdża do Szczecina, a więc wszystkie zakłady pracy i szkoły poza Szczecinem są czynne” (i rzeczywiście, w niektórych okręgach, np. w Baniu[1] nakazano młodzieży obecność w szkole), „Nie jedźcie, będzie ciasno!”, „To będzie bardzo drogo kosztować” – na tle refleksji: czy zlot młodzieży w Dąbiu nie kosztował? I co przyniósł? Dlaczego siłą gasić radość ludzi, której nie jest u nas za wiele? Mówi o tym przykład sytuacji zadawnionej i trwającej dotąd w parafii Siekierki, we wsi Stare Łysogórki: klucz od zamkniętego od wielu miesięcy kościoła mają ludzie niewierzący; opinia mówi o tym, że chcą oni wprowadzić „księży narodowców” (oczywiście, niewierzącym jest wszystko jedno), fakty zaś mówią o tym, że biedny i skołatany ksiądz jest wspierany przez czynniki oficjalne;

4. To właśnie w całym powyższym kontekście zrozumiała jest troska Kościoła (nakładająca wielkie ciężary) o zachowanie i odbudowę ruin historycznych budynków sakralnych, sakralnych co żmudne starania trwają już 6 rok (aneks I), oraz o nowe, konieczne inwestycje (o czym mówi aneks II – wraz z protokołem rozbieżności) oraz nowe placówki duszpasterskie (o których potrzebie winien oczywiście rozstrzygnąć biskup).

5. Szczególnie przykrym wydarzeniem była, ciągle pozostająca tajemnicą, kradzież relikwii św. Ottona z Bambergu, dokonana w katedrze przed przyjazdem papieża do Szczecina [...].

6. Przedstawione wyżej refleksje i wyliczone potrzeby mają na celu dalszą konieczną, a jednocześnie skuteczną, posługę Kościoła w tym regionie, którym jest nadodrzańskie i nadbałtyckie Pomorze Zachodnie: w regionie, który nie może być traktowany ani ze strony państwa, ani ze strony Kościoła jak odległe peryferie Kraju. Wręcz przeciwnie. Odkrycie tej prawdy zdaje się jeszcze oczekiwać na realizację.

Będzie zawsze znacznie korzystniej dla polskiej racji stanu widzieć w Kościele wypróbowanego sprzymierzeńca w posłudze temu wybitnie ważnemu regionowi, niż stosowanie sztywnych i przestarzałych schematów podejrzliwości i nieprzychylności.

Na szczęście istnieją motywy nadziei. Wizyta papieża w Szczecinie dała znakomitą sposobność ich dostrzegania.

(–) Kazimierz Majdański

Źródło: AIPN Sz, 0012/281, k. 275–278, oryginał, mps.

[a] Z lewej strony dokumentu pieczątka o treści: Biskup szczecińsko-kamieński.

[1] Chodzi o Banie – wieś w powiecie gryfińskim, woj. zachodniopomorskie.

WYKAZ SKRÓTÓW

AIPN Sz

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie

AK

– Armia Krajowa

ATK

– Akademia Teologii Katolickiej

BOR

– Biuro Ochrony Rządu

DA

– Duszpasterstwo Akademickie

DLP

– Duszpasterstwo Ludzi Pracy

DOKP

– Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych

DR

– Duszpasterstwo Robotnicze

ESEZO

– Elektroniczny System Ewidencji Zadań Operacyjnych

IPN

– Instytut Pamięci Narodowej

KC PZPR

– Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

KIK

– Klub Inteligencji Katolickiej

KMG

– Komitet Miejsko-Gminny

KPZR

– Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KUL

– Katolicki Uniwersytet Lubelski

KW MO

– Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej

KW PZPR

– Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

MKO

– Międzyzakładowy Komitet Organizacyjny

MO

– Milicja Obywatelska

MSW

– Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

NATO

– Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego (North Atlantic Treaty Organization)

NRD

– Niemiecka Republika Demokratyczna

NSPJ

– Najświętszego Serca Pana Jezusa

NSZZ

– Niezależny Samorządny Związek Zawodowy

ODA

– Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego

OO

– Ośrodek Odosobnienia

OPZZ

– Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych

PGR

– Państwowe Gospodarstwo Rolne

PKP

– Polskie Koleje Państwowe

PRL

– Polska Rzeczpospolita Ludowa

PRON

– Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego

PZPR

– Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

RFN

– Republika Federalna Niemiec

ROPCiO

– Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

RUSW

– Rejonowy Urząd Spraw Wewnętrznych

SB

– Służba Bezpieczeństwa

SKK

– Szczeciński Klub Katolików

SOR

– Sprawa Operacyjnego Rozpracowania

SUSW

– Stołeczny Urząd Spraw Wewnętrznych

TKK

– Tymczasowa Komisja Koordynacyjna

TKZZ

– Tymczasowy Komitet Związków Zawodowych

UMiG

– Urząd Miasta i Gminy

UW

– Urząd Wojewódzki

WNMP

– Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

WPKM

– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej

WRN

– Wojewódzka Rada Narodowa

WSD

– Wyższe Seminarium Duchowne

WUdsBP

– Wojewódzki Urząd do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

WUSW

– Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych

ZK

– Zakład Karny

ZKE

– Zjednoczony Kościół Ewangeliczny

ZOMO

– Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej

ZSRR

– Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

ZWCh

– Zakłady Włókien Chemicznych

PRZYPISY

[1] P. Raina, Wizyty Apostolskie Jana Pawła II w Polsce. Rozmowy przygotowawcze Watykan – PRL – Episkopat, Warszawa 1997, s. 233.

[2] Trzecia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Przemówienia. Dokumentacja, Poznań – Warszawa 1987, s. 89.

[3] Ibidem, s. 93.

[4] Ibidem, s. 95.

[5] Pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Przemówienia. Dokumentacja, Poznań – Warszawa 1979.

[6] P. Raina, op. cit.; Kościół w PRL. Kościół katolicki a państwo w świetle dokumentów 1945–1989, t. 3, Lata 1975–1989, Poznań – Pelplin 1996.

[7] J. Żaryn, Komunikaty Konferencji Episkopatu Polski 1945–2000, Poznań 2006.

[8] Metody pracy operacyjnej Aparatu Bezpieczeństwa wobec Kościołów i związków wyznaniowych 1945–1989, pod red. A. Dziuroka, Warszawa 2004.

[9] A. Dudek, R. Gryz, Komuniści i Kościół w Polsce 1945–1989, Warszawa 2006 (pierwsze wydanie tej publikacji miało miejsce w 2003 r.).

[10] Z. Zieliński, Kościół w Polsce 1944–2002, Radom 2003.

[11] Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce 1944–1989, oprac. J. Żaryn, Warszawa 2003.

[12] K. Kozłowski, Między racją stanu a stalinizmem. Pierwsze dziesięć lat władzy politycznej na Pomo-rzu Zachodnim 1945–1955, Szczecin 2000; Od Października’56 do Grudnia’70. Ewolucja stosunków społeczno-politycznych na Wybrzeżu 1956–1970, Szczecin 2002 (autor swoje rozważania na temat Kościoła na Pomorzu Zachodnim przedstawił w szerszym kontekście spraw społeczno-politycznych).

[13] K. Kowalczyk, W walce o rząd dusz. Polityka władz państwowych wobec Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956, Szczecin 2003.

[14] K. Majdański, Święte oczekiwanie, „Wczoraj i dziś”, numer specjalny, 11 VI 1987 r.

[15] K. Majdański, Listy pasterskie II biskupa szczecińsko-kamieńskiego z okresu 10 lat posługi od marca 1979 do marca 1989, Szczecin 1991. Po wizycie Jana Pawła II nie brakowało przemówień, które w treści nawiązywały do homilii Ojca Świętego wygłoszonej na Jasnych Błoniach oraz do wizyty w seminarium i w katedrze św. Jakuba. Przykładem tego są zarówno powyższe listy pasterskie, jak i homilia wygłoszona przez biskupa Majdańskiego w katedrze 30 VIII 1987 r., w 7. rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych w Szczecinie.

[16] P. Knap, Nim Szczecin przywitał Papieża..., „Jedność” 2007, nr 3. W pracy nad tym artykułem autor korzystał m.in. z wystąpienia ks. Grzegorza Wejmana, które miało miejsce na konferencji poświęconej historycznemu i społecznemu wymiarowi pontyfikatu Jana Pawła II. Konferencja odbyła się w Szczecinie w dniach 18–19 V 2006 r.; referat nosił tytuł: Papież Jan Paweł II w Szczecinie. 11 VI 1987 r. Źródłem informacji dla autora był również tekst napisany przez H. Kołodziejka: Informacja o wizycie papieża Jana Pawła II w Szczecinie oraz działalności związków wyznaniowych w 1987 r. („Kronika Miasta Szczecina” 1987) oraz publikacja opracowana przez ks. G. Wejmana i ks. Artura Rasmusa (Jan Paweł II w Szczecinie, Szczecin 2002) i relacja ustna ks. bp. Jana Gałeckiego.

[17] R. Kostynowicz, R. Kamiński, Rozwój organizacji kościelnej na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1995 [w:] Droga Polski i Kościoła na Pomorze Zachodnie od X wieku do 1995 r., Szczecin 1995.

[18] K. Żurawski, Veni Creator Spiritus! Jan Paweł II w Szczecinie A. D. 1987, „Zeszyty Szczecińskie” 2007, nr 16.

[19] Karol Wojtyła zanim został papieżem odwiedził Szczecin trzy razy. Po raz pierwszy gościł w mieście w 1959 r. Następna wizyta miała miejsce w październiku 1972 r., po tym jak papież Paweł VI, bullą Episcoporum Poloniae Coetus, erygował nowe diecezje: gorzowską, koszalińsko-kołobrzeską i szczecińsko-kamieńską. Ostatnia, przed konklawe z października 1978 r., odbyła się w 1974 r. 

[20] AIPN Sz, 0012/281, Postawowe założenia i zasady polityki wyznaniowej w PRL, 5 III 1987 r., k. 242.