Publikacja przygotowana w ramach prac naukowo-badawczych
Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów
Instytutu Pamięci Narodowej

Recenzenci
prof. dr hab. Wojciech Polak
dr hab. Igor Hałagida

Redakcja i korekta
Anna Świtalska-Jopek
(współpraca Wojciech Kujawa)

Indeks
Monika Kawiak

Projekt graficzny okładki
Krzysztof Findziński

Na okładce fotografia wykonana przez Jerzego Dorosza
(ze zbiorów Oddziału IPN w Gdańsku)

Redakcja techniczna
Andrzej Broniak

Skład i łamanie
Marek Smoliński

Seria „Dokumenty”: tom 45

© Copyright by Instytut Pamięci Narodowej –
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Warszawa 2010

ISBN 978-83-8376-259-3

Zapraszamy na stronę internetową
www.ipn.gov.pl
oraz do księgarni internetowej
www.ipn.poczytaj.pl

WSTĘP

„Klan” znaczy „Związek”

Rejleksje wokół początków gdańskiej „Solidarności” i działań Służby Bezpieczeństwa

Porozumienie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Komisją Rządową, zawarte 31 sierpnia 1980 r. w Gdańsku, okupione zostało pewnym kompromisem. Strajkujący zrezygnowali z nazwy „Wolne Związki Zawodowe” na rzecz „niezależnych i samorządnych związków zawodowych”, a w punkcie 4 porozumienia pojawiło się dość dziwne i sprzeczne z innymi zapisami umowy (z pkt. 7) stwierdzenie o „swobodzie wyboru formy jednego związku lub zrzeszania w skali Wybrzeża”[1]. Jednak takie niuanse nie miały już większego znaczenia na tle ogólnej, wymuszonej na komunistach zgody na powstanie nowych związków z prawem do strajku. Jak wspominał później Andrzej Gwiazda, „zapis w porozumieniu – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy – nie miał znaczenia merytorycznego, a dla PZPR był bardzo ważny ze względów prestiżowych. Przy negocjowaniu pierwszego postulatu bardzo drogo sprzedałem to ustępstwo MKS, a po cichu pomyślałem, że jeśli nowy związek utraci niezależność i trzeba będzie zaczynać od początku, nazwa WZZ może się jeszcze przydać. Trudno dzisiaj powiedzieć, czy można było wywalczyć więcej. Należałoby zapytać drugą stronę, ale tam pewnie też nie znajdziemy odpowiedzi, ponieważ po stronie władzy nie było jednomyślności. Mogło być tak, że zwolennicy porozumienia wiedzieli, jak potężnymi narzędziami destrukcji dysponują służby specjalne i byli wtajemniczeni w plany transformacji ustroju, które wówczas musiały już być zaawansowane”[2].

Wątpliwości co do znaczenia wydarzeń z 31 sierpnia nie pozostawia również ujawniony przed laty odpis protokołu sowieckiego Biura Politycznego KC KPZS dla KGB z 3 września 1980 r.: „Porozumienie w istocie oznacza legalizację opozycji antysocjalistycznej. Powstaje organizacja, która pretenduje do objęcia swym wpływem politycznym całego kraju. Złożoność walki z nią polega między innymi na tym, że opozycjoniści maskują się jako obrońcy klasy robotniczej, ludzi pracy. [...] Ponieważ opozycja zamierza kontynuować walkę o osiągnięcie swych celów, a zdrowe siły partii i społeczeństwa nie mogą pogodzić się z ruchem wstecznym społeczeństwa polskiego, osiągnięty kompromis będzie miał najwyraźniej charakter przejściowy. Należy uwzględnić również i to, że opozycja liczy, i nie bez podstaw, na pomoc z zewnątrz. [...] Pod naporem sił antysocjalistycznych, które potrafiły wprowadzić w błąd znaczne warstwy klasy robotniczej, PZPR musiała przejść do obrony. Teraz zadanie polega na tym, aby przygotować kontratak i wrócić na utracone pozycje w klasie robotniczej, w społeczeństwie”[3].

Analiza sytuacji przygotowana przez sowieckie Politbiuro szybko przełożyła się na działalność tajnych służb. W stan gotowości postawiono „sekcję polską” KGB, a do konsulatów sowieckich w Gdańsku, Krakowie, Poznaniu i Szczecinie wysłano dodatkowych oficerów mówiących po polsku. Nad Wisłą pojawili się wówczas nawet „nielegałowie” – świetnie zakonspirowani „czekiści” udający zachodnich turystów, którzy otrzymali zadanie rozpoznania polskiej kontrrewolucji[4]. Sygnatariusze porozumienia gdańskiego nie do końca zdawali sobie sprawę z tego, co się właśnie stało. Większość z nich, siedząc za wielkim stołem w sali BHP, nie wiedziała, że aż tak wiele dokonali[5].

Warto pamiętać, że podstawowym wówczas problemem, przed którym stanęli ludzie tworzącej się „Solidarności”, była struktura związkowa. W tej sprawie trwał poważny spór pomiędzy zwolennikami ogólnopolskiej centrali związkowej a tymi, którzy stali na stanowisku związku branżowego, porozumienia regionalnych struktur bądź dość luźnej federacji komisji/rad robotniczych (później zakładowych). Wizja zdecentralizowanego związku kłóciła się z ideą wolnych związków, o które przed 1980 r. walczyli działacze Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, zaś w Sierpniu ’80 to samo środowisko, ale już w ramach MKS. W pierwszych dniach września 1980 r. sytuacja była dość poważna, bowiem idei jednolitego związku sprzeciwiali się zarówno Lech Wałęsa[6], jego główny doradca Tadeusz Mazowiecki[7], jak i pozostający z nimi w tym czasie w konflikcie Jacek Kuroń ze swoim środowiskiem. W planie decentralizacji ruchu pobrzmiewały dawne pomysły Kuronia, który jeszcze w okresie przedsierpniowym przeciwstawiał ideę związków zawodowych koncepcji rad robotniczych[8]. Kuroń, już od pierwszego przyjazdu do Gdańska (2 lub 3 września 1980 r.), forsował projekt decentralizacyjny, który był częścią szerszego planu oddziaływania i zdobycia przez jego środowisko wpływów w rodzącej się „Solidarności”[9]. Jeśli jest prawdą, że Kuroń był autorem projektu zatytułowanego Aktualny program działania Niezależnych Związków Zawodowych z 6 września 1980 r., jak twierdzi na kartach swojego dziennika Waldemar Kuczyński[10], to trzeba przyznać, że jego realizacja byłaby prawdziwym zagrożeniem dla rodzącej się „Solidarności”. Świadczy o tym chociażby następujący fragment: „Obrona pracowników jest w ramach jej kompetencji zadaniem rady zakładowej, jeżeli jednak rada nie dopełnia swych obowiązków, obronę podejmie bezpośrednio Niezależny Związek Zawodowy, dotyczy to w szczególności stwierdzenia represji za działalność związkową lub przekonania, po wyczerpaniu innych dostępnych możliwości Niezależny Związek Zawodowy ma obowiązek podjąć decyzję o strajku”. I dalej: „Każdy pracownik ma czynne i bierne prawo wyborcze do rad zakładowych, przy czym wybory odbywać się powinny w oparciu o system proporcjonalny. Oznacza to, że każda organizacja związkowa, a także inne organizacje działające na terenie zakładu pracy, grup pracowników miałyby prawo do przedstawiania swoich kandydatów. Wyborcy oddawaliby głosy na jedną z list. Skład rady kształtować się będzie w zależności od liczby głosów oddanych na poszczególne listy. Tak więc jeżeli zgłoszone będą trzy listy – NZZ, dotychczasowych związków zawodowych i niezależnej grupy pracowników i pierwsza lista otrzyma 60 proc. głosów, a dwie pozostałe po 20 proc., to w radzie zakładowej zasiadać będzie 60 proc. przedstawicieli NZZ, 20 proc. dotychczasowych związków zawodowych i 20 proc. niezrzeszonych. Obok rady zakładowej na terenie zakładu pracy działać będą zarządy organizacji zawodowych poszczególnych związków zawodowych, które wpływ na działalność rady mieć mogą jedynie poprzez swych przedstawicieli”[11].

Urzeczywistnienie takiej wizji ruchu związkowego pogrzebałoby sukces Sierpnia ’80 i dorobek pierwszych tygodni pracy gdańskiego Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego. Wiemy, że mimo wszystko był on dyskutowany, jako wstępny projekt nowych związków, przez niektóre Komitety Założycielskie NSZZ w Gdańsku[12]. Taki program nie mógł jednak zyskać aprobaty większości gdańskiego MKZ, zwłaszcza osób wywodzących się z WZZ[13] i dlatego nie był on omawiany na forum Plenum i Prezydium MKZ[14]. Zresztą rozważania na temat rad zakładowych skutecznie odstraszyłyby działaczy tworzącego się związku i byłyby kompromitujące dla osób zgłaszających taki projekt. Taki program nie mógł na dłuższą metę zyskać aprobaty większości gdańskiego MKZ, który w oświadczeniu z 13 września sformułował wolę porozumienia wszystkich Komitetów Założycielskich NSZZ i „ustalenia wspólnych zasad statutowych”[15]. Wydaje się zatem, że mimo pewnych wątpliwości (przynajmniej od 13 września) WZZ-owscy członkowie Prezydium MKZ odrzucali zarówno ideę „niepowiązanych z żadnymi władzami nadrzędnymi” rad zakładowych (Kuroń), jak również formułę sfederowanych związków regionalnych (Mazowiecki, Wałęsa)[16]. Znamienne, że już 14 września w dyskusji nad przyszłą formułą związku, kiedy pojawiła się propozycja ekspertów rejestracji „NSZZ – Związek Wybrzeża”, Gwiazda zauważył, że „Wybrzeże to pas nadmorski o szerokości 800 km, ciągnący się od Gdańska do Szczecina, czyli cały kraj”[17].

Ostatecznie idea jednego związku zwyciężyła podczas zjazdu wszystkich MKZ 17 września 1980 r. na parterze hotelu „Morskiego” w Gdańsku. Podczas zjazdu przeważały głosy domagające się jednej organizacji związkowej[18]. Potwierdza to stenogram z podsłuchu zainstalowanego przez SB na tym spotkaniu: „Mężczyzna X – «... wszystkie postulaty zostały przez wojewodę odrzucone, władze lokalne nie uznały ogólnokrajowego charakteru porozumienia gdańskiego, podkreślając jego charakter lokalny, ograniczony do Gdańska, Szczecina i Jastrzębia [...] zrealizowanie naszych postulatów jest wynikiem działalności najbardziej uprzemysłowionych regionów naszego kraju (fragment niezrozumiały) ... (oklaski) ... solidarnym frontem niezależnych związków zawodowych naszego kraju (oklaski)»”[19]. Następny fragment: „Przemawiam w imieniu Samorządnego Niezależnego Związku Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty [...] Po to przyjechaliśmy tutaj, żeby zorganizować jedność działania w kraju, reprezentujemy inteligencję, obecnie powstała możliwość ... (oklaski) ... Spotkamy się w Gdańsku, będziemy dążyć do centralizacji”[20]. I bodaj przełomowe przemówienie mecenasa Jana Olszewskiego: „Więc ja jestem tutaj w charakterze doradcy prawnego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Mazowsza. Zabieram głos wbrew przyjętej pewnej zasadzie, że wypowiadać powinni się tylko delegaci, dlatego pragnę wytłumaczyć, dlaczego zabieram państwu czas własną wypowiedzią. Otóż nasz zarząd naszego związku po zapoznaniu się z przepisami, postanowieniami wydanej przedwczoraj, wydanej w sobotę właściwie, opublikowanej przedwczoraj uchwały Rady Państwa dotyczącej rejestracji związków zawodowych doszedł do przekonania, że zawiera ona rozstrzygnięcie, które powinno być przedstawione zjazdowi gdańskiemu wszystkich komitetów związkowych z terenu całego kraju. Ponieważ sprawa dotyczy kwestii prawnych, zostałem upoważniony i wydelegowany przez zarząd do omówienia tej sprawy. Proszę państwa, uchwała Rady Państwa, która niewątpliwie stanowi wywalczony sukces związków, zawiera szereg postanowień, które muszą napawać nas, no, jednak niepokojem. Zawiera ona przede wszystkim sformułowanie pozwalające sądowi, który jest, według tej uchwały, organem rejestrowym, dokonywania oceny statutu zgłoszonego do rejestracji związku pod kątem widzenia jego zgodności z przepisami konstytucji i przepisami prawa. To jest formuła bardzo ogólnikowa i mamy podstawy do obaw, że może być interpretowana w sposób nieobiektywny. Mamy podstawy do obaw, a podstawy te pomnaża praktyka organów administracji państwowej na terenie niektórych województw w stosunku do Samorządnych Niezależnych Związków Zawodowych, że może zostać podjęta próba niedopuszczenia do legalizacji tych związków, które są słabsze, które nie mają tak jak związki Gdańska, Szczecina czy Śląska wywalczonej, ciężko wywalczonej strajkiem pozycji, dlatego, proszę państwa, doszliśmy do wniosku, ten wniosek chciałbym państwu przedstawić, to jest wniosek Zarządu Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych Mazowsza, że do rejestracji winniśmy się zgłosić jako jedna, ogólnopolska struktura (oklaski)”[21].

Później zabrał głos Karol Modzelewski z MKZ Wrocław: „Ja w sprawie dla nas gardłowej, o której mówił z ramienia Mazowsza mecenas Olszewski. Owszem, istnieje taka groźba, całkiem realna, że ustawa Rady Państwa pozwoli na odmowę rejestracji poszczególnych MKZ. Bo to także jest przewidziane na wycofywanie tej rejestracji poszczególnym MKZ, o ile będą stanowiły odrębne związki regionalne. Ale to jeszcze nie wszystko. Ruch nasz w całości jest zbyt silny, aby istniała realna szansa załatwienia go. Szansę taką mógłby upatrywać wśród jego przeciwników tylko szaleniec, myślę, że takich w tej chwili nie ma, w każdym razie nie mają oni głosu decydującego. Natomiast jeśli kogoś nie można zdławić, to można go próbować wpuścić w maliny. I na to jest rada, nie należy w te maliny wchodzić. Na czym według mnie polega wpuszczanie w te maliny? Mówił Lech Wałęsa o tym, jak proponowali mu objęcie przewodnictwa CRZZ, no, to nie jest manewr, który by wpuszczał w maliny kogokolwiek, to jest próba zaproponowania, żebyśmy zrezygnowali z niezależnych związków i połączyli się z CRZZ. Zbyt naiwna, zbyt naiwna, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę, pod czyim adresem była złożona ta propozycja (oklaski), a próby wpuszczania w maliny naiwne nie są i żeby je rozszyfrować, proponuję państwu uważne przeczytanie dwóch tekstów. Pierwszy z nich to uchwała Rady Państwa o sposobie dokonywania rejestracji, druga – umieszczony na pierwszej stronie «Trybuny Ludu» artykuł, właściwie informacja, ale bardzo wybita informacja, o rejestracji dokonanej przez Komitet Założycielski Huty Katowice. Nie mam żadnej pretensji do Komitetu Założycielskiego Huty Katowice, myślę jednak, że zaszło nieporozumienie i że na to, do czego nas się zaprasza, powinniśmy zwrócić baczną uwagę. A zaprasza się nas mianowicie do tego, abyśmy się rejestrowali na podstawie statutów jednobrzmiących lub różnych, ale takich, które będą statutami związków regionalnych, bo podstawą rejestracji – ja przypominam – podstawą rejestracji, w myśl uchwały Rady Państwa, jest statut. Stąd nie mogę się zgodzić z Lechem, że jeżeli różne związki przyjmą różne statuty, to nie ma sprawy, że statut to nie jest dla nas sprawa ważna. Owszem, jest to dla nas sprawa gardłowa ze względu na problemy rejestracji i jedność naszego ruchu. Przypominam, że jeżeli stałoby się tak, jak sugeruje uchwała Rady Państwa, jak zaleca w domyśle to wybicie na plan pierwszy informacji o odrębnej rejestracji związków w Hucie Katowice, gdyby więc ilu nas tu było mówców przedstawiających sytuację w poszczególnych MKZ, tyle powstało w Polsce związków – to jesteśmy załatwieni. Jesteśmy załatwieni, być może czasowo, prócz Wybrzeża, ale jeżeli my będziemy załatwieni, to załatwione zostanie także Wybrzeże, w ostatniej kolejności, ale niechybnie (oklaski). I dlatego uważam, że nieodzowny – nie, potrzebny, ale nieodzowny – jest nam już teraz jeden ogólnopolski niezależny samorządny związek zawodowy (oklaski). Proszę państwa, ten jeden związek musi mieć jeden statut, ale chciałem zwrócić uwagę państwa, że tym statutem nie może być w swojej obecnej postaci statut gdański. [...] Nie możemy na to pójść, że rozpylenie na związki lokalne uniemożliwiłoby nam realizację inicjatyw ustawodawczych, występowanie w skali ogólnokrajowej wobec władz państwowych, nadzorowanie ustawy o związkach zawodowych, zawieranie układów branżowych (oklaski) i nie ma możliwości reprezentacji zawodu i branż w ramach regionu, układy zbiorowe mają przecież charakter ogólnopolski i jeśli byśmy dopuścili istnienie zrzeszeń branżowych niezależnie od zrzeszeń związków regionalnych, to byśmy rozbili strukturę naszego związku i ludzie by nam pouciekali. Uciekną, jeżeli im nie damy możliwości już, szybko, załatwiać ich palące sprawy zawodowe na szczeblu ogólnokrajowym”[22].

Nieco później Karol Modzelewski zaproponował nazwę ogólnopolskiej struktury związkowej – „Solidarność”. „Powstanie «Solidarności» [17 września 1980 r. – S.C.] było złamaniem porozumień przez naszą stronę – wspominała później Joanna Duda-Gwiazda. – W porozumieniu była mowa o Wybrzeżu, czyli zgoda władz nie dotyczyła związku ogólnokrajowego. Od pierwszych chwil działania MKZ rejestrowały się w Gdańsku komitety założycielskie z najodleglejszych zakątków Polski, np. z Krosna. Wszystkim, którzy zgłaszali trudności ze strony władz powołujących się na literalny zapis w porozumieniu, dyktowaliśmy fragment konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczący wolności związkowych. W całej Polsce powstawały ogniwa związkowe, również na szczeblu regionalnym, ponieważ wiele załóg było już zorganizowanych do rozpoczęcia strajku i przyłączenia się do MKS. Dywersja bezpieki na tym etapie polegała na organizowaniu związków zawodowych podporządkowanych dyrekcjom, jako rzekomo nowych, niezależnych. Były przypadki, że całe struktury dotychczasowych związków zawodowych zmieniały nazwę na NSZZ. Panował spory zamęt, ponieważ niektóre nowe organizacje związkowe były autentyczne, powoływane przez załogi, ale nie chciały rejestrować się u nas. Nazwaliśmy je związkami autonomicznymi. Inne z kolei, wyraźnie założone przez ludzi dyrekcji i agentów, zgłaszały się do gdańskiego MKZ. Większość załóg chciała należeć do naszego związku, więc ludzie przywozili różne dokumenty wydawane przez organizatorów nowych związków, pytając z niepokojem – czy to wasze związki, czy jakieś wrogie, kukułcze jajo. Nauczyłam się rozróżniać fałszywki. Wszystkim tłumaczyliśmy, że nowe związki muszą organizować się od podstaw, każdy musi świadomie do nich się zapisać, wykluczone jest gremialne przepisywanie do NSZZ organizacji należących do CRZZ”[23].

Zjazd z 17 września 1980 r. był zatem ostatecznym przypieczętowaniem idei Sierpnia ’80 i prawdziwym początkiem NSZZ „Solidarność”. W dobitny sposób wyrazili to członkowie Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w ogłoszonym tego dnia oświadczeniu, akcentując w nim przede wszystkim jedność niezależnego ruchu związkowego, jego ogólnopolski charakter i wolę przeciwstawienia się intrygom komunistów chcących rozbić „solidarność niezależnych i samorządnych związków”[24]. Było to zresztą dość powszechne odczucie. Ludzie oczekiwali silnej organizacji związkowej, która stanie w ich obronie w konfrontacji z kierownictwem zakładów i władzą. Stąd też tak dynamiczny rozwój „Solidarności” już w pierwszych tygodniach działania[25].

Był to także kolejny cios wymierzony w komunistów, którzy w pierwszych tygodniach września robili wszystko, by opanować nowe związki poprzez decentralizację i przenikanie w ich szeregi osób związanych z władzami PRL. W jednej z instrukcji partyjnych czytamy: „W dzisiejszych warunkach, kiedy coraz powszechniej tworzone są samorzutnie grupy inicjujące organizowanie tzw. niezależnych i samorządnych związków zawodowych – należy przejmować inicjatywę i organizować przez dotychczasowe rady zakładowe – jeżeli to możliwe w porozumieniu z komisjami robotniczymi – wybory związkowe, starając się uzyskać w załodze poparcie dla zakładowej organizacji związkowej”[26]. Podczas posiedzenia Biura Politycznego KC PZPR 17 września komuniści w dalszym ciągu obstawali przy idei okręgowych związków branżowych, zgadzając się jednocześnie na „powszechne wybory do rad zakładowych”. Wykluczono też możliwość rejestracji niezależnej i ogólnopolskiej struktury związkowej[27]. Mówił też o tym we wrześniu 1980 r. gen. Adam Krzysztoporski na naradzie wojewódzkich szefów SB: „Aparat bezpieczeństwa musi się szybko i konkretnie włączyć do działań na tym odcinku. W najbliższych dniach, we wszystkich zakładach pracy, w których posiadamy możliwości operacyjne, należy dokonać pilnej oceny, w jakim kierunku oscyluje większość załogi. W oparciu o tę ocenę trzeba się zdecydować albo na silną, ale autorytatywną Radę Zakładową, która mając autentyczne poparcie załogi, nie dopuści emisariuszy Niezależnych Związków Zawodowych, albo na Niezależne Związki Zawodowe. Wówczas musimy wejść do tych związków z całym naszym pozytywnym potencjałem, prowadząc uczciwą walkę o wpływy. [...] Wyłania się dylemat, czy tworzyć związki branżowe, czy regionalne. Nam oczywiście bardziej zależałoby na branżowych. Jeżeli jednak nie możemy liczyć na ich utrzymanie, to tych drugich w żadnym wypadku nie należy zwalczać, a autentycznie z nimi współpracować. W ruchu tym należy szukać i rozwijać wartości pozytywne. [...] Najważniejszym zadaniem operacyjnym stojącym przed nami jest izolowanie – na ile tylko można – ruchu związkowego od oddziaływań elementów antysocjalistycznych. Przy okazji uda się nam wyłowić ludzi skorumpowanych, skompromitowanych, różnego rodzaju karierowiczów i demagogów, jak również znaczną liczbę ludzi pozytywnych, wymagających poparcia i pomocy. Należy z całą mocą podkreślić, że Służba Bezpieczeństwa nie rozpracowuje Niezależnych Związków Zawodowych, a jedynie chroni ten ruch przed wrogą bądź szkodliwą działalnością. Technicznie czynimy to w ten sposób, że prowadzimy sprawy obiektowe na Międzyzakładowe Komitety Założycielskie. [...] Sytuacja operacyjna jest złożona, szczególnie zaś na Wybrzeżu. Wszędzie jednak trzeba szukać płaszczyzn oficjalnego współdziałania z ogniwami zakładowymi i międzyzakładowymi Niezależnych Związków Zawodowych. Płaszczyzn nie tylko milicyjnego, ale gdzie tylko to możliwe i bezpieczniackiego współdziałania”[28].

Wiceszef MSW podkreślił wyjątkowość gdańskich związkowców i ukazał perspektywiczne plany bezpieki w stosunku do „Solidarności”. Liczył zapewne również na skuteczność metod administracyjnych, za pomocą których uda się jakoś wkomponować „Solidarność” w ramy ustrojowe PRL. Okazją do testowania związku miała być sprawa rejestracji statutu NSZZ „Solidarność”. Po przeforsowaniu jednej ogólnopolskiej struktury związkowej, uchwaleniu statutu (22 września 1980 r.) i złożeniu w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosku o rejestrację (24 września 1980 r.) doszło do kryzysu w relacjach „Solidarności” z władzami PRL. Napięcie i protesty związane z niezrealizowanymi przez rząd postulatami płacowymi zbiegły się z tzw. kryzysem rejestracyjnym. 1 października 1980 r. przewodniczący sekcji rejestracji związków zawodowych Sądu Wojewódzkiego w Warszawie Zdzisław Kościelniak wysłał list do Lecha Wałęsy, w którym zgłosił zastrzeżenia do statutu „Solidarności”. Sędzia zwrócił uwagę m.in. na pominięcie w statucie kwestii przestrzegania sojuszy międzynarodowych PRL oraz kierowniczej roli PZPR[29]. Sytuacja była poważna. Jeszcze tego samego dnia wieczorem obradowało kierownictwo „Solidarności” w Gdańsku. Prezydium związku w Gdańsku żądało dostępu do telewizji i radia oraz własnego pisma kolportowanego przez Robotniczą Spółdzielnię Wydawniczą „Prasa Książka Ruch”. W czasie dyskusji pojawił się także głos domagający się własnej, niezależnej od monopolu władzy stacji radiowej. Zaniepokojony radykalizacją gdańskich działaczy, doradca związku – Tadeusz Mazowiecki, próbował studzić nastroje[30]. „Solidarność” przygotowała druk ulotny tłumaczący jej stanowisko w związku z zarzutami sędziego Kościelniaka. Przypomniano w nim, że „Solidarność” jest wyłącznie związkiem zawodowym, stąd jej statut jest jedynie aktem określającym „zadania, organizację oraz prawa i obowiązki członków związku”. Dlatego też statut nie zawierał żadnych odniesień światopoglądowych czy ideowych, a tym bardziej nie odwoływał się do kwestii związanych z sojuszami międzynarodowymi PRL i kierowniczej roli partii[31]. „Solidarność” nie zamierzała w tej sprawie iść na kompromis, chociaż w listopadzie zmodyfikowano stanowisko w sprawie zapisu o kierowniczej roli PZPR[32].

W parze z coraz bardziej jawną walką z „Solidarnością” szły zakulisowe działania bezpieki. Od jesieni 1980 r. w każdej z komend wojewódzkich MO funkcjonowały specjalne komórki i zespoły operacyjne SB. Składały się one przede wszystkim z funkcjonariuszy wydziałów III „A” (sfera produkcyjna) i wydziałów III (sfera nieprodukcyjna), w gestii których znalazły się zagadnienia związane z powstaniem i działalnością „Solidarności”. Całością antysolidarnościowych operacji bezpieki zawiadywał Wydział III Departamentu III „A”, na którego czele stał płk Władysław Kuca. Był to specjalny zespół funkcjonariuszy SB, cieszący się szerokimi kompetencjami oraz wsparciem kierownictwa resortu i partii, zajmujący się ruchem „Solidarności”[33]. Już w końcu 1980 r. płk Kuca mógł się pochwalić koordynacją aż 89 tzw. spraw obiektowych prowadzonych przez wydziały III „A” SB przeciwko związkowi. W ramach wspomnianych „obiektówek” SB zarejestrowała 1500 osób podlegających rozpracowaniu[34]. „Ocenia się – pisali w styczniu 1981 r. analitycy z Departamentu III „A” – że do NSZZ «Solidarność» wstąpiło około 50 proc. osobowych źródeł informacji pionu III-A, a około 450–500 TW posiada dotarcie do ogniw organizacyjnych tego związku, w tym do Krajowej Komisji Porozumiewawczej”[35]. Koncepcja operacyjna płk. Kucy od początku zmierzała do opanowania przez SB struktur zakładowych „Solidarności”. Myśląc perspektywicznie, szef Wydziału III Departamentu III „A” uważał, że poprzez „zagenturyzowanie” i nawiązanie „dialogów operacyjnych” z działaczami Zakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ „Solidarność” bezpieka uzyska wpływ na wybór władz regionalnych związku, zaś później, dzięki zjazdom w regionach, na wybór delegatów na zjazd krajowy i kierownictwo „Solidarności”. Analiza „ochrony operacyjnej” związku z przełomu lat 1980 i 1981 potwierdza realizację tego pomysłu. Z ponad 1800 wykorzystywanych przez SB „osobowych źródeł informacji” w strukturach „Solidarności” ponad 1600 stanowiła agentura ulokowana w Zakładowych Komitetach Założycielskich. Podobnie było w przypadku „dialogów operacyjnych” – z prawie tysiąca dialogów ponad 700 nawiązano z działaczami Zakładowych Komitetów Założycielskich[36]. Warto w tym miejscu nadmienić, że w walce z „Solidarnością” Wydział III Departamentu III „A” MSW ściśle współpracował nie tylko z pozostałymi pionami operacyjnymi SB, ale także z różnymi instytucjami administracji państwowej, jak np. urzędami wojewódzkimi, Wydziałem ds. Wyznań czy Głównym Urzędem Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk[37]. Cenzura analizowała na potrzeby MSW publikacje „Solidarności” pod kątem „zagadnień wykraczających poza statutową działalność”[38]. Niektóre raporty dotyczące rozpracowania „Solidarności” w regionach spływały nie tylko na biurka w MSW, ale również do kierownictwa bezpieki w Gdańsku, której, ze względu na siedzibę władz krajowych związku, przypadła szczególna rola w zakrojonej na ogólnopolską skalę walce z „Solidarnością”. Działania gdańskiej SB miały kluczowe znaczenie dla całości przedsięwzięć skierowanych przeciwko „Solidarności”. Począwszy od przełomu sierpnia i września 1980 r., gdańska SB prowadziła działania dezintegracyjne wobec kierownictwa MKS, a później MKZ. W pierwszym okresie tworzenia struktur związkowych działania bezpieki miały raczej charakter bierny i ograniczały się do gromadzenia dossier na temat członków MKS/MKZ i przesyłania informacji na temat rozwoju sytuacji do MSW. Działania te przeprowadzano w ramach prowadzonych jeszcze przed Sierpniem ’80 rozpracowań personalnych, czyli tzw. spraw operacyjnego rozpracowania wymierzonych przeciwko działaczom WZZ (m.in. kryptonim „Bolek” – Lech Wałęsa, „Brodacz” – Joanna i Andrzej Gwiazdowie, „Działacz” – Bogdan Lis, „Pielęgniarka” – Alina Pienkowska, „Związkowiec” – Andrzej Kołodziej, „Godot” – Bogdan Borusewicz, „Kanał” – Krzysztof Wyszkowski, „Suwnicowa” – Anna Walentynowicz).

Jednak już od końca września 1980 r. działania SB zaczęły przybierać bardziej zorganizowane formy. Co dziesięć dni w każdej wojewódzkiej siedzibie bezpieki „przeprowadzano aktualizację podstawowych danych wynikających z rozpoznania operacyjnego”, takich jak „powstanie nowych ogniw NSZZ, przystąpienie do ogniwa regionalnego, włączenie się elementów antysocjalistycznych, nowe momenty operacyjne”. W listopadzie 1980 r. kierownictwo MSW postanowiło skoordynować dotychczasowe działania operacyjne SB i wszcząć (11 listopada 1980 r.) sprawę obiektową o kryptonimie „Klan” („Związek”) wymierzoną w gdańską „Solidarność”. Podstawowym celem „Klanu” była „operacyjna kontrola i eliminacja osób prezentujących wrogie postawy w stosunku do ustroju społeczno-politycznego PRL” oraz „rozpoznanie i operacyjne przeciwdziałanie uchwalaniu, a przede wszystkim realizacji wszelkich politycznie szkodliwych przedsięwzięć” przez NSZZ „Solidarność”. Spośród kierunków działań operacyjnych za najważniejsze uznano „pozyskanie osobowych źródeł informacji z grona Prezydium MKZ w oparciu o szczegółowe rozpoznanie członków (analizę uzyskiwanych informacji, weryfikację podstaw pozyskania – głównie z wykorzystaniem materiałów obciążających i kompromitujących)”; „pozyskanie i wykorzystanie już posiadanych źródeł informacji, rekrutujących się z grona delegatów lub przewodniczących Zakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ «Solidarność» woj. gdańskiego z założeniem perspektywicznego wprowadzenia ich do Prezydium MKZ w drodze intensywnego szkolenia i realizacji kombinacji operacyjnych”; „pogłębienie rozpoznania operacyjnego” przez zastosowanie „środków techniki operacyjnej” (podsłuchy, kontrola korespondencji, inwigilacja); „eliminację z działalności w NSZZ «Solidarność» w Gdańsku [niektórych] członków Prezydium MKZ”[39].

Na temat metod rozbicia „Solidarności” i koncepcji wpasowania jej w ramy ustrojowe PRL dywagował w tym czasie wojewoda gdański Jerzy Kołodziejski, który podczas narady partyjnej tak pocieszał trójmiejskich działaczy PZPR: „Sytuacja jest coraz trudniejsza, lecz ani razu nie wymknęła się z naszych rąk. Panujemy nad tym. Należy przyjąć przychylność dla «Solidarności» jako kierunek polityczny. Jest to konieczne, walka z «Solidarnością» to walka z całym społeczeństwem. Po drugie – musimy podjąć walkę o polityczne oblicze «Solidarności». Jest to walka o wciągnięcie «Solidarności» do współodpowiedzialności. Po trzecie – doprowadzić należy do rozłamu wśród kierownictwa «Solidarności». Działać musimy na wielu płaszczyznach. Identyfikować ich. Odkleić należy od «Solidarności» tych, którzy przykleili się, bo to korzystne dzisiaj – KPN, KOR, itp.”[40]

Członkowie gdańskiego MKZ mieli stosunkowo dużą świadomość działań prowadzonych przez bezpiekę przeciwko „Solidarności”, ale nikt nie zdawał sobie sprawy z ich skali. Niespełna w dwa miesiące po zakończeniu sierpniowego strajku powstały pierwsze wykazy osób przewidzianych do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wyjątkowego[41]. Można przypuszczać, że wymierzona w kierownictwo związku sprawa obiektowa o kryptonimie „Klan”, mimo iż formalnie miała charakter regionalny, ze względu na znaczenie Gdańska w całej „Solidarności” stanowiła wypadkową wszystkich dotychczasowych działań bezpieki podejmowanych od sierpnia 1980 r. i należała do najważniejszych operacji SB w latach 1980–1981. Warto podkreślić, że w katalogu spraw operacyjnych prowadzonych w ramach „Klanu”, poza kierownictwem związku, znalazły się również kwestie związane z niezależną poligrafią, wpływem polskich ośrodków emigracyjnych na „Solidarność”, organizowaniem strajków i manifestacji, przestępstwami i nadużyciami finansowymi, subwencjonowaniem ruchu związkowego z zagranicy i I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”[42]. Rozmiary i wagę sprawy obiektowej „Klan” potwierdzają zestawienia statystyczne gdańskiej bezpieki. Łącznie, na przełomie roku 1980 i 1981 w ramach sprawy obiektowej „Klan” Sekcja 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku wszczęła aż 42 sprawy operacyjnego rozpracowania. Ochroną operacyjną objęto całą elitę związku (19 członków prezydium i 49 plenum MKZ, 20 osób z Komisji Rewizyjnej, 160 pracowników administracyjnych związku, 351 komisji zakładowych). Wobec wszystkich komórek związkowych zastosowano środki techniki operacyjnej. Podsłuchy pokojowe (PP) zainstalowano m.in. w centrali telefonicznej MKZ NSZZ „Solidarność” (w budynku przy ul. Grunwaldzkiej 103 w Gdańsku-Wrzeszczu), sekretariacie Lecha Wałęsy (w tym w jednym z jego telefonów zastrzeżonych), gabinetach Andrzeja Gwiazdy, Bogdana Lisa, Aliny Pienkowskiej, Krajowej Komisji Porozumiewawczej, sali klubu „Ster” i sali konferencyjnej w budynku NOT w Gdańsku (gdzie często obradowały władze związku)[43].

Niektóre z osób poddanych inwigilacji już pod koniec 1980 r. zwerbowano do współpracy z SB. Według danych Wydziału III „A” SB w Gdańsku z połowy grudnia 1980 r. tylko w strukturach kierowniczych „Solidarności” w Gdańsku miało być łącznie 41 tajnych współpracowników (TW) (nie licząc 17 kontaktów operacyjnych i 16 kontaktów służbowych), z czego 5 usytuowanych było w szeroko rozumianym MKZ (poza prezydium), a 36 w ZKZ (np. 6 ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina). W maju 1981 r. liczba TW w MKZ wzrosła z 5 do 9, pozyskano również jeden kontakt operacyjny (KO). Z ustaleń Grzegorza Majchrzaka wynika, iż na 15 stycznia 1981 r. eden TW z Gdańska był członkiem Krajowej Komisji Porozumiewawczej, zaś łącznie we wszystkich 820 ZKZ było 69 TW[44]. Istniała też możliwość oddziaływania poprzez 5 TW spoza MKZ i ZKZ. Byli to informatorzy Wydziału III i IV KW MO w Gdańsku, którzy znajdowali się w bezpośrednim otoczeniu Lecha Wałęsy, wśród personelu administracyjnego, ekspertów i w środowisku kościelnym. Ponadto informacje agenturalne spływały również z Wydziału do walki z Przestępstwami Gospodarczymi KW MO oraz Granicznej Placówki Kontrolnej Kaszubskiej Brygady WOP. Niestety, nic pewnego nie wiadomo na temat sieci agentury wojskowej, poza tym, że dysponowały nią chociażby Zarząd Wojskowej Służby Wewnętrznej Marynarki Wojennej, Zarząd Zwiadu WOP czy Wydział II Kaszubskiej Brygady WOP (zajmował się kontrolą przerzutu materiałów z zagranicy). Najpóźniej od wiosny 1981 r., kiedy to wzmożono działania operacyjne wobec związku, jednostki te ściśle współpracowały z SB w zwalczaniu „Solidarności”. Ciekawostką może być fakt, iż agentura wprowadzona do kierowniczych struktur związkowych w pierwszych miesiącach po Sierpniu ’80 znalazła się tam pomimo dyrektywy kierownictwa MSW zakazującej „plasowania osobowych źródeł w strukturach związku”. Ta nieco zaskakująca dyrektywa podyktowana była zapewne obawą przed dekonspiracją, bowiem wielu TW w tym czasie, pod wrażeniem wydarzeń sierpniowych bądź ze strachu, rezygnowało ze współpracy z SB. Wyraźny wzrost pozyskań odnotowywano na przełomie 1980 i 1981 r. Było to zjawisko zauważalne w skali całego kraju. Wówczas został zahamowany spadek pozyskań TW, datujący się od 1978 r. W stosunku do 1979 r., w 1980 r. nastąpił wzrost pozyskań TW o 6,3 proc.[45] Według danych MSW – opracowanych przez Majchrzaka – na początku 1981 r. w szeregach „Solidarności” w całym kraju działało ponad 1800 TW, z czego 13 ulokowanych było w KKP, 27 w komisjach branżowych, 221 w MKZ, a 1610 w KZ[46]. Wiosną 1981 r. ponownie odnotowano wzrost pozyskań. Przykładowo w Gdańsku – według obliczeń Tadeusza Ruzikowskiego – ogólna liczba TW (wszystkich pionów SB) skoczyła z 1416 w 1980 r. do 1556 w 1981 r.[47]

Prezydium MKS, MKZ i NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego (1980–1981)

Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego
(stan na 31 VIII 1980 r.)

Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”
(stan na 1 II 1981 r.)

Prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”
(stan na 1 XI 1981 r.)

Lech Bądkowski

–

–

Joanna Duda-Gwiazda*

Joanna Duda-Gwiazda

–

Wojciech Gruszecki

Wojciech Gruszecki

–

Andrzej Gwiazda

Andrzej Gwiazda (wiceprzewodniczący)

–

Stefan Izdebski

–

–

Jerzy Kmiecik

–

–

Zdzisław Kobyliński

–

–

Andrzej Kołodziej (wiceprzewodniczący)

Andrzej Kołodziej

–

Henryka Krzywonos

–

–

Stefan Lewandowski

Stefan Lewandowski

–

Bogdan Lis (wiceprzewodniczący)

Bogdan Lis (wiceprzewodniczący)

Bogdan Lis

Alina Pienkowska

Alina Pienkowska

–

Józef Przybylski

Józef Przybylski

–

Jerzy Sikorski

–

–

Lech Sobieszek

Lech Sobieszek

–

Tadeusz Stanny

–

–

Anna Walentynowicz

Anna Walentynowicz

–

Lech Wałęsa (przewodniczący)

Lech Wałęsa (przewodniczący)

Lech Wałęsa (przewodniczący)

Florian Wiśniewski

–

–

–

Zdzisław Złotkowski**

Zdzisław Złotkowski

Marian Błoniarczyk

–

Bogdan Borusewicz

–

Jacek Kłys***

Jacek Kłys

Andrzej Opiela****

Andrzej Opiela

Szymon Pawlicki

–

Adam Drąg

Stanisław Fudakowski

Bogusław Gołąb

Maria Grubba

Andrzej Kozicki

Zbigniew Lis

Konrad Marusczyk

(sekretarz)

Jacek Merkel

Jan Samsonowicz

Źródło: Lista członków Prezydium MKS, „Strajkowy Biuletyn Informacyjny «Solidarność»”, nr 1, 23 VIII 1980; AKKS (dokumentacja MKZ Gdańsk); Sprawozdanie z działalności MKZ – NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego z naniesionymi uwagami i poprawkami przez walne zebranie delegatów, Gdańsk, 13–14 VII 1981; Who’s who – what’s what in Solidarność, Gdańsk, b.d.

* Joanny Dudy-Gwiazdy nie było od kilku dni na terenie stoczni ze względu na kłopoty zdrowotne, ale MKS nie odwołał jej z funkcji członka Prezydium.

** Zdzisław Złotkowski z Gdańskiej Stoczni Remontowej zastąpił w Prezydium MKZ Jerzego Sikorskiego, którego przez krótki czas zastępował również Henryk Matysik.

*** Jacek Kłys z Rafinerii Gdańskiej zastąpił Tadeusza Stannego, który zrezygnował z zasiadania w Prezydium MKZ we wrześniu 1980 r.

**** Andrzej Opiela z Portu Gdynia zastąpił Stefana Izdebskiego, którego przez krótki czas zastępował również Kazimierz Wollenschleger.

Powyższa tendencja w zakresie inicjowania kolejnych spraw operacyjnych i pozyskiwania agentury utrzymywała się także w okresie późniejszym[48]. Wpisywała się w proces wewnętrznej dezintegracji „Solidarności”, która coraz częściej pogrążała się w chaosie walk frakcyjnych i sporów ideowych. W Trójmieście dały one o sobie znać zwłaszcza w okresie tzw. kryzysu bydgoskiego w marcu 1981 r.[49] oraz zjazdu regionalnego w lipcu 1981 r.[50] Były to kolejne odsłony trwającego i stopniowo narastającego od jesieni 1980 r. konfliktu pomiędzy Lechem Wałęsą a środowiskiem Andrzeja Gwiazdy, Bogdana Borusewicza i Anny Walentynowicz[51]. Podczas I Walnego Zebrania Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego ów konflikt ostatecznie stał się publiczny[52]. Zjazd gdańskiej „Solidarności” zakończył się triumfem zwolenników Wałęsy. Gwiazda przegrał wybory na przewodniczącego Zarządu Regionu stosunkiem głosów 134 do 366 dla Wałęsy[53]. Walne Zebranie Delegatów dało Wałęsie możliwość doboru Prezydium, mimo że statut związku wyraźnie stanowił, że „władze związkowe wszystkich szczebli pochodzą z wyboru” (rozdział II, pkt. 9)[54]. Mając to m.in. na uwadze, Alina Pienkowska mówiła otwarcie o złamaniu statutu: „Walne Zebranie Delegatów jest zdolne przegłosować statut, tzn. interpretuje statut w zależności, w jakiej sytuacji jest wygodniej. Według mnie takie rzeczy są niedopuszczalne. Porozumień gdańskich oraz statutu musimy przestrzegać”[55]. Było więc oczywiste, że w Prezydium nie znajdą się oponenci Wałęsy. Zresztą większość członków dawnego Prezydium MKZ nie chciała wejść do Prezydium Zarządu Regionu „z łaski Wałęsy”[56]. Ich miejsce zajęli m.in. Konrad Marusczyk, Jacek Merkel, Andrzej Kozicki, a później także Zbigniew Lis[57]. Z kolei w wyborach do Zarządu Regionu zwyciężyli w większości stronnicy Wałęsy. Wyborom towarzyszyła kampania jego zwolenników (tzw. prawdziwków) przeciwko Gwieździe, ale mimo wszystko wszedł on do 65-osobowego Zarządu Regionu[58]. W wyborach uzyskał także mandat delegata na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. Wybory na delegatów na zjazd przegrały natomiast Alina Pienkowska i Joanna Duda-Gwiazda. Były działacz WZZ i współtwórca „Solidarności” na Politechnice Gdańskiej Stanisław Kowalski pisał wówczas, że narzucony przez Wałęsę i jego ludzi sposób wyłaniania Prezydium i procedowania zniweczył dotychczasową równowagę we władzach „Solidarności” na korzyść „wałęsistów”. Z niepokojem konstatował, że na zjeździe krajowym związku zabraknie „głównych architektów WZZ (Pienkowska, Borusewicz, Duda-Gwiazda, Walentynowicz, Płońska)”[59]. Stało się tak po części na własną prośbę, co przyznała później Duda-Gwiazda: „Znając pomysły Wałęsy dotyczące sprawnego kierowania organizacją, wiedzieliśmy, że marzy on o rozliczaniu podwładnych z przydzielonych «działek», a takiej działki jak polityka związku w prezydium nie będzie. Współpraca nowo wybranego zarządu z prezydium przedstawiała się w czarnych barwach. Wtedy zapytałam zebranych, jak powinnam reagować jako członek zarządu, kiedy przewodniczącemu nie spodoba się uchwała zarządu. Czy zarząd powinien wówczas zmienić uchwałę, czy upierać się przy niej, chociaż przewodniczący będzie ją bojkotował. Do tej pory mieliśmy z tym problem, a teraz będzie jeszcze gorzej. Zerwało się kilka osób na sali i zaczęło krzyczeć, że gdyby wiedzieli, jaka ze mnie żmija, to nikt by mnie do zarządu nie wybrał. Po tym przegrałam wybory na delegata na zjazd krajowy. Wiem, że za wcześnie odkryłam przyłbicę. Mogłam to powiedzieć po wyborach, ale to był najdogodniejszy moment. Pomyślałam sobie: później będziecie płakać, że skąd mogliśmy wiedzieć, jaki ten Wałęsa jest, więc powiem wam, jeśli nie widzicie sami”[60].

Był to w istocie początek końca gdańskiej „Solidarności” w takim kształcie, w jakim powstała ona po Sierpniu ’80. Późniejsze konflikty, jak te wokół związkowej drukarni (wrzesień 1981 r.), I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” (wrzesień – październik 1981 r.) czy Walnego Zebrania Delegatów Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” w Gdańsku (listopad 1981 r.), pogłębiły i przypieczętowały jedynie dotychczasowe podziały. W końcu listopada 1981 r. w proteście przeciwko łamaniu demokratycznych zasad kierowania związkiem piętnastu członków Zarządu Regionu złożyło dymisję z zajmowanych funkcji. Odeszli m.in. Alina Pienkowska, Ewa Kubasiewicz, Andrzej Gwiazda, Marek Balicki, Karol Krementowski, Leszek Świtek i Andrzej Gajewski. We wspólnym oświadczeniu napisali m.in.: „Nie uznajemy zasady – dobro związku to spełnianie życzeń Lecha Wałęsy, a jedność związku to usuwanie ludzi dla niego niewygodnych”[61]. W takim kształcie i w takiej kondycji gdańska „Solidarność” wchodziła w czas stanu wojennego.

Sławomir Cenckiewicz

NOTA EDYTORSKA

Sprawę obiektową kryptonim „Klan” o numerze ewidencyjnym 37004 zarejestrowano 14 listopada 1980 r. Początkowo prowadził ją Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Po reorganizacji struktur aparatu bezpieczeństwa w okresie stanu wojennego sprawę przejął Wydział V, a w 1983 r. ostatecznie Inspektorat 2 – terenowa jednostka Biura Studiów SB MSW. Zapewne wówczas zmieniono jej kryptonim z „Klan” na „Związek”. W momencie składania akt sprawy do archiwum 10 listopada 1983 r. zawierała ona także materiały ze sprawy obiektowej kryptonim „Sejmik”[1] dotyczącej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” oraz szereg dokumentów ze sprawy obiektowej kryptonim „Renesans”/„Mrowisko”[2] dotyczącej działań SB zmierzających do powołania kontrolowanych przez siebie struktur tzw. nowej „Solidarności” po wprowadzeniu stanu wojennego[3]. Biorąc pod uwagę fakt zniszczenia przez gdańską bezpiekę niemal wszystkich materiałów operacyjnych dotyczących organizacji występujących przeciwko władzy w latach osiemdziesiątych, zachowanie się sprawy o kryptonimie „Klan” jest ewenementem. To „cudowne ocalenie” można po części wytłumaczyć tym, że w latach 1989–1990 w pierwszej kolejności niszczono materiały spraw tzw. czynnych operacyjnie, a na kolejnym etapie dopiero te złożone w archiwum. Najprawdopodobniej „Klanu” po prostu nie zdążono zniszczyć całkowicie. Nie oznacza to jednak, iż zachowane materiały stanowią komplet dokumentów wytworzonych w toku prowadzenia sprawy. Już w momencie składania akt do archiwum część dokumentów wybrakowano. Dzięki zachowaniu protokołów brakowania wiemy, o jakiego rodzaju dokumenty chodzi[4]. Były to głównie meldunki z podsłuchów, dokumenty „W”, czyli dotyczące perlustracji korespondencji, informacje z obserwacji figurantów. Trudno ustalić, czy ze sprawy obiektowej „Klan” usuwano także dokumenty na przełomie lat 1989 i 1990. Ówczesny proces niszczenia akt przebiegał dwuetapowo. Najpierw wyodrębniono i usunięto z archiwum SB tę część dokumentów, która dotyczyła głównie osobowych źródeł informacji. Dopiero w drugiej fazie zadecydowano o całkowitym zniszczeniu akt operacyjnych. Sprawa obiektowa „Klan” uniknęła ostatecznego zniszczenia, ale najprawdopodobniej część materiałów zdołano usunąć. Osobną kwestią jest brakowanie konkretnych dokumentów z tej sprawy w latach 1992–1995[5].

Waga tego zbioru jest tym większa, iż zachowane dokumenty w wielu przypadkach to kolejne egzemplarze materiałów powstających w ramach spraw operacyjnego sprawdzenia, rozpracowania i kwestionariuszy ewidencyjnych oraz teczek pracy osobowych źródeł informacji. Chodzi tu głównie o sprawy operacyjnego rozpracowania: krypt. „Bolek” dotyczącą Lecha Wałęsy, krypt. „Brodacz” – Andrzeja Gwiazdy, krypt. „Suwnicowa”/„Emerytka” – Anny Walentynowicz, krypt. „Działacz” – Bogdana Lisa, krypt. „Godot” – Bogdana Borusewicza, krypt. „Hak” – Aleksandra Halla, krypt. „Jagła” – Henryka Jagielskiego, krypt. „Pielęgniarka” – Aliny Pienkowskiej[6], krypt. „Inspirator” – Lecha Bądkowskiego. Z wyjątkiem fragmentu SOR krypt. „Suwnicowa”/„Emerytka”, zachowanego w zbiorach archiwum MSW, teczki wszystkich wymienionych wyżej spraw zostały całkowicie zniszczone przez gdańską SB. Wiemy jednak, że zanim do tego doszło, w WUSW w Gdańsku wykonano mikrofilmy będące wyborem najważniejszych dokumentów ze spraw operacyjnych, które przywłaszczyli sobie odchodzący z resortu funkcjonariusze SB[7].

Zachowane materiały archiwalne krypt. „Klan”/„Związek” liczą 28 tomów. Z uwagi na obszerność materiałów postanowiliśmy zbiór ten podzielić na trzy części.

Część pierwsza zawiera dokumenty wytworzone od sierpnia 1980 r. do września 1981 r., czyli do momentu rozpoczęcia obrad I Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” w gdańskiej hali „Olivia”.

Część druga publikacji zawierać będzie dokumenty dotyczące przygotowań oraz operacyjnej ochrony obrad zjazdu (pierwsza tura 5–10 września 1981, druga tura od 26 września do 7 października 1981 r.) pochodzące z wyodrębnionej z „Klanu” sprawy obiektowej krypt. „Sejmik”, poszerzonej o materiały ze sprawy obiektowej krypt. „Debata”, prowadzonej równolegle przez Departament III „A” MSW[8].

Trzecia część zawierać będzie materiały wytworzone od momentu zakończenia zjazdu do chwili złożenia jej w archiwum w 1983 r. dotyczące w przeważającej większości okresu stanu wojennego.

Niniejszy tom stanowi wybór dokumentów obrazujących zaledwie fragment całości działań prowadzonych przez SB wobec „Solidarności”. Autorzy starali się wyselekcjonować te najistotniejsze, najlepiej obrazujące działania aparatu represji wobec wyjątkowego ruchu społecznego, jakim była „Solidarność”. Szerokie spektrum działań operacyjnych SB znajdowało swoje odbicie w różnych formach wytwarzanych dokumentów, dlatego w publikacji znalazły się meldunki i raporty okresowe płynące z poszczególnych wydziałów do centrali MSW, notatki służbowe funkcjonariuszy, relacje ze spotkań z osobowymi źródłami informacji, materiały z podsłuchów i obserwacji. Dopiero na tle obszernej dokumentacji powstałej w gabinetach naczelników wydziałów, na biurkach szeregowych funkcjonariuszy czy w zaciszu mieszkań TW możemy przyjrzeć się z bliska prężnej machinie bezpieki, która wszelkimi siłami starała się zminimalizować poważnie zagrożenie, jakie w przekonaniu rządzących niósł ze sobą ruch solidarnościowy.

Dokumenty zawarte w niniejszym tomie w przeważającej większości publikowane są po raz pierwszy. Wyjątek stanowią relacje ze spotkań z KO „Delegat”[9] oraz kilka dokumentów dotyczących Lecha Wałęsy[10]. Ich pominięcie zachwiałoby wewnętrzną strukturę tomu i negatywnie wpływało na percepcję pozostałych źródeł.

Dokumenty zostały zredagowane zgodnie z przyjętymi kanonami edycji źródeł. Pominięto w nich informacje niezwiązane z tematem publikacji, dane teleadresowe i informacje dotyczące życia osobistego, zawsze jednak zaznaczając to w przypisie. Przypisy biograficzne zredagowano w oparciu o źródła przechowywane w archiwach IPN, publikacje książkowe oraz biogramy zamieszczone na stronie internetowej Encyklopedii Solidarności. W tym ostatnim wypadku obok biogramu podany został link do konkretnej noty biograficznej zamieszczonej w Internecie. Należy tu podkreślić, iż informacje znajdujące się na serwerach są wciąż aktualizowane, w związku z czym dane tam zawarte mogły lub mogą zostać zmodyfikowane. Przebieg służby funkcjonariuszy odtworzono na podstawie zapisów ewidencyjnych, akt osobowych oraz katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa opublikowanego na stronie internetowej IPN. Nie udało się nam sporządzić not biograficznych niektórych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, m.in. tych pozytywnie zweryfikowanych w 1990 r., bowiem materiały dotyczące ich służby zazwyczaj nie są przekazywane do archiwum IPN. Przy tworzeniu biogramów niektórych osób skorzystano z not opracowanych i opublikowanych przez dr. Sławomira Cenckiewicza. Nie we wszystkich przypadkach udało się nam ustalić miejsce internowania.

W przypadku biogramów osobowych źródeł informacji (TW, KO) w przypisach podano źródło, na podstawie którego dokonano identyfikacji (teczka personalna i teczka pracy, karta ewidencyjna, dzienniki archiwalne, dzienniki korespondencyjne). Informacje o rodzaju zachowanych dokumentów w przypadku osób niebędących osobowymi źródłami informacji podano w bibliografii. Z uwagi na duży stopień zniszczenia materiałów aktowych są to głównie karty ewidencyjne pochodzące z kartotek ogólnoinformacyjnych, odtworzeniowych i zniszczeniowych Biura „C” MSW i podległych mu jednostek terenowych (wydziały „C”). Metodę tę zastosowano również w przypadku niejednoznacznej kategorii tzw. osób zabezpieczonych (OZ). W przypadku braku danych pozwalających na identyfikację osoby ukrytej za pseudonimem bądź numerem rejestracyjnym informowano o tym odpowiednim przypisem. W przypisach dotyczących pozostałych osób podlegających rozpracowywaniu przez SB w ramach spraw operacyjnego sprawdzenia i rozpracowania, kwestionariuszy ewidencyjnych i spraw obiektowych ograniczono się do podania kryptonimu sprawy, wydziału dokonującego rejestracji oraz okresu jej prowadzenia, a informacje dotyczące źródeł ewidencyjnych przeniesiono do wykazu zamieszczonego na końcu publikacji. Biogramy osób powszechnie znanych ograniczono do krótkiej notki, z wyjątkiem tych, których życiorysy dostępne materiały archiwalne pozwalały uzupełnić o nowe elementy. Niestety nie we wszystkich przypadkach udało nam się ustalić dane wystarczające do sporządzenia choćby krótkich biogramów.

W czasie prac nad edycją tekstu zachowano oryginalny styl dokumentów. Poprawiono błędy ortograficzne, gramatyczne i interpunkcyjne. Ujednolicono sposób zapisu daty. Wyróżnienia dokonane przez wytwórcę dokumentu, takie jak podkreślenia, wersaliki itp. oddano za pomocą czcionki pogrubionej. Jeśli wyróżnienia zostały naniesione przez adresata dokumentu, zostały one zaznaczone odredakcyjnym przypisem. Inicjały rozwinięto w nawiasach kwadratowych, z wyjątkiem sytuacji, kiedy identyfikacja osoby okazała się niemożliwa. W nawiasach kwadratowych rozwinięto również skróty, które wystąpiły po raz pierwszy oraz uzupełnienia brakujących fragmentów tekstu. Wszelkie niejasności, nieczytelne fragmenty, dopiski i przekreślenia zostały opatrzone przypisem. Do przypisów przeniesiono również treści pieczątek.

Publikowane w niniejszym tomie dokumenty są odzwierciedleniem poglądów i opinii przedstawicieli aparatu represji – funkcjonariuszy SB, za które autorzy publikacji nie ponoszą odpowiedzialności.

Marzena Kruk, Radosław Żydonik
Gdańsk, 10 listopada 2009 r.

DOKUMENTY

Nr 1

Bdm – Charakterystyki osób aktywnie uczestniczących w strajku sierpniowym i zaangażowanych w kształtowanie się NSZZ „Solidarność” w 1980 r.

[[a]] [BL[1]] Od kwietnia 1980 r. nawiązał kontakt z działaczami Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, w szczególności z Andrzejem Gwiazdą[2] i Aliną Pienkowską[3].

Między innymi aktywnie wystąpił przeciwko decyzji dyrekcji „Elmoru” dot. przeniesienia służbowego A[liny] Pienkowskiej. W tej sprawie zbierał podpisy pod petycją w obronie wymienionej wśród załogi „Elmoru”, wprowadzając jednocześnie członków załogi w błąd, gdyż stwarzał pozory oficjalnej akcji związków zawodowych w tej sprawie. Rozmowy działaczy związków zawodowych i KC PZPR w „Elmorze” z B[ogdanem] Lisem doprowadziły do samokrytycznych wypowiedzi, lecz nie wpłynęły na zmianę jego postępowania, gdyż w dalszym ciągu utrzymywał kontakty z działaczami antysocjalistycznymi.

M.in. wziął udział w rozprawach sądowych przeciwko działaczom antysocjalistycznym[b] z naszego terenu – D[ariuszowi] Kobzdejowi[4] i T[adeuszowi] Szczudłowskiemu[5] oraz uczestniczył w spotkaniach organizowanych przez działaczy WZZ Wybrzeża.

Ponadto sporządził i przekazał działaczce WZZ Wybrzeża – Joannie Dudzie-Gwieździe[6] notatki z obrad Międzyzakładowej Konferencji WZZ do wykorzystania przez grupy antysocjalistyczne.

Bogdan Lis jest osobą elastyczną w działaniu, wykazuje także dużą energię w działalności społecznej (aktywnie działał w przeszłości w organizacji młodzieżowej i związkach zawodowych, a obecnie w NSZZ).

Wymieniony w okresie 16–27 VII 1978 r. przebywał na Węgrzech w charakterze pilota BTM „Juwentur”.

B[ogdan] Lis był karany za uczestnictwo w bójce w klubie studenckim „Medyk” w Gdańsku w 1971 r. karą pozbawienia wolności [na] 1,5 roku z zawieszeniem na 3 lata.

3. Kołodziej Andrzej[7] – wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność”, s. Tadeusza i Emilii z d. Kruczek[c], ur. 18 XI 1959 r. Zagórz, narodowość i obywatelstwo polskie, pochodzenie społeczne – robotnicze, wykształcenie zawodowe, bezpartyjny, kawaler zam[ieszkały] [[d]].

Rodzina:

>

Ojciec – Kołodziej Tadeusz, s. Leopolda i Zofii Gazik, ur. 26 I 1933 r. w Tarnawie Dolnej, zatrudniony PKP Zagórz.

Matka – Kołodziej Emilia z d. Kruczek, c. Michała i Józefy Latusek, ur. 9 VII 1935 r. w Zagórzu, gospodyni domowa.

Wymieniony od 1979 r. związał się z działalnością antysocjalistyczną w Trójmieście i brał czynny udział w kolportażu i technicznym przygotowaniu nielegalnych czasopism i literatury bezdebitowej, jak również w organizowanych przez elementy antysocjalistyczne zebraniach.

Od dnia 1 II 1980 r. ww. był pracownikiem Wydziału Ślusarni Okrętowej W-3 Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Jako pracownik posiadał opinię niezdyscyplinowanego, spóźniającego się do pracy, zajmującego się w czasie pracy wyrobem elementów niemających związku z produkcją, co ujawniły kontrole jego szafki ubraniowej.

W czasie swojej pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina otrzymał 3 kary nagany i 8 upomnień.

Teren Stoczni Gdańskiej traktował jako miejsce nielegalnej działalności i kolportowania nielegalnych wydawnictw.

Jako pracownik nieprzydatny otrzymał wypowiedzenie pracy w terminie ustawowym.

Faktowi swojego zwolnienia starał się nadać charakter polityczny. W trakcie swojej pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina był uczniem Technikum Budowy Okrętów dla pracujących. Był uczniem miernym i za nieobecności na zajęciach został z dniem 28 XI 1979 r. skreślony z listy uczniów.

A[ndrzej] Kołodziej jest osobnikiem o tendencjach do przechwalania się i upartym, nieprzyjmującym żadnej rozsądnej argumentacji.

W prowadzonych działaniach uzyskano informacje, że A[ndrzej] Kołodziej, będąc pod wpływem alkoholu, w dniu 21 IX br. ok. godz. 14.00 pobił szatniarza w barze „Eda”, ob. Tomasza Edwarda Samulaka[8] [[d]]. Usiłując[e]ego[e] zbiec A[ndrzeja] Kołodzieja zatrzymano i wylegitymowano. W związku z jego groźbami pod adresem personelu z racji pełnionej funkcji w NSZZ odstąpiono od poinformowania organów MO. T[omasz] E[dward] Samulak skorzystał jednak z porady lekarza, a po stwierdzeniu uszkodzenia oka, którego konsekwencją może być utrata wzroku, zgłosił fakt pobicia w V Komisariacie MO.

Po konsultacji z kierownictwem tut[ejszej] KW MO podjęto działania wyjaśniające w tej sprawie.

Aktualnie A[ndrzej] Kołodziej aktywnie uczestniczy w pracach organizacyjno-propagandowych nowo powstających związków NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

4. Krzywonos Henryka Krystyna[9] z d. Januszkiewicz, c. Henryka i Haliny z d. Krzysztopolska, ur. 27 III 1953 r. Olsztyn, narodowość i obywatelstwo polskie, stan cywilny – zamężna, wykształcenie – zasadnicze zawodowe, zawód – motorniczy, zatrudniona – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Gdańsku, zam[ieszkała] [[d]].

Wymieniona urodziła się w Szpitalu Wojewódzkim Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie, jako panieńskie dziecko Haliny Krzysztopolskiej, c. Mieczysława i Wacławy Julii z d. Maligór, ur. 8 II 1924 r. w Warszawie [[d]].

Ojciec Henryk w tym czasie przebywał w więzieniu.

Rejestracja urodzin córki została dokonana w USC Olsztyn dopiero w 1955 r. w oparciu o dokumenty przedłożone przez Halinę Krzysztopolską, z których jednoznacznie wynikało, że przez cały czas zamieszkiwała w Warszawie.

Halina Krzysztopolska w dniu 8 XI 1957 r. w Gdańsku zawarła związek małżeński z Henrykiem Januszkiewiczem, ur. 6 II 1916 r. w Łotyczach (ZSRR), [[d]], z zawodu fryzjerem. Po złożeniu przez ww. oświadczenia o uznanie ojcostwa Henryki Krystyny Krzysztopolskiej dziecko otrzymało nazwisko Januszkiewicz. H[enryk] Januszkiewicz zmarł na astmę w 1966 r.

W dniu 11 XI 1971 r. w Gdańsku H[enryka] K[rystyna] Januszkiewicz zawarła związek małżeński z Edmundem Pawłowskim, s. Alfonsa i Heleny z d. Szyszka, ur. 15 XI 1946 r. w Wiśniewie, pracownikiem fizycznym, i zamieszkała w Wiśniewie, woj. Elbląg.

Małżeństwo to zostało rozwiązane sądownie w dniu 19 X 1973 r. przez Sąd Pow[iatowy] w Gdańsku.

W dniu 17 XII 1974 r. w Gdańsku zawarła drugi związek małżeński z Józefem Krzywonosem, s. Ignacego i Janiny z d. Kwoka, ur. 21 II 1942 r. Bratkowice, zawód elektryk, zatr[udniony] w Zarządzie Portu Gdańsk [[d]].

Dotychczas H[enryka] K[rystyna] Krzywonos pracowała:

– w Zarządzie Portu Gdańsk – jako prac[ownik] fizyczny,

– w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Gdańsku – jako motorniczy, skąd została zwolniona dyscyplinarnie,

– w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku, gdzie także zwolniono ją dyscyplinarnie,

– w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Gdańsku – jako motorniczy na jedną drugą etatu, w zajezdni Nowy Port.

W miejscu pracy uchodzi za pracownika mało zdyscyplinowanego i nie przejawia większego zaangażowania w pracy zawodowej.

Bardzo często korzysta ze zwolnień lekarskich.

Z chwilą rozpoczęcia strajku w m[iesią]cu sierpniu 1980 r. H[enryka] K[rystyna] Krzywonos wykazała dużą aktywność i zaangażowanie w akcji strajkowej.

Wybrana została delegatem do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i weszła w skład jego plenum. Przez cały czas akcji strajkowej utrzymywała stały kontakt z zakładami WPK, podburzając ich załogi do kontynuowania strajku.

Z dniem 1 IX 1980 r. zakończenia strajku wzięła urlop bezpłatny i rozpoczęła działalność agitacyjną w Międzyzakładowym Komitecie Założycielskim Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych w Gdańsku, początkowo jako reprezentant załogi WPK.

W dniu 16 IX 1980 r. Komitet Założycielski NSZZ w WPK odwołał wymienioną jako reprezentanta załogi w MKZ.

Pomimo tego faktu H[enryka] K[rystyna] Krzywonos w dalszym ciągu bierze aktywny udział w pracach Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Inspiruje załogi zakładów pracy na terenie Poznania, Konina, Wrocławia i Elbląga.

Z dniem 1 X 1980 r. powróciła do pracy w WPK i w dniu 3 X 1980 r. była przewodniczącym jednogodzinnego strajku solidarnościowego. H[enryka] K[rystyna] Krzywonos sądownie karana nie była, jednak w 1969 r. notowana była przez Komisariat Kolejowy MO w Gdyni jako podejrzana o kradzież radioodbiornika na szkodę prywatną.

Posiada skłonności do nadużywania alkoholu.

5. Pienkowska Alina – z d. Pabijan, c. Tadeusza i Heleny Bojdo, ur. 12 I 1952 r. w Gdańsku, wykształcenie średnie – pielęgniarka dyplomowana, narodowość i obywatelstwo polskie, pochodzenie społeczne – robotnicze, wdowa, bezpartyjna, zatrudniona w Przemysłowym Zespole Opieki Zdrowotnej w Gdańsku, ul. Jana z Kolna, zamieszkała w Gdańsku [[d]].

Ojciec – Pabijan Tadeusz, s. Mateusza i Katarzyny Myłnik, ur. 10 VII 1925 r. Koniewo, zam[ieszkały] Gdańsk [[d]], zatr[udniony] w Stoczni Gdańskiej – hydraulik.

Matka – Pabijan Helena z d. Bojdo, c. Piotra i Stefanii Kuny, ur. 15 III 1927 r. Niedźwiedź, zamieszkała Gdańsk [[d]], zatrudniona w Uniwersytecie Gdańskim – pracownik fizyczny.

Siostra – Stankiewicz Janina, ur. 25 VI 1953 r. w Gdańsku, zatrudniona jako technik dróg i mostów w Rejonie Dróg Publicznych w Gdańsku, zamieszkała Gdańsk [[d]].

Brat – Pabijan Roman Szczepan, ur. 26 XII 1955 r. w Gdańsku, zam[ieszkały] Gdańsk [[d]].

Syn – Pienkowski Sebastian, ur. 9 VI 1974 r.

Posiada w Anglii stryja – Pabijan Kazimierz, ur. 17 V 1921 r. Łoniowa, zamieszkały [[d]].

[...][f] W 1978 r. A[lina] Pienkowska związała się z działalnością elementów antysocjalistycznych na terenie Trójmiasta, aktywnie uczestnicząc w kolportażu nielegalnych materiałów, zebraniach, korekcie i przygotowaniu do druku artykułów do „Robotnika Wybrzeża”.

Obecnie jest członkiem Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, gdzie zajmuje się głównie sprawami interwencyjnymi i problematyką służby zdrowia.

6. Duda-Gwiazda Joanna Beata, c. Oktawiana i Eugenii Ogorzałek, ur. 11 X 1939 r. Krzemieniec (ZSRR), narodowość i obywatelstwo polskie, zamężna, bezdzietna, wykształcenie wyższe techniczne – magister budowy okrętów, zatr[udniona] w Centrum Techniki Okrętowej w Gdańsku na stanowisku st[arszego] projektanta, zam[ieszkała] Gdańsk-Żabianka [[d]].

Ojciec – Duda Oktawian, ur. 3 V 1903 r., emeryt [[d]].

Matka – Duda Eugenia (z d. Ogorzałek), ur. 28 VIII 1907 r., emerytka, zam[ieszkała] Nowy Sącz [[d]].

Brat – Duda Oktawian, ur. 20 IV 1937 r., zatrudniony w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Nowym Sączu, zam[ieszkały] Nowy Sącz [[d]].

Siostra – Duda Urszula, ur. 29 X 1948 r., zatrudniona w Zespole Szkół Zawodowych – nauczycielka, zam[ieszkała] Kraków [[d]].

Siostra – Duda-Groblicka Lidia, ur. 21 I 1933 r., wykształcenie – artysta plastyk, od 1957 r. przebywa na stałe w Australii [w] Fairviek Park.

Wymieniona po ukończeniu studiów na Wydziale Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej (specjalność maszyny i siłownie okrętowe) w 1963 r. podjęła pracę w Gdańskiej Stoczni Jachtowej na stanowisku głównego technologa.

Dalszy przebieg pracy zawodowej przedstawia się następująco:

20 IX 1965 r. – 30 III 1971 r. – Centralny Ośrodek Konstrukcyjno-Badawczy Przemysłu Okrętowego (obecnie Centrum Techniki Okrętowej) – konstruktor.

Od 1 IV 1971 r. do chwili obecnej zatrudniona jest w charakterze st[arszego] projektanta w Pracowni Projektowania Mechanizmów Systemów Siłowni i Chłodnictwa Centrum Techniki Okrętowej. Prowadzi prace w zakresie automatyki siłowni okrętowych. W ramach podnoszenia kwalifikacji zawodowych ukończyła w roku 1970 Podyplomowe Studia Automatyki Przemysłowej przy Politechnice Gdańskiej.

Z dniem 15 X 1972 r. została przyjęta na studium doktoranckie w Instytucie Okrętowym Politechniki Gdańskiej.

W latach 1960–1968 była członkiem PZPR. Decyzją Egzekutywy KD PZPR Gdańsk, ul. Portowa, z dnia 11 IX 1968 r. została wydalona z szeregów partii z uwagi na to, iż zwątpiła w słuszność linii politycznej partii po wydarzeniach marcowych w 1968 r.

J[oanna] Duda-Gwiazda rozpoczęła działalność antysocjalistyczną w dniu 2 XI 1976 r., kiedy wspólnie z mężem skierowała list do Sejmu PRL, w którym solidaryzowali się z „Graczami”[10].

W związku z aktywnym popieraniem grup antysocjalistycznych przez jej męża, wym[ieniona] po przejściowym zaniechaniu powróciła do działalności antysocjalistycznej w początkowej fazie poprzez uczestnictwo w zebraniach organizacyjnych przez WZZ.

W ramach WZZ J[oanna] Duda-Gwiazda (redaktor odpowiedzialny „Robotnika Wybrzeża”) aktywnie uczestniczyła w kolportażu literatury zorganizowanych grup antysocjalistycznych, w nielegalnych zebraniach lub zgromadzeniach o charakterze antysocjalistycznym, udostępniając w tym celu prywatne mieszkanie, a także w opracowywaniu, korekcie i przygotowaniach do druku artykułów do „Robotnika Wybrzeża”.

W liście kierowanym do Sejmu PRL wspólnie z mężem postulowała niezwłoczne i pozytywne ustosunkowanie się Sejmu do propozycji „Graczy”, gwarantujących im bezpieczeństwo osobiste oraz swobody w ich społecznej działalności na rzecz „poszkodowanych” w wydarzeniach z czerwca 1976 r. W toku realizacji przez tut[ejszy] wydział sprawy krypt[onim] „Kometa”[g], nr rej. 22187[11], przeprowadzono z figurantką rozmowę profilaktyczno-ostrzegawczą, w wyniku której zneutralizowano jej działalność na tyle, iż zaniechała ona działalności na rzecz „Graczy” w miejscu pracy.

Do chwili obecnej wymieniona była raz zatrzymana i osadzona w areszcie. W związku z prowadzoną przez nią działalnością antysocjalistyczną zastosowano formy represji w postaci rozmowy profilaktycznej, przeszukań mieszkania i zastrzeżenia wyjazdów do w[szystkich] k[rajów] ś[wiata], ważnego do 17 II 1981 r. Zainspirowano również kier[ownictwo] CTO do szczególnego nadzoru i kontroli planowanej realizacji powierzonych zadań. Aktualnie Joanna Duda-Gwiazda jest członkiem MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, zajmując [e]się[e] również redagowaniem i korektami oświadczeń i artykułów publikowanych na łamach czasopisma „Solidarność”.

7. Gwiazda Andrzej Stanisław – s. Stanisława i Zofii Zamojskiej, ur. 14 IV 1935 r. Pińczów, narodowość i obywatelstwo polskie, pochodzenie inteligencja pracująca, wykształcenie wyższe techniczne, inżynier elektryk, żonaty, bezpartyjny, karany, zatrudniony w Zakładach Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku [[d]].

Ojciec – Stanisław Gwiazda[12], s. Franciszka i Marianny z d. Gąbka, ur. 20 IV 1907 r. Staszyn[h], emeryt Polskiego Rejestru Statków [[d]].

Matka – Gwiazda Zofia (z d. Zamojska), c. Franciszka i Marianny Marowieckiej, ur. 28 XII 1908 r. Pińczów, emerytka (pracowała w Szkole Podstawowej nr 14 w Gdańsku), zamieszkała [[d]].

Siostra – Anna Gwiazda-Wawrzyniak[13], ur. 3 IX 1949 r., absolwentka Wydziału Architektury PG oraz II fakultetu [na] PWSSP (1978 r.), zatrudniona w Przedsiębiorstwie Państwowym „Pracownia Sztuk Plastycznych” w Gdańsku, wykonuje prace zlecone, zamieszkała jak wyżej.

Życiorys

Andrzej Gwiazda w okresie 1940–1946 przebywał z najbliższą rodziną na terenie ZSRR. W wyniku akcji repatriacyjnej rodzina Gwiazdów powróciła do kraju i zamieszkała w Gdańsku przy [[d]]. W roku 1949 ukończył szkołę podstawową i rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Ogólnokształcącej nr VI. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości, w 1953 r. rozpoczął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Gdańskiej. Skreślony z listy studentów II roku w lipcu 1956 r., podjął naukę w „Geoprojekcie”. W okresie październik 1956 r. – wrzesień 1957 r. odbywał służbę wojskową w wojskach lotniczo-radarowych (JW 2211 w Brodnicy, ze specjalnością 65-A), a następnie został przeniesiony do rezerwy w stopniu szeregowca.

Po zwolnieniu z wojska podjął studia na II roku Wydziału Elektrycznego Politechniki Gdańskiej. W trakcie urlopu dziekańskiego zatrudniony był na stanowisku laboranta w Katedrze Budownictwa Stalowego do dnia 31 XII 1959 r.

W dalszym okresie A[ndrzej] Gwiazda kontynuował studia w systemie wieczorowym na Wydziale Łączności PG.

W okresie trwania studiów wymieniony zatrudniony był:

– VI 1961 r. – X 1961 r. – Pracownia Geodezyjna PMRN,

– III 1962 r. – XII 1962 r. – ZURT,

– XII 1962 r. – XII 1963 r. – GZR T-18 (obecnie GZE „Unimor”),

– IV 1964 r. – VII 1966 r. – GZT T-10.

Po ukończeniu studiów w dniu 30 VI 1966 r. podjął pracę w Zakładzie Teletransmisji PG na stanowisku konstruktora, a następnie st[arszego] asystenta Zakładu Systemów Telekomunikacyjnych Instytutu Cybernetyki Technicznej na Wydziale Elektroniki.

Za wielokrotne spóźnianie się do pracy był upominany przez przełożonych i karany potrąceniami z uposażenia. Politechnika Gdańska w związku z faktem zorganizowania przez A[ndrzeja] Gwiazdę i jego najbliższych libacji alkoholowej i wulgarnego zachowania się wobec służby dozorowania w dniu 15 II 1973 r. rozwiązała z wym[ienionym] stosunek pracy z dniem 16 III 1973 r.

Obecnie A[ndrzej] Gwiazda zatrudniony jest w ZOUEiA „Elmor” na stanowisku laboranta (przebywa na urlopie bezpłatnym, aktualnie aktywnie uczestnicząc w pracach organizacyjno-propagandowych NSZZ).

Gwiazda Stanisław (ojciec) prezentuje negatywną postawę wobec aktualnej rzeczywistości w PRL, co znajduje odzwierciedlenie w listach kierowanych do centralnych organów administracji państwowej, instytucji, redakcji czasopism itp. (materiały związane z powyższym znajdują się w tut[ejszym] Wydziale III).

Należy sądzić, że postawa prezentowana przez ojca i atmosfera domu rodzinnego miały znamienny wpływ na kształtowanie charakteru A[ndrzeja] Gwiazdy i w konsekwencji stanowiły istotną podstawę zaangażowania się A[ndrzeja] Gwiazdy w działalność antysocjalistyczną.

Działalność ta datuje się od 2 XI 1976 r., tj. z chwilą skierowania przez A[ndrzeja] Gwiazdę (wspólnie z żoną) listu do Sejmu PRL, w którym solidaryzował się z „Graczami”.

Postulował wówczas niezwłoczne i pozytywne ustosunkowanie się Sejmu do propozycji „Graczy”, gwarantujących im bezpieczeństwo osobiste oraz swobody w ich społecznej działalności na rzecz „poszkodowanych” w wydarzeniach z czerwca 1976 r.

Aktywną działalność A[ndrzej] Gwiazda rozpoczął z chwilą powstania grup antysocjalistycznych w Gdańsku.

Z faktów mających znaczenie w początkowym okresie działalności antysocjalistycznej A[ndrzeja] Gwiazdy należy wymienić:

– w dniu 29 IV 1978 r. – podpisanie deklaracji założycielskiej Wolnych Związków Zawodowych na terenie Gdańska i przekazanie jej do ogłoszenia w RWE w dniu 4 V 1978 r.,

– próbę przekazania informacji do Konferencji Międzynarodowej Wolnych Związków Zawodowych w Genewie (Szwajcaria) o represjach organów ścigania wobec działaczy WZZ z prośbą o interwencję w tym zakresie.

Aktywna działalność A[ndrzeja] Gwiazdy (członka Komitetu Założycielskiego WZZ) przejawia się w kolportażu literatury zorganizowanych grup antysocjalistycznych, uczestnictwie w nielegalnych zebraniach lub zgromadzeniach o charakterze antysocjalistycznym, udostępnianiu w tym celu prywatnego mieszkania, w pracach nad programem działania WZZ, przygotowaniami do druku artykułów „Robotnika Wybrzeża”, a także wykonawstwie nielegalnych materiałów metodą sitodruku.

W związku z prowadzoną przez A[ndrzeja] Gwiazdę działalnością antysocjalistyczną był on kilkakrotnie legitymowany, zatrzymywany i osadzany w areszcie oraz przesłuchiwany w charakterze świadka. Inne formy represji to przeszukania mieszkania oraz zastrzeżenie wyjazdów do WKS ważne do 17 II 1981 r.

[[i]] A[ndrzej] Gwiazda jako członek prezydium MKZ [e]i KKP NSZZ „Solid[arność]”[e] w Gdańsku, przebywając na urlopie bezpłatnym, aktywnie uczestniczy w pracach nad realizacją czterech pierwszych postulatów porozumienia z dnia 31 IX br.

Dane do wykorzystania

1. W dniu 19 III 1979 r. w wyniku rozprawy rewizyjnej w Sądzie Wojewódzkim w Gdańsku A[ndrzej] Gwiazda został skazany za przestępstwo z art. 182 § 1 kk na 4 miesiące pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat (pobicie nieletniego, znęcanie się – w dniu 7 VII 1978 r.)[14].

2. W okresie zatrudnienia na Politechnice Gdańskiej:

a) IV 1959 r. – XII 1959 r. (urlop dziekański) – otrzymał upomnienie od kierownika katedry Budownictwa Stalowego za systematyczne spóźnianie się do pracy oraz opuszczanie miejsca pracy bez zezwolenia,

b) 27 X 1968 r. – (po ukończeniu Wydziału Łączności w systemie wieczorowym) dyrektor administracyjny udzielił mu pisemnego upomnienia za wielokrotne spóźnienia do[j] pracy. Dalszy brak dyscypliny udokumentowany przez potrącenia wynagrodzeń (trzy razy w ciągu jednego roku),

c) 17 II 1973 r. – rektor zawiesił A[ndrzeja] Gwiazdę w pełnieniu obowiązków służbowych. W wyniku ustaleń dokonanych przez rzecznika dyscyplinarnego stwierdzono, że wspólnie z kolegami urządził w dniu 15 II 1973 r. libację alkoholową na terenie uczelni. Po wypiciu nadmiernej ilości alkoholu zachowywali się wulgarnie w stosunku do służby dozorowania. Fakt ten stanowił podstawę do rozwiązania umowy o pracę przez PG w dniu 16 III 1973 r. Po odwołaniu A[ndrzeja] Gwiazdy minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki podtrzymał decyzję rektora PG.

Przedstawione fakty braku dyscypliny A[ndrzeja] Gwiazdy w miejscu pracy (Politechnika Gdańska) są sprzeczne z opinią pracowników ZOUEiA „Elmor”, gdzie uważany jest (poprzez autoreklamę) jako były pracownik dydaktyczny Politechniki Gdańskiej.

[8.] Kłys Jacek[15] – członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, s. Edmunda i Zofii, ur. 4 XI 1948 r. Pabianice, narodowość i obywatelstwo – polskie, pochodzenie społeczne – robotnicze, bezpartyjny, żonaty (czteroosobowa rodzina), wykształcenie średnie – technik chemik. Zamieszkały w Gdańsku [[d]]. Zatrudniony na stanowisku aparatowego procesów destylacyjnych Wydziału Komponowania Paliw GZR.

Wymieniony zatrudniony jest w GZR od 1 X 1974 r. (poprzednio pracował w rafinerii w miejscowości Glinik Mariampolski). Nie odbywał zasadniczej służby wojskowej z uwagi na kategorię zdrowia „D”.

Z ustaleń operacyjnych wynika, że do Prezydium MKZ został wprowadzony na miejsce T[adeusza] Stannego[16], rzekomo skompromitowanego przez przewodniczącego KZ NSZZ przy GZR – Wojciecha Jamrozika[17].

Dotychczas nie przechodził w zainteresowaniu operacyjnym tut[ejszego] Wydziału III „A” oraz nie stwierdzono jego powiązań z działalnością zorganizowanych elementów antysocjalistycznych na naszym terenie.

[9.] Sobieszek Lech[18] – członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, s. Adama, ur. 23 X 1945 r. Wałbrzych, żonaty (dwoje dzieci), wykształcenie zasadnicze zawodowe – ślusarz, zatrudniony w Wydziale Energetycznym PPH „Siarkopol”, zamieszkały Gdańsk-Oliwa [[d]].

Pracę w PPH „Siarkopol” wymieniony rozpoczął z dniem 17 VIII 1970 r. (poprzednio zatrudniony był w Zakładach Azotowych w Puławach na stanowisku ślusarza). W latach 1971–1972 był działaczem Rady Zakładowej PPH „Siarkopol”. Pomimo dobrej opinii w miejscu pracy charakteryzuje go upór i bezkompromisowość w podejmowanych działaniach. Nie posiadając własnego zdania, chętnie akceptuje wygłaszane przez kogoś opinie, traktując je jako własne.

Z posiadanego rozpoznania operacyjnego wynika, że L[ech] Sobieszek jest człowiekiem prymitywnym, posiadającym o sobie wysokie mniemanie. Pozostaje pod znacznym wpływem L[echa] Wałęsy[19], którego stara się naśladować w postępowaniu.

Dotychczas nie stwierdzono jego powiązań z działalnością zorganizowanych elementów antysocjalistycznych na naszym terenie.

[10.] Sikorski Jerzy[20] – członek MKZ NSZZ „Solidarność”, s. Mikołaja i Lucyny Pruszkowskiej, ur. 2 VII 1947 r. Gdańsk, nar[odowość] i obyw[atelstwo] polskie, poch[odzenie] robotnicze, bezpartyjny, zatr[udniony] Gdańska Stocznia Remontowa, Wydział Siłowni Okrętowych II, w charakterze montera maszyn i urządzeń okrętowych, wykszt[ałcenie] średnie techniczne, zam[ieszkały] Gdańsk-Wrzeszcz [[d]].

Przebieg pracy zawodowej

1964–1965 – Stocznia Północna

1965–1966 – „Unimor”

1966–1968 – służba wojskowa

1968–1969 – Przedsiębiorstwo Hydrogeologiczne

1969 – Gdańska Stocznia Remontowa

Rodzina:

Żona – Sikorska Jadwiga z d. Choromańska, c. Michała i Bolesławy z d. Guchnik, ur. 16 IX 1951 r. Gdańsk, zatr[udniona] ZP Gdańsk.

Dzieci:

Córka – Sikorska Jolanta, ur. 15 V 1972 r.

W tym samym mieszkaniu mieszka druga rodzina:

– Bok Irena, c. Tadeusza i Jadwigi Mikoś, ur. 31 VIII 1955 r. Ustka, panna, zatr[udniona] Hotel „Orbis” Monopol w charakterze bufetowej.

Bok Katarzyna, c. Henryka Kowalskiego i Ireny Bok, ur. 19 I 1978 r.

Nie stwierdzono jego powiązań w przeszłości z działalnością zorganizowanych elementów antysocjalistycznych na naszym terenie.

W czasie strajku okupacyjnego w dniach 15–31 VIII br. na terenie Gdańskiej Stoczni Remontowej został wybrany w skład Komitetu Strajkowego, a następnie został oddelegowany w skład Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Obecnie jest członkiem Prezydium MKZ NSZZ, jednak uczestniczy w pracach tego komitetu tylko po godzinach pracy.

W swoich wystąpieniach zajmuje rozsądne i umiarkowane stanowisko.

W miejscu zamieszkania i pracy posiada dobre opinie.

W zainteresowaniu tut[ejszej] komendy dotychczas nie przechodził, za granicę nie wyjeżdżał.

[11.] Kmiecik Jerzy[21], s. Józefa i Henryki z d. Wachowska, ur. 3 I 1950 r. w Gdańsku, narodowość i obywatelstwo polskie, wykształ[cenie] zawodowe, ślusarz, bezpartyjny, zatr[udniony] od 1967 r. w Stoczni Północnej w Gdańsku, aktualnie na stanowisku brygadzisty kadłubowego, zam[ieszkały] Gdańsk [[d]].

Ww. zatrudniony jest w Stoczni Północnej w Gdańsku od 5 IX 1967 r. W miejscu zatrudnienia cieszy się dobrą opinią. Jest cenionym fachowcem o dużym doświadczeniu zawodowym. Pracuje ostatnio na stanowisku brygadzisty i potrafi wzorowo zorganizować pracę całego zespołu.

Jest sumienny i wymagający, a zarazem sprawiedliwy w ocenie młodych pracowników. Jest zdyscyplinowany wobec przełożonych.

W[edłu]g oceny kierownictwa wydziału jest pracownikiem niezbędnym dla zakładu.

Do organizacji politycznych nie należy.

W okresie ostatniego sierpniowego strajku w Stoczni Północnej w Gdańsku wybrany został przez pracowników wydziału W-2 do Zakładowego Komitetu Strajkowego. W Zakładowym Komitecie Strajkowym pełnił funkcję łącznika ZKS z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym z siedzibą w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku. Po zakończeniu strajku oddelegowany został przez kierownictwo Stoczni Północnej do pracy w Komitecie Założycielskim Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych.

sw

J[erzy] Kmiecik nie przejawia aktywnego udziału w pracach tego komitetu. W posiadanych materiałach operacyjnych przed 15 VIII 1980 r., tj. przed strajkiem, nie przechodził.

Natomiast w okresie strajku i po – do chwili obecnej w zachowaniu i wypowiedziach J[erzego] Kmiecika nie zarejestrowaliśmy elementów kompromitujących.

Za granicę do państw kapitalistycznych J[erzy] Kmiecik nie wyjeżdżał.

Opinią w miejscu zamieszkania cieszy się dobrą.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 30–39, oryginał, mps.

[a] Brak pierwszych czterech stron dokumentu zawierających charakterystykę Lecha Wałęsy z informacją o jego związkach z SB jako TW „Bolek” oraz początek charakterystyki Bogdana Lisa. Zob. S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 175, przyp. 21.

[1] Bogdan Lis (ur. 1952 r.) – mechanik, pracownik ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku; 1975–1981 członek PZPR; po utworzeniu WZZ Wybrzeża działacz antykomunistyczny, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS, później MKZ i ZR NSZZ „Solidarność”, po 13 XII 1981 r. działacz podziemnej „Solidarności”; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” w Gdańsku i Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Działacz” i „Kozak”; w 1984 r. i 1985 r. aresztowany; w 1986 r. zwolniony na mocy amnestii. Zob. m.in. Z. Płużańska, Bogdan Lis [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, red. J. Skórzyński [dalej: Opozycja w PRL...], t. 1, Warszawa 2000, s. 210–212; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Bogdan_Lis (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Andrzej Gwiazda (ur. 1935 r.) – inżynier; w czasie II wojny światowej na Syberii; od 1946 r. w Polsce; uczestnik Marca ’68 i Grudnia ’70 w Gdańsku; asystent na PG, w 1973 r. wydalony; pracownik ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku; w czerwcu 1976 r. sygnatariusz listu do Sejmu, wzywającego do poparcia dla KOR; od 1978 r. jeden z liderów WZZ Wybrzeża; autor strategii negocjacyjnej w sierpniu 1980 r. i członek Prezydium MKS; wiceprzewodniczący MKZ i KKP NSZZ „Solidarność”; podczas zjazdu regionalnej „Solidarności” w czerwcu–lipcu 1981 r. niewybrany do Prezydium ZR NSZZ „Solidarność” (pozostał członkiem); 1976–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Brodacz”, a w latach 1982–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Saturn”. Zob. m.in. Z. Płużańska, Andrzej Gwiazda [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 115–117; Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., passim; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Gwiazda (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Alina Pienkowska (1952–2002) – pielęgniarka, pracownik ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku, działaczka WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. członkini Prezydium MKS, a później MKZ i ZR NSZZ „Solidarność” (1980–1981 należała do grupy sprzeciwiającej się Lechowi Wałęsie); współautorka 21 postulatów; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowana w Gołdapi; 1981–1991 przewodnicząca Krajowej Sekcji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność”; działaczka podziemia; od lat siedemdziesiątych rozpracowywana operacyjnie przez SB w ramach sprawy krypt. „Pielęgniarka”; w 1989 r. odmówiła udziału w obradach okrągłego stołu. Zob. m.in. P. Adamowicz, Alina Pienkowska [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 245–247; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Alina_Pieńkowska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] W oryginale socjalistycznych.

[c] W oryginale Kraczek.

[4] Dariusz Kobzdej (1954–1995) – członek SKS, ROPCiO, RMP, NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez SB jako figurant sprawy krypt. „Zamek”; po manifestacji 3 V 1980 r. skazany na trzy miesiące aresztu; w 1981 r. przewodniczący Regionalnego KOWzP; założyciel Klubu Myśli Politycznej im. 3 Maja; podczas stanu wojennego ukrywał się; w 1987 r. założyciel Klubu Myśli Politycznej im. Lecha Bądkowskiego. Zob. m.in. P. Adamowicz, Dariusz Kobzdej [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 166–168; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Dariusz_Kobzdej (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Tadeusz Szczudłowski (ur. 1933 r.) – w październiku 1956 r. uczestnik buntu chorążych WSMW przeciwko podporządkowaniu polskich sił zbrojnych radzieckim doradcom oraz przeciwko represjom ze strony oficerów politycznych i Informacji Wojskowej; od 1977 r. w ROPCiO; współpracownik SKS i RMP; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w styczniu 1982 r. internowany na dziesięć miesięcy w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1976–1988 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Pisarze” i „Morena”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Szczudłowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Joanna Duda-Gwiazda (ur. 1939 r.) – inżynier okrętowiec; działaczka WZZ Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”; 1978–1980 redaktorka „Robotnika Wybrzeża”; po powstaniu NSZZ „Solidarność” członek MKZ/ZR w Gdańsku; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowana; 1978–1990 rozpracowywana przez SB w ramach spraw krypt. „Brodacz” i „Saturn”. Zob. m.in. Z. Płużańska, Andrzej Gwiazda [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 81–82; Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., passim; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title-=Joanna_Duda–Gwiazda (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Andrzej Kołodziej (ur. 1959 r.) – działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; wiceprzewodniczący MKS i MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; jeden z czołowych działaczy tzw. gwiazdozbioru (zwolenników Andrzeja Gwiazdy) i przeciwników Lecha Wałęsy; w październiku 1981 r. aresztowany w Czechosłowacji; w 1983 r. przekazany do PRL; działacz Solidarności Walczącej; rozpracowywany i represjonowany przez SB, m.in. w ramach SOR krypt. „Związkowiec”. Zob. m.in. A. Kołodziej, Gdyńscy komunardzi. Sierpień 1980 w Stoczni Gdynia, rozmowa z autorem, oprac. i przypisy M. Sokołowska, Gdynia 2008; K. Brzechczyn, A. Kołodziej [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 169–170; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Kołodziej (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[d] Pominięto dane adresowe.

[e-e] Wpisano odręcznie.

[8] Tomasz Edward Samulak (ur. 1950 r.) – technik energetyk, pracownik Zakładu Budowlano-Remontowego LWSM Zaspa w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, EAGD 85772, Akta paszportowe Tadeusza Samulaka.

[9] Henryka Krzywonos-Strycharska (ur. 1953 r.) – w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku komunikacji na Wybrzeżu; członek Prezydium MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; sygnatariuszka porozumień sierpniowych; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ w Gdańsku; po 13 XII 1981 r. zaangażowana w pomoc dla internowanych; 1980–1981 figurantka SOS krypt. „Tabor”; w 1983 r. podczas rewizji dotkliwie pobita, straciła ciążę. Zob. m.in. A. Kołodziej, op. cit., s. 127; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Henryka_Krzywonos–Strycharska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[f] Pominięto fragmenty zawierające dane wrażliwe.

[g] W oryginale Ometa.

[10] Kryptonim, pod którym Departament III MSW rozpracowywał KOR w skali całego kraju.

[11] SOR krypt. „Kometa” – zarejestrowana 16 XII 1976 r. pod nr. 22187 przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku; wyrejestrowana 2 V 1977 r.; materiały zarchiwizowano pod sygn. II-15873; nie zachowały się.

[h] Pierwotnie w oryginale Straszyn. Poprawiono odręcznie.

[12] Stanisław Gwiazda (ur. 1907 r.) – inżynier mechanik; 1979–1983 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako figurant SOR krypt. „Kosmos”; materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18429; nie zachowały się.

[13] Anna Gwiazda (ur. 1949 r.) – architekt, malarka; członek Komisji Nauki, Edukacji Kultury i Sportu oraz Komisji Strategii Rozwoju i Polityki Przestrzennej Sejmiku Województwa Pomorskiego; rozpracowywana przez SB; 23 VII 1982 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 44637 jako figurantka SOS krypt. „Trop”, następnie KE krypt. „Anka”; materiały nie zachowały się.

[i] Skreślono ołówkiem słowa W chwili obecnej.

[j] W oryginale w.

[14] Andrzej Gwiazda tak przedstawia to zdarzenie: „W pracy nie mogli mnie represjonować, ale wytoczyli mi sprawę o «naruszenie nietykalności cielesnej dziecka». Chłopak z naszego bloku obijał gałęzie z drzewka rakietą do badmintona. Trzepnąłem go tą rakietą symbolicznie w tyłek. Tajniak z mojej obstawy spisał chłopca, postraszyli rodziców i zostałem skazany [...]”. Zob. Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 93.

[15] Jacek Kłys (ur. 1948 r.) – 1974–1987 pracownik GZR; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w GZR, członek KS i Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, w październiku 1980 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ, następnie ZR; w 1981 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP NSZZ „Solidarność”; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; 16–18 XII 1981 r. współorganizator strajku w GZR; 18 XII 1981 r. aresztowany, osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku; zwolniony 14 I 1982 r. po umorzeniu postępowania przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni; 1986–1988 w Stanach Zjednoczonych; 8 X 1981 r. zarejestrowany przez Inspektorat Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku pod nr. 40678 jako kandydat na TW, przerejestrowany na TW ps. „Wirski”; 18 X 1985 r. wyrejestrowany; 1982–1985 rejestrowany jako figurant SOR krypt. „Drukarz” przez Wydział V WUSW w Gdańsku. Zob. m.in. Karta Mkr-2 dot. J. Kłysa z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jacek_Kłys (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[16] Tadeusz Stanny (ur. 1945 r.) – w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w GZR, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ w Gdańsku; w 1979 r. rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Zmiana”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Stanny (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[17] Wojciech Jamrozik (ur. 1948 r.) – technik chemik; podczas strajku w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego KS; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w GZR; 13–19 XII 1981 r. współorganizator strajku, przewodniczący KS w GZR; 23 XII 1981 r. aresztowany, umieszczony w Areszcie Śledczym w Gdańsku; 13 I 1982 r. skazany na pięć lat więzienia; od 1987 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Wojciech_Jamrozik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[18] Lech Sobieszek (ur. 1945 r.) – w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący KS w PPH „Siarkopol”, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek KZ w PPH „Siarkopol”; członek Prezydium MKZ w Gdańsku, delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; 20 II 1982 r. zwolniony z pracy; 1982–1985 współpracownik struktur podziemnych „Solidarności”; w 1986 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Gdańsku na sześć miesięcy wiezienia, zwolniony 16 IV 1986 r.; 1981–1988 rozpracowywany początkowo przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Orzeł”, następnie przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kibic”; w 1987 r. otrzymał zgodę na wyjazd do Stanów Zjednoczonych. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Lech_Sobieszek (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[19] Lech Wałęsa (ur. 1943 r.) – mechanik rolniczy i elektryk; 1967–1976 elektryk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1976–1979 elektromechanik w Gdańskich Zakładach Mechanizacji Budownictwa (później Fabryka Urządzeń Budowlanych) „ZREMB”; 1979–1980 pracownik PRE „Elektromontaż” w Gdańsku; od czerwca 1978 r. działacz WZZ Wybrzeża; 1970–1976 rejestrowany pod nr. 12535 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Bolek”; 1978–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Bolek”, 1983–1990 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Zadra”; w sierpniu 1980 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komisji Krajowej (wcześniej MKZ i KKP) NSZZ „Solidarność”; laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1983 r.; 1990–1995 prezydent RP; przyczynił się do zaginięcia dokumentów SB na swój temat. Zob. S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., passim.

[20] Jerzy Sikorski (ur. 1947 r.) – 1969–1982 pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w GSR, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; od września do grudnia 1980 r. członek Prezydium MKZ w Gdańsku (odszedł na własną prośbę); 13 XII 1981–27 II 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od września 1982 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Sikorski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[21] Jerzy Kmiecik (ur. 1950 r.) – od 1967 r. pracownik Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w zakładzie, członek KS, następnie MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, sygnatariusz porozumień sierpniowych; wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący Komisji Wydziałowej K-2, członek Prezydium KZ Stoczni Północnej, od września 1980 r. oddelegowany do pracy w Prezydium MKZ w Gdańsku; 14–15 XII 1981 r. współorganizator strajku w Stoczni Północnej, członek KS, 16 XII 1981 r. zwolniony z pracy; 19 I–22 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1988 działacz TKZ NSZZ „Solidarność”, 1984–1988 członek Bractwa Oblatów św. Brygidy; w sierpniu 1988 r. współorganizator strajku w Stoczni Północnej, członek KS, następnie MKS w Stoczni Gdańskiej. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Kmiecik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 2

Bdm – Informacja dotycząca siedziby, składu prezydium i działalności MKZ NSZZ „Solidarność” w 1980 r.

W wyniku porozumienia zawartego w dniu 31 VIII 1980 r. pomiędzy Komisją Rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym na bazie MKS powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych.

Komitet ten otrzymał od wojewody gdańskiego siedzibę mieszczącą się w Gdańsku przy ul. Grunwaldzkiej 103, na którą składa się sala konferencyjna i kilkanaście byłych pokojów hotelowych.

Dokumenty i wydawnictwa firmowane przez MKZ NSZZ są produkowane własną techniką w siedzibie NSZZ lub w drodze zamówień składanych w spółdzielniach [a]wykonujących[a] druki jako prace zlecone (np. „Nowator” w Gdyni). Główne decyzje i wytyczne działania dla nowo powstających związków zawodowych zapadają na posiedzeniach Prezydium MKZ NSZZ, które obraduje codziennie.

W skład Prezydium wchodzą następujące osoby:

1. Wałęsa Lech – przewodniczący Prezydium MKZ

Wymieniony aktualnie jest pracownikiem Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Należy zaznaczyć, iż został on przyjęty do pracy w stoczni w czasie strajku na skutek kategorycznego żądania strajkujących w tej kwestii. L[ech] Wałęsa jest znanym aktywistą Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

2. Lis Bogdan – w[i]ceprzewodniczący Prezydium MKZ

Wymieniony jest pracownikiem ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku, gdzie pełni funkcję w[i]ceprzewodniczącego rady zakładowej i członka plenum tej rady. Członek PZPR i ZSMP. Utrzymywał kontakty z działaczami WZZ Wybrzeża, szczególnie z A[liną] Pienkowską i A[ndrzejem] Gwiazdą.

3. Kołodziej Andrzej – w[i]ceprzewodniczący Prezydium MKZ

Wymieniony jest pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (został zatrudniony na trzy dni przed rozpoczęciem strajku w tej stoczni). A[ndrzej] Kołodziej uczestniczył w działalności WZZ Wybrzeża, szczególnie w akcjach kolportażowych nielegalnych wydawnictw.

4. Wiśniewski Florian[1]

Wymieniony jest pracownikiem PRE „Elektromontaż” w Gdańsku, w 1977 r. został wydalony z PZPR za krytykę stosunków pomiędzy PRL i ZSRR. Członek plenum rady zakładowej w „Elektromontażu”. F[lorian] Wiśniewski dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

5. Walentynowicz Anna[2]

Wymieniona jest aktualnie pracownikiem Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Podobnie jak L[ech] Wałęsa została przywrócona do pracy w stoczni na żądanie strajkującej załogi.

A[nna] Walentynowicz jest znaną aktywistką Wolnych Związków Zawodowych.

6. Gwiazda Andrzej

Wym[ieniony] jest pracownikiem ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku. Znany aktywista Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

7. Duda-Gwiazda Joanna

Wym[ieniona] jest pracownikiem Centrum Techniki Okrętowej w Gdańsku.

W latach 1960–1968 była członkiem PZPR. Usunięta z partii za antypartyjną postawę w czasie wydarzeń marcowych 1968 r. Znana aktywistka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

8. Krzywonos Henryka

Jest pracownikiem Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Gdańsku. Dotychczas nie brała udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

9. Izdebski Stefan[3]

Jest pracownikiem Zarządu Portu w Gdyni. Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

10. Stanny Tadeusz

Jest pracownikiem Gdańskich Zakładów Rafineryjnych w Gdańsku. Od 1980 r. pełni funkcję przewodniczącego Rady Oddziałowej w GZR. Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

11. Lewandowski Stefan[4]

Jest pracownikiem Zarządu Portu w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

12. Sobieszek Lech

Jest pracownikiem Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Handlowego „Siarkopol” w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

13. Przybylski Józef [5]

Jest pracownikiem PRMPO „Budimor” w Gdańsku.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

14. Kobyliński Zdzisław[6]

Jest pracownikiem Oddziału Osobowego PKS w Gdańsku.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

15. Gruszecki Wojciech[7]

Jest adiunktem w Instytucie Chemii i Technologii Organicznej[b] oraz Żywnościowej Politechniki Gdańskiej. Znany z wielokrotnych negatywnych wypowiedzi o stosunkach handlowych pomiędzy PRL i ZSRR oraz stosunkach społeczno-politycznych i ekonomicznych w Polsce.

W działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie nie brał udziału.

16. Bądkowski Lech[8]

Członek Związku Literatów Polskich Oddział w Gdańsku, pisarz.

W latach 1967–1973 był uważany za przywódcę elementów antysocjalistycznych na Wybrzeżu. Aktualnie także znany aktywista grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

17. Kmiecik[c] Jerzy

Jest pracownikiem Stoczni Północnej w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

18. Sikorski Jerzy

Jest pracownikiem Gdańskiej Stoczni Remontowej.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

19. Pienkowska Alina

Jest pracownikiem Przemysłowego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Gdańsku.

Znana aktywistka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

Ponadto okresowo obraduje Plenum MKZ, w skład którego wchodzi kilkaset delegatów wszystkich przedsiębiorstw i instytucji, w których powstały Komitety Założycielskie NSZZ.

Na obradach plenum poruszane są bieżące problemy związane z działalnością NSZZ.

Aktualnie wpływ na decyzję i przedsięwzięcia MKZ usiłują wywierać wszystkie istniejące ugrupowania antysocjalistyczne.

Dominującą rolę odgrywa grupa KSS „KOR” z Jackiem Kuroniem[9] i Bogdanem Borusewiczem[10] na czele.

Wiąże się to z faktem, iż posiadają oni szereg sympatyków w łonie Prezydium MKZ. Są to następujące osoby: A[ndrzej] i J[oanna] Gwiazdowie, A[nna] Walentynowicz, A[lina] Pienkowska, A[ndrzej] Kołodziej, B[ogdan] Lis.

Ponadto informuję, że decyzję o wystąpieniu z CRZZ na naszym terenie podjął Związek Zakładowy Marynarzy i Portowców.

Związek ten działa w następujących ochranianych przez tut[ejszy] wydział zakładach:

– Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Navimor” – zatr[udnionych] 260 osób

– 70 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Przedsiębiorstwo Państwowe „Polcargo”, zatr[udnionych] 700 osób – 60 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Zarząd Portu Gdańsk – zatr[udnionych] 6800 osób – 10 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Morski Instytut Rybacki – 40 proc. pracowników deklaruje akces do ZZMiP.

Aktualnie Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ znajduje się w stadium prac statutowych, organizatorskich i koordynacyjnych.

Został opracowany projekt statutu NSZZ „Solidarność”. Złożono wniosek w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie o rejestrację wymienionego związku jako organizacji o zasięgu ogólnopolskim.

Wszelkie informacje o aktualnej działalności NSZZ przekazujemy w meldunkach operacyjnych do spraw krypt[onim] „Bolek”, „Brodacz”, „Działacz”.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 81–86, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Florian Wiśniewski (ur. 1937 r.) – 1953–1982 pracownik PRE „Elektromontaż” w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w tym zakładzie, przewodniczący zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; od września do grudnia 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, oddelegowany do pracy związkowej; inicjator Zespołu ds. Budownictwa przy MKZ, przewodniczący Komisji Koordynacji Budownictwa przy KKP NSZZ „Solidarność”; 22 XI 1980 r. zrezygnował z udziału w Prezydium MKZ, od 29 XII 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PRE „Elektromontaż”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; 13 XII 1981 r. współorganizator strajku w PRE „Elektromontaż”; 5 I 1982 r. zwolniony z pracy; w styczniu 1982 r. wycofał się z działalności w NSZZ „Solidarność”; w 1980 r. rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Związkowiec”; 6 I 1982 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku pod nr. 42123 jako TW ps. „Walasek”, „Zenit”, „August”; wyrejestrowany 12 IX 1989 r.; materiały nie zachowały się. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Florian_Wiśniewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); Karta E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku dot. Floriana Wiśniewskiego.

[2] Anna Walentynowicz (1929–2010) – 1950–1984 i 1990–1991 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina (1950–1966 – spawacz, 1966–1984 – suwnicowa); od 1978 r. członek WZZ Wybrzeża, publikowała w piśmie WZZ – „Robotnik Wybrzeża” i „Robotniku” wydawanym pod auspicjami KOR; 7 VIII 1980 r. zwolniona z pracy za działalność związkową, co stało się jedną z przyczyn rozpoczęcia strajku w Stoczni Gdańskiej 14 VIII 1980 r.; członek Prezydium MKS; od września 1980 r. członek Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej i Prezydium MKZ w Gdańsku; w 1981 r. sygnatariuszka deklaracji ideowej Klubu Rzeczpospolitej Samorządnej Wolność–Samorządność–Niepodległość; 14–16 XII 1981 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej; 18 XII 1981–23 VII 1982 internowana w Ośrodku Odosobnienia w Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; w sierpniu 1982 r. aresztowana pod zarzutem zorganizowania strajku w Stoczni Gdańskiej w grudniu 1981 r., więziona; w marcu 1983 r. skazana na rok i trzy miesiące więzienia w zawieszeniu na trzy lata; 16 XII 1983 r. aresztowana za próbę wmurowania tablicy upamiętniającej pacyfikację KWK „Wujek”; 1978–1990 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, następnie Inspektorat 2 WUSW w ramach SOR krypt. „Suwnicowa” i „Emerytka”; 10 IV 2010 r. zginęła w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Anna_Walentynowicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); S. Cenckiewicz, Matka „Solidarności”, „Rzeczpospolita”, 13 VIII 2009.

[3] Stefan Izdebski (ur. 1949 r.) – uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; po sierpniu 1980 r. wycofał się z działalności związkowej; we wrześniu 1980 r. odszedł z pracy w Zarządzie Portu; od września 1980 r. do grudnia 1981 r. pracownik zakładu rzemieślniczego w Gdyni; figurant SOR krypt. „Posucha”; 6 XII 1981 r. wyjechał z Polski; 1982–1984 na emigracji w Stanach Zjednoczonych; w lipcu 1984 r. wrócił do Polski. Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Stefan_Izdebski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Stefan Lewandowski (ur. 1950 r.) – 1974–1982 pracownik Portu Północnego w Gdańsku; 1976–1978 uczestnik spotkań organizowanych przez KOR i WZZ; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Porcie Północnym, członek KS, delegat na strajk w Stoczni Gdańskiej, członek Prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; członek Komitetu Założycielskiego, następnie KZ i Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność” w Porcie Północnym; współzałożyciel pisma KZ „Portowiec”; oddelegowany do pracy w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, członek Prezydium MKZ, w lipcu 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; 12 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku jako OZ, od 25 II 1982 r. rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Bernard”; 13 XII 1981 r. współorganizator strajku w Porcie Północnym, członek KS; do lutego 1982 r. działacz TKZ NSZZ „Solidarność”; w lutym 1982 r. aresztowany, umieszczony w Areszcie Śledczym w Gdańsku, zwolniony z pracy, skazany przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni na rok więzienia, osadzony w ZK w Potulicach, zwolniony w grudniu 1982 r.; w 1988 r. współorganizator strajku. Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Stefan_Lewandowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] W oryginale Organizacji.

[5] Józef Przybylski (ur. 1943 r.) – ślusarz-spawacz; 1974–1981 pracownik PRMPO „Budimor”; 1978–1980 drukarz i kolporter; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w PRMPO „Budimor”, następnie członek Prezydium MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, sygnatariusz porozumień sierpniowych; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ w Gdańsku; w 1981 r. odszedł z MKZ; od września 1981 r. w Belgii. Zob. m.in. W. Polak, Wydawnictwo Alternatywy. Z dziejów gdańskiej poligrafii podziemnej, Gdańsk–Toruń–Bydgoszcz 2009; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Józef_Przybylski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Zdzisław Kobyliński (1924–2006) – od kwietnia do grudnia 1945 r. funkcjonariusz MO w Kozienicach, Gdańsku-Oruni i Siedlcach; do lipca 1946 r. wywiadowca w Wydziale Śledczym Komendy MO Miasta Gdańska, zwolniony dyscyplinarnie ze służby; w sierpniu 1980 r. delegat PKS do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS, sygnatariusz porozumień sierpniowych; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, we wrześniu 1980 r. odwołany z funkcji przez zakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność” PKS w Gdańsku; 1980–1981 figurant SOR krypt. „Magazynier”; 13 XII 1981–25 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, następnie w Darłówku. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zdzisław_Kobyliński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Wojciech Gruszecki (1936–2006) – adiunkt w Instytucie Chemii Politechniki Gdańskiej; figurant meldunku operacyjnego krypt. „Alchemik” zarejestrowanego 4 XI 1975 r. przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 20533 w celu wyjaśnienia kontaktów ze Stanami Zjednoczonymi; materiały zarchiwizowano 27 XII 1982 r. pod sygn. II-18262; nie zachowały się; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 1983–1989 rejestrowany przez Wydział XI Departamentu I w kategorii zabezpieczenie. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Wojciech_Gruszecki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); Karta DE-14/0 dot. W. Gruszeckiego z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW w Warszawie.

[8] Lech Bądkowski (1920–1984) – pisarz, dziennikarz, cichociemny, żołnierz PSZ na Zachodzie, założyciel Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, pierwszy rzecznik prasowy NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez aparat bezpieczeństwa od lat pięćdziesiątych do śmierci (1968–1971 w ramach SOR krypt. „Inspiratorzy”/„Inspirator”, następnie w ramach KE krypt. „Kolega”). Zob. m.in. P. Zbierski, Na własny rachunek. Rzecz o Lechu Bądkowskim, Gdańsk 2004; P. Adamowicz, Lech Bądkowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 28–31; http://www.badkowski.pl; http://www.encyklopedia.solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Lech_Bądkowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[c] W oryginale Kmieciak.

[9] Jacek Kuroń (1934–2004) – działacz ZMP i ZHP, polityk; w 1964 r. współautor (z Karolem Modzelewskim) Listu otwartego do partii, skazany na trzy lata więzienia; w 1969 r. w procesie tzw. inspiratorów Marca ’68 skazany na trzy i pół roku więzienia; od 1976 r. działacz KOR; od września 1980 r. doradca MKZ NSZZ „Solidarność”; od 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych NSZZ „Solidarność” (organu doradczego KKP, a następnie KK NSZZ „Solidarność”); jesienią 1980 r. zwolennik pozbawienia Lecha Wałęsy funkcji przewodniczącego Prezydium MKZ; od grudnia 1981 r. internowany, we wrześniu 1982 r. aresztowany; w lipcu 1984 r. zwolniony; od lat sześćdziesiątych rozpracowywany przez SB m.in. w ramach sprawy krypt. „Watra”. Zob. m.in. A. Friszke, R. Żelichowski, Jacek Kuroń [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 201–206; J. Kuroń, Wiara i wina. Od i do komunizmu, Warszawa 1990; idem, Gwiezdny czas...; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jacek_Kuroń (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[10] Bogdan Borusewicz (ur. 1949 r.) – historyk i polityk, uczestnik Marca ’68 (skazany na trzy lata więzienia); od 1976 r. działacz KOR, a od 1978 r. WZZ Wybrzeża; współorganizator strajku w sierpniu 1980 r., członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. wyeliminowany z wpływu na kierownictwo przez Lecha Wałęsę; po 13 XII 1981 r. w podziemiu, jeden z liderów podziemnej „Solidarności”; 1968–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” i Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Nieznany”, „Żak”, „Znicz”, „Godot”, „Gniazdo”, „Sabat-2”, „Ogniwo-2”. Zob. m.in. E. Szcześniak, Borusewicz. Jak runął mur. Rozmowy z liderem opozycji demokratycznej, legendą Sierpnia ’80, oraz podziemia „Solidarności”, pierwowzorem „Człowieka z żelaza”, Warszawa 2005; M. Strasz, P. Adamowicz, Bogdan Borusewicz [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 49–53; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Bogdan_ Borusewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 3

Bdm – Wykaz osób przewidzianych do internowania opracowany przez KW MO w Gdańsku w 1980 r.

Zatwierdzam

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr...

Wykaz

Osób przewidzianych do izolacji na wypadek poważnego zagrożenia bezpieczeństwa wewnętrznego państwa

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

1

2

3

4

5

6

7

1.

Wałęsa Lech

s. Bolesława

29 IX 1943 r.

Popowo-Lipno

[[a]]

Przewod[niczący] NSZZ „Solidarność”

–

–

2.

Lis Bogdan Jerzy

s. Józefa

10 XI 1959 r.

Gdańsk

[[a]]

Zakład Okręt[owych] Urządzeń Elektr[ycznych] i Automatyki „Elmor”

Aktywny działacz antysocjalist[yczny]

–

3.

Kołodziej Andrzej

s. Tadeusza

18 XI 1959 r.

[[a]]

Stocznia im. Komuny Paryskiej w Gdyni

jw.

4.

Krzywonos Henryka

c. Henryka

27 III 1953 r.

Olsztyn

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przedsięb[iorstwo] Komunikacyjne Gdańsk

jw.

–

5.

Pienkowska Alina

c. Tadeusza

12 I 1952 r.

Gdańsk

[[a]]

Zespół Opieki Zdrowotnej

jw.

–

6.

Duda-Gwiazda Joanna

c. Oktawiana

11 X 1939 r.

Krzemieniec

[[a]]

Centrum Techniki Okrętowej

jw.

–

7.

Gwiazda Andrzej

s. Stanisława

14 IV 1935 r.

Pińczów

[[a]]

Z[akła]d Okręt[owych] Urz[ądzeń] Elektrycznych i Automatyki „Elmor”

jw.

–

8.

Kłys Jacek

s. Edmunda

4 XI 1948 r.

Pabianice

[[a]]

Gdańskie

Z[akład]y Rafineryjne

jw.

–

9.

Sobieszek Lech

s. Adama

23 X 1945 r.

Wałbrzych

[[a]]

Państwowe Przed[siębiorstwo] Handl[owe] „Siarkopol” Gdańsk

jw.

–

10.

Sikorski Jerzy

s. Mikołaja

2 VII 1947 r.

Gdańsk

[[a]]

Gdańska Stocznia Remontowa

jw.

–

11.

Kmiecik Jerzy

s. Józefa

3 I 1950 r.

Gdańsk

[[a]]

Stocznia Północna Gdańsk

jw.

–

12.

Wiśniewski Florian

s. Antoniego

22 II 1937 r.

Lubań

[[a]]

Przedsiębiorstwo Robót Elektr[ycznych] „Elektromontaż” Gdańsk

jw.

–

13.

Kobyliński Zdzisław

s. Juliana

13 XII 1924 r.

Ostrołęka

[[a]]

PKS Gdańsk

jw.

–

14.

Walentynowicz Anna

c. Jana

15 VIII 1929 r.

Równe

[[a]]

Stocznia Gdańska im. Lenina

jw.

–

15.

Izdebski Stefan

s. Jana

17 II 1949 r.

Wąwolnica

[[a]]

Zarząd Portu Gdynia

jw.

–

16.

Lewandowski Stefan

s. Józefa

18 VI 1950 r.

Kokoszki

[[a]]

Port Północny Gdańsk

jw.

–

17.

Przybylski Józef

s. Mieczysława

2 I 1943 r.

Firlej

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Remont[owo]-Montażowe Przem[ysłu] Okrętowego „Budimor” Gdańsk

jw.

–

18.

Gruszecki Wojciech

s. Jana

23 V 1936 r.

Gdynia

[[a]]

Politechnika Gdańska

jw.

–

19.

Bądkowski Lech

s. Kazimierza

24 I 1920 r.

Toruń

[[a]]

Związek Literatów Polskich Gdańsk

jw.

–

20.

Borusewicz Bogdan

s. Konstantego

11 I 1948 r.

Lidzbark Warm.

[[a]]

–

jw.

–

21.

Rubacki Rajmund[1]

s. Jana

31 VIII 1950 r.

Kędzierzewo

[[a]]

PKS Gdańsk

Aktywny członek komitetu strajkowego

–

22.

Jezierski Henryk[2]

s. Alfonsa

6 IV 1955 r.

Gdańsk

[[a]]

PKS Gdańsk

jw.

–

23.

Rosiński Adam[3]

s. Rolanda

11 VI 1953 r.

Otmuchów

[[a]]

PKS Wejherowo

jw.

–

24.

Bandrowski Jerzy[4]

s. Władysława

2 V 1948 r.

Starachowice

[[a]]

PKS Tczew

jw.

–

25.

Bunikowski Andrzej[5]

s. Waleriana

23 XII 1953 r.

Złocieniec Drawski

[[a]]

PKS Tczew

Aktywny członek komitetu strajk[owego] i inspirator strajku

–

26.

Kosedowski Dionizy[6]

s. Kazimierza

7 II 1956 r.

Środa Śląska

[[a]]

PKS Tczew

Inspirator strajku, aktywny członek komitetu strajkowego

–

27.

Woliński Andrzej[7]

s. Jacka

28 IX 1938 r.

Senlis, Francja

[[a]]

PKS Tczew

Aktywny członek komitetu strajk[owego]

–

28.

Merchel Zygmunt[8]

s. Leona

9 XII 1933 r.

Gdynia

[[a]]

PKS Gdynia

jw.

–

29.

Kędzierski[a][a]Zbigniew[9]

s. Tadeusza

19 III 1936 r.

Lwów

[[a]]

PKS Gdynia

Inspirator strajku

–

30.

Karolewski Zygmunt[10]

s. Zygmunta

3 XII 1946 r.

[[a]]

PKS Gdynia

Aktywny członek komitetu strajkowego

–

31.

Pluciński Zbigniew[11]

s. Tadeusza

21 VI 1949 r.

Ostrów Wlkp.

[[a]]

Z[akład]y Naprawcze Taboru Kolej[owego] Gdańsk

jw.

–

32.

Hamadyk Józef [12]

s. Michała

14 III 1949 r.

Jordanki

[[a]]

jw.

jw.

–

33.

Choroszewski Jan[13]

s. Stanisława

29 VI 1950 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

Inspirator strajku

–

34.

Tomasiak Marek[14]

s. Stanisława

9 VI 1955 r.

Nowy Dwór Gd.

[[a]]

PKP Zajączkowo Tczewskie

Aktywny członek komitetu strajkowego

–

35.

Gajewski Jerzy[15]

s. Pawła

1 VIII 1937 r.

Suchostrzygi

[[a]]

jw.

jw.

–

36.

Beling Jan[16]

s. Jana

10 XI 1938 r.

Studzienice

[[a]]

jw.

jw.

–

37.

Niezgoda Sylwester[17]

s. Józefa

10 IV 1955 r.

Grójec

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Robót Elektrycznych „Elektromontaż”

Aktywny działacz antysocjalist[yczny]

–

38.

Składanowski Aleksander[18]

s. Jana

2 I 1949 r.

Sierpc

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Transportowo-Sprzętowe Budown[ictwa] „Transbud” Gdańsk

Aktywny członek komitetu strajkowego

–

39.

Stojek Longin[19]

s. Jakuba

22 X 1942 r.

Owczary

[[a]]

jw.

jw.

–

40.

Paszek Tadeusz[20]

s. Bronisława

10 V 1954 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

Aktywny uczestnik strajku

–

41.

Lisek Wiesław[21]

s. Stefana

26 VII 1925 r.

Lubartów

[[a]]

jw.

jw.

–

42.

Białoszewska Mirosława[22]

c. Jana

20 III 1952 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

jw.

–

43.

Kremer Tadeusz[23]

s. Tadeusza

14 IX 1954 r.

Gdańsk

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Morskiego Budown[ictwa] Hydrotechn[icznego] „Energopol 4”

jw.

–

44.

Sonik Bogusław[24]

s. Piotra

9 V 1941 r.

Gdynia

[[a]]

jw.

jw.

–

45.

Piotrowski Wiesław[25]

s. Stanisława

3 VII 1933 r.

Nowy Targ

[[a]]

jw.

jw.

–

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

46.

Perla Maria[26]

c. Stanisława

1 VIII 1936 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

47.

Klecha Waldemar[27]

1952 r.

Wanno

[[a]]

Gdańskie Przedsięb[iorstwo] Budown[ictwa] Przemysł[owego]

jw.

–

48.

Ubski Tadeusz[28]

s. Władysława

9 I 1950 r.

Dreweczyno

[[a]]

jw.

jw.

–

49.

Czech Romuald[29]

s. Kazimierza

20 V 1954 r.

Pogórze

[[a]]

jw.

jw.

–

50.

Drogoń Józef [30]

s. Tadeusza

3 VII 1958 r.

Gdańsk

[[a]]

Wojew[ódzki] Urząd Telekom[unikacji] Gdańsk

Aktywny działacz antysocjalist[yczny]

–

51.

Łoziński Eugeniusz[31]

s. Stefana

6 IX 1950 r.

Gdańsk

[[a]]

Północna Dyrekcja Okr[ęgowych] Kolei Państwowych Gdańsk

Aktywny członek komitetu strajkowego

Sprawdzić w raportach kasowych

52.

Rytel Artur[32]

s. Wacława

17 IV 1936 r.

Serock

[[a]]

jw.

Aktywny uczestnik strajku

–

53.

Kmiecik Jolanta[33]

c. Władysława

12 VI 1949 r.

Tczew

[[a]]

jw.

jw.

–

54.

Ziętala Mieczysław[34]

s. Stanisława

6 VI 1946 r.

Hipolitów

[[a]]

jw.

jw.

–

55.

Koźmiński Edward[35]

s. Zygmunta

13 X 1943 r.

Brodnica

[[a]]

Północna Dyrekcja Okr[ęgowa] Kolei Państw[owych] Gdańsk

Aktywny uczestnik strajku

–

56.

Cowta Bernard[36]

s. Mieczysława

3 VIII 1929 r.

Poznań

[[a]]

Biuro Projektów Kolejowych Gdańsk

Aktywny członek komitetu strajkowego

–

57.

Lipkowski Edward[37]

s. Bronisława

15 IV 1936 r.

Bysławek

[[a]]

jw.

jw.

–

58.

Ściepuro Waldemar[38]

s. Witolda

5 III 1949 r.

Połczyn Zdr.

[[a]]

Północna DOKP Gdańsk

jw.

–

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

59.

Sawicki Henryk[39]

s. Mieczysława

19 I 1953 r.

Otwock

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Robót Kolej[owych] nr 12

jw.

–

60.

Jackiewicz Paweł[40]

s. Władysława

16 III 1957 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

jw.

–

61.

Osipów Andrzej[41]

s. Jana

31 III 1953 r.

Osieczna

[[a]]

jw.

jw.

–

62.

Beśka Kazimierz[42]

s. Franciszka

30 VI 1953 r.

Pordenowo

[[a]]

jw.

jw.

–

63.

Andrysiak Jerzy[43]

s. Mariana

1953 r.

[[a]]

PKP Gdańsk

jw.

–

64.

Jocz Bogusław[44]

s. Wacława

9 XII 1948 r.

Trzebież

[[a]]

jw.

jw.

–

65.

Ciwiel Jan[45]

s. Władysława

21 VI 1943 r. ZSRR

[[a]]

Państwowe Przedsięb[iorstwo] „Polcargo” Gdynia

Inspirator strajku

–

66.

Krupowies Edward[46]

s. Edwarda

5 IV 1952 r.

Gdańsk

[[a]]

Zarząd Portu Gdańsk

Nawoływał do samosądu w stosunku do działaczy PZPR

–

67.

Pierzyński Przemysław[47]

s. Andrzeja

12 IV 1946 r.

Gdynia

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Handlu Zagr[anicznego]

„Baltona”

Inspirator strajku

–

68.

Salmonowicz Jerzy[48]

s. Antoniego

3 VII 1925 r. ZSRR

[[a]]

Morski Instytut Rybacki Gdynia

jw.

–

69.

Pełczyński Zygmunt[49]

s. Jana

8 II 1920 r.

Strumieszyn

[[a]]

Instytut Morski

jw.

70.

Misiewicz Władysław[50]

s. Wiktora

16 IX 1942 r.

Grodno

[[a]]

jw.

Organizator strajku. Negatywnie ustosunkowany do PZPR

–

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

71.

Wilski Krzysztof [51]

s. Ignacego

26 XII 1932 r.

Warszawa

[[a]]

CMIE „Centromor” Gdańsk

Organizator strajku

–

72.

Korgul Leon[52]

s. Stanisława

20 VII 1923 r.

Jeżowice

[[a]]

jw.

Inspirator strajku

–

73.

Kucharski Józef [53]

s. Stanisława

6 IV 1921 r.

Milanów

[[a]]

Przedsięb[iorstwo] Handlu Zagr[anicznego] [„Navimor”]

jw.

–

74.

Jamrozik Wojciech

s. Janusza

22 II 1948 r.

Kraków

[[a]]

Gdańskie Z[akład]y Rafin[eryjne]

Przewodn[iczący] zakł[adowego] NSZZ.

Aktywny org[anizator] strajku

–

75.

Stanny Tadeusz

s. Polikarpa

20 XI 1945 r.

Bachorce

[[a]]

jw.

Aktywny w czasie strajku, b[yły] czł[onek] MKS

–

76.

Ungier[a][a]Grzegorz[54]

s. Tadeusza

2 XI 1941 r.

Skarżysko Kam[ienna]

[[a]]

jw.

W[i]ceprzew[odniczący] zakł[adowego] NSZZ

–

77.

Pionk Hubert[55]

s. Józefa

8 V 1943 r.

Kartuzy

[[a]]

Z[akła]dy Mech[aniki] Prec[yzyjnej] „Unitra-

-Magmor” Gdańsk

W czasie strajku żądał dostępu do broni Straży Przem[ysłowej]

–

78.

Kraska Henryk[56]

s. Józefa

25 V 1953 r.

Pasłęk

[[a]]

Z[akład]y Farb „Polifarb” – Oliwa

Gł[ówny] przywódca strajku, wrogo ustosunk[owany] do PZPR

–

79.

Radomski Andrzej[57]

s. Tadeusza

5 II 1949 r.

Gdynia

[[a]]

jw.

Wybitnie wrogo ustosunkowany do PZPR

–

80.

Walukiewicz Mirosław[58]

s. Stanisława

28 VI 1962 r.

Gdańsk

[[a]]

Wytwórnia Łożysk Ślizg[owych] „Bimet”

Sympatyk KOR

–

81.

Krementowski Wiesław[59]

s. Teodora

2 I 1940 r.

Jasło

[[a]]

G[dań]skie Z[akład]y Elektroniczne „Unimor”

Przewodn[iczący] zakł[adowego] NSZZ, sympatyk KOR

–

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

82.

Nieciecka Helena[60]

c. Piotra

22 V 1935 r.

Wilno

[[a]]

jw.

Aktywna w czasie strajku, czł[onek] KZ NSZZ

–

83.

Wieczorek Elżbieta[61]

c. Franciszka

4 II 1940 r.

Bukowiec

[[a]]

Z[akład]y Wytwórcze Ogniw i Baterii „Centra” Starogard

W czasie strajku

groziła podpaleniem z[akład]u w przypadku podjęcia pracy przez załogę

–

84.

Plutowski Andrzej[62]

s. Alojzego

26 V 1948 r.

Wielki Klincz

[[a]]

jw.

Aktywny w czasie strajku, czł[onek] KZ NSZZ

–

85.

Stasiak Danuta[63]

c. Wiesława

29 I 1949 r.

Starogard Gd.

[[a]]

jw.

Aktywna w czasie strajku, sekretarz MKZ NSZZ w Starogardzie

–

86.

Noga Zygmunt[64]

s. Wacława

2 III 1949 r.

Elbląg

[[a]]

jw.

Aktywny w czasie strajku, czł[onek] KZ NSZZ

–

87.

Kaszuba Andrzej[65]

s. Edmunda

11 III 1952 r.

Tczew

[[a]]

Fabryka Przekł[adni] Samoch[odowych] „Polmo” Tczew

Aktywny uczestnik strajku, przewodn[iczący] KZ NSZZ

–

88.

Lamkiewicz Leszek[66]

s. Edmunda

15 XI 1954 r.

Nowy Dwór

[[a]]

jw.

W czasie strajku stosował przymus fizyczny wobec odmawiających udziału

w strajku, wiceprzew[odniczący] KZ NSZZ

–

89.

Gajewski Konrad[67]

s. Leona

27 IX 1940 r.

Tczew

[[a]]

jw.

Aktywny w czasie strajku, nawoływał do stosowania przemocy wobec członków PZPR

–

90.

Kruża Tadeusz[68]

s. Józefa

6 IX 1952 r.

Tczew

[[a]]

jw.

jw.

–

91.

Mrozek Stanisław[69]

s. Edmunda

3 VII 1931 r.

Krzybawa

[[a]]

jw.

W czasie strajku prowokował do stosowania przemocy wobec czł[onków] PZPR, prac[owników] MO, wielokrotnie karany za przestępstwa kryminalne, w tym pobicie funkc[jonariusza] MO

–

92.

Staśkowski Andrzej[70]

s. Józefa

6 X 1941 r.

Pelplin

[[a]]

jw.

Aktywny uczestnik strajku, organizator nieudanej akcji usunięcia w czasie strajku dyrekcji zakładu, członek KZ NSZZ

–

93.

Matysiak Henryk[71]

s. Władysława

20 I 1961 r.

Kraśnik

[[a]]

Gdańska Stocznia Remontowa

Kolporter literatury KOR

–

94.

Machaliński Andrzej[72]

s. Gintera

26 II 1954 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

Propaguje poglądy KOR

–

95.

Złotkowski Zdzisław[73]

s. Stanisława

16 IX 1940 r.

Biała Podl[aska]

[[a]]

jw.

jw.

–

96.

Krówka Marek[74]

s. Władysława

4 VI 1960 r.

Wałbrzych

[[a]]

Stocznia Gd. im. Lenina

jw.

–

97.

Sobótka Jan[75]

s. Czesława

23 VI 1960 r.

Radzyń Podl.

[[a]]

jw.

jw.

–

98.

Raczek Tadeusz[76]

s. Grzegorza

30 IX 1928 r.

Mrzygłód

[[a]]

jw.

jw.

–

99.

Lis Zbigniew[77]

s. Teodora

7 VIII 1948 r.

Sopot

[[a]]

jw.

jw.

–

100.

Dubski Marek[78]

s. Alojzego

28 VII 1960 r.

Rogoźno

[[a]]

jw.

jw.

–

101.

Styś Waldemar[79]

s. Stanisława

29 III 1960 r.

Krosno

[[a]]

jw.

jw.

–

102.

Klawikowski Brunon[80]

s. Józefa

19 III 1926 r.

Łebno

[[a]]

jw.

jw.

–

103.

Koziatek Jan[81]

s. Stanisława

24 V 1942 r.

Lipa

[[a]]

jw.

jw.

–

104.

Borowczak Jerzy[b]

s. Kazimierza

15 XI 1957 r.

Białogard

[[a]]

jw.

Propaguje poglądy KOR

–

105.

Felski Bogdan[82]

s. Sylwestra

8 IV 1956 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

jw.

–

106.

Prądzyński Ludwik[83]

s. Franciszka

5 X 1956 r.

Tuchomie

[[a]]

jw.

Sympatyk KOR

–

107.

Dębicki Ryszard[84]

s. Włodzimierza

2 IX 1935 r.

Katowice

[[a]]

Centrum Tech[niki] Okręt[owej] Gdańsk

jw.

–

108.

Jagielski Henryk[85]

s. Szczepana

11 VII 1932 r.

Osowa Góra

[[a]]

Stocznia Gd. im. Lenina

jw.

–

109.

Kozicki Andrzej[86]

s. Józefa

21 IV 1945 r.

[[a]]

Stocznia im. Komuny Par[yskiej] w Gdyni

Aktywny działacz antysocjalist[yczny]

–

110.

Pławiński Tadeusz[87]

s. Henryka

12 XII 1951 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

111.

Kozak Grzegorz[88]

s. Henryka

6 IV 1957 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

112.

Mierzejewski Henryk[89]

s. Czesława

10 I 1949 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

113.

Bojko Bogdan[90]

s. Leona

25 VII 1955 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

114.

Ślesarow Zdzisław[91]

s. Aleksandra

15 II 1934 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

115.

Różański Mariusz[92]

s. Alfonsa

25 IV 1951 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

116.

Tarasiewicz Henryk[93]

s. Kazimierza

16 II 1947 r.

[[a]]

Zarząd Portu Gdynia

jw.

–

117.

Nikielski Tadeusz[94]

s. Jana

7 III 1950 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

118.

Szydłowski Wojciech[95]

s. Franciszka

23 X 1946 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

119.

Jurkiewicz Krzysztof [96]

s. Mariana

22 X 1956 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

120.

Baranowski Justyn[97]

s. Zygmunta

16 XI 1959 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

121.

Bysewski Andrzej[98]

s. Jana

9 I 1952 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

122.

Urbaniak Tadeusz[99]

s. Józefa

1 X 1959 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

123.

Olkiewicz Ryszard[100]

s. Marii

4 III 1940 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

124.

Jendruszewski Lech[101]

s. Zenona

20 IX 1958 r.

Gdynia

[[a]]

Z[akład]y Mięsne w Gdyni

Aktywny uczestnik strajku

–

125.

Szostak Mirosława[102]

s. Michała

22 II 1936 r.

Wilno

[[a]]

Bar Mleczny „Jarosz” w Oliwie

jw.

–

126.

Bagnecki Stanisław[103]

s. Józefa

5 I 1954 r.

Gdańsk

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przed[siębiorstwo] Komunik[acyjne]

jw.

–

127.

Wojewoda Jan[104]

s. Antoniego

1 III 1942 r.

Jeleń

[[a]]

jw.

jw.

–

128.

Ugriczicz Marek[105]

s. Wacława

2 I 1951 r.

Gdynia

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przed[siębiorstwo] Handlu Wewn[ętrznego]

jw.

–

129.

Baranowicz Zenon[106]

s. Władysława

22 V 1929 r.

Zduny

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przed[siębiorstwo] Komunik[acyjne]

Członek komitetu strajk[owego] i KZ NSZZ

„Solidarność”

–

130.

Posyniak Marian[107]

s. Mieczysława

8 XII 1953 r.

Gdańsk

[[a]]

jw.

Członek KS

–

Lp.

Nazwisko, imię i imię ojca

Data i miejsce urodzenia

Adres zamieszkania

Miejsce pracy

Uzasadnienie izolacji

Uwagi

131.

Kwoka Zenon[108]

s. Józefa

3 I 1954 r.

Gdańsk

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przed[siębiorstwo] Komunik[acyjne] Gdynia

Aktywny działacz strajkowy i NSZZ

–

132.

Brzeziński Ryszard[109]

s. Józefa

12 XII 1948 r.

Poznań

[[a]]

Z[akła]d Mleczarski Gdańsk

jw.

–

133.

Kokot Marian[110]

s. Eugeniusza

22 I 1953 r.

Małdyty

[[a]]

jw.

jw.

–

134.

Szulc Wiesław[111]

s. Jana

8 II 1953 r.

Gdynia

[[a]]

Wojew[ódzka] S[półdziel]nia Transp[ortu] Wiejskiego Gdynia

jw.

–

135.

Węgliński Jan[112]

s. Józefa

31 VIII 1943 r.

Kamień Puławski

[[a]]

–

jw.

–

136.

Wesołowski Stanisław[113]

s. Jana

24 IX 1958 r.

Pszczółki

[[a]]

Z[akła]d Obrotu Art[ykułami] Przem[ysłowymi]

i Spożywcz[ymi] Pruszcz Gd.

jw.

–

137.

Duba Wiesław[114]

s. Józefa

1 VI 1946 r.

Dybła

[[a]]

–

jw.

–

138.

Kwieciński Jerzy[115]

s. Henryka

28 VI 1955 r.

Pszczółki

[[a]]

Z[akła]d Obrotu Art[ykułami] Przem[ysłowymi]

i Spożywcz[ymi] Pruszcz Gd.

jw.

–

139.

Wąsikowski Benedykt[116]

1941 r.

[[a]]

Gd[ańskie] Z[akład]y Środków Odżyw[czych]

Aktywny działacz strajkowy i NSZZ powiązany z KSS

„KOR”

–

140.

Szlonszkiewicz Gabriela[117]

15 X 1952 r.

Rybienko

[[a]]

jw.

Aktywny działacz strajkowy i NSZZ

–

141.

Chomentowski Ryszard[118]

21 II 1954 r.

[[a]]

jw.

Aktywny uczestnik strajku i działacz NSZZ

–

142.

Staśków Aleksander[119]

s. Jana

16 IX 1946 r.

Zborów

[[a]]

G[dańs]kie Z[akład]y Papiernicze

jw.

–

143.

Netza Andrzej[120]

s. Franciszka

29 X 1953 r.

Siemiatycze

[[a]]

jw.

jw.

–

144.

Lemiszka Roman[121]

s. Jana

4 XII 1945 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

145.

Pomaski Janusz[122]

8 VI 1948 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

146.

Gudelis Iwona[123]

c. Wincentego

21 VI 1947 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

147.

Lis Janina[124]

c. Władysława

24 VI 1924 r.

[[a]]

jw.

jw.

–

148.

Bronk Bożena[125]

c. Wacława

30 X 1952 r.

[[a]]

G[dańs]kie Z[akład]y Zielarskie „Herbapol”

jw.

–

149.

Hołowczyc Bogdan[126]

s. Wacława

16 XII 1942 r.

Aleksandrów Kuj.

[[a]]

Sopockie Z[akład]y Przem[ysłu] Maszyn[owego]

„Spomasz”

jw.

–

150.

Łyko Bronisław[127]

s. Jana

17 XII 1935 r.

Skoła

[[a]]

jw.

jw.

–

151.

Szutkowski Franciszek[128]

s. Pawła

10 III 1951 r.

Sopot

[[a]]

jw.

jw.

–

152.

Ziembiński Sławomir[129]

s. Tadeusza

3 I 1955 r.

[[a]]

Ośrodek Bad[ań] Rozw[oju] Mechan[izacji] Roln[ictwa] „Meprozet” Gdańsk

jw.

–

153.

Dahm Brunon[130]

s. Bronisława

23 III 1942 r.

[[a]]

Wojew[ódzkie] Przedsięb[iorstwo] Transp[ortu]

i Sprzętu Budown[ictwa] Komunaln[ego] Gdańsk

Aktywny działacz KS, b[yły] funkc[jonariusz] MO

–

154.

Frankiewicz Henryk[131]

s. Bronisława

19 I 1938 r.

[[a]]

jw.

Działacz strajk[owy], łącznik z MKS

–

155.

Ibiańska Zofia[132]

c. Mariana

5 V 1947 r.

Genejki, ZSRR

[[a]]

G[dańs]kie Przedsięb[iorstwo] Hodowli Roślin

i Nasion

Inspiratorka strajku, działacz NSZZ

–

156.

Tomczak Sławomir[133]

s. Wacława

–

[[a]]

–

–

–

157.

Rosa Piotr[134]

s. Aleksandra

–

–

–

–

–

158.

Galuba Eugeniusz[135]

s. Karola

–

–

–

–

–

159.

Wiczanowski Leon[136]

s. Augustyna

–

–

–

–

–

160.

Szostek Jolanta[137]

c. Ryszarda

–

–

–

–

–

161.

Karandziej Jan[138]

s. Antoniego

–

–

–

–

–

162.

Krzywkowski Janusz[139]

s. Franciszka

–

–

–

–

–

163.

Waruszewski Andrzej[140]

s. Jana

–

–

–

–

–

164.

Siniew Tadeusz

s. Józefa

–

–

–

–

–

165.

Eichelberger Jan[141]

s. Władysława

–

–

–

–

–

166.

Damasiewicz Edward[142]

s. Karola

–

–

–

–

–

167.

Czapiewski Leon[143]

s. Augustyna

–

–

–

–

–

168.

Wollenschleger Kazimierz[144]

s. Edmunda

–

–

–

–

–

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 85–99, mps/rkps.

[a] Pominięto dane adresowe.

[1] Rajmund Rubacki (ur. 1950 r.) – pracownik PKS Gdańsk; inicjator strajku w sierpniu 1980 r., członek KS i KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany.

[2] Henryk Jezierski (ur. 1955 r.) – pracownik PKS Gdańsk; aktywny członek KS w sierpniu 1980 r.

[3] Adam Rosiński (ur. 1953 r.) – pracownik PKS Wejherowo; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 30 VIII–15 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[4] Jerzy Bandrowski (ur. 1948 r.) – kierowca w PKS Tczew; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; w okresie stanu wojennego internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. na stałe w Kanadzie.

[5] Andrzej Bunikowski (ur. 1953 r.) – pracownik PKS Tczew; organizator strajku i członek KS w sierpniu 1980 r.; 13–29 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[6] Dionizy Kosedowski (ur. 1956 r.) – pracownik PKS Tczew; organizator strajku i członek KS w sierpniu 1980 r.

[b] W oryginale Kędziewski

[7] Andrzej Woliński (ur. 1938 r.) – kierowca, pracownik PKS Tczew; aktywny członek KS w sierpniu 1980 r.; 31 V 1982 r. zarejestrowany przez RUSW w Tczewie jako kandydat na TW pod nr. 44114, przerejestrowany na TW ps. „Francuz”; wyrejestrowany 22 X 1987 r.; jako powód wyrejestrowania wpisano „wyjechał za granicę”; 1987–1990 rozpracowywany przez RUSW w Tczewie w ramach KE krypt. „Tir”; akta zniszczono. Zob. Karta Mkr-2 dot. Andrzeja Wolińskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[8] Zygmunt Merchel (ur. 1933 r.) – pracownik PKS Gdynia; w sierpniu 1980 r. członek KS.

[9] Zbigniew Kędzierski (ur. 1936 r.) – pracownik PKS Gdynia; organizator strajku w sierpniu 1980 r.

[10] Zygmunt Karolewski (ur. 1946 r.) – pracownik PKS w Gdyni; członek KS w sierpniu 1980 r.

[11] Zbigniew Pluciński (ur. 1949 r.) – pracownik ZNTK w Gdańsku; przewodniczący KS w sierpniu 1980 r.; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział II WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Zbieg”; od 1983 r. na stałe w Australii.

[12] Józef Hamadyk (ur. 1949 r.) – pracownik ZNTK w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS; rozpracowywany w ramach KE krypt. „Cichy”; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[13] Jan Choroszewski (ur. 1950 r.) – pracownik ZNTK w Gdańsku; współorganizator strajku w sierpniu 1980 r., członek MKZ NSZZ „Solidarność”.

[14] Marek Tomasiak (ur. 1955 r.) – pracownik PKP Zajączkowo Tczewskie; wiceprzewodniczący KS w 1981 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”.

[15] Jerzy Gajewski (ur. 1937 r.) – wiceprzewodniczący KS PKP Zajączkowo Tczewskie podczas strajku w sierpniu 1980 r.; aktywny członek NSZZ „Solidarność”.

[16] Jan Beling (ur. 1938 r.) – pracownik PKP Zajączkowo Tczewskie; aktywny członek KS w 1980 r.; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Manewry”; 13–29 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[17] Sylwester Niezgoda (ur. 1955 r.) – pracownik PRE „Elektromontaż” w Gdańsku; 23 XI 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 30126 jako TW ps. „Hela”, wyrejestrowany 13 III 1980 r.; tego samego dnia rozpoczęto rozpracowanie w ramach SOR krypt. „Sylwek”, zakończone 6 XI 1981 r. w związku z aresztowaniem figuranta; 15 IV 1986 r. ponownie zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ, wyrejestrowany 30 III 1990 r. Zob. Karta Mkr-2 dot. S. Niezgody z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[18] Aleksander Składanowski (ur. 1942 r.) – pracownik PTSB „Transbud” w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[19] Longin Stojek (ur. 1943 r.) – pracownik PTSB „Transbud” w Gdańsku; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; w okresie stanu wojennego ukrywał się; działacz podziemnej „Solidarności”; 1986–1989 rozpracowywany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Przęsło”.

[20] Tadeusz Paszek (ur. 1954 r.) – pracownik PTSB „Transbud” w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[21] Wiesław Lisek (ur. 1925 r.) – pracownik PTSB „Transbud” w Gdańsku; członek AK; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[22] Mirosława Białoszewska-Zgirska (ur. 1952 r.) – pracownik PTSB „Transbud” w Gdańsku; aktywna uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.; 1982–1983 rozpracowywana przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mira”, 1988–1990 przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Konfederacja” dotyczącej działalności KPN na terenie Trójmiasta.

[23] Tadeusz Kremer (ur. 1954 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Morskiego Budownictwa Hydrotechnicznego „Energopol 4”; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[24] Bogusław Sonik (ur. 1953 r.) – od 1976 r. współpracownik KOR/KSS „KOR”, organizator pomocy dla robotników Radomia i Ursusa; w 1977 r. współzałożyciel SKS w Krakowie, współpracownik Biura Interwencyjnego „KOR”; od 1979 r. związany z redakcją niezależnego pisma studenckiego „Indeks”; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek MKZ w Krakowie; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Małopolska, wiceprzewodniczący ZR, delegat na I KZD, redaktor niezależnego pisma „Goniec Małopolski”; 13 XII 1981–XI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Nowym Wiśniczu i Załężu k. Rzeszowa; 1983–1996 na emigracji we Francji. Zob. m.in. H. Głębocki, Bogusław Sonik [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 320–321; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Bogusław_Sonik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); http://www.boguslawsonik.pl/dlaprasy.php (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[25] Wiesław Piotrowski (ur. 1933 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Morskiego Budownictwa Hydrotechnicznego „Energopol 4”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[26] Maria Perla (ur. 1936 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Morskiego Budownictwa Hydrotechnicznego „Energopol 4”; przewidziana do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wojennego.

[27] Waldemar Klecha (ur. 1952 r.) – pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[28] Tadeusz Ubski (ur. 1950 r.) – pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; aktywny uczestnik strajku w 1981 r.

[29] Romuald Czech (ur. 1954 r.) – pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; aktywny uczestnik strajku w 1981 r.

[30] Józef Drogoń (ur. 1958 r.) – pracownik Urzędu Telekomunikacyjnego w Gdańsku; współpracownik WZZ Wybrzeża; związany z Lechem Wałęsą; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” i Wydział II KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Telefonista” i KE krypt. „Jacek”; 1989–1992 na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Józef_Drogoń (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[31] Eugeniusz Łoziński (ur. 1950 r.) – pracownik Północnej DOKP w Gdańsku; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 13–29 XII 1981 r. internowany; 19 I 1982 r. zarejestrowany pod nr. 42143 jako TW ps. „Bronek”; 24 X 1985 r. wyrejestrowany z powodu złego stanu zdrowia. Zob. Karta Mkr-2 dot. Eugeniusza Łozińskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[32] Artur Rytel (ur. 1936 r. ) – pracownik Północnej DOKP w Gdańsku; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[33] Jolanta Kmiecik (ur. 1949 r.) – pracownik Północnej DOKP w Gdańsku; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 7 VII 1982 r. zarejestrowana pod nr. 44505 przez Wydział V jako kandydat na TW; materiały zarchiwizowano 18 VIII 1983 r. pod sygn. Ik-20586 z powodu niechęci do współpracy. Zob. Karta Mkr-2 dot. Jolanty Kmiecik z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[34] Mieczysław Ziętala (ur. 1946 r.) – inspirator strajku w DOKP w Gdańsku w sierpniu 1980 r.; TW ps. „Zaręba”, wyrejestrowany w kwietniu 1980 r.; od czerwca 1980 r. do lutego 1983 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Podróżnik”, a następnie w ramach KE krypt. „Stażysta”. Zob. Karta E-15 dot. Mieczysława Ziętali z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[35] Edward Koźmiński (ur. 1946 r.) – pracownik Północnej DOKP w Gdańsku; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[36] Bernard Cowta (ur. 1929 r.) – pracownik Biura Projektów Kolejowych w Gdańsku; uczestnik strajku i członek KS w sierpniu 1980 r.

[37] Edward Lipkowski (ur. 1936 r.) – pracownik PKP w Gdańsku; członek KS w sierpniu 1980 r.

[38] Waldemar Ściepuro (ur. 1949 r.) – pracownik Północnej DOKP w Gdańsku; członek KS w sierpniu 1980 r.

[39] Henryk Sawicki (ur. 1953 r.) – kierowca; pracownik Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych, a następnie Zakładów Przemysłu Tłuszczowego w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 15 XII 1983 r. aresztowany pod zarzutem działalności w podziemnej „Solidarności”; zwolniony na mocy amnestii 21 VII 1984 r.; od 1985 r. na stałe w Australii.

[40] Paweł Jackiewicz (ur. 1957 r.) – pracownik PRK; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[41] Andrzej Osipów (ur. 1953 r.) – w grudniu 1970 r. uczestnik strajku w ZNTK i walk ulicznych; w sierpniu 1980 r. organizator strajku, przewodniczący KS, delegat do MKS Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1980–1981 współzałożyciel, przewodniczący KZ, w 1981 r. delegat na WZD Regionu Gdańsk; 14–17 XII 1981 r. organizator spacyfikowanego przez ZOMO strajku w PRK, przewodniczący KS; 1982–1989 organizator i przewodniczący TKZ; 15 II 1982 r. aresztowany, skazany przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni na cztery lata więzienia, zwolniony warunkowo w kwietniu 1983 r.; 1985–1989 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Cienie”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Osipów (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[42] Kazimierz Beśka (ur. 1953 r.) – pracownik PRK; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[43] Jerzy Andrysiak (ur. 1953 r.) – pracownik PKP Gdańsk; członek KS w sierpniu 1980 r.

[44] Bogusław Jocz (ur. 1948 r.) – pracownik Oddziału Napraw Maszyn Torowych PKP w Gdańsku; zatrzymany w grudniu 1970 r.; członek KS w sierpniu 1980 r.

[45] Jan Ciwiel (ur. 1943 r.) – pracownik „Polcargo” w Gdyni; 12 XII 1981–29 IV 1983 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; figurant SOS krypt. „Kantor”; od 3 XI 1981 r. do 1990 r. zarejestrowany jako OZ przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku. Zob. Karta EO-4/77 dot. J. Ciwiela z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[46] Edward Krupowies (ur. 1952 r.) – pracownik Zarządu Portu w Gdańsku; przewidziany do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wojennego; z internowania zrezygnowano.

[47] Przemysław Pierzyński (ur. 1946 r.) – pracownik PHZ „Baltona”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 4 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” jako OZ; 17 I 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18270; nie zachowały się.

[48] Jerzy Salmonowicz (ur. 1925 r.) – pracownik Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; 1967–1975 figurant KE krypt. „Rewizor”, prowadzonego przez Wydział III KW MO w Gdańsku; 1981–1982 rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Iwona” przez Wydział V KW MO w Gdańsku.

[49] Zygmunt Pełczyński (ur. 1920 r.) – pracownik Instytutu Morskiego; inspirator strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” w ramach SOS krypt. „Marina”.

[50] Władysław Misiewicz (ur. 1942 r.) – pracownik Instytutu Morskiego; organizator strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Marina”, następnie SOS krypt. „Ewa”, w kwietniu 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ; 22 I 1990 r. wyrejestrowany; 13 XII 1981–24 IV 1982 internowany.

[51] Krzysztof Jan Wilski (ur. 1932 r.) – prawnik; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność” w CMIE „Centromor”; współorganizator Sekcji Krajowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Handlu Zagranicznego; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR; w styczniu 1982 r. po odebraniu paszportu zwolniony z pracy w PHZ „Navimor”; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Certyfikat”, 1985–1990 przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „STC”.

[52] Leon Korgul (ur. 1923 r.) – pracownik CMIE „Centromor” w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[53] Józef Kucharski (ur. 1921 r.) – radca prawny, pracownik PHZ „Navimor” w Gdańsku; 25 I 1974 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; 19 VIII 1975 r. wyrejestrowany z powodu nieprzydatności, materiały nie zachowały się; 9 IV 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V jako OZ; 19 XI 1986 r. przerejestrowany na figuranta SOS krypt. „Prawnik”; materiały zarchiwizowano 19 V 1988 r. pod sygn. II-19577, nie zachowały się.

[c] W oryginale Unger.

[54] Grzegorz Ungier (ur. 1941 r.) – pracownik GZR; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–7 VII 1982 internowany; 1982–1988 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Redaktor”.

[55] Hubert Pionk (ur. 1943 r.) – pracownik Zakładów Mechaniki Precyzyjnej „Unitra-Magmor” Gdańsk; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Krytyk”; 18 II 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku pod nr. 42622 jako TW ps. „Romanowski”; 9 III 1983 r. wyrejestrowany; 18 V 1982 r. wyjechał na stałe do RFN. Zob. Karty Mkr-2, Mkr-3, E-14 dot. H. Pionka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[56] Henryk Kraska (ur. 1953 r.) – pracownik Zakładów Farb „Polifarb Oliwa” w Gdańsku; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Wyłom”; 13–21 XII 1981 r., 31 V–27 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[57] Andrzej Radomski (ur. 1949 r.) – pracownik Zakładów Farb Okrętowych „Polifarb”; 13 XII 1981–11 VI 1982 internowany.

[58] Mirosław Walukiewicz (ur. 1962 r.) – robotnik, pracownik Wytwórni Łożysk Ślizgowych „Bimet” Gdańsk, sympatyk KSS KOR; założyciel i członek KZ NSZZ „Solidarność”; od sierpnia 1980 r. do lutego 1981 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Walek”.

[59] Wiesław Karol Krementowski (ur. 1940 r.) – robotnik, 1958–1960 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i Stoczni Północnej w Gdańsku; 1960–1965 w wojsku, 1963–1965 student WSMW w Gdyni; 1965–1982 pracownik Gdańskich Zakładów Elektronicznych „Unimor”; w październiku 1956 r. i marcu 1968 r. uczestnik wieców studenckich na Politechnice Gdańskiej, w marcu 1968 r. i w grudniu 1970 r. demonstracji ulicznych w Gdańsku; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża i ROPCiO; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w GZE „Unimor”, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; przewodniczący; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, współprzewodniczący WZD, następnie członek ZR; przewodniczący KK NSZZ „Solidarność” zakładów przemysłu elektronicznego; od 13 XII 1981 r. do października 1982 r. ukrywał się; 1982–1989 współzałożyciel i przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Lotnik”, „Spiker”, „Gazeta”. Zob m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Karol_Krementowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[60] Helena Nieciecka (ur. 1935 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Elektronicznych „Unimor”; rejestrowana przez SB w sprawie krypt. „Jesień ’70”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; Wydział Śledczy WUSW w Gdańsku prowadził przeciwko niej śledztwo w związku z kolportażem nielegalnych wydawnictw, następnie rozpracowywana przez Wydział V WUSW w Gdańsku; materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18261, nie zachowały się.

[61] Elżbieta Wieczorek (ur. 1940 r.) – pracownik Zakładów Wytwórczych Ogniw i Baterii „Centra” w Starogardzie Gdańskim; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; uczestnik obrad MKS; 13 XII 1981–27 IV 1982 internowana.

[62] Andrzej Plutowski (ur. 1948 r.) – pracownik Zakładów Wytwórczych Ogniw i Baterii „Centra” w Starogardzie Gdańskim; członek KS w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”.

[63] Danuta Stasiak (ur. 1949 r.) – pracownik Zakładów Wytwórczych Ogniw i Baterii „Centra” w Starogardzie Gdańskim; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; sekretarz MKZ NSZZ „Solidarność”.

[64] Zygmunt Noga (ur. 1949 r.) – pracownik Zakładów Wytwórczych Ogniw i Baterii „Centra” w Starogardzie Gdańskim; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–6 XII 1982 internowany.

[65] Andrzej Kaszuba (ur. 1952 r.) – przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w FPS „Polmo” w Tczewie; 13 XII 1981–15 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. na stałe w Australii.

[66] Leszek Lamkiewicz (ur. 1954 r.) – 1978–1983 pracownik FPS „Polmo” w Tczewie; 1979–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku; wiceprzewodniczący KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I WZD, członek ZR Gdańskiego, wiceprzewodniczący Podregionu Tczew; 12 XII 1981–9 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Mały”; 1983–1998 na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Leszek_Lamkiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[67] Konrad Gajewski (ur. 1940 r.) – członek KZ NSZZ „Solidarność” przy FPS „Polmo” w Tczewie; figurant SOS krypt. „Pieniacz” i „Gracze”; 13 XII 1981–16 II 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[68] Tadeusz Kruża (ur. 1952 r.) – pracownik FPS „Polmo” w Tczewie; 13 XII 1981–18 I 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 13 V 1982 r. wyjechał na stałe do RFN.

[69] Stanisław Mrozek (ur. 1931 r.) – pracownik Stoczni im. Lenina i FPS „Polmo” w Tczewie; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–11 I 1982 internowany; 1984–1986 rozpracowywany przez Wydział II WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Konsul”; 20 II 1986 r. przerejestrowany na TW ps. „X–31” i przekazany do RUSW w Tczewie. Zob. Karta E-14 dot. Stanisława Mrozka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[70] Andrzej Staśkowski (ur. 1946 r.) – frezer; przewodniczący Rady Pracowniczej przy FPS „Polmo” w Tczewie; członek KZ; rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SO krypt. „Motor” oraz SOS krypt. „Gracze”; 13 XII 1981–21 VI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[71] Henryk Matysiak (ur. 1961 r.) – pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; sympatyk KSS „KOR”; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hala” i „Mat”; 1982–1983 figurant SOS krypt. „Zwoleń” bądź „Zieleń” (rozbieżności między zapisem kryptonimu w dzienniku rejestracyjnym i archiwalnym) prowadzonej przez RUSW w Janowie Lubelskim.

[72] Andrzej Machaliński (ur. 1954 r.) – pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; działacz NSZZ „Solidarność”; w 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Hala”.

[73] Zdzisław Złotkowski (ur. 1940 r.) – 1957–1982 mechanik w Gdańskiej Stoczni Remontowej; uczestnik Grudnia ’70; łącznik między KS a Wydziałem M-3; w czerwcu 1976 r. uczestnik jednodniowego strajku popierającego protesty w Radomiu i Ursusie; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Gdańskiej Stoczni Remontowej, członek KS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w Gdańskiej Stoczni Remontowej, następnie wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, oddelegowany do pracy w MKZ w Gdańsku; od stycznia 1981 r. członek Prezydium MKZ, następnie ZR; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1989 działacz TKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskiej Stoczni Remontowej; 1978–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kurier” oraz przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Zlo”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zdzisław_Złotkowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[74] Marek Krówka (ur. 1960 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; sympatyk KOR; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 13 XII 1981–12 VIII 1982 internowany; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w ramach SOS, następnie SOR krypt. „Fernando”.

[75] Jan Sobótka (ur. 1960 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; sympatyk KSS „KOR”; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany.

[76] Tadeusz Raczek (ur. 1928 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; sympatyk KSS „KOR”.

[b] W oryginale Stanisław. Jerzy Borowczak (ur. 1957 r.) – 1979–1982 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od 1979 r. współpracownik WZZ Wybrzeża; 14–31 VIII 1980 r. wraz z Bogdanem Borusewiczem, Bogdanem Felskim i Ludwikiem Prądzyńskim współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej, członek zakładowego KS; członek Prezydium Komitetu Założycielskiego w Stoczni Gdańskiej, od 1981 r. wiceprzewodniczący KZ; 13–16 XII 1981 r. współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej, członek zakładowego KS; 20 XII 1981–6 VI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 11–12 X 1982 r. współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej przeciwko delegalizacji związku; w maju 1988 r. współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V, następnie przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Wojak” i „Słuchacz”. Zob. m.in. P. Adamowicz, Jerzy Borowczak [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 47–48; http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Borowczak (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[78] Marek Dubski (ur. 1960 r.) – pracownik Wydziału W-2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”; sympatyk KOR.

[79] Waldemar Styś (ur. 1960 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”.

[80] Brunon Klawikowski (ur. 1926 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; aktywny uczestnik strajku w 1980 r., 13 XII 1981–27 IV 1982 internowany.

[81] Jan Koziatek (ur. 1942 r.) – 1961–1982 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża, kolporter pism i ulotek na terenie stoczni; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Róża”, „Koza”, „Kompania”; w sierpniu 1980 r. uczestnik NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR, od września 1981 r. Prezydium ZR; delegat na I KZD, członek KK; przewodniczący Krajowej Sekcji NSZZ „Solidarność” Przemysłu Okrętowego; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w październiku 1982 r. współorganizator strajku w stoczni przeciwko delegalizacji NSZZ „Solidarność”; w grudniu 1983 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku pod nr. 48047 jako OZ, przerejestrowany 5 I 1984 r. na TW ps. „Karol”, wyrejestrowany 30 VIII 1988 r. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zbigniew_Lis (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); Karta DE 14/0 dot. Z. Lisa z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[77] Zbigniew Lis (ur. 1948 r.) – 1962–1983 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w marcu 1968 r. w trakcie studiów na Politechnice Gdańskiej uczestnik demonstracji studenckich na ulicach Gdańska, uczestnik Grudnia’70; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek zakładowego KS, następnie członek ochrony MKS i delegacji rządowej; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w stoczni, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; od września 1980 r. oddelegowany do pracy w MKZ strajku w Stoczni Gdańskiej; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w stoczni, od września 1980 r. do lutego 1981 r. przewodniczący KZ, od marca 1981 r. członek Prezydium KZ; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Piotr_Koziatek (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[82] Bogdan Felski (ur. 1956 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek WZZ; sympatyk KSS „KOR”; 14–30 VIII 1980 r. współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w okresie stanu wojennego ukrywał się przed internowaniem; 1980–1987 rozpracowywany przez Wydział III „A” w ramach SOS krypt. „Wąs”, następnie SOR krypt. „Bremen”.

[83] Ludwik Prądzyński (ur. 1956 r.) – 1975–1984 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w czerwcu 1976 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej; współpracownik WZZ Wybrzeża; 14–31 VIII 1980 r. współorganizator strajku w Stoczni Gdańskiej, członek zakładowego KS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komisji Wydziałowej na Wydziale PK-3; 12 XII 1981–24 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział VI WUSW w Słupsku w ramach SOR krypt. „Duet”.

[84] Ryszard Dębicki (ur. 1935 r.) – projektant w CTO; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” CTO; figurant SOS krypt. „Bony” i „Dąb”; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 10 IV 1983 r. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

[85] Henryk Jagielski (ur. 1932 r.) – elektromonter; od 1950 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; z ewidencji operacyjnej gdańskiej SB wynika, że w latach sześćdziesiątych był zarejestrowany jako TW ps. „Rak” (nr archiwalny 6764/I), lecz w materiałach SB nie zachowały się żadne ślady tej współpracy; aktywny uczestnik Grudnia ’70; jeden z liderów robotniczego oporu w Stoczni Gdańskiej; uczestnik strajków styczniowych 1971 r. oraz organizator manifestacji 1 V 1971 r. (w czasie przesłuchań nie przyznawał się do zarzutów formułowanych przez funkcjonariuszy SB – organizacji strajków itp.); 1971–1974 rozpracowywany i represjonowany przez Wydział III, III „A” i V KW MO w Gdańsku w ramach sprawy krypt. „W-4”, 1978–1979 – krypt. „Inspirator”, 1980–1982 – krypt. „Jagła”, 1982–1987 – krypt. „Bremen”; współpracownik WZZ Wybrzeża i działacz NSZZ „Solidarność”; wybuch stanu wojennego zastał go z delegacją „Solidarności” w Niemczech; na początku 1982 r. wydalony ze stoczni z powodu „porzucenia pracy”; na emigracji aktywny działacz związkowy (1981–1983 szef biura „Solidarność” w Bremie); 1983–1993 robotnik w fabryce Mercedesa w Bremie; od 1993 r. na emeryturze. Zob. m.in. AIPN, 0296/82, t. 3, Ankieta osoby badanej – Jagielski Henryk, b.d., k. 67–68; Karta E-14 dot. H. Jagielskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; AZSG SA, 12866, Akta osobowe Henryka Jagielskiego.

[86] Andrzej Kozicki (ur. 1945 r.) – inżynier konstruktor; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w stoczni, przewodniczący Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia w Gdyni; figurant SOR krypt. „Kleryk”; 13 XII 1981– 22 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[87] Tadeusz Pławiński (ur. 1951 r.) – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; członek KS w sierpniu 1980 r.; 14–15 XII 1981 r. organizator strajku; delegat na I KZD; w 1983 r. skazany na rok więzienia za posługiwanie się fałszywym dokumentem; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku, następnie Wydział V RUSW w Gdyni w ramach SOR krypt „Broda”; od 1984 r. na stałe w Kanadzie.

[88] Grzegorz Kozak (ur. 1957 r.) – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[89] Henryk Mierzejewski (ur. 1949 r.) – 1969–1983 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; uczestnik Grudnia ’70; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w stoczni, członek prezydium zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność” w stoczni; w lipcu 1981 r. współorganizator i delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR; delegat na I KZD, wiceprzewodniczący Komisji Skrutacyjnej Zjazdu; od jesieni 1980 r. członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia w Gdyni; 13 XII 1981–3 V 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1982 nakłaniany do współpracy. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Henryk_Mierzejewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[90] Bogdan Bojko (ur. 1955 r.) – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność” w swoim zakładzie pracy.

[91] Zdzisław Ślesarow (ur. 1934 r.) – ślusarz w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; aktywny uczestnik strajku 1981 r.; działacz NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981– 3 II 1982 internowany.

[92] Mariusz Różański (ur. 1951 r.) – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; działacz NSZZ „Solidarność”.

[93] Henryk Tarasiewicz (ur. 1947 r.) – w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Porcie Gdynia, przewodniczący KS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ Zarządu Portu Gdynia, członek redakcji pism KZ „Biuletyn Informacyjny” i „Solidarność Portowców”; od marca 1981 r. oddelegowany do pracy w KZ, w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; 13 XII 1981–22 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od maja 1985 r. na emigracji w Norwegii; 1980–1986 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”, a następnie SOR krypt. „Blada Twarz”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Henryk_Tarasiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[94] Tadeusz Nikielski (ur. 1950 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; aktywny w czasie strajku w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”; w 1986 r. aresztowany za posiadanie nielegalnych wydawnictw, skazany na rok więzienia.

[95] Wojciech Szydłowski (ur. 1946 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; aktywny uczestnik strajku 1981 r.; członek NSZZ „Solidarność”; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”.

[96] Krzysztof Jurkiewicz (ur. 1956 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; w 1982 r. figurant SOR krypt. „Posucha”; członek prezydium KZ NSZZ „Solidarność” przy Zarządzie Portu Gdynia.

[97] Justyn Baranowski (ur. 1959 r.) – robotnik; pracownik Zarządu Portu Gdynia; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”, następnie Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha” i SOR krypt. „Zorza”.

[98] Andrzej Bysewski (ur. 1952 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”; 27 IV 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ; wyrejestrowany 22 I 1990 r.; 29 VIII–3 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[99] Tadeusz Urbaniak (ur. 1959 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–9 III 1982 internowany.

[100] Ryszard Olkiewicz (ur. 1940 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”; 1983–1990 zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku, następnie Wydział V RUSW w Gdyni jako OZ; 13 XII 1980–23 VII 1982 internowany.

[101] Lech Jendruszewski (ur. 1958 r.) – pracownik Zakładów Mięsnych w Gdyni; figurował na liście osób przewidzianych do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wojennego. W niektórych dokumentach występuje jako Jędruszewski.

[102] Mirosława Szostak (ur. 1936 r.) – pracownik Baru Mlecznego „Jarosz” w Gdańsku-Oliwie; aktywna uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.; w 1981 r. odmówiła powrotu do kraju.

[103] Stanisław Bagnecki (ur. 1942 r.) – motorniczy w WPK w Gdańsku; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Tabor”.

[104] Jan Wojewoda (ur. 1942 r.) – kierowca w WPK w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Tabor”.

[105] Marek Ugriczicz (ur. 1951 r.) – pracownik WPHW; aktywny uczestnik strajków w 1981 r.; w grudniu 1981 r. aresztowany w związku z organizacją strajku; skazany na trzy lata więzienia; ułaskawiony w 1983 r.

[106] Zenon Baranowicz (ur. 1929 r.) – kierowca w WPK; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KS w WPK; 13 XII 1981–27 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[107] Marian Posyniak (ur. 1953 r.) – pracownik WPK w Gdańsku; członek KS w sierpniu 1980 r.

[108] Zenon Kwoka (ur. 1954 r.) – robotnik, 1969–1981 pracownik WPK w Gdańsku Zakład Autobusowo-Trolejbusowy w Gdyni; od 1980 r. członek RMP; 15 VIII 1980 r. współorganizator strajku komunikacji w Trójmieście, członek zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, podczas strajku w stoczni nieoficjalny sekretarz Lecha Wałęsy; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD, członek ZR; 14–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, członek Regionalnego Komitetu Strajkowego; 16 XII 1981 r. podczas pacyfikacji brutalnie pobity przez ZOMO; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie i Kwidzynie; 14 VI 1983 r. zarejestrowany przez Wydział II w kategorii materiały wstępne, następnie jako OZ; 30 V 1985 r. wyrejestrowany z powodu niepotwierdzenia zarzutów. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zenon_Kwoka (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[109] Ryszard Brzeziński (ur. 1948 r.) – pracownik Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 1980–1981 figurant SOS krypt. „Lacta” prowadzonej przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku.

[110] Marian Kokot (ur. 1953 r.) – elektryk w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Gdańsku; 1980–1981 figurant SOS krypt. „Lacta”; 1981–1987 figurant KE krypt. „Kot”; w okresie stanu wojennego internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[111] Wiesław Szulc (ur. 1953 r.) – pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Gdyni; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”.

[112] Jan Węgliński (ur. 1943 r.) – malarz, pracownik Oddziału Materiałowo-Budowlanego w Pruszczu Gdańskim; członek KS w sierpniu 1980 r.; twórca tzw. milicji zakładowej ochraniającej zakład pracy w czasie trwania strajku.

[113] Stanisław Wesołowski (ur. 1958 r.) – robotnik, pracownik Zakładu Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi w Pruszczu Gdańskim; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; przewodniczący KS, łącznik z MKS, działacz NSZZ „Solidarność”.

[114] Wiesław Duba (ur. 1946 r.) – pracownik Oddziału Budowlano-Montażowego w Pruszczu Gdańskim; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KS.

[115] Jerzy Kwieciński (ur. 1955 r.) – pracownik Zakładu Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi w Pruszczu Gdańskim; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[116] Benedykt Wąsikowski (ur. 1941 r.) – robotnik, pracownik Sopockich Zakładów Przemysłu Maszynowego; aktywny działacz strajkowy; sympatyk KSS „KOR”, działacz NSZZ „Solidarność”; 1978–1979 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Monter”; 1979–1981 rejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 30075 jako TW ps. „Cygan”, odmówił współpracy; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany; 1981–1989 rozpracowywany w ramach KE krypt. „Kornik” przez Wydział IV KW MO w Gdańsku, następnie Wydział VI WUSW w Gdańsku. Zob. Karta Mkr-2 dot. B. Wąsikowskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[117] Gabriela Szlonszkiewicz (ur. 1952 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Środków Odżywczych; uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.; działaczka NSZZ

[118] Ryszard Chomentowski (ur. 1951 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Środków Odżywczych; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”; autor i kolporter anonimu dotyczącego Grudnia ’70, w wyniku czego znalazł się w zainteresowaniu operacyjnym Wydziału III KW MO w Gdańsku.

[119] Aleksander Staśków (ur. 1946 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; przewodniczący KS w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–6 III 1982 internowany.

[120] Andrzej Netza (ur. 1953 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; aktywny członek KS w swoim zakładzie pracy w czasie strajku w sierpniu 1980 r.

[121] Roman Lemiszka (ur. 1945 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; figurował w wykazie osób przewidzianych do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wojennego.

[122] Janusz Pomaski (ur. 1948 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”.

[123] Iwona Gudelis (ur. 1947 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; aktywna uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.

[124] Janina Lis (ur. 1924 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Papierniczych; aktywna uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.

[125] Bożena Bronk (ur. 1952 r.) – pracownik Gdańskich Zakładów Zielarskich „Herbapol”, następnie Spółdzielni Pracy Remont; uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.; w 1986 r. odmówiła powrotu do kraju z wyjazdu do Danii.

[126] Bogdan Hołowczyc (ur. 1942 r.) – pracownik Sopockich Zakładów Przemysłu Maszynowego „Spomasz”; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[127] Bronisław Łyko (ur. 1935 r.) – pracownik Sopockich Zakładów Przemysłu Maszynowego „Spomasz”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek NSZZ „Solidarność”.

[128] Franciszek Szutkowski (ur. 1955 r.) – pracownik Sopockich Zakładów Przemysłu Maszynowego „Spomasz”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r., działacz NSZZ „Solidarność”.

[129] Sławomir Ziembiński (ur. 1955 r.) – uczestnik strajku sierpniu 1980 r.; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „X-5”.

[130] Brunon Dahm (ur. 1942 r.) – były funkcjonariusz MO; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Transportu i Sprzętu Budownictwa Komunalnego w Gdańsku; aktywny uczestnik Grudnia ’70; 28 X 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 13773 jako TW ps. „Bruno”; wyrejestrowany 24 V 1973 r.; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r. Zob. Karta E-14 dot. B. Dahma z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[131] Henryk Frankiewicz (ur. 1938 r.) – pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej i Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Transportu i Sprzętu Budownictwa Komunalnego w Gdańsku; aktywny uczestnik Grudnia ’70; podczas strajku w sierpniu 1980 r. łącznik z MKS; 13 XII 1981–22 XI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; figurant KE krypt. „Franek”.

[132] Zofia Ibiańska (ur. 1947 r.) – pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasion; aktywna uczestniczka strajku w sierpniu 1980 r.; figurowała w wykazie osób przewidzianych do internowania na wypadek wprowadzenia stanu wojennego.

[133] Sławomir Tomczak (ur. 1955 r.) – pracownik ZNTK w Gdańsku; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[134] Piotr Rosa (ur. 1954 r.) – pracownik Zakładu Farb Okrętowych „Polifarb”; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany.

[135] Eugeniusz Galuba (ur. 1951 r.) – pracownik Nadbałtyckich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Neptun” w Starogardzie Gdańskim; przewodniczący KS w swoim zakładzie pracy w sierpniu 1980 r.; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”; figurant SOS krypt. „Neptun”; figurował w wykazie osób przewidzianych do internowania, z czego zrezygnowano na mocy decyzji ppłk. Zenona Ringa.

[136] Leon Wiczanowski (ur. 1942 r.) – 1959–1961 pracownik ZOUEiA „Elmor”; w 1961 r. uczestnik strajku przeciwko zawyżonym normom pracy; 1961–1968 pracownik Lokomotywowni PKP Chojnice; 1968–1992 kierownik działu produkcji i urządzeń w Nadbałtyckich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Neptun” w Starogardzie Gdańskim; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w swoim zakładzie pracy, przewodniczący KS, organizator punktu informacyjno-kontaktowego dla pracowników innych zakładów Starogardu i okolic; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w NZPS „Neptun” w Starogardzie (obejmującej także zakłady „Neptun” w Rumi, Braniewie i Wejherowie); od września 1980 r. współzałożyciel i przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Starogardzie Gdańskim, od listopada 1980 r. członek KKP NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; gość I KZD; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Leon_Wiczanowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[137] Jolanta Szostek (ur. 1943 r.) – pracownik Starogardzkich Zakładów Farmaceutycznych „Polfa”; członek NSZZ „Solidarność”; 1980–1982 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Pieniacze”; 1984–1986 rozpracowywana przez Wydział V RUSW w Starogardzie w ramach SOR krypt. „Region”; 13 XII 1981–26 VI 1982 internowana.

[138] Jan Karandziej (ur. 1955 r.) – działacz WZZ; jeden z sygnatariuszy ulotki broniącej Anny Walentynowicz w sierpniu 1980 r.; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Uczeń”; zwolniony z pracy w Stoczni Północnej; przewodniczący KS w Gdańskim Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; później na emigracji w Stanach Zjednoczonych; wrócił do kraju w 1988 r.

[139] Janusz Krzywkowski (ur. 1939 r.) – pracownik Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Żuławy” w Niegowie; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.

[140] Andrzej Waruszewski (ur. 1953 r.) – kierownik robót w Przedsiębiorstwie Elektryfikacji i Technicznej Obsługi Rolnictwa „Eltor” w Gdańsku; 1980–1981 aktywny członek NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany; 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział VI WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Jedność”.

[141] Jan Eichelberger (ur. 1940 r.) – w sierpniu 1980 r. aktywny uczestnik strajku w WPK w Gdańsku; członek KS, łącznik z MKS; 13 XII 1981–24 IV 1982 oraz 30 VIII–1 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. w Australii.

[142] Edward Damasiewicz (ur. 1945 r.) – kierowca; pracownik WPK w Gdańsku; figurant SOS krypt. „Karawan”; 20 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 42230 jako TW ps. „Sokal”; wyrejestrowany 31 I 1990 r.; materiały nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2, E-14, E-15 dot. E. Damasiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[143] Leon Czapiewski (ur. 1933 r.) – pracownik PKP w Zajączkowie Tczewskim; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; figurant KE krypt. „Kolejarz”.

[144] Kazimierz Wollenschleger (ur. 1956 r.) – pracownik Zarządu Portu Gdynia; członek ZSMP; członek KS w sierpniu 1980 r., a następnie wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Zarządu Portu Gdynia; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”; 18 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40186 jako TW ps. „Kacper”; wyrejestrowany 11 VII 1983 r.; w kwietniu 1982 r. ukrył się na statku „Kazimierz Pułaski” i zbiegł do Stanów Zjednoczonych, gdzie otrzymał azyl polityczny; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Skrzynia”. Zob. Karta Mkr-2 dot. K. Wollenschlegera z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 4

1980 sierpień 23, Gdańsk – Informacja na temat powiązań Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża z KSS „KOR”, RMP i KPN

Gdańsk, dnia 23 VIII 1980 r.

Informacja

dot. powiązań Wolnych Związków Zawodowych z nielegalnymi organizacjami antysocjalistycznymi KSS „KOR”, RMP i KPN

I. We wrześniu 1976 r. w Warszawie powstał tzw. Komitet Obrony Robotników, który obok celów społecznych przedstawił cele polityczne sprowadzające się do:

– negacji podstaw ustroju PRL, jak np. negacja centralizmu demokratycznego, kierowniczej roli partii, systemu wyborczego, Konstytucji PRL itp.;

– szowinistycznej i antyradzieckiej krytyki umów i sojuszy ze Związkiem Radzieckim pod hasłem „Suwerenność Narodu”;

– organizowania społecznego ruchu oporu w stosunku do organów władzy i administracji państwowej poprzez zniesienie państwowego monopolu organizacji społeczeństwa, informacji i inicjatywy;

– współudziału w sprawowaniu władzy poprzez wprowadzenie pluralizmu politycznego w PRL.

W 1978 r. po politycznym rozrachunku państwa z inicjatorami i uczestnikami wydarzeń czerwcowych Komitet Obrony Robotników po „zrealizowaniu” społecznych założeń przekształcił się w tzw. Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”, którego działalność przeszła do drugiego etapu, tj. realizacji założonych celów politycznych. Cele te KSS „KOR” realizuje w oparciu o przesłanki ideowe opracowane przez Jacka Kuronia i zawarte w wydanym przez niego programie działania KSS „KOR” pt. Myśli o programie, zasady ideowe, uwagi o strukturze.

KSS „KOR” w swojej działalności organizacyjnej powołał tzw. organizacje afiliowane, m.in. Wolne Związki Zawodowe, których przedstawicielami na kraj są następujący członkowie tej organizacji: Bogdan Borusewicz, zam[ieszkały w Sopocie [[a]]; Jan Lityński[1], zam[ieszkały] w Warszawie [[a]]; Wojciech Onyszkiewicz[2], zam[ieszkały] w Warszawie [[a]]; Józef Śreniowski[3], zam[ieszkały] w Łodzi [[a]]; Henryk Wujec[4], zam[ieszkały] w Warszawie [[a]]. Cele działania tzw. Wolnych Związków Zawodowych podane zostały w pierwszym numerze pisma „Robotnik” wydawanego centralnie i sprowadzają się do:

– solidarnej obrony interesów robotniczych;

– zwiększania udziału pracowników w ustalaniu wysokości zarobków, warunku czasu pracy, warunków socjalnych i mieszkaniowych;

– popierania niezależnych przedstawicielstw robotniczych, które powinny zastąpić „martwą” instytucję związków zawodowych.

II. 29 IV 1978 r. podpisana została deklaracja Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, która została opublikowana w piętnastym numerze „Robotnika”. Od początku powstania Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża nadzór nad ich działalnością z ramienia KSS „KOR” sprawuje Bogdan Borusewicz.

1 VIII 1970 [r.] powstał organ WZZ Wybrzeża pt. „Robotnik Wybrzeża”, w skład redakcji którego wchodzą:

1. Bogdan Borusewicz

2. Andrzej Bulc[5]

3. Joanna Duda-Gwiazda

4. Andrzej Gwiazda

5. Alina Pienkowska

6. Maria Płońska[6]

7. Lech Wałęsa

8. Anna Walentynowicz

Aktyw WZZ Wybrzeża w swojej dotychczasowej działalności realizuje długofalowy program polityczny opracowany przez KSS „KOR”, którego celem jest stworzenie systemu samoobrony ludzi pracy, a przede wszystkim Niezależnych Związków Zawodowych. Obecnie program „minimum” działania tych związków przedstawiony został w trzydziestym piątym numerze pisma „Robotnik”.

Dotychczasowa działalność WZZ Wybrzeża przejawiała się w:

– wspólnym organizowaniu z działaczami KSS „KOR” i nielegalną organizacją polityczną p[od] n[azwą] Ruch Młodej Polski prowokacyjnych imprez rocznicowych. W dwudziestym numerze pisma „Bratniak” (s. 53) znalazło się stwierdzenie, że „[...] od 1977 r. obchody rocznicy wydarzeń grudniowych organizują środowiska opozycji demokratycznej skupione w Wolnych Związkach Zawodowych i Ruchu Młodej Polski”;

– realizowaniu programowych założeń KSS „KOR” wyrażających się m.in. w ataku na system wyborczy w naszym kraju („Robotnik Wybrzeża” nr 6 z marca 1980 r.), nawoływaniu do skreśleń kandydatów na radnych i posłów z listy Frontu Jedności Narodu (masowy kolportaż ulotek zatytułowanych „Obywatelu...”), negacji kierowniczej roli partii (kolportaż publikacji Biblioteki „Robotnika”, np. opracowanie Krzysztofa Pomiana[7] pt. Robotnicy i sekretarze).

III. Wolne Związki Zawodowe ściśle powiązane są z nielegalnymi organizacjami antysocjalistycznymi, takimi jak [b]Ruch Młodej Polski i Konfederacja Polski Niepodległej[b]. Antysocjalistyczny charakter Ruchu Młodej Polski i Konfederacji Polski Niepodległej wyrażony został w deklaracjach ideowych tych organizacji oraz w szeregu innych opracowań kolportowanych w społeczeństwie (np. ulotka Ruchu Młodej Polski z 11 listopada 1979 r. zatytułowana „Obywatele! Polacy!”).

Działacze Wolnych Związków Zawodowych wielokrotnie solidaryzowali się z akcjami podejmowanymi przez wymienione organizacje (np. organizowanie manifestacji trzeciomajowych, 11 listopada i w rocznicę wydarzeń grudniowych).

Jawnym dowodem wspólnego antysocjalistycznego działania Ruchu Młodej Polski oraz członków Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża mogą być ulotki z dnia 4 VIII 1980 r. podpisane przez członków RMP – Magdalenę Modzelewską[8] i Bożenę Rybicką[9] oraz członka WZZ Wybrzeża – Lecha Wałęsę. W ulotce tej, nawiązującej do ukarania trzymiesięcznym aresztem działaczy RMP i ROPCiO – Dariusza Kobzdeja i Tadeusza Szczudłowskiego – zawarte zostały m.in. następujące sformułowania:

„[...] prosiliśmy [...] o bezpieczeństwo dla pracujących w niezależnych wydawnictwach i drukarniach [...] o prawa człowieka w naszym kraju, o wolność religii i niepodległość Ojczyzny”.

W oświadczeniu Ruchu Młodej Polski z dnia 15 VIII 1980 r. działacze tej organizacji stwierdzili: „Wyrażamy pełną solidarność z żądaniami stoczniowców gdańskich, z naszymi przyjaciółmi z Wolnych Związków Zawodowych Trójmiasta”. W dokumencie tym działacze RMP bezpośrednio atakują system komunistyczny.

Wszelkie działania podejmowane przez Wolne Związki Zawodowe w pełni popierane były i są przez Konfederację Polski Niepodległej. Inspiratorską rolę tej organizacji widać w szeregu dokumentów wydanych przez Kierownictwo Akcji Bieżącej KPN w związku z sytuacją strajkową na Wybrzeżu.

Z przedstawionych wyżej informacji wyraźnie widać, że wszystkie nielegalne organizacje antysocjalistyczne dążą poprzez Wolne Związki Zawodowe do powodowania napięć społecznych, szczególnie w środowisku robotniczym, w celu osiągnięcia swoich założeń politycznych.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 215–218, oryginał, mps.

[a] Pominięto dane adresowe.

[1] Jan Lityński (ur. 1946 r.) – polityk, uczestnik spotkań młodzieżowego Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności; 1966–1967 w ZMS; uczestnik Marca ’68, relegowany ze studiów, aresztowany i skazany na dwa i pół roku więzienia, w lipcu 1969 r. zwolniony przedterminowo; 1969–1971 szlifierz w „Polferze”; 1976–1980 członek redakcji pism niezależnych; od 1977 r. w KSS „KOR”; współautor ogłoszonej w 1979 r. Karty Praw Robotnika; aresztowany w sierpniu 1980 r., zwolniony na mocy porozumień sierpniowych; 1980–1981 doradca MKZ w Wałbrzychu, MKZ Mazowsze oraz KZ Hutników w Hucie im. Lenina; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany i oskarżony o próbę obalenia ustroju; w czerwcu 1983 r. nie wrócił z przepustki i ukrywał się do października 1986 r.; 1984–1988 członek RKW „Solidarność” Regionu Mazowsze; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie, uczestnik obrad okrągłego stołu w zespole ds. górnictwa. Zob. m.in. A. Friszke, Jan Lityński [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 206–207; http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Lityński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Wojciech Onyszkiewicz (ur. 1948 r.) – historyk; działacz harcerski; członek Gromady Włóczęgów jako instruktor 1 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta tzw. Czarnej Jedynki; członek KSS „KOR”; redaktor „Robotnika”; jeden z założycieli NSZZ „Solidarność” w Lublinie; 1989–1990 szef Biura KO przy Lechu Wałęsie. Zob. m.in. A. Kunicka-Goldfinger, Wojciech Onyszkiewicz [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 239–241; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Wojciech_Onyszkiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Józef Śreniowski (ur. 1947 r.) – uczestnik Marca ’68 w Łodzi; współpracownik KOR i KSS „KOR”, od 1977 r. w redakcji „Robotnika”, członek NSZZ „Solidarność”; od 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Klub”; 13 XII 1981–1 XII 1982 internowany; w 1984 r. aresztowany i skazany na dwa lata więzienia. Zob. m.in. P. Śmiłowicz, Józef Śreniowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 343–345.

[4] Henryk Wujec (ur. 1941 r.) – fizyk; członek KIK, KSS „KOR”; współorganizator WZZ oraz „Robotnika”; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze; delegat na I KZD, członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju, zwolniony w sierpniu 1984 r.; 1988–1989 sekretarz KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad okrągłego stołu oraz poseł. Zob. m.in. A. Machcewicz, Henryk Wujec [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 391–393; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Henryk_Wujec (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Andrzej Bulc (ur. 1951 r.) – technik elektryk; pracownik ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku; jeden z najbardziej aktywnych działaczy WZZ Wybrzeża; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Żak”; działacz oświatowy NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–21 VII 1982 internowany; później na emigracji w Stanach Zjednoczonych.

[b-b] W oryginale Ruchem Młodej Polski i Konfederacją Polski Niepodległej.

[6] Maria (Maryla) Płońska (ur. 1957 r.) – członek WZZ, członek redakcji „Robotnika Wybrzeża”; 1978– 1982 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Godot” i SOS krypt. „Maszynistka”; materiały nie zachowały się.

[7] Krzysztof Pomian (ur. 1934 r.) – filozof, historyk; związany z Uniwersytetem Warszawskim; w 1966 r. usunięty z PZPR za publiczną krytykę polityki władz państwowych i partyjnych; w 1968 r. stracił pracę na uczelni z tego samego powodu; członek Klubu Krzywego Koła; do 1972 r. pracownik działu rękopisów Biblioteki Narodowej, następnie wyjechał do Francji. Zob. m.in. A. Wolicki, Krzysztof Pomian [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 259–260.

[8] Magdalena Modzelewska-Rybicka (ur. 1954 r.) – pedagog (absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Gdańskiego w 1981 r.); członek ROPCiO, współzałożycielka SKS i RMP w Gdańsku; działaczka NSZZ „Solidarność” (m.in. pracownik sekretariatu Lecha Wałęsy w MKZ); prowadziła codzienne modlitwy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w czasie strajku w sierpniu 1980 r.; rozpracowywana przez SB jako figurantka sprawy krypt. „Humanistki”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Magdalena_Modzelewska–Rybicka (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[9] Bożena Rybicka-Grzywaczewska (ur. 1957 r.) – 1977–1980 działaczka ROPCiO, współpracowniczka Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja; współorganizatorka i uczestniczka manifestacji rocznicowych 3 Maja, 11 Listopada i Grudnia ’70 w Gdańsku; członek RMP; w 1978 r. organizatorka modlitw w bazylice Mariackiej w intencji uwięzionego działacza WZZ Błażeja Wyszkowskiego, a w 1980 r. aresztowanych Tadeusza Szczudłowskiego z ROPCiO i Dariusza Kobzdeja z RMP; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od jesieni 1980 r. sekretarka Lecha Wałęsy w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; od 13 XII 1981 r. do czerwca 1982 r. w ukryciu; 1982–1984 po ujawnieniu się prowadziła nieoficjalny sekretariat Lecha Wałęsy; rozpracowywana przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Alka”.

Nr 5

1980 sierpień 23, Gdańsk – Charakterystyki członków Plenum Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku

Gdańsk, dnia 23 VIII 1980 r.

Informacja

dot. członków Plenum Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku

1. Lech Wałęsa, ur. 1943 r., żonaty, wykszt[ałcenie] zasadnicze, elektromonter, zam[ieszkały] Gdańsk-Stogi, ul. Wrzosy 26 „c” m. 5, sądownie niekarany. Aktywista Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

W 1970 r. jako pracownik Stoczni Gdańskiej wchodził w skład Komitetu Strajkowego. Brał czynny udział w wydarzeniach na zakładzie, uczestniczył w rozmowach z tow. E[dwardem] Gierkiem[1] na stoczni.

W 1976 r. został zwolniony ze Stoczni Gdańskiej. Podjął pracę w Gdańskich Zakładach Urządzeń Budowlanych „Zremb”. Odmówił podjęcia pracy w innym dziale tego przedsiębiorstwa w związku z reorganizacją w „Zrembie”, rozgłaszając, że jest celowo szykanowany. Odrzucał wielokrotnie propozycje Wydz[iału] Zatrudnienia Urzędu Miejskiego, mimo korzystniejszych niż poprzednio warunków, demonstrując w swym środowisku postawę represjonowanego i szykanowanego przez władzę.

W 1978 r. był karany przez Kolegium ds. Wykroczeń za zakłócanie porządku publicznego w stanie nietrzeźwym.

W 1979 r. podjął pracę w PRE „Elektromontaż”. Dał się poznać jako pracownik niezdyscyplinowany i niesumienny. Odmawiał wykonywania poleceń służbowych. Po zwolnieniu z pracy w styczniu 1980 r. nie podjął pracy zawodowej, eksponując problem rzekomego prześladowania go przez władzę oraz utrudnianie w podjęciu pracy. Obecnie pełni funkcję przewodniczącego Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Cieszy się dużym uznaniem i autorytetem wśród strajkujących stoczniowców.

Posiada zdolność podporządkowania sobie współpracowników.

Zwolennik twardej dyscypliny i porządku w działaniach realizowanych przez robotników na terenie stoczni.

Wymieniony w czasie prowadzonej działalności antysocjalistycznej nawiązał i utrzymuje bezpośrednio kontakty z przedstawicielami zorganizowanych grup antysocjalistycznych w kraju, tj. J[ackiem] Kuroniem, J[anem] Lityńskim, A[damem] Michnikiem[2], B[ogdanem] Borusewiczem (KSS „KOR”), L[eszkiem] Moczulskim[3], B[ronisławą] Milewską[4] (KPN), A[leksandrem] Hallem[5], A[rkadiuszem][6], B[ożeną] i M[irosławem][7] Rybickimi, D[ariuszem] Kobzdejem (RMP). Uczestniczył aktywnie w realizowanych dotychczas przez ww. grupy akcjach i inicjatywach (uroczystości obchodu 3 Maja, obchody 9. rocznicy wydarzeń na Wybrzeżu).

Ponadto wielokrotnie kolportował materiały i wydawnictwa antysocjalistyczne publikowane nielegalnie przez zorganizowane grupy antysocjalistyczne.

Lech Wałęsa jest czołowym aktywistą tzw. Wolnych Związków Zawodowych na terenie Wybrzeża. Aktywnie realizuje dążenia grup antysocjalistycznych do utworzenia poza partią tzw. niezależnych przedstawicielstw środowiskowych. Obecnie ze względów taktycznych usiłuje odcinać się od politycznych aspektów strajku Stoczni Gdańskiej im. Lenina oraz jakichkolwiek powiązań z działalnością KSS „KOR”.

2. Wiśniewski Florian, ur. w 1937 r., żonaty (troje dzieci), zam[ieszkały] Gdańsk-Oliwa [[a]], bezpartyjny, zatr[udniony] w PRE „Elektromontaż” w Gdańsku na stanowisku mistrza. Staż pracy – 27 lat. Sądownie niekarany.

Wydalony z PZPR w 1977 r. za krytykę stosunków łączących PRL ze Związkiem Radzieckim. Pełni obecnie funkcję członka Plenum Rady Zakładowej w „Elektromontażu”. Człowiek o usposobieniu konfliktowym, kilkakrotnie kwestionował decyzje dyrekcji zakładu, uważając, iż staje w obronie interesów pracowników. Na terenie zakładu cieszy się dobrą opinią wśród pracowników.

W okresie ostatnich wydarzeń przewodniczy Komitetowi Strajkowemu w „Elektromontażu”. Utrzymuje bieżący kontakt z przewodniczącym MKS Lechem Wałęsą.

22 VIII br. Wiśniewski, przedstawiając się jako „członek Prezydium MKS”, zabiegał o rozmowę z w[ice]premierem Jagielskim[b] celem omówienia wstępnych warunków do podjęcia rozmów.

3. Walentynowicz Anna, ur. 1929 r., wykszt[ałcenie] podstawowe, zam[ieszkała] Gdańsk-Wrzeszcz [[a]], zatr[udniona] w Stoczni Gdańskiej.

Wymieniona podjęła działalność antysocjalistyczną w 1978 r. w ramach tzw. Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Udostępnia mieszkanie prywatne do organizowania spotkań organizacyjnych aktywistów WZZ z młodymi robotnikami zakładów Wybrzeża. Utrzymuje bliski kontakt z aktywistą KSS „KOR” na Wybrzeżu – B[ogdanem] Borusewiczem, J[oanną] i A[ndrzejem] Gwiazdami, A[leksandrem] Hallem, a szczególnie bliski kontakt łączy ją z L[echem] Wałęsą. Uczestniczyła w akcjach i imprezach zorganizowanych przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu (11 listopada, 3 maja, rocznica wydarzeń grudniowych), ponadto pośredniczyła w dystrybucji i kolportażu materiałów o treści antysocjalistycznej.

W miejscu pracy wykazywała agresywną postawę i konfliktowy charakter. Doprowadziła do otrzymania szeregu kar dyscyplinarnych za łamanie przepisów i dyscypliny pracy. W prowadzonych dyskusjach jest impulsywna, nie liczy się z logiczną argumentacją, bezkrytycznie przyjmuje wszelkie informacje, w tym m.in. zaczerpnięte z ośrodków dywersyjnych (audycje RWE).

4. Gwiazda Andrzej, ur. 1935 r., inż. elektryk, żonaty, bezpartyjny zatr[udniony] w ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku, zam[ieszkały] Gdańsk-Żabianka [[a]].

Wymieniony w 1976 r. wspólnie z żoną Joanną Gwiazdą podpisał petycję do Sejmu PRL w związku ze zmianami konstytucyjnymi. W petycji solidaryzował się ze stanowiskiem elementów antysocjalistycznych z terenu Warszawy. Następnie podjął działalność w ramach tzw. Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, podpisując w kwietniu 1978 r. Deklarację Założycielską WZZ.

Ponadto podejmował próby przekazania informacji do Konferencji Międzynarodowej Wolnych Związków Zawodowych w Genewie o rzekomych represjach stosowanych przez organy ścigania wobec działaczy WZZ na Wybrzeżu z prośbą o interwencję w tym zakresie. Pozostaje w bliskich kontaktach z aktywistami WZZ – L[echem] Wałęsą, A[nną] Walentynowicz, M[arią] Płońską, A[liną] Pienkowską, KSS „KOR” – B[ogdanem] Borusewiczem, J[ackiem] Kuroniem, H[enrykiem] Wujcem, Z[bigniewem][8] i I[reną][9] Romaszewskimi. Wchodzi w skład redakcji „Robotnika Wybrzeża”. Aktywnie uczestniczy w pracach redakcyjnych, zbieraniu materiałów, organizacji druku i kolportażu nielegalnych wydawnictw. Uczestniczy w zebraniach i spotkaniach organizacyjnych oraz akcjach i imprezach organizowanych przez elementy antysocjalistyczne na terenie Wybrzeża.

W 1973 r. A[ndrzej] Gwiazda został zwolniony z pracy na Politechnice Gdańskiej za nadużywanie alkoholu w miejscu pracy. W 1979 r. A[ndrzej] Gwiazda został skazany na 4 miesiące pozbawienia wolności za znęcanie się i pobicie nieletniego.

5. Joanna Gwiazda, ur. w 1939 r., zamężna, bezpartyjna, mgr inż. budowy okrętów, zatr[udniona] w CTO w Gdańsku, zam[ieszkała] Gdańsk-Żabianka [[a]].

Wymieniona w 1976 r. wspólnie z mężem A[ndrzejem] Gwiazdą podpisała petycję do Sejmu PRL w związku ze zmianami konstytucyjnymi, solidaryzując się ze stanowiskiem elementów antysocjalistycznych z terenu Warszawy. Czynnie uczestniczy wraz z mężem w działalności antysocjalistycznej. Pełni funkcję redaktora odpowiedzialnego „Robotnika Wybrzeża”. Aktywnie uczestniczy w zbieraniu materiałów, organizowaniu druku i kolportażu nielegalnych wydawnictw.

Utrzymuje bieżący kontakt z: Wałesą, A[nną] Walentynowicz, M[arią] Płońską, A[liną] Pienkowską (WZZ), B[ogdanem] Borusewiczem, J[ackiem] Kuroniem, H[enrykiem] Wujcem, Z[bigniewem] i I[reną] Romaszewskimi (KSS „KOR”).

Była członkiem PZPR w latach 1960–1968. W związku z antypartyjną postawą prezentowaną przez ww. w okresie wydarzeń marcowych została wydalona z szeregów PZPR.

6. Jendruszewski Lech, ur. w 1958 r., zam[ieszkały] Gdynia [[a]], zatr[udniony] w Zakładach Mięsnych w Gdyni, bezpartyjny. Sądownie niekarany.

Wymieniony został przedstawiony przez Plenum MKS jako członek plenum z ramienia Komitetu Strajkowego Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. W trakcie obecnych wydarzeń w Stoczni Gdańskiej im. Lenina aktywnie uczestniczy w podburzaniu robotników do kontynuowania strajku. Jego wystąpienia posiadają bardzo agresywny charakter. Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu.

7. Krzywonos Henryka, ur. w 1953 r., wykszt[ałcenie] podstawowe, mężatka, zatr[udniona] w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Gdańsku, zam[ieszkała] Gdańsk-Wrzeszcz [[a]]. Sądownie niekarana.

Wymieniona pracuje w WPK od 3 miesięcy w charakterze motorniczej w Zajezdni Tramwajowej Nowy Port. Z chwilą podjęcia strajku w WPK wybrana została do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, gdzie prowadzi do chwili obecnej aktywną działalność. Inspiruje załogi zakładów pracy do kontynuowania strajku.

8. Izdebski Stefan, ur. w 1949 r., zam[ieszkały] Gdynia [[a]], zatr[udniony] w Zarządzie Portu Gdynia, wykszt[ałcenie] średnie, bez zawodu. Sądownie niekarany.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu.

9. Stanny Tadeusz, ur. w 1945 r., wykszt[ałcenie] średnie, bezpartyjny, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]], zatr[udniony] w Gdańskich Zakładach Rafineryjnych.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu. Od 1980 r. pełni funkcję przewodniczącego Rady Oddziałowej Związków Zawodowych.

10. Lewandowski Stefan[c], ur. w 1950 r., wykszt[ałcenie] zasadnicze, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]], zatr[udniony] w Zarządzie Portu Gdańsk. Sądownie niekarany.

Wymieniony w miejscu pracy posiada opinię dobrego pracownika. W postępowaniu oceniany jest jako mało energiczny, uległy i bez własnego zdania.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności elementów antysocjalistycznych prowadzonej na Wybrzeżu.

11. Sobieszek Lech, ur. w 1945 r., żonaty, wykszt[ałcenie] zasadnicze, bezpartyjny, zatr[udniony] w Przedsiębiorstwie Przemysłowo-Handlowym „Siarkopol”, zam[ieszkały] Gdańsk-Oliwa [[a]].

Wymieniony w miejscu pracy cieszy się dobrą opinią.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na terenie Wybrzeża.

12. Przybylski Józef, ur. w 1943 r., z zawodu ślusarz, zam[ieszkały] Gdańsk-Nowy Port, [[a]], zatr[udniony] w „Budimor” Gdańsk.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na terenie Wybrzeża.

13. Lis Bogdan, ur. w 1952 r., wykszt[ałcenie] zasadnicze, kawaler, zam[ieszkały] Gdańsk-Wrzeszcz [[a]], zatr[udniony] w ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku. Sądownie niekarany.

Członek PZPR i ZSMP. Pełni funkcję w[i]ceprzewodniczącego Rady Zakładowej ZOUEiA „Elmor” oraz członka Plenum Rady Zakładowej. Wymieniony utrzymywał kontakty z aktywistami WZZ, m.in. A[liną] Pienkowską. Był inicjatorem petycji w jej obronie w związku ze służbowym przeniesieniem jej na inne stanowisko. Ponadto kontaktował się z D[ariuszem] Kobzdejem i T[adeuszem] Szczudłowskim – aktywistami ROPCiO.

14. Kobyliński Zdzisław, ur. w 1924 r., żonaty, bezpartyjny, zam[ieszkały] w Gdańsku [[a]], zatr[udniony] w Oddziale Osobowym PKS w Gdańsku. Sądownie niekarany.

Wymieniony w miejscu pracy oceniany jest negatywnie zarówno w zakresie przygotowania zawodowego, dyscypliny pracy i postawy społeczno-politycznej.

Dotychczas nie angażował się w działalność społeczno-polityczną. Objęcie przywództwa nad Komitetem Strajkowym w oddziale PKS przyjęte zostało przez jego współpracowników z dużym zaskoczeniem. Nie stwierdzono, aby wymieniony do chwili obecnej uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne.

15. Gruszecki Wojciech, ur. w 1936 r., żonaty, wykszt[ałcenie] wyższe – dr inż. chemii, bezpartyjny, zatr[udniony] jako adiunkt w Instytucie Chemii i Technologii Organicznej oraz Żywnościowej Politechniki Gdańskiej, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]]. Sądownie niekarany.

Wymieniony w środowisku naukowym Politechniki Gdańskiej w przeszłości wielokrotnie wypowiadał się negatywnie o stosunkach handlowych między Polską [a] Związkiem Radzieckim. Jest znany z zafascynowania stylem życia krajów kapitalistycznych. Jest krytycznie ustosunkowany do stosunków społeczno-politycznych i ekonomicznych panujących w Polsce.

Dotychczas nie stwierdzono, aby wymieniony uczestniczył w działalności antysocjalistycznej na Wybrzeżu.

16. Bądkowski Lech, ur. 1920 r., wykszt[ałcenie] wyższe, prawnik, bezpartyjny, członek Związku Literatów Polskich Oddział w Gdańsku, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]]. Sądownie niekarany.

Wymieniony w latach 1967–1973 uważany był za przywódcę elementów antysocjalistycznych na terenie Wybrzeża. W okresie tym inspirował i organizował antypartyjne wystąpienia na gruncie Oddziału Gdańskiego ZLP, szczególnie w okresie wydarzeń marcowych oraz wydarzeń grudniowych.

Utrzymuje kontakty z osobami prezentującymi postawy antysocjalistyczne ze środowisk literackich, twórczych i kulturalnych (W[iktor] Woroszylski[10], J[erzy] Andrzejewski[11], S[tanisław] Załuski[12]), aktywnie uczestniczy w podejmowanych przez to środowisko akcjach i inicjatywach. Pretenduje w środowisku gdańskim do roli duchowego przywódcy elementów antysocjalistycznych. Utrzymuje aktywne kontakty z następującymi przedstawicielami grup antysocjalistycznych na terenie Wybrzeża: B[ogdanem] Borusewiczem, A[leksandrem] Hallem, A[rkadiuszem] Rybickim, J[anem] Samsonowiczem[13]. W dniu 21 sierpnia br. L[ech] Bądkowski zainspirował uchwalenie przez członków OG ZLP oświadczenia solidaryzującego się z postulatami Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Stoczni Gdańskiej oraz zawierającego apel o poparcie tej

inicjatywy przez środowiska literackie, dziennikarskie i naukowe.

17. Kołodziej Andrzej, ur. w 1959 r., wykszt[ałcenie] zasadnicze zawodowe, kawaler, bezpartyjny, zam[ieszkały] [[a]].

Wymieniony od 1979 r. uczestniczył aktywnie w działalności elementów antysocjalistycznych. Brał czynny udział w zbieraniu materiałów, organizowaniu druków oraz kolportażu nielegalnych czasopism i wydawnictw antysocjalistycznych. Zajmował się głównie kolportażem czasopisma „Robotnik” oraz ulotek KSS „KOR”. Uczestniczył w spotkaniach i zebraniach organizacyjnych tzw. Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Brał udział w akcji kolportażu ulotek związanych z rocznicą wydarzeń grudniowych inicjowaną przez KSS „KOR” w 1979 r.

W 1977 r. podjął pracę w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. W marcu 1980 r. został zwolniony za notoryczne nieprzestrzeganie dyscypliny pracy. W dniu 11 sierpnia br. na kilka dni przed strajkiem podjętym przez załogę Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni podjął pracę w tym zakładzie, uczestnicząc aktywnie w działalności Komitetu Strajkowego wymienionego zakładu. Następnie wszedł w skład Plenum Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z siedzibą w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Andrzej Kołodziej utrzymuje aktywne kontakty organizacyjne z B[ogdanem] Borusewiczem, A[nną] Walentynowicz, A[ndrzejem] i J[oanną] Gwiazdami oraz A[ndrzejem] Butkiewiczem[14] – aktywistami grupy antysocjalistycznej na Wybrzeżu.

W dotychczasowych wystąpieniach dał się poznać jako człowiek apodyktyczny, wykazujący skłonności przywódcze, usiłujący narzucać innym własne poglądy. Mitoman, szczególnie przewrażliwiony na punkcie roli i znaczenia jego osoby, m.in. w Komitecie Strajkowym Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni.

18. Kmiecik Jerzy, ur. w 1950 r., wykszt[ałcenie] średnie zawodowe, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]]. Na terenie zakładu wymieniony cieszył się dobrą opinią i uznaniem współpracowników.

Dotychczas nie stwierdzono, aby uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu.

19. Sikorski Jerzy, ur. w 1947 r., wykszt[ałcenie] średnie, bezpartyjny, zam[ieszkały] Gdańsk [[a]], zatr[udniony] Gdańska Stocznia Remontowa. Sądownie niekarany.

Na terenie zakładu wymieniony cieszy się dobrą opinią. Dotychczas nie stwierdzono, aby uczestniczył w działalności prowadzonej przez elementy antysocjalistyczne na Wybrzeżu.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 198–207, oryginał, mps.

[1] Edward Gierek (1913–2001) – działacz komunistyczny, 1970–1980 I sekretarz KC PZPR; w 1930 r. we Francji wstąpił do związków zawodowych i polskiej sekcji Francuskiej Partii Komunistycznej, za co został wysiedlony; przebywał na emigracji w Belgii; w 1948 r. wrócił do Polski; 1949–1954 sekretarz KW PZPR w Katowicach; od 1954 r. członek KC PZPR; 1956–1970 sprawował wiele funkcji partyjnych; po krwawo stłumionym wystąpieniu robotników w Grudniu ’70 został I sekretarzem KC PZPR; usunięty ze stanowiska po strajkach w sierpniu 1980 r.; w okresie stanu wojennego internowany.

[2] Adam Michnik (ur. 1946 r.) – 1957–1961 członek tzw. drużyn walterowskich kierowanych przez Jacka Kuronia; uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła; współzałożyciel Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności; w marcu 1968 r. relegowany z Uniwersytetu Warszawskiego; w 1969 r. skazany na trzy lata więzienia (zwolniony po półtora roku); sekretarz Antoniego Słonimskiego; członek KOR i współorganizator TKN; od 1980 r. ekspert ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność” i doradca przewodniczącego regionu Zbigniewa Bujaka; w grudniu 1981 r. internowany, od września 1982 r. aresztowany; w lipcu 1984 r. zwolniony, w 1985 r. sądzony w tzw. procesie gdańskim, skazany na trzy lata więzienia, zwolniony w 1986 r. na mocy amnestii; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Gniazdo” i „Wir”. Zob. m.in. J. Skórzyński, Adam Michnik [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 234–237; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Adam_Michnik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Leszek Moczulski (ur. 1930 r.) – historyk i polityk; członek ZMP, PPR i PZPR; dziennikarz „Życia Warszawy”, „Dookoła świata” i „Stolicy”; współzałożyciel ROPCiO oraz KPN; więzień polityczny PRL; w 2005 r. uznany za kłamcę lustracyjnego (Sąd Lustracyjny ustalił, że w latach 1969–1977 współpracował z SB jako TW ps. „Lech”); autor wielu książek historycznych. Zob. m.in. A. Dudek, Leszek Moczulski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 243–245; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Leszek_Moczulski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Bronisława (Nina) Milewska (ur. 1944 r.) – historyk sztuki; sekretarz w Oddziale Związku Literatów Polskich w Gdańsku; członek KPN; 1977–1988 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kurier”; materiały nie zachowały się.

[5] Aleksander Hall (ur. 1953 r.) – historyk; działacz ROPCiO i jeden z liderów RMP; w 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1981 r. sygnatariusz deklaracji KSN; 1981–1984 ukrywał się; działacz RKK NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Hak”. Zob. m.in. P. Zaremba, Aleksander Hall [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 111–113; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/ index.php?title=Aleksander_Hall (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Arkadiusz Rybicki (1953–2010) – historyk i polityk; członek ROPCiO i RMP; uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w sierpniu 1980 r.; 13 XII 1981–15 X 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w latach osiemdziesiątych bliski współpracownik Lecha Wałęsy; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Zob. m.in. P. Zaremba, Arkadiusz Rybicki [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 308–310; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Arkadiusz_Rybicki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Mirosław Rybicki (ur. 1955 r.) – współpracownik KOR, KSS „KOR”, ROPCiO, SKS; 1977–1980 współorganizator nieoficjalnych obchodów 3 Maja, 11 Listopada, Grudnia ’70 w Gdańsku; od 1978 r. działacz WZZ; w 1979 r. sygnatariusz deklaracji założycielskiej RMP; 1977–1989 współorganizator i szef zaplecza technicznego wydawnictwa Młoda Polska; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1980–1981 współpracownik pisma MKZ, a potem Regionu Gdańsk – „BIPS”; podczas I KZD „Solidarności” odpowiedzialny za druk gazety zjazdowej „Głos Wolny”; 1980–1981 współpracownik KOWzP; od 13 XII 1981 r. do grudnia 1982 r. w ukryciu; drukarz i kolporter podziemnego pisma „Solidarność”; 1986–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Rybak”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Mirosław_Rybicki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[a] Pominięto dane adresowe.

[b] W oryginale S. Jagielskim. Mieczysław Jagielski (1924–1997) – od 1944 r. członek PPR, następnie PZPR, m.in. 1959–1981 członek KC PZPR, 1971–1981 członek BP KC PZPR; 1959–1970 minister rolnictwa, 1970–1981 wicepremier; 1971–1975 przewodniczący Komisji Planowania przy Radzie Ministrów; przewodniczący komisji rządowej prowadzącej negocjacje z MKS w Gdańsku w sierpniu 1980 r.

[8] Zbigniew Romaszewski (ur. 1940 r.) – doktor Instytutu Fizyki PAN; 1977–1980 kierownik Biura Interwencji KSS „KOR”; w 1982 r. współorganizator Radia „Solidarność”; 1986–1989 kierownik Komisji Interwencji i Samorządności NSZZ „Solidarność”; figurant SOR krypt. „Graf” założonej przez SB w 1977 r., zamkniętej w 1989 r.; uczestnik obrad okrągłego stołu; od 1989 r. senator wszystkich kadencji. Zob. m.in. P. Sowiński, Zbigniew Romaszewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 276–279; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zbigniew_Romaszewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[9] Irena Zofia Romaszewska (ur. 1940 r.) – działaczka społeczna; współorganizatorka Radia „Solidarność”; od 1976 r. w KOR; od 1977 r. kierowniczka Biura Interwencji KSS „KOR”, redaktorka działu „Praworządność” w Biuletynie Informacyjnym KSS „KOR”; 1980–1981 członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; od wprowadzenia stanu wojennego działaczka podziemnych struktur „Solidarności”; aresztowana w lipcu 1982 r. i skazana na trzy lata więzienia; zwolniona na mocy amnestii rok później. Zob. m.in. P. Sowiński, Irena Romaszewska [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 276–279; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zofia_Romaszewska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[c] W oryginale Stanisław.

[10] Wiktor Woroszylski (1927–1996) – poeta, prozaik i tłumacz; redaktor „Głosu Ludu”, „Po prostu”, „Nowej Kultury” i „Zapisu”; 1945–1966 członek PPR, następnie PZPR; w 1956 r. obserwował powstanie w Budapeszcie; w latach siedemdziesiątych objęty zakazem druku przez komunistyczną cenzurę, 13 XII 1981– 18 X 1982 internowany w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku. Zob. m.in. Woroszylski Wiktor [w:] Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Warszawa 1984, s. 343, 1096; R. Niedzielko, Wiktor Woroszylski [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 301–303.

[11] Jerzy Andrzejewski (1909–1983) – pisarz; 1940–1944 działacz podziemia kulturalnego, zaangażowany m.in. w pomoc Żydom; 1950–1957 członek PZPR, 1952–1957 poseł na Sejm; w okresie stalinowskim pisał propagandowe teksty, popierające socrealizm i zaangażowanie ludzi sztuki po stronie władzy komunistycznej; współautor Listu 34; współzałożyciel KOR, następnie KSS „KOR”. Zob. m.in. B. Brzostek, Jerzy Andrzejewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 14–16; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Andrzejewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[12] Stanisław Załuski (ur. 1929 r.) – dziennikarz i literat; absolwent Wydziału Budownictwa Lądowego Politechniki Gdańskiej; redaktor „Dziennika Bałtyckiego” (1964–1965) oraz tygodnika „Głos Stoczniowca” (1974–1983); autor powieści (m.in. Klub nocnych marków, Gdańsk 1981), nowel, słuchowisk radiowych; 3 V 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 28073 jako TW ps. „Antoni”/„Adam”, wyrejestrowany 15 VI 1988 r. (rozpracowywał środowiska RMP oraz ROPCiO); zdemaskowany przez Adama Hodysza. Zob. Karta Mkr-2 dot. S. Załuskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[13] Jan Samsonowicz (1944–1983) – pracownik fizyczny, pisarz (ukończył filologię polską na UG); członek ZMS oraz Koła Młodych ZLP, następnie działacz DA oraz RMP; w sierpniu 1980 r. przedstawiciel AMG w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; następnie przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w AMG; delegat na I KZD „Solidarności” (członek Prezydium Zarządu Regionu); internowany podczas stanu wojennego, zwolniony w lipcu 1982 r.; podjął konspiracyjną działalność antykomunistyczną (prowadził tajną komórkę „Solidarności”, która zajmowała się rozpracowywaniem konfidentów aparatu bezpieczeństwa); rozpracowywany przez SB w ramach spraw „Dominik”, „Medyk” oraz „Samson”; zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 30 VI 1983 r., znaleziono go powieszonego na płocie przy stadionie Klubu Sportowego „Stoczniowiec”, sprawy dotychczas nie wyjaśniono. Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Samsonowicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[14] Andrzej Butkiewicz (1955–2008) – współzałożyciel SKS (relegowany z uczelni na wniosek ówczesnego szefa SZSP UG Aleksandra Kwaśniewskiego); członek WZZ, w sierpniu 1980 r. kierował Wolną Drukarnią Stoczni Gdyńskiej, a następnie drukarnią NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej; rozpracowywany przez SB – figurant SOR krypt. „Zecer”; 13 XII 1981–15 X 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; po zwolnieniu wyjechał do Stanów Zjednoczonych; w 2008 r. odznaczony pośmiertnie przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zob. m.in. S. Cenckiewicz, Andrzej Butkiewicz, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 4, s. 34–36.

Nr 6

1980 wrzesień 9, Gdańsk – Notatka służbowa na temat sytuacji w siedzibie NSZZ „Solidarność” sporządzona w oparciu o relację KS „B.S.”

Gdańsk, dnia 9 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

dot. sytuacji w siedzibie NSZZ w Gdańsku-Wrzeszczu (pomieszczenie dawnego hotelu „Morskiego”) w dniu 8 IX 1980 r.

Od rana obserwowano w siedzibie wzmożony ruch – w momencie największego nasilenia – przebywało na trzech piętrach kilka setek ludzi. Byli to działacze z Wybrzeża, m.in. Wałęsa, Wiśniewski Florian, Wyszkowski[1], Wojciech Gruszecki[b], szczupła blondyna – prawdopodobnie Jadwiga[c] Staniszkis[2], wiele ekip telewizyjnych i radiowych oraz dziennikarze, a przede wszystkim delegacje z wielu zakładów całej Polski. Było również sporo interesantów, którzy przychodzili z podaniami, interwencjami, swoimi problemami.

Wejście do budynku i pomieszczeń NSZZ wolne, niekontrolowane. Na ostatnim piętrze, na którym znajduje się recepcja – centrala telefoniczna oraz pokój (w końcu lewego korytarza z oknem na Grunwaldzką), gdzie urzęduje Wałęsa, przy drzwiach z klatki na korytarze służbę pełniło dwóch młodych ludzi, których zachowanie wskazywało, że stanowią „obstawę”.

Jak wspomniano, w siedzibie przebywało wiele delegacji ze wszystkich stron kraju. Z wypowiedzi wynikało, że odbywa się zjazd delegatów. Z braku dużej sali, rozmowy, dyskusje, wyjaśnienia prowadzono na korytarzach i w pokojach (przy drzwiach otwartych). Zwraca uwagę ogólna jawność – wszyscy wszystko słyszą, można się przyłączyć do danej grupy, słyszeć wypowiedzi i dyskusje, swobodnie zabierać głos.

Z zasłyszanych wypowiedzi wynika, że utrzymywaniu się napiętej sytuacji i strajkom sprzyja m.in. brak rzetelnej informacji o porozumieniach, a szczególnie brak właściwej wykładni, tłumaczenia znaczenia poszczególnych sformułowań. Świadczą o tym pytania zadawane przez delegatów z terenu, np. dot[yczące] sposobu agitowania, czy porozumienie obejmuje wszystkich pracujących, struktury związków, zadań, kontaktów z partyjnymi, dyrekcjami i CRZZ itp. W celu wyjaśnienia wątpliwości działacze z Gdańska prowadzili wyjaśnienia i dyskusje. W jednym z pokoi znajdowały się stosy ulotek, [takich] jak: projekt statutu NSZZ, projekt programu doraźnego Komitetu Założycielskiego NSZZ w Gdańsku, druki deklaracji o przystąpieniu do NSZZ, które polecono pobierać i zapoznawać z nimi załogi.

W jednym przypadku delegaci z kraju mówili, że sytuacja jest trudna, że należy działać szybko, bo „mogą nas uprzedzić”, że wszystko może się zawalić, że brak właściwej działalności może działać na naszą niekorzyść. Były głosy, iż działaczy w terenie szykanuje się, utrudnia agitację i działanie, przeszkadza się w rozmowach i działalności. Pytania – co robić. Działacze z Gdańska uspokajali, wyjaśniali, że najważniejsza jest praca i spokój. Na razie należy zbierać deklaracje o wyrażeniu chęci wstępowania do NSZZ i czekać na formalne ukonstytuowanie nowych związków.

Wyczuwało się nerwowość i pośpiech. Kilka razy na korytarzu pojawił się Wałęsa. Od razu był oblegany przez delegatów i dziennikarzy. Odbyła się konferencja prasowa (brak danych co do przebiegu) oraz posiedzenie prezydium.

Wałęsa nerwowy, zmęczony, dużo mówi i wyjaśnia. W pewnym momencie został wezwany do telefonu z Lublina. Było widać, że zdenerwowały go usłyszane wiadomości. Mówił, aby rozmówca przekazał, że on poleca natychmiast powrócić do pracy. Żądał przerwania strajków. Argumentował, że strajk nie pomoże, a tylko zaszkodzi. Wszystkie postulaty dotyczą wszystkich. Teraz najważniejszą sprawą jest dobrze i wydajnie pracować. Polecił bezwzględnie podjąć pracę.

Około 14.00, wychodząc z budynku, rozmawiał z Francuzami. Wiadomo, że powiedział, że te pomieszczenia są dla nich za małe, muszą mieć większe – dwa, trzy razy większe, jest pewny, nie ma wątpliwości, że dostaną.

Dziennikarze wyjątkowo operatywni i ruchliwi. Każda ekipa korzysta z tłumacza. Nakręcają i nagrywają wszystko, przeprowadzają rozmowy z działaczami z Gdańska i delegatami. Telefonują, przekazują uzyskiwane informacje.

Bardzo aktywny Wojciech Gruszecki[b] – wiele spraw załatwia przez telefon za Wałęsę (przez kilkanaście minut jego wszystkie rozmowy są nagrywane i filmowane). W jednej z rozmów, tłumacząc brak czegoś, mówił, że brak im prawników, w związku z czym przedłuża się wykonanie tego. Podkreślił, że musi być to zrobione prawidłowo, zgodnie z wymogami zasad prawnych i językiem prawniczym.

Działacz NSZZ – Wyszkowski, zna świetnie angielski, ruchliwy i aktywny, inteligentny, o dużej kulturze, spokojny, często rozmawia z przedstawicielami zagranicznych środków przekazu. Robi dobre wrażenie.

Wiśniewski Florian – w jednej z rozmów z delegatami zapytany o zmianę na stanowisku I sekretarza powiedział, że nas nie interesują zmiany, dla nas to nie ma żadnego znaczenia, jest obojętne.

Młoda kobieta – sądząc po rysopisie Jadwiga[c] Staniszkis – w jednej z rozmów telefonicznych stanowczym głosem nakazywała komuś, by nie dopuszczać do tego, by aktywistami związków były osoby funkcyjne. Wyjaśniając jeszcze wątpliwości rozmówcy, powiedziała, by w takim razie nie zawiązywać niczego – to jest niedopuszczalne. Należy czekać spokojnie, nie można, by oni opanowali związki.

Następnie – „nie ma obawy, ci umrą naturalną śmiercią” – prawdopodobnie chodziło o CRZZ.

Jadwiga[c] S[taniszkis] – bardzo energiczna, głos nieznoszący sprzeciwu. Centrala telefoniczna jest już przekazana NSZZ. Telefony dzwonią bez przerwy.

Zamawiane są rozmowy krajowe i zagraniczne.

Był telefon ze stoczni w Gdyni – rozmówca powiedział odbierającej telefon (jeszcze obsługiwała centralę pracowniczka „Turusu”), by przekazała komuś ze związków, iż biuletyny są gotowe i czekają na odebranie oraz że należy skontaktować się w tej sprawie z panią Krzywonos.

Ogólnie sytuacja w tym dniu robiła wrażenie dużej improwizacji – duży ruch, gwarno, rozmowy i dyskusje, brak informacji o tym, kto i gdzie załatwia daną sprawę. Widać brak organizacji, wszystko na żywioł. Ruch jak w mrowisku.

Jedyne zalecenie do delegatów – praca, spokój, zbieranie deklaracji o przystąpieniu do NSZZ i oczekiwanie na rychłe ukonstytuowanie. Zgłaszać wszystkie objawy dyskryminacji, szykanowania, przeszkadzania i stosowania represji w stosunku do strajkujących i działaczy.

Przychodzi wielu ludzi z konkretnymi zarzutami, skargami, interwencjami, donosami, przejawami[d] solidarności itp.

Działa bar ajencyjny, ale NSZZ zakazał sprzedaży alkoholu i piwa. Ajentka tylko do końca września. Kompletne zdanie przez „Turus” pomieszczeń – za dzień lub dwa. Na trzech piętrach (tj. stanowiących dawny hotel) znajduje się kilka pokoi zajętych przez kwaterunek. Pokoje te nie podlegają „Turusowi”. Nowe pomieszczenia dla tych osób będzie musiał załatwić, jeśli chce uzyskać te pokoje, NSZZ.

Założono również nową, większą i starannie wykonaną tablicę przy wejściu do budynków o treści „Niezależne Samorządne Związki Zawodowe w Gdańsku”.

Powyższą notatkę sporządziłem na podstawie relacji KS „BZS”[e], uzupełniającej poprzednio przekazane przez nie[go] obserwacje z przekazywania hotelu „Morski” do dyspozycji NSZZ.

Kierownik Grupy GPK

kpt. Z[ygmunt] Staniszewski[3]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] II KB WOP

Egz. nr 2 – aa

Oprac. kpt. Staniszewski

Druk. HP/9 IX [19]80 [r.]

Ks. masz. 0984

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 221–222, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Gruszewski.

[c] W oryginale Joanna.

[1] Krzysztof Wyszkowski (ur. 1947 r.) – w 1978 r. pomysłodawca i współzałożyciel WZZ Wybrzeża; współautor Deklaracji Założycielskiej WZZ; wcześniej współpracownik KOR i SKS; aktywny uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w sierpniu 1980 r.; organizator poligrafii; w 1981 r. sekretarz redakcji „Tygodnika Solidarność”; w 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku (w 1982 r. zbiegł ze szpitala i ukrywał się); w 1988 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej; od lat siedemdziesiątych rozpracowywany przez SB jako figurant sprawy krypt. „Kanał”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Krzysztof_Wyszkowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Jadwiga Staniszkis (ur. 1942 r.) – socjolog, politolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i członek PAN, publicystka; zwolniona z pracy i aresztowana za aktywny udział w protestach w marcu 1968 r., w sierpniu 1980 r. zaproszona przez MKS w Gdańsku do udziału w negocjacjach ze stroną rządową; członek Komisji Ekspertów; po zawarciu porozumień sierpniowych i utworzeniu NSZZ „Solidarność” doradzała związkowcom; w okresie stanu wojennego wykładała we Wszechnicy Solidarności i publikowała w prasie podziemnej. Zob. m.in. J. Staniszkis, Ja. Próba rekonstrukcji, Warszawa 2008, passim.

[d] W oryginale objawami.

[e] W oryginale KS „B.Z.” Na literze Z dopisano odręcznie S.

[3] Zygmunt Staniszewski (ur. 1943 r.) – kpt. MO, pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1969 r.; początkowo inspektor operacyjny GPK Port Gdańsk; w 1970 r. skierowany do CW MSW w Legionowie; 1972–1978 inspektor GPK Port Gdańsk 16. Kaszubskiej Brygady WOP; 1978–1982 kierownik GPK Port Gdańsk; 1982–1983 starszy inspektor Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1983–1988 kierownik sekcji Wydziału V WUSW w Gdańsku; 7 XII 1988 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2397, Akta osobowe Zygmunta Staniszewskiego.

Nr 7

1980 wrzesień 11, Katowice – Pismo zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Katowicach płk. Henryka Sikory do zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku dotyczące Międzyzakładowego Komitetu Robotniczego powstałego przy Hucie Katowice

Katowice, dnia 11 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Z[astęp]ca

komendanta wojew[ódzkiego] MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w Gdańsku[b]

Nawiązując do rozmowy przeprowadzonej przez płk. mgr. Z[ygmunta] Baranowskiego[1] z Wami informuję:

Powstały przy Hucie Katowice Międzyzakładowy Komitet Robotniczy rozwija aktywną działalność na rzecz zorganizowania Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych z udziałem innych zakładów województwa katowickiego.

Działania MKR wspierane są przez znanych działaczy antysocjalistycznych, w tym Siłę-Nowickiego[2], Stefana Kurowskiego[3], P[iotra] Andrzejewskiego[4] oraz Kazimierza Świtonia[5].

Osoby te często przyjeżdżają do MKR, udzielają im porad prawnych, a K[azimierz] Świtoń na stałe uczestniczy w pracach organizacyjnych związanych z tworzeniem NSZZ.

Jedną z inicjatyw K[azimierza] Świtonia jest wydanie przez MKR Huty Katowice „Apelu do wszystkich ludzi pracy”, w którym propaguje on zamiar utworzenia Centralnego Zarządu Komitetów Założycielskich Związków Zawodowych obejmującego swym zasięgiem komitety założonych związków zawodowych Gdańska, Szczecina, MKR H[uty] Katowice oraz wszystkie powstające nadal.

Kazimierz Świtoń w swoich oficjalnych wypowiedziach podnosi, że NSZZ przy Hucie Katowice mają być ośrodkiem wiodącym, gdyż uważa się za głównego propagatora i założyciela WZZ[c].

W załączeniu przesyłam 15 egz. ww. „Apelu do wszystkich ludzi pracy” celem wykorzystania do działań dezintegracyjnych w odniesieniu do zamierzeń MKR Huty Katowice.

Z[astęp]ca komendanta wojew[ódzkiego] MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

płk mgr inż. H[enryk] Sikora[6]

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB Gdańsk

Egz. nr 2 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB Szczecin

Egz. nr 3 – aa

nr dz.masz. 01316/80

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 28, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczęć z godłem o treści Komenda Wojewódzka MO 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Na pieczęci odręczna adnotacja do meldunku 13 IX 1980 [r.] oraz wpisane innym charakterem pisma Naczel[nik] Wydz[iału] III „A”.

[1] Zygmunt Baranowski (1933–1985) – płk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od lat pięćdziesiątych; oficer operacyjny Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; od 1962 r. oficer operacyjny Wydziału II; od 1972 r. naczelnik Wydziału II; 1980–1984 zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Katowicach; kierował akcją pacyfikacji kopalni „Wujek”; 1984–1985 dyrektor Departamentu IV MSW jako następca gen. Zenona Płatka po zabójstwie ks. Jerzego Popiełuszki; po krótkiej pracy w centrali został znaleziony martwy za biurkiem; jego ciała nie wydano rodzinie. Zob. m.in. http://katalog.bip.ipn.gov.pl/show-Details.do?idx=B&katalogId=2&subpageKatalogId=2&pageNo=1&nameId=1758&osobaId=14864&; http://infopatria.pl/index.php/artykul/11/0/292 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Władysław Siła-Nowicki (1913–1994) – adwokat, uczestnik kampanii wrześniowej, żołnierz ZWZ-AK, działacz struktur Delegatury Rządu na Kraj w Warszawie; uczestnik powstania warszawskiego; 1945–1946 wiceprezes Zarządu Wojewódzkiego Stronnictwa Pracy w Lublinie; od 1946 r. członek „WiN”, komendant obwodu lubelskiego, od listopada 1946 r. inspektor „WiN” w Lublinie; ujawnił się w 1947 r.; podjął próbę ucieczki na Zachód zakończoną aresztowaniem; w 1948 r. skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci, zamienioną na dożywocie; zwolniony w grudniu 1956 r.; od 1961 r. członek warszawskiego KIK; w latach sześćdziesiątych obrońca w procesach rehabilitacyjnych żołnierzy AK i „WiN”; w 1969 r. pozbawiony czasowo prawa wykonywania zawodu; radca prawny Episkopatu Polski; w 1971 r. obrońca w procesie członków „Ruchu”; od 1977 r. współpracownik Biura Interwencyjnego KSS „KOR”; w 1980 r. współautor statutu NSZZ „Solidarność”, członek KOWzP przy KKP; ekspert KKP i KK; obrońca w procesach działaczy podziemia; 1992–1993 sędzia Trybunału Stanu. Zob. m.in. A.F. Baran, Władysław Siła-Nowicki [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 315–317; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Władysław_Siła_ Nowicki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Stefan Kurowski (ur. 1923 r.) – ekonomista, profesor KUL i Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN; w 1949 r. ukończył Wydział Prawno-Ekonomiczny Uniwersytetu Łódzkiego; pracownik Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, skąd został usunięty w 1953 r.; od 1955 r. w Zakładzie Nauk Ekonomicznych PAN; w czasach PRL szykanowany ze względu na poglądy polityczne (m.in. na trzy lata wstrzymano przyznaną już habilitację); od 1989 r. profesor zwyczajny. Zob. m.in. G. Majchrzak, Stefan Kurowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 192–193; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Stefan_Kurowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Piotr Andrzejewski (ur. 1942 r.) – polityk, adwokat; od 1980 r. pierwszy konsultant prawny MKS z siedzibą w Hucie Katowice, autor pierwszego wniosku o rejestrację NSZZ „Solidarność” w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie; w czasie stanu wojennego obrońca w procesach działaczy NSZZ „Solidarność”; za prowadzoną działalność wytoczono mu osiem spraw dyscyplinarnych, uzasadniając to „naruszeniem wolności słowa”, od 1983 r. członek Komitetu Helsińskiego, następnie członek założyciel Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Piotr_Łukasz_Juliusz_Andrzejewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Kazimierz Świtoń (ur. 1931 r.) – elektromonter; w grudniu 1976 r. autor listów protestacyjnych do przewodniczącego Rady Państwa oraz marszałka Sejmu PRL; w maju 1977 r. uczestnik protestu głodowego przeciw represjom wobec robotników Ursusa i Radomia zorganizowanego przez KOR w kościele św. Marcina w Warszawie; założył w swoim mieszkaniu Punkt Konsultacyjno-Informacyjny ROPCiO; 23 II 1978 r. wraz z Romanem Kściuszkiem, Ignacym Pinesem, Tadeuszem Kickim i Władysławem Suleckim założył w Katowicach pierwszy w Polsce Komitet Wolnych Związków Zawodowych, za co spotkały go liczne represje, m.in. zatrzymania na 48 godzin, kilkutygodniowy areszt, cofnięcie zezwolenia na prowadzenie warsztatu usługowego; w październiku 1978 r. zatrzymany i pobity przez czterech milicjantów, a następnie aresztowany i oskarżony o pobicie swoich oprawców; 2 III 1979 r. skazany na rok więzienia (wyrok nie był prawomocny i dzień później został warunkowo zwolniony); od grudnia 1978 r. członek Rady Sygnatariuszy ROPCiO; od 3 IX 1980 r. członek Komitetu Strajkowego Huty Katowice; sekretarz MKR, następnie MKZ, 30 IV 1981 r. usunięty z Zarządu MKZ; delegat na I WZD, członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, delegat na I KZD; 13 XII 1981– 6 II 1982 internowany; 4 XII 1983 r. aresztowany podczas próby wmurowania tablicy upamiętniającej śmierć górników KWK „Wujek”; w 1988 r. wiceprzewodniczący RKW Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; w lipcu 1988 r. uczestnik strajku w KWK „Andaluzja”, następnie wspomagał strajki w Jastrzębiu; w marcu 1988 r. założyciel Komitetu Budowy Pomnika Górników Poległych 16 XII 1981 r.; 1977–1990 rozpracowywany przez KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOR krypt. „Emisariusz”. Zob. m.in. Z. Woźniak, Kazimierz Świtoń [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 346–347; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Kazimierz_Świtoń (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[c] Poniżej pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 13 IX 1980 r. Nr N-03708 (datę i numer wpisano odręcznie). W lewym dolnym rogu odręczna adnotacja R-02371/80.

[6] Henryk Sikora (1924–1987) – pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1949 r.; funkcjonariusz WUBP w Katowicach; od 1953 r. naczelnik Wydziału IX; w 1956 r. w wyniku reorganizacji zwolniony ze służby; w 1962 r. przyjęty ponownie; jako naczelnik wydziału kierował grupami operacyjnymi w FSM i Hucie Katowice; od 1977 r. do śmierci zastępca komendanta wojewódzkiego ds. SB; autor strategii zwalczania podziemnych struktur „Solidarności”.

Nr 8

1980 wrzesień [16], Gdańsk – Uzupełnienie do notatki służbowej z 14 września 1980 r. zawierające streszczenie rozmowy między Lechem Bądkowskim a Zdzisławem Kobylińskim dotyczącej sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia [16] IX 1980 r.

Egz. pojedynczy

GA/A – 001357/80[a]

„Inspiratorzy”[1]

III. Uzupełnienie do notatki służbowej

z dnia 14 IX 1980 r.[b]

godz. 13.15 – rozmowa między figurantem a mężczyzną X

Na wstępie spotkania przybyły poinformował, że wczoraj między godz. 11.00 a 19.00 uczestniczył w spotkaniu z przedstawicielami resortu, delegatami z wszystkich oddziałów PKS, dyrektorami oddziałów i sekretarzami POP. Wszyscy zebrani, jak jeden mąż, bronili przedstawionych postulatów. Przed władzami postawione zostało ultimatum. Oświadczono, że jeżeli do 30 września postulaty zostaną rozpatrzone negatywnie, to wówczas 1 października zwrócą się do MKZ i 2 października przystąpią do strajku. Mężczyzna X podkreślił, iż na jego interwencję przyjechał wczoraj dyrektor naczelny zjednoczenia. On powiedział mu: „Panie dyrektorze, zainicjuję to spotkanie, bo będzie źle, a po drugie, my będziemy domagać się swego, będziemy walczyć”. Przypomniał mu także, że porozumienie między komisją rządową a komisją strajkową nakłada na poszczególne resorty obowiązek załatwiania wszelkich spraw do 30 września, a tutaj nic się nie robi. W dalszej rozmowie mężczyzna X nadmienił, że podczas wczorajszego spotkania omówione zostały wszystkie postulaty, uzgodnione terminy, napisany protokół i do 30 września mają otrzymać odpowiedź.

Bądkowski przerwał gościowi tok wypowiedzi i oświadczył, że interesuje go postawa gościa wobec MKZ. Kontynuując temat, dodał, iż panuje obecnie przekonanie, że przybyły, Tadeusz Stanny (lub podobnie) i Stefan Izdebski z Portu Gdynia zerwali kontakt z MKZ. Od szeregu dni nie byli w MKZ i nie dali o sobie znać. Mężczyzna X odparł, że załatwił sprawy konta. W ubiegły czwartek spotkał się ze Stannym, Leszkiem i Gruszeckim. Omawiali sprawy finansów, podziału funkcji, a także odsunięcia „podejrzanych typów”. Co do ostatniej sprawy, Leszek zgodził się. Odsunął już „młodą nauczycielkę w ciemnych okularach”. Wałęsa oświadczył tej kobiecie, że musi się „wyłączyć”.

Bądkowski stwierdził, że od kilku dni słyszy opinię, że zrezygnowali i że na ich miejsce wejdą inni.

Mężczyzna X odparł, że sprawuje pieczę nad jedenastoma oddziałami i wszystkie sprawy musiał dokładnie przemyśleć i opracować.

Bądkowski oświadczył, że odniósł wrażenie, iż przybyły i Stanny chcą się wycofać. Mężczyzna X odpowiedział, iż nie wycofuje się, lecz ostatnio był bardzo zajęty i w związku z tym nie mógł brać udziału w pracach MKZ. Bądkowski nadmienił, że z jego punktu widzenia i rozeznania byłoby niedobrze, gdyby grupa ludzi rozsądnych i doświadczonych wycofała się, ustępując miejsca „tej gawiedzi”.

Mężczyzna X oznajmił, że nie podoba mu się wiele rzeczy, np. „to smarkaterstwo we władzach”. W czwartek rozważano wiele spraw, lecz do konkretnych wniosków nie doszli. Część ludzi, np. Gwiazdowie, twierdzili, iż może pracować w MKZ za darmo.

Zdaniem mężczyzny X Gwiazdowie utrzymują się z pieniędzy „korowskich” i z tego względu nie są zainteresowani odpłatnością pracy w MKZ. Natomiast jemu „ptaszki chleba nie niosą”. Musi zdobywać go ciężką pracą i nie może pozwolić sobie na to, aby powiedzieć, że nie jest zainteresowany poborami, zwłaszcza iż ma na utrzymaniu rodzinę. Jest człowiekiem zrównoważonym i nie może pozwolić sobie na huśtanie się. Musi wiedzieć, „na jakim wózku będzie jechać”. Powiedział Leszkowi, że może pracować w MKZ, lecz musi wiedzieć, ile będzie tu zarabiać. Z dalszych wypowiedzi mężczyzny X wynikało, iż jest kierownikiem zespołu magazynów. Spoczywa na nim olbrzymia odpowiedzialność w granicach 7 mln zł i nie może w związku z tym pozwolić sobie na podejmowanie pochopnych decyzji w sprawie zmiany miejsca pracy.

[c]Lech przyznał, że obecnie[c] w MKZ jest bałagan i wiele jałowego gadania, co utrudnia uporządkowanie spraw, między innymi płac.

Następnie padło kilka zdań na temat finansów MKZ. Z wypowiedzi wynikało, iż MKZ dysponuje kwotą 5 mln zł. Sprawami tymi zajmuje się „pani Ania”. Bądkowski stwierdził, że kobieta nie zna się na tych sprawach. Zdaniem rozmówców, Krzywonos, zajmująca się sprawami administracyjnymi, również jest osobą przypadkową. W[edłu]g Bądkowskiego, obecność Gwiazdów i Pienkowskiej także jest kwestią dyskusyjną. Mężczyzna X odparł, że wprawdzie Pienkowska jest krzykaczką, lecz do czegoś dąży i chciałaby coś zrobić. Natomiast Gwiazdowie chodzą w kółko, mącą, kręcą i nie zmierzają do wytyczonego celu. Lech wtrącił, że Gwiazdowie są amatorami.

Zdaniem przybyłego, bez planowego działania do niczego nie dojdą. Jeśli chodzi o „ten artykuł”, to była to inicjatywa jego i Zbigniewa Lisa. Postulował, aby iść do prasy i zmusić. W efekcie odsunięty został od kontaktów z władzami. Nie wie, dlaczego tak się stało. Przez cały okres czasu „pokazywał swoją twarz”, a teraz okazuje się mu nieufność. Jest mu z tego powodu przykro. Powiedział o tym Lechowi.

Bądkowski odparł, że Wałęsa łatwo ulega wpływom. Jest to jego słaba strona. Oprócz tego zupełnie niepotrzebny jest Kuroń. Mężczyzna X przyznał, że Kuroń wywarł na nim wrażenie zwykłego alkoholika. Zdaniem Bądkowskiego, Kuroń „to nie to, nie teraz i nie tu”. W[edłu]g niego Kuroń nie rozumie wielu spraw. Chce być przywódcą politycznym, co w obecnej sytuacji jest niewskazane.

Kontynuując temat, Bądkowski sugerował, że sprawie odsunięcia Kuronia dopomógł prymas. Przy okazji dodał, że Kuroń, wychowany w partii, usiłuje metody komunistyczne stosować tutaj. Mężczyzna X wtrącił, że on także przez siedem lat był członkiem PZPR.

W dalszej rozmowie Bądkowski nadmienił, iż na jego wniosek ustalono, że dziennie będzie odbywać się jedno posiedzenie prezydium, o godz. 19.30. W wyjątkowych przypadkach organizowane będą poranne posiedzenia.

Następnie mężczyzna X nadmienił, iż w zakładzie pracy, w którym pracuje, w najbliższych dniach będzie likwidowana stara rada zakładowa. Ludzie bardzo na niego liczą. Przy okazji raz jeszcze podkreślił, że chętnie przejdzie do pracy w MKZ, lecz musi wiedzieć, „na jakim wózku będzie jechać”. Nie może na tym finansowo tracić, bowiem nie ma dodatkowych źródeł dochodów.

Wychodząc, mężczyzna X obiecał przyjść na jutrzejsze spotkanie prezydium.

(mężczyzną X był przyp[uszczalnie] Kobyliński).

oprac. ES

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 3–5, oryginał, mps.

[a] U góry odręczna adnotacja o treści Wydz[iał] III „A”.

[b] Na marginesie odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Szeroko wykorzystywać w sprawie „Bolek”, zapoznać z treścią kier[ownika] Sek[cji] 7a. 16 IX 1980 [r.]. S[ekcja] 7a 17 IX 1981 [r.]. Notatka służbowa z dn. 14 IX 1980 r. nie zachowała się. Jest to zapewne zapis z podsłuchu.

[1] SOS krypt. „Inspiratorzy” – zarejestrowana 10 V 1968 r. przez Wydział III KW MO w Gdańsku dotycząca początkowo grupy pisarzy gdańskich: Lecha Bądkowskiego, Róży Ostrowskiej, Franciszka Fenikowskiego; 7 VII 1971 r. przerejestrowana na sprawę operacyjnego rozpracowania; 18 XI 1974 r. przerejestrowana pod nr. 8591 i prowadzona w ramach kwestionariusza ewidencyjnego krypt. „Inspirator” dotyczącego już wyłącznie Lecha Bądkowskiego; 17 IV 1980 r. KE przerejestrowano na SOR; 19 IV 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18786; nie zachowały się.

[c-c] Wpisano odręcznie.

Nr 9

1980 wrzesień 15, Gdańsk – Notatka służbowa dotycząca przebiegu pokazu filmu pt. „Robotnicy ’80” w Domu Technika w Gdańsku

Gdańsk, dnia 15 IX 1980 r.

Poufne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa

z przebiegu pokazów materiałów filmowych (nakręconych na terenie Stoczni im. Lenina w dniach strajku), który odbył się w dniu 14 bm. w sali projekcyjnej Domu Technika w Gdańsku

W dniu 13 bm. w czasie imprezy zorganizowanej przez Biuro Organizacyjne SFP na promie „Rogalin” powziąłem wiadomość o mającym się odbyć w niedzielę o godz. 23.30 w Domu Technika pokazie materiału filmowego nakręconego w Stoczni Gdańskiej w dniach strajku. Zapewniłem sobie jednocześnie możliwość uczestniczenia w pokazie.

Materiał ten nakręcony przez ekipę Wytwórni Filmów Dokumentalnych w W[arsza]wie został określony jako wyjątkowo interesujący, sensacyjny, szokujący. Pokaz przeznaczony miał być dla uczestników forum filmowców – wejście za specjalnymi zaproszeniami. O powyższym poinformowałem mjr. Dulewicza, z którym do Domu Technika przybyliśmy o godz. 22.30. Około godz. 23.00 w pomieszczeniach Domu Technika był już komplet widzów, a właściwie nadkomplet, bo spora część była bez zaproszeń. Ostatecznie wszyscy zostali wpuszczeni na salę – było ok. 100–150 osób, więcej niż miejsc siedzących na sali.

Około godz. 22.50 usłyszałem, że „nie wiadomo, co będzie, bo o pokazie dowiedział się MKS i mają przyjechać wraz ze swym szefem” (późniejszy przebieg zdarzeń wskazywał na to, że o pokazie ob. Wałęsa był poinformowany i oczekiwany przez organizatorów – choć sprawy tej nie byliśmy w stanie wyjaśnić do końca). Kilka minut po 23.00 przybył ob. Wałęsa, następnie z organizatorami poszedł (oraz z osobami mu towarzyszącymi) do sali projekcyjnej, pod którą oczekiwał zbity tłum widzów. Wzrastało zaniepokojenie – minęła godz. 23.30 (podana uprzednio jako początek projekcji), słychać było różne dowcipy: „Zobaczymy, ale na Biskupiej Górce”, „Co, znów jakaś przerwa?” itp. Towarzystwo było podekscytowane, oczekujące na wyjątkowe sensacje. Ogólnie jednak był spokój, a natężenie hałasu normalne przy takiej ilości ludzi znajdujących się w jednym miejscu.

Było sporo znanych przeze mnie ludzi: Kawalerowicz[1], Wajda[2], Filipski[3], Englert[4], Stuhr Jerzy[5], Skarżanka[6]. Przed godz. 24.00 zaczęto wpuszczać na salę, było sporo zamieszania spowodowanego faktem, iż wielu nie miało zaproszeń.

Pan Wajda zakomunikował: już w październiku odbędzie się zjazd SFP. Następnie przedstawiono twórców materiału, który miał [a]być[a] pokazany. Atmosfera gorąca, ciągłe brawa. Uprzedzano o technicznych mankamentach materiału, zaznaczając, iż jest to materiał roboczy. Rozpoczął się seans, trwał przeszło 2 godziny. „Film” ten zatytułowany był Robotnicy ’80. Przedstawiono: rozmowy z robotnikami, ich wypowiedzi, obrazy przedstawiające typowe sytuacje: rozdawanie ulotek, czytanie, spożywanie posiłków, warunki, w jakich spano, robocze spotkania członków prezydium, uroczystości o charakterze religijnym, wywiad pana Wałęsy dla Anglików, wypowiedzi p[ani] Walentynowicz, tłumy przed bramami, wystąpienia Wałęsy do ludzi sprzed bramy itp.

Większość jednak materiału stanowiły zdjęcia z posiedzeń Komisji Rządowej z MKS (częściowo znane z TV oraz radia). Początkowe obrazy, wypowiedzi robotników spotykały się z żywiołową reakcją sali – klaskano. Ktoś zwrócił się do widzów, by podchodzono do sprawy poważnie, a po drugie, że oklaski przeszkadzają w odbiorze. Następnie był już spokój – jedynie w kilku wypadkach wybuchła salwa śmiechu – dot[yczyło] to wypowiedzi tow. Jagielskiego (raz gdy zaciągnął „gwarą” żydowską, następnie, gdy przy okazji postulatu o właściwym obsadzeniu stanowisk, ustosunkowując się do proponowanego tekstu przez MKS, powiedział, że zawsze stosowano przecież zasadę obsadzania stanowisk kierowniczych właściwymi, tj. posiadającymi odpowiednie kwalifikacje, ludźmi). Również śmiech na widowni wywołały dwie wypowiedzi tow. Zielińskiego[7], członka Sekretariatu KC, raz, gdy mówił, iż od czterech tygodni nie widział wnuczka, drugi raz, gdy zabrał głos na temat zaopatrzenia stołówek w komitetach (dot. postulatu o przywilejach aparatu partyjnego). Ogólny śmiech wywołał również kadr, na którym tow. Zieliński został przedstawiony w momencie otrzymywania egzemplarza „Solidarności” (po podpisaniu porozumienia). Twarz jego wyraziła w momencie trzymania i oglądania tego egzemplarza wyraźne, jak to komentowano, obrzydzenie (ktoś później wspomniał, że to wina jego wyrazu twarzy). Również w kilku przypadkach śmiech rozległ się przy pewnych wypowiedziach robotników i działaczy MKS [a](wypowiedzi dowcipne)[a].

Po zakończeniu projekcji rozległy się burzliwe oklaski. Po chwili okazało się, że na sali przebywa ob. Wałęsa. Wszyscy odwrócili się w jego stronę – oklaski trwały 2–3 minuty. Ob. Wałęsa otrzymał sporo kwiatów, a następnie zabrał głos. Powiedział, że ogólnie film oddaje atmosferę panującą w czasie strajków. Dodał, że ekipa[b] często była wyrzucana z sali, ale on postara się, by materiał, którego z tego powodu nie mogli nakręcić, został uzupełniony. Powiedział, że otrzymanie zapewnienia o zwolnieniu nie było sprawą łatwą. Rozmowy były ostre, tego nie ma w filmie. Zwrócił się o pomoc w realizacji porozumienia, nawoływał [do] ostrej wydajnej pracy w nowych związkach. Podkreślił również swe stanowcze stanowisko w jednych, kompromis w innych sprawach (znów długotrwałe owacje). Następnie przemówiła z estrady prawdopodobnie p[ani] Walentynowicz (mówiła o prawdzie, nieocenzurowanej, zawartej w filmie i swych powtórnych przeżyciach) i p[ani] Ania, brunetka, młoda w okularach – że ma nadzieję, iż Polska zobaczy film na ekranach. Oklaski, odśpiewanie hymnu.

Po wyjściu ob. Wałęsy i delegacji – opuszczanie sali, dyskusje i rozmowy. Między innymi jakaś pani powiedziała, że nic z sensacji w tym nie ma, przynajmniej dla ludzi z Wybrzeża.

Dowiedziałem się również, że we wtorek o godz. 20.10 w telewizji nadany zostanie film z udziałem Jerzego Stuhra, który przez 5 lat przeleżał „na półce”. Spotkanie zakończyło się w spokoju o godz. 2.15.

Kierownik grupy GPK Gdańsk

(–) kpt. mgr. Z[ygmunt] Staniszewski

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – ZZ WOP W[arsza]wa

Egz. nr 2 – Wydz[iał] II KB WOP

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk

Egz. nr 4 – aa

Druk GG/15 IX 1980 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 48–49, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Jerzy Kawalerowicz (ur. 1922 r.) – reżyser i scenarzysta ormiańskiego pochodzenia; w 1961 r. zdobywca Nagrody Specjalnej na Festiwalu Filmowym w Cannes za film Matka Joanna od Aniołów; nominowany do Oscara; od 1955 r. kierownik Zespołu Filmowego „Kadr”; współzałożyciel i pierwszy prezes SFP; 1954–1990 członek PZPR; 1985–1989 poseł na Sejm; 1981–1983 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu FJN.

[2] Andrzej Wajda (ur. 1926 r.) – reżyser filmowy i teatralny, debiutował u boku Aleksandra Forda; współtwórca polskiej szkoły filmowej, laureat honorowego Oscara; odznaczony m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej; na początku lat osiemdziesiątych zaangażowany w działalność polityczną; 30 VIII 1980 r. pojawił się w Stoczni Gdańskiej, członek komitetu doradczego „Solidarności”, a w 1989 r. KO przy Lechu Wałęsie; 1989–1991 senator; w trakcie kadencji przeszedł z OKP do Unii Demokratycznej; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział IV Departamentu III MSW w ramach KE krypt. „Luminarz”.

[3] Ryszard Filipski (ur. 1934 r.) – aktor i reżyser filmowy i teatralny; aktor w Teatrze 7¹⁵, założyciel i aktor Teatru Jednego Aktora eref-66; 1975–1979 dyrektor Teatru Ludowego w Nowej Hucie, 1980–1981 kierownik Zespołu Filmowego „Kraków”, a 1982–1987 „Iluzjon”; od 1961 r. członek PZPR; współautor wraz z Ryszardem Gontarzem Listu 2000 skierowanego do KC PZPR, w którym domagano się odnowy moralnej w szeregach partii oraz zdecydowanych działań przeciwko członkom KOR; po 1980 r. wycofał się z życia zawodowego i zajął hodowlą koni; w 1993 r. wstąpił do Samoobrony RP; do aktorstwa powrócił w 2003 r. Zob. Filipski Ryszard [w:] Kto jest kim w Polsce..., s. 207.

[4] Jan Englert (ur. 1943 r.) – aktor i reżyser; 1992–1993 członek Rady ds. Kultury przy Prezydencie RP; dyrektor Teatru Narodowego, rektor PWST.

[5] Jerzy Stuhr (ur. 1947 r.) – aktor filmowy i teatralny, reżyser; rektor krakowskiej PWST; od 2006 r. członek Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

[6] Hanna Skarżanka (1917–1992) – aktorka teatralna i filmowa; w 1941 r. z powodu wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej przerwała pracę w teatrze w Wilnie; od stycznia 1942 r. członek Kedywu Okręgu Wileńskiego AK; od 1944 r. aktorka Polskiego Teatru Dramatycznego; w latach osiemdziesiątych za namową ks. Jerzego Popiełuszki występowała w przedstawieniach kościelnych; represjonowana; 1988–1991 aktorka Teatru „Ateneum” w Warszawie.

[b] W oryginale ekipy.

[7] Zbigniew Zieliński (ur. 1926 r.) – ekonomista, od 1948 r. członek PPR, następnie PZPR; 1949–1952 w aparacie ZMP w Kutnie i Łodzi; 1953–1959 w aparacie KW PZPR w Warszawie; 1961–1965 I sekretarz KP PZPR w Grodzisku Mazowieckim; 1965–1967 przewodniczący Prezydium WRN w Warszawie, 1971–1975 I sekretarz KW PZPR w Łodzi; 1975–1981 członek KC PZPR, reprezentant strony rządowej w czasie strajku w sierpniu 1980 r.; jeden z sygnatariuszy porozumień sierpniowych. Zob. T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991. Władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, Warszawa 1991, s. 447.

Nr 10

1980 wrzesień 17, Gdańsk – Informacja w sprawie nawiązania przez Antoniego Halika kontaktu z Lechem Wałęsą

Gdańsk, dnia 17 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku[b]

Informuję, że Wydział III „A” tut[ejszej] komendy dysponuje informacją, z której wynika, że Antoni Halik[1] nawiązał kontakt z Lechem Wałęsą – przewodniczącym Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ, zapewniając ww., że jego przyjazd do USA w celu odwiedzenia ojczyma i udzielenia wywiadów w radiu i telewizji amerykańskiej jest już przygotowany, zaś koszty tego pobytu pokryje w całości Halik.

A[ntoni] Halik ma ponadto załatwić z ojczymem L[echa] Wałęsy firmowanie przez niego pomocy finansowej dla Wałęsy.

Powyższe przekazuję do wiadomości i ewentualnego służbowego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku mjr Ryszard Łubiński[2]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 52, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Obok pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Tony Halik, właśc. Mieczysław Sędzimir Antoni Halik (1921–1998) – podróżnik, dziennikarz, pisarz, operator filmowy, fotograf, autor programów telewizyjnych o tematyce podróżniczej (z żoną Elżbietą Dzikowską); w czasie II wojny światowej latał w Dywizjonie 201, w wyniku zestrzelenia znalazł się we Francji, gdzie przyłączył się do tamtejszego ruchu oporu; po wojnie przez ponad trzydzieści lat korespondent NBC; 21 VI 1972 r. zarejestrowany pod nr. 11171 przez Wydział VI Departamentu I MSW w kategorii rozpracowanie operacyjne krypt. „Sędzimir”, 3 X 1972 r. sprawę do dalszego prowadzenia przejął Wydział IV Departamentu I MSW; 24 II 1976 r. pozyskany do współpracy przez Wydział IV Departamentu I MSW jako TW ps. „Sędzimir”, przekazany na kontakt Wydziału II Departamentu I MSW, materiały złożono do archiwum 16 VIII 1984 r.; równolegle w latach 1972–1975 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Mendoza”. Z analizy materiałów krypt. „Sędzimir” wynika, że zgoda Tony’ego Halika na współpracę z organami bezpieczeństwa była podyktowana staraniami o uzyskanie pozwolenia na pobyt stały w PRL, po werbunku ujawnił on przebieg rozmów z SB ambasadorowi PRL w Meksyku. W postanowieniu o zakończeniu współpracy inspektor Wydziału II Departamentu I MSW pisał: „W okresie współpracy odbyto kilkanaście spotkań z «S», które nie przyniosły spodziewanych korzyści informacyjno-operacyjnych. «S» stale pomniejszał znaczenie posiadanych kontaktów, nie wywiązał się ze zobowiązań w sprawie sporządzania notatek n[a] t[emat] interesujących nas zagadnień. [...] W okresie współpracy «S» przekazał zaledwie pięć informacji. Wszystkie pochodziły z 1977 r. i dotyczyły wizyty J[immy’ego] Cartera w Polsce. [...] Jako korespondent «S» jest negatywnie charakteryzowany przez Wydział XV Departamentu II MSW, gdyż wykorzystuje polskie pochodzenie do nawiązywania szerokich kontaktów i zbierania informacji o sytuacji w PRL”. Zob. min. AIPN, 01789/263, Materiały operacyjne krypt. „Sędzimir”; karty EO-4/62, EO-4D/63 z kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydziału „C” SUSW w Warszawie; http://www.national–geographic.pl/geopedia/pokaz/antony–halik–tony–halik/ (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Ryszard Łubiński (ur. 1936 r.) – ppłk MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1962 r.; 1962–1970 oficer śledczy KW MO w Gdańsku; od 1973 r. w Wydziale III SB KW MO w Gdańsku; 1975–1978 zastępca naczelnika Wydziału III; 1978–1989 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/Wydziału V; w 1989 r. kierownik Inspektoratu Operacyjnej Ochrony Elektrowni Jądrowej Żarnowiec WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2560, Akta osobowe Ryszarda Łubińskiego.

Nr 11

1980 wrzesień 17, Gdańsk – Notatka służbowa ppor. Zbigniewa Byszki sporządzona w oparciu o relację TW ps. „Kolega” dotycząca spotkania przedstawicieli NSZZ „Solidarność” z zakładów pracy z całego kraju w celu ujednolicenia tekstu statutu oraz powołania federacji NSZZ z siedzibą w Gdańsku

Gdańsk, dnia 17 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Kolega”[1]

W dniu dzisiejszym o godzinie 16.00 w klubie „Ster” rozpocznie się spotkanie przedstawicieli zakładów pracy z całego kraju, działaczy NSZZ. Przewiduje się, że dzisiejsze spotkanie będzie trwało około dwóch godzin. W trakcie spotkania będą omawiane głównie dwie sprawy, tj. przedstawienie gdańskiej wersji projektu statutu NSZZ i uzgodnienie jednolitego tekstu dla całego kraju, a następnie podjęcie próby utworzenia Federacji NSZZ z siedzibą w Gdańsku. W[edłu]g oceny TW do tej pory przybyło ok. 700 osób delegatów. Nie wszyscy wezmą jednak udział w obradach ze względu na brak miejsc. W tym celu, aby na sali znaleźli się tylko delegaci, wprowadzono system przepustkowy. Jako uzupełnienie ustnej informacji TW przekazał mi wykaz zakładów (80), które przez dwa dni, tj. 15 i 16 bm., zgłosiły się do NSZZ w Gdańsku.

Zadania:

– proszę wziąć udział w spotkaniu. W miarę możliwości ustalać osoby oraz ich wypowiedzi. Po zakończeniu obrad proszę o wywołanie spotkania w uzgodniony sposób.

Uwagi własne

Ze względu na brak czasu TW spotkanie trwało od godz. 15.45 do 15.50. TW nie mógł wcześniej wyjść z siedziby NSZZ, a następnie spieszył się, aby o godz. 16.00 być już na sali obrad. Spotkanie odbyłem w okolicach cmentarza Srebrzysko. Dekonspiracji nie stwierdziłem.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w prowadzonych sprawach dot[yczących] działaczy NSZZ.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

ppor. Z[bigniew] Byszko[2]

Wyk[onano w] 3 egz.

[a]Egz. nr 2 – Sekcja 3 oraz załączniki[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 6, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Jerzy Kozłowski (ur. 1951 r.) – bliski współpracownik Lecha Wałęsy, pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 3 VI 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” jako figurant SOS krypt. „Kanał”, 30 XI 1971 r. przerejestrowany na TW ps. „Kolega”, we wrześniu 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Konrad”, na co wskazują zapisy w funduszu operacyjnym SB (zmiana nie została ujęta w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku); materiały zarchiwizowano 26 I 1990 r., nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-3, E-16 dot. J. Kozłowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; AIPN Gd, 00105/46, Raporty kasowe funduszu „O” Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku, t. 2, k. 99; ibidem, t. 3, k. 155; ibidem, t. 8, k. 20; ibidem, t. 12, k. 138; ibidem, t. 14, k. 129; ibidem, t. 15, k. 52, 82; ibidem, t. 17, k. 93; ibidem, t. 20, k. 129; ibidem, t. 21, k. 160; ibidem, t. 24, k. 48, 65; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 338 i in.

[2] Zbigniew Byszko (1932–1984) – por. MO; w aparacie bezpieczeństwa od 1967 r.; służbę odbywał w Gdańsku; 1967–1975 funkcjonariusz MO (1973–1975 kierownik Sekcji Operacyjno-Dochodzeniowej do walki z Przestępstwami Gospodarczymi); następnie w SB – funkcjonariusz Wydziału III, III „A”/V, Inspektoratu 2; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie Stoczni Gdańskiej im. Lenina, zdekonspirowany w 1983 r., przeniesiony w 1984 r. do Inspektoratu 2). Zob. AIPN Gd, 214/2183, Akta osobowe Zbigniewa Byszki.

Nr 12

1980 wrzesień 17, [Gdańsk] – Stenogram ze spotkania odbytego w siedzibie MKZ w Gdańsku[1]

Mężczyzna „X”: ... wszystkie postulaty zostały przez wojewodę odrzucone, władze lokalne nie uznały ogólnokrajowego charakteru porozumienia gdańskiego[2], podkreślając jego charakter lokalny, ograniczony do Gdańska, Szczecina i Jastrzębia ... (fragment niezrozumiały) jest to niezgodne z interpretacją prezentowaną przez władze na łamach prasy centralnej, nadmieniamy, że członkom zakładowych komitetów założycielskich naszego regionu w niektórych zakładach utrudnia się działalność przy użyciu najróżniejszych metod, w tej sytuacji (fragment niezrozumiały) ... Komitet Założycielski ... Władza, że realizowanie postawionych postulatów jest możliwe tylko przy użyciu wszelkich dostępnych środków, zagwarantowanych w porozumieniu z dnia 31 sierpnia 1980 [r.]. Międzyzakładowy Komitet Założycielski Gdańsk, jako strona podpisująca wspomniane porozumienie, powinien zwrócić uwagę władz centralnych na fakt zbagatelizowania tego porozumienia przez władze wojewódzkie, niemniej jednak działamy i wypowiadamy się za wzorem Gdańska, zrealizowanie naszych postulatów jest wynikiem działalności najbardziej uprzemysłowionych regionów naszego kraju (fragment niezrozumiały) ...

[[a]]

Lech Bądkowski: ... głos zabierze Zdzisław Bibrowski[b] z Warszawy, przygotuje się do głosu MKZ Łódź, Andrzej Słowik[3].

Z[dzisław] Bibrowski: ... przemawiam w imieniu Samorządnego Niezależnego Związku Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty. Jesteśmy ciut, ciut za bardzo w przedzie ... (fragment niezrozumiały) ... i przyjęliśmy statut, przepraszam, żeśmy to zrobili tak szybko ... (zakłócenia transmisyjne), by dobrze działały pionowo i poziomo, to jest wymóg jedności, jedności działania. Członków założycieli liczy nasz związek dziesięć tysięcy trzystu, zorganizowanych w stu dwudziestu siedmiu instytucjach naukowych, w tym trzydziestu jeden instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk, dwudziestu sześciu instytucjach uczelnianych, w dwudziestu pięciu instytutach (słowo niezrozumiałe) i w szeregu innych instytucji ... W instytucjach naukowych i oświatowych, także w tej chwili, codziennie wyrastają nowe koła, codziennie powstają nowe koła. Nie posiadamy jeszcze własnego lokalu, zamierzając w tej sprawie podjąć kolejną (fragment niezrozumiały) ... władza nasza napotyka często przeszkody natury administracyjnej i to zaczynając od dyrektora, a kończąc na ministrze. Działacze, którzy usiłowali założyć nowe koła naszego związku, wyraźnie napotykają opór ... ministra Jedynaka[4], pełnomocnika do spraw wykonania ... (fragment niezrozumiały) ... na ustawiczny próg dyrektora jego gabinetu na podstawie interpretacji na to chciałbym zwrócić uwagę ... (długi fragment wypowiedzi niezrozumiały, dodatkowo zakłócenia z sali). Po to przyjechaliśmy tutaj, żeby zorganizować jedność działania w kraju, reprezentujemy inteligencję, obecnie powstała możliwość ... (oklaski) ... spotkamy się w Gdańsku, będziemy dążyć do centralizacji (kolejny fragment wypowiedzi zakłócony hałasem sali) ... (oklaski).

Wypowiedź Andrzeja Słowika całkowicie niezrozumiała[5].

Lech Bądkowski: ... przygotuje się do głosu Maria (nazwisko niezrozumiałe) stąd, jeden punkt ... (fragment niezr[ozumiały])[6].

Maria: ... robotnicy z Gdańska zastrajkowali w sposób zorganizowany ... należy sobie powiedzieć, że są po prostu ludzie, którzy nie wierzą, że powstały WZZ, po prostu boją się wierzyć w to szczęście, które myśmy wygrali. [[a]]

Męż[czyzna] „Z”[7]: ... zaczęliśmy od strajku dnia dwudziestego dziewiątego sierpnia, w dniu trzeciego września podpisanie porozumienia. Od tego czasu przyjęliśmy na noc ... jeżeli chodzi o czas zakładu, któremu ... podlegają ... to do jego (fragment niezrozumiały) ... groziło do dwieście czterdzieści osiem, oczywiście ta cyfra zmienia się z dnia na dzień, to są, kochani, kilkaset tysięcy, jeżeli chodzi o ... (niezr[ozumiałe]) ... to przystąpienia do związków wyraża około osiemdziesiąt procent załogi, jeżeli to się ... o chociaż połowę tę sprawę zapewniliśmy już w porozumieniu i z sensu tego ... (fragment niezr[ozumiały]) otrzymaliśmy lokal od prezydenta miasta Jastrzębia, no, a tam jest, gdzie my ... (niezr[ozumiałe]) zaczął przydzielać. Stanowisko, patrzcie, dyrekcji zakładu, no, sprawa dyskusyjna, nie tyle płace i dyrekcje zakładów, ale związki zawodowe obecnie istniejące założą się ... (niezr[ozumiałe]) ... były i ulotki oszczercze i pod naszym adresem, jestem przedstawicielem na komisji mieszanej, którą powołał prezes Rady Ministrów, tamte ulotki przedstawić ... (fragment niezrozumiały) ... mamy taką, że nie możemy publikować w prasie swoich wypowiedzi, po prostu nie możemy drukować wszystkich tych ... (niezr[ozumiałe]) ... robimy to ręcznie, to jest taka woskówka, jeżeli chodzi o statut, oczywiście mamy projekt statutu, dzisiaj przekonsultowaliśmy go ze statutem gdańskim, i mogę powiedzieć, że wpływy są ... (fragment niezr[ozumiały]) ... w osiemdziesięciu procentach zgadzają się, tam są małe moim zdaniem, i jesteśmy, tak jak to przedmówcy powiedzieli, za jednością w pracy i działalności zawodowej i wnoszę o jak najszybsze powołanie ... (niezrozumiałe) ... (oklaski).

Lech Bądkowski: ... głos zabierze Stanisław[8] ... (zakłócenia transmisyjne).

Stanisław: ... i od tej pory... (zakłócenia) ... mamy już pewne trudności organizacyjne i dlatego też będziemy prosili Wybrzeże, aby nam pomogło w doinformowaniu, chociaż u nas ludzie są bardzo mało zaznajomieni z organizacją niezależnych związków zawodowych, ludzie niektórzy po prostu nawet boją się tych niezależnych związków zawodowych ze względu na to, że nie mają odpowiednich ... (niezr[ozumiałe]) podkreślić, że w tej chwili będziemy już pracować nad ustaleniem odpowiedniej formy statutu dla naszego zakładu, biorąc wzór z Wybrzeża, jednak, biorąc pod uwagę nasze specyficzne warunki, będziemy musieli jednak te pewne zmiany poczynić, liczymy na to, że niezależne związki zawodowe w całym kraju zjednoczą się i osiągną duże sukcesy, dziękuję bardzo ... (oklaski).

Lech Bądkowski: ... głos zabierze Antoni Skinder[c] z Wrocławia.

Antoni: ... (fragment niezrozumiały) ... od ... jest zarejestrowanych około siedmiuset zakładów pracy, a osiemdziesiąt procent pracowników do obecnej ... [[a]]

Warunki lokalowe mamy bardzo złe, mamy cztery małe pokoje ... dyrekcja na terenie naszego MKZ ... nie stwarzają warunków do rychłego, organizowania ... (fragment niezrozumiały) ... [[a]]

Męż[czyzna] „B”[9]: ... Lubelszczyzna nasza, region nasz, po wojnie do tej pory nie zapisał się jako region zorganizowanej klasy robotniczej, lecz przez szereg lat było wyraźne socjalne ... dlatego też również Lubelszczyzna jako pierwsza w Polsce rozpoczęła falę strajków, rozpoczęła strajki z dniem ósmego lipca br., jak Gierek (fragment niezr[ozumiały]) w zakładach pracy ze względu na ... ze względu na niekoordynację, taka była sytuacja, zarysowały się potrzeby, gdzie musimy stwierdzić, że wielkie ... (fragment niezrozumiały), ja chciałem tutaj szczególnie zaapelować do kolejarzy w Polsce Ludowej, w związku z tym, że ja jestem również przedstawicielem kolejarzy Lublina, chciałem powiedzieć, że jako pierwsi kolejarze w Polsce rozpoczęli dzisiaj strajki, mimo że drużyny z całej Polski, również z Wybrzeża, jednak my żeśmy nie pozwolili, w wyniku akcji strajkowej, jednym z ważnych postulatów była zmiana rady zakładowej, którą pomimo wielkich trudności, pomimo szykanowania ze strony władz służby bezpieczeństwa, udało nam się jedenastego sierpnia wybrać niezależną samorządną radę zakładową, również chciałem ... (fragment niezr[ozumiały]). Komitet Założycielski Niezależnych Związków Zawodowych, jest ... na którym było przedstawicieli stu pięćdziesięciu pięciu zakładów, i akces przynależności zgłaszamy i organizujemy się w miarę możliwości, ale mamy wiele trudności, związki zawodowe istniejące starają się nie być chętnym do naszej ... również chcieliśmy nadmienić, że odbyły się dwa spotkania z wojewodą lubelskim, w wyniku tego ukazał [się] jeden komunikat w naszej prasie lokalnej, to było oczywiście dużym sukcesem związku, że głośna była na tym nie ... (niezr[ozumiałe]) również do chwili obecnej nie posiadamy lokalu, proponowano nam lokal o powierzchni czterdziestu metrów kwadratowych, a to jest niewystarczająco ... chciałem nadmienić ... odnośnie już organizowania na nowo rządu ... (fragment niez[rozumiały]) ... chciałem powiedzieć też, region nasz został pominięty, pomimo że mamy tyle ... [[a]]

Bądkowski (zapowiedź niezrozumiała): ... Bogdan ...

Przemawia mężczyzna „X”[10]: ... cały kraj, zamanifestowali swoją jedność, wyraziła się ona strajkami. Strajki przysporzyły nam wielkie straty, dwa tysiące milionów. Nie chodzi o to, my potrafimy odrobić te straty, bo wiemy, że to jest nasz wspólnie wypracowany chleb. Nasza działalność w chwili obecnej skupia się tylko i wyłącznie w działalności związkowej. Frekwencja, chęć wyrażenia przynależności do Wolnych Samorządnych Związków Zawodowych ... w chwili obecnej ... chodzi o to ... regionalizmów ... prężnego ruchu. Nam niepotrzebne są regionalne, małe związki, ba, nasz mały regionalizm (oklaski), nasz mały regionalizm powoduje to, że nasi przeciwnicy, nasi opozycjoniści mogą nami ... my musimy się połączyć, my jesteśmy i opowiadamy się za utworzeniem regionalnych ośrodków w Polsce, ale niech one by miały kształt ... żeby mogły koordynować prace poszczególnych tych małych, malutkich, słabych związków, które wyście potworzyli. My w zupełności popieramy porozumienie gdańskie, porozumienie, które dało nam platformę do naszej działalności. Myśmy przystąpili wspólnie z MKS Jastrzębie do jednolitej platformy i chcemy, żeby tak było dalej ... regionalne ośrodki połączyły się ... ilością możemy coś ... w pojedynkę nic nie damy [rady] zrobić ... proponuję wam, koledzy, abyśmy połączyli się, nie rozmieniajmy się i to, to doprowadzi do tego, że będziemy bardzo silni, że osiągniemy cel, do którego zmierzamy. Mamy duże trudności. Władze wojewódzkie partyjne, władze związków, starych związków, utrudniają nam pracę na każdym punkcie, chcą nas zniszczyć. My jednak podołamy, na pewno podołamy, a dowodem tego jest to, że ludzie, górnicy, opowiadają się za nami w tak wysokim momencie. Nie mamy możliwości, dostępu ani do prasy, ani do środków masowego przekazu. Podsuwa się nam dziennikarzy, pełno jest dziennikarzy, którzy wypaczają rzeczywistość. To nie jest to, to nie o to nam chodzi. My chcemy prawdy, żeby ludzie tę prawdę mogli konsumować. W związku z tym, w związku z tymi trudnościami myśmy podjęli walkę i zapewniamy was, że my będziemy walczyli, aż osiągniemy cel. Prosimy was, jednoczmy się, to osiągniemy cele, o których marzy, marzymy my i będą ... nas nasze dzieci (oklaski).

Lech Bądkowski przekazuje głos przedstawicielowi MKZ Opole, prosi o przygotowanie się Janusza Świecę[d] z Siemianowic. Początek wystąpienia przedstawiciela MKZ Opole niezrozumiały. Mówca mówi coś na temat komitetu strajkowego i dyrekcji. Można zrozumieć tylko poszczególne słowa, niełączące się w żadną logiczną całość. Słychać kilkakrotne oklaski z sali.

Głos zabiera kolejny mówca[11]: Dzień dobry państwu. Miałem ... Komitetu Strajkowego w pierwszym zakładzie, który zastrajkował na Pomorzu w województwie ... Miałem również tę możliwość, w chwili obecnej, być przewodniczącym MKZ chojnickiego. Chcę powiedzieć, że z całą uwagą wysłuchuję tutaj słów przedmówców i chcę powiedzieć, jak te sprawy wyglądają u nas. Myśmy jednoznacznie w naszym ... MKZ przyjęli statut gdański. Oczywiście mieliśmy ... którego projekt mamy już tutaj przy sobie. Chcę powiedzieć, że nasza działalność jest na takim etapie, że czekamy tylko na zarejestrowanie w sądzie wojewódzkim i już nie będziemy przyjmowali deklaracji, tylko około czterdziestutysięczna rzesza tych, którzy już zadeklarowali spośród 63 zakładów województwa chojnickiego ... już członkami i może być członkami. Chcę powiedzieć, że ... którzy mówią o jedności. Forma tej jedności, charakter jej może być wypracowany, ale jedność stoi za nami. Oczywiście nie z centrali ... CRZZ, ale uważamy, że, na przykład ... że przewodnictwo gdańszczan należy się chociażby z tego względu, aby uczcić tych, którzy za taką sprawę zginęli. My wychodzimy również na tym etapie, kiedy jeszcze nie mamy ... wytycznych do wspólnego działania, wychodzimy do ... sąsiadujących województw, aby nam stworzyć w tej chwili coś na wzór federacji silnej, aby ta siła w całym regionie, aby była oczywista. Chcę powiedzieć tutaj tym, którzy mają takie trudności, by ... Myśmy ... o kilkanaście godzin strajk mimo ogłoszenia przez pana Lecha Wałęsę zakończenia strajku, ale z czego to wynikało – z niewiary, że to się już stało, z niewiary, że dzisiejsze środki masowego przekazu ... mogły zrobić coś takiego, że podjęcie przez nas decyzji o przerwaniu byłoby nieuzasadnione i niecelowe (oklaski). Przykładem tego było podanie w radiu i w telewizji przemówienia kardynała Wyszyńskiego. Poza tym przemawiał za tym jeszcze fakt, [że] chcieliśmy dalszych pertraktacji z władzami politycznymi ... przedstawiciela Komitetu Wojewódzkiego Partii i z wojewodą, ponieważ te obrady zostały w nocy z 30 na 31 przerwane na skutek tego, że pan wojewoda zmuszony był się odnieść do swojego radcy prawnego obecnego ... ta nasza decyzja była słuszna i udało się nam stworzyć ... dokument, który początkowo miał ... porozumienia, ale pan wojewoda błagał, że porozumienie to ... i dokument ten mieści się pod nazwą ustalenia między wojewodą a MKZ ... Niezależnych Związków Zawodowych na terenie województwa chojnickiego. W ślad za tym porozumieniem ... porozumienia w takich zakładach jak „Towimor”, „Elana” ... i inne jeszcze zakłady, których tutaj w tej chwili nie wyszczególnię, porozumienia między dyrekcjami a poszczególnymi zakładowymi komitetami ... do działania. Mamy możliwość pozyskania nie tylko kadry ogłoszeniowej, ale tych członków popierających, a zatem tylko zdecydowana postawa może spowodować, że ci ludzie, którzy oczywiście ... boją się w tej chwili o utratę swoich dotychczasowych krzesełek, boją się o to i wiadomo, że ... Chcę powiedzieć, że już w tej chwili nasze działania są tak silne, jak powiedziałem, czekamy na pewne wyniki. Jesteśmy za jednością, ale uważam, że dzisiaj oczekujemy na przykład wytycznych, bo moja obecność tutaj jest, jak już powiedziałe[m], pierwszą bytnością w Gdańsku. Osobista satysfakcja spotkania pana Lecha Wałęsy i niektórych członków prezydium, ale ważniejsze w tej chwili jest od tego, abym ja i moi tutaj współdelegaci wyjechali z Gdańska z jakimś szczęśliwym ... Jeżeli mówimy o jedności, to wiemy dobrze, że w życiu codziennym, jeżeli poglądy nie poróżniły, to sprawy finansowe, a my chcemy znów działać od dziś, od jutra, konferencje, tworzyć Niezależne Związki Zawodowe w całej pełni, zgodnie z przyjętym przez nas i poprawionym statutem. Dlatego uważam, że również powinniśmy dzisiaj mówić o strukturze, chociażby w tej chwili, na tym etapie, jak my tutaj proponujemy, na przykład związać się regionalnie, ale nie chodzi o to, żebyśmy tutaj mieli na uwadze jakieś materialne ... sprawy. Chodzi o to, żeby tam, tym wszystkim przedstawicielom władzy, przedstawicielom, którzy nie powinni tej władzy reprezentować jeszcze, a reprezentują, żeby udowodnić, że tworzymy wielką siłę, że możemy spowodować, tak jak to się stało ... że już wczoraj, nie tylko związki zawodowe, ale członkowie tych związków, którzy się zadeklarowali ... i weszli do tej egzekutywy ... członkami Komitetu Strajkowego, ludzie, którzy gwarantują, że ... i uważam, że tak powinno być, że te spory ... jakimi są partia (oklaski), jakimi są poszczególne organizacje zakładowe, miejskie, wojewódzkie, jakim jest w tej chwili partia, że to jest chory organizm, wiadomo, że ... organizacje CRZZ-owskie w tej chwili, na przykład wczoraj przychodzi przewodniczący Rady Zakładowej i mówi mi, że dlatego ... jeżeli metalowcy podjęli decyzję i przyjęli nazwę Niezależne Samorządne Związki Zawodowe, uważam, że ... uważam, że tutaj prawnicy powinni się zorientować ... nie mając prawa przyjąć (oklaski).

Głos zabiera mężczyzna „X”[12] i mówi: Chcę powiedzieć, że my z naszą komisją prawniczą ... będziemy mieli możliwość, dlatego, że cały Uniwersytet Mikołaja Kopernika jest w Niezależnych Związkach Zawodowych, prawie cały. Dziękuję bardzo (oklaski).

Wałęsa: Tutaj jeszcze malutka uwaga, jak najmniej ... każdy wie, jak powinien robić ... (oklaski).

Bądkowski: Zabiera głos Andrzej Służalec[13] z MKZ [Tychy]-Bielsko-Biała, przygotuje się do głosu ... Petrochemia Płock[14].

Wypowiedź Służalca częściowo niezrozumiała. Mówi on, że ich załoga solidaryzowała się z Wybrzeżem. W tej chwili mają różne trudności, ale założyli sobie, że w jedności siła. Mówi coś o 90 proc. załogi Petrochemii, o założeniu związków. Proponuje zawiązywanie związków branżowych, co pomoże w nawiązywaniu łączności między regionami. Po zakończeniu wypowiedzi Służalca oklaski z sali. Zabiera głos przedstawiciel Petrochemii – (wypowiedź jego niezrozumiała – silne zakłócenia – trzaski i szumy).

Słychać szum, gwar głosów z sali. Przemawia mężczyzna „X”: [[a]]

Lech Bądkowski zapowiada, że przemówi Jerzy Sierocki[e] ... (szum i trzaski).

Sierocki: [[a]] ... po całym naszym terenie strajki. Deklaracje do związków podejmowaliśmy na zebraniu. Groziło ... żądań właściwych niepodległych związków zawodowych ... trzy czwarte załogi. [[a]] Jeśli chodzi ... pytań i problemy, które chciałem ... warunki, które stworzył zakład ... środki łączności, komunikacji łącznie z radiem ... i dalekopisami. Trudno jest ... ale staramy się ... współpraca z władzami, informują nas, nie mają żadnych zastrzeżeń ... [[a]] Wstąpienie do niezależnego związku w niczym nie ogranicza praw związkowca, który pełnił w dotychczasowych ... związkowych. Jeśli nowe wypracujemy, to będzie ... i jasna sprawa ... zasiłki statutowo niezależnie ... to wszystko będzie przyznawane tak jak gdyby ... Tej treści oświadczenia zostały podane do publicznej wiadomości ... na zakłady (kilka zdań niezrozumiałych – szumy i trzaski) ... ustawowe ... uważamy, że ze względu na specyfikę regionu jesteśmy ... w drodze tego jednego ... jesteśmy w stanie założyć sami wolny związek zawodowy, nie odcinając ... iż związek zawodowy pracowników PŻB[f] wchodzi w porozumienia, konfederacje, współpracę i tak dalej zarówno ... regionalnym, jak i ... czy też branżowym ... Tak stawiamy tę sprawę na razie i tak będziemy występowali ... pod tym się podpisujemy ... Przede wszystkim ... którzy zaczęli to mocno ciągnąć ... konkretnie mam tu na myśli centrale w Szczecinie i Gdańsku, albo, odwrotnie mówiąc, w Gdańsku i Szczecinie ... i w tym widzimy jedność naszego ruchu. Kwestia zorganizowania wolnej centrali tego ruchu to jest ... sprawa, ale podstawowa podwalina jedności to jest autorytet Gdańska i Szczecina ... Teraz chciałbym też w imieniu swojej załogi zwrócić uwagę na taką jeszcze jedną ... Mianowicie nic nie wiemy, co się dzieje w naszym województwie ... długo się wahałem z zabraniem głosu, bo może jest wojewódzki regionalny zjazd, nic na ten temat nie wiemy ... jak tu jesteśmy ... żądać, żeby tego rodzaju ... w Szczecinie czy Gdańsku prasa centralna informowała. Dziękuję, chociaż miałem jeszcze jedną (oklaski z sali).

N.N. mężczyzna informuje, że zabiera głos kolega Górecki – wypowiedź Góreckiego jest niezrozumiała. Przeszkadzają odgłosy z sali oraz silne szumy i trzaski. Następnie głos zabiera mężczyzna „X”[15], którego wypowiedź jest także w dużej mierze niezrozumiała. Mężczyzna ten mówi coś na temat statutu i solidarności. Słychać Lecha Bądkowskiego, który prosi o uciszenie się i zachowanie spokoju na sali. Kolejny mówca mówi coś na temat 5 września, swojego zakładu. Po kilku zdaniach otrzymuje oklaski z sali. Następuje kilka zupełnie niezrozumiałych zdań. Mówca kontynuuje wypowiedź: do wstąpienia do MKZ, tym młodym ... otrzymaliśmy lokal na terenie zakładów mechanicznych. Władze partyjne ... wojewódzkiego nie przeszkadzały w naszej działalności na terenie ... Ilość pracowników zrzeszonych w zakładowych komitetach założycielskich niezależnych związków zawodowych waha się w granicach od 70 do 80 proc. w każdym zakładzie. Ten zakres ... akceptuje ... statutu MKZ Gdańsk podpisanie porozumienia między re[sztą] całego kraju celem zajęcia wspólnego stanowiska. Dziękuję (oklaski).

Głos zabiera kolejny rozmówca[16]. Początkowa część jego wypowiedzi jest niezrozumiała. W dalszej części przemówienia mówił: samorzutnie stworzył się komitet robotniczy strajkowy, ale nie mając doświadczenia, ani w dziedzinie dyplomacji ... pism doszliśmy do wniosku, że należy dyplomatycznie podejść do tej sprawy. Strajkowaliśmy cały dzień ... zgodziliśmy się na ... do pracy. Represje są w sensie takim, że przewodniczący miał obstawiony dom przez dwa dni, że mamy dyrektora ... wiadomo, co to będzie (oklaski z sali) ... wyjaśnić tutaj ... Kilka kolejnych zdań jest niezrozumiałych, mówi coś na temat dyrektora i przewodniczącego. Następnie mówi: że oni przyjmują całą Radę ... wg prawa ... że należą do CRZZ. W deklaracji ich przywódcy stwierdzili, że nie solidaryzują się z ... co nie znaczy ... bo może zdanie pozostałej załogi ... w argumentacji do ludzi, jako patriota Polak nie argumentowałem ... bo nie znałem faktów. Jakieś ... lecz przemawiałem im do serca. Mówca wygłasza jeszcze kilka zdań na temat argumentacji, robotniczej godności. Żegnają go oklaskami.

... jeszcze około 80 proc. załogi, załóg. Na zebraniu uchwalili tymczasowy, tymczasowe ... statutowy i powstał na ... tymczasowy zarząd, nie odczuwamy szykan i sprzeciwów dyrekcji i popieramy ruch zjednoczeniowy, dziękuję ... (oklaski).

Mężczyzna „X”: Zabiera głos Waldemar Sobolak[g] z Częstochowy, przygotowuje się przedstawiciel gdańskiego MKZ, kolega Bogdan Lis.

Waldemar Sobolak: ... żeby było wiadomo, że Częstochowa nie chce strajkować. Jest nas w Częstochowie około 250 tys. ludzi, niech będzie nie tylko z najgorszych, ale 200 jest zawsze za Gdańskiem i postulatami Gdańska. Nigdy nie mieliśmy takich wiadomości, do których byśmy mogli startować, takich ... was poprzeć, powiedzcie mi naprawdę, ja zostałem tylko po wiadomość z całej Częstochowy jeden. Z wiadomości Wolnej Europy, z wiadomości innych rozgłośni zagranicznych, które nam nigdy ... wytłumaczyć, jak, dlaczego nas oszukują ... twierdzi, że pozostał jeden jedyny zakład, który uczciwie ... przyjechaliśmy, nie ... przyjechałem sam ... po prostu zakłady pracy, nie, jestem obecnie tu na sali, nie wiem, co mnie jutro czeka, ja mogę być zwolniony, ale chodzi o to, że naprawdę przyjechałem po to, żeby postawić jako nasze miasto jest uczciwe ... (oklaski).

Dalsza część niezrozumiała, słychać trzaski, szum. Słychać pojedyncze słowa ... Bogdan Lis: ... wróciłem z Warszawy dzisiaj rano i oświadczenia tutaj dawane nam inaczej są interpretowane przez władze w Warszawie i innych miastach, zapewne województwach. Chodzi tu między innymi o ministra Jedynaka, uważamy, że to jest nie tak i będziemy musieli chyba zająć zdecydowane stanowisko w tej sprawie. Tyle, jeżeli chodzi o te problemy aktualne naszego związku, naszego Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego. Prosimy pana Olszewskiego[17] teraz, żeby zabrał głos na temat propozycji takiego wspólnego działania wszystkich MKZ w Polsce.

Olszewski: więc ja jestem tutaj w charakterze doradcy prawnego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Mazowsza. Zabieram głos wbrew przyjętej pewnej zasadzie, że wypowiadać powinni się tylko delegaci, dlatego pragnę wytłumaczyć, dlaczego zabieram państwu czas własną wypowiedzią. Otóż nasz zarząd naszego związku po zapoznaniu się z przepisami, postanowieniami wydanej przedwczoraj, wydanej w sobotę właściwie, opublikowanej przedwczoraj uchwały Rady Państwa[18] dotyczącej rejestracji związków zawodowych doszedł do przekonania, że zawiera ona rozstrzygnięcia, które powinny być przedstawione zjazdowi gdańskiemu wszystkich komitetów związkowych z terenu całego kraju. Ponieważ sprawa dotyczy kwestii prawnych, zostałem upoważniony i wydelegowany przez zarząd do omówienia tej sprawy. Proszę państwa, uchwała Rady Państwa, która niewątpliwie stanowi wywalczony sukces związków, zawiera szereg postanowień, które muszą napawać nas, no, jednak niepokojem. Zawiera ona przede wszystkim sformułowanie pozwalające sądowi, który jest według tej uchwały organem rejestrowym, dokonywania oceny statutu zgłoszonego do rejestracji związku pod kątem widzenia jego zgodności z przepisami konstytucji i przepisami prawa. To jest formuła bardzo ogólnikowa i mamy podstawy do obaw, że może być interpretowana w sposób nieobiektywny. Mamy podstawy do obaw, a podstawy te pomnaża praktyka organów administracji państwowej na terenie niektórych województw w stosunku do Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych, że może zostać podjęta próba niedopuszczenia do legalizacji tych związków, które są słabsze, które nie mają, tak jak związki Gdańska, Szczecina czy Śląska, wywalczonej, ciężko wywalczonej strajkiem pozycji, dlatego, proszę państwa, doszliśmy do wniosku, ten wniosek chciałbym państwu przedstawić, to jest wniosek Zarządu Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych Mazowsza, że do rejestracji winniśmy się zgłosić jako jedna, ogólnopolska struktura (oklaski).

Mężczyzna „X”[19] wtrąca: O to chodzi, panie mecenasie, może byśmy nie wyprzedzali porządku obrad, to jest sprawa do Komisji Porozumiewawczej ... że mamy ten punkt, teraz była mowa, w punkcie drugim jest mowa o stanie organizacyjnym niezależnych samorządnych i o stanowisku władz regionalnych. Może delegaci by nie wyprzedzali, bo inaczej się pogubimy w temacie (krzyki z sali, oklaski).

Olszewski mówi dalej: ... panie przewodniczący, ja otrzymałem głos w tym momencie, a przedmiotem mojego wystąpienia była kwestia, przedstawienie kwestii zleconej mi przez zarząd, który mnie do tego wystąpienia upoważnił.

Zabiera głos Wałęsa, mówi: Proszę państwa, jest taka sprawa, po prostu jest małe nieporozumienie. Mieliśmy uzgodniony program, a to jest pan, który z zarządu, który ma uzgodnienia i przekazuje, ale to w dalszym ciągu my się na ten temat wypowiemy i proszę żeby pan kontynuował dalej ...

Olszewski: Proszę państwa, my podzielamy, chciałbym tutaj od razu powiedzieć, żeby uniknąć nieporozumień, że my w pełni podzielamy stanowisko przedstawione tutaj przez pana Lecha Wałęsę, że ta nowa struktura, którą proponujemy, ta wspólna struktura do tych związków nie powinna być strukturą w czymkolwiek przypominającą strukturę CRZZ, że to nie może być struktura centralistycznego zarządzania związku (oklaski). My proponujemy utrzymanie zasady występującej zarówno w statucie gdańskim, projekcie gdańskiego statutu, jak w większości statutów związków regionalnych, że podstawą działania związku jest samodzielna organizacja podstawowa i mocny region związkowy. Natomiast organy szczebla ogólnopolskiego, ogólnokrajowego miałyby charakter porozumiewawczo-koordynacyjny, nie zmienia to postaci rzeczy (oklaski), że ta struktura byłaby strukturą ogólnokrajową i wtedy można by było występować o rejestrację w jednym akcie wspólnym dla całego kraju (oklaski). To jest nasz ... wniosek, który chciałem państwu przedstawić (oklaski).

Proszę państwa, upłynęły już dwie i pół godziny i prawdopodobnie należy zrobić przerwę około 20 minut, więc aby w czasie przerwy, bardzo prosi przedstawicieli MKZ o odebranie krótkiego kwestionariusza, z prośbą o wypełnienie go i oddanie nam do prezydium. Ogłaszam dwudziestominutową przerwę.

Proszę państwa, proszę o zajęcie swoich miejsc, zaczynamy obrady. Uwaga, mam taką prośbę, prócz reporterów, niech tutaj nikt nie zostanie, proszę opuścić, odejść za filar. Punkt trzeci: Problemy pracy bieżącej Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych, głos zabierze koleżanka Joanna Gwiazda, proszę bardzo.

[Joanna Gwiazda]: A więc, pierwsza nasza opinia dotycząca statutów Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych. Poszczególne Międzyzakładowe Komitety Założycielskie podjęły pracę nad przygotowaniem statutu, lub też nawet uchwaliły swoje statuty (szum), które przygotowywały statuty, wzajemnie się konsultowały. Należy dążyć do tego, aby najważniejsze zasady statutowe zostały przyjęte przez wszystkie Niezależne Samorządne Związki Zawodowe. Sądzimy że porozumienie gdańskie z 31 sierpnia 1980 roku może stanowić punkt wyjścia [[a]].

Trzecie: Zakaz łączenia funkcji związkowych z kierowniczymi funkcjami administracyjnymi lub politycznymi.

Czwarte: Demokratyczny charakter wyborów do władz związkowych.

Piąte: Obrona podstawowych interesów i praw pracowniczych z wszystkimi dostępnymi [metodami] działań związkowych ... łącznie ze strajkiem.

Punkt 3b: Dotyczący struktury terytorialnej. MKZ reprezentuje stanowisko organizowania Niezależnych Związków Zawodowych na zasadzie terytorialnej. Oznacza to, że zrzesza pracowników z określonego terenu lub zawodów. Oczywiście w ramach takiego związku postanowiono ... (szum), władze, których zadaniem będzie zajmować się sprawami interesującymi jedynie określoną strukturę.

[[a]]

W stosunku do rejestracji związków zawodowych, która została podana przez uchwałę Rady Państwa, uchwała ta określiła sposób zgłaszania do władz naszych związków, mamy nadzieję, że władze wykażą dobrą wolę w prowadzeniu rejestracji. Tekst uchwały wzbudza liczne zastrzeżenia, których nie możemy przemilczeć, w związku z tym uważamy za konieczne podanie do publicznej wiadomości naszego stanowiska w tej sprawie. MKS w Gdańsku wydał oświadczenie w sprawie uchwały Rady Państwa z dnia 13 września 1980 r., dotyczącej rejestracji nowo powstałych związków zawodowych: „W związku z podjęciem uchwały przez Radę Państwa w sprawie rejestracji nowo powstających Związków Zawodowych, MKZ w Gdańsku oświadcza, co następuje: pierwsze, wyrażamy zadowolenie, że mimo zwłoki uregulowana została na okres przejściowy sprawa formalności związana z powstaniem Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych. Stwierdzamy, że w okresie przejściowym, tj. do czasu ukazania się nowej ustawy o związkach zawodowych, powstające Niezależne Samorządne Związki Zawodowe będą dopełniały formalności powiedzianych w uchwale Rady Państwa. W uchwale nie została uregulowana sprawa terminu, [w] jakim Sąd Wojewódzki w Warszawie zobowiązany jest wydać postanowienia rejestracji. Zwłoka w zarejestrowaniu powstających Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych wpływałaby na [powstawanie] i zaostrzanie napięć społecznych. Oczekujemy, że sąd oceni to i czynności swoich dokonywać będzie niezwłocznie”.

Czwarte: Sprzeciw budzą przepisy paragrafu 9 uchwały Rady Państwa, mówiące, iż Sąd Wojewódzki chce postanowić o unieważnieniu dokonanych rejestracji związku zawodowego, jeżeli jego działalność w strukturze okaże się sprzeczna z obowiązującymi prawami. Wprowadzenie tego przepisu do regulacji o charakterze przejściowym jest zaskoczeniem. Jest nie do przyjęcia dopuszczenie możliwości, ażeby można było zlikwidować w taki sposób masową organizację społeczną ludzi pracy.

Piąte: Ze swojej strony wyrażamy pogląd, że przygotowywana ustawa, [[a]] powinna być rozwiązana w następujący sposób:

A: O powstawaniu związku i nabyciu przez niego osobowości prawnej zdecydować powinno podjęcie przez założycieli uchwały o jego powstaniu, łącznie z uchwaleniem statutu.

B: Podjęcie działalności przez związek zawodowy powinno być uwarunkowane dokonaniem zgłoszenia o powstaniu związku [w] organie administracji państwowej [na zasadach] określonych [w] przepisach prawnych. Zawiadomienie obejmować mogłoby dane przewidziane w paragrafie 3 uchwały Rady Państwa z dnia 13 września. Wspomniany organ administracji państwowej wprowadzi do ewidencji związków zawodowych. Te przepisy prawne powinny wskazywać organ państwowy uprawniony do zaskarżania, zawiadomień o powstawaniu związku do Sądu Praw Ubezpieczeń Społecznych lub do Sądu Wojewódzkiego. Podstawowe oskarżenia mogłoby ... (szum) postawieniem zarzutu, że organizacja, która dokonała zawiadomienia, nie jest związkiem zawodowym w rozumieniu objętym prawem o związkach zawodowych. Organem mógłby być organ prowadzący ewidencję związków zawodowych. Przy postępowaniu sądowym zastosowanie powinny mieć przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Stronom przysługiwałoby odwołanie się do Sądu Najwyższego od orzeczenia sądu pierwszej instancji. Międzyzakładowy Komitet Założycielski Samorządnych Związków Zawodowych w Gdańsku (oklaski).

Może teraz przeczytam o sprawie rejestracji, o samych przepisach [o] związkach, albo odłożymy tę sprawę na później i ustosunkujemy się jeszcze do ustawy o związkach zawodowych i następnych o związkach branżowych zrywających z CRZZ, nasz stosunek do tego, a na końcu chyba najbardziej interesująca sprawa wszystkich, to znaczy powołanie Komisji Porozumiewawczej, bo ta Komisja Porozumiewawcza ma dzisiaj jeszcze, chcemy, żeby zadecydowała, w jaki sposób możemy sobie wszyscy razem pomóc, to znaczy, w jaki sposób możemy przystąpić do tej rejestracji, żeby dać sobie wzajemne gwarancje, i jak [to] zrobić najlepiej. Dlatego może ja nie będę czytać o tych poszczególnych przepisach dotyczących rejestracji w tej chwili i przeczytam państwu tylko nasz stosunek do ustaw o związkach zawodowych, bo jak wiadomo są dwa projekty, i o tych związkach zrywających z CRZZ.

CRZZ opracowało już trzy kolejne wersje projektów o nowych związkach zawodowych. Żaden[h] z tych projektów nie odpowiada nowym potrzebom ruchu związkowego. W projektach ustawy, poza ogólnym stwierdzeniem o swobodnym zrzeszeniu się pracowników [w] związki zawodowe, podstawą wszystkich przepisów szczegółowych pozostaje stara koncepcja [[a]]. Musimy wszyscy w terminie określić nasze stanowisko i inne postulaty w sprawie ustawy. Tak że proszę rozważyć możliwość wysunięcia przez niezależne związki zawodowe własnego projektu ustawy. MKZ Gdańsk [zwrócił się do zespołu ekspertów] o przygotowanie projektu. Byłoby dobrze, aby inne ośrodki podjęły podobne inicjatywy i żeby przed wystąpieniem [z] własnym projektem dokonać jeszcze konsultacji. Tryb konsultacji i sposób przedstawienia projektu ustali Komisja Porozumiewawcza. Sprawa związków branżowych [zrywających z] CRZZ.

W ostatnich dniach mnożą się fakty występowania całych branżowych związków zawodowych z Centralnej Rady Związków Zawodowych marynarzy i portowców, nauczycieli, służby zdrowia itd. Związki te deklarują się jako niezależne i samorządne. Niektóre chcą nawiązać ściślejsze stosunki z MKZ. Fakt ten, pozornie pozytywny, budzi zasadniczy niepokój. Decyzje o wystąpieniu z CRZZ czy też o niezależności i samorządności tych związków przyjmują przecież te same zarządy główne, które przez długie lata kierowały działaniami starych związków, najczęściej wbrew interesom pracowników. Mamy zatem podstawy, aby traktować niektóre z tych decyzji jako działania manewrowe kierowane przeciwko naszym związkom[20]. Stanowisko nasze określamy następująco: Niezależne i Samorządne Związki Zawodowe powstają w procesie oddolnym, decyzją załóg pracowniczych, a nie instancji administracyjnych czy też organizacyjnych dotychczasowych związków. Taki charakter powstawania naszych związków wraz z zasadami statutowymi stanowi podstawową gwarancję niezależności i samorządności (oklaski).

Sprawa Komisji Porozumiewawczej ... [realizacja] porozumień postrajkowych, wykonywanie przez niezależne związki uprawnień wymaga koordynacji i współpracy pomiędzy poszczególnymi ośrodkami. W tym celu proponujemy utworzenie Komisji Porozumiewawczej, [w] której reprezentowane byłyby poszczególne MKZ i odpowiednie instancje [w] poszczególnych regionach. W skład Komisji Porozumiewawczej wchodzi przewodniczący MKZ lub ich delegaci.

Komisja ma charakter konsultacyjny i koordynacyjny. Nie podejmuje decyzji, które byłyby wiążące dla poszczególnych MKZ, nie stosuje głosowania. Komisja Porozumiewawcza we właściwym czasie podejmie sprawę federacji, zrzeszenia niezależnych związków. Więc, proszę państwa, proponujemy w tej chwili powołać tę komisję i ustalić po prostu, umówić się, w jaki sposób przebrniemy przez ten problem, jakim jest w tej chwili istnienie całej ... w skali całego kraju MKZ, które są w bardzo różnej sytuacji i które są bardzo, w bardzo różnej sytuacji względem władz i które mogą mieć ogromne trudności z rejestracją, gdyby tej rejestracji dokonywać oddzielnie. No i w tej chwili to pierwsze posiedzenie komisji to miałoby na celu. Wszystko.

Mężczyzna „X”: Proszę państwa, może ja tak trochę bardziej to rozwinę. Mianowicie, chodzi nam o to, aby [z] tych delegacji MKZ, które dzisiaj tutaj znajdują się na sali, wybrać po jednym przedstawicielu do komisji porozumiewawczej, która zajmie się tą sprawą, tą najważniejszą. Mianowicie, czy rejestrujemy się oddzielnie, czy rejestrujemy się razem, czy przyjmujemy jeden statut, czy ten statut przyjmujemy taki, jaki jest obecnie, czy też nastąpią jakieś poprawki. Ta komisja będzie musiała o tym zadecydować, dlatego też prosilibyśmy, aby państwo tutaj spośród siebie, spośród tych komisji, tych delegacji MKZ, ale tylko MKZ, nie poszczególnych zakładów z tego względu, że wówczas byłoby strasznie dużo ludzi i nie można by prowadzić dyskusji. Dlatego proponuję właśnie w tym momencie, panowie ... państwo się znają (nie kończy zdania). Jeszcze do punktu trzeciego, są tutaj dwa głosy.

Bądkowski: Proszą o głos kolega Modzelewski[21] z Wrocławia, a następnie Tadeusz Jabłowski, kolega ze Szczecina. Proszę bardzo.

[Modzelewski:] Proszę państwa, wystąpienie moje dotyczy tej samej sprawy, sprawy dla nas gardłowej, o której mówił z ramienia związku Mazowsza mecenas (nazwisko niezrozumiałe)[22]. Owszem, istnieje taka groźba, jest ona zupełnie realna. Uchwała Rady Państwa pozwoli na odmawianie rejestracji poszczególnym MKZ lub, bo to także jest przewidziane, na wycofywanie z tej rejestracji poszczególnych MKZ, o ile będą stanowiły odrębne związki regionalne. Ale to jeszcze nie wszystko. Ruch nasz w całości jest zbyt silny, aby istniała realna szansa [jego] zdławienia. Szansę taką mógłby upatrywać z jego przeciwników tylko szaleniec. Myślę, że takich w tej chwili nie ma, natomiast jeśli się kogoś próbuje zdławić, a nie może, to można go też próbować wpuścić w maliny. I na to jest rada – nie należy w te maliny wchodzić. Na czym według mnie polega wpuszczanie w maliny? Mówił Lech Wałęsa o tym, jak proponowano mu objęcie przewodnictwa CRZZ. No, to nie jest manewr, który by wpuszczał w maliny kogokolwiek, to jest próba zaproponowania, żebyśmy zrezygnowali z niezależnych związków i połączyli się z CRZZ. Zbyt naiwna, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę, pod czyim adresem była złożona ta propozycja (oklaski). A próby wpuszczania w maliny naiwne nie są i żeby je rozszyfrować, proponuję państwu uważne przeczytanie podtekstu. Pierwszym z nich jest uchwała Rady Państwa o sposobie dokonywania rejestracji, drugim z nich jest umieszczony na pierwszej stronie „Trybuny Ludu” artykuł, właściwie informacja, o rejestracji dokonanej przez Komitet Założycielski Huty Katowice. Nie mamy żadnej pretensji do Komitetu Założycielskiego Huty Katowice, myślę jednak, że to nieporozumienie i że jeżeli nas do czegoś się zaprasza, powinniśmy zwrócić na to baczną uwagę. A zaprasza się nas mianowicie do tego, abyśmy się rejestrowali na podstawie statutów jednobrzmiących lub [różnych], ale takich, które będą statutami związków regionalnych. Bo podstawą rejestracji, ja przypominam, podstawą rejestracji w myśl uchwały Rady Państwa jest statut. Stąd, nie mogę się zgodzić z Lechem, że jeżeli różne związki przyjmą różne statuty, to nie ma sprawy, że statut to nie jest sprawa dla nas ważna. Owszem, jest to sprawa dla nas gardłowa ze względu rejestracji i jedności naszego ruchu. Przypominam, że [jeżeli stałoby się tak, jak] sugeruje uchwała Rady Państwa i jak zaleca, w domyśle, wybicie na plan pierwszy informacji o odrębnej rejestracji związków w Hucie Katowice. Gdyby, ilu nas tu było mówców z przedstawieniem sytuacji w poszczególnych MKZ, tyle powstało w Polsce związków, to jesteśmy załatwieni. Jesteśmy załatwieni na ... (paru wyrazów brak) oprócz Wybrzeża. Ale jeżeli my będziemy załatwieni, to załatwione zostanie także Wybrzeże. W ostatniej kolejności, ale niechybnie (oklaski). I dlatego uważam, że nie potrzebny, ale nieodzowny jest mu już teraz jeden ogólnopolski niezależny samorządny związek zawodowy (oklaski). Proszę państwa, ten związek musi mieć jeden statut. Chciałem jednak zwrócić uwagę państwa, że tym statutem nie może być w swojej obecnej postaci statut gdański. Zaraz wyjaśnię, dlaczego nie może. Kiedy przyjechaliśmy w piątek, delegacje z Wrocławia, do MKZ gdańskiego, pokazano nam projekt tego statutu jeszcze w maszynopisie, opracowany wówczas jeszcze przez komisję ekspertów, i nosił on tytuł „Niezależne Samorządne Związki Zawodowe-Związek Wybrzeża”, więc związek regionalny. Na nasz stanowczy sprzeciw koledzy z Gdańska postanowili usunąć to określenie „Związek Wybrzeża”, natomiast nie zostały uwzględnione żadne z pozostałych naszych propozycji dotyczących statutu i w rezultacie statut ten zachował treść właściwą dla związku regionalnego, a w szczególności tam jest przewidziana dwojaka struktura, to znaczy dwuszczeblowa, zakładowe organizacje i siedziba władz w Gdańsku. Przecież gdyby to miał być statut ogólnopolski, to by trzeba było zrezygnować w ogóle ze struktury MKZ, które mamy, i już z głowy. Oczywiście, że ten statut, nawet skopiowany przez nas, nawet przepisany, nawet równobrzmiący, tylko z siedzibą władz każdorazowo czy we Wrocławiu, czy tu i ówdzie w Wałbrzychu itd., stałby się jednobrzmiącym statutem różnych związków regionalnych. Dlatego jeszcze nie możemy na to pójść, że rozpylenie na związki lokalne uniemożliwiłoby nam realizację inicjatyw ustawodawczych, występowanie w skali ogólnokrajowej wobec władz państwowych, nadzorowanie ustawy o związkach zawodowych. Zawieranie układów branżowych nie ma możliwości reprezentacji zawodów i branż w ramach regionu (oklaski). Układy zbiorowe mają przecież charakter ogólnopolski i jeślibyśmy dopuścili istnienie zrzeszeń branżowych niezależnie od związków regionalnych, tobyśmy rozbili strukturę naszego związku i ludzie by nam uciekli. Nie damy im możliwości. Już szybko załatwiać ich palące sprawy zawodowe na szczeblu ogólnokrajowym.

Głos z sali: Gdzie był Wrocław, jak Wybrzeże strajkowało?

Ciąg dalszy wystąpienia: Zaraz to powiem, Wrocław, jak Wybrzeże strajkowało, podjął strajk. Podjął ten strajk we wtorek, który przyczynił się do zmiany atmosfery i przebiegu rozmów między Komisją Rządową a MKS w Gdańsku. Gdańsk wygrał strajk dla nas wszystkich, ale wygrał go, o czym nie należy zapominać, z silnym poparciem strajkowym całej Polski, inaczej by go nie wygrał (oklaski). I Wybrzeże popełni samobójstwo, jeżeli się od Polski odetnie (oklaski). Proszę państwa. Nie chciałbym krytykować kolegów z gdańskiego MKS, mamy dla nich ogromną wdzięczność i ogromny szacunek i chciałem (oklaski) powiedzieć jeszcze to, że dobrze rozumiem obawy, że są oni przeciwni centralizacji związków, co więcej, podzielam to. Obawy są mianowicie takie: my dysponujemy w tej chwili strukturą ruchu społecznego, która jest strukturą MKS i innych komitetów. Gdybyśmy tworzyli sztucznie centralę, to byśmy stworzyli ... (brak kilku słów) i słusznie mówił Lech Wałęsa, poddawałby się dość łatwo manipulacji, bo starałby się narzucić swoją wolę wówczas, będąc tworem sztucznym, autentycznej strukturze MKS, i na to też nie możemy iść, i na to jest odpowiedź. Ta odpowiedź była zawarta w propozycji mecenasa Olszewskiego, ażeby forum krajowe związku, reprezentacja krajowa, miała charakter Komisji Porozumiewawczej. Owszem, takiej komisji, o której tu była mowa, ale żeby ona była ciałem statutowym reprezentującym nasz związek w skali ogólnokrajowej, tylko zresztą przy takim ciele organizacja poszczególnych zawodów i branż miałaby szanse występować wobec władz państwowych, dysponując osobowością prawną i silniejszą pozycją w związku z tym. Dlatego pozwolę sobie przedłożyć zebranym projekt uchwały w tej sprawie. Przedkładam go w imieniu delegacji Wrocławia i Wałbrzycha z poparciem delegacji Warszawy i Poznania, być może też i innych, jak wynika z tych oklasków. Przede wszystkim uważam, że nie powinniśmy urządzać akademii, tylko rozmawiać o sprawach najważniejszych dla nas wszystkich.

Głos z sali: Panie kolego Modzelewski, prosimy skracać.

Modzelewski: Dobrze. Sam projekt uchwały. Upoważnieni przedstawiciele Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich Samorządnych Związków Zawodowych w ... (następuje wykaz alfabetyczny) postanawiają powołać ogólnopolski związek pod nazwą Niezależny i Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” i utworzyć Komisję Krajową Związku z siedzibą w Gdańsku. Terenem działania związku będzie obszar PRL. Komisja Krajowa z upoważnienia poszczególnych Komitetów Założycielskich, które zawarły niniejsze porozumienie, na podstawie wspólnego statutu złoży wniosek o rejestrację ogólnopolskiego związku. Ponadto zadaniem Komisji Krajowej będzie:

1. Uzgadnianie stanowiska Komitetów Założycielskich w sprawach inicjatyw ustawodawczych, realizacji porozumień zawartych przez Międzyzakładowe Komitety Strajkowe z Komisjami Rządowymi, podejmowanie akcji solidarnościowych, reprezentowanie interesów, podejmowanie akcji solidarnościowych, reprezentowanie interesów pracowniczych poszczególnych zawodów i branż ... (brak paru słów) układów zbiorowych oraz w innych kwestiach wymagających rozstrzygnięcia w skali ogólnokrajowej.

2. Wspólne występowanie wobec władz państwowych we wszystkich wyżej wymienionych sprawach.

3. Komisja Krajowa nie jest uprawniona do wydawania nakazów lub zakazów obowiązujących poszczególne Komitety Założycielskie.

4. Komisję Krajową tworzą przedstawiciele upoważnieni przez poszczególne Międzyzakładowe Komitety Założycielskie do reprezentowania ich stanowiska.

5. Komisja Krajowa stanowić będzie forum dla ogólnopolskiej działalności zespołów branżowych lub zawodowych tworzonych przez pracowników zrzeszonych w związkach.

6. Spotkania przedstawicieli Komitetów Założycielskich tworzących Komisję Krajową powinny odbywać się nie rzadziej niż raz w miesiącu.

7. Komisja Krajowa zajmie się przygotowaniem podziału terenu na okręgi pod względem działania.

8. Treść punktów od 1 do 6 niniejszego porozumienia wchodzi w skład statutu związku.

Taki jest projekt tej uchwały, którą niniejszym składam na ręce Lecha Wałęsy do prezydium (oklaski).

Wałęsa: Proszę państwa, ja rozumiem intencje i wiem, że tak należałoby zrobić, ale w związku z tym, że ja dwanaście lat param się tym wszystkim, nie chciałbym jakimś pociągnięciem nie takim przegrać z wami razem sprawę. Boję się właśnie tego przegrania, takiego nieładnego. Dlatego też, choć to jest bardzo ładnie zrobione ... (nie kończy myśli). Ja jestem też za tym, tylko troszeczkę inaczej, że owszem, ta komisja jest potrzebna i chcemy ją wybrać, tak jest, ale ta komisja nie ma prawa i nie powinna mieć prawa głosowania. To znaczy będzie miała, ale dopiero przedstawi się problem jakiś, komisja pojedynczy ten członek ... (nie kończy myśli) z jakiegoś MKZ wraca na zakład, na swój rejon, i mówi: słuchajcie, my tutaj, jest taki problem, że musimy na przykład zastrajkować. I teraz głosujemy u siebie, przekonujemy swój region, czy tak, i jak wrócimy z tym, mówię „tak” albo „nie” (oklaski). I wtedy właśnie nie będzie tego momentu wymanewrowania, bo my na dole będziemy krzyczeć czy „tak”, czy „nie”. A nie tak, że podejmiemy coś, a później nic z tego. Na przykład, ja nie mówię, że tak jest, ale to będzie 10 CRZZ, a pięciu tylko tych, którzy od dołu zbudowali to, co chcieliśmy zbudować, i wtedy ja się boję tych przegrywań w podejmowaniu decyzji, które nie są zrodzone z dołu. A więc znakomicie, zaparafujemy (wyraz wątpliwy), ale już mamy statut zarejestrowany jeden i teraz należałoby zrobić tak: kto przyjmuje jeden czy przyjmujemy ten nasz statut z tą poprawką, ale już jeden zarejestrował się. To by trzeba w mniejszym gronie powiedzieć, kto jak przyjmuje. Faktem jest, że nie możemy sobie pozwolić teraz usiąść nawet w tym gronie i tworzyć statutu, bo my go za dwa lata nie stworzymy, zawsze będą wątpliwości. Albo przyjąć ten, co jest, my go jeszcze poprawimy szybko do czwartku. Nawet ta komisja niech po jednym zostanie, poprawmy go jakoś i w czwartek jest to statut dla tych, którzy się łączą z Gdańskiem. Innej możliwości wyjścia nie ma (oklaski). Z tym że, jak mówię, chciałbym, żeby te regiony miały decydujący głos. To znaczy, też jestem za podziałem jakimś, ale nie sztucznym. Czy na 4 czy na 6, żeby momenty komunikacyjne były wygodniejsze, bo jest w Katowicach jeden moment, niech on tam w pierwszej fazie łączy, a jeden jest w Gdańsku, który koryguje, i dwa razy w tygodniu się spotykamy i mówimy: słuchajcie, u nas to i owo, dajcie pieniędzy, dajcie tego, o tak. Ale bez prawa głosowania i decydowania za ten region. Dopiero po skonsultowaniu razem – „tak” albo „nie”. A więc zrozumieliście. Proponuję jeszcze raz, żeby te MKZ spotkały się tam, gdzie prezydium, po jednym z MKZ. Tam zobaczymy, na czym stoimy, jak stoimy, wrócimy, powiemy. A więc proszę po jednym do góry do MKZ. Rozumiemy się.

Głos: Proszę państwa, jeszcze moment, bo to nie koniec, prosimy wybierać komisje, tylko ja chciałem jeszcze wyjaśnić sprawę tutaj, odpowiedzieć. Rzeczywiście w zeszłym tygodniu [przed uchwaleniem uchwały przez] Radę Państwa była koncepcja związków regionalnych, które miałyby możliwość zrzeszenia się. Ta uchwała, która wyszła obecnie, przewiduje jedynie możliwość powołania i zarejestrowania związków regionalnych albo związku ogólnopolskiego. Nie wolno utworzyć zrzeszenia ogólnopolskiego, tylko regionalne. Dlatego też podzielamy zdanie tutaj wszystkich, że trzeba stworzyć jakąś strukturę organizacyjną ogólnopolską, jednak tę sprawę będzie dyskutować Komisja Porozumiewawcza z tego względu, żeby to po prostu jakoś szło, żeby się nie ciągnęło w nieskończoność, bo będziemy siedzieli do 5 rano i nic takiego nie zrobimy. Ja miałbym tyle. Chciałbym dodać jeszcze jedno, jeżeli chodzi o ten ogólnopolski związek – nie może on się nazywać ogólnopolskim związkiem z tego względu, że część ... (nie kończy myśli), mamy już przykład, że Huta Katowice się zarejestrowała i na pewno jeszcze kilka związków się zarejestruje poza naszym związkiem. Tam w statucie powinien być raczej ... (brak kilku słów) działania związków będzie obszar PRL. W ten sposób.

Bądkowski: Jeszcze w punkcie 3 jest kilku mówców, chyba żeby któryś zrezygnował. Mianowicie zgłosili się Tadeusz Grabowski[23], pełnomocnik MKZ Szczecin i Łódź, Andrzej Rozpłochowski[24], przewodniczący NSZZ przy Hucie Katowice, oraz Jędrzej Smulkowski[i] z Gdańska. Jeżeli te osoby chcą zabierać głos, to proszę bardzo, a jeżeli uznają to za zbędne, tobyśmy przystąpili do pracy w Komisji Porozumiewawczej. Wydaje mi się, że w tym momencie punkt ciężkości leży na tym, co ustali Komisja Porozumiewawcza, i lepiej by było, moim zdaniem, od razu teraz przejść do punktu 4.

Głos: Pokój 67, IV p[iętro]. Czekamy na przedstawicieli MKZ.

Bądkowski: A dla pozostałych jest przerwa, powiedzmy półgodzinna. Bardzo przepraszam. Byłem zbyt optymistyczny, prawdopodobnie przerwa będzie dłuższa i przyjmijmy od razu przerwę godzinną, która powinna także państwu starczyć na jakiś posiłek. Przyjmujemy o wpół do dziewiątej. Dziękuję. Proszę wszystkich reporterów o przejście przed te dwa filary, a pozostałych ... tu.

Wałęsa: Tak jak mówiłem na początku – zrobimy wszystko, i ja zrobię wszystko, żeby wszyscy byli zadowoleni. No i widzę, że do tego doszło. Mniej więcej będzie wyglądało to tak: do czwartku spływają uwagi, to znaczy do piątku nawet, w piątek na naszym terenie dwa tysiące zakładów głosuje za albo przeciw statutowi ... (głos z sali – Za!). Ale podejrzewam, że jednak za, bo jesteśmy ... bardzo ładne. Z tym, że ten statut będzie tylko miał żywotność do pierwszego zjazdu, to trzy miesiące, ewentualnie maksymalnie do roku. A więc, jak tam czegoś nie ujmiemy, coś tam przedobrzymy, no to się zmieni. Wyrzuci, skróci itd. A więc jest naprawdę dość dobrze, z tym że, no, problemów jak dla Gdańska, jak Gdańsk to trochę problemów doszło, bo teraz my musimy ... (zakłócenia w nagraniu). To ... dla was, no, ale taka jest kolej rzeczy, zrobimy. W poniedziałek przyjeżdżają ci panowie ... z naszego MKZ, przeczytają dokładnie tu, jeśli będzie bez poprawek, we wtorek, środę jedziemy do Warszawy i będziecie nas prawdopodobnie w telewizji widzieć, jak nie pękną ekrany. Jedziemy razem, jeden statut kierujemy, jeden statut, wspólny statut, ale regiony pozostają jak teraz, tylko że jeszcze w poniedziałek przypuszczam, tak mi się coś tu kręci po głowie, że Polskę podzielimy, rozbierzemy Polskę. To znaczy, ja tak myślę, ja tak myślę, że podzielimy jakieś role, żeby te MKZ były silniejsze, żeby załatwiały sprawy na swoich sektorach, w których nikt nie ma prawa im się włączać, ale Komisja Porozumiewawcza będzie razem uzgadniała ... ale nie będzie miała prawa decydować za ... Oni podniosą jakiś problem przez nas postawiony, przyjeżdżają do Gdańska. W Gdańsku będzie siedziba ... i mówią u nas: to my to i to chcemy ... i mówię: taki i taki problem i jak ja mam się zachować, no, dobra, lecę z powrotem, „tak” albo „nie”. Żeby po prostu nie dać sobie regionalnie wiązać rąk. Owszem, decyzje muszą być decyzjami, ale oddolnie wypłynęły silne, mężne i dopiero wtedy możemy na nich liczyć. Jak ja powiem „tak”, to z tyłu nie będzie „nie”. No bo tak musi być. I dlatego tak ... Teraz czekamy na pozostałe finalizowanie sprawy, tam oświadczenia lecą i inne jeszcze rzeczy i ... że ... siłę, która jest ... siły i antysiła i jeszcze inne rzeczy (zakłócenia w nagraniu).

Kto tam pytania ma jeszcze, proszę (przerwa w nagraniu).

[[a]]

Lech Bądkowski: Oświadczenie ze spotkania przedstawicieli NSZZ: „Niezależne Samorządne Związki Zawodowe powstały na terenie całego kraju jako wyraz ruchu ludzi pra[cy] [na rzecz] uzyskania własnej reprezentacji pracowniczej. Powstanie i okrzyknięcie nowych organizacji związkowych tworzy podstawowe gwarancje realizacji umowy społecznej, jaka leżała u podstaw postrajkowych porozumień. Stwierdzamy jednocześnie w bardzo wielu wypadkach, [że] władze lokalne oraz dyrekcje przedsiębiorstw nie tylko nie ułatwiają procesu powstawania NSZZ, lecz tworzą ustawiczne trudności, a niekiedy nawet prowadzą politykę dyskryminacyjną wobec inicjatyw założycielskich oraz członków NSZZ. Środki masowego przekazu przemilczają działania NSZZ, a niekiedy prowadzą kampanię dezinformacyjną. Z poparciem władz spotykają się również manewry propagandowe związków należących do CRZZ, jak też manewry organizacyjne mające na celu rozbicie solidarności niezależnych i samorządnych związków. Oświadczamy, że działania takie źle służą Polsce. Jesteśmy świadomi, że trudna sytuacja w kraju wymaga narodowego zespolenia. NSZZ czują współodpowiedzialność za wyjście kraju z kryzysu społecznego i gospodarczego, za losy zbiorowe. Aby w tym kierunku mogły działać, muszą mieć możliwość zorganizowania się bez żadnych zewnętrznych przeszkód. Tworzenie tych przeszkód jest sprzeczne z pragnieniami i prawami ludzi pracy, [których prawem jest powołanie niezależnych, samorządnych związków zawodowych]. Oczekujemy na wszystkich szczeblach i we wszystkich regionach kraju pełnego respektowania zawartych porozumień. Gdańsk, 17 września 1980 r.” (brawa)

Wałęsa: Proszę państwa, zapomniałem się jeszcze czymś pochwalić, w tej Komisji Porozumiewawczej zostałem jej przewodniczącym...

Chciałbym na tym zakończyć nasze posiedzenie, czekamy na te wasze delegacje od was w poniedziałek, resztę spraw będziecie się państwo dowiadywali od tych delegacji, które będą w poniedziałek. Proponuję zakończyć odśpiewując ... razem Jeszcze Polska (śpiewają hymn).

Do zjazdu związków niezależnych!

(brawa)

Kto z państwa ma naprawdę jakieś trudne sprawy i chciałby dzisiaj z nami troszeczkę porozmawiać ... dlatego jeszcze służymy godzinę, będziemy jeszcze rozmawiać. Komunikat jeszcze, kto wytrzyma, kto chce, będzie ogłoszony. Ja wam podpowiem o tych, że nie da rady dzisiaj zrobić, za duża sprawa jest. Za duża, to jest duża sprawa, dlatego też przekażemy go po podpisach w dużych ilościach, każdy weźmie i zawiezie do was, po tysiąc, po dwa.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 2, k. 1–35, oryginał, mps.

[a] Pominięto fragment niezrozumiały.

[b] W oryginale Zdrowski.

[1] Niektóre fragmenty dokumentu pokrywają się z zapisem stenograficznym opublikowanym w podziemiu w 1982 r.: Powstanie KKP..., s. 71–105. Publikację tę wykorzystano przy opracowaniu niniejszego dokumentu.

[2] Uściślając tę wypowiedź, należy przypomnieć, że w punkcie 4 porozumienia gdańskiego pojawiło się nieco sprzeczne z innymi zapisami umowy z 31 VIII 1980 r. stwierdzenie o „swobodzie wyboru formy jednego związku lub zrzeszania w skali Wybrzeża”. Zob. Zapis wydarzeń. Gdańsk – Sierpień 1980..., s. 477. Tak więc mimo zgody na powstanie niezależnych samorządnych związków zawodowych w dalszym ciągu próbowano je zamknąć w strukturze regionalnej.

[3] Andrzej Słowik (ur. 1949 r.) – 1977–1981 członek PZPR; od 26 VIII 1980 r. na czele strajku w MPK; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący MKZ w Łodzi, wiceprzewodniczący KKP; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Ziemia Łódzka, od 25 V 1981 r. przewodniczący ZR, delegat na I KZD, członek KK, Prezydium KK; 1981–1984 więziony; od marca 1986 r. przewodniczący tajnej Regionalnej Komisji NSZZ „Solidarność” Ziemi Łódzkiej; od października 1986 r. współorganizator jawnej działalności Prezydium ZR w opozycji do RKW Ziemi Łódzkiej; od marca 1987 r. współorganizator prac Grupy Roboczej KK; 1981–1982 i 1984–1989 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Muzyk” przez Wydział V KW MO w Łodzi. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Słowik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Andrzej Jedynak (ur. 1932 r.) – inżynier, od 1952 r. w PZPR; od kwietnia 1980 r. do lutego 1981 r. minister przemysłu maszyn ciężkich i rolniczych; od 9 X 1982 r. wicepremier w rządzie Wojciecha Jaruzelskiego; 1978–1980 ambasador Polski w Wiedniu; 1982–1988 ambasador w Pradze. Zob. Kto jest kim w Polsce..., s. 343; T. Mołdawa, op. cit., s. 140, 143, 147, 176, 202–203, 365.

[5] Andrzej Słowik mówił m.in. o potrzebie jedności niezależnego ruchu związkowego i problemach lokalowych łódzkiego MKZ. Por. Powstanie KKP..., s. 80–81.

[6] W innym z publikowanych stenogramów nie ma powyższego fragmentu. Por. Powstanie KKP..., s. 81.

[7] Władysław Kałduński (ur. 1948 r.) – przedstawiciel MKZ w Jastrzębiu Zdroju; 1984–1987 rozpracowywany przez pion V-2 RUSW w Rybniku w ramach KE krypt. „Kolejarz”. Zob. m.in. Powstanie KKP..., s. 82; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Władysław_Kałduński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[c] W oryginale Skincel. Antoni Skinder (ur. 1951 r.) – pracownik przedsiębiorstwa „Transbud” we Wrocławiu; działacz MKZ Dolny Śląsk; rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Stacja” oraz przez pion VI RUSW w Strzelcach Krajeńskich w ramach KE krypt. „Rudy”.

[8] Stanisław Krupka (ur. 1953 r.) – tokarz w Kombinacie Przemysłowym Huta Stalowa Wola; przewodniczący MKZ w Stalowej Woli; członek ZR Ziemia Sandomierska; w okresie stanu wojennego internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; 1981–1986 rozpracowywany przez pion V SB w Stalowej Woli w ramach KE krypt. „Przywódca” oraz w 1989 r. przez tenże pion w ramach KE krypt. „Brodacz”. Zob. m.in. Powstanie KKP..., s. 82; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Stanisław_ Krupka (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[9] Stanisław Niezgoda z Lublina. Por. Powstanie KKP..., s. 83.

[10] Ryszard Maśnicki (ur. 1946 r.) – wiceprzewodniczący MKZ w Bytomiu; kombajnista zatrudniony w KWK „Dymitrow” w Bytomiu; w okresie stanu wojennego internowany. Por. Powstanie KKP..., s. 85.

[d] W oryginale Jednaca. Janusz Świeca (ur. 1940 r.) – technik mechanik, pracownik Kombinatu Budownictwa Węglowego „Fabud” w Siemianowicach; rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Nina”; w okresie stanu wojennego internowany.

[11] Chodzi o Edwarda Strzyżewskiego z MKZ w Chojnicach.

[e] W oryginale Śmielowski lub Cielowski (zapis nieczytelny). Jerzy Sierocki (ur. 1946 r.) – przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PŻB w Kołobrzegu; autor projektu dotyczącego wolnych sobót; 1983–1990 rozpracowywany przez Wydział II WUSW w Koszalinie w ramach SOS krypt. „Grek”. Zob. m.in. http://www.edwardstepien.pl/artykuly/?p=204 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[f] W oryginale LSD.

[12] Jest to dalszy ciąg przemówienia Edwarda Strzyżewskiego.

[13] Andrzej Służalec (ur. 1949 r.) – pracownik FSM w Tychach; 1981–1892 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Katowicach w ramach KE krypt. „Gracz”, w latach 1987–1989 przez pion V-1 RUSW w Tychach w ramach KE krypt. „Automatyk”; 19 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Katowicach na trzy i pół roku pozbawienia wolności, zwolniony 8 VIII 1983 r., 24 IV 1984 r. ponownie aresztowany za organizację podziemnej poligrafii, zwolniony na mocy amnestii 25 VII 1984 r. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Służalec (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[14] Petrochemię Płock reprezentował Wojciech Wiścicki.

[15] Ryszard Ornoch (ur. 1942 r.) – przedstawiciel MKZ w Gorzowie Wielkopolskim; inżynier, pracownik Zakładów Mechanicznych „Gorzów”, 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Jastrząb”; w okresie stanu wojennego internowany w Gorzowie Wielkopolskim.

[16] Antoni Kopaczewski (ur. 1941 r.) – w sierpniu 1980 r. członek Zakładowego Komitetu Strajkowego i przewodniczący MKS w Rzeszowie; przewodniczący Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. przewodniczący Zarządu Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”, członek KK i przewodniczący Komisji Wyborczej KK, delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–6 VIII 1982 internowany w Iławie i Załężu k. Rzeszowa; 1982–1988 współorganizator podziemnych struktur „Solidarności”; 1983–1989 przywódca rzeszowskiego oddziału Solidarności Walczącej; 1981–1990 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Rzeszowie w ramach SOR krypt. „Woźny”, a następnie SOR krypt. „Pięść”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Antoni_Kopaczewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[g] W oryginale Kołbolak.

[17] Jan Olszewski (ur. 1930 r.) – prawnik; 1943–1945 żołnierz Szarych Szeregów; 1953–1954 pracownik Ministerstwa Sprawiedliwości; 1954–1956 pracownik Zakładu Nauk Prawnych PAN; 1956–1957 członek redakcji „Po prostu”; 1956–1962 uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła, 1958–1961 członek Zarządu; w 1965 r. obrońca w procesie Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego; w 1968 r. zawieszony w wykonywaniu zawodu; w 1975 r. współautor i sygnatariusz skierowanego do Sejmu Listu 59 przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. współzałożyciel i członek kierownictwa tajnego PPN; członek założyciel KOR, udzielał pomocy prawnej represjonowanym robotnikom Ursusa i Radomia; w sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, współautor projektu statutu WZZ; od 1980 r. ekspert NSZZ „Solidarność”, doradca ZR Mazowsze, KKP, KK; w grudniu 1980 r. współtwórca KOWzP; po 13 XII 1981 r. doradca Sekretariatu Episkopatu Polski; 1984–1985 oskarżyciel posiłkowy w procesie morderców ks. Jerzego Popiełuszki; w grudniu 1988 r. współtwórca KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik rozmów okrągłego stołu. Zob. m.in. B. Kopka, Jan Olszewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 274–276; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Olszewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[18] Chodzi o uchwałę Rady Państwa PRL nr 66 z 13 IX 1980 r. w sprawie rejestracji powstających związków zawodowych (możliwość rejestracji poza CRZZ w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie). Zob. A. Kochański, Polska 1944–1991. Informator historyczny, t. 3/1: 1971–1982. Ważniejsze akty prawne, decyzje i enuncjacje państwowe (1971–1991), Warszawa 2005, s. 465.

[19] Jest to fragment wystąpienia Lecha Bądkowskiego.

[h] W oryginale Na tym.

[20] Była to opinia jak najbardziej uzasadniona. Obowiązujące wówczas instrukcje KC PZPR mówiły wyraźnie: „W dzisiejszych warunkach, kiedy coraz powszechniej tworzone są samorzutnie grupy inicjujące organizowanie tzw. niezależnych i samorządnych związków zawodowych, należy przejmować inicjatywę i organizować przez dotychczasowe rady zakładowe – jeżeli to możliwe w porozumieniu z komisjami robotniczymi – wybory związkowe, starając się uzyskać w załodze poparcie dla zakładowej organizacji związkowej”. Zob. AAN, KC PZPR, XI/922, Dyrektywa wewnętrzna KC PZPR w sprawie związków zawodowych nr 3, 18 IX 1980 r., k. 105.

[21] Karol Modzelewski (ur. 1937 r.) – historyk; 1950–1956 członek ZMP; 1957–1964 członek ZMS i PZPR; 1962–1964 kierownik Politycznego Klubu Dyskusyjnego na UW; w 1964 r. współautor Listu otwartego do członków PZPR, za co został wydalony z partii i z pracy, aresztowany i w lipcu 1965 r. skazany na trzy i pół roku więzienia; zwolniony warunkowo w sierpniu 1967 r.; uczestnik Marca ’68 r.; aresztowany, skazany w styczniu 1969 r. na trzy i pół roku więzienia, zwolniony we wrześniu 1971 r.; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; członek KKP; od listopada 1980 r. do marca 1981 r. rzecznik prasowy KKP; od czerwca 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, delegat na I KZD, członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju PRL, zwolniony na mocy amnestii w lipcu 1984 r.; rozpracowywany przez SB. Zob. m.in. A. Friszke, Karol Modzelewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 246–248; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Karol_Modzelewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[22] Chodzi o Jana Olszewskiego.

[i] W oryginale Andrzej. Jędrzej Smulkowski (1936–1993) – członek KIK w Warszawie i Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek zakładowego KS na UG, współpracownik komisji ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja w Gdańsku; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; od listopada do 13 XII 1981 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” UG, oddelegowany do pracy związkowej. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jędrzej_Smulkowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[23] Tadeusz Grabowski (ur. 1915 r.) – adwokat; uczestnik powstania warszawskiego; od 1977 r. współpracownik ROPCiO; ekspert prawny MKS w Szczecinie oraz doradca MKZ NSZZ „Solidarność” Ziemi Łódzkiej; 1962–1985 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Łodzi w ramach KE/SOR krypt. „Chadek”/„Naprawiacze”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Grabowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[24] Andrzej Rozpłochowski (ur. 1950 r.) – w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS w Hucie Katowice, późnej MKZ NSZZ „Solidarność” w Katowicach; sygnatariusz porozumienia katowickiego; od 1980 r. członek KZ; we wrześniu 1980 r. delegat na Ogólnopolskie Spotkanie Przedstawicieli MKZ, od września 1980 r. członek KKP, od października 1981 r. KK; delegat na I WZD województwa katowickiego i II WZD Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; delegat na I KZD; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. internowany w KW MO w Katowicach, następnie w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, Grodkowie i Uhercach; 23 XII 1982 r. przewieziony do Warszawy i oskarżony o „próbę obalenia siłą ustroju PRL”; zwolniony w lipcu 1984 r.; 1984–1988 współpracownik Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; od 1988 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych; rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Lider” przez Wydział V KW MO w Katowicach. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title-=Andrzej_Rozpłochowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 13

1980 wrzesień 18, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Rybak” dotycząca działalności MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku oraz podziałów ideowych wśród czołowych przedstawicieli związku

Gdańsk, dnia 18 IX 1980 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia[b]

Egz. nr[c]

Źródło: TW ps. „Rybak”[1]

Przyjął: kpt. W[aldemar] Misiewicz[2]

Miejsce: pokój hotelowy

Informacja

Opozycja angażuje się w działalność Zw[iązku] Zaw[odowego] dwoma nurtami. Pierwszy to techniki poligraficzne i obsługa administracyjno-organizacyjna. Działa tu duża grupa wcześniej zajmująca się tymi sprawami. Niewątpliwie najbardziej znaczącą postacią jest w tej „branży” Krzysztof Wyszkowski. Organizuje on powielanie materiałów na razie tradycyjną metodą „wałowania”. Niezależnie od tego stara się o dostawy urządzeń poligraficznych z Zachodu oraz próbuje dokonać zakupu maszyny offsetowej złomowanej. Wyszkowski z całą pewnością po otrzymaniu do dyspozycji maszyny offsetowej będzie jej używał nie tylko dla potrzeb MKZ. Wyraźnie zamierza rozbudować swoje wydawnictwo „Klin”. Obiecywał nawet udostępnienie „mocy produkcyjnych” Wyd[awnictwu] im. Konstytucji 3 Maja, w zamian za pomoc w zakupie urządzenia na terenie Warszawy. Jeszcze podczas strajku Wyszkowski za pośrednictwem Gwiazdy załatwił powielanie na rynku w Gdyni oświadczenia KSS „KOR” z 25 sierpnia br. (omyłkowo powielono z datą 15 sierpnia). Wyszkowski stara się usamodzielnić przynajmniej wobec opozycji. Bardzo słabo układa się współpraca „Nowej” z Wyszkowskim, w każdym bądź razie współpraca ta znacznie odbiega od planów Bielińskiego[3]. Wyszkowski ma aspiracje do samodzielnego kierowania wydawnictwem MKZ. Został on nieco oszukany przez Bielińskiego po zakończeniu strajku. Razem współpracowali przy obsłudze redakcyjno-poligraficznej, tymczasem po zakończeniu cały splendor spłynął na Bielińskiego. Wyszkowskiego w sposób rażący pominięto przy kreowaniu przez KOR „bohaterów strajkowych”. Z dużą niechęcią podejmuje on teraz współpracę z „Nową”. Bardziej skłania się do niekorowskich inicjatyw, ale tylko w zakresie współpracy technicznej.

Przy powielaniu materiałów MKZ pracuje duża grupa „fizycznych” ze wszystkich ugrupowań opozycyjnych działających na terenie Trójmiasta. Jako „wałowacze” pracują zarówno uczestnicy RMP, jak też grupa Borusewicza oraz sami robotnicy. Panuje tu duża harmonia. Nie słyszałem o poważniejszym konflikcie. Niemniej poszczególne ugrupowania wzajemnie siebie pilnują. Szczególnie wyraźnie widać to przy okazji kolportażu niezwiązkowej bibuły. Wczoraj była drobna afera ze sprzedażą „Bratniaka”. Ktoś na terenie MKZ (najprawdopodobniej Michał Wojciechowicz[4]) kolportował odpłatnie to pismo, ale w znikomej ilości 5–6 sztuk. Zrobił się z tego spory hałas. Matka Michała musiała tłumaczyć się Joannie Gwiazdowej. Właściwie to tylko „Bratniak” jest tak sekowany przy kolportażu. Wydaje mi się, że odbywa się to dlatego, że RMP zaczyna trochę wkraczać na teren MKZ. Jest to bardzo niekorzystne, szczególnie dla dawnych działaczy WZZ.

Obsługa poligraficzna MKZ odciąga znaczne ilości działaczy z RMP. Na razie RMP nie jest w stanie zapewnić „frontu robót” dla swoich członków. Wydaje mi się, że niektórzy z nich nie wrócą już z powrotem do pracy w RMP. Do takich należy na pewno Leszek Jankowski[5], Michał Wojciechowicz, częściowo także Stanisław Czerwiński[6].

Drugi nurt zaangażowania ugrupowań opozycyjnych w działalność MKZ określiłbym jako sztabowo-polityczny. Wiąże się on z wchodzeniem „organizacyjnym” w działalność MKZ. Najbardziej jaskrawym przykładem jest tutaj Jacek Kuroń. Po uzyskaniu statusu eksperta MKZ prowadzi działalność wybitnie polityczną. Dzisiaj był na zebraniu studenckim na Uniwersytecie Gdańskim. Zebranie najpierw miało część oficjalną, w której uczestniczył rektor i inne władze uczelni, potem Kuroń spotkał się z grupą studentów, których zachęcał do zwiększania zakresu działalności nowego związku studenckiego. Argumentował to mniej więcej w stylu, że powinni mieć oni większe ambicje niż tylko rozdzielanie zasiłków według precyzyjnie określonych przepisów, bez możliwości większego wpływu na ich wielkość. Stanisław Czerwiński zaprotestował przeciwko uczestnictwu Kuronia w zebraniu i agitacji, jaką prowadził. Otrzymał odpowiedź, że Kuroń został oddelegowany do tej sprawy z ramienia MKZ, jako ekspert.

Jako grupa dalej funkcjonuje Komitet Założycielski WZZ z Borusewiczem i Gwiazdami na czele. Mają oni poważne żale do Wałęsy. Andrzej Butkiewicz jest bardzo na Wałęsę rozżalony za dygnitarski stosunek Wałęsy do ludzi. Mówił, że człowiek, z którym przez trzy lata przyjaźnił się, razem rozdawali ulotki na Długiej, teraz nie chce z nim rozmawiać. Nie powiedział mu tego Wałęsa wprost, ale kilkakrotnie pod pretekstem braku czasu wymówił się od rozmowy. Butkiewicz kolportuje o Wałęsie anegdoty o tym, że w swoim gabinecie Wałęsa leży na tapczanie czy wersalce, a jego goryl podaje mu telefon, przykładając słuchawkę do ucha itp. Butkiewicz żartuje, że [jak] Wałęsa zechce mieć jeszcze siódme dziecko, to też wyśle „goryla”, żeby je zmachał. Butkiewicz mówił, że odbył dzisiaj rozmowę z Andrzejem Gwiazdą, który zamierza odejść z MKZ. W ogóle cała „grupa ze Stogów”, określająca się jako „stara gwardia”, ma wielkie żale do Wałęsy. Czują się niedoceniani, odsuwani na bok przez człowieka, którego sami wykreowali na przywódcę. Butkiewicz zamierza skoncentrować się na uruchomieniu Klubu Kultury Robotniczej. Zorganizowałby go na bazie Wolnej Drukarni Stoczni Gdynia, tzn. oparłby się na ludziach, którzy ją obsługiwali. Podobno zamierza przyłączyć się do tego Andrzej Gwiazda. Na razie Andrzej Gwiazda obiecał załatwić u wojewody lokal na klub, dopóki jeszcze jest w Prezydium MKZ. Jeżeli klub ruszy dobrze, to w przypadku dalszego braku satysfakcji i uznania ze strony Wałęsy Gwiazdowie ustąpią z MKZ.

„Rybak”

Uwagi

Do informacji TW załączył niektóre materiały propagandowe wydane przez MKZ. Jest w trakcie starania się o uzyskanie oficjalnego protokółu z ogólnopolskich obrad NSZZ, które odbyły się w dniu 17 IX br.

Zdaniem TW powstanie wymienionego Klubu Kultury Robotniczej byłoby korzystnym faktem. Mógłby to być konkurencyjny ośrodek dla ludzi skupionych w tej chwili wokół Wałęsy.

Ze względu na znaczenie poligrafii dla MKZ TW otrzymał zadanie bliskiej współpracy z K[rzysztofem] Wyszkowskim – ma go inspirować w kierunku usamodzielnienia się od ugrupowań opozycyjnych.

Inspektor Wydziału V Dep[artamentu] III

kpt. W[aldemar] Misiewicz

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – KW MO Gdańsk

Egz. nr 2 – t[eczka] p[racy] TW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 8–10, oryginał, mps.

[a] Na marginesie odręczna adnotacja o treści Wykonać kserokopię w 1 egz. dla Wydz[iału] III „A” 19 IX [19]80 [r.]. Pod spodem pieczątka Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku, opatrzona parafą.

[b] Obok pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Brak numeru egzemplarza.

[1] Paweł Mikłasz (ur. 1946 r.) – działacz ROPCiO i RMP; współtwórca Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja oraz wydawnictwa „Myśl”; 1971–1989 zarejestrowany pod nr. 22916 przez Departament III MSW jako TW ps. „Jan Lewandowski”, „Stanisław Wysocki”, „Rybak”, „Zaniewski” (przeprowadzał wiele kombinacji operacyjnych SB, dostarczane przez niego informacje wykorzystywano w sprawach operacyjnych założonych m.in. na Janusza Szpotańskiego, Andrzeja Czumę, Leszka Moczulskiego, Jana Lityńskiego). Zob. Wypis z dziennika rejestracyjnego MSW dot. nr. 22916; Wypis z dziennika archiwalnego MSW dot. nr. arch. I-16041; Wypis z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW. Szerzej na temat działalności TW ps. „Rybak” w sierpniu 1980 r. zob. S. Cenckiewicz, Śladami bezpieki i partii. Studia. Źródła. Publicystyka, Łomianki 2009, s. 385–390.

[2] Waldemar Misiewicz (ur. 1945 r.) – mjr SB; w resorcie spraw wewnętrznych od 1971 r.; funkcjonariusz KD MO w Nowej Hucie; od 16 IV 1974 r. w MSW; 1974–1989 funkcjonariusz Departamentu III MSW; oficer prowadzący Pawła Mikłasza. Zob. AIPN, 0604/1109, Akta osobowe Waldemara Misiewicza.

[3] Konrad Bieliński (ur. 1949 r.) – matematyk; działacz KSS „KOR”; członek kolegium Niezależnej Oficyny Wydawniczej „Nowa”; organizator poligrafii w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w czasie strajku w sierpniu 1980 r.; działacz NSZZ „Solidarność”. Zob. m.in. P. Sowiński, Konrad Bieliński [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 38–40; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Konrad_Bieliński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Michał Wojciechowicz (ur. 1964 r.) – syn działaczki NSZZ „Solidarność” Joanny Wojciechowicz; uczeń IV LO w Gdańsku; 15 IV 1982–10 VIII 1983 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Drużyna”, następnie przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Wrak”; 13 XII 1981–21 VII 1983 Wydział Śledczy WUSW w Gdańsku prowadził przeciwko niemu śledztwo, umorzone na mocy amnestii; członek RMP; w 1987 r. otrzymał zgodę na wyjazd do Stanów Zjednoczonych.

[5] Leszek Jankowski (ur. 1953 r.) – technik mechanik, działacz ROPCiO i RMP (sygnatariusz deklaracji ideowej); 1978–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS/SOR krypt. „Bystry”, następnie „Junak”.

[6] Stanisław Czerwiński (ur. 1956 r.) – działacz RMP; w 1974 r. rozpracowywany przez SB w Sopocie w ramach SOR krypt. „Żółtodziub”.

Nr 14

1980 wrzesień 18, Gdańsk – Notatka służbowa ppor. Zbigniewa Byszki sporządzona w oparciu o relację TW ps. „Konrad” dotycząca spotkania działaczy MKZ w Gdańsku 17 września 1980 r.

Gdańsk, dnia 18 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Konrad”[1]

W dniu wczorajszym po zakończeniu obrad w NSZZ ok. godz. 21.00 TW nie mógł zadzwonić, ponieważ przez cały czas przebywał w towarzystwie H[enryka] Jagielskiego i Marcisza[2] (lub Martysza). Marcisz jest byłym pracownikiem „Klimoru”, skąd został zwolniony za popełnienie jakiegoś przestępstwa. Obecnie w siedzibie NSZZ zajmuje się on sprawami administracyjnymi, [takimi] jak zaopatrzenie w żywność, noclegi, jak również podlega mu zabezpieczenie obiektu. Bezpośrednio odpowiedzialnym za zabezpieczenie siedziby jest pracownik Stoczni Gdańskiej Janusz Łatacz[3], który w okresie strajku obsługiwał radiowęzeł. Ok. godz. 22.00 TW został zaproszony przez H[enryka] Jagielskiego na wódkę do pokoju 78. Był już tam wspomniany Marcisz. W sumie wypito 3 butelki wódki, z tym że jedną TW kupił ok. 23.30 od kelnera w lokalu „Cristal”. Z obserwacji wynika, że również w tym czasie pił wódkę Wałęsa w swoim gronie. Widział również pijaną Krzywonos i słyszał (chyba od Gwiazdy), że zostanie ona usunięta z Plenum NSZZ. W trakcie picia wódki nie prowadzono rozmów na istotne tematy. Dyskutowano jedynie o tym, że obecna sytuacja jest dużym sukcesem, że są teraz bardzo silni i że odgrywają wiodącą rolę w kraju. Jagielski argumentował to tym, że Wybrzeże zawsze było w czołówce wydarzeń w 1968 r., 1970 r., 1976 r. i 1980 r. Jednocześnie TW przekazał mi kilkadziesiąt wydawnictw, tj.:

– oświadczenia z dnia 16 IX br. w sprawie uchwały Rady Państwa dot. rejestracji

nowo powstałych związków zawodowych,

– oświadczenia z dnia 16 IX br. w sprawie podwyżki płac,

– [[b]].

Szczegółowe zadania zostaną przekazane TW po uzgodnieniu z Sekcją 3 na najbliższym spotkaniu.

Uwagi własne

Z przyczyn podanych na wstępie informacji TW nie wywołał spotkania w dniu wczorajszym. W dniu dzisiejszym czynił próby nawiązania kontaktu, jednak automat, z którego dzwonił, nie łączył. TW spotkałem przypadkowo na terenie stoczni i po nawiązaniu kontaktu wzrokowego poszedłem za TW, który udał się do kawiarni „Staromiejska”, gdzie odbyliśmy spotkanie. Ponieważ TW ma zamiar wyjechać na kilka dni do rodziny, ustaliliśmy, że następne spotkanie odbędzie się w dniu dzisiejszym o godz. 17.00 lub jutro o godz. 10.00 w LK krypt. „Babcia”[4] (będzie to zależało od układów rodzinnych i ustalenia terminu wyjazdu). Na spotkaniu tym zostaną omówione szczegółowe zadania dla TW wynikające z aktualnej sytuacji operacyjnej oraz zostanie odebrana szczegółowa informacja na temat dotychczasowej pracy w NSZZ, gdyż dotychczasowe spotkania z przyczyn niezależnych od TW (brak czasu i obawy o dekonspirację) ograniczyły się do kilkuminutowych spotkań. Ponadto w rozmowie z TW ustaliłem, że osoby oddelegowane do pracy w NSZZ wzięły w swoich zakładach pracy urlopy okolicznościowe bezpłatne. Do tej pory nie wiadomo, w jakim terminie i w jakiej wysokości zostanie im wypłacona rekompensata za utracone zarobki. W związku z tym proponuję wypłacenie TW kwoty 5 tys. zł jako rekompensaty za utracone zarobki oraz na wydatki związane z realizacją zleconych zadań. W czasie spotkania wydatkowałem na konsumpcję 82 zł. Dekonspiracji nie stwierdziłem.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w prowadzonych sprawach dot. działaczy NSZZ.

St[arszy] insp[ektor] Wydziału III „A”

ppor. Z[bigniew] Byszko

Wykonano [w] 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka rob[ocza] TW

Egz. nr 2 – Sekcja 3

Egz. nr 3 – spr[awa] kryp[tonim] „Arka”[5]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 7, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale słowo częściowo przekreślone, prawdopodobnie rozporządzenia.

[1] Jerzy Kozłowski – zob. dok. nr 11, przyp. 1.

[2] Stefan Marcisz (ur. 1933 r.) – pracownik „Klimoru”; zatrudniony w MKZ w Gdańsku.

[3] Janusz Łatacz (ur. 1958 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; 18 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 36634 jako TW ps. „Marek”, wyrejestrowany w 1990 r.; 13 V–14 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. Karty K-P, E-16, Mkr-3, E-14 dot. J. Łatacza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[4] Lokal kontaktowy, którego dysponentem była Bożena Jaworska (ur. 1961 r.), 5 XII 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” pod nr. 30249; materiały zarchiwizowano 28 II 1986 r. pod sygn. I-22902, nie zachowały się.

[5] Sprawa obiektowa krypt. „Arka” – prowadzona od lat pięćdziesiątych XX w. w ramach zabezpieczenia operacyjnego Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Po zmianie przepisów dotyczących ewidencji operacyjnej SB zarejestrowana 21 IX 1962 r. pod nr. 828 przez Wydział III KW MO w Gdańsku. Materiały zdjęto z ewidencji 9 VII 1971 r. i włączono do zarejestrowanej 25 VI 1971 r. pod nr. 13404 kolejnej sprawy obiektowej krypt. „Arka”. Sprawę prowadził Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Materiały zarchiwizowano 21 II 1990 r. pod nr. IV-17, sygn. AIPN Gd, 003/16, t. 1–11.

Nr 15

1980 wrzesień 22, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Ronson” dotycząca wpływu KSS „KOR”, RMP i KPN na NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia [a]22 IX[a] 1980 r.

Tajne[b]

[c]Źródło: TW „Ronson”[1]

Przyjął: mjr A[ntoni] Cierluk[2]

Informacja

Trzeba się liczyć z takimi sprawami jak duże rozbicie w łonie całego Komitetu[d]. Tam są spore nieporozumienia wynikające z faktu, że na rozmaitych ludzi oddziaływały rozmaite tzw. czynniki antysocjalistyczne, takie jak KOR-owcy, Młoda Polska lub inne. Były to rozmaite działania idące w różnych kierunkach. Były różne oddziaływania bardzo ostre, które na szczęście zostały kompletnie zignorowane, a mianowicie działania KPN, czyli pana Moczulskiego i Stąpy. To jest jedna sprawa istotna. Druga sprawa istotna to jest spore nieporozumienie między organizacjami branżowymi a organizacją, tą podstawową, Wałęsy. I tutaj jest sprawa tego rodzaju. Oni sobie zdają z tego sprawę, że te nowe organizacje branżowe, tzw. niezależne, np. górników, hutników itp., że to jest stary związek, który dla niepoznaki przybiera się w nowe formy, ale to nie są związki, z którymi chcą mieć do czynienia. Jest generalna decyzja ustawienia związku Wybrzeża jako jednego związku, powtarzam: jednego związku, nie federacji, tylko jednego z podziałem terytorialnym. I dopiero kiedy to nastąpi, wówczas poszczególne jednostki branżowe będą mogły się połączyć w zrzeszenie branżowe w ramach tego związku. To się spotkało z bardzo gorącym sprzeciwem górników, którzy stwierdzili, że ponieważ my mamy 91 kopalni, tj. kilkaset tysięcy ludzi, zaczynając od Łącznej za Lublinem, pod granicą radziecką, a kończąc na Wałbrzychu, to dlaczego mamy być rozrzuceni na kilkanaście tych regionalnych związków.

No i tam wyszły kontrowersje, które zostały demokratycznie przegłosowane. Ponieważ delegacji górniczych było 4 osoby, a reszty było ok. 40 osób, to wiadomo, kto przegłosuje. I Wałęsa twardo tu występował. To są sprawy ogólne.

Dowiedziałem się, że w ramach Komitetu, co jest bardzo ważne, Komitet posiada pewne podejrzenia, odnośnie jednego ze swych członków, że Florian Wiśniewski jest informatorem władz wojewódzkich[e].

Dowiedziałem się o tym od paru osób, nazwisk nie znam.

Jutro wyjeżdżają do Warszawy, to jest wiadome. Zebranie było ogólnodostępne dla prasy i oni przepędzili tzw. towarzystwo dysydenckie.

Tzn. trochę angażował się KOR i trochę z Młodej Polski oraz ci starzy nielegalni związkowcy, jak np. Wyszkowski. Oni wszyscy ich usuwają, co w dalszym ciągu ma swoje znaczenie, dlatego że oni, aczkolwiek nie bardzo chętnie, słuchali Jacka Kuronia, to jednakże w tej chwili dosyć poważne skrzypce zaczyna grać Bogdan Borusewicz (członek KOR).

Statut został sformułowany poza Gdańskiem. Napisał go pan Tadeusz Mazowiecki[3] z grupą ekspertów, która z nim pracowała. Jak widać, został napisany w Warszawie. Tego nie zrobił żaden KOR, tylko to towarzystwo, które można określić mianem DIP-u. Czyli ci ludzie z kół intelektualistów, może i technokratów, partyjnych i bezpartyjnych, które to [partia] łącznie z Rakowskim[4] chce załapać w swoje ręce. To jest ta nowa generacja.

Ja przypuszczam, że oni chcą na tym wygrać swój interes polityczny.

Mazowiecki wyleciał przede mną z Warszawy, on ten statut przywiózł i on go referował. Widzę, że tam jest sporo ludzi zawiedzionych. Będę chciał z nimi rozmawiać, z ludźmi, którzy organizowali strajk, a teraz ich się odsuwa.

Uważam, że można rozmawiać z Krzysztofem Wyszkowskim. Oczywiście, że trudno jest pójść do pana Wyszkowskiego i zaproponować mu współpracę, ale wcale nie jestem przekonany w stu procentach, że gdyby go poprosić jako eksperta, żeby mieć dokładniejszy pogląd na te sprawy, bo tak samo firma (SB), jak i każdy Polak boi się ewentualnej interwencji (radzieckiej). Nie wiem, czy to byłoby gorsze. Naturalnie to trzeba zrobić bardzo delikatnie, ale ja nie jestem pewien, czy do czegoś by nie doszło. Bo on jest bardzo zawiedziony. Oczywiście on nie pójdzie na to, żeby być, nazwijmy to, „kapusiem” – on na to nie pójdzie, ale on może udzielić dobrych rad na zasadzie udzielania dobrej rady. Tylko to nie możesz pójść ty (tj. pracownik SB), jako ty, ale jako pracownik Urzędu Wojewódzkiego, np.: „Wie pan, panie Wyszkowski, panu zależy i nam zależy” – musi to być „cholernie koronkowo”.

„Ronson”

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] VII Dep[artamentu] II MSW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – aa

druk: DB/678

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 12–13, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści ppor. Tomczak. Akapit dot. K[rzysztofa] Wyszkowskiego proszę przekazać do tut[ejszego] Wydz[iału] III w formie informacji 21 X 1980 [r.]. Poniżej nieczytelna parafa i odręczny dopisek Zrealizowano dn. 31 X 1980 [r.]. Obok nieczytelny podpis.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Por. Stańczyk. Proszę o wnioski do omówienia 21 X 1980 [r.]. Naczel[nicy] Wydz[iału] III i III „A”. Obok daty nieczytelna parafa.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Proszę zapoznać Wydz[iał] III i Sekcję 7a Wydz[iału] III „A”. Ponadto rozważyć możliwość przejścia do LK. 23 IX 1980 [r.]. Obok nieczytelna parafa.

[1] Jerzy Brodzki-Rimler (1921–1983) – dziennikarz, wieloletni pracownik oddziału Agencji Reutera w Warszawie, współpracownik „Daily Express”; 2 VIII 1958 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Katowicach pod nr. 6057 jako TW ps. „Buźka”, „Jurek”; 7 VIII 1959 r. współpracę zawieszono na sześć miesięcy z powodu podejrzenia dekonspiracji, w czerwcu 1961 r. zarejestrowany przez Wydział VII Departamentu II MSW jako TW ps. „Jurek”; w związku ze zmianą przepisów dotyczących ewidencji operacyjnej w MSW ponownie zarejestrowany 16 XI 1962 r. przez Wydział VII Departamentu II (później prowadzony przez Wydział XV) jako TW ps. „Jurek”, „Ronson”, „Magda”, wyrejestrowany 23 III 1983 r.; przekazywał informacje dotyczące środowiska dziennikarzy i korespondentów zagranicznych, dyplomatów, Kościoła, środowisk twórczych, opozycji demokratycznej (NSZZ „Solidarność”, KSS „KOR”, ROPCiO, RMP, NZS, KPN); w doniesieniach przewijają się m.in.: Stefan Kisielewski, Tadeusz Konwicki, Antoni Słonimski, Zbigniew Herbert, Adam Michnik, Jacek Kuroń, Lech Wałęsa; od sierpnia 1980 r. często przebywał na Wybrzeżu, wykonując na zlecenie Departamentu II MSW zadania rozpoznawcze w odniesieniu do NSZZ „Solidarność”; jeden z sygnatariuszy oświadczenia polskich dziennikarzy protestujących przeciwko zakłamaniu prasy w PRL; w lutym 1981 r., realizując zadania Departamentu II MSW, znalazł się w centrum informacyjnym wydawnictwa „Nowa”, kierował redakcją biuletynu zagranicznego „NOWA-HIT”. Zob. m.in. AIPN, 00191/9, t. 1–6, Teczki pracy tajnego współpracownika ps. „Buźka”/„Jurek”/„Ronson”/„Magda”.

[2] Antoni Cierluk – ppłk SB; 1976–1981 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1981–1989 naczelnik Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku, później funkcjonariusz UOP; akt osobowych funkcjonariusza brak w zasobie IPN. Zob. Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. 3: 1975–1990, red. P. Piotrowski, Warszawa 2008, s. 112, 115.

[e] Obok odręczna adnotacja o treści Poinformować kier[ownika] Sekcji 7a. O związki z przedstawicielami władz i SB Florian Wiśniewski oskarżany był już podczas strajku w sierpniu 1980 r. Zob. B. Madajczyk-Krasowska, B. Szczepuła, Obywatel F.W., „Dziennik Bałtycki”, 19 IX 2003; E. Szczesiak, Borusewicz..., s. 15.

[3] Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927 r.) – publicysta, działacz społeczny i polityk; 1949–1955 członek Stowarzyszenia „Pax”; początkowo (do 1951 r.) w grupie tygodnika „Dziś i Jutro”, następnie (1950–1952) zastępca redaktora naczelnego „Słowa Powszechnego”; 1953–1955 współzałożyciel i redaktor naczelny „Wrocławskiego Tygodnika Katolików”; w 1955 r. wykluczony z „Paksu” jako przywódca tzw. paksowskiej frondy; od 1957 r. w KIK; 1961–1972 poseł na Sejm PRL z ramienia katolickiej grupy Znak; w sierpniu 1980 r. na czele Komisji Ekspertów MKS; od 1981 r. redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Jaworzu i Darłówku; uczestnik rozmów w Magdalence i obrad okrągłego stołu; 1989–1990 premier; rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Boss”. Zob. m.in. A. Friszke, Tadeusz Mazowiecki [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 231–233; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php ?title=Tadeusz_ Mazowiecki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Mieczysław F. Rakowski (1926–2008) – działacz komunistyczny, dziennikarz; od 1948 r. członek PPR, potem PZPR; 1958–1982 zastępca redaktora, następnie redaktor naczelny tygodnika „Polityka”; 1958–1961 prezes SDP; poseł na Sejm PRL; 1981–1988 wicepremier; 1981–1985 przewodniczący Komisji Rady Ministrów ds. Dialogu ze Związkami Zawodowymi; 1988–1989 premier; 1989–1990 I sekretarz PZPR.

Nr 16

1980 wrzesień 23, Gdańsk – Informacja naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Zenona Sosnowskiego dla naczelnika Wydziału III „A” KS MO w sprawie wystąpienia Jana Olszewskiego podczas zjazdu delegatów MKZ NSZZ „Solidarność” odbytego 17 września 1980 r.

Gdańsk, dnia [a]23 IX[a] 1980 r.[b]

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Stołecznej MO

w Warszawie

Informuję, że w dniu 17 IX 1980 br. w obradach Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ w Gdańsku wziął udział adwokat Olszewski.

W swoim wystąpieniu przedstawił propozycje dot. współdziałania wszystkich MKZ w Polsce.

Występując, jak to zaznaczył, w charakterze doradcy prawnego NSZZ „Mazowsze”, dokonał analizy uchwały Rady Państwa w zakresie rejestracji NSZZ. Uznając niewątpliwy sukces związku w tej kwestii, [c]przedstawił szereg uwag jego zdaniem napawających niepokojem[c]. Mianowicie podważył sformułowanie pozwalające Sądowi Wojewódzkiemu w W[arsza]wie, który zgodnie z treścią tej uchwały jest organem rejestrującym, na dokonywanie oceny statutu zgłoszonego do rejestracji związku pod kątem jego zgodności z przepisami prawa i Konstytucji PRL. Jego zdaniem ta bardzo ogólnikowa formuła ustawy może być wykorzystana w próbach niedopuszczenia do legalizacji słabszych związków poza terenem Gdańska, Szczecina i Śląska. Dlatego też przedłożył wniosek NSZZ „Mazowsze” o rejestracji związku jako całości.

Zaznaczył przy tym, że struktura nowych związków nie powinna przypominać CRZZ. Zaproponował także powołanie Komisji Porozumiewawczej jako organu konsultacyjno-koordynacyjnego z jednoczesnym utrzymaniem silnych i samodzielnych związków regionalnych.

Z posiadanego rozpoznania wynika, że wym[ieniony] jest w tym zakresie propagatorem inicjatyw J[acka] Kuronia.

Powyższe przekazuję do operacyjnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Zenon Sosnowski[1]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. ZM/NC

JZ/23 IX [19]80 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 64, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c-c] W oryginale przedstawił jego zdaniem szereg uwag napawających niepokojem.

[1] Zenon Sosnowski (ur. 1935 r.) – ppłk MO, pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1954 r.; 1955–1971 oficer operacyjny SB KP MO w Tczewie, Kwidzynie, Sztumie i Malborku; 1972–1974 I zastępca komendanta powiatowego ds. SB w Kartuzach; 1975–1979 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO Gdańsku; 1981–1983 zastępca naczelnika Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1989 naczelnik Wydziału Paszportów WUSW w Gdańsku; 1989–1990 naczelnik Wydziału „C” WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2601, Akta osobowe Zenona Sosnowskiego.

Nr 17

1980 wrzesień 23, Gdańsk – Notatka służbowa mjr. Antoniego Cierluka ze spotkania z TW ps. „Ronson” dotycząca posiedzenia KZ NSZZ „Solidarność” odbytego 22 września 1980 r.

Gdańsk, dnia 23 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Ronson”[b]

W dniu 23 IX 1980 r. odbyłem spotkanie z TW „Ronson” celem odebrania relacji z popołudniowego posiedzenia KZ NSZZ w dn. 22 IX 1980 r.[c]

W[edłu]g relacji „Ronsona” na popołudniowym posiedzeniu trwał dalszy ciąg dyskusji nad projektem statutu. W dyskusji nie było ciekawszych operacyjnych momentów. Z toku całej dyskusji wynikało, że jednak nie ma jednomyślności wśród całości zgromadzonych, a wynika to przede wszystkim z dość różnorodnych poglądów politycznych.

TW „Ronson” zgodnie z zaleceniami w przerwach próbował przeprowadzić wywiady z poszczególnymi działaczami. Przeprowadził rozmowę z Krzysztofem Wyszkowskim[d].

Wyszkowski jest bardzo zawiedziony i rozczarowany. Uważa się przecież za najstarszego bojownika o niezależne związki zawodowe, a obecnie jest dość wyraźnie na bocznym torze. Zdaje sobie z tego wyraźnie sprawę, że, jak to określił: „Prezydium go nie kocha”. Sądzi, że jest [a]to[a] wynikiem jego zdecydowanej postawy, że nowe związki powinny się przede wszystkim troszczyć o sprawy robotnika, a nie próbować mieszać się do wielkiej polityki.

Tymczasem wg jego wypowiedzi do głosu coraz bardziej dochodzą politykierzy i stąd on staje się coraz bardziej niewygodny.

Uważa, że nowo wyrośli działacze, którzy już zaczynają myśleć o władzy, będą starali się całkowicie go wyrugować, a on przecież był pierwszym i długo walczył prawie sam.

„Ronson” ponownie podkreślał, że na płaszczyźnie rozczarowania się Wyszkowskiego tym, co się obecnie dzieje, i wyraźnego poczucia krzywdy istnieje możliwość nawiązania dialogu z Wyszkowskim jako ekspertem w sprawach nowego ruchu związkowego.

„Ronson” przeprowadził również rozmowę z bratem Wyszkowskiego. Nie wniosła ona istotniejszych elementów. TW ocenia go jako człowieka raczej [a]nie[a]ciekawego, bez wyraźnie zarysowanej osobowości i stosunkowo mało znanego wśród działaczy. „Ronson” ocenia go w zasadzie [a]jako[a] cień Krzysztofa.

Brat Wyszkowskiego również w swojej wypowiedzi podkreślał sprawę skrzywdzenia Krzysztofa i dążenia prezydium do odsunięcia go na plan dalszy, ponieważ zaczyna się już walka o władzę, a Krzysztof Wyszkowski jako jeden z najstarszych działaczy ruchu jest dla wielu niewygodny.

„Ronson” przeprowadził również rozmowę z Florianem Wiśniewskim. Wiśniewski w swojej wypowiedzi podkreślał przede wszystkim swoje duże zaangażowanie w konkretnej robocie. Opowiadał o swojej ożywionej działalności na odcinku dążenia do poprawy sytuacji w budownictwie. Stwierdził, że zebrał wokół siebie grono doświadczonych robotników budownictwa oraz młodych zdolnych inżynierów, którzy stanowią jak gdyby jego komisję ekspertów. Opracowano program i harmonogram działań tej grupy. Określił, że głównym ich celem jest znalezienie optymalnych rozwiązań w zakresie poprawy tragicznej sytuacji w budownictwie oraz walka o sprawy socjalne pracowników budownictwa. Referował, ile już odbyto spotkań i jakie wypracowano wnioski.

W wypowiedziach swych odnośnie działalności prezydium wyrażał się dość krytycznie, podkreślając przede wszystkim, że za dużo jest dyskusji, w tym często politycznego typu, a nie ma prawie żadnej pracy konkretnie dążącej do poprawy położenia robotników. Z tonu całej wypowiedzi wynikało, że Wiśniewski nie jest zbyt zadowolony z pracy prezydium i dało się odczuwać żal, że czuje się niedoceniony, pomimo tak dużego wysiłku w konkretnej działalności w sprawach budownictwa.

Innych informacji TW „Ronson” nie przekazał.

W dniu dzisiejszym TW odlatuje o godz. 13.00 do Warszawy, żeby być obecnym przy rejestracji NSZZ w Sądzie Wojewódzkim.

Informacja niniejsza zostanie przekazana do wykorzystania Wydz[iału] III „A” w m[iejscu] oraz do Wydz[iału] VII Dep[artamentu] II MSW, celem włączenia do teczki roboczej „Ronsona”.

Spotkanie odbyłem w pokoju hotelowym.

Zastępca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku

mjr Antoni Cierluk

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] VII Dep[artamentu] II MSW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A” w/m

Egz. nr 3 – aa

druk: DB/678

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 14–15, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści naczel[nik] Wydz[iału] III. Jest to zasadne do koncepcji oper[acyjnej]. 23 IX [1980 r.]. Obok nieczytelna parafa.

[c] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Sekcja 3 do wykorzystania operacyjnego. 23 IX 1980 r. Powyżej nieczytelny podpis.

[d] Po lewej stronie odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 7a. 29 IX 1980 [r.]. Powyżej nieczytelna parafa.

Nr 18

1980 wrzesień 24, [Warszawa] – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” MSW do naczelników wydziałów III „A” KW MO w sprawie zebrania aktualnych informacji dotyczących powstawania struktur NSZZ „Solidarność” w regionach

Warszawa, dnia 24 IX 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 35970/158

godz. 9.30

Ldz. OAIII-00326/80

Nr 03890/80

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO (wszystkie)

oraz Wydz[iału] III „A” KS MO

W[edłu]g stanu na dzień 25 IX 1980 r. należy podać następujące informacje dotyczące Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych:

1. W jakich ochranianych i ważniejszych nieochranianych obiektach powstały ogniwa NSZZ – wymienić nazwy i siedziby zakładów.

1.1. Przybliżona liczba osób w danym zakładzie, które przystąpiły do NSZZ – jaki to stanowi procent załogi.

1.2. W jakim kierunku dąży powstałe ogniwo: do MKZ Gdańsk czy ew[entualnie] do innych organizacji regionalnych.

1.3. Udział w ogniwach NSZZ elementów i grup antysocjalistycznych (KOR, KPN, ROPCiO itp.) – podać nazwiska członków tych grup.

2. Czy na terenie województwa powstały międzyzakładowe lub inne regionalne ogniwa NSZZ – podać ich nazwę, siedzibę, jakimi lokalami i techniką (poligrafia, radiowęzeł, prasa, telefon, teleks) dysponują, podać skład imienny ogniwa.

2.1. Które zakłady pracy te ogniwa reprezentują (nazwy zakładów i ich siedziby).

2.2. Pod czyim wpływem pozostają te ogniwa (MKZ Gdańsk czy inne jednostki regionalne).

2.3. Udział w ogniwach międzyzakładowych i regionalnych NSZZ elementów i grup antysocjalistycznych (analogiczne jak w 1.3.).

3. Podać stopień operacyjnego opanowania nowo powstałych ogniw NSZZ (zakładowych i regionalnych).

4. W jakich chronionych i ważniejszych niechronionych obiektach działają branżowe związki zawodowe, które podjęły decyzję o wystąpieniu z CRZZ.

4.1. Nazwa zakładu i siedziba.

4.2. Jaki procent załogi przystąpił do tych związków.

5. Ewentualne operacyjne oceny, programy i spostrzeżenia w ww. zakresie.

6. Powyższe dane należy przesłać do Wydz[iału] III Departamentu III „A” MSW w terminie do 28 IX 1980 r.

7. Aktualizację danych należy przeprowadzić co 10 dni (10, 20 i 30 danego miesiąca) aż do odwołania.

8. Aktual[b]izacja[b] wymagana jest w przypadku zaistnienia zasadniczych [b]zmian lub[b] nowych faktów (powstanie nowych ogniw NSZZ, przystąpienie do ogniwa regionalnego lub zakładowego, włączenie się elementów antysocjalistycznych, nowe momenty operacyjne itp.).

9. Kontakt roboczy należy utrzymywać z Wydz[iałem] III Dep[artamentu] III „A” MSW.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń[1]

zaszyfrowała: Wojtkowska dn. 24 IX 1980 r. godz. 10.30

rozszyfrował: Dudziński godz. 14.30

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 1, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 3722 z Dep[artamentu] III „A” MSW. Rozszyfrowano 24 wrze[śnia] 1980 [r.].

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Władysław Ciastoń (ur. 1924 r.) – gen. MO/SB; kierownik sekcji Wydziału I Departamentu IV MBP; zastępca naczelnika Wydziału II Departamentu IV MBP; funkcjonariusz Departamentu IX MBP; zastępca dyrektora Departamentu III MSW; dyrektor Departamentu V MSW; podsekretarz stanu MSW; ambasador PRL w Albanii. Zob. m.in. http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?idx=C&katalogId=2&subpageKatalogId=2&pageNo=1&nameId=8844&osobaId=15145& (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 19

1980 wrzesień 25, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Konrad” na temat składu osobowego i organizacji MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]25 IX[a] 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW ps. „Konrad”

Przyjął: ppor. Z[bigniew] Byszko

[Miejsce:] LK „Babcia”

Informacja

2. Skład prezydium

Jerzy Kmiecik (Stocznia Północna) – bez wyraźnej funkcji.

Henryka Krzywonos (WPK) – częściowo odsunięta.

Andrzej i Joanna Gwiazda, Andrzej Kołodziej, Wojciech Gruszecki[b], Florian Wiśniewski, Wałęsa i Lis.

2. System organizacyjny

Powołano kierownika administracji (wysoki blondyn, nie ustaliłem jeszcze kto).

Sekretariat Wałęsy – przeważnie są 2–3 osoby: Ewa Ossowska[1], Bożena[2] (panie, które były w czasie strajku w stoczni – Ruch Młodej Polski). Ochroną Wałęsy zajmuje się właściwie jedna osoba – wysoki, barczysty pracownik ze Stoczni Gdańskiej[3].

Ochroną obiektu zajmują się dwie osoby dyżurujące na centrali telefonicznej (gdzie znajdują się wszystkie klucze).

3. Pracujące tam osoby są na urlopach bezpłatnych, wynagrodzenie mają otrzymywać z kasy KZ NSZZ, nie ustalono jeszcze, w jakiej wysokości, lecz będzie to częściowo praca społeczna z uwagi na duży wymiar godzin pracy.

4. Prezydium obraduje w pokoju obok centrali telefonicznej, p[okój] 67.

5. Wałęsa zabronił picia alkoholu na terenie hotelu [[c]].

6. Na maszynie głównie pisze Krzysztof Wyszkowski, p[okój] 63, oraz pomaga mu Joanna Gwiazda i nieraz osoby nieznane oraz w sekretariacie, p[okój] 47, lecz zabrano dziś od nich maszyny do pisania do sekretariatu Wałęsy[d]. Powielaniem materiałów zajmuje się 6-osobowa grupa w pokoju naprzeciw sekretariatu (47), III piętro. Gruszecki zajmuje się łącznością między MKZ Gdańsk a zakładami z terenu kraju.

Iwona Pluta[4], p[okój] 71, zajmuje się ustalaniem daty spotkania delegata MKZ z zakładami w celach informowania załóg.

Lis i Gwiazda nie mają osób ubezpieczających.

Lis urzęduje w p[okoju] 61, a Gwiazda w p[okoju] 74.

Materiały drukowane są w drukarni Stoczni im. Komuny Paryskiej. Zgłaszają się indywidualni kierowcy celem przewozu osób [z] MKZ i nie ma większych kłopotów związanych z transportem.

Lech Bądkowski jest rzecznikiem prasowym, rzadko bywa i sam urzęduje w pokoju naprzeciw informacji, która mieści się w p[okoju] 73.

Walentynowicz zajmuje się składkami na pomnik i wraz z Gruszeckim często mają telefony od osób związanych z KOR.

„Konrad”, 25 IX 1980 r.

Dziś widziałem Lisa oraz rozmawiałem z Wałęsą, który mi powiedział, że w Warszawie złożyli kwiaty pod pomnikiem – Grobem Nieznanego Żołnierza oraz odśpiewali hymn i pieśni kościelne, następnie byli u Holoubka[5], a następnie byli u wicepremiera, gdzie złożyli ostry protest odnośnie osoby Kuronia, że występ jego był fotomontażem oraz gdy premier Jagielski zaproponował im obejrzenie tego filmu, to udali zdziwienie, że premierzy mają na to czas, bo oni nie, a gdy telewizja nie ma co już puszczać, to niech [a]zainstalują[a] się na stałe w Gdańsku, w KZ NSZZ. Byli również na wiecu na stadionie RKS „Ursus”.

Statut w tym tygodniu powinien być zarejestrowany. Obecnie trwa posiedzenie Prezydium MKZ, gdzie m.in. przekazane będą informacje z pobytu w Warszawie. Odnośnie KOR nie było jeszcze mowy o stanowisku i jakimś oświadczeniu MKZ NSZZ.

„Konrad”

Uzupełnienie

W uzupełnieniu informacji TW podał, że aktualnie na polecenie Wałęsy jest sporządzany szczegółowy wykaz osób zatrudnionych w MKZ z uwzględnieniem pokoi, w których urzędują. Ponadto w dniu dzisiejszym o godz. 16.00 ma odbyć się zebranie w klubie „Ster”, na którym L[ech] Wałęsa ma spotkać się z przedstawicielami zakładów Trójmiasta.

Zadania

Proszę w dalszym ciągu prowadzić rozpoznanie osobowe w gronie członków Prezydium MKZ ze szczególnym uwzględnieniem osób nowych. Dotyczy to również osób zajmujących się sprawami administracji w MKZ.

Pozostałe zadania aktualne z poprzednich spotkań.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w LK krypt[onim] „Babcia”. W czasie spotkania TW napisał osobiście informację na temat swoich spostrzeżeń z działalności MKZ. W dalszym ciągu nie ma możliwości ustalenia systemu łączności z TW i nadal istnieje jedyna możliwość nawiązania kontaktu telefonicznego. W związku z tym ustalono termin spotkania w LK, chociaż TW zaznaczył, że będą przypadki, iż nie będzie mógł wyjść w oznaczonym terminie.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w prowadzonych sprawach dot. członków MKZ.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. Z[bigniew] Byszko

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] TW

Egz. nr 2 – Sekcja 3

Egz. nr 3 – spr[awa] „Arka”

Opr. ZB/druk UC

Dnia 25 IX [19]80 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 52–53, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Gruszewski.

[c] Pominięto fragment zawierający dane wrażliwe.

[1] Ewa Ossowska (ur. 1961 r.) – kioskarka; współpracowniczka RMP; uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w sierpniu 1980 r.; pracownica sekretariatu Lecha Wałęsy; 1980–1981 rozpracowywana w ramach SOR krypt. „Kioskarka”, akta nie zachowały się.

[2] Najprawdopodobniej chodzi o Bożenę Rybicką.

[3] Chodzi o Henryka Mażula.

[d] Tak w oryginale.

[4] Iwona Pluta (ur. 1950 r.) – kierownik działu kontroli nad zakładami w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w 1981 r. odmówiła powrotu do kraju z wyjazdu czasowego do RFN.

[5] Gustaw Holoubek (1923–2008) – aktor teatralny i filmowy, reżyser i dyrektor teatrów, pedagog, prezes SPATiF, członek PAU, poseł na Sejm PRL, mandatu zrzekł się po wprowadzeniu stanu wojennego; senator I kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego; wieloletni dyrektor Teatru Dramatycznego w Warszawie; odwołany w styczniu 1983 r. z powodu konfliktu z ówczesnymi władzami.

Nr 20

1980 wrzesień 26, Gdańsk – Notatka służbowa kpt. Jana Protasewicza ze spotkania z TW ps. „Rejtan” dotycząca działalności Bogdana Borusewicza

Gdańsk, dnia 27 IX 1980 r.[a]

Tajne

Egz. nr [b]3[b]

[c]Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Rejtan”[1] z dnia 26 IX 1980 r.[d]

Podczas spotkania TW ps. „Rejtan” poinformował mnie, że zgodnie z postawionymi mu na poprzednim spotkaniu zadaniami rozmawiał z Borkowską w sprawie ewentualnego powitania Borusewicza. Zgodnie z naszą sugestią odwiódł ją od tego zamiaru, a przy okazji „sprzedał” tę sprawę B[ogdanowi] Borusewiczowi, naświetlając ją tak, że ww. był tym faktem bardzo zdenerwowany i w rozmowie stwierdził, że „Borkowska jest osobą nieodpowiedzialną, mogącą zrobić tą inicjatywą więcej szkody niż pożytku”. Zdaniem „Rejtana” Bogdan Borusewicz podziękował mu za zajęcie konkretnego stanowiska i obronę jego osoby przed ludźmi nieodpowiedzialnymi.

Realizując dalsze zadania, podczas spotkania z B[ogdanem] Borusewiczem „Rejtan” nadmienił mu, żeby ww. pomógł mu w załatwieniu pracy w NSZZ. „Rejtan” zgodził się bowiem (zgodnie z zadaniem) na pracę w charakterze portiera w siedzibie NSZZ. Na tę propozycję B[ogdan] Borusewicz miał odpowiedzieć, że raczej widzi „Rejtana” jako pracownika hotelu, a nie portiera w siedzibie NSZZ, gdyż tam bardziej będzie mu przydatny.

Następnie „Rejtan” poinformował mnie, że w dniu 24 IX 1980 r. widział się z Różą Piotrzkowską[2] – siostrą Bogdana Borusewicza. Spotkanie to miało miejsce w piwnicy domu 96 przy ul. 23 Marca w Sopocie. Przed rozmową Róża Piotrzkowska sprawdziła, czy w piwnicy nikogo nie ma, a następnie dopiero przywitała się z nim, przesyłając zarazem najserdeczniejsze pozdrowienia od brata.

Powiedziała, że Bogdan Borusewicz w ostatnim okresie przez cały czas przebywa w siedzibie NSZZ we Wrzeszczu. Ma tam dużo kłopotów z Lechem Wałęsą. Dotychczas, zdaniem Róży Piotrzkowskiej, Bogdan Borusewicz kilkakrotnie wpływał na L[echa] Wałęsę, co ten ma mówić i jak się zachować. Instrukcje te jednoznacznie wskazywały na próby kierowania Wałęsą przez członków KOR. Zdaniem Róży Piotrzkowskiej, Bogdan Borusewicz polecił L[echowi] Wałęsie, iż ten nie może iść na jakikolwiek kompromis z władzą, lub też na jakiekolwiek w stosunku do władzy ustępstwa. W dalszej rozmowie Róża Piotrzkowska poinformowała, że w związku z aresztowaniem Leszka Moczulskiego Bogdan Borusewicz i wspierające go osoby obecnie szykują ulotki w jego obronie. Opracowane one jednak zostaną dopiero po powrocie Wałęsy z Warszawy, tak aby cała ta inicjatywa sprawiała wrażenie, że poparcia w tej sprawie udziela cały MKZ NSZZ. Następnie R[óża] Piotrzkowska powiedziała, że w wypadku niezatwierdzenia statutu NSZZ, który dostarczony został przez delegację tej instytucji do Warszawy w dniu 24 IX 1980 r., przygotowywany jest strajk generalny w PRL. Strajk ten, zdaniem R[óży] Piotrzkowskiej, rozpocząć się ma w dniu 29 IX 1980 r. (poniedziałek). Dodała przy tym, że Jacek Kuroń w tej sprawie ma dać Lechowi Wałęsie specjalne wytyczne i podtrzymywać go na duchu. Zdaniem Kuronia, jak i Borusewicza Lech Wałęsa jest człowiekiem „miękkim” i zanadto poddaje się na sugestie władz. Takie zachowanie się L[echa] Wałęsy „dużo zdrowia kosztuje zarówno Borusewicza, jak i Kuronia”. Uważają oni bowiem, że tylko dzięki nim L[ech] Wałęsa jest tym, czym faktycznie jest, a generalnie wybił się dzięki protekcji i poparciu KOR.

Zadania

Podtrzymywać dalsze kontakty zarówno z B[ogdanem] Borusewiczem, jak i jego siostrą. Dążyć do uzyskania informacji o planowanych zamierzeniach B[ogdana] Borusewicza. Rozpoznać także ich dalsze zamiary co do ewentualnych działań podejmowanych w obronie L[eszka] Moczulskiego oraz na następne spotkanie uzyskać informacje o sytuacji w swoim środowisku w związku z decyzją władz aresztowania ww.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Rejtan” odbyłem w samochodzie prywatnym bez przeszkód i cech dekonspiracji.

Z uzyskanej informacji wynika, że Bogdan Borusewicz, działając jako aktywista NSZZ, będzie próbował wydać ulotki w obronie aresztowanego Leszka Moczulskiego, zwłaszcza że NSZZ dysponuje obecnie poligrafią. Stanowisko takie może być przeforsowane w NSZZ z uwagi na zatrudnienie się tam czołówki elementów antysocjalistycznych, w przeszłości bliskich współpracowników B[ogdana] Borusewicza.

Informacje odnośnie planowanego strajku w „obronie” statutu NSZZ należy potwierdzić poprzez inne źródła, a w szczególności przez źródła będące na kontakcie Wydz[iału] III „A”.

Na następne spotkanie umówiłem się po telefonicznym zgłoszeniu TW i poinformowaniu mnie o wykonaniu postawionych zadań lub też w wypadku uzyskania innych istotnych informacji.

Przedsięwzięcia

Uzyskane informacje planuje się wykorzystać w meldunku operacyjnym do sprawy „Godot”, jak i przekazać ją do Wydziału III „A” celem jej poszerzenia przez źródła i jej potwierdzenia.

Kierownik Sekcji 3 Wydziału III

(–) kpt. Jan Protasewicz[3]

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 56–57, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. 27 IX 1980 [r.]. Obok nieczytelna parafa.

[d] W lewym dolnym rogu częściowo nieczytelna prostokątna pieczątka o treści Wydział [...] KW MO Gdańsk. Wpłynęło dnia 27 IX 1980 r. Nr 03954/80. Data i numer wpisane odręcznie. Chodzi o Wydział III „A” KW MO w Gdańsku.

[1] Zbigniew Tanajewski (ur. 1930 r.) – 3 XII 1979 r. zarejestrowany pod nr. 30237 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Rejtan”; 3 VI 1985 r. przerejestrowany na kontakt Inspektoratu 2; materiały zarchiwizowano 1 IX 1989 r.; nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 0046/800, k. 114; AIPN Gd, 0046/802, t. 8, k. 87v.–88, Karta E-14 i E-14/1 dot. Z. Tanajewskiego z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW.

[2] Róża Piotrzkowska (ur. 1952 r.) – siostra Bogdana Borusewicza; 1984–1987 zarejestrowana przez Inspektorat 2 pod nr. 59533 jako OZ.

[3] Jan Protasewicz (1946–2000) – kpt. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1969 r.; służbę odbywał w Gdańsku oraz Gdyni; funkcjonariusz Wydziału RKW oraz Wydziału III; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie środowiska studenckiego i naukowego wyższych uczelni artystycznych Trójmiasta oraz osób zaangażowanych w działalność KSS „KOR” i WZZ); w 1987 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2265, Akta osobowe Jana Protasewicza.

Nr 21

1980 wrzesień 27, Gdańsk – Informacja na temat powstawania ogniw NSZZ „Solidarność” w zakładach pracy objętych przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku ochroną operacyjną

Gdańsk, dnia 27 IX 1980 r.[a]

Tajne

Egz. nr [b]2[b]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

W nawiązaniu do szyfrogramu nr 35970/158 z dnia 24 IX 1980 r. informuję, że aktualnie istnieje tendencja do powstawania ogniw NSZZ pod egidą gdańskiego MKZ w znakomitej większości ważniejszych zakładów, przedsiębiorstw i instytucji ochranianych w ramach spraw obiektowych i doraźnie przez tutejszy Wydział III „A”.

Obecnie sytuacja w tym zakresie przedstawia się następująco:

1. Stocznia Gdańska im. Lenina – Gdańsk, ul. Doki 1.

Na ogólną liczbę 16 800 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 90 proc. załogi. W skład Komitetu Założycielskiego NSZZ wchodzą osoby znane wcześniej z aktywnego udziału w działalności w ramach Wolnych Związków Zawodowych inspirowanych przez KSS „KOR”. Są to: Anna Walentynowicz, Jan Koziatek, Henryk Jagielski, Jerzy[c] Borowczak, Maciej Miatkowski[1], Bogdan Felski, Ludwik Prądzyński. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, korzysta z radiowęzła zakładowego, małej poligrafii i drukarni na ogólnych zasadach obowiązujących [w] stoczni. Z rozpoznania wynika, że KZ NSZZ ściśle współdziała z gdańskim MKZ bez porozumienia z radą zakładową. Działalność organizacyjno-propagandowa komitetu jest kontrolowana przez kontakty operacyjne i służbowe.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

2. Gdańsk Stocznia Remontowa – Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1.

Na ogólną liczbę 6280 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 89 proc. załogi. W skład KZ NSZZ wchodzi Henryk Matysiak, znany wcześniej z aktywnego udziału w działalności WZZ inspirowanych przez KSS „KOR”. NSZZ „Solidarność” posiada pomieszczenie, korzysta ze stoczniowego ośrodka poligrafii, wydaje wewnętrzny „informator”, a także korzysta z radiowęzła zakładowego po uzgodnieniach ustnych z kierownictwem stoczni. Działalność organizacyjno-propagandowa kontrolowana jest operacyjnie przez jednego TW, kontakty operacyjne i służbowe z zastosowaniem techniki.

3. Stocznia Północna im. Bohaterów Westerplatte – Gdańsk, ul. Marynarki Polskiej.

Na ogólną liczbę 4650 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zdeklarowało 80 proc. zatrudnionych. KZ NSZZ posiada swoje pomieszczenie, korzysta z poligrafii zakładowej na ogólnych zasadach przyjętych w stoczni, ma dostęp do radiowęzła zakładowego. We wszystkich sprawach podejmuje decyzje w uzgodnieniu z MKZ w Gdańsku.

4. Stocznia Remontowa „Radunia” – Gdańsk, ul. Na Ostrowiu 1.

Na ogólną liczbę 980 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 85 proc. KZ NSZZ posiada pomieszczenie, korzysta z poligrafii w uzgodnieniu z kierownictwem stoczni. Istnieje płaszczyzna porozumienia z Radą Zakładową. Kontrola operacyjna poprzez kontakty operacyjne i służbowe.

5. Stocznia „Wisła” – Gdańsk, ul. Przełom 1.

Na 950 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 70 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenia, nie korzysta z małej poligrafii oraz radiowęzła zakładowego. Istnieje płaszczyzna porozumienia z Radą Zakładową. Kontrola operacyjna poprzez kontakty operacyjne i służbowe.

6. Stocznia Jachtowa – Gdańsk, ul. Sienna 45.

Na ogólną liczbę 450 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 80 proc. KZ NSZZ nie posiada własnego pomieszczenia, nie korzysta z małej poligrafii. Kontrola operacyjna poprzez kontakty służbowe.

7. Zakłady Okrętowe Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” – Gdańsk, ul. Wałowa.

Na ogólną liczbę 2 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 85 proc. W skład KZ NSZZ wchodzą: Andrzej Gwiazda, Bogdan Lis, Janusz Satora[2], znani wcześniej jako aktywiści WZZ. KZ NSZZ rywalizuje w swojej działalności z Radą Zakładową. W uzgodnieniu z dyrekcją korzystają z urządzeń powielających, tablicy ogłoszeń i radiowęzła zakładowego. Kontrola operacyjna poprzez kontakty służbowe.

8. Centrum Techniki Wytwarzania Przemysłu Okrętowego „Promor” – Gdańsk, ul. Matejki 2.

Na ogólną liczbę 830 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 85 proc. Nie posiadają własnego pomieszczenia, w sposób ograniczony korzystają z urządzeń powielających, rywalizują z Radą Zakładową. Kontrola operacyjna poprzez kontakty służbowe.

9. Fabryka Urządzeń Okrętowych „Hydroster” – Gdańsk, ul. Szafrania 10.

Na ogólną liczbę 1600 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 65 proc. KZ NSZZ nie posiada własnego pomieszczenia, z urządzeń małej poligrafii korzysta sporadycznie w uzgodnieniu z kierownictwem. Kontrola operacyjna poprzez kontakty służbowe.

10. Centrum Techniki Okrętowej „CTO” – Gdańsk, ul. Wały Piastowskie 1.

Na ogólną liczbę 790 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 80 proc. Działalność KZ NSZZ jest inspirowana przez Joannę Dudę-Gwiazdę, aktywną działaczkę WZZ oraz sympatyka WZZ Ryszarda Dębickiego. KZ NSZZ nie posiada własnego pomieszczenia, nie korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła zakładowego. Kontrola operacyjna poprzez kontakty operacyjne i służbowe.

11. Fabryka Urządzeń Okrętowych „Techmet” – Pruszcz Gdański, ul. Podmiejska 2.

Na ogólną liczbę 580 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 75 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, w uzgodnieniu z kierownictwem korzysta z urządzeń małej poligrafii oraz w istotnych sprawach współdziała z Radą Zakładową. Kontrola operacyjna działalności KZ prowadzona jest przez kontakty służbowe.

12. Stocznia im. Komuny Paryskiej – Gdynia, ul. Czechosłowacka 3.

Na ogólną liczbę 12 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 80 proc. Działalność organizacyjno-propagandowa KZ NSZZ inspirowana jest przez Andrzeja Kołodzieja – członka prezydium MKZ w Gdańsku, aktywnego działacza WZZ. KZ posiada własne pomieszczenie w budynku przedstawicieli armatorów zagranicznych, korzysta z urządzeń małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest poprzez jednego TW, kontakty operacyjne i służbowe, a także zastosowanie techniki operacyjnej.

13. Stocznia Remontowa „Nauta” – Gdynia, ul. Waszyngtona 1.

Na ogólną liczbę 2700 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 80 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie w budynku Straży Przemysłowej, korzysta w uzgodnieniu z kierownictwem z radiowęzła zakładowego i małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

14. Zakłady Okrętowych Urządzeń Chłodniczych i Klimatyzacyjnych „Klimor” – Gdynia, ul. Łużycka 8.

Na ogólną liczbę 1100 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 80 proc. KZ NSZZ posiada własne wydzielone pomieszczenie, w sposób ograniczony po uprzednim uzgodnieniu z kierownictwem korzysta z małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

15. Zakłady Radiowe „Radmor” – Gdynia, ul. Hutnicza 3.

Akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 75 proc. zatrudnionych. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, korzysta w uzgodnieniu z kierownictwem z urządzeń małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest poprzez kontakty operacyjne i służbowe.

16. Gdańskie Zakłady Rafineryjne – Gdańsk, ul. Elbląska 135.

Na ogólną liczbę 2 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 60 proc. Działalność KZ NSZZ inspirowana jest przez członka prezydium MKZ w Gdańsku Tadeusza Stannego. KZ NSZZ korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła zakładowego w porozumieniu z kierownictwem. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

17. Gdańskie Zakłady Elektroniczne „Unimor” – Gdańsk, ul. Rzeźnicka 54/56. Na ogólną liczbę 2700 zatrudnionych akces przynależności zadeklarowało ok. 70 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, korzysta z radiowęzła zakładowego i z urządzeń małej poligrafii w porozumieniu z kierownictwem. Do chwili obecnej istnieje płaszczyzna współpracy z Radą Zakładową. Działalność KZ NSZZ inspirowana jest przez Wiesława Karola Krementowskiego, znanego wcześniej jako sympatyk WZZ. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

18. Wytwórnia Łożysk Ślizgowych „Bimet” – Gdańsk, ul. Grunwaldzka 481. Na ogólną liczbę 1 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 33 proc. Działalność KZ NSZZ inspirowana jest przez sympatyka KSS „KOR” Mirosława Walukiewicza. Niski procent zadeklarowania przynależności do NSZZ wynika z oczekiwania załogi na ukonstytuowanie się związku. W sposób ograniczony KZ korzysta z radiowęzła zakładowego i urządzeń małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

19. Fabryka Przekładni Samochodowych „Polmo” – Tczew, ul. Dzierżyńskiego 55. Na ogólną liczbę 2400 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 90 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, korzysta w uzgodnieniu z kierownictwem zakładu z małej poligrafii i radiowęzła zakładowego. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

20. Nadbałtyckie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Neptun” – Starogard Gd[ański], ul. Pomorska 5.

Na ogólną liczbę 3400 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 82 proc. KZ posiada własne pomieszczenie, w uzgodnieniu z kierownictwem korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

21. Starogardzkie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa” – Starogard Gd[ański], ul. Pelplińska 19.

Na ogólną liczbę 3100 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 83 proc. KZ posiada własne pomieszczenie, w uzgodnieniu z kierownictwem korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

22. Zakłady Farb „Polifarb” – Gdynia, ul. Chwaszczyńska 50.

Akces przynależności do NSZZ podpisało około 50 proc. KZ NSZZ w swojej działalności w uzgodnieniu z kierownictwem zakładu wykorzystuje urządzenia małej poligrafii i radiowęzeł zakładowy. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

23. Zakłady Mechaniki Precyzyjnej i Automatyki „Unitra-Magmor” – Gdańsk, ul. Beniowskiego 5.

Na ogólną liczbę 950 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 84 proc. KZ NSZZ w swojej działalności w uzgodnieniu z kierownictwem zakładu wykorzystuje urządzenia małej poligrafii i radiowęzeł zakładowy. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

24. Zespół Elektrociepłowni „Wybrzeże” – Gdańsk, ul. Wiślna 6/4.

Na ogólną liczbę 1500 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 53 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, korzysta w uzgodnieniu z kierownictwem z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła zakładowego. Istnieje płaszczyzna porozumienia z Radą Zakładową. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

25. Zakład Energetyczny Gdańsk – ul. Marynarki Polskiej 130.

Na ogólną liczbę 1 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 80 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, w porozumieniu z kierownictwem korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła zakładowego. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

26. Gdańskie Zakłady Nawozów Fosforowych „Fosfory” – Gdańsk, ul. Kujawska 2.

Na liczbę 800 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 80 proc. Komitet posiada własne pomieszczenie, w porozumieniu z kierownictwem zakładu wykorzystuje urządzenia małej poligrafii i radiowęzeł zakładowy. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

27. Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe „Siarkopol” – Gdańsk, ul. Majora Sucharskiego 12.

Na liczbę ok. 500 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 75 proc. Działalność KZ NSZZ inspirowana jest przez członka Prezydium MKZ w Gdańsku Lecha Sobieszka. Komitet posiada własne pomieszczenie, wykorzystuje w swojej działalności urządzenia poligraficzne i radiowęzeł. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez jednego TW, kontakty operacyjne i służbowe.

28. Przedsiębiorstwo Obrotu Produktami Naftowymi CPN – Gdańsk, ul. Długi Targ 30/34.

Na ogólną liczbę 1 tys. zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 70 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, wykorzystuje w swojej działalności urządzenia małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

29. Fabryka Mebli Okrętowych „Famos” – Starogard Gd[ański], ul. Gdańska 49.

Na ogólną liczbę 1100 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 81 proc. KZ NSZZ posiada własne pomieszczenie, wykorzystuje w swojej działalności urządzenia małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

30. Zakłady Wytwórcze Ogniw i Baterii „Centra” – Starogard Gd[ański], ul. Kościuszki 112/114.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 930 akces do NSZZ zadeklarowało 90 proc. KZ NSZZ posiada wydzielone pomieszczenie, wykorzystuje w swojej działalności urządzenia małej poligrafii. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

31. Morska Obsługa Radiowa Statków – Gdynia, ul. Abrahama.

Na ogólną liczbę 950 zatrudnionych akces do NSZZ zadeklarowało około 90 proc. zatrudnionych. NSZZ posiada wydzielone pomieszczenie, z poligrafii korzystają w sposób ograniczony po każdorazowym pozwoleniu dyrektora zakładu. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

32. Zarząd Portu Gdańsk – [Gdańsk-]Nowy Port, ul. Oliwska 34.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 6800 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 90 proc. KZ posiada własne pomieszczenie. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

33. P[rzedsiębiorstwo] P[aństwowe] „Polcargo” – Gdynia, ul. Pułaskiego 6.

Na ogólną liczbę 700 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zgłosiło około 40 proc. zatrudnionych. Na terenie zakładu aktywnie działa ZZMiP, który wystąpił z CRZZ. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

34. PHZ „Baltona” – Gdynia, ul. Pułaskiego 6.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 900 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 70 proc. załogi. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

35. PSM „C. Hartwig” – Gdańsk, ul. Na Zaspę [3].

Na ogólną liczbę 1050 zatrudnionych około 70 proc. wypowiada się za wstąpieniem do NSZZ. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

36. Morski Instytut Rybacki – Gdynia, Al. Zjednoczenia 2.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 750 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 50 proc. załogi. W działalności związkowej występują trzy kierunki: NSZZ „Solidarność”, ZZMiP, które wystąpiły z CRZZ, oraz nowo powołany Związek Zawodowy Pracowników Naukowych i Dydaktycznych. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

37. Instytut Morski – Gdańsk, ul. Długa 46.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 350 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 40 proc. Sytuacja w Instytucie podobna jest jak w MIR.

38. „Centromor” – Gdańsk, ul. Okopowa 7.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 500 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 20 proc. Niski procent wynika ze skomplikowanej sytuacji w związku z tendencjami dotyczącymi odłączenia się od MPMCiR i podległości pod MHZiGM, a co za tym idzie wystąpienia ze Związku Zawodowego Metalowców i wstąpienia do ZZMiP. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

39. PHZ „Navimior” – Gdańsk, ul. Heweliusza 11.

Akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 90 proc. załogi. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

40. Okręgowy Urząd Miar – Gdańsk, ul. Okopowa 3.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 100 osób akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 50 proc. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

41. Biuro Projektów Budownictwa Morskiego – Gdańsk, ul. Wały Piastowskie 24. Na ogólną liczbę zatrudnionych 600 osób akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 60 proc. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

42. Gdański Kombinat Budowy Domów – Gdańsk-Kokoszki.

Na liczbę zatrudnionych 1500 osób około 60 proc. zadeklarowało akces przynależności do NSZZ. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez kontakty operacyjne i służbowe.

43. Gdańskie Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych – Gdańsk, ul. Olsztyńska. Na ogólną liczbę zatrudnionych 1300 osób akces przynależności do NSZZ zadeklarowało 71 proc. Działalność KZ NSZZ inspirowana jest przez znanych działaczy WZZ: Jana Karandzieja, Mieczysława Klamrowskiego[3].

44. Przedsiębiorstwo Robót Elektrycznych „Elektromontaż” – Gdańsk, ul. Chmielna 26/28.

Na 1 tys. zatrudnionych ok. 60 proc. zadeklarowało akces przynależności do NSZZ. Działalność NSZZ inspirowana przez Floriana Wiśniewskiego – członka Prezydium MKZ Gdańsk.

45. GZT „Telkom-Telmor” – Gdańsk, ul. Mickiewicza 5/8.

Na ogólną liczbę zatrudnionych 750 akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 80 proc. Działalność KZ inspirowana jest przez sympatyka WZZ Czesława Sienkiewicza[4].

46. Instytut Łączności Oddział Gdańsk, ul Jaśkowa Dolina 8.

Na 220 zatrudnionych akces przynależności do NSZZ zadeklarowało około 90 proc.

Działalność KZ inspirowana jest przez sympatyka WZZ Janusza Dąbrowskiego[5].

47. Gdańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego – Gdańsk, ul. Wały Jagiellońskie 40.

Zatrudnionych ok. 1400 osób – akces do NSZZ zadeklarowało ok. 64 proc.

48. Gdańskie Przedsiębiorstwo Budowlane – Gdańsk, ul. Zawiszy Czarnego. Zatrudnionych ok. 1300 osób – akces do NSZZ zadeklarowało 72 proc.

49. Gdańskie Przedsiębiorstwo Instalacji Sanitarnej – Gdańsk, ul. Chlebnicka 3/8.

Zatrudnionych ok. 900 osób – akces do NSZZ ok. 64 proc.

50. Gdańskie Przedsiębiorstwo Robót Montażowych i Elewacyjnych – Gdańsk, ul. Wały Jagiellońskie 14/6.

Zatrudnionych ok. 440 osób – akces do NSZZ ok. 72 proc.

51. Gdańskie Przedsiębiorstwo Instalacji Elektrycznych – Gdańsk, ul. Chlebnicka 3/8.

Zatrudnionych ok. 436 osób – akces do NSZZ ok. 64 proc.

52. Biuro Projektów Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt” – Gdańsk, ul. Bielańska 5.

Zatrudnionych ok. 215 osób – akces do NSZZ 88 proc.

53. Gdańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego – Gdynia, ul. Śląska 53.

Zatrudnionych ok. 1940 osób – akces do NSZZ 75 proc.

54. Gdańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego – Gdańsk, ul. Żytnia 4/6.

Zatrudnionych osób 2400 – akces do NSZZ 72 proc.

55. Gdyńskie Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej – Gdynia, ul. Wolności 18. Zatrudnionych osób 1700 – akces do NSZZ 49 proc.

56. Gdańskie Przedsiębiorstwo Konstrukcji Stalowych i Urządzeń Przemysłowych „Mostostal” – Gdańsk, ul. Marynarki Polskiej 96.

Zatrudnionych osób 966 – akces do NSZZ 80 proc.

57. Gdańskie Przedsiębiorstwo Instalacji Przemysłowych – Gdańsk, ul. Równa. Zatrudnionych osób ok. 725 – akces do NSZZ 86 proc.

58. Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych Budownictwa Przemysłowego – Gdańsk, ul. Towarowa 38.

Zatrudnionych ok. 1320 osób – akces do NSZZ 75 proc.

59. Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe „Transbud” – Gdańsk, ul. Czarny Dwór 8.

Zatrudnionych ok. 3700 osób – akces do NSZZ 77 proc.

60. „Energopol” nr 4 – Gdańsk, ul. Grunwaldzka 135. Zatrudnionych osób 1770 – akces do NSZZ 67 proc.

61. Przedsiębiorstwo Transportu Samochodowego Łączności nr 4 – Gdańsk, ul. Partyzantów 70.

Zatrudnionych osób 400 – akces do NSZZ 80 proc.

62. Wojewódzki Urząd Telekomunikacji – Gdańsk, ul. Długa 23/28. Zatrudnionych osób ok. 497 – akces do NSZZ 70 proc.

63. Wojewódzki Urząd Poczty Gdańsk, ul. Długa 23/28. Zatrudnionych osób 860 – akces do NSZZ 85 proc.

64. Okręgowa Składnica Zaopatrzenia Poczty i Telekomunikacji – Gdańsk, ul. Wiślana 23.

Zatrudnionych osób 215 – akces do NSZZ 70 proc.

65. GZT „Telkom-Telmor” – Gdańsk, ul. Mickiewicza 5/8. Zatrudnionych osób 750 – akces do NSZZ 85 proc.

66. Ośrodek Elektronicznego Przetwarzania Danych Poczty i Telekomunikacji – Gdańsk, ul. Długa 22.

Zatrudnionych osób 180 – akces do NSZZ 85 proc.

67. Stacje Radiowe i Telewizyjne – Gdańsk, ul. 3 Maja 14. Zatrudnionych osób 260 – akces do NSZZ 85 proc.

68. ZNTK Gdańsk, ul. Siennicka 25.

Zatrudnionych 1950 osób – akces do NSZZ 77 proc.

69. Zarząd PKS Gdańsk, ul. Targ Drzewny 12. Zatrudnionych osób 110 – 70 proc. akces do NSZZ.

70. Oddział Osobowy – Gdańsk, ul. Wałowa, Oddział Remontowy, Zaopatrzenia. Zatrudnionych osób 450+130+45 – akces do NSZZ 80 proc.

71. Oddział Tow[arowo]-Osobowy – [Gdańsk-]Oliwa, ul. Kołobrzeska. Zatrudnionych osób 770 – akces do NSZZ 82 proc.

72. Oddział Towarowo-Osobowy – Gdynia, ul. Hutnicza. Zatrudnionych osób 760 – akces do NSZZ 98 proc.

73. Oddział Towarowo-Osobowy – Wejherowo, ul. Transportowców. Zatrudnionych osób 730 – akces do NSZZ 70 proc.

74. Oddział Towarowo-Osobowy – Tczew, ul. Rutkowskiego. Zatrudnionych osób 560 – akces do NSZZ 86 proc.

75. Oddział Towarowo-Osobowy, Starogard. Zatrudnionych ok. 900 osób – akces do NSZZ 82 proc.

76. PKS – wszystkie oddziały.

Zatrudnionych 4465 osób – akces do NSZZ 81 proc.

77. Północna DOKP – Gdańsk, ul. Dyrekcyjna. Zatrudnionych 1100 osób – akces do NSZZ 60 proc.

78. DOT – Oddział Napraw Maszyn Towarowych PKP Gdańsk. Zatrudnionych 220 osób – akces do NSZZ 75 proc.

79. Wagonownia PKP Gdańsk-Zaspa.

Zatrudnionych ok. 400 osób – akces do NSZZ 75 proc.

80. Samochodownia PKP Gdańsk-Zaspa. Zatrudnionych ok. 104 osoby – akces do NSZZ 70 proc.

81. Lokomotywownia PKP Gdańsk-Zaspa. Zatrudnionych 450 osób – akces do NSZZ 56 proc.

82. Stacja PKP Gdańsk-Nowy Port.

Zatrudnionych 350 osób – akces do NSZZ 56 proc.

83. Magazyny Służb Zaopatrzenia Materiałowo-Techn[icznego] Gdańsk-Zaspa. Zatrudnionych 46 osób – akces do NSZZ 98 proc.

84. PKP – 12 Gdańsk – Baza Oliwa.

Zatrudnionych ok. 230 osób – akces do NSZZ 87 proc.

85. Baza Gdańsk.

Zatrudnionych ok. 250 osób – akces do NSZZ 96 proc.

86. Biuro Projektów Kolejowych Gdańsk. Zatrudnionych 220 osób – akces do NSZZ 82 proc.

87. Stocznia Rzeczna Tczew.

Zatrudnionych ok. 630 osób – akces do NSZZ 78 proc.

88. Lokomotywownia PKP Gdynia-Grabówek. Zatrudnionych ok. 680 osób – akces do NSZZ 68 proc.

89. Stacja PKP Zajączkowo Tczewskie – Służba Ruchowo-Handlowa. Zatrudnionych ok. 480 osób – akces do NSZZ 79 proc.

90. Węzeł PKP Zajączkowo Tczewskie.

Zatrudnionych ok. 5500 osób – akces do NSZZ ok. 60 proc.

91. PRO Gdynia, ul. Walki Młodych 1.

Zatrudnionych ok. 750 osób – akces do NSZZ ok. 50 proc.

92. PPDiUR „Dalmor” – Gdynia, ul. Walki Młodych 2. Zatrudnionych ok. 6 tys. osób – akces do NSZZ ok. 60 proc.

93. Zarząd Portu Gdynia, ul. Rotterdamska 7.

Na ogólną liczbę 8 tys. zatrudnionych akces do NSZZ zadeklarowało 80 proc. zatrudnionych. KZ posiada własne pomieszczenie, korzysta z urządzeń małej poligrafii i radiowęzła, wydaje pismo pt. „Biuletyn Informacyjny”. Kontrola operacyjna prowadzona jest przez dwóch TW oraz kontakty operacyjne i służbowe.

94. Wojewódzki Kompleks Gospodarki Żywnościowej.

W sektorze uspołecznionym procent deklarujących akces przynależności do NSZZ jest zróżnicowany. Podkreślić należy, że najwyższy procent sięgający 95 występuje w zakładach zlokalizowanych na terenie Trójmiasta i Pruszcza Gdańskiego, natomiast w pozostałych rejonach województwa gdańskiego jest on znaczenie niższy. Wpływ na tę sytuację ma bezpośrednie sąsiedztwo załóg kluczowych obiektów Trójmiasta.

95. Wojewódzki Kompleks Gospodarki Komunalnej.

Procent deklarujących przynależność do NSZZ waha się w granicach 65–80. Najwięcej w sensie liczbowym zadeklarowało przynależność do NSZZ w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Gdańsku, tj. 3 tys. na ogólną liczbę 4800 zatrudnionych. Działalność KZ NSZZ przez pewien okres była inspirowana przez członka Prezydium MKZ w Gdańsku – Henrykę Krzywonos.

96. Wojewódzki Kompleks Handlu Wewnętrznego.

Procent zdeklarowanych do NSZZ jest również zróżnicowany i przeciętnie sięga około 80. Najwyższy jest w jednostkach Trójmiasta, co wynika z bezpośredniego wpływu załóg obiektów kluczowych – szczególnie stocznie.

W wyniku porozumienia zawartego w dniu 31 VIII 1980 r. pomiędzy Komisją Rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym na bazie MKS powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych.

Komitet ten otrzymał od wojewody gdańskiego siedzibę mieszczącą się w Gdańsku przy ul. Grunwaldzkiej 103, na którą składa się sala konferencyjna i kilkanaście byłych pokoi hotelowych.

Dokumenty i wydawnictwa firmowane przez MKZ NSZZ są produkowane własną techniką w siedzibie NSZZ lub w drodze zamówień składanych w spółdzielniach [b]wykonujących[b] druki jako prace zlecone (np. „Nowator” w Gdyni). Główne decyzje i wytyczne działania dla nowo powstających związków zawodowych zapadają na posiedzeniach Prezydium MKZ NSZZ, które obraduje codziennie.

W skład prezydium wchodzą następujące osoby:

1. Wałęsa Lech – przewodniczący Prezydium MKZ.

Wymieniony aktualnie jest pracownikiem Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Należy zaznaczyć, iż został on przyjęty do pracy w stoczni w czasie strajku na skutek kategorycznego żądania strajkujących w tej kwestii. L[ech] Wałęsa jest znanym aktywistą Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

2. Lis Bogdan – wiceprzewodniczący Prezydium MKZ.

Wymieniony jest pracownikiem ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku, gdzie pełni funkcję wiceprzewodniczącego Rady Zakładowej i członka plenum tej rady. Członek PZPR i ZSMP. Utrzymywał kontakty z działaczami WZZ Wybrzeża, szczególnie z A[liną] Pienkowską i A[ndrzejem] Gwiazdą.

3. Kołodziej Andrzej – wiceprzewodniczący Prezydium MKZ.

Wymieniony jest pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (został zatrudniony na trzy dni przed rozpoczęciem strajku w tej stoczni). A[ndrzej] Kołodziej uczestniczył w działalności WZZ Wybrzeża, szczególnie w akcjach kolportażowych nielegalnych wydawnictw.

4. Wiśniewski Florian

Wymieniony jest pracownikiem PRE „Elektromontaż” w Gdańsku. W 1977 r. został wydalony z PZPR za krytykę stosunków pomiędzy PRL i ZSRR. Członek Plenum Rady Zakładowej w „Elektromontażu”. F[lorian] Wiśniewski dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

5. Walentynowicz Anna

Wymieniona jest aktualnie pracownikiem Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Podobnie jak L[ech] Wałęsa została przywrócona do pracy w stoczni na żądanie strajkującej załogi.

A[nna] Walentynowicz jest znaną aktywistką Wolnych Związków Zawodowych.

6. Gwiazda Andrzej

Wym[ieniony] jest pracownikiem ZOUEiA „Elmor” w Gdańsku. Znany aktywista Wolnych Związków Zawodowych.

7. Duda-Gwiazda Joanna

Wym[ieniona] jest pracownikiem Centrum Techniki Okrętowej w Gdańsku.

W latach 1960–1968 była członkiem PZPR. Usunięta z partii za antypartyjną postawę w czasie wydarzeń marcowych 1968 r.

Znana aktywistka Wolnych Związków Wybrzeża.

8. Krzywonos Henryka

Jest pracownikiem Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Gdańsku. Dotychczas nie brała udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

9. Izdebski Stefan

Jest pracownikiem Zarządu Portu w Gdyni. Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

10. Stanny Tadeusz

Jest pracownikiem Gdańskich Zakładów Rafineryjnych w Gdańsku. Od 1980 r. pełni funkcję Przewodniczącego Rady Oddziałowej w GZR. Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

11. Lewandowski Stefan

Jest pracownikiem Zarządu Portu w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

12. Sobieszek Lech

Jest pracownikiem Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Handlowego „Siarkopol” w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

13. Przybylski Józef

Jest pracownikiem ZRMPO „Budimor” w Gdańsku.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

14. Kobyliński Zdzisław

Jest pracownikiem Oddziału Osobowego PKS w Gdańsku.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

15. Gruszecki Wojciech

Jest adiunktem w Instytucie Chemii i Technologii Organicznej[d] oraz Żywnościowej Politechniki Gdańskiej. Znany z wielokrotnych negatywnych wypowiedzi o stosunkach handlowych pomiędzy PRL i ZSRR oraz stosunkach społeczno-politycznych i ekonomicznych w Polsce.

W działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie nie brał udziału.

16. Bądkowski Lech

Członek Związku Literatów Polskich Oddział w Gdańsku, pisarz.

W latach 1967–1973 był uważany za przywódcę elementów antysocjalistycznych na Wybrzeżu. Aktualnie także znany aktywista grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

[d] W oryginale Organizacji.

17. Kmiecik[e] Jerzy

Jest pracownikiem Stoczni Północnej w Gdańsku.

Dotychczas nie brał udziału w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

18. Sikorski Jerzy

Jest pracownikiem Gdańskiej Stoczni Remontowej.

Dotychczas nie uczestniczył w działalności grup antysocjalistycznych na naszym terenie.

19. Pienkowska Alina

Jest pracownikiem Przemysłowego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Gdańsku. Znana aktywistka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża.

Ponadto okresowo obraduje Plenum MKZ, w skład którego wchodzi kilkuset delegatów wszystkich przedsiębiorstw i instytucji, w których powstały Komitety Założycielskie NSZZ.

Na obradach Plenum poruszane są bieżące problemy związane z działalnością NSZZ.

Aktualnie wpływ na decyzję i przedsięwzięcia MKZ usiłują wywierać wszystkie istniejące ugrupowania antysocjalistyczne.

Dominującą rolę odgrywa grupa KSS „KOR” z Jackiem Kuroniem i Bogdanem Borusewiczem na czele.

Wiąże się to z faktem, iż posiadają oni szereg sympatyków w łonie Prezydium MKZ. Są to następujące osoby: A[ndrzej] i J[oanna] Gwiazdowie, A[nna] Walentynowicz, A[lina] Pienkowska, A[ndrzej] Kołodziej, B[ogdan] Lis.

Ponadto informuję, że decyzję o wystąpieniu z CRZZ na naszym terenie podjął Związek Zakładowy Marynarzy i Portowców.

Związek ten działa w następujących ochranianych przez tut[ejszy] wydział zakładach:

– Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Navimor” – zatr[udnionych] 260 osób – 70 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Przedsiębiorstwo Państwowe „Polcargo” – zatr[udnionych] 700 osób – 60 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Zarząd Portu Gdańsk – zatr[udnionych] 6800 osób – 10 proc. prac[owników] za ZZMiP,

– Morski Instytut Rybacki – 40 proc. pracowników deklaruje akces do ZZMiP. Aktualnie Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ znajduje się w stadium prac statutowych, organizatorskich i koordynacyjnych.

Został opracowany projekt statutu NSZZ „Solidarność”. Złożono wniosek w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie o rejestrację wymienionego związku jako organizacji o zasięgu ogólnopolskim.

Wszelkie informacje o aktualnej działalności NSZZ przekazujemy w meldunkach operacyjnych do spraw krypt[onim] „Bolek”, „Brodacz”, „Działacz”.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Zenon Sosnowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 59–78, oryginał, mps.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] W oryginale Stanisław.

[1] Maciej Miatkowski (ur. 1941 r.) – 1964–1984 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Grudnia ’70; od 1979 r. działacz WZZ Wybrzeża; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w stoczni; 3 XII 1981 r. współorganizator strajku; współzałożyciel TKZ NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium TKZ; współorganizator i szef nowej drukarni; po aresztowaniu członków TKZ odtwarzał strukturę komisji; w 1983 r. aresztowany na trzy i pół miesiąca m.in. pod zarzutem kierowania nielegalną drukarnią; 1978– 1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mietek” (pierwotnie rejestrowany do SOR krypt. „Suwnicowa”, po kilku dniach wyłączony do oddzielnego prowadzenia). Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Maciej_Miatkowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Janusz Krzysztof Satora (ur. 1953 r.) – pracownik ZOUEiA „Elmor”; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek KZ NSZZ „Solidarność”; organizator strajku w grudniu 1981 r.; w stanie wojennym ukrywał się; od 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III, następnie Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Sat”.

[3] Mieczysław Klamrowski (ur. 1958 r.) – 1976–1980 spawacz okrętowy w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte; 1978–1980 członek WZZ Wybrzeża, kolporter pism niezależnych; drukarz „Biuletynu Informacyjnego”; 15 VIII 1980 r. współorganizator strajku w GPRI, członek KS, łącznik i delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej; członek KZ NSZZ „Solidarność”; od października 1981 r. członek zakładowej Rady Pracowniczej; 18 XII 1981–7 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS/SOR krypt. „Klamra”; od czerwca 1982 r. na emigracji w Niemczech. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title-=Mieczysław_Klamrowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Czesław Sienkiewicz (ur. 1942 r.) – pracownik GZT „Telkom-Telmor”, sympatyk WZZ Wybrzeża; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” w ramach SOR krypt. „Telkom”.

[5] Janusz Dąbrowski (ur. 1952 r.) – pracownik Instytutu Łączności w Gdańsku; figurant SOR krypt. „Abstynent” i „Cela”.

[e] W oryginale Kmieciak.

Nr 22

1980 wrzesień 29, Gdańsk – Informacja w sprawie propozycji opracowania projektu znaczka NSZZ „Solidarność” złożonej Lechowi Bądkowskiemu

Gdańsk, dnia 29 IX 1980 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [b]1[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w miejscu[c]

Uzyskaliśmy potwierdzoną informację, że Tadeusz Piotrowski[1], s. Stanisława i Bronisławy z d. Kucharska, ur. 18 X 1945 r. w m. Strachocina, żonaty, zawód – mgr inż. elektryk, miejsce pracy – Wyższa Szkoła Morska Gdynia, posiadający DO ser[ia] AB nr 5634704 wydany przez Prez[ydenta] Miasta w Gdańsku, zam[ieszkały] Gdańsk [[d]] zaproponował figurantowi prowadzonej przez nas sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Inspirator”, Lechowi Bądkowskiemu – członkowi Oddziału Gdańskiego Związku Literatów Polskich – aktualnie zaangażowanemu w działalność MKZ NSZZ projekt znaczka NSZZ.

Zdaniem T[adeusza] Piotrowskiego znaczek związkowy miałby formę rombu, na którym umieszczona byłaby odwrócona kotwica w kształcie krzyża, otoczona stylizowanym napisem – NSZZ „Solidarność”. Taka forma znaczka zdaniem jego projektanta odzwierciedlałaby w zwięzłej formie wiele cech, z którymi utożsamiają się nowe związki – wiarę w postaci krzyża i nadzieję w kształcie kotwicy.

Powyższe przesyłam do wiadomości i operacyjnego wykorzystania. Jednocześnie w wypadku posiadania informacji o zaakceptowaniu projektu powyższego znaczka przez MKZ NSZZ, proszę o poinformowanie o powyższym Wydziału III tutejszej komendy.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Czesław Wojtalik[2]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Wyk. popr. M.R.

Druk. chor. T.K. (29 IX 1980 r.)

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 1, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści por. Woronowicz 2 X [19]80 [r.] Sekcja 3. 30 IX 1980 r. Obok parafa.

[d] Pominięto dane adresowe.

[1] Tadeusz Piotrowski (ur. 1945 r.) – pracownik naukowy WSM w Gdyni; współorganizator NSZZ „Solidarność” w swoim zakładzie pracy; członek Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja w Gdańsku; autor artykułów publikowanych w „Samorządności”; po wprowadzeniu stanu wojennego uczestnik strajku zorganizowanego w WSM w Gdyni; członek TKZ.

[2] Czesław Wojtalik (1933–1998) – ppłk MO; absolwent Wydziału Transportu Wodnego Politechniki Szczecińskiej; w resorcie spraw wewnętrznych od 1956 r.; funkcjonariusz Wydziału III i IV KW MO w Gdańsku; 1970–1973 kierownik Grupy Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1973–1980 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1980–1983 naczelnik Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; w 1983 r. zwolniony dyscyplinarnie ze służby (za pijaństwo i zdradę tajemnicy służbowej) oraz zdegradowany do stopnia kapitana. Zob. AIPN Gd, 214/2159, Akta osobowe Czesława Wojtalika.

Nr 23

1980 wrzesień 29, Gdańsk – Notatka informacyjna ze spotkania z TW ps. „Ronson” w sprawie posiedzenia przedstawicieli MKZ NSZZ „Solidarność” 29 września 1980 r.

Gdańsk, dnia 29 IX 1980 r.[a]

Tajne

Egz. nr[b]

Notatka informacyjna

ze spotkania z TW „Ronson” z dnia 29 IX br.

W czasie obrad w godzinach popołudniowych załatwiono następujące sprawy: Proklamowano jednogłośnie, że strajk ostrzegawczy odbędzie się w dniu 3 X br. od godz. 12.00 do 13.00, ogłoszony wyciem syren. W strajku wezmą [udział] zakłady liczące powyżej 1500 osób załogi. Udział mniejszych zakładów jest dopuszczalny.

W trakcie dyskusji głos zabrał Modzelewski z Wrocławia. Stwierdził, że we Wrocławiu zanotowano próby rozbicia ruchu. Podawał dwa nazwiska osób, które to organizowały. Stwierdził również, że postawienie w stan oskarżenia jest pułapką ze strony władz, bowiem cokolwiek NSZZ [zrobi], i tak na tym traci. W wypadku wystąpienia w obronie Moczulskiego kompromitują się w stosunku do władzy, bowiem wg oceny adwokata Siły-Nowickiego zarzuty postawione Moczulskiemu są zgodne z prawem. W wypadku gdyby nie podjęto się obrony Moczulskiego, tracą w oczach ludzi, ponieważ nie bronią ludzi ich wspierających.

Zanotowano głosy, że głównym celem akcji strajkowej jest sprawdzenie, jaką siłą NSZZ dysponuje, oraz widzą potrzebę podjęcia demonstracyjnej[c] akcji w celu wzmocnienia swojego prestiżu.

Dyskutowano również sprawę łączności pomiędzy wszystkimi komitetami NSZZ w kraju. Postanowiono opracować wykaz telefonów wszystkich KZ NSZZ, przy tym telefony mają być dublowane.

Sensację wywołało zgłoszenie się korespondenta radzieckiej gazety „Trud”. Dyskutowano nad pozwoleniem przysłuchiwania się przez niego obradom.

Zezwolono mu na przysłuchiwanie się obradom.

W dniu dzisiejszym w godz[inach] wieczornych „Ronson” umówił się na spotkanie z Krzysztofem Wyszkowskim.

Relacja ze spotkania w dniu jutrzejszym.

Spotkanie odbyłem w hotelu „Monopol” z zachowaniem zasad konspiracji. Notatka zostanie przekazana do Wydz[iału] III „A” i Wydz[iału] VII Dep[artamentu] II MSW.

(–) mjr Antoni Cierluk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – W[ydział] VII D[epartamentu] II MSW

Egz. nr 2 – W[ydział] III „A”

Egz. nr 3 – W[ydział] III Opr. AC/druk UC

Dnia 29 IX 1980 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 58, oryginał, mps.

[a] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3 do meldunku 29 IX 1980 [r.].

[b] Brak numeru egzemplarza.

[c] W oryginale demokratycznej.

Nr 24

1980 wrzesień 30, Gdańsk – Notatka informacyjna zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Antoniego Cierluka ze spotkania z TW ps. „Ronson” dotycząca Krzysztofa Wyszkowskiego oraz wpływu KSS „KOR” na NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 30 IX 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka informacyjna

ze spotkania z TW „Ronson”[b]

W dniu 30 IX 1980 roku odbyłem spotkanie z TW „Ronson”, w trakcie którego uzyskałem następujące informacje:

„Ronson” w dniu 29 IX 1980 r. w późnych godzinach wieczornych spotkał się w hotelu „Monopol” z działaczem NSZZ Krzysztofem Wyszkowskim.

W trakcie spotkania dyskutowano nad aktualną sytuacją w NSZZ i rolą Wyszkowskiego w działalności tej organizacji.

Z całokształtu wypowiedzi Wyszkowskiego wynikało, że obecnie trwa ciągła walka o polityczne opanowanie NSZZ. Walka toczy się pomiędzy KOR a ugrupowaniami związanymi z Mazowieckim z Warszawy.

Z ramienia KOR coraz aktywniej zaczyna się angażować do tej walki Modzelewski i Wyszkowski, znając go z jego dawnej działalności, jego poziomu intelektualnego oraz zdolności politycznych uważa, że możne on zostać liderem KOR-owskim w NSZZ.

Z drugiej strony duży wpływ na działalność NSZZ wywiera Mazowiecki, ze względu na swój udział w pracach MKS w sierpniu, wysoki poziom intelektualny, talenty polityczne oraz poparcie ze strony intelektualistów katolickich, a także samego prymasa Wyszyńskiego[1].

W walce o opanowanie NSZZ Wyszkowski daje mu znacznie większe szanse ze względu na fanatyzm religijny Lecha Wałęsy, jak i mir, jakim się cieszy Mazowiecki u Wałęsy.

Tym bardziej, że wg ocen Wyszkowskiego Mazowiecki ma również kontakty z DiP-em i tam cieszy się również pewnym uznaniem. Pozytywnie go oceniają również ludzie związani z „latającymi uniwersytetami”.

Wyszkowski, oceniając aktualną sytuację w NSZZ, stwierdzał, że za dużo jest w niej politykierstwa i to razi część autentycznych działaczy związkowych, którzy uważają, że należy się odcinać od wszelkich wpływów KOR w ruchu i unikać wiązania NSZZ z działalnością KOR.

W[edłu]g Wyszkowskiego stanowisko takie reprezentują przede wszystkim przedstawiciele NSZZ z mniejszych ośrodków, gdzie działalność KOR była mało znana, a robotnicy podchodzą nieufnie do KOR jako przedstawiciela opozycji.

Wyszkowski również negatywnie oceniał sytuację w samym KOR, który jego zdaniem zaczyna się rozłazić w szwach. Twierdził, że aktualnie jest kilku aktywistów, do których zaliczał przede wszystkim Kuronia, Modzelewskiego, Michnika i Borusewicza, a reszta to są statyści.

Oceniając swoją pozycję i rolę w NSZZ, Wyszkowski ponownie dał wyraz swoim rozczarowaniom ze względu na odsunięcie go na „boczny tor”. Największe żale ma przede wszystkim do Gwiazdów, uważając ich za głównych sprawców aktualnej sytuacji, w jakiej się znalazł.

Stwierdził, że w tej sytuacji zamierza on zrezygnować z aktywnej działalności w NSZZ (wyłączyć się z walki o przewodnictwo), a poświęcić się głównie działalności wydawniczej. Jego działania będą się głównie sprowadzały do wydawania książek tzw. nielubianych i tych pozycji, których nie pozwala wydawać cenzura.

Wspomniał o ostatnich pracach literackich Jerzego Andrzejewskiego, Tadeusza Konwickiego[2].

Działalność swoją chce prowadzić w oparciu o bazę poligraficzną NSZZ po otrzymaniu przez NSZZ odpowiedniego sprzętu ze Skandynawii.

Wyszkowski krytycznie odniósł się również do planowanego na 3 X 1980 roku powszechnego strajku ostrzegawczego, twierdząc, że jest to akt czysto polityczny, który z jednej strony ma skonsolidować ruch NSZZ w całym kraju, jego zdaniem już rozłażący się, a z drugiej strony ma to być w pewnym stopniu demonstracja siły.

Zdaniem „Ronsona” w wypowiedziach Wyszkowskiego mocno przebijały akcenty goryczy i zawodu.

Ponieważ „Ronson” pytał Wyszkowskiego, czy jego planowaną działalność należy również uważać za działalność propagandową na rzecz NSZZ, Wyszkowski stwierdził, że nie, że sprawy propagandy zostały powierzone Mariuszowi Wilkowi[3], Joannie Gwieździe i Bogdanowi Borusewiczowi.

Spotkanie odbyłem w hotelu „Monopol” w godz. 8.30–9.30 z pełnym zachowaniem zasad konspiracji. TW nie sporządzał informacji ze względu na ograniczenia czasowe (odlot samolotu do Warszawy o godz. 10.20). TW przekazał kopię teleksu, który nadał wczoraj do Warszawy po zakończeniu obrad plenum NSZZ.

Zastępca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku

mjr Antoni Cierluk

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – W[ydział] VII D[epartamentu] II MSW

Egz. nr 2 – W[ydział] III

Egz. nr 3 – aa

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 59–60, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W prawym górnym rogu odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3 do wykorzystania w prowadzonych sprawach. 1 X [19]80 [r.]. Obok parafa.

[1] Stefan Wyszyński (1901–1981) – arcybiskup metropolita warszawsko-gnieźnieński, kardynał, prymas Polski; święcenia kapłańskie przyjął w 1924 r.; sakrę biskupią otrzymał w 1946 r.; w 1948 r. mianowany arcybiskupem metropolitą warszawsko-gnieźnieńskim i prymasem Polski; w okresie powstania warszawskiego kapelan Grupy AK „Kampinos”; 1953–1956 więziony w Rywałdzie Królewskim, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy; w tym czasie pozbawiony prawa pełnienia wszelkich funkcji publicznych i kościelnych.

[2] Tadeusz Konwicki (ur. 1926 r.) – prozaik, scenarzysta, reżyser; żołnierz AK na Wileńszczyźnie, uczestnik operacji „Burza”, do kwietnia 1945 r. w partyzantce antykomunistycznej; autor powieści chwalących komunizm; 1951–1966 członek PZPR; kierownik literacki zespołów filmowych „Kadr” i „Pryzmat”; 1977–1990 rozpracowywany w ramach KE krypt. „Pryzmat” przez Wydział III/III-1 KS MO/WUSW.

[3] Mariusz Wilk (ur. 1955 r.) – dziennikarz, pisarz i podróżnik; działacz antykomunistyczny; uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w sierpniu 1980 r.; redaktor pisma „Solidarność” wydawanego przez ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; po 13 XII 1981 r. działacz podziemnej „Solidarności”; represjonowany; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Muzyk”. Zob. m.in. Z. Płużańska, Mariusz Wilk [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 354–355.

Nr 25

1980 październik 2, Gdańsk – Informacja w sprawie ogólnopolskiego zjazdu przedstawicieli MKZ odbytego 29 września 1980 r. w Gdańsku

Gdańsk, dnia 2 X 1980 r.[a]

Tajne Egz. nr [b]2[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Bydgoszczy

Informuję, że w dniu 29 IX 1980 r. w siedzibie gdańskiego MKZ NSZZ odbył się kolejny zjazd przedstawicieli MKZ z całej Polski. W czasie trwania zjazdu głos zabierał bliżej nieustalony delegat MKZ z Bydgoszczy.

Delegat ten krytycznie odniósł się do sprawy powoływania do władz nowo powstających związków zawodowych osób znanych z aktywnej działalności w KSS „KOR”. Poddał także krytyce towarzyszący obradom zjazdu bałagan organizacyjny i pochopność w podejmowaniu decyzji.

Ponadto wyraził zdziwienie, że szereg delegatów żąda publikacji artykułów o działalności NSZZ w prasie centralnej i terenowej. Jego zdaniem NSZZ powinny wydawać własne wydawnictwa, gdyż takie bardziej przyciągałyby ludzi.

Mówca poinformował również, iż MKZ w Bydgoszczy powołał 12 lektorów, którzy odwiedzają zakłady pracy i prowadzą działalność propagandową.

W tym kontekście stwierdził, że lektorzy ci prowadzą działalność propagandową bardziej pożyteczną aniżeli publikacje w prasie oficjalnej.

Na zakończenie ww. zaapelował o możliwie szybkie powołanie silnych organów regionalnych NSZZ.

Powyższe przesyłam do operacyjnego wykorzystania.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz[1]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. i druk JW/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 94, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Jan Ciechanowicz (ur. 1931 r.) – płk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1951 r.; funkcjonariusz WUBP w Gdańsku; pracownik Wydziału Ogólnego, II, III i KRG KW MO w Gdańsku; 1975–1978 naczelnik Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 naczelnik Wydziału III „A”/V; 1982–1989 naczelnik Wydziału „C” WUSW w Gdańsku; w 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2403, Akta osobowe Jana Ciechanowicza.

Nr 26

1980 październik 3, [Warszawa] – Szyfrogram naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW w sprawie nadesłania wstępnej oceny przebiegu strajku ostrzegawczego

Warszawa, dnia 3 X 1980 r.

Tajne[a]

nr 37460/164

godz. 10.35 Pilne

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO (wszyscy)

oraz KS MO Warszawa[b]

Proszę o nadesłanie do Wydziału I natychmiast po zakończeniu strajków wstępnej oceny przebiegu „strajku ostrzegawczego”, jaki ma się odbyć w godz. 12.00–13.00.

W krótkiej i zwięzłej ocenie proszę podać głównie:

– ilość zakładów, których załogi w całości brały udział w strajku, wraz z ilością osób,

– ilość zakładów, w których tylko część załogi uczestniczyła w strajku – ilość osób w stosunku do załogi,

– ilość zakładów, w których były wyraźne oznaki solidarności, ale nie w formie przerwy w pracy (forma solidarności),

– przebieg strajków (stan porządku w czasie strajku, dyscyplina, ewentualne incydenty i inne negatywne zjawiska),

– największe zakłady, które nie uczestniczyły w strajku,

– inne charakterystyczne dane i zdarzenia.

Naczelnik Wydziału I

Departamentu III „A” MSW

(–) ppłk M[arian] Pachucki[1]

zaszyfrował: Bieliński dn. 3 X 1980 r. godz. 10.50

rozszyfrował: Głaszczka godz. 13.20

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 93, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram nr 3845 z MSW rozszyfrowano 3 X 1980 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Por. Woronowicz 3 X [19]80 [r.]. Odpowiedź na pytania zawarte zostały w meld[unku] operac[yjnym] z dn. 3 X 1980 [r.]. Obok parafa.

[1] Marian Pachucki (ur. 1933 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1959 r.; starszy oficer dochodzeniowy Sekcji 6 Wydziału Dochodzeniowego; 1979–1982 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW; 1982–1984 naczelnik Wydziału II Departamentu V MSW. Zob. AIPN, 0218/3081, Akta osobowe Mariana Pachuckiego.

Nr 27

1980 październik 3, Gdańsk – Meldunek sytuacyjny zastępcy naczelnika Wydziału do walki z Przestępstwami Gospodarczymi dotyczący akcji strajkowej w poszczególnych przedsiębiorstwach na terenie Trójmiasta

Gdańsk, dnia [a]3 X[a] 1980 r.

Tajne[b]

Egz. nr [a]2[a]

Meldunek sytuacyjny 2/3

Wydziału d[o] w[alki] z Przestępstwami Gospodarczymi KW MO

Z informacji uzyskanych od funkcjonariuszy przebywających w terenie oraz otrzymanych z poufnych źródeł wynika, że sytuacja kształtuje się następująco:

– W Rejonie Przedsiębiorstwa Przemysłu Paszowego „Bacutil” w Gdańsku załoga pracuje bez przerwy. Na skutek braku surowców zadania produkcyjne realizowane są od miesiąca sierpnia br. tylko na jednej zmianie. [a](Nie strajkowali)[a].

– Z informacji poufnej pochodzącej od pracownika Rafinerii Nafty w Gdańsku wynika, że znaczna część załogi solidaryzuje się z MKZ w przedmiocie ogłoszonego strajku ostrzegawczego. Z wypowiedzi szeregu pracowników wynika, że do tej pory nikt się nie wyłamuje i nie agituje za zaniechaniem strajku. [a](Przed godz. 12.00)[a].

– Z informacji otrzymanej od pracownika Stoczni Remontowej „Radunia” w Gdańsku wynika natomiast, że zdania co do celowości ogłoszonego strajku są zróżnicowane. Wśród wypowiedzi niektórych robotników wiele było krytyki pod adresem NSZZ „Solidarność” i jej przewodniczącego Lecha Wałęsy. Stwierdzono, że strajki nie przyczynią się do wyjścia z sytuacji kryzysowej oraz aby ukrócić rozróbki polityczne Lecha Wałęsy. Zdarzały się też wypowiedzi, w których krytykowano „brak decyzji rządowych” i kontynuowanie w dalszym ciągu pożyczek zagranicznych, które zupełnie nie wpływają na poprawę sytuacji rynkowej. Szereg zatrudnionych w Stoczni „Radunia” uważa, że mające się odbyć VI Plenum KC PZPR podejmie wreszcie wiążące decyzje zmierzające do wyprowadzenia kraju z sytuacji kryzysowej.

– Z informacji pochodzących od pracownika Gdańskich Zakładów Papierniczych wynika, że przewodnicząca zakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ dzwoniła do poszczególnych komórek organizacyjnych, polecając przerwać pracę w czasie ogłoszonego strajku solidarnościowego. W rozmowie podawała, iż strajk uzgodniła z dyrektorem Muszyńskim. Dyrektor po zorientowaniu się co do działalności przewodniczącej KZ NSZZ wezwał ją do siebie, udzielił reprymendy, a załodze polecił kontynuować pracę.

– Z informacji poufnej od pracownika Zarządu Portu w Gdańsku wynika, że po ogłoszeniu strajku ostrzegawczego służbę na bramach objęli wyznaczeni robotnicy. Zadaniem ich jest zabezpieczyć porządek i nie pozwolić na wejście na teren zakładu osób postronnych.

– Z informacji poufnej od pracownika Gdańskich Nawozów Fosforowych wynika, że załoga przedsiębiorstwa solidaryzuje się z MKZ NSZZ „Solidarność”, kontynuuje jednak działalność produkcyjną, bowiem wymaga tego reżim technologiczny. W przedsiębiorstwie tym nie można zaprzestać na godzinę cyklu produkcyjnego.

– W Biurze Projektów Zjednoczenia Morskich Stoczni Remontowych „Prorem” załoga uczestniczyła w strajku. Podczas przerwy w pracy żadnych incydentów nie stwierdzono. Na każdym piętrze (wieżowiec przy ul. Heweliusza) pełniło służbę porządkową trzech pracowników.

– W zakładach Mechaniki Precyzyjnej „Unitra-Magmor” w Gdańsku-Oliwie w czasie strajku panował porządek i nie było incydentów. Z wypowiedzi szeregupracowników wynika, że solidaryzują się oni ze stanowiskiem MKZ NSZZ „Solidarność” w przedmiocie opieszałej realizacji umowy między rządem a MKS.

– W Stoczni Remontowej „Radunia” strajk odbył się bez incydentów. Podczas strajku robotnicy dyskutowali na temat obecnej sytuacji polityczno-gospodarczej kraju.

Z wypowiedzi niektórych robotników wynika, że „w Warszawie trwa walka o władzę, a jak nie było zaopatrzenia, tak nie ma”. Część robotników uważa, iż jak poprawie ulegnie zaopatrzenie w żywność, to wróci spokój. Krytykowano też Wałęsę za preferowanie żądań politycznych. Jeden z wypowiadających się stwierdził, że należy wprowadzić stan wyjątkowy i przywrócić spokój.

– Z dokonanego rozpoznania wynika, że na terenie województwa gdańskiego nie przyłączyły się do strajku solidarnościowego następujące zakłady mleczarskie podległe Wojewódzkiemu Związkowi Spółdzielni Mleczarskich:

Zakład Mleczarski w Wejherowie,

Zakład Mleczarski w Tczewie,

Zakład Mleczarski w Kartuzach,

Zakład Mleczarski w Kościerzynie.

– W Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Gdańsku strajk ostrzegawczy przebiegł bez wydarzeń. Uczestniczyli w nim zarówno pracownicy fizyczni, jak i umysłowi. Załoga pozostawała przy swoich stanowiskach pracy, a porządku pilnowali powołani do tego robotnicy.

– W Przedsiębiorstwie Robót Kolejowych nr 12 udział w strajku wzięła cała załoga. Robotnicy pozostawali przy swoich warsztatach pracy, a urzędnicy w pomieszczeniach biurowych.

Zastępca naczelnika Wydziału d[o] w[alki]

z Przestępstwami Gospodarczymi

KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr W[ładysław] Sikorski[1]

Wykonano w 5 egz.

Egz. nr 1 – kierownictwo KW MO

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A” KW MO

Egz. nr 3 – Wydz[iał] Inspekc[ji] KW MO

Egz. nr 4 – nacz[elnik] Wydz[iału] PG KW MO

Egz. nr 5 – aa

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 95–97, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Por. Woronowicz, Dąbrowski. Do wykorzystania w meldunku operacyjnym w sprawie „Bolek”. 3 X 1980 [r.]. Obok parafa.

[1] Danych nie ustalono. Zgodnie z brzmieniem ustawy o IPN akta osobowe funkcjonariuszy MO po 1954 r. nie podlegają przekazaniu do archiwum IPN. Do 1954 r. MO stanowiła część MBP.

Nr 28

1980 październik 4, Gdynia – Notatka służbowa w sprawie spotkania Lecha Wałęsy z przedstawicielami jednostek wojskowych z terenu Gdyni

Gdynia, dnia 4 X 1980 r.

St[arszy] kpr. Mieczysław Tabak

Dzielnicowy Komis[ariatu] II MO

w Gdyni[a]

Notatka urzędowa

W dniu 4 X 1980 r. w czasie pełnienia służby w dzielnicy uzyskałem informację, że kilka dni wstecz miało miejsce spotkanie Lecha Wałęsy z kadrą wojskową w kilku jednostkach na terenie Gdyni, między innymi w jednostce wojsk rakietowych Gdynia-Grabówek. Prawdopodobnie na tych spotkaniach miały być omawiane zachowania się jednostek wojskowych w wypadku rozpoczęcia działań siłowych ze strony rządu, rzekomo wojsko nie weźmie żadnego udziału.

Następnym strajkiem będzie strajk w dniach 20 lub 21 X 1980 r. i będzie strajkiem ciągłym do odwołania, jeżeli rząd nadal nie spełni żądanych postulatów. Może być przypadek, że robotnicy zaczną podpalać komitety partii. Robotnicy i nowe związki domagają się na stanowisko pierwszego sekretarza Józefa Pińkowskiego[1], [[b]] Olszowskiego[c] lub Jagielskiego.

Notatkę przedstawiam do dalszego wykorzystania.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 2, oryginał, rkps.

[a] Pominięto odręczne adnotacje u góry dokumentu.

[b] W oryginale lub.

[c] W oryginale Olszewskiego. Stefan Olszowski (ur. 1931 r.) – od 1952 r. członek ZMP, ZSP; członek PZPR; 1960–1963 sekretarz KW PZPR w Poznaniu; kierownik Biura Prasy KC PZPR; od 1964 r. członek, a od 1968 r. sekretarz KC PZPR; od 1970 r. w BP KC PZPR; 1971–1976 i 1982–1985 minister spraw zagranicznych; od grudnia 1976 r. ponownie sekretarz KC PZPR; w 1980 r. za krytykę polityki Edwarda Gierka utracił funkcje we władzach partyjnych; ambasador Polski w NRD; w sierpniu 1980 r. ponownie członek BP KC PZPR i sekretarz KC PZPR; zwolennik twardego kursu wobec „Solidarności”; od 1986 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych.

[1] Józef Pińkowski (1929–2000) – działacz PZPR, 5 IX 1980–11 II 1981 premier, poseł na Sejm PRL.

Nr 29

1980 październik 10, Kraków – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Krakowie ppłk. Stanisława Szafarskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku w związku ze spotkaniem delegatów komitetów założycielskich NSZZ „Solidarność” w Krakowie planowanym na 18–20 października 1980 r.

Kraków, dnia 10 X 1980 r.

Tajne

nr 3316/9

godz. 11.35

L.dz. HC-03499/80[a]

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO (wszyscy)

oraz KS MO W[arsza]wa[b]

W związku z zaplanowanym w Krakowie w dniach 18–20 X 1980 r. spotkaniem delegatów komitetów założycielskich NSZZ proszę o poinformowanie, jakie osoby z waszego terenu wezmą w nim udział i z jakimi propozycjami zamierzają wystąpić.

W informacji proszę uwzględnić opinię dot. ewentualnego proklamowania kolejnych strajków ostrzegawczych.

Jeżeli w składzie delegatów będą osoby źródła informacji, proszę uwzględnić możliwość ich wykorzystania operacyjnego przez tut[ejszy] Wydział III „A”.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Krakowie

ppłk mgr St[anisław] Szafarski[1]

Zaszyfrował: Jankowiak dn. 10 X 1980 r. godz. 11.55

Rozszyfrował: Dudziński godz. 15.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 123 oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 3944 z KW MO Kraków rozszyfrowano 10 X 1980 [r.].

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Por. Tomczak. Do realizacji 10 X [19]80 [r.]. Obok parafa.

[1] Stanisław Szafarski (ur. 1932 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1951 r.; młodszy referent Placówki Kęty PUBP w Oświęcimiu; 1952–1954 w Wydziale IV WUBP w Krakowie; 31 XII 1956 r. zwolniony ze służby; 15 X 1958 r. przyjęty ponownie na stanowisko wywiadowcy Wydziału „B” KW MO w Krakowie; od 1960 r. w Referacie Kadr SB, od 1969 r. zastępca naczelnika Wydziału Kadr KW MO w Krakowie; od 1971 r. zastępca naczelnika Wydziału „W” KW MO w Krakowie, od 1977 r. naczelnik Wydziału „W” KW MO w Krakowie; od 1980 r. naczelnik Wydziału III KW MO w Krakowie; od 1981 r. naczelnik Wydziału V KW MO w Krakowie; od 1982 r. naczelnik Wydziału „C” KW MO w Krakowie; oddelegowany do Departamentu V MSW; od 1988 r. naczelnik Wydziału Gospodarki Materiałowo-Technicznej WUSW w Krakowie; 15 IX 1988 r. zwolniony ze służby. Zob. W. Frazik, F. Musiał, M. Szpytman, M. Wenkler, Ludzie bezpieki województwa krakowskiego. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w województwie krakowskim w latach 1945–1990. Informator personalny, Kraków 2007, s. 495–496.

Nr 30

1980 październik 15, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Krakowie dotyczący składu gdańskiej delegacji MKZ na zjazd komitetów założycielskich NSZZ „Solidarność” zaplanowany na 18–20 października 1980 r. w Krakowie

Gdańsk, dnia 15 X 1980 r.

Tajne Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram [a]nr 3837[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO w Krakowie

W odpowiedzi na Wasz szyfrogram nr 3316/9 z dnia 10 X 1980 r. informuję: w piątek 17 X br. w Krakowie przybędzie samolotem (odlot z Gdańska godz. 13.30) delegacja MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk w składzie: Anna Walentynowicz, Alina Pienkowska i Joanna Duda-Gwiazda.

Natomiast w sobotę w godzinach rannych samolotem z Warszawy przybędzie do Krakowa druga część delegacji w składzie: Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda, Stefan Lewandowski i Ryszard Kalinowski[1] z MKZ Elbląg.

Niewykluczony jest przyjazd większej ilości osób.

Planowany program pobytu delegacji w Krakowie:

– 18 X br. godz. 18.00 spotkanie L[echa] Wałęsy w Krakowie z przedstawicielami tamtejszego środowiska MKZ. Delegacja MKZ z Gdańska nocować będzie w hotelu „Pod kopcem”.

– 19 X br. L[ech] Wałęsa i towarzyszące mu osoby wezmą udział w mszy na Wawelu. Poza tym planowane jest uczestnictwo w spotkaniach w zakładach pracy i z ludnością miasta.

W trakcie spotkania z MKZ Kraków L[ech] Wałęsa ma określić swoje stanowisko w sprawie proklamowania strajku generalnego.

Planowane jest również odbycie spotkania z młodzieżą akademicką oraz pracownikami dydaktycznymi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nadmieniam, że w składzie delegacji nie posiadamy osobowych źródeł informacji.

Z[astęp]ca nacz[elnika] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Fr[anciszek] Chmielewski[2]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 130, odpis, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Ryszard Kalinowski (ur. 1952 r.) – technik mechanik; 1979–1982 pracownik Elbląskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS, następnie MKZ w Elblągu; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KKP NSZZ „Solidarność”, odpowiedzialny za kontakty z zagranicą; 13 XII 1981–18 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie, w czasie internowania SB prowadziła z nim dialog operacyjny, podczas którego przekazał szereg informacji na temat kontaktów zagranicznych KKP i poligrafii; 1982–1984 działacz tajnych struktur NSZZ „Solidarność” w Elblągu, kolporter podziemnej prasy, zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB; od grudnia 1984 r. na emigracji w Norwegii. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Ryszard_Kalinowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); AIPN, 01101/1, t. 6, Andrzej Gwiazda i inni, k. 185–204.

[2] Franciszek Chmielewski (ur. 1932 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1956 r.; słuchacz KOSz w Czerwieńsku; 1956–1959 oficer technik operacyjnych Stanowiska „N” Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; w 1959 r. słuchacz CW MSW w Legionowie; 1960–1962 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1962–1970 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1970–1975 kierownik Grupy Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1985–1990 naczelnik Wydziału V WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2486, Akta osobowe Franciszka Chmielewskiego.

Nr 31

1980 październik 22, Warszawa – Informacja od TW ps. „Rybak” dotycząca kon.fiiktu między gdańskim a jastrzębskim ośrodkiem NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 22 X 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]5[a]

[Źródło:] TW ps. „Rybak”

Przyjął: kpt. W[aldemar] Misiewicz

Miejsce: LK „Róża”

Informacja

Wujec jest niesłychanie zdegustowany przebiegiem obrad Komisji Porozumiewawczej w Jastrzębiu. Jego zdaniem powstał konflikt między Gdańskiem a Jastrzębiem na tle ambicjonalnym. Przedstawiciele Jastrzębia usiłują stworzyć wrażenie, że w ich związku zarejestrowanych jest więcej członków niż w MKZ Gdańsk. Jastrzębie stara się kooptować zakłady z terenu całej Polski, nawet poza swoim regionem. W rezultacie „na ewidencji” Jastrzębia figurują zakłady z innych województw, a równocześnie Huta Katowice znajdująca się w ich bezpośrednim zasięgu terytorialnym posiada własny MKZ. Ponieważ Jastrzębie wykazuje większą liczbę członków niż Gdańsk, uważają się za faktyczne kierownictwo ruchu związkowego w Polsce. Wałęsa oczywiście nie ma zamiaru zrezygnować z roli zbawcy ojczyzny. Zdaniem Wujca, sprawa ambicjonalna legła u podstaw niepowodzenia spotkania w Jastrzębiu.

Wujec uważa, że spotkanie zakończyło się nie tylko kompletnym fiaskiem, ale że było wręcz kompromitujące dla „Solidarności”. Wałęsa nie umie prowadzić zebrań. Przy jego przewodnictwie powstaje ogromny bałagan, sam nawiązuje dialog z postulatami stawianymi pod rozwagę sali, wdaje się w komentowanie osobiste wypowiedzi i wniosków. Raz nawet wywołał Wałęsa skandal, usiłując wyrzucić z sali jakąś osobę, której zarzucił, że jest z „Paksu”. Doskonale radzi sobie natomiast Wałęsa z prowadzeniem wiecu, aczkolwiek w Jastrzębiu też przeciągnął strunę, ponieważ zaczął wiec od zarzutu, że „tu u was jest słaba «Solidarność», w Krakowie to mnie na rękach noszono, prawie nie chodziłem po ziemi”. Otrzymał natychmiastową ripostę na kartce: „Panie Wałęsa, może przestałby pan fruwać w powietrzu, a rzeczywiście zaczął chodzić po ziemi”. Generalnie Wujec uważa, że Wałęsa jest w znacznej części winien niepowodzenia akcji w Jastrzębiu. Wujec nie postawił wprost zarzutu przewodniczącemu MKZ w Jastrzębiu, ale zaznaczył, że coś z nim nie jest w porządku, w sensie dobrej woli. Kęcik[1] natomiast, który także jeździł za Wałęsą, na prawo i lewo rozpowiada, że przewodniczący z Jastrzębia prowadzi programowo rozbijacką robotę. Wujec wrócił z Jastrzębia niesłychanie przybity bałaganem i głupotą większości działaczy „Solidarności”. Wręcz oświadczył, że niektórzy z nich najchętniej zabawialiby się jeżdżeniem po Polsce i wiecowaniem, dlatego więcej uwagi poświęcono dyskusji, gdzie ma się odbyć następne zebranie Komisji Porozumiewawczej, niż meritum. Wniosek zgłoszony z inspiracji Mazowsza o postawienie władzom ultimatum: rejestracja albo strajk czterogodzinny 3 listopada był opracowany w kawiarni „Harenda” przez Lisa, Wujca, Łojaka[2], Helenę Łuczywo[3] i Kuronia, podczas ostatniego pobytu w Warszawie Lisa w sprawie rejestracji. Był przy tym także Bujak[4]. Właściwie polegało to [na] tym, że Kuroń dyktował, a Łuczywo pisała, Lis tylko zmienił określenie strajku z generalnego na powszechny.

„Rybak”

Uwagi

Informacja jest relacją z bezpośredniej rozmowy TW z H[enrykiem] Wujcem po jego powrocie z Jastrzębia.

W najbliższym czasie TW opracuje szerszą analityczną informację na temat NSZZ i zachodzących w nim procesów.

Przedsięwzięcia

Opracować meldunek uzupełniający do sprawy „Hazardziści”[5].

Inspektor Wydz[iału] V Dep[artamentu] III MSW

(–) kpt. W[aldemar] Misiewicz

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Hazardziści”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] IX Dep[artamentu] III MSW

Egz. nr 4 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A” MSW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 99–100, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Wiesław Kęcik (ur. 1946 r.) – członek „Ruchu” (skazany na trzy i pół roku więzienia, zwolniony w 1973 r.), KSS „KOR” i SKS Uniwersytetu Wrocławskiego; w 1980 r. współorganizator NSZZ „Solidarność Wiejska”, a później NSZZ RI „Solidarność”. Zob. P. Śmiłowicz, Wiesław Piotr Kęcik [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 153–154.

[2] Jan Łojak (ur. 1946 r.) – psycholog; pracownik Szpitala Psychiatrycznego w Warszawie; członek Prezydium MKZ, wiceprzewodniczący KZ w Szpitalu Psychiatrycznym w Warszawie; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–13 VII 1982 internowany; członek redakcji pisma „Niezależność. Informator NSZZ «Solidarność» Regionu Mazowsze”.

[3] Helena Łuczywo (ur. 1946 r.) – dziennikarka, członek ZMS; uczestniczka strajków studenckich w 1968 r.; w 1977 r. współzałożycielka i do 1981 r. redaktorka pisma „Robotnik”, w 1981 r. redaktor naczelna agencji prasowej „Solidarność”; 1982–1989 redaktorka „Tygodnika Mazowsze”; uczestniczka obrad okrągłego stołu; współzałożycielka i redaktor naczelna „Gazety Wyborczej”. Zob. m.in. L. Burska, Helena Łuczywo [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 217–218; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Helena_Łuczywo (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Zbigniew Bujak (ur. 1954 r.) – robotnik; od września 1980 r. przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze; od 1981 r. przewodniczący ZR NSZZ „Solidarność” Mazowsze; od 1981 r. członek prezydiów KKP i KK NSZZ „Solidarność”; od grudnia 1981 r. działacz podziemnej „Solidarności”; od 1982 r. przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Mazowsze. Zob. m.in. G. Majchrzak, Zbigniew Bujak [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 51–53; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zbigniew_Bujak (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Sprawę o kryptonimie „Hazardziści” w latach 1978–1981 prowadził Departament III MSW przeciwko działaczom ROPCiO.

Nr 32

1980 październik 22, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO we Wrocławiu dotyczące kontaktów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku z przedstawicielem wojska

Gdańsk, dnia [a]22 X[a] 1980 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO Wrocław

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że z MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku kontaktował się oficer LWP płk Zygmunt Raube z Wrocławia.

Wymieniony poinformował przedstawiciela NSZZ, że w wojsku prowadzona jest przez oficerów politycznych agitacja mająca na celu wpojenie żołnierzom nienawiści i przedstawienie w negatywnym świetle działaczy NSZZ „Solidarność”.

Ponadto prosił o spowodowanie przez NSZZ wyjaśnienia, dlaczego i gdzie odszedł gen. Sawczuk, szef GZP WP, oraz sprawy zamordowania 15 tys. oficerów w Katyniu.

Pochwalił również inicjatywę i pogratulował sukcesu w sprawie budowy pomnika, który określił jako piedestał na cześć pomordowanych w grudniu 1970 roku.

Płk Z[ygmunt] Raube zapewnił o dużym poparciu i szacunku dla L[echa] Wałęsy i innych działaczy NSZZ, stwierdzając przy tym: „Jesteśmy z wami, bądźcie dzielni do końca, pomożemy wam”.

Powyższe przekazujemy do ewentualnego wykorzystania operacyjnego lub przekazania organom WSW.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) kpt. Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. RT/NC

GL/1847/22 X [19]80 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 155, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 33

1980 październik 26, Warszawa – Informacja od TW ps. „Rybak” dotycząca stosunków w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku oraz strajku w Ursusie

Warszawa, dnia 26 X 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]5[a]

Źródło: TW „Rybak”

Przyjął: kpt. W[aldemar] Misiewicz

Miejsce: LK „Róża”

Informacja

W dniu 24 bm. rozmawiałem z Bożeną Rybicką na temat stosunków w MKZ w Gdańsku. Bożena Rybicka powiedziała, że Wałęsa staje się coraz bardziej podatny na zachłyśnięcie się władzą. Uważa ona, że przyczyną jest popularność, jaka towarzyszy Wałęsie w jego podróżach po kraju. Rybicka wprawdzie twierdzi, że Wałęsa jest uczciwy i mądry, opowiada jednak o kłopotach, jakie ma jako sekretarka, na skutek wręcz jaśniepańskich manier Wałęsy. Na przykład Wałęsa przyjechał do Warszawy w czwartek. Nie powiedział nikomu, gdzie się zatrzymuje. Rybicka jako sekretarka otrzymała tylko telefon, pod którym mogła go szukać, ale, jak sam powiedział, „tylko w przypadku, gdy do Polski wejdą sowieckie czołgi”. Zdaniem Rybickiej Wałęsa jest rzeczywiście przemęczony, ale demonizuje on to przemęczenie. Potwierdziła fakt, że jego goryl służy mu za kamerdynera, łącznie z podawaniem na tacy telefonu. Bardzo krytycznie oceniła bankiet w Krakowie oraz wystąpienie Wałęsy w Jastrzębiu. Winę za taki styl kontaktów podczas wyjazdów, zdaniem Rybickiej, ponoszą przede wszystkim gospodarze, ale sam Wałęsa też chętnie korzysta z przywilejów sławy. Dla Rybickiej Wałęsa jest wprawdzie niepodważalnym autorytetem i gwarantem uczciwości, ale wyraźnie stwierdziła, że coraz bardziej obawia się, że oderwie się on od mas i da się kupić uprzejmościami oraz urozmaiconym asortymentem korzyści wynikających z uprzejmości najwyższych władz państwowych.

Wracając do pobytu Wałęsy w Warszawie i „tajnego” telefonu – Rybicka, kiedy dowiedziała się o strajku w Ursusie, rozpoczęła poszukiwania Wałęsy. Pod numerem telefonu podanym przez Wałęsę zgłaszała się siostra zakonna, która mówiła, że pana Wałęsy nie ma i nie wie, gdzie jest. Potem okazało się, że Wałęsa telefonował do Gdańska, gdzie powiedziano mu, że szuka go minister Jedynak. Wałęsa skontaktował się z Jedynakiem i razem z nim pojechał do Ursusa. Popełnił olbrzymi błąd taktyczny, nie powiadamiając nikogo z „Mazowsza”. Bujak dopiero ode mnie dowiedział się, że Wałęsa był w Ursusie. Wałęsa przez okres pobytu w Warszawie od przyjazdu do pobytu w Ursusie nie ujawnił się przed „Mazowszem”. Zdaniem Rybickiej siedział w kurii i jadł przysmaki z biskupiego stołu. W ogóle całe zachowanie Wałęsy z telefonem i ukrywaniem się jest moim zdaniem dowodem na pogarszający się stan jego umysłu. Wałęsa zachowuje się tak, jak według wyobrażeń prymitywnego człowieka winien zachowywać się wybitny mąż stanu. W piątek widziałem go po raz pierwszy od zakończenia strajku. Zmiany, jakie w nim zaszły, są niesłychanie widoczne. Przede wszystkim przestał mieć własne zdanie, jego reakcje obliczone są całkowicie na pokaz, są sztuczne. O ile podczas strajku, szczególnie na początku, wypowiadał się normalnie, to teraz stał się apodyktyczny, jego wypowiedzi składają się wyłącznie ze sloganów nowomowy solidarnościowej. W piątek późnym wieczorem, po zakończeniu rozmów w kurii w Al. Wojska Polskiego (Szucha), rozmawiałem z nim przez ok. 10 minut. Byliśmy wtedy sami, bo wszyscy wyszli szukać samochodów, żegnali się przed wyjazdem itp. Wałęsa co drugie zdanie kończył pytaniem, jak to się skończy, przecież wszystko się rozlatuje. Przestał on po prostu ogarniać całościowo sprawę i sytuację. Zdał się niemal całkowicie na zdanie innych. Szczególnie silny wpływ mają na niego duchowni. Stara się przede wszystkim z episkopatu uzyskać radę, dopiero potem zwraca się do swoich współpracowników. Jego najbardziej zaufanym człowiekiem w MKZ jest Lis. Rybicka twierdzi, że jest to jedyny człowiek, któremu Wałęsa ufa. Należy jednak liczyć się z konfliktem między Wałęsą a Lisem. Z Lisem rozmawiałem przez cały prawie piątek. Woziłem go po Warszawie, a wieczorem razem z nim i Rybicką szukaliśmy Wałęsy. Lis był oburzony na zachowanie Wałęsy podczas przyjazdu do Warszawy. Podobnie oceniał inne „gościnne występy” swego szefa. Wystąpienie w Ursusie oraz fakt, że Wałęsa pojechał tam bez Bujaka, Lis uznał za skandaliczne. Mówił, że Wałęsy nie można puszczać samego, ponieważ jest bardzo wpływowy i jego bezpośredni rozmówca może go łatwo przekonać do najbardziej niedorzecznego pomysłu. Takim przykładem jest samodzielny występ w Ursusie, gdzie Wałęsa wystąpił ewidentnie w interesie władz, a nie robotników, takie przynajmniej było wrażenie ludzi referujących sprawę Lisowi. Tak samo Lis ocenia sprawę Jastrzębia i Krakowa. Lis powiedział mi, że po przyjeździe do Gdańska wezmą się za tę sprawę razem z Gwiazdą, ponieważ tak dłużej nie może być. Lis był bardziej urażony tym, że sam nie mógł znaleźć Wałęsy przez cały wieczór (siostrzyczka połączyła nas z gorylem Wałęsy dopiero po ostrej przemowie na temat ważnej sprawy państwowej), natomiast kiedy dotarliśmy do kurii, okazało się, że Wałęsa ma tam naradę z Jastrzębiem, Świtoniem i Jurczakiem. Był to dla Lisa niewątpliwie policzek. Potem Wałęsa zabrał się z biskupem Kaczmarkiem[1] jego samochodem do Gdańska, a Lis został, chyba z Jurczakiem, aby napisać oświadczenie w sprawie strajku kolejarzy we Wrocławiu. Lis poprosił mnie, żebym przywiózł Modzelewskiego, który był w tym czasie na Chełmskiej na pokazie filmu Robotnicy. Modzelewski, kiedy dowiedział się, że ma jechać w tej sprawie, bardzo się przestraszył. Nie chciał uczestniczyć w tej sprawie, usiłował przekonać mnie, że wystarczy, kiedy przekaże mi, co ma do powiedzenia, bo ma niewiele. Odmówiłem pośredniczenia i zażądałem, aby jechał ze mną, ponieważ jest ekspertem wrocławskim i jego obowiązkiem jest konsultacja w tak ważnej sprawie. W czasie jazdy Modzelewski mówił, że jego zdaniem [należy] śmiało ostrzyć kurs „Solidarności”, ponieważ groźba wkroczenia Rosjan jest minimalna, a władze używają jej jako straszaka hamującego postęp społeczny w kraju. Nie wiem, jakie były ostateczne uzgodnienia w tej sprawie, ponieważ wcześniej musiałem wyjechać z Rybicką.

„Rybak”

Uwagi

– Sygnalizowane przez TW animozje wśród czołowych działaczy MKZ wskazują na narastanie napięć we wzajemnych stosunkach, co w konsekwencji prawdopodobnie doprowadzi do otwartego konfliktu i być może rozłamu w prezydium. TW otrzymał zadanie umiejętnego podsycania przedmiotowych sporów i wzajemnych niechęci, szczególnie w odniesieniu do L[echa] Wałęsy. Będzie oddziaływał w tym względzie na Lisa i Bujaka oraz częściowo na niektórych działaczy RMP.

Przedsięwzięcia

1. Opracować meldunek do sprawy „Hazardziści”.

2. Przekazać informacje do zainteresowanych jednostek SB.

Inspektor Wydz[iału] V

Dep[artamentu] III MSW

(–) kpt. W[aldemar] Misiewicz

Wyk[onano] w 5[c] egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Hazardziści”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] IX Dep[artamentu] III

Egz. nr 4 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Egz. nr 5 – Wydz[iał] III [KW MO] w Gdańsku

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 95–97, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Lech Kaczmarek (1909–1984) – biskup gdański; święcenia kapłańskie przyjął w 1936 r.; okres II wojny światowej spędził w Ujanowicach w diecezji tarnowskiej, gdzie prowadził m.in. tajne nauczanie oraz lekcje katechezy w gimnazjum wiejskim; w 1958 r. mianowany przez papieża Jana XXIII biskupem tytularnym Alii i biskupem sufraganem gdańskim; w 1963 r. uczestnik prac II Soboru Watykańskiego; od 1964 r. krajowy duszpasterz pisarzy katolickich w Polsce; w 1971 r. mianowany przez papieża Pawła VI biskupem ordynariuszem diecezji gdańskiej; od 1982 r. krajowy duszpasterz ludzi morza; 1974–1984 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kwiryta”.

[c] W oryginale 4.

Nr 34

1980 październik 27, Warszawa – Informacja od TW ps. „Rybak” dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Warszawa, dnia 27 X 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]5[a]

Źródło: TW ps. „Rybak”

Przyjął: kpt. W[aldemar] Misiewicz

Miejsce: LK „Róża”

Informacja

Bożena Rybicka podczas swego pobytu w Warszawie skarżyła się na trudności, jakie ma Ruch Młodej Polski z działalnością na terenie MKZ w Gdańsku. Przede wszystkim bardzo silnie MKZ jest nasycany ludźmi Borusewicza i Gwiazdy. Zarówno Borusewicz, jak i Gwiazdowie są gorącymi zwolennikami KOR, a Kuronia w szczególności. Podobnie rzecz wygląda z Anną Walentynowicz. Technika, z jaką grupa prokorowska włącza do MKZ swoich ludzi, jest dosyć prosta. Mianowicie któreś z nich „wynajduje” w jakimś zakładzie swojego człowieka, następnie przez pewien czas mówi się, że taki a taki jest szczególnie wartościowym i ciekawym działaczem. Potem sprawa jest prosta, kiedy wynika konieczność obsadzenia jakiejś funkcji lub wprowadzenia kogoś nowego do prezydium. Podsuwa się już rozreklamowane nazwisko.

Grzywaczewski[1] jest w tej chwili w skomplikowanej sytuacji. Szefem całego biura jest Borusewicz, który przyszedł do pracy w MKZ wtedy, gdy Grzywaczewski był już zasiedziałym urzędnikiem. Grzywaczewski uważa, że to on powinien pełnić funkcję objętą przez Borusewicza. Zarówno Grzywaczewski, jak i Bożena Rybicka uważają, że Borusewicz nie nadaje się na dyrektora biura MKZ, ponieważ w ogóle go tam nie ma, stale jest zajęty innymi sprawami. Podobne opinie wygłaszają inni członkowie RMP. Nie jest to tajemnicą także dla Borusewicza i Gwiazdów. Rybicka narzekała, że Gwiazdowie, szczególnie Joanna, stale ją szykanują, że starają się szkodzić RMP na terenie MKZ. Wydaje mi się, że ta sytuacja ma poważny wpływ na nie najlepsze podobno stosunki między Gwiazdami a Wałęsą. Zarówno Rybicka, jak i Grzywaczewski starają się nastawić Wałęsę przeciwko KOR, tym samym przeciwko małżeństwu Gwiazdów. Oboje mają ku temu wyjątkowo sprzyjające warunki. Przede wszystkim Rybicka jako sekretarka, a Grzywaczewski jako selekcjoner pism i dokumentów przedstawianych Wałęsie. Wałęsa z racji swych klerykalnych i religianckich manier chętnie słucha ludzi demonstrujących swoje katolicyzmy [sic!], a do takich należą działacze RMP.

Michał Wojciechowicz, będąc w Warszawie, poinformował Kusińskiego[2], że w Gdańsku powstała redakcja pisma „Uczeń”. Wojciechowicz jest jej członkiem. Redakcja składa się łącznie z 4 osób, z czego dwóch jest absolwentami szkoły średniej, a dwóch uczniami – Wojciechowicz jest najmłodszy. RMP firmuje to przedsięwzięcie. Wojciechowicz obawia się jednak, że pismo nie będzie wydawane przez Wyd[awnictwo] Młoda Polska, ponieważ w chwili obecnej i tak są zaległe numery w druku. Przede wszystkim zostały oddane do druku dwa numery „Młodej Polski” – pisma RMP przeznaczonego dla robotników.

Michał Wojciechowicz mówił, że RMP także zaczyna robić porządki w swoich szeregach. Na zebraniu, które odbyło się kilka tygodni temu, została poddana krytyce zasada trzymania w redakcji „Bratniaka” martwych dusz. Chodziło tu przede wszystkim o Bartyzela[3], który podobno nic nie robi, a zachowuje się jak paniczyk. Bartyzel drażni innych działaczy, szczególnie młodszych, swoimi eleganckimi manierami, tym, że ceni każdy niemal swój gest i zachowuje się tak, jakby robił łaskę RMP, że pozwala używać swego nazwiska do firmowania „Bratniaka”. Drugim członkiem redakcji przewidzianym do czystki jest Wiesław Parchimowicz[4]. Zarzucano mu, że tak samo jak Bartyzel nic nie robi w redakcji, a na dodatek nie jest członkiem[b] RMP. Wydaje mi się, że Parchimowicz, jak tak dalej pójdzie, ostatecznie obrazi się na RMP, tym bardziej, że przed wyjazdem do Szczecina mówił mi, że nosi się z zamiarem utworzenia jakiejś własnej grupy, raczej będzie koncentrował się na wydawaniu. Wybrano na omawianym zebraniu nowe ciało kierujące, coś w stylu KAB w KPN. Do tego ciała weszli: Hall, który obecnie leży w szpitalu chory na skręt kiszek, Kobzdej i Grzywaczewski.

Jeżeli idzie o „Ucznia”, Wojciechowicz pytał w Wyd[awnictwie im. Konstytucji] 3 Maja, czy nie wydawałoby pisma pod własną firmą. Takie rozwiązanie mogłoby osłabić więzi między młodzieżówką RMP a jego kierownictwem, ponieważ szefowie zaczęli wyraźnie stawiać sprawę stosunków RMP – 3 Maja na zasadzie, że można wybierać między jednym a drugim.

„Rybak”

Uwagi

– Z informacji wynika, że w RMP zachodzą pewne procesy polaryzujące będące odbiciem kryzysu panującego w tym ugrupowaniu. Z jednej strony zamierza się usunąć pewnych działaczy, a z drugiej w przygotowaniu są nowe inicjatywy, jak powołanie redakcji „Ucznia”, czy też oddanie do druku nowego pisma zatytułowanego

„Młoda Polska”.

– W kwestii drukowania „Ucznia” przez Wydawnictwo [im. Konstytucji] 3 Maja (z inspiracji) TW miarodajnym będzie stanowisko Wydz[iału] III Dep[artamentu] III.

Przedsięwzięcia

1. Opracować meldunek do sprawy „Hazardziści”.

2. Przekazać informację do zainteresowanych jednostek SB.

Inspektor Wydz[iału] V

Dep[artamentu] III MSW

kpt. W[aldemar] Misiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 93–94, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Maciej Grzywaczewski (ur. 1954 r.) – członek SKS, ROPCiO, RMP; redaktor czasopisma „Bratniak” i tygodnika „BIPS”, pracownik MKZ i KKP; 1972–1974 rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Scena” przez Wydział III KW MO w Gdańsku; 1983–1984 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Sekretarz” przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku; materiały zarchiwizowano z powodu wyjazdu figuranta za granicę; nie zachowały się. Zob. m.in. P. Zaremba, Maciej Grzywaczewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2 s. 109–110; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Maciej_Grzywaczewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] W oryginale uczestnikiem.

[2] Stanisław Kusiński (ur. 1944 r.) – członek ROPCiO z Przemyśla; od 1980 r. w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, następnie w Regionie Mazowsze; od 1983 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych; od 1977 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Przemyślu w ramach SOS krypt. „Melina”.

[3] Jacek Bartyzel (ur. 1956 r.) – prof. dr hab., absolwent Wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Łódzkiego, działacz ROPCiO, RMP, sygnatariusz deklaracji KSN; 13 XII 1981–1 XII 1982 internowany; 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Reżyser”; 1983–1989 publicysta „Polityki Polskiej”. Zob. m.in. P. Waingertner, Jacek Bartyzel [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 24–25.

[4] Wiesław Parchimowicz (ur. 1953 r.) – szczeciński działacz ROPCiO i RMP; pracownik Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja; członek redakcji „Bratniaka”; 1984–1990 zarejestrowany przez WUSW w Szczecinie jako TW ps. „Romek”. Zob. Karta MKr-3 dot. W. Parchimowicza z kartoteki WUSW w Szczecinie.

Nr 35

1980 październik 28, Warszawa – Informacja od KO ps. „Paweł Kański” dotycząca przebiegu posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 28 X 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: KO[b] ps. „Paweł Kański”[1]

Przyjął: por. J[erzy] Zamorowski[2]

Dnia: 28 X 1980 r.

Informacja[c]

Na wczorajszym posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej MKZ „Solidarność”[d] omawiano sposób reagowania na decyzję Sądu Woj[ewódzkiego] w Warszawie w kwestii rejestracji. Wypowiedzi w dyskusji, zwłaszcza członków prezydium, były pełne oburzenia, nienawiści, uporu walki do końca, silnego sprzeciwu wobec decyzji, którą nazywa się bezprawiem, oszustwem, zamachem na demokrację, najwyższą podłością, podstępem, unikiem. „Robią z nas gówniarzy” – to Wałęsa, który w ogóle kipiał oburzeniem i szczególną zajadliwością, jak nigdy przedtem.

Rozważano kilka propozycji, głównie jedną, narzuconą od razu przez Wałęsę: my idziemy do Stoczni Lenina, tam się okopujemy w załodze, na razie bez przerywania pracy, wysyłamy do Warszawy 210-osobową delegację, która ma przywieźć premiera Pińkowskiego na rozmowy do stoczni, by nareszcie powiedział, kogo reprezentuje, co naprawdę myśli i w ogóle co ma do powiedzenia premier wobec „Solidarności”.

W tym początkowym projekcie Wałęsa sformułował też zarys tego, co się premierowi przedstawi, a mianowicie:

– odrzucenie decyzji sądu, żądanie rejestracji bez zmian statutu, obojętnie, czy zrobi to Sąd Najwyższy, Rada Państwa, Sejm czy ktokolwiek,

– natychmiastowe uporządkowanie bałaganu w podwyżkach płac, wielu niekonsekwencji w tej kwestii, niechęci, kunktatorstwa, politycznej złej woli, nieudolności,

– natychmiastowy dostęp do publikatorów, odblokowanie maszyn drukarskich w urzędach celnych,

– zaprzestanie prześladowań, więzienia, szkalowania, opluwania.

Z dalszych wypowiedzi Wałęsy wynikało, że idą aktualnie najtrudniejsze dni, że strajk powszechny wisi na włosku, on sam go nie chce, lecz będzie zmuszony go ogłosić, że jeśli władza nie przestanie wreszcie grać w palanta, to ją spotka kopniak od całego społeczeństwa, a kraj pogrążą w chaosie nie z winy „Solidarności”. W[edłu]g niego strajk powszechny i bezterminowy będzie nieuchronnym następstwem braku realizacji ww. punktów, głównie braku rejestracji statutu w wersji bez zmian. Pińkowski jest potrzebny, by się wreszcie dowiedział, z kim i z czym ma do czynienia i aby jasno bez wykrętów przedstawił stanowisko rządu czy w ogóle władzy.

W toku dyskusji i kolejnych propozycji zdecydowano:

1. Utrzymać listę ww. żądań z rejestracją na czele – przy czym doradcy – prawnicy wymusili zgodę Wałęsy i całego prezydium na równoczesne szybkie zaskarżenie orzeczenia Sądu Wojew[ódzkiego] do Sądu Najwyższego. Zarazem „Solidarność” wystąpi do Sądu Woj[ewódzkiego] o wydanie oświadczenia, że w pozostałych paragrafach statut jest już ważny, po to, by mieć już teraz podstawę działania, pozostawiając sporne punkty do dalszego działania.

2. Zrezygnować z wysyłania ludzi do Warszawy, by przywieźli premiera, natomiast zredaguje się natychmiast uchwałę wymieniającą wszystkie żądania i teleksem prześle się ją premierowi. Będzie w niej i zaproszenie (oczekiwanie na szybki przyjazd do Gdańska) z zawartą informacją – pogróżką, czym grozi absencja premiera czy jakiekolwiek machinacje władzy dążące do niespełnienia wszystkich żądań, a grozi strajkiem, choć jego terminu na razie nie wyznacza się, dając czas premierowi (wymieniono czwartek w tym tygodniu).

3. Przesłać protest – odezwę w całej sprawie do Sejmu (równolegle z ewentualnymi rozmowami z premierem), a później w razie kolejnych uników i krętactw władzy i decyzji o strajku powszechnym – zwrócić się do wszystkich, do społeczeństwa – by zażądało zwołania specjalnego posiedzenia Sejmu i publicznego omówienia tam całej sytuacji, postawienia jasno kwestii odpowiedzialności wręcz historycznej za pogrążenie kraju („Mamy tam także swoich ludzi” – jedna z wypowiedzi).

4. Na razie nie przenosić się do stoczni, nie wspierać nacisków na premiera i władze strajkiem ostrzegawczym w którymś z regionów kraju (to wynik niemal jednogłośnego głosowania).

5. Rozkręcić akcję protestacyjną, plakatową jako nacisk na władzę.

Inne wątki, wypowiedzi, refleksje

Sposób wypowiedzi Wałęsy, bardzo na dodatek wczoraj [e]wzburzony, krzykliwy[e] – jest taki, że czasami trudno śledzić tok jego myśli, nie mówi precyzyjnie. Stąd trudno jednoznacznie ocenić charakter nerwowej wypowiedzi o gromadzonych butelkach z benzyną. Powiedział o tym, mówiąc mniej więcej tak: władza ma przeciw nam środki, dysponuje wszystkim, nawet decyzjami i możliwościami – katastrofą dla całego kraju. Oni już tym wszystkim, co przeciw nam robią, udowadniają, że stać ich na wszystko, na samobójstwo narodu, ale niech nie myślą, że my nie mamy argumentów na sytuację najgorszą, że my nie gromadzimy butelek z benzyną, owszem, gromadzimy.

Cały przebieg obrad w porównaniu do innych poprzednich dowodzi kolejnego szczebla ostrości i zdecydowania do postawienia na swoim za wszelką cenę. Rysuje się gigantyczna przepaść my i oni. To już są stany nie tyle barykady, lecz otwartego frontu. Sprawę ostro stawia się tak: albo będzie tak, jak my chcemy, albo strajk ogólnokrajowy, żadnych dyskusji. Z jednej strony mowa o rozmowach z premierem, o debacie w Sejmie, a z drugiej wiadomo, że premier ma przyjechać tylko po to, by wysłuchać i zatwierdzić wszystkie żądania. Jeśli tego nie zrobi – nie ma po co przyjeżdżać, a my dalej będziemy robić swoje bez względu na konsekwencje, one obciążą rząd i partię, nie nas. Odnosiłem po raz pierwszy wrażenie, że Wałęsa wręcz chce wielkiej zawieruchy, chce narodowego dramatu. Jest w nim furia i rosnące zachowanie dyktatorskie.

Całe obrady – burzliwe, bałagan, krzyki, co chwila niemal incydenty, przerywanie głosu. Są chyba znaczne rozbieżności kierownictw niektórych MKZ z kraju z kierownictwem gdańskim, była mowa o braku zaufania między krajem a Gdańskiem (odwrotnie!). W Sieradzu uformowały się dwa zwalczające się MKZ, doszło do kłótni na wstępie obrad. Jeden drugiemu zarzuca prowokatorstwo w szeregach, drugi pierwszemu przestępców, prostytutkę i narkomankę – w składzie kierownictwa. MKZ opieprzył (pardon) ustami Wałęsy jednych i drugich, kazał się dogadać, a jak nie, to się wyrzuci z „Solidarności” oba oddziały.

Są ślady nieporozumień i w samym kierownictwie „Solidarności”, z łona tego kierownictwa pochodzą sprzeczne propozycje (jechać do Warszawy po premiera czy nie jechać, okopać się w stoczni już czy jeszcze odwoływać się do Sądu Najwyższego, czy żądać innej drogi rejestracji niezmienionego statutu).

Uderzał brak dziennikarzy miejscowych, tylko K.[f] ze „Słowa Powszechnego” i Adam Grzybowski[3] z „Wieczoru Wybrzeża”. Później doszedł Woźniak[4] i Kinaszewski[5]. Brak S.[f], Pietrzaka[6], Galusa[7], Jakubowskiego[8], Szczesiaka[9], Łukasiewicza[10]. Spora grupa dziennikarzy zachodnich – BBC, Reuter AFP, DPA, AP. Byli Rosjanie dobrze mówiący po polsku.

W drugiej części omawiano ordynację wyborczą, sprawy proceduralne, projekt regionalizacji – i na tym już nie byłem, wyniosła się większość dziennikarzy, więc wypadało wyjść.

W kilku wypowiedziach (Wałęsa, Gwiazda) jawnie zarzucano, że to, co się dzieje od strony władzy, jest zdradą porozumienia gdańskiego i już wyraźnie świadczy o tym, że władza od początku nie zamierzała realizować jego głównych postanowień, że chodziło o pozorną, chwilową zgodę, by przerwać strajk i wrócić do pracy, by oszwabić robotnika.

Kierownictwo „Solidarności” nie wierzy w dobre intencje władzy, wykazane wówczas tylko z potrzeby chwili i dlatego niemal obraża się na władzę, usztywnia stanowisko.

Powtórzony został argument, że porozumienie z Gdańska jest precedensową umową społeczną, lecz nie może być źródłem prawa, wynikło z dyskusji społecznej, nie z woli ustawodawcy i prawem nie jest.

Stanowi to zaprzeczenie poprzednio używanego argumentu, że „jeśli nas nie zarejestrujecie i nie będzie prawnej podstawy działania i mocy wyroku sądowego, to będziemy działać na podstawie porozumienia, które też daje prawną podstawę, choć tymczasową”.

Widać z tego, że umowa z Gdańska traktowana jest dwojako, w zależności od tego, co się chce uzyskać.

Chyba chodzi o to, że rejestracja statutu bez zmian dałaby w przyszłości podstawę do zignorowania warunku z umowy gdańskiej o kierowniczej roli partii. Powiedziano, że to była taka chwilowa deklaracja przetargowa, nie podstawa prawna, a właściwa podstawa – statut, nic nie mówi o partii, więc hajda na partię atakować, bo jest podstawa.

„Paweł”

Uzupełnienie

W NSZZ reprezentowanych jest do tej pory 38 MKZ. Wczoraj przybyło 48 delegacji, 10 delegatów nowych MKZ domagało się prawa do wzięcia udziału w obradach. Do obrad ich dopuszczono, ale MKZ Gdańsk „upiekł” także swoją pieczeń. Przeforsował fakt, że w konfederacji (chyba także i w przyszłych) Gdańsk będzie reprezentowany nie przez jednego delegata, ale przez cały gdański MKZ.

Uwagi własne

Spotkanie z KO „Paweł Kański” odbyło się w dniu 28 X 1980 r. w LK „Ciche” bez przeszkód i oznak dekonspiracji. W trakcie spotkania uzgodniłem z KO, że w miarę możliwości na bieżąco będzie on kontrolował rozwój sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” oraz zbierał informacje o reperkusjach związanych z działalnością związku, jego rejestracją, zapowiedzianą akcją strajkową itp. Następne spotkanie planuje na dzień 30 X 1980 r.

St[arszy] inspektor Wydziału III

por. J[erzy] Zamorowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] KO

Egz. nr 2 – spr[awa] „Godot”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 82–84, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale TW.

[c] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Zapoznałem się 3 XI 1980 r. Obok parafa.

[d] W oryginale MKZ-etowców „Solidarność”.

[1] Mieczysław Staszewski (ur. 1943 r.) – dziennikarz „Głosu Wybrzeża”; 23 III 1974 r. zarejestrowany pod nr. 17663 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako TW; teczkę pracy zarchiwizowano 19 X 1977 r. pod sygn. I-13182, a teczkę personalną przerejestrowano na nr 22355, zmieniając kategorię rejestracji na KO; 17 VIII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Paweł Kański”; materiały zarchiwizowano 31 I 1990 r.; nie zachowały się. Zob. Karta E-16, E-14/1 dot. M. Staszewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Jerzy Zamorowski (ur. 1948 r.) – mjr MO; absolwent Wydziału Prawa i Administracji UG; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1970 r.; do 1976 r. funkcjonariusz MO (m.in. I Komisariatu MO w Gdyni), następnie SB; 1976–1981 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie środowiska dziennikarskiego oraz środków masowego przekazu); 1981–1984 kierownik Grupy Operacyjnej w Starogardzie Gdańskim Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; od 1984 r. ponownie w Wydziale III (1984–1985 kierownik sekcji; 1985–1989 zastępca naczelnika wydziału; w 1989 r. przez kilka miesięcy zastępca naczelnika Wydziału III-1); w 1990 r. zwolniony ze służby (po negatywnej weryfikacji). Zob. AIPN Gd, 214/2666, Akta osobowe Jerzego Zamorowskiego.

[e-e] W oryginale wzbudzonych krzykliwych.

[f] Nazwiska nie wpisano.

[3] Adam Grzybowski (ur. 1944 r.) – dziennikarz „Wieczoru Wybrzeża” i „Dziennika Bałtyckiego”; 1984–1987 rozpracowywany w ramach KE krypt. „Borowik” przez Wydział III KW MO w Gdańsku; materiały nie zachowały się.

[4] Tadeusz Woźniak (ur. 1946 r.) – debiutował jako dziennikarz w tygodniku studenckim „Politechnik” w 1968 r.; współpracownik dzienników gdańskich i czasopism społeczno-kulturalnych; od 1980 r. do ogłoszenia stanu wojennego dziennikarz tygodnika „Czas”, w stanie wojennym negatywnie zweryfikowany i objęty zakazem wykonywania zawodu; 1982–1988 właściciel warsztatu rzemieślniczego; 1991–1998 zastępca redaktora naczelnego „Wieczoru Wybrzeża”; 1998–2006 dziennikarz „Dziennika Bałtyckiego”.

[5] Adam Kinaszewski (1944–2008) – z wykształcenia prawnik i realizator telewizyjny; 1976–1982 redaktor w TVP Gdańsk; w sierpniu 1980 r. reporter TVP podczas strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, współinicjator oświadczenia dziennikarzy solidaryzujących się ze strajkiem; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w TVP Gdańsk; w 1981 r. współpracownik redakcji „BIPS” podczas I KZD NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–6 XI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1989 doradca i rzecznik prasowy Lecha Wałęsy; uczestnik Duszpasterstwa Środowisk Twórczych przy kościele św. Mikołaja w Gdańsku; w maju i sierpniu 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej; 30 VIII 1968 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Krakowie jako OZ, 15 XI przerejestrowany na kandydata na TW, 21 XII 1968 r. przerejestrowany na TW ps. „Mikołaj”, wyrejestrowany 27 II 1970 r.; 1981–1989 figurant KE krypt. „Papież”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Adam_Kinaszewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); Karta EO-4/62 z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krakowie dot. A. Kinaszewskiego.

[6] Edmund Pietrzak (1946–2007) – profesor ekonomii UG; 1973–1981 dziennikarz „Głosu Wybrzeża”.

[7] Henryk Galus (ur. 1937 r.) – historyk, dziennikarz „Głosu Wybrzeża”; współpracownik miesięcznika „Pomerania”; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Cichy”; materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18904.

[8] Jan Jakubowski (ur. 1941 r.) – 1961–1969 pracownik tygodnika „Politechnik” (m.in. sekretarz redakcji); 1973–1975 dziennikarz „Tygodnika Morskiego”; 1975–1981 pracownik tygodnika „Czas”; od września 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskim Wydawnictwie Prasowym; w stanie wojennym negatywnie zweryfikowany i objęty zakazem wykonywania zawodu; 1982–1989 pracownik techniczny PG i współpracownik oraz redaktor gdańskiej prasy podziemnej; 1989–1991 członek redakcji „Tygodnika Gdańskiego”; 1991–1996 redaktor naczelny „Dziennika Bałtyckiego”; od 1997 r. prowadził własną działalność wydawniczą; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Kozak”; od listopada 1985 r. do stycznia 1990 r. zarejestrowany pod nr. 52767 jako OZ przez Inspektorat 2 w Gdańsku; materiały nie zachowały się. Zob. Karty E-16, DE-14/0 dot. J. Jakubowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[9] Edmund Szcześniak (ur. 1942 r.) – 1968–1969 sekretarz oddziału w tygodniku studenckim „Politechnik”; 1969–1973 dziennikarz „Głosu Wybrzeża”, 1973–1976 „Tygodnika Morskiego”, 1976–1981 tygodnika „Czas”; 1983–1989 zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Pomerania”; 1989–1991 kierownik działu „Tygodnika Gdańskiego”; 1991–1999 redaktor naczelny „Wieczoru Wybrzeża”; 2000–2001 redaktor naczelny „Pomeranii”; od 1995 r. wykładowca akademicki; autor książek poświęconych tematyce kaszubskiej oraz solidarnościowej.

[10] Wojciech Łukasiewicz (ur. 1948 r.) – 1972–1981 dziennikarz „Dziennika Bałtyckiego”; 1983–1986 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Wrocław”.

Nr 36

1980 październik 28, Gdańsk – Notatka służbowa por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar” dotycząca obrad Krajowej Komisji Porozumiewawczej 27 października 1980 r.

Gdańsk, dnia 28 X 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”[1]

W trakcie spotkania TW poinformował, że w dniu wczorajszym (27 X br.) obradowała Krajowa Komisja Porozumiewawcza. Miejscem spotkania była siedziba gdańskiego MKZ. TW był obecny na pierwszej części obrad, gdyż z drugiej części wyproszono osoby spoza KKP. Nawet pracowników MKZ Gdańsk, co do tej pory nie było praktykowane.

Odnośnie obrad w pierwszej części stwierdził, że przebiegały one bez jakiegokolwiek planu. Było bardzo dużo kłótni między delegatami. Zgłaszano pretensje nawet do L[echa] Wałęsy, że sam decyduje za całą organizację.

TW oświadczył, iż był na terenie MKZ do godz. 22.00. Był u Butkiewicza i rozmawiał m.in. z A[ndrzejem] Kołodziejem. Od niego dowiedział się, iż ok. godz. 20.30 planowano wyjazd KKP na Stocznię im. Lenina, lecz z uwagi na uzyskaną informację o wzmożonej kontroli na bramach postanowiono wyjazd ten przełożyć na 28 bm. w godzinach popołudniowych.

W MKZ panuje opinia (A[ndrzej] Kołodziej), że w wypadku gdyby premier nie przyjechał na stocznię, to rozpocznie się strajk ostrzegawczy.

Stwierdził, że A[ndrzej] Gwiazda oczyszcza zespół pracowników przy MKZ z osób niepewnych lub takich, które w czasie strajku w m[iesią]cu sierpniu opowiadały się za jego zakończeniem. Ostatnio z ww. powodów odeszło z MKZ Gdańsk dwóch pracowników.

TW stwierdził, że pomimo iż L[ech] Wałęsa deklaruje, że odcina się od KOR, to jednocześnie otacza się działaczami KOR-owskimi i słucha ich rad.

TW jest zdania, że Wałęsa „gra komedię przed władzami”, którym często wiele rzeczy obiecuje, a potem po konsultacjach z B[ogdanem] Borusewiczem, a nieraz i poprzez Gwiazdę z Kuroniem, zmienia już podjęte decyzje.

TW zaznaczył, że obecnie w MKZ (pomysł Gwiazdy) przyjęto taktykę częstego zmieniania pokoi przez poszczególne działy, aby uniknąć „zainstalowania podsłuchu na konkretne osoby” – wypowiedź Gwiazdy.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Cezar” odbyłem w godz. 17.00–17.40 w kawiarni „Bistro” w Sopocie. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. W czasie spotkania wręczyłem TW kwotę 2 tys. zł – jako wynagrodzenie za przekazane w okresie od 15 IX do 28 X br. informacje.

Informacje te wykorzystane były w sprawie oper[acyjnej] „Bolek”. Ustalono termin kolejnego spotkania [na] 29 X br. godz. 15.45 „Wrzos”[2].

Zadania dla TW

Rozpoznać plany KKP w związku z planowanym podjęciem obrad w Stoczni Gdańskiej. Ustalić osoby, które wezmą udział w rozmowach z premierem.

Mł[odszy] inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski[3]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] obiekt[owa]

Egz. nr 2 – t[eczka] TW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 165, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Cezary Jordan (ur. 1958 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 30 VIII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 35976 jako TW ps. „Cezar”/„Cezary”; z powodu odmowy dalszej współpracy materiały zarchiwizowano 29 VII 1983 r. pod sygn. I-20568; nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2 dot. C. Jordana z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Chodzi o kawiarnię „Wrzos” w Sopocie.

[3] Ryszard Dąbrowski (ur. 1950 r.) – kpt. MO; 1977–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1980 młodszy inspektor na etacie starszego inspektora Grupy Operacyjnej w Wejherowie Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1982 inspektor/starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1983 starszy inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1989 kierownik Sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2687, Akta osobowe Ryszarda Dąbrowskiego.

Nr 37

1980 październik 30, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do szefa Zarządu WSW Marynarki Wojennej w Gdyni kmdr. Ireneusza Krupy

Gdańsk, dnia 30 X 1980 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szef Zarządu Wojskowej Służby Wewnętrznej

Marynarki Wojennej

w Gdyni

(kmdr mgr Ireneusz Krupa[1])

Szyfrogram nr [b]4056[b]4056[b][c]

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że Zakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność” przy Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni zamierza wysłać swoich delegatów do Warszawy, gdzie wraz z przedstawicielami Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” w dniu 31 X 1980 r. wezmą udział w rozmowach z premierem J[ózefem] Pińkowskim.

Zdaniem przedstawiciela ZKZ NSZZ przy Stoczni Marynarki Wojennej (o imieniu Czesław) ich obecność w tych rozmowach jest niezbędna, gdyż mają do poruszenia bardzo ważne sprawy, a ponadto manifestując swoją obecność, zrobią dobrą robotę innym wojskowym.

Jednym z punktów, które zostaną przedstawione premierowi J[ózefowi] Pińkowskiemu, będzie umożliwienie natychmiastowego spotkania z ministrem W[ojciechem] Jaruzelskim[2]. W trakcie tego spotkania ma być m.in. wyjaśniana sprawa nadania odznaczeń ob. [d]Klimonowi i ob. Kędzierskiemu[d] (prawdopodobnie pracownicy Stoczni Marynarki Wojennej).

Uzyskane przez nas informacje wskazują na możliwość proklamowania strajku protestacyjnego w Stoczni Marynarki Wojennej w przypadku niedopuszczenia do zorganizowania zebrania pracowników Garnizonowej Administracji Mieszkaniowej. Jeżeli dyrekcja Stoczni Mar[ynarki] Woj[ennej] odmówi przeprowadzenia zebrania na terenie zakładu, wówczas zebranie to odbędzie się na ulicy. W tym celu zostały już przygotowane transparenty i plakaty celem nadania rozgłosu tej sprawie. Problem organizowania NSZZ w resorcie obrony narodowej poruszony jest m.in. w oświadczeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” z dnia 28 X [19]80 r. tj. „... Od 1 września władze wszystkich szczebli utrudniają powstanie związków – komitetów założycielskich... szczególnym represjom podlegają pracownicy urzędów państwowych i pracownicy cywilni wojska”.

Tekst tego oświadczenia uzyskał wyraźną aprobatę wymienionego przedstawiciela ZKZ NSZZ przy Stoczni Marynarki Wojennej.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 175, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Franciszek Chmielewski. Obok odręczna adnotacja Bardzo pilne. 30 X [19]80 [r.] godz. 13.16.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Obok pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Ireneusz Krupa (ur. 1925 r.) – kmdr; w LWP od września 1945 r. (ochotnik); w 1946 r. absolwent Szkoły Oficerów Polityczno-Wychowawczych w Łodzi; uczestnik walk z podziemiem antykomunistycznym; od 1947 r. w organach WSW; od 1946 r. członek PPR, następnie PZPR; 1957–1965 studiował na Wydziale Prawa Karnego Uniwersytetu Wrocławskiego; szef Zarządu WSW Marynarki Wojennej; 1984–1988 zastępca attaché wojskowego ambasady polskiej w Moskwie. Zob. AIPN, 00234/98/7, Akta osobowe Ireneusza Krupy.

[2] Wojciech Jaruzelski (ur. 1923 r.) – oficer LWP, działacz PPR i PZPR; od 1946 r. współpracownik Informacji Wojskowej WP jako informator ps. „Wolski”; 1964–1990 członek KC PZPR; 1968–1983 minister obrony narodowej; 1981–1989 I sekretarz KC PZPR; 1981–1985 premier; 1981–1983 przewodniczący WRON; 1971–1989 członek BP KC PZPR.

[d-d] W oryginale ob. Klimon i ob. Kędzierski.

Nr 38

1980 październik 31, Warszawa – Notatka służbowa dotycząca zabezpieczenia pobytu delegacji NSZZ „Solidarność” z Gdańska w Warszawie 30 października 1980 r.

Warszawa, dnia 31 X 1980 r.

Tajne sp[ecjalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa[b]

dot. realizacji zadania specjalnego związanego z pobytem delegacji

NSZZ „Solidarność” z Gdańska

Realizując przedsięwzięcie związane z zabezpieczeniem przyjazdu i pobytu w hotelu „Europejskim” w dniu 30 X 1980 r. delegacji NSZZ „Solidarność” z Gdańska, wywołano natychmiastowe spotkanie z osobowymi źródłami informacji, w celu przekazania zadań polegających na ewentualnym nawiązaniu kontaktu z członkami delegacji.

Do hotelu skierowano dwa KO (kobiety), z których jedna nawiązała bezpośredni kontakt z Markiem Grabowskim[1] – zamieszkałym w pokoju 162 hotelu „Europejskiego” – członkiem grupy gdańskiej.

W rozmowie, którą nawiązała, wymieniony oświadczył m.in.:

– przybył on w 35-osobowej grupie z Gdańska, w celu przeprowadzenia rozmowy dot. podpisania i zatwierdzenia statutu, z uwzględnieniem 10 punktów, które nie zostały zaakceptowane przez KC,

– w czasie strajków w lipcu i sierpniu na Bałtyku stały 3 okręty i 1 krążownik ZSRR, natomiast od strony RFN 5 okrętów wojennych USA,

– jeżeli nie zostanie podpisany statut, zgodnie z ich postulatami, to zacznie się ogólnopolski strajk, który będzie trwał do końca,

– jeżeli dojdzie do konfrontacji zbrojnej, wojsko będzie walczyło po stronie NSZZ „Solidarność” aż do zaprowadzenia nowego ładu w Polsce,

– afery ujawnione w ostatnim czasie są zasłoną dymną, aby odwrócić uwagę społeczeństwa od sytuacji polityczno-gospodarczej,

– wyjazd do Warszawy był natychmiastowy, tak że nie wzięli ze sobą ulotek ani gazet oraz nie posiadają sprecyzowanego programu rozmów z premierem.

Z informacji uzyskanej od KO „Jola II”[2] wynika, że Marek Grabowski zamieszkał w hotelu z Remiszewskim[3] (również członkiem delegacji), który dzwonił około godziny 21.30 do swojej znajomej zamieszkałej pod Warszawą, aby przyjechała do niego (nr telefonu ustalony, abonent w ustaleniu). Kobieta ta przyjechała do niego i przebywała w pokoju 162 wraz z Remiszewskim.

M[arek] Grabowski wspominał źródłu, że na trasie ich przejazdu ludzie pozdrawiali ich podniesieniem ręki z ułożonymi dwoma palcami w literę „V”, co miało oznaczać, jak określił, Victorię – zwycięstwo i że solidaryzują się z nimi.

Razem z delegacją przyjechał do Warszawy Jacek Kuroń.

Insp[ektor] Wydz[iału] IX Biura „B” MSW

por. Sł[awomir] Domański[4]

Mł[odszy] chor. M[arian] Słupek[5]

szer. E. Majak

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1

Egz. nr 2 – teczka źródła EM/MS.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 104–105, kopia, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Obok prostokątna pieczątka o treści Dodatkowa kserokopia nr 1/3651.

[1] Marek Grabowski (ur. 1951 r.) – pracownik Gdyńskiej Stoczni Remontowej „Nauta”; figurant SOS krypt. „Protest”; 12 XI 1982 r. skazany wyrokiem Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni na rok pozbawienia wolności za organizację strajku. Zob. m.in. http://www.13grudnia81.pl/sip/index.php?opt=3&n=G&idO=1691 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Małgorzata Rudzińska (ur. 1954 r.) – zarejestrowana 8 VIII 1978 r. przez Wydział IX Biura „B” MSW pod nr. 53450 w kategorii zabezpieczenie; przerejestrowana na KO; materiały zarchiwizowano 6 II 1982 r. pod sygn. I-16521; nie zachowały się. Zob. Karta E-16 i E-14/1 z kartoteki Biura „C” MSW.

[3] Andrzej Remiszewski (ur. 1954 r.) – pracownik Gdyńskiej Stoczni Remontowej „Nauta”; uczestnik strajku w 1981 r.; członek MKZ w Gdańsku; 25 I 1982 r. zarejestrowany pod nr. 42261 przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako TW ps. „Adam”, wyrejestrowany 26 I 1990 r.; 13 XII 1981–6 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. Karta EO-4/77 dot. A. Remiszewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[4] Sławomir Domański (ur. 1936 r.) – por. MO; 1974–1976 pracownik Ośrodka Nauczania Obserwacji MSW; 1976–1979 funkcjonariusz Szkoły Chorążych MSW; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału IX Biura „B” MSW; w 1981 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 0604/567, Akta osobowe Sławomira Domańskiego.

[5] Marian Słupek (ur. 1937 r.) – w aparacie bezpieczeństwa od 1971 r.; od 1975 r. inspektor Wydziału IX Biura „B” MSW; 30 IV 1983 r. zwolniony ze służby. Zob. Karta ewidencyjna funkcjonariusza M. Słupka.

Nr 39

1980 listopad 3, Warszawa – Charakterystyka członka KSS „KOR” Bogdana Borusewicza, figuranta sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim „Godot”

Warszawa, dnia 3 XI 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Charakterystyka

członka KSS „KOR” Bogdana Borusewicza – figuranta sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Godot” nr rej[estracyjny] 22082

Bogdan Borusewicz, s. Konstantego i Rozalii z d. Abakanowicz, ur. 11 I 1949 r. w Lidzbarku Warm[ińskim], bezpartyjny, nie pracuje, wykształcenie wyższe – KUL, mgr historii, zamieszkały Sopot [[b]].

Ojciec – Konstanty Borusewicz, s. Józefa i Teofili, ur. 4 X 1905 r. Obrany (ZSRR), rencista, rozwiedziony, zamieszkały Stary Jarosław, woj. Koszalin.

Matka – Rozalia Abakanowicz, obecnie Sinka, ur. 16 IX 1917 r. w Wilnie, bezpartyjna, wykształcenie podstawowe, obecnie przebywa w USA, gdzie powtórnie wyszła za mąż, zamieszkuje [[b]].

Wrogą działalność polityczną Bogdan Borusewicz rozpoczął już podczas nauki w szkole średniej. Ucząc się w Liceum Plastycznym w Orłowie, w 1968 r. wykonywał i kolportował ulotki antypaństwowe, za co w dniu 2 IV 1969 r. skazany został przez Sąd Powiatowy w Gdańsku na 3 lata pozbawienia wolności w związku z art. 23 § 1 mkk i art. 150 § 1.

Wydarzenia czerwcowe w Ursusie i Radomiu z 1976 r. spowodowały powstanie w PRL tzw. Komitetu Obrony Robotników. Od momentu powstania tej organizacji Borusewicz aktywnie uczestniczył w jej działalności.

Jest on także duchowym przywódcą dla osób reprezentujących prokorowskie stanowisko na terenie Trójmiasta oraz organizatorem prowokacyjnych imprez politycznych organizowanych z jego inicjatywy na naszym terenie, jak również redaktorem nielegalnych wydawnictw kolportowanych następnie wśród społeczeństwa na terenie Wybrzeża.

Podczas kontroli operacyjnej figuranta jego wrogą działalność rejestrowano do nast[ępujących] zagrożeń:

– propagowanie wrogich poglądów i działalność skierowana p[rzeciw]ko linii politycznej partii,

– prowadzenie wykładów, odczytów itp. w nieformalnych grupach szkoleniowych, klubach dyskusyjnych, obozach szkoleniowych itd.,

– negatywne polityczne wystąpienia w czasie imprez oficjalnych (zebrania, konferencje, sympozja, wieczory autorskie itp.),

– kolportaż nielegalnych wydawnictw wydawanych w kraju,

– udział w nielegalnym zebraniu lub zgromadzeniu o charakterze antysocjalistycznym,

– organizowanie nieformalnych grup szkoleniowych (wykłady, odczyty...) o charakterze antysocjalistycznym,

– negatywna inicjatywa polityczna wobec władz państwowo-politycznych (petycje, listy zbiorowe i indywidualne, postulaty, zbieranie podpisów itd.),

– wspieranie osób prowadzących wrogą działalność polityczną i represjonowanych za tę działalność oraz ich rodzin,

– wykorzystanie technicznych środków do wykonania nielegalnych materiałów o treści antysocjalistycznej,

– przesłanie listu i opracowania o wrogiej treści za granicę z przeznaczeniem dla wykorzystania dla antypolskich i antysocjalistycznych celów,

– udział lub współudział w redagowaniu nielegalnego pisma lub wydawnictwa działającego w kraju.

Za ww. działalność Bogdan Borusewicz wielokrotnie zatrzymywany był na okres 48 godzin oraz Kolegium ds. Wykroczeń w Sopocie orzekło mu karę 2 tygodni aresztu.

Stwierdzono, że zna słabo język niemiecki. Interesuje się historią Polski, szczególnie historią ostatniego 35-lecia PRL.

Z racji prowadzonej przez siebie działalności antysocjalistycznej zainteresowany jest szczególnie w uzyskiwaniu wszelkich informacji politycznych z zakresu naszej polityki wewnętrznej, jak i zagranicznej. Posiada charakter dokumentalisty. Skrzętnie gromadzi wycinki prasowe, robi notatki oraz zbiera dane statystyczne związane ze stanem naszej gospodarki, które następnie wykorzystuje w pisanych przez siebie artykułach do nielegalnej prasy.

Swoją osobą reprezentuje raczej wysoki poziom intelektualny, jest inteligentny i trudny w przeprowadzaniu rozmów z uwagi na prezentowanie antysocjalistycznych postaw i podkreślanie wszelkich nieprawidłowości gospodarczych, za które zrzuca winę na panujący system polityczny. Nie przyjmuje żadnych argumentów, a w rozmowach skrzętnie wychwytuje wszystko to, co w danej chwili potrzebne mu jest do oceny sytuacji. Nie pije i nie pali. Stan zdrowia dobry.

W swoim środowisku cieszy się autorytetem i posiada wszelkie cechy przypisywane przywódcom grup.

Utrzymuje bliskie kontakty z aktywem kierowniczym KSS „KOR” w Warszawie, gdzie cieszy się również dużym autorytetem za prowadzoną przez siebie działalność. Nie znosi sprzeciwu bądź też osób mogących zdobyć pozycję dominującą w jego grupie. Osoby takie stara się natychmiast wykończyć „politycznie”, przy czym nie przebiera w środkach, dążąc do osiągnięcia tego celu.

Ostatnio z chwilą powstania MKZ NSZZ „Solidarność” Bogdan Borusewicz przebywa najczęściej w siedzibie tych związków – hotel „Morski”, gdzie prokorowski aktyw kierowniczy przeforsował jego przyjęcie do prezydium MKZ gdańskiego. Stwierdzono, że aktualnie pełni tam funkcję „kierownika Działu Kadr” i przebywa w pokoju nr 2. Posiadamy jednak informacje, że w nowych związkach nadal reprezentuje on antysocjalistyczne stanowisko i wywiera znaczny wpływ na działalność MKZ NSZZ „Solidarność”, w tym szczególnie na jego przewodniczącego – Lecha Wałęsę, realizując tym samym politykę KOR w ich działalności.

Kierownik Sekcji 3 Wydziału III

(–) kpt. mgr Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 2 – aa

Druk i opr. JP/BC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 46–48, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto dane adresowe.

Nr 40

1980 listopad 4, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Cezar” sporządzona przez młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego

Gdańsk, dnia [a]4 XI[a] 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w czasie spotkania TW „Cezar” przekazał następujące informacje:

– Strajk w dniu 12 XI br. jest rozważany w 3 wersjach:

a) strajk ogólnopolski – wszystkie duże zakłady strajkują, małe wg uznania miejscowych organów NSZZ „Solidarność”,

b) strajk falowy – strajkują kolejno województwa (wg starego podziału); ma on na celu zmniejszenie ewentualnych strat i daje możliwość, że w wypadku podjęcia pozytywnych decyzji przez rząd może zostać w każdej chwili przerwany,

c) strajk ogólnopolski – demonstracyjny – wszyscy pracują, zakładają opaski, wywieszają flagi i transparenty, bojkot prasy.

– Zdaniem TW istnieje duże prawdopodobieństwo, że strajk zostanie odwołany – zależeć to będzie w głównej mierze od decyzji Sądu Najwyższego w sprawie statutu „Solidarności”.

– MKZ „Solidarność” wydał zalecenie dla KZ zakł[adów] pracy Trójmiasta (przede wszystkim dużych – stocznie, porty), aby robotnicy mieli zabezpieczoną ciepłą odzież oraz ewentualnie zaplecze noclegowe na wypadek strajku.

– W dniu 5 XI br. na obradach KKP ma być obecnych po dwóch przedstawicieli każdego MKZ. Łącznie będzie ok. 110 osób.

– K[rzysztof] Wyszkowski odszedł z MKZ Gdańsk. Wyjechał prawdopodobnie do Wrocławia. Planuje zająć się drukiem książek wydawanych na Zachodzie w j[ęzyku] polskim. Bezpośrednim powodem odejścia Wyszkowskiego był zatarg z B[ogdanem] Borusewiczem.

– B[ogdan] Borusewicz jest w tej chwili szefem dz[iału] organizacyjnego MKZ. Podlegają mu również kadry MKZ.

Uzupełnienie

TW „Cezar” przekazał również publikacje St[efana] Kisielewskiego[1] Na czym polega socjalizm oraz Walkę klas. Materiały te zostały rozprowadzone wśród członków MKZ w celach szkoleniowych.

Ocena informacji

Informacje uzyskane od TW w okresie współpracy z nim były potwierdzone w okresie późniejszym przez inne źródła informacji. Dzisiejsza informacja daje duże prawdopodobieństwo autentyczności.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację wykorzystać w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Zadania dla TW

– Opracować strukturę organizacyjną dla MKZ Gdańsk wraz z obsadą osobową.

– Uzyskiwać sukcesywnie wszystkie publikacje MKZ NSZZ „Solidarność” oraz materiały propagandowe nadchodzące z innych ośrodków.

– Zamierzenia MKZ odnośnie 12 XI br.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem w dniu 4 XI br. w godz. 16.00–17.00 w kawiarni „Hevelius-Orbis” w Gdańsku.

Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono. Następne spotkanie ustalono na 7 XI br. o godz. 16.00 w kawiarni „Hevelius”. W trakcie spotkania wydatkowałem 144 zł na poczęstunek TW.

Mł[odszy] insp[ektor] S[ekcji]

Wydziału III „A” (–) por. R[yszard] Dąbrowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 3 – spr[awa] obiekt[owa]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 161–162, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Stefan Kisielewski (1911–1991) – prozaik, publicysta, kompozytor, krytyk muzyczny; uczestnik kampanii wrześniowej 1939 r. i powstania warszawskiego; 1957–1965 poseł na Sejm z ramienia Znaku; 1945– 1953 i 1956–1989 w redakcji „Tygodnika Powszechnego”; sygnatariusz Listu 34; w 1976 r. sygnatariusz Listu 14 przeciwko represjonowaniu uczestników radomskiego czerwca; współzałożyciel i członek UPR. Zob. m.in. Z. Romek, Stefan Kisielewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 161–163.

Nr 41

1980 listopad 4, [Warszawa] – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KS MO kpt. Jerzego Czubaka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku dotyczący planów utworzenia archiwum Sierpnia ’80

[Warszawa], dnia 4 XI 1980 r.

Tajne[a]

Naczelnik

Wydziału III „A” KW MO[b]

nr 10100

godz. 9.40

Ldz. NA-01417/III/80

Wydz[iał] III „A” KS MO w W[arsza]wie, w trakcie prowadzenia sprawy operac[yjnego] rozprac[owania] krypt[onim] „Mazowsze”, uzyskał inform[ację], z której wynika, że:

– NSZZ „Solidarność” z siedzibą w Gdańsku zamierza stworzyć archiwum dot. wydarzeń mających miejsce w Polsce w miesiącach sierpień–wrzesień br. oraz podobnych wydarzeń w latach ubiegłych. W tym celu zwrócono się z prośbą za pośrednictwem ulotek, ogłoszeń itp. do załóg z[akła]dów pracy oraz osób postronnych o nadsyłanie zdjęć fotograf[icznych] oraz innych materiałów związanych tematycznie z wydarzeniami w grudniu 1970 r., czerwcu 1976 r., sierpniu 1980 r. Zdjęcia mają być wykonane w formatach 13x18, 18x24 po dwa z każdego ujęcia z opisem zawierającym m.in.:

– datę wykonania,

– miejsce,

– nazwisko i adres autora,

– inne uwagi.

Na żądanie autora zapewniona będzie anonimowość. Materiały należy nadsyłać na adres:

NSZZ „Solidarność”

(dział propagandy p[okój] 43)

ul. Grunwaldzka 103

Gdańsk-Wrzeszcz

Z[astęp]ca nacz[elnika] Wydz[iału] III „A” KS MO

w W[arsza]wie kpt. J[erzy] Czubak[1]

zaszyfrował: Zawrot dn. 4 XI 1980 r. godz. 10.20

rozszyfrował: Szubert[2] godz. 16.05

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 196, oryginał, mps.

[a] U góry odręczna adnotacja Por. Woronowicz.

[b] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 4311 z KS MO rozszyfrowano 4 XI 1980 [r.].

[1] Jerzy Czubak (ur. 1943 r.) – mjr MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1967 r.; inspektor; 1980–1982 zastępca naczelnika Wydziału III, a następnie Wydziału V SUSW; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału V-2 SUSW. Zob. AIPN, 0604/1905, Akta osobowe Jerzego Czubaka; Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza..., t. 3, s. 318–319.

[2] Jerzy Szubert (ur. 1939 r.) – por. MO; 1962–1974 oficer techniki operacyjnej Stanowiska „N” Wydziału II SB i Wydziału RKW SB KW MO w Gdańsku; 1974–1990 oficer techniki operacyjnej Samodzielnej Sekcji „A” KW MO w Gdańsku; 31 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 00161/46, Akta osobowe Jerzego Szuberta.

Nr 42

1980 listopad 4, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Krakowie

Gdańsk, dnia 4 XI 1980 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 4118

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO w Krakowie[a]

Informuję, że w dniu 3 XI br. ob. Okarmus[1] z MKZ NSZZ w Krakowie nawiązał kontakt z Aliną Pienkowską – członkiem Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

A[lina] Pienkowska poinformowała Okarmusa, że przewodniczący MKZ z Krakowa ob. Zawada[2], zdaniem działaczy NSZZ z Gdańska, zachowywał się niewłaściwie w czasie pobytu delegacji Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ w Warszawie w dniach 31 X i 1 XI br. Ob. Zawada rzekomo krytycznie wyrażał się na temat postępowania L[echa] Wałęsy w czasie rozmów z premierem Pińkowskim.

Zdaniem Pienkowskiej, Zawada wszedł w porozumienie z przedstawicielami MKZ z Zielonej Góry i Koszalina i wspólnie zamierzają wygłosić krytyczne uwagi na najbliższym posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej, które ma odbyć się w Gdańsku w dniu 5 XI br.

W związku z tym Pienkowska zaproponowała Okarmusowi, ażeby na powyższe posiedzenie, oprócz Zawady, przyjechał jeszcze inny przedstawiciel MKZ z Krakowa.

Okarmus był zdania, że Kraków winien być reprezentowany przez trzy osoby. Ostatecznie składu delegacji z Krakowa nie ustalono.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

kpt. Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 198, oryginał, rkps.

[a] Obok pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Józef Okarmus (ur. 1936 r.) – pracownik Krakowskiej Fabryki Aparatów Pomiarowych MERA-KFAP; 1962–1983 rozpracowywany przez Wydział II i Wydział V KW MO/WUSW w Krakowie w ramach sprawy krypt. „Turysta”; materiały skomasowano i zarchiwizowano 24 II 1983 r.

[2] Stanisław Zawada (ur. 1940 r.) – pracownik Huty im. Lenina; organizator strajku w 1980 r.; przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Krakowie; w listopadzie 1980 r. w atmosferze podejrzeń o współpracę z SB pozbawiony funkcji przewodniczącego i zawieszony w prawach członka MKZ; członek Społecznej Rady Konsultacyjnej powołanej przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego; 1 VI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Krakowie pod nr. 24768 jako kandydat na TW, 7 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Stasiu”, materiały zniszczono 21 XII 1989 r. Zob. Karta E-15 dot. S. Zawady z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krakowie.

Nr 43

1980 listopad 5, Warszawa – Informacje operacyjne ze źródła „Agata” dotyczące strajku generalnego zaplanowanego na 12 listopada 1980 r.

Warszawa, dnia 5 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Źródło: „Agata”[1]

Przyjął: ppor. T[omasz] Rudecki[2]

Informacje operacyjne

1. Strajk generalny w Polsce ma się odbyć po dniu 12 XI 1980 r. Gotowość do strajku obejmuje:

– przygotowanie ewakuacji MKZ i ZKZ na tereny dużego zakładu z chwilą ogłoszenia strajku,

– zabezpieczenie dokumentacji związku,

– stworzenie służby porządkowej i sieci łączników,

– utworzenie grup roboczych, które będą dokonywać niezbędnych czynności produkcyjnych w zakładach o produkcji ciągłej lub w kopalniach,

– utworzenie KS i zabezpieczenie komunikacji informacji MKZ-ZKZ.

Strajk wg Wałęsy odbędzie się, gdy rząd nie zrealizuje wszystkich postulatów.

2. Obecnie w NSZZ „Solidarność” utworzyły się trzy ugrupowania reprezentujące różne kierunki:

– Ugrupowanie pierwsze (Gwiazda, Lis, Pienkowska i Kołodziej). Cel – konfrontacja z rządem i utworzenie własnej partii politycznej. Ugrupowanie to posiada poparcie Stoczni Gdańskiej.

– Ugrupowanie drugie (MKZ: Bytom, Kraków, Wrocław, Huta Katowice, Opole). Najbardziej aktywnymi działaczami są: Cierniewski[3] i Rozpłochowski, którzy chcą załatwić sprawy żądań związków na drodze rozmów z rządem, bez użycia siły, co mogłoby doprowadzić do rozbicia ruchu.

– Ugrupowanie trzecie (pozostałe MKZ). Cechuje je niezdecydowanie i pochopność w podejmowaniu decyzji.

Poza tymi ugrupowaniami stoi MKR Jastrzębie, które dąży do dominacji Śląska w ruchu „Solidarności”.

3. W siedzibie MZK Bytom odbyto rozmowy na temat aktualnej sytuacji w Polsce. Pod wpływem alkoholu przedstawiono swoje koncepcje:

– doprowadzić do konfrontacji siły (przeciwny Cierniewski),

– sytuację tak zagmatwać, aby ZSRR musiało interweniować,

– osłabić rolę partii w państwie (przeciwny Cierniewski i Szymański) i dążyć do zastąpienia jej „Solidarnością”,

– stwierdzenie (Szpytko), że w każdej sytuacji „Solidarność” nie przetrwa nawet roku,

– przygotowanie się do samoobrony (Rudek), tj. na wypadek ingerencji milicji w czasie strajku.

Mł[odszy] inspektor Wydz[iału] III

Dep[artamentu] III „A”

(–) ppor. T[omasz] Rudecki

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 178–179, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Tomasz Rudecki (ur. 1956 r.) – pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1977 r.; milicjant plutonu liniowego; 1980–1989 młodszy inspektor Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1989–1990 starszy inspektor Departamentu Ochrony Konstytucyjnego Porządku Państwa. Zob. AIPN, 0604/2015, Akta osobowe Tomasza Rudeckiego.

[3] Andrzej Cierniewski (ur. 1946 r.) – 1966–1989 członek PZPR; w sierpniu 1980 r. członek KS; przewodniczący MKS w Bytomiu; przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Bytomiu; przewodniczący KKW przy KKP oraz członek KZ w kopalni „Dymitrow”; 24 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach pod nr. 45632 jako TW ps. „Dorn”; materiały zarchiwizowano 20 XII 1984 r. pod sygn. I-32431. Zob. AIPN Ka, 00161/104, Akta tajnego współpracownika ps. „Dorn”.

Nr 44

1980 listopad 6, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Jerzego Osucha ze spotkania z TW ps. „Dorota”

Gdańsk, dnia 6 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Dorota”[1] w dniu 6 XI 1980 r.

W dniu dzisiejszym TW ps. „Dorota” wywołał telefonicznie spotkanie, w trakcie którego poinformował mnie, że znane są już wyniki dwudniowej sondy przeprowadzonej wśród pracowników Stoczni Gdańskiej im. Lenina dot. chęci przystąpienia w dniu 12 bm. do strajku generalnego. W[edłu]g informacji posiadanej przez TW, który jest łącznikiem na swoim wydziale, tylko nikły procent robotników wypowiedział się za niecelowością strajku. Prawie wszyscy wyrażają gotowość strajkowania do skutku w przypadku niezałatwienia spornych spraw pomiędzy NSZZ „Solidarność” a Komisją Rządową. Jako sprawy niezałatwione do tej pory przez rząd „Solidarność” uważa:

– rejestrację NSZZ „Solidarność” i statutu;

– dostępu do środków społecznego przekazu;

– problemów płacowych;

– zaopatrzenia rynku.

Powyższa sonda prowadzona była anonimowo przez łączników, którzy zbierali głosy pracowników na kartkach. O wynikach łącznicy poinformowani zostali przez przedstawicieli KZ NSZZ Stoczni Gdańskiej.

Zadania

Śledzić rozwój wypadków związanych z planowanym strajkiem w dniu 12 bm.

2. Omówienie spotkania

Spotkanie z TW odbyłem w miejscu zapewniającym TW pełną konspirację bez przeszkód. Z uwagi na fakt, iż spotkanie odbyłem w godzinach pracy TW, ograniczyłem się tylko do odebrania powyższej informacji i przekazania zadań. Kolejne spotkanie uzgodnione zostanie z TW w zależności od rozwoju sytuacji.

St[arszy] insp[ektor] Wydziału III „A”

(–) ppor. J[erzy] Osuch[2]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 133, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Józef Burski (ur. 1945 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 6 VIII 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 13503 jako TW ps. „Dorota”; materiały zarchiwizowano 27 I 1990 r.; nie zachowały się. Zob. Karta E-14 dot. J. Burskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Jerzy Osuch (ur. 1949 r.) – por. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1976 r.; funkcjonariusz Wydziału III, III „A”/V, Wydziału Ochrony Gospodarki w Gdańsku oraz RUSW w Gdyni; 1978–1980 inspektor Wydziału III SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za „operacyjną ochronę” Stoczni Gdańskiej im. Lenina); w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2665, Akta osobowe Jerzego Osucha.

Nr 45

1980 listopad 7, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A”-1 KS MO dotyczący strajku generalnego zaplanowanego na 12–13 listopada 1980 r.

Gdańsk, dnia 7 XI 1980 r.

Tajne[a]

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III „A” Komendy Stołecznej MO

w Warszawie

Szyfrogram nr 4191[1]

Jesteśmy w posiadaniu źródłowej, potwierdzonej informacji, z której wynika, że w wypadku niekorzystnego dla NSZZ „Solidarność” orzeczenia Sądu Najwyższego związki podejmą akcję strajkową. Z harmonogramu wynika, że MKZ Mazowsze organizuje strajk na swoim terenie w dniach 12–13 XI br.

Powyższą informację przekazuję do ewentualnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

kpt. Franciszek Chmielewski

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 7, k. 203, oryginał, rkps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] O gotowości strajkowej w innych regionach świadczą kolejne szyfrogramy o podobnej treści dotyczące MKZ w Gdańsku, Wałbrzychu, Łodzi, Wrocławiu, Lublinie, Bydgoszczy, Jastrzębiu, Poznaniu, Szczecinie, Krakowie. Zob. AIPN Gd, 003/166, t. 7.

Nr 46

1980 listopad 10, Gdańsk – Informacja dotycząca figuranta sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim „Inspirator” – Lecha Bądkowskiego

Gdańsk, dnia 10 XI 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Informacja

dot. figuranta sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Inspirator” – Lecha Bądkowskiego

Bądkowski Lech, s. Kazimierza i Zofii z d. Faustman, ur. 24 I 1920 r. w Toruniu, narodowość i obywatelstwo polskie, rozwiedziony, wykszt[ałcenie] wyższe – prawnik, literat – członek Oddziału Gdańskiego Związku Literatów Polskich, bezpartyjny, [[b]].

Wspomniany w okresie II wojny światowej służył jako oficer w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W latach 1946–[19]53 po powrocie do kraju pracował jako dziennikarz w „Dzienniku Bałtyckim”, następnie od 1953 r. został członkiem Oddziału Gdańskiego ZLP, którego jest nadal członkiem. We wspomnianym okresie od 1956 r. L[ech] Bądkowski był członkiem Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, następnie od 1976 r. został prezesem Oddziału Gdańskiego ZKP, którą to funkcję piastuje do dnia dzisiejszego. Dotychczasowa twórczość literacka L[echa] Bądkowskiego przedstawia się następująco:

1. Połów nadziei – powieść 1959 r.

2. Bitwa trwa – opowiadanie 1960 r.

3. Pieśń o miłosnym wieńcu – powieść 1961 r.

4. Wesoło w tropikach – powieść 1962 r.

5. Powtórka – powieść 1969 r.

6. Kulminacja – powieść 1973 r.

7. Oblężenie – powieść 1976 r.

8. Odwrócona kotwica – szkice historyczne 1976 r.

9. Sny – opowiadanie 1978 r.

L[ech] Bądkowski posiada Virtuti Militari, które otrzymał w 1941 r., oraz Polonię Restituta w 1965 r., jak również medal „Stolema” w 1978 r. W roku bieżącym figurant otrzymał również od władz norweskich medal za uczestnictwo w kampanii norweskiej w 1940 r. [c]W roku bieżącym[c] został również członkiem Pen Clubu.

Od 1969 r. L[ech] Bądkowski został objęty kontrolą operacyjną, początkowo w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania, następnie w ramach kwestionariusza ewidencyjnego. W roku bieżącym ponownie objęto figuranta kontrolą operacyjną w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Inspirator”. Podczas kontroli operacyjnej figuranta jego wroga działalność rejestrowana była do następujących zagrożeń:

– wykorzystanie organizacji społeczno-politycznych i stowarzyszeń do prowadzenia negatywnej działalności politycznej,

– negatywna inicjatywa polityczna wobec władz państwowo-politycznych,

– organizowanie nieformalnych grup szkoleniowych o charakterze antysocjalistycznym,

– kolportaż materiałów (broszury) opublikowanych przez nielegalne wydawnictwa w kraju.

L[ech] Bądkowski zainteresowany jest głównie problematyką historii Pomorza oraz Kaszubami w szerokim słowa tego znaczeniu. Jego zainteresowania oscylują również wokół zagadnień społeczno-polityczno-gospodarczych dot. obecnej rzeczywistości, jak i historycznego ujęcia tej problematyki. Figurant zainteresowany jest również historycznym ujęciem powstania i działalności zorganizowanych elementów antysocjalistycznych w kraju.

Podstawowym nałogiem L[echa] Bądkowskiego jest częste nadużywanie alkoholu, pod wpływem którego robi się ordynarny, głośny, prezentuje swoje wrogie stanowisko do obecnej rzeczywistości.

W ostatnim okresie czasu stan jego zdrowia pogorszył się, na co wpłynęło przebyte zapalenie płuc, jak również powiększające się dolegliwości kręgosłupa zmuszające figuranta do noszenia gorsetu usztywniającego kręgosłup, jak również posługiwania się laską. L[ech] Bądkowski jest człowiekiem inteligentnym, posiada dzięki cechom swego charakteru zdolności przywódcze, ciesząc się zarazem autorytetem w licznych kręgach. Wyżej wymienione cechy figuranta predysponowałyby go do objęcia stanowisk kierowniczych, lecz podejście L[echa] Bądkowskiego do kolegów – literatów, członków Oddziału Gdańskiego ZLP, jak również Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Gdańsku, zraziło do niego wiele osób.

Figurant cieszy się natomiast dużym autorytetem wśród aktywistów zorganizowanych elementów antysocjalistycznych, którym służy swoim doświadczeniem i radami przy rozwiązywaniu wielu nurtujących ich problemów. Udostępnia też ww. swoje mieszkanie, w którym organizowane są nielegalne zebrania o charakterze szkoleniowym, jak również literaturę bezdebitową oraz wydawnictwa zorganizowanych elementów antysocjalistycznych. L[ech] Bądkowski zamieszcza również swoje artykuły w wydawnictwach wydawanych przez ww. elementy.

Ostatnio z chwilą powstania MKZ NSZZ „Solidarność” L[ech] Bądkowski bardzo dużo czasu przebywa w siedzibie tych związków w hotelu „Morskim” w Gdańsku. Aktualnie pełni tam funkcję kierownika Komisji ds. Informacji Publicznej i Prasowej, redaguje również dział „Samorządność” w „Dzienniku Bałtyckim” poświęcony sprawom działalności NSZZ „Solidarność”.

Insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III

(–) ppor. mgr M[aciej] Ropelewski[1]

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] „Inspirator”

Egz. nr 2 – spr[awa] „Mason”[2]

Egz. nr 3 – Sekcja 3

Druk 477/80/MD

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 44–45, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto dane adresowe.

[c-c] W oryginale Od roku bieżącego.

[1] Maciej Ropelewski (ur. 1951 r.) – kpt. MO; 1976–1979 inspektor KM MO w Gdyni; 1979–1985 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO/WUSW w Gdańsku; 1985–1986 kierownik Sekcji Wydziału III SB WUSW w Gdańsku; 1986–1989 naczelnik Wydziału Paszportów RUSW w Gdyni; w 1983 r. przyczynił się do zdekonspirowania kpt. Adama Hodysza i por. Piotra Siedlińskiego jako współpracowników podziemnej „Solidarności”. Zob. AIPN Gd, 214/2448, Akta osobowe Macieja Ropelewskiego; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 151–152.

[2] Sprawa operacyjna krypt. „Mason” dot. Gdańskiego Oddziału ZLP oraz gdańskich szkół: Wyższej Szkoły Muzycznej i Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, 29 V 1971 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO w Gdańsku; materiały zarchiwizowano 27 I 1990 r.; nie zachowały się. Zob. AIPN, 0296/70, t. 1.

Nr 47

1980 [listopad] 11, Gdańsk – Wniosek o wszczęcie sprawy obiektowej krypt. „Klan”

„Zatwierdzam”[b]

Gdańsk, dnia 11[a] 1980 r.

Tajne

Wniosek

o wszczęcie sprawy obiektowej

kryptonim „Klan”

na Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” w Gdańsku

Celem założenia sprawy obiektowej jest operacyjna ochrona działalności NSZZ „Solidarność”. Działania powyższe planuje się realizować między innymi poprzez:

– operacyjną kontrolę osób prezentujących wrogie postawy w stosunku do ustroju społeczno-politycznego PRL i podejmujących działalność antysocjalistyczną,

– rozpoznawanie i operacyjne przeciwdziałanie uchwalaniu, a przede wszystkim realizacji wszelkich politycznie szkodliwych przedsięwzięć oraz prób sprowadzenia działalności NSZZ na płaszczyznę antysocjalistyczną,

– zabezpieczenie działalności NSZZ przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji i przed nieuzasadnioną penetracją ze strony różnych ośrodków i instytucji z państw kapitalistycznych,

– realizację działań zapobiegających ujawnianiu lub przekazywaniu wiadomości stanowiących tajemnicę państwową.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 11, oryginał, mps.

[a] Nie podano miesiąca.

[b] Poniżej pieczątka o treści Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk Władysław Jaworski, opatrzona nieczytelnym podpisem i datą 12 XI 1980 [r.].

Nr 48

1980 listopad 11, Gdańsk – Analiza zagrożeń w sprawie obiektowej kryptonim „Klan” dotyczącej operacyjnej ochrony działalności NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]11 XI[a] 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojedynczy

Analiza zagrożeń[b]

w sprawie obiektowej krypt[onim] „Klan” dot. operacyjnej ochrony działalności NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

I. Sytuacja operacyjna

W związku z proklamowaniem strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w dniu 14 VIII 1980 r. strajki solidarnościowe ogłosiła większość zakładów kluczowych, instytucji i przedsiębiorstw woj. gdańskiego. Wytypowani delegaci, utrzymując stałą łączność z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym z siedzibą w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, przekazywali bieżące ustalenia organizacyjno-propagandowe załogom reprezentowanych zakładów.

Zgłaszający się do MKS delegaci akceptowali opracowaną listę 21 postulatów, których zagwarantowanie realizacji ze strony przedstawicieli rządu PRL warunkowało podjęcie normalnej pracy. Całokształt spraw organizacyjnych powierzono 19-osobowemu Prezydium MKS pod przewodnictwem Lecha Wałęsy.

W wyniku podjętych rozmów pomiędzy przedstawicielami MKS i Komisją Rządową pod przewodnictwem wicepremiera M[ieczysława] Jagielskiego w dniu 31 VIII br. podpisano porozumienie, określając sposoby i terminy realizacji 21 postulatów. Zgodnie z przyjętymi ustaleniami w dniu 1 IX br. wszystkie zakłady, przedsiębiorstwa i instytucje podjęły normalną pracę. Jednocześnie na bazie MKS powstał Międzynarodowy Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, początkowo z siedzibą w Gdańsku przy ul. Marchlewskiego, a następnie przy ul. Grunwaldzkiej 103. W początkowej fazie MKZ swoją działalność koncentrował na opracowaniu statutu związku oraz podejmował aktywną działalność organizacyjno-propagandową.

Na mocy porozumienia z dnia 31 VIII br. członkowie Prezydium MKZ oraz osoby aktywnie zaangażowane w działalność na rzecz nowego związku otrzymały urlopy bezpłatne ze swoich macierzystych zakładów pracy. Okresowo organizowano zjazdy delegatów MKZ z całego kraju celem oceny i analizy działalności nowo powstającego związku. W trakcie obrad podkreślano trudności lokalowe spowodowane nieprzychylnym stosunkiem kierownictw zakładów i władz lokalnych do nowego związku, wskazywano także na konieczność wywierania nacisku celem zjednoczenia związku w formie federacji.

Ostatecznie dla zapewnienia właściwiej koordynacji działalności NSZZ w całym kraju, do czasu przeprowadzenia wyborów, powołano Krajową Komisję Porozumiewawczą pod przewodnictwem Lecha Wałęsy. Uzgodniono również rejestrację jako całości (w oparciu o projekt statutu gdańskiego, po wprowadzeniu poprawek uwzględniających specyfikę regionów), jednakże z zachowaniem samodzielności działalności regionalnych NSZZ.

W dniu 24 IX br. projekt ten został złożony w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie celem dokonania rejestracji.

W trakcie kolejnych zjazdów przedstawicieli MKZ w Gdańsku dokonywano oceny stanu realizacji porozumień ze szczególnym uwzględnieniem postulatów płacowych, analizowano trudności organizacyjne związku, a także rozpatrywano możliwość udziału w działalności związkowej aktywistów tzw. „operacji demokratycznej” rekrutujących się głównie z KSS „KOR”.

Uznając za niezadowalający stan realizacji postulatów płacowych, a także celem demonstracji siły i wzmożenia prestiżu NSZZ proklamowano strajk ostrzegawczy w godz. 12–13 dnia 3 X 1980 r.

Aktualnie w trakcie zjazdów i rozmów z przedstawicielami rządu PRL aktyw NSZZ „Solidarność” koncentruje swoje działania na następujących kierunkach:

– rejestracja związku,

– bieżąca ocena stanu realizacji porozumień zawartych w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu w kontekście określania ewentualnych form protestu,

– opracowanie projektu, przygotowanie i przeprowadzenie ordynacji wyborczej do władz związku na wszystkich szczeblach organizacyjnych,

– organizowanie propagandy, pełnej informacji, wydawnictw związkowych oraz zwiększenie możliwości dostępu do środków masowego przekazu.

W rozmowach z władzami przedstawiciele NSZZ „Solidarność” występują z reguły z pozycji siły, grożąc proklamowaniem kolejnych strajków w wypadkach niedotrzymania terminów realizacji wciąż eskalowanych żądań.

Na posiedzeniu KKP w dniu 28 X br. uchwalono na dzień 12 XI br. termin gotowości strajkowej w przypadku negatywnego rozpatrzenia odwołania NSZZ „Solidarność” przez Sąd Najwyższy w Warszawie w przedmiocie poprawek w statucie wniesionych przez Sąd Wojewódzki w dniu 24 X br. W związku z pozytywnym orzeczeniem Sądu Najwyższego w dniu 10 XI br. (wprowadzenie aneksu przez NSZZ „Solidarność” jako integralnej części statutu) KKP odwołała termin gotowości strajkowej wyznaczonej na 12 XI [br.].

II. Struktura organizacyjna NSZZ „Solidarność”

Struktura organizacyjna NSZZ „Solidarność” została określona w projekcie statutu gdańskiego – rozdział IV pt. „Władze związku”.

W skali ogólnokrajowej władzami związku są:

– Zjazd Delegatów,

– Komisja Krajowa,

– Komisja Rewizyjna.

Władzami regionalnymi związku są:

– Walne Zebranie Delegatów,

– Zarząd,

– Prezydium Zarządu,

– Komisja Rewizyjna.

W skali zakładów, przedsiębiorstw i instytucji władzami organizacji związkowych są:

– Zakładowe Zebrania Członków lub Delegatów (w zależności od ilości członków),

– Komisja Zakładowa i jej Prezydium,

– Zakładowa Komisja Rewizyjna.

Zakres kompetencji władz ogólnokrajowych, regionalnych i zakładowych został szczegółowo przedstawiony w projekcie gdańskiego statutu związku (załącznik nr 1)[c].

Na obecnym etapie organizacji związku najwyższą władzę [w] NSZZ „Solidarność” (do czasu przeprowadzenia wyborów) sprawuje Krajowa Komisja Porozumiewawcza pełniąca wszystkie funkcje Komisji Krajowej. W skład Krajowej Komisji Porozumiewawczej wchodzą przedstawiciele 49 MKZ z terenu całego kraju. W trakcie organizowanych zjazdów KKP podejmowane są w tym gronie najistotniejsze decyzje i określone główne kierunki działania związku. Komisja ta, pełniąc jedynie funkcję koordynacyjną, pozostawia szeroki zakres samodzielności w działaniach związków regionalnych.

Tymczasowo najwyższą władzę związków regionalnych stanowią Prezydia MKZ, natomiast w skali zakładów są to Zakładowe Komitety Założycielskie NSZZ „Solidarność”.

W dyskutowanych projektach ordynacji wyborczej planuje się (biorąc pod uwagę stan zatrudnienia i zachowując pełną reprezentatywność załóg) powstanie w zakładach struktur organizacyjnych w postaci:

– grup związkowych (liczących do 50 członków),

– kół związkowych – skupiających członków grup o zbieżnych interesach społeczno-zawodowych,

– zakładowych zarządów związkowych reprezentowanych przez delegatów struktur organizacyjnych zakładów.

A. MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Najwyższą władzę gdańskiego MKZ sprawuje 19-osobowe prezydium, które na codziennych posiedzeniach dokonuje bieżącej analizy i oceny działalności nowego związku, weryfikując dotychczasowe i wytyczając dalsze kierunki działania. Z przyjętymi uchwałami, oświadczeniami oraz podjętymi decyzjami Prezydium MKZ zapoznaje przedstawicieli Zakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ woj. gdańskiego na plenach, które odbywają się zwykle raz w tygodniu.

B. Skład personalny Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

1. Wałęsa Lech – przewodniczący (także KKP)

2. Lis Bogdan – wiceprzewodniczący

3. Kołodziej Andrzej – wiceprzewodniczący

4. Gwiazda Andrzej – wiceprzewodniczący KKP

5. Duda-Gwiazda Joanna

6. Walentynowicz Anna

7. Borusewicz Bogdan

8. Pienkowska Alina

9. Bądkowski Lech

10. Wiśniewski Florian

11. Gruszecki Wojciech

12. Krzywonos Henryka

13. Sobieszek Lech

14. Przybylski Józef

15. Kmiecik Jerzy

16. Sikorski Jerzy

17. Kłys Jacek

18. Lewandowski Stefan

19. Izdebski Stefan

Szczegółowe charakterystyki członków prezydium, z uwzględnieniem funkcji pełnionych w gdańskim MKZ oraz ich powiązań aktualnie i w przyszłości z działalnością znanych zorganizowanych grup antysocjalistycznych, zawarte są w załączniku nr 2.

Wyraźnej pomocy w zakresie formalno-prawnym i organizacyjnym udzielają NSZZ „Solidarność” w Gdańsku:

1. grupa ekspertów pod przewodnictwem Tadeusza Mazowieckiego,

2. osoby samodzielnie deklarujące pomoc:

– zatrudnione w zakładach woj. gdańskiego (a w niektórych przypadkach w innych województwach), które porzuciły pracę bądź przebywają na urlopach bezpłatnych,

– aktywni działacze zorganizowanych grup antysocjalistycznych, tj. Ruchu Młodej Polski, ROPCiO, KSS „KOR”, głównie z terenu woj. gdańskiego.

C. Siedziba MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

W wyniku rozmów pomiędzy terenowymi władzami polityczno-administracyjnymi i przedstawicielami MKZ jako siedzibę nowego związku przydzielono pomieszczenia b[yłego] hotelu „Morskiego” zlokalizowanego przy głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta, tj. w Gdańsku-Wrzeszczu przy ul. Grunwaldzkiej 103. Aktualnie związek dysponuje tylko częścią pomieszczeń (z uwagi na zamieszkiwanie lokatorów na piętrach pierwszym i drugim), tj.: parter, III, IV i V piętro.

Na parterze salę b[yłego] klubu stoczniowego „Ster” przystosowano do przeprowadzania obrad w trakcie kolejnych zjazdów delegatów MKZ z całego kraju bądź spotkań Prezydium gdańskiego MKZ z przedstawicielami Zakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ „Solidarność” z terenu woj. gdańskiego. Jest to tzw. duża sala konferencyjna.

W pokojach na III, IV i V piętrze zlokalizowane są poszczególne działy organizacyjne związku koordynujące działania zarówno w zakresie ogólnokrajowym, jak i lokalnym.

Szczegółowe rozmieszczenie tych działów oraz osoby nadzorujące prace przedstawia załącznik nr 3.

Należy podkreślić, że personalna obsada funkcji poszczególnych działów ulega ciągłym zmianom, stąd też w tym zakresie prowadzone jest bieżące rozpoznanie i aktualizacja.

Pomieszczenie nr 67 (IV piętro) spełnia rolę małej sali konferencyjnej, gdzie codziennie od godz. 19.00 (a w wyjątkowych przypadkach również od godz. 10.00) obraduje Prezydium MKZ w Gdańsku.

Ponadto, oprócz przedstawionego schematu lokalizacji działów organizacyjnych NSZZ i ich personalnej obsady, w siedzibie wydzielono część pomieszczeń na pokoje gościnne (schemat pomieszczeń i ich przeznaczenie stanowi załącznik nr 4).

III. Występujące i przewidywane zagrożenia

Na podstawie przeprowadzonej analizy występujących od chwili powstania NSZZ „Solidarność” zagrożeń oraz bieżącej kontroli sytuacji operacyjnej należy stwierdzić, że podstawowym zagrożeniem występującym obecnie (także przewidywanym w przyszłości) jest dywersja. Przyczyną tego jest fakt, że naczelne władze MKZ w Gdańsku skupiają szereg osób sympatyzujących lub bezpośrednio zaangażowanych w działalność grup antysocjalistycznych. Osoby te utrzymują kontakty bądź znajdują się pod bezpośrednim wpływem czołowych aktywistów grup antysocjalistycznych, a w szczególności KSS „KOR”. Stwarza to realne niebezpieczeństwo przemycania do działalności NSZZ „Solidarność” koncepcji obcych założeniom ustroju społeczno-politycznego PRL i ukierunkowania działalności związku na płaszczyznę antysocjalistyczną.

Obecnie główny organ władz NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, tj. Prezydium MKZ, w swoim składzie skupia następujące osoby znane z dotychczasowej działalności w nielegalnej organizacji Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża inspirowanej przez KSS „KOR”:

1. Wałęsa Lech – przewodniczący KKP i Prezydium MKZ w Gdańsku, aktywista WZZ Wybrzeża,

2. Lis Bogdan – wiceprzewodniczący Prezydium MKZ, działacz WZZ Wybrzeża,

3. Kołodziej Andrzej – wiceprzewodniczący Prezydium MKZ, działacz WZZ Wybrzeża,

4. Gwiazda Andrzej – wiceprzewodniczący KKP, członek Prezydium MKZ, członek KZ WZZ Wybrzeża,

5. Duda-Gwiazda Joanna – członek Prezydium MKZ, aktywistka WZZ Wybrzeża,

6. Walentynowicz Anna – członek Prezydium MKZ, aktywistka WZZ Wybrzeża,

7. Pienkowska Alina – członek Prezydium MKZ, aktywistka WZZ Wybrzeża.

W skład Prezydium MKZ w Gdańsku wchodzi także Lech Bądkowski, od wielu lat czołowy działacz antysocjalistyczny na naszym terenie.

Na posiedzeniu MKZ z terenu całego kraju w dniu 17 IX br. na kategoryczny wniosek L[echa] Wałęsy do Prezydium gdańskiego MKZ wszedł Bogdan Borusewicz – członek KSS „KOR”.

Wszystkie wymienione osoby (poza L[echem] Bądkowskim) utrzymują stałe kontakty, prowadzą konsultacje i uzgodnienia z Jackiem Kuroniem – przywódcą KSS „KOR”, akceptując jego inicjatywy w zakresie perspektywicznych kierunków działalności NSZZ „Solidarność”.

Przedstawiona sytuacja operacyjna i analiza zagrożeń wskazuje na fakt, że działalność NSZZ „Solidarność” na naszym terenie w znacznym stopniu inspirowana jest przez znanych z przeszłości aktywistów grup antysocjalistycznych działających w kraju. Szerokie kontakty członków Prezydium gdańskiego MKZ z przedstawicielami ośrodków informacji i propagandy państw kapitalistycznych rodzą niebezpieczeństwo wpływu tych ośrodków na zmianę zakładanej typowo związkowej płaszczyzny działania NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę konfrontacji ideologicznej o charakterze antysocjalistycznym.

IV. Kierunki działań operacyjnych

Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację operacyjną, występuje konieczność operacyjnej ochrony działalności NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Zapewnienie ochrony tej działalności realizowane będzie poprzez działania zmierzające w następujących kierunkach:

– operacyjna kontrola i ewentualna eliminacja osób prezentujących wrogie postawy w stosunku do ustroju społeczno-politycznego PRL i podejmujących działalność antysocjalistyczną,

– rozpoznawanie i operacyjne przeciwdziałanie uchwalaniu, a przede wszystkim realizacji wszelkich politycznie szkodliwych przedsięwzięć oraz likwidowanie prób sprowadzenia działalności NSZZ na płaszczyznę antysocjalistyczną,

– zabezpieczenie działalności NSZZ przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej, przed nieuzasadnioną penetracją ze strony różnych ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych,

– działania zapobiegające ujawnianiu lub przekazywaniu wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową.

V. Przedsięwzięcia operacyjne

Dla zapewnienia właściwej realizacji przedstawionych kierunków planuje się następujące przedsięwzięcia:

1. Aktywne rozpoznanie bieżącego stanu działalności organizacyjno-propagandowej NSZZ „Solidarność” w Gdańsku i zapewnienie dopływu informacji w tym zakresie poprzez:

– pozyskanie osobowych źródeł informacji z grona Prezydium MKZ w oparciu o szczegółowe rozpoznanie członków (analizę uzyskiwanych informacji, weryfikację podstaw pozyskania – głównie z wykorzystaniem materiałów obciążających i kompromitujących),

– pozyskanie i wykorzystanie już posiadanych osobowych źródeł informacji, rekrutujących się z grona delegatów lub przewodniczących Zakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ „Solidarność” woj. gdańskiego, z założeniem perspektywicznego wprowadzenia ich do Prezydium MKZ w drodze intensywnego szkolenia i realizacji kombinacji operacyjnych,

– dla pogłębienia rozpoznania operacyjnego stosowanie, w zależności od wyników okresowo dokonywanych analiz możliwości i potrzeb, środków techniki operacyjnej w postaci PP, PT, inwigilacji korespondencji i obserwacji zewnętrznej,

– eliminacja z działalności w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku członków Prezydium MKZ w oparciu o materiały kompromitujące i obciążające.

2. Przy użyciu wszelkich możliwych środków pracy operacyjnej wypracowywanie koncepcji i metod zabezpieczenia NSZZ „Solidarność” w Gdańsku przed:

– oddziaływaniem i ewentualnym wpływem na całokształt działalności NSZZ zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej celem przeciwdziałania skierowaniu tej działalności na płaszczyznę antysocjalistyczną,

– ujawnieniem i przekazywaniem wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową.

3. Współdziałanie z innymi jednostkami resortu spraw wewnętrznych w kierunku uzyskania informacji pozwalających podejmować działania ofensywne w stosunku do działaczy NSZZ „Solidarność” podejmujących próby skierowania działalności związkowej na płaszczyznę antysocjalistyczną.

Całokształtem działań związanych z zabezpieczeniem operacyjnym działalności NSZZ „Solidarność” w Gdańsku zajmować się będzie Sekcja 3 tut[ejszego] wydziału.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Kierownik Sekcji 3a

(–) por. L[eon] Stańczyk[1]

Wyk[onano] w 1 egz.

do sprawy krypt[onim] „Klan”

Oprac. ZM/NC

Druk. B.W.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 12–20, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem i odręczna adnotacja o treści Zatwierdzam 12 XI [19]80 [r.]. Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa płk Władysław Jaworski.

[c] Załączniki nie zachowały się.

[1] Leon Stańczyk (ur. 1947 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1972 r.; służbę odbywał w Gdańsku; funkcjonariusz Wydziału III, III „A”/V, Wydziału Ochrony Gospodarki; 1984–1987 naczelnik Wydziału III SB WUSW w Gdańsku; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2602, Akta osobowe Leona Stańczyka.

Nr 49

1980 listopad 11, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Marka Aftyki ze spotkania z TW ps. „Zbyszek”

Gdańsk, dnia 11 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa[b]

ze spotkania z TW ps. „Zbyszek”[1] odbytego w dniu 11 XI 1980 r.

W trakcie spotkania TW poinformował, iż w dniu wczorajszym odbyła się narada związkowców skupionych wokół prezydium gdańskiego MKZ (w trakcie powyższego TW był w siedzibie MKZ i miał możliwość słuchania dyskusji). Między innymi w trakcie toczącej się dyskusji wyrażali oni swoje zadowolenie z ogłoszonego wyroku przez Sąd Najwyższy w sprawie statutu NSZZ „Solidarność”.

W dyskusji tej padały stwierdzenia, iż „nareszcie mamy taki statut, jaki chcieliśmy”.

TW przekazał następnie, iż mimo odwołania gotowości strajkowej w MKZ dyskutuje się sprawę poparcia służby zdrowia w jej postulatach. Niewykluczone jest, że pociągnie to za sobą groźbę ponownego strajku. Ponadto TW przekazał, iż w dniu dzisiejszym o godz. 15.00 ma ponownie odbyć się narada związkowców, na której poruszane będą przede wszystkim sprawy gospodarcze.

TW uściślił również informację dot. ob. Andrzejewskiej, dodając, iż zajmuje się ona sprawami gospodarczymi w MKZ. W[edłu]g słów TW jest ona przedstawicielką zajezdni tramwajowej w Nowym Porcie i obsługiwała tramwaj linii nr 10.

W trakcie dalszej rozmowy TW stwierdził, iż zaobserwował duże poparcie A[nny] Walentynowicz dla działalności KOR.

Wyszła ona z inicjatywą wydania ulotki broniącej KOR przed oskarżeniem ze strony władz.

Ponadto TW dowiedział się (od mężczyzny imieniem Andrzej – wg słów TW działacza KOR), iż w siedzibie gdańskiego MKZ ma być drukowany „Robotnik”, który będzie opłacany z funduszu KOR.

Dyskutowana jest wśród działaczy MKZ również sprawa siedziby MKZ – budynek ten posiada zbyt mało pokoi.

Na powyższym spotkanie zakończyłem.

Zadania

Nadal aktualne dotychczasowe zadania.

Omówienie spotkania

Spotkanie odbyłem w kawiarni „Olimp” w godz. 14.00–14.50. Dekonspiracji nie stwierdziłem.

Następne spotkanie umówiłem na dzień 14 XI br. na godz. 17.00.

Insp[ektor] Wydziału III „A”

(–) ppor. M[arek] Aftyka[2]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – Sek[cja] 3

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 106, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W prawym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak – w porozumieniu z S[ekcją] 5 proszę ustalić bliższe dane n[a] t[emat] Andrzejewskiej – uzgodniono z tow. Aftyką, iż odnośnie nowej siedziby MKZ przekaże zadania TW „Zbyszek”. Proszę dopilnować realizacji. 11 XI 1980 [r.]. Obok nieczytelny podpis.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Marek Aftyka (ur. 1953 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 16 III 1978 r.; funkcjonariusz Wydziału III „A” (1978–1981), Wydziału V (1982–1986) i Wydziału dw. z Przestępstwami Gospodarczymi (1986–1989) KW MO/WUSW w Gdańsku (1978–1981 zajmował się m.in. rozpracowaniem Anny Walentynowicz w ramach SOR krypt. „Emerytka”); w marcu 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 0132/85, Akta osobowe Marka Aftyki.

Nr 50

1980 listopad 11, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 11 [a]XI[a] 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW „Cezar” przekazał następujące informacje:

– Wszelkie sprawy personalne wraz z dokumentacją w gdańskim MKZ skupiają się w ręku Bogdana Borusewicza. Najczęściej B[ogdan] Borusewicz sam przyjmuje osoby do pracy, konsultując te sprawy przede wszystkim z A[ndrzejem] Gwiazdą. Dorywczo do różnego rodzaju ustaleń lub w wypadku wątpliwości co do określonej osoby wykorzystywany jest Andrzej Kołodziej.

– Sprawą rozwiązującej się bazy poligraficznej zajmuje się Andrzej Butkiewicz oraz A[ndrzej] Kołodziej przy dużym zainteresowaniu tą sprawą Lecha Wałęsy. Pomaga im brat Andrzeja, Maciej Butkiewicz[1], oraz Konrad Bieliński.

Aktualnie drukarnia MKZ cierpi na dotkliwy brak papieru. Wiąże się to ze zorganizowaniem na szeroką skalę akcji propagandowej wokół rejestracji NSZZ „Solidarność”.

– Główna działalność MKZ NSZZ „Solidarność” skupia się w chwili obecnej na sprawie zorganizowania wyborów do ogniw zakładowych [[b]] i centralnych władz NSZZ „Solidarność”. W sprawie tej odbyło się zamknięte zebranie w pokoju „plastyków”, pok[ój] nr [a]43[a], z udziałem Joanny Dudy-Gwiazdy, A[ndrzeja] Gwiazdy, B[ogdana] Borusewicza, A[liny] Pienkowskiej, A[ndrzeja] Kołodzieja i A[ndrzeja] Butkiewicza. Spotkanie to odbyło się w dniu 11 XI br. o godz. 13.00. Na zebranie to nie były wpuszczane inne osoby z grona pracowników MKZ.

Pokój „plastyków” b[ardzo] często wykorzystywany jest przez J[oannę] Gwiazdę i B[ogdana] Borusewicza do organizowania tego typu zebrań, w trakcie których przy drzwiach stoi jeden z ludzi A[ndrzeja] Kołodzieja, nie wpuszczając osób postronnych.

– „Solidarność” nr 20 jeszcze się nie ukazała. Są kłopoty z drukiem.

– TW przekazał nr 63/64 „Robotnika”, „Oświadczenie Komisji NSZZ «Solidarność»” Pracowników Oświaty i Wychowania do rozmów z Komisją Resortową MOiW.

Uzupełnienie

Zdaniem TW spotkania u „plastyków” mają na celu wypracowanie taktyki na czas wyborów. Chodzi o to, aby ludzie z frakcji „Borusewicz – Kuroń” przeszli w wyborach.

TW stwierdził, iż kłopoty mogą mieć A[ndrzej] Kołodziej, H[enryka] Krzywonos, Kmiecik i inni. Może dojść do sytuacji, gdzie zakład macierzysty sprzeciwi się ich kandydaturom (np. H[enryka] Krzywonos). Z uwagi na kłopoty z papierem, farbą itp. wszystkie wydawnictwa MKZ łącznie z „Solidarnością” są odpłatne.

Ocena informacji

Informację należy uznać za wiarygodną. Dotychczasowe informacje TW odnośnie MKZ i struktury organizacyjnej zostały potwierdzone.

Zadania dla TW

– Zebrać bliższe informacje odnośnie [a]A[nny] Sosnowskiej[2], B[arbary] Mrówczyńskiej, L. J[ózefy] Mrówczyńskiej[3], M[arii] Nowickiej[4], K[rystyny] Wiśniewskiej[5], Mankowskiej i Rowińskiej[a][6]

– Uzyskać bliższe dane odnośnie ewentualnego przyjazdu drukarzy z krajów Beneluksu.

– Realizować zadania przekazane na spotkaniu w dniu 4 XI br.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem w dniu 11 XI br. w godz. 16.15–17.15 w kawiarni „Orbis-Hevelius” w Gdańsku.

Na spotkanie TW przybył punktualnie.

Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono.

W trakcie spotkania wydatkowałem 122 zł na poczęstunek TW.

Następne spotkanie zaplanowane w dniu 13 XI br. o godz. 15.30 w kawiarni „Wrzos” w Sopocie.

Mł[odszy] inspektor Wydziału III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] obiekt[owa]

Opr. RD/NC

GL/1916/12 XI 1980 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 354–355, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[1] Maciej Butkiewicz (ur. 1961 r.) – uczeń Technikum Budowlanego w Suwałkach; działacz RMP; kolporter niezależnych wydawnictw; drukarz w ZR „Pojezierze” NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez Wydział III KW MO Suwałkach; 13 XII 1981–10 VII 1982 internowany; później na emigracji w Stanach Zjednoczonych.

[2] Anna Sosnowska (ur. 1957 r.) – pracownik Spółdzielni Mebli w Sopocie; referent ds. administracji w ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; od 1983 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych.

[3] Józefa Mrówczyńska (ur. 1925 r.) – 1978–1989 rozpracowywana przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hak” i „Mrówka”.

[4] Maria Nowicka-Marusczyk (ur. 1940 r.) – socjolog; specjalista ds. społecznych w MKZ i ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

[5] Krystyna Wiśniewska (ur. 1932 r.) – 1973–1980 pracownik Wytwórni Filmów Telewizyjnych „Poltel” w Warszawie Oddział Gdańsk; 1979–1980 uczestniczka manifestacji rocznicowych 11 Listopada i 3 Maja w Gdańsku; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; od września 1980 r. do września 1981 r. kierownik Biura Interwencji MKZ w Gdańsku, od września 1981 r. Biura Interwencji przy KK „Solidarność”; od marca 1981 r. przewodnicząca Krajowej Komisji Interwencyjnej NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–14 V 1982 internowana w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; od sierpnia 1982 r. na emigracji we Francji i Niemczech; korespondentka RWE; od kwietnia 1981 r. do grudnia 1982 r. rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku (od maja 1981 r. Wydział III) w ramach SOR krypt. „Pirania”; w 1998 r. wróciła do Polski. Zob. m.in.: http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Krystyna_Wiśniewska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Zenaida Rowińska (ur. 1921 r.) – pracownik administracyjny w MKZ i ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Nr 51

1980 listopad 11, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Janusza Banaszkiewicza dotycząca ks. Henryka Jankowskiego

Gdańsk, dnia [a]11 XI[a] 1980 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

Przebywając służbowo w Tczewie, uzyskałem informację od dyżurnego Komisariatu Kolejowego MO w Tczewie, st[arszego] sierż. Rutkowskiego[1], dot. kanonika Jankowskiego Henryka[2] (k[ościół] św. Brygidy w Gdańsku). Z informacji tej wynika, że wyżej wymieniony posiada w banku w Sopocie konto dewizowe, na które otrzymuje z zagranicy kwoty pieniężne (pomoc finansową). Ksiądz Jankowski Henryk ma być również negatywnie ustosunkowany do działalności episkopatu polskiego (Wyszyński) i biskupa gdańskiego. W prowadzonych rozmowach określa ich jako „starych ramoli”.

Z uzyskanej informacji wynika również, że Jankowski zamierza czynić starania o uzyskanie paszportu na wyjazd na pobyt czasowy do Republiki Federalnej Niemiec w celu nawiązania bliższych kontaktów z klerem zachodnioniemieckim oraz uzyskania ewentualnej pomocy z ich strony.

St[arszy] sierż. Rutkowski zamieszkuje w Starogardzie Gdańskim, dosyć dobrze zna rodzinę Jankowskiego, między innymi z jego krewną Jankowską Zofią, która jest właścicielką warsztatu hafciarskiego, utrzymuje bliższe kontakty (Jankowski pochodzi ze Starog[ardu] Gd.). Między innymi ww. otrzymała od Jankowskiego kilkakrotnie propozycję dot. wykonania prac hafciarskich na rzecz NSZZ „Solidarność”. Jankowski bardzo często odwiedza swoją rodzinę zamieszkałą w Starogardzie Gdańskim, przyjeżdża samochodem osobowym (mercedes – koloru białego).

Przedsięwzięcia

Uzyskaną informację przekazać do tut[ejszego] Wydz[iału] IV tut[ejszej] Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku celem jej służbowego wykorzystania.

Odpis tej informacji przekazać do Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”.

Insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

ppor. J[anusz] Banaszkiewicz[3]

Wyk[onano] w egz. poj[edynczym]

Egz. Wydz[iał] IV

Opr. JB/NL

JW/3012/12 XI [19]80 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 134, oryginał, mps.

[a] Maszynowy zapis daty błędnie poprawiono długopisem na 18 VIII.

[1] Danych nie ustalono. Zgodnie z brzmieniem ustawy o IPN akta osobowe funkcjonariuszy MO po 1954 r. nie podlegają przekazaniu do archiwum IPN. Do 1954 r. MO była częścią MBP.

[2] Henryk Jankowski (ur. 1936 r.) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1964 r.; budowniczy i proboszcz parafii św. Brygidy w Gdańsku; kapelan „Solidarności”; rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mercedes”, „Apostoł”; 1980–1982 wykorzystywany operacyjnie przez Wydział IV KW MO w Gdańsku jako KO ps. „Delegat” i TW ps. „Libella” (fakt wykorzystywania operacyjnego nie był odnotowany w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku). Zob. AIPN Gd, 0046/600, k. 48; G. Majchrzak, Kontakt operacyjny „Delegat”...; S. Cenckiewicz, Prawda źle podana, „Rzeczpospolita”, 12 XII 2009.

[3] Janusz Banaszkiewicz (ur. 1941 r.) – por. MO; 1968–1973 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KMiP MO w Tczewie; 1974–1981 inspektor Grupy Operacyjnej w Tczewie Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1983 inspektor Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; 1983–1984 starszy inspektor Wydziału V SB RUSW w Tczewie; 1984–1989 starszy inspektor Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1989–1990 inspektor/starszy inspektor RUSW w Tczewie; 31 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 290/84, Akta osobowe Janusza Banaszkiewicza.

Nr 52

1980 listopad 14, Poznań – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Poznaniu kpt. Ryszarda Krasickiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Poznań, dnia [a]14[a] XI 1980 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

[c]Naczelnik Wydz[iału] III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[d]

Z danych uzyskanych za pośrednictwem środków techniki operacyjnej wynika, że w dniu 7 XI 1980 r. z MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku kontaktował się bezpośrednio funkcjonariusz MO z Gdańska – Czopka Józef [1] posiadający nr kontrolny 127, aby ostrzec Henrykę Krzywonos przed grożącym jej niebezpieczeństwem.

Niebezpieczeństwo to nie zostało bliżej sprecyzowane, zaś wynikać ma z faktu, że jest oceniana jako element antysocjalistyczny. Ponieważ H[enryka] Krzywonos w dniu 10 XI 1980 r. miała obsługiwać zebranie w więzieniu, wyrażała wobec przedstawicieli MKZ Poznań swoje obawy, czy nie jest to podstęp, aby przy okazji zamknąć ją w więzieniu.

Uzyskana informacja, jak wynika z oceny dotychczasowych materiałów, może być próbą inspiracji ze strony Krzywonos w stosunku do SB, gdyż przedstawiciele zarówno MKZ Gdańsk, jak i MKZ Poznań wielokrotnie prezentowali w rozmowach przekonanie, że są podsłuchiwani i dlatego unikali podawania bliższych danych osób współdziałających, szczególnie zaś tych, które udzielają im informacji.

Powyższe przekazuję celem ewentualnego wykorzystania[e].

Jednocześnie, w przypadku stwierdzenia, że informacja nasza nie odpowiada prawdzie, proszę o przekazanie nam odpowiedniej wiadomości.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Poznaniu (–) kpt. mgr R[yszard] Krasicki[2]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. i druk Z.P.III.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 27, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Poznaniu. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 6 do omówienia z n[aczelni]kiem 15 XI [19]80 r.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Stańczyk. Proszę osobiście sprawdzić w Wydz[iale] Kadr KW MO, czy w woj. gdańskim pracuje funk[cjonariusz] Czopka, oraz sprawdzić, czy była na ten temat rozmowa w obiektach zabezpieczonych. Proszę o wnioski w tej sprawie. Dot. również emerytów. 17 XI 1980 [r.].

[e] Obok odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. Opracować pismo do Wydziału III Dep[artamentu] Kadr MSW w Warszawie o ustalenie ww. funkcjonariusza. 24 XI 1980 [r.].

[1] Danych nie ustalono. Zgodnie z brzmieniem ustawy o IPN akta osobowe funkcjonariuszy MO po 1954 r. nie podlegają przekazaniu do archiwum IPN. Do 1954 r. MO była częścią MBP.

[2] Ryszard Marian Krasicki (ur. 1946 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1969 r.; 1972–1973 inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1973–1975 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1975–1977 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1977–1984 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V KW MO w Poznaniu; 1984–1989 naczelnik Wydziału V/Ochrony Gospodarki KW MO w Poznaniu; 31 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Po, 084/3831, Akta osobowe Ryszarda Krasickiego.

Nr 53

1980 listopad 15, Warszawa – Wyciąg z informacji operacyjnej od KO ps. „Orłowski”

Warszawa, dnia [a]15 XI[a] 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojedynczy

Wyciąg

z informacji operacyjnej z dnia 10 XI 1980 r.

(KO „Orłowski”[1])

Przebywający ostatnio w stolicy pisarz gdański Stanisław Załuski stwierdził, że sytuacja w naczelnych władzach NSZZ „Solidarność” bardzo go niepokoi ze względu na rosnące wpływy KOR, z którym związani są ściśle niektórzy działacze związkowi. Bądkowski – stwierdził Załuski – także jest niezadowolony i chętnie by się z całego interesu wycofał. Niektórzy działacze patrzą na niego nieżyczliwie, podgryzają go, bo sami chcieliby zająć jego miejsce. Zazdroszczą, bo funkcja rzecznika prasowego wydaje się bardzo atrakcyjna. Bądkowski czuje się tym zmęczony i chyba chętnie pożegnałby się z „Solidarnością”.

Nowi działacze związkowi stali się ostatnio bardzo ważni. Dotychczas byli niedostrzegani, a teraz ściskają im ręce wicepremierzy, ich zdjęcia ukazują się w prasie, mówią o nich za granicą. Niektórzy przestali dostrzegać swoich kolegów robotników. Uderzyło im to do głowy. Widać to.

Wpływy KOR są bardzo silne. Sam to widzę, KOR-owcy przestali im się odkłaniać. Czują się elitą nowych związków i lekceważą ludzi o innych poglądach, a szczególnie z ROPCiO i KPN. W zarządzie „Solidarności” mają wielkie wpływy. Walentynowicz, Gwiazda, Borusewicz i kilku innych spotykają się przed posiedzeniami w prywatnych mieszkaniach i przychodzą na zebrania związkowe już z ustalonym programem działania, czym zaskakują Wałęsę, który do KOR nie należy. Zresztą jest to człowiek bardzo wpływowy. Ten mówi mu to – zgadza się, tamten mówi co innego – też się zgadza. Wielu ludziom to odpowiada, bo mogą nim kierować. Szczególnie ludzie z KOR mają nad nim przewagę, bo są twardzi.

Wałęsę utrzymuje jego ojciec, który od kilku lat jest w USA. Wałęsa stwierdził także, że do jego domu często przychodzą ludzie z pieniędzmi i prezentami. Otrzymuje także anonimowe przekazy. Tak że ma z czego żyć.

„Solidarności” grozi rozłam – kontynuował Załuski – wpływy KOR są np. bardzo silne na Śląsku, w Katowicach i Wrocławiu. Możliwe, że pewne grupy będą chciały oderwać się i być bardziej autonomiczne. Jeżeli tego nie robią, to dlatego, że wiedzą, że byłoby to władzom na rękę.

KOR – zdaniem Załuskiego – to liberałowie, tzw. eurokomuniści, socjaliści i Żydzi. Ludzie ci są za częściową ugodą z władzami, jednak bez zbytniej ustępliwości. Mówienie o zagrożeniu radziecką interwencją jest przez wielu działaczy „Solidarności” uważane niemal za zdradę, a ludzie wysuwający takie prognozy traktowani są z dużą nieufnością.

Chciałbym to już mieć za sobą – stwierdził Załuski.

[a]Za zgodność:

mjr W. Górski[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 112–113, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 54

1980 listopad 15, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 15 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania z TW ps. „Cezar” przekazał on następujące informacje:

– A[ndrzej] Kołodziej odgrażał się, że „ustawi” L[echa] Wałęsę po jego powrocie z Warszawy. Spotkanie z tow. Kanią[1] podobno nieuzgodnione z Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”. [[b]] Podobne stanowisko zajmuje B[ogdan] Lis i A[ndrzej] Gwiazda, szczególnie ten ostatni. Odnosi się wrażenie, że wbrew tendencjom w łonie prezydium twardej polityki wobec rządu L[ech] Wałęsa chciałby tę politykę złagodzić i unormować stosunki z rządem. Miało służyć temu m.in. ostatnie spotkanie Wałęsy z tow. Kanią i postawienie w ten sposób prezydium przed faktem dokonanym.

– L[ech] Wałęsa w Warszawie złożył jakieś oświadczenia (treść nieznana), które bardzo zdenerwowały A[ndrzeja] Kołodzieja i B[ogdana] Lisa. Oświadczenia te również nie były uzgadniane z Prezydium MKZ, lecz opracowane przez samego L[echa] Wałęsę.

– We wtorek wyjeżdża delegacja gdańskiego MKZ na KKP do Szczecina. Obrady KKP odbędą się w środę, tj. 19 XI br.

Ocena informacji

Informacja od TW ps. „Cezar” jest wiarygodna. Dotychczasowe informacje znalazły potwierdzenie.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Z informacją dot. A[ndrzeja] Kołodzieja zapoznać por. J[erzego] Żmudę[2].

Zadanie dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach. Ustalić, w jakich pokojach odbywają się zebrania członków kierownictwa MKZ oraz w jakich obraduje Prezydium MKZ. Uzyskać bliższe informacje o A. Buczkowskim.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Cezar” odbyłem w dniu 15 XI br. o godz. 14.15–15.00 w kawiarni „Wrzos” w Sopocie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono. Wydatkowałem [na] poczęstunek TW 94 zł. Kolejne spotkanie 17 XI br. o godz. 16.00, kawiarnia „Hevelius”.

Mł[odszy] insp[ektor]

Wydziału III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] obiekt[owa]

Egz. nr 3 –

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 170, orginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[1] Chodzi o spotkanie Lecha Wałęsy ze Stanisławem Kanią 14 XI 1980 r. Stanisław Kania (ur. 1927 r.) – członek BCh, ZWM, PPR, a następnie PZPR; 1952–1956 pracownik aparatu ZMP; 1958–1962 kierownik Wydziału Rolnego Komitetu Warszawskiego PZPR; 1962–1968 sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR; 1968–1971 kierownik Wydziału Administracyjnego KC PZPR; 1968–1986 członek KC PZPR; 1971–1980 sekretarz KC PZPR; 1975–1981 członek BP KC PZPR; 1980–1981 I sekretarz KC PZPR; 1981–1983 w Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu FJN; 1982–1985 członek Rady Państwa; 1983–1985 przewodniczący Komisji ds. Samorządu Pracowniczego przy Radzie Państwa.

[2] Jerzy Żmuda (ur. 1950 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1972 r.; inspektor operacyjny Referatu SB KM MO w Gdyni; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni; w 1982 r. kierownik sekcji Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1990 kierownik sekcji Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2634, Akta osobowe Jerzego Żmudy.

Nr 55

1980 listopad 21, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Luty” dotycząca spotkania Anny Walentynowicz z młodzieżą w kościele św. Mikołaja w Gdańsku

Gdańsk, dnia 21 XI 1980 r.

Źródło: TW ps. „Luty”[1]

Przyjął: kpt. Zb[igniew] Łyszkowski[2]

Dnia: 21 XI 1980 r.

Informacja

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Po przemówieniu Walentynowicz w kościele św. Mikołaja ks. Słoma[3] zaprosił ją do duszpasterstwa akademickiego na tzw. „Górkę”. Wraz z Walentynowicz był obecny Lewandowski (chwalił się, że to jego ludzie wstrzymali w porcie eksport cukru). Następnie rozpoczęła się dyskusja. Polegało to na tym, że młodzież zadawała jej pytania, na które ona odpowiadała. Najpierw mówiła o tygodniku, który „Solidarność” ma rozpocząć wydawać (wg niej) 1 grudnia. Słowa Walentynowicz: nakład 1,3 mln. Naczelny redaktor – Modzelewski. Ze względu na brak papieru – niski zbiór informacji, a więcej egzemplarzy. Papier będą mieli swój, drukarnię też swoją, cenzura wykluczona (tą sprawą zajmują się jeszcze prawnicy). Maszyny, aparaty i inna pomoc dla redagowania gazety nadeszła z Japonii (wartość 1 mln).

Drugi problem poruszony to sprawa programu telewizyjnego. Starania o 10-minutową audycję codzienną[b]. Spiker z „Solidarności”, a nie zakłamani z telewizji (najlepiej Lech Wałęsa, bo ma autorytet). Wysyłanie reportaży do Wolnej Europy, bo to jedyna rozgłośnia, gdzie mówią prawdę.

Kolejny problem to sytuacja w Częstochowie – obecna. Spowodowana całkowitym brakiem informacji o sytuacji w kraju (zrywanie ogłoszeń i ulotek). Drugi powód – naumyślne zmarnowanie 80 ton drobiu – zamrożonych kurczaków. Na polecenie wojewody zostały rozmrożone i uległy zepsuciu. Z tego powodu ogłoszenie przez władzę sytuacji wyjątkowej. Teraz nawiązała do sierpnia. W tym czasie też władze (potajemnie) ogłosiły w Gdańsku sytuację wyjątkową. Służba Bezpieczeństwa była na podsłuchu (wg niej) i komitet strajkowy wiedział wszystko o posunięciu władz.

W[edłu]g niej: miał być przeprowadzony wypad komandosów na stocznię – porwanie jej i Wałęsy. W porcie stało 6 okrętów bojowych, skierowanych na stocznię. Władze opróżniły więzienia w Trójmieście, przeprowadzono ewakuację chorych ze szpitala na Łąkowej. Przygotowania miały poprzedzić późniejsze wtargnięcie władz do stoczni. W[edłu]g niej w Gdańsku obecnie również trwa stan wyjątkowy – do 26 XI br. Następnie na prośbę ks. Słomy, Walentynowicz zaczęła opowiadać swój życiorys. Od momentu urodzenia do obecnych czasów. Po przejściu do stoczni już była szykanowana przez władze. Np. w czasie, gdy nie miała pracy (ale w godz[inach] pracy), poszła w tym czasie po mleko dla współpracowników. Szykanowano ją, że chce się przypochlebić[c]. Gdy posadziła kwiaty pod stocznią (było to w sześćdziesiątych latach), zganiono ją, gdyż demonstrowała tym samym, że ludzie w stoczni nie mają co robić. Pierwszy kontakt z milicją miała w stoczni. Została posądzona o agitację wśród robotników. Na przesłuchaniu zadawano jej jednak pytania, dlaczego czyta książki Jehowych. Po jakimś czasie zetknęła się z opozycją (tak to nazwała). Zaczęła kolportować i rozprowadzać ulotki. W tym czasie była parę razy aresztowana i zamykana na 48 godzin. U niej w domu kilkakrotnie przeprowadzano rewizję. W czasie jednej z nich (blondyn, podporucznik) milicjant ukradł jej 2 zegarki i „coś tam jeszcze”. Milicja urządzała sobie z niej pośmiewisko. Np. ubrano ją w strój więzienny i w ten sposób przywieziono do domu (milicjantów było 12). Kilkakrotnie aresztowano ją na ulicy, brutalnie wpychano do samochodu. Raz została pobita – podejrzenie złamania nogi. Milicja kilkakrotnie robiła rewizję u niej w mieszkaniu i w pracy. Podczas jednej rewizji w pracy znowu zginął jej zegarek i pieniądze (których zapomniała zabrać i zostawiła w kieszeni). Następnie opowiadała swoje przeżycia z wyrzuceniem z pracy, ale zawsze dzięki robotnikom do niej wracała. Kilka razy to podkreśliła, dzięki robotnikom. W[edłu]g niej, strajk sierpniowy wybuchł tylko z jej powodu, robotnicy żądali najpierw tylko jej powrotu. Następnie omówiła pokrótce działalność KOR. Wyraziła się o nim bardzo pozytywnie. Omówiła ludzi, którzy tam należą (przeważnie inteligencja). Obecnie ludzie z KOR zajmują wysokie stanowiska w „Solidarności”. Na pytanie z sali zaczęła omawiać sprawę Szczepańskiego[4], którego zwłoki znaleziono w kanale – stwierdzono utopienie. W[edłu]g niej zamordowało go SB, następnie zmasakrowano jego zwłoki. Jak stwierdziła, milicja praktykuje następujący sposób (tak było ze Szczepańskim). Człowieka się morduje, następnie za pomocą transfuzji krwi powoduje się zaleczenie ran (od pobicia). Następnie takie „podleczone” zwłoki się np. topi. Walentynowicz powiedziała także o swej znajomości z majorem MO, który miał jej załatwić odwołanie jej znajomego od wojska. Jednak nie zdołał tego zrobić, ale powiedziała, że dobrze zna tego majora i jest on „jedynym człowiekiem” w SB. Przez cały czas tej dyskusji najwięcej uwagi poświęcała swym zatargom z SB. Cały czas wyrażała się wrogo o milicji, widać było, że pała straszną nienawiścią, jakby oczekiwała zemsty. Na koniec stwierdziła, że te towary, których brak w kraju, nie będą eksportowane (robotnicy się sprzeciwią, tak jak uczynili to z cukrem). Eksportowane będzie tylko to, czego mamy dosyć. Strajki będą teraz ogłoszone przez telewizję, jeżeli zdobędą tę audycje, ale stwierdziła również, że strajki to ostateczność. Będą się starali do tego nie dopuścić. Bardzo przychylnie wyrażała się o Kościele. W[edłu]g niej „dni naprawy” w Polsce rozpoczęły się 16 X 1978 r., od momentu wybrania papieża. Mówiła również o świetnej współpracy między „opozycją” jeszcze przed strajkiem. Np. gdy MO zorganizowała „kocioł” w jej domu, to jej koledzy zrobili drugą obstawę wokół jej domu. Dzięki temu nie raz zdołała się wyrwać z wpadki. Gdy była aresztowana, to jej koledzy jeszcze przed nadejściem MO opróżniali jej mieszkanie z kompromitujących dokumentów. Byli zorganizowani w ten sposób, że umawiali się dokładnie na konkretną godzinę. Jeśli ktoś nie przychodził, znaczyło, że wpadł. Zawsze, gdy w jej domu była rewizja, to było co najmniej 12 funkcjonariuszy SB. Podkreślała to parę razy, np. raz była w domu, gdy przyjechała milicja na rewizję. Nie chciała otworzyć drzwi. Milicjantów było 4. Gdy w końcu (na prośbę sąsiada) otworzyła drzwi, milicjantów było już 10. Dojechała „specjalna ekipa do wyważania drzwi”. Co roku była zamykana na rocznicę grudnia, pod byle jakim pretekstem. MO chciała ją nakłonić do współpracy (wg niej), obiecywano [jej] dom, samochód, dużą pensję. I (jak powiedziała) od czasu do czasu miała się z nimi kontaktować, czy słownie, czy listownie, czy też nawet telefonicznie. Ona jednak się z tego śmiała[d], za co siedziała 48 godzin. Na tym dyskusja się skończyła. Otrzymała kwiaty i książkę o papieżu. Na koniec również cała sala zaczęła bić brawa. Trwało to dosyć długo. Na spotkaniu było obecnych 50 osób, przeważnie młodzież. Każdy słuchał z zaciekawieniem, mimo że czasami strasznie nudziła. Gdy mówiła o swych perypetiach z MO, wybuchały salwy śmiechu. Ponieważ przedstawiała te spotkania w humorystyczny sposób, ośmieszając milicję, a dużo dodając sobie. We wtorek, także na „Górce”, odbędzie się spotkanie z Wałęsą. Bywalcy „Górki” mają zakupiony dla niego rower – składak. Rower ten stoi na „Górce” z napisem „Od Górki dla Lecha Wałęsy”.

„Luty”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 126–129, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale codniową.

[1] Marian Puzdrowski (ur. 1959 r.) – student UG; 18 II 1980 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 30874 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW; materiały zarchiwizowano 9 X 1989 r. pod sygn. I-26463; nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2 dot. M. Puzdrowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Zbigniew Łyszkowski (ur. 1946 r.) – mjr MO; 1975–1988 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; od 1988 r. zastępca szefa ds. SB RUSW w Pruszczu Gdańskim; 7 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2557, Akta osobowe Zbigniewa Łyszkowskiego.

[3] Sławomir Słoma (ur. 1946 r.) – dominikanin; w zakonie od 1964 r.; święcenia kapłańskie przyjął w 1973 r. w Krakowie; 1979–1985 duszpasterz akademicki przy kościele św. Mikołaja w Gdańsku; współtwórca tzw. dominikańskiej „Górki” i duszpasterstwa środowisk twórczych; obecny pod bramą Stoczni Gdańskiej im. Lenina w czasie strajku w sierpniu 1980 r.; w grudniu 1981 r. podczas demonstracji ulicznej w pobliżu Biblioteki PAN, stojąc naprzeciwko kordonu ZOMO, odprawił „mszę na dłoniach”, za co otrzymał reprymendę od biskupa gdańskiego Lecha Kaczmarka; w 1985 r. przeniesiony do Wrocławia, a następnie do Jarosławia; obecnie kapelan szpitalny w klasztorze w Tarnobrzegu; odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

[c] W oryginale podchlebić.

[4] Tadeusz Szczepański (1960–1980) – mechanik samochodowy w Przedsiębiorstwie Produkcji i Montażu Urządzeń Elektrycznych Budownictwa „Elektromontaż” w Gdańsku; działacz WZZ Wybrzeża; zaginął 16 I 1980 r., 17 III 1980 r. jego zwłoki wyłowiono z Motławy. Szerzej na temat okoliczności jego śmierci zob. S. Cenckiewicz, Zemsta czy „wypadek przy pracy”? Tajemnica śmierci Tadeusza Szczepańskiego (1960–1980) – działacza Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2006, nr 8/9, s. 100–120.

[d] W oryginale wyśmiała.

Nr 56

1980 listopad 21, Warszawa – Szyfrogram naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Władysława Kucy do naczelników wydziałów III „A”

[Warszawa], dnia 21 XI 1980 r.

Tajne[a]

nr 44248/218

godz. 14.30

L.dz. OA-III-0974/80[b]

Naczelnicy Wydziałów III „A” KW MO

(III „A” i III „A”-1 KS MO)

wszystkie województwa[c]

Niezależnie od zadań wynikających z telekonferencji z dnia 6 XI 1980 r. [...][d] uprzejmie proszę, aby podczas kampanii wyborczej do wszystkich ogniw „Solidarności” [...][d] prowadzone działania operacyjne skoncentrować między innymi na:

1. Wspieraniu działań partyjnych i administracyjnych ukierunkowanych na uzyskanie korzystnych wyników w wyborach do władz zakładowych wojewódzkich i regionalnych „Solidarności”. Należy [...][d] kompromitować wytypowanych do władz związkowych kandydatów o negatywnych postawach politycznych, ekstremalnych i z kryminalną przeszłością, a popularyzować kandydatów o postawach pozytywnych.

2. Podejmowaniu przedsięwzięć skoordynowanych z czynnikami politycznymi [...][d], by w przypadku organizowania przez „Solidarność” zjazdów branżowych zapewnić w nich uczestnictwo delegatów o postawach zrównoważonych i pozytywnych.

3. Kontynuowaniu działań operacyjnych w dobieraniu, podstawianiu i wprowadzaniu kandydatów na doradców „Solidarności” mających możliwości pozytywnego oddziaływania na ogniwa związkowe, szczególnie w wiodących zakładach pracy.

Jednocześnie proszę o sukcesywne informowanie Wydziału III [...][d] Dep[artamentu] III „A” [...][d] MSW o przebiegu wyborów do władz związkowych „Solidarności”, atmosferze wyborów, jak również [dostarczać] krótkie charakterystyki osób wybranych do władz związkowych.

Naczelnik Wydziału III

Dep[artamentu] III „A” MSW

(–) płk Władysław Kuca[1]

zaszyfrował: Protekta dnia 21 XI 1980 r. godz. 15.00

rozszyfrował: Szyra dnia 21 XI 1980 r. godz. 17.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 4, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 4606 z MSW. Rozszyfrowano 21 XI 1980 [r.].

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3 zapoznać z treścią szyfr[ogramu] kierowników sekcji Wydz[iału] III „A” oraz zobowiązać do systematycznej realizacji. 24 XI 1980 [r.]. Obok parafa.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak 24 XI 1980 [r.]. Obok parafa.

[d] Pominięto powtórzenia występujące w szyfrogramie.

[1] Władysław Kuca (ur. 1934 r.) – płk MO; od 1953 r. funkcjonariusz WUBP w Poznaniu; do 1954 r. słuchacz Rocznej Szkoły Oficerskiej CW MBP w Legionowie; 1955–1961 oficer operacyjny Wydziału III WUdsBP KW MO w Poznaniu; 1962–1971 kierownik Grupy Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1971–1973 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1973–1979 starszy inspektor Wydziału II Departamentu III MSW; 1979–1980 zastępca naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1980–1982 naczelnik Wydziału III Departamentu III „A” MSW; jeden z twórców strategii zwalczania „Solidarności”; po wprowadzeniu stanu wojennego współautor operacji krypt. „Mieszko”, „Oko”, „Sąd”, „Ambasador” wymierzonych w Lecha Wałesę; 1982–1985 dyrektor Biura Studiów MSW; odwołany ze stanowiska w związku ze sprawą Eligiusza Naszkowskiego; za jego zgodą skierowany na stanowisko starszego inspektora na etacie niejawnym Departamentu V MSW bez zmiany uposażenia z pozostawieniem na zaopatrzeniu finansowym Departamentu Kadr MSW; od 17 VII 1989 r. oddelegowany do pracy w grupie operacyjnej Departamentu V MSW w ZSRR na budowie w Kłajpedzie; w związku z decyzją o likwidacji etatów niejawnych w 1990 r. przeszedł na emeryturę. Zob. AIPN, 0604/1541, t. 1, Akta osobowe Władysława Kucy.

Nr 57

1980 listopad 24, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 24 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu wczorajszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał mi następujące informacje:

– Decyzją Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku zostali odsunięci od wyjazdów do innych ośrodków w kraju: B[ogdan] Borusewicz i H[enryka] Krzywonos. Decyzja ta była podyktowana nieodpowiedzialną postawą, zachowaniem

ww. w trakcie dotychczasowych wyjazdów.

– W dniu 1 XII 1980 r. ma się odbyć w Poznaniu Pierwszy Ogólnopolski Zjazd Pracowników Przemysłu Drzewnego i Leśnictwa. Zjazd ten organizować ma MKZ Poznań.

– Aktualnie w druku znajduje się instrukcja wyborcza NSZZ „Solidarność”, która obowiązywać ma wszystkie ogniwa związku w czasie zbliżających się wyborów. W trakcie spotkania TW „Cezar” wręczył [mi] egzemplarz „Niezależności” nr 4,

list otwarty do ob. St[anisława] Kani oraz znaczki „Solidarności”.

Ocena informacji TW

Informacja uzyskana od TW jest wiarygodna. Szczególnie H[enryka] Krzywonos była krytykowana za nieodpowiedzialne wystąpienia w Poznaniu, a szczególnie za sposób zachowania się. B[ogdan] Borusewicz w dyskusji i wystąpieniach często daje ponosić się nerwom i nie panuje nad swoimi wypowiedziami.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

O planowanym zjeździe pracowników przemysłu drzewnego w Poznaniu poinformować Sekcję 5 tut[ejszego] wydziału.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach, a szczególnie opracować schemat organizacyjny MKZ z obsadą personalną.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Cezar” odbyłem w dniu 23 XI br. w godzinach 14.00–15.00 w kawiarni „Hevelius”. W trakcie spotkania dekonspiracji TW nie stwierdzono. Na poczęstunek wydatkowałem 148 zł. Następne spotkanie zaplanowano w dniu 24 XI br. o godz. 18.00 w kawiarni „Olimp” we Wrzeszczu. TW ma dostarczyć „Solidarność” nr 20, 21 i 22.

Mł[odszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] obiekt[owa]

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek”

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 172, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 58

1980 listopad 25, Gdańsk – Pismo zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Władysława Jaworskiego do dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia

Gdańsk, dnia 25 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Dyrektor Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

tow. gen. bryg. dr inż. Władysław Ciastoń

W załączeniu przesyłam program Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców w 1970 r., który został przekazany wojewodzie gdańskiemu[b].

Informuję ponadto, iż między innymi w oparciu o ten dokument opracowujemy plan operacyjnej ochrony tego programu, wykorzystując posiadane siły i środki.

Informuję też, iż z posiadanych danych operacyjnych wynika, iż organizatorzy planują przybycie w dniach tych uroczystości około miliona osób z kraju.

Według naszych danych operacyjnych należy obecnie przewidywać przynajmniej około 150 tys. osób. Niemniej stwierdzamy tendencje działania w kierunku przekroczenia tego stanu liczebnego.

Zastępca komendanta wojewódzkiego

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk Władysław Jaworski[1]

Załącznik: 1

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Druk K.L.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 33, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Załącznika brak w aktach sprawy.

[1] Władysław Jaworski (ur. 1925 r.) – płk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1947 r.; funkcjonariusz WUBP w Gdańsku (m.in. kierownik sekcji Wydziału III i zastępca naczelnika Wydziału VIII, V i II); 1956–1970 naczelnik Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1970–1973 II zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB; 1973–1981 I zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB; od 1981 r. na emeryturze. Zob. AIPN, 0604/517, t. 1–2, Akta osobowe Władysława Jaworskiego.

Nr 59

1980 listopad 25, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Bielsku-Białej

Gdańsk, dnia 25 XI 1980 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

Bielsko-Biała

Szyfrogram nr 4630

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że grupa działaczy MKZ NSZZ „Solidarność” w Bielsku-Białej stoi na stanowisku pełnej realizacji ich żądań przez władze państwowe, [b]a przede wszystkim usunięcia przedstawicieli władzy państwowej z zajmowanych stanowisk[b].

Stanowisko to zostało przedstawione Lechowi Wałęsie przez Rosnowskiego – przedstawiciela MKZ w Bielsku-Białej.

Lech Wałęsa stwierdził, że obecnie podstawowym celem NSZZ jest umocnienie w społeczeństwie i utrzymanie dotychczasowych osiągnięć. Jego zdaniem Rosnowski dał się podprowadzić i jeżeli [c]będzie[c] dalej działał nierozsądnie, to będzie miał przeciwko sobie trzy czwarte kraju, łącznie z Lechem Wałęsą.

L[ech] Wałęsa przestrzegł Rosnowskiego przed działaniami przeciwko partii i administracji państwowej.

Przyczyny właśnie takiego postępowania L[ech] Wałęsa ma przedstawić Rosnowskiemu na spotkaniu w Gdańsku w dniu 25 XI 1980 r.

Potwierdzony termin przybycia delegacji MKZ NSZZ z Bielska-Białej do Gdańska godz. 18.00 dnia 25 XI [19]80 r.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 24, oryginał, rkps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Fragment przekreślony.

[c-c] Słowo dopisane nad tekstem.

Nr 60

1980 listopad 27, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Rejtan” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 27 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW ps. „Rejtan”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 25 XI 1980 r.

[b][Miejsce:] LK „Alkowa”[1]

Informacja[c]

W dniu 23 listopada 1980 r. o godzinie 21.40 odwiedził mnie Bogdan Borusewicz. Poinformował mnie, że w dniu tym wieczorem jedzie do Szczecina, o czym natychmiast poinformowałem telefonicznie pracownika SB. Powodu swego wyjazdu nie podał. Zostawił mi jednak torbę z materiałami na przechowanie, w której były:

– „Respublika” nr 1

– „Ankes” nr 23

– Nowa klasa

– Bez cenzury

– Etyka i poetyka – szkice 1970–1978 St[anisława] Barańczaka

– Guenter Grass[2]

– Stosunki sowiecko-niemieckie październik 1939 – czerwiec 1941[3]

– 1956 w 20 lat później

– „Zapis”.

Znajdowały się tam również taśmy magnetofonowe w ilości 5 szt[uk], na których wydrapane były nazwiska: Kani, Pińkowskiego, Karkoszki[4] (prawdopodobnie były to ich przemówienia nagrane przez Borusewicza), 60 egz. klepsydr dużych kolportowanych w grudniu 1979 r. oraz 3 klepsydry małe. Życiorysy pisane przez Borusewicza, a dotyczące L[echa] Wałęsy, Pienkowskiej i Walentynowicz. Kilka kolejnych numerów „Robotnika”.

Borusewicz polecił mi, abym materiały te przechował mu do czasu jego powrotu ze Szczecina.

Z konieczności, w krótkiej rozmowie powiedział mi, że ostatnio L[ech] Wałęsa w stosunku do KOR jest bardzo cyniczny, ale mimo to nie ma odwrotu. Musi wykonywać to, co zleci mu on, Kuroń i Gwiazda. Dodał przy tym, że Wałęsa panicznie boi się J[acka] Kuronia.

W dniu wczorajszym (24 XI 1980 r.) około godziny 22.00 ponownie przyszedł B[ogdan] Borusewicz i powiedział, że przyjechał właśnie ze Szczecina i chce zabrać przechowywane materiały. Zabrał je prawie wszystkie, pozostawiając nadal „Robotniki”, „Aneks” i taśmy. Poinformował mnie przy tym, że do Szczecina wyjeżdżał w sprawie Narożniaka[5] oraz w sprawie postulatów zgłaszanych przez kolejarzy. Wszystkie te sprawy załatwił pozytywnie. Dodał, że od dnia 25 XI br. w Polsce zaczną się nękające strajki celem wywarcia nacisku na Prokuraturę o cofnięcie sankcji w stosunku do aresztowanego Narożniaka. Powiedział przy tym, że każdy strajk jest gwoździem do trumny komunistów. Oni w wypadku strajku są bezsilni.

Borusewicz następnie powiedział także, że ma podejrzenia w stosunku do jakiegoś pracownika MO zamieszkałego pod nr 3. Chodzi mu o to, że ma on stosować lub jest zamieszany w stosowanie podsłuchu w jego mieszkaniu. O faktach tych informowali Borusewicza mieszkańcy bloku 96 zamieszkali w mieszkaniach: nr 8 – Korbas[6] i w mieszkaniu nr 15 – Woroch[7].

Jak stwierdził, zaskoczyło go to trochę, gdyż osobiście sądzi, że obserwację za nim prowadzą z bloku nr 98 przy ul. 23 Marca.

„Rejtan”

Zadania

1. W dalszym ciągu rozpoznawać osoby zamieszkałe w bloku nr 96 przy ul. 23 Marca pod kątem ich kontaktów z B[ogdanem] Borusewiczem.

2. Podczas następnych odwiedzin B[ogdana] Borusewicza należy:

– ustalić, jaką jego zdaniem rolę sprawuje on w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku oraz jakie ma plany [co] do jej politycznego wykorzystania przez działaczy KOR,

– ustalić, co gdańska „Solidarność” zamierza podjąć w sprawie Narożniaka.

Zadania przyjąłem

„Rejtan”

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Rejtan” odbyłem w LK „Alkowa” bez przeszkód i cech dekonspiracji.

Uzyskana informacja wskazuje, że Borusewicz nadal obawia się możliwości podjęcia działań w stosunku do jego osoby przez SB i dlatego też woli materiały przechowywać poza swoim mieszkaniem.

Należy również sądzić, że w roku bieżącym Borusewicz wykona takie same klepsydry dot. rocznicy grudnia, jakie były kolportowane w roku ubiegłym. Świadczyć o tym może fakt posiadania przez Borusewicza ubiegłorocznych klepsydr. Mogą one też być wykonywane taką samą techniką, ale moim zdaniem należy się liczyć, że będą one znacznie większego formatu.

Przedsięwzięcia

Uzyskane informacje pogłębiają dotychczasowe rozpoznanie figuranta i będą one wykorzystywane do dalszych działań operacyjnych w sprawie. Należy również informację o sugestiach B[ogdana] Borusewicza odnośnie podsłuchu i obserwacji przekazać do Wydz[iału] „T” i „B” w/m.

Kierownik Sekcji 4 Wydz[iału] III

(–) kpt. J[an] Protasewicz

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – sprawa „Godot”

Egz. nr 2 – sprawa Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – teczka pracy TW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 122–123, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3 do meldunku 1 XII 1980 [r.]. Obok parafa.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak 2 XII 1980 [r.]. Obok parafa.

[1] Lokal kontaktowy krypt. „Alkowa”, którego dysponentem była Maria Rajchowska (ur. 1909 r.) – 26 XII 1966 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 5626; materiały zarchiwizowano 31 I 1990 r.; nie zachowały się.

[2] Günter Grass (ur. 1927 r.) – pisarz niemiecki, w 1999 r. laureat literackiej Nagrody Nobla; honorowy obywatel Gdańska; dzieciństwo spędził w Wolnym Mieście Gdańsku, gdzie się urodził; w czasie wojny służył w Waffen-SS; autor m.in.: Blaszanego bębenka, Kota i myszy, Psich lat. Zob. m.in. B.T. Wieliński, G. Grass służył w Waffen-SS, „Gazeta Wyborcza”, 12 VIII 2006.

[3] Dokumenty niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych wydane przez Niezależną Oficynę Wydawniczą „Nowa” z Warszawy.

[4] Alojzy Karkoszka (1929–2001) – działacz komunistyczny, członek PZPR; 1967–1970 sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR; od lipca 1970 r. do grudnia 1971 r. I sekretarz KW PZPR w Gdańsku; 1971–1975 minister budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych; 1975–1976 wicepremier w rządzie Piotra Jaroszewicza; 1976–1980 I sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR; 1976–1980 sekretarz KC PZPR; od 1980 r. członek BP KC PZPR.

[5] Jan Narożniak (ur. 1950 r.) – alpinista; współzałożyciel podziemnego wydawnictwa „Nowa”; po sierpniu 1980 r. organizator poligrafii Regionu Mazowsze „Solidarności”; jesienią 1980 r. aresztowany pod zarzutem ujawnienia tajemnicy państwowej – brał udział w rozpowszechnianiu tajnej instrukcji prokuratora generalnego PRL; w celu jego uwolnienia podjęto strajk w Regionie Mazowsze oraz negocjacje z rządem, wskutek których 26 XI 1980 r. wypuszczono Narożniaka na wolność, a „Solidarność” odwołała strajki; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; 26 V 1982 r. zatrzymany na Żoliborzu przez patrol ZOMO i postrzelony przy próbie ucieczki; trafił do szpitala przy ul. Banacha, skąd 7 VI 1982 r. został wykradziony, mimo wzmocnionej ochrony MO, przez działaczy „Solidarności”; ukrywał się do jesieni 1983 r., kiedy to po ogłoszeniu amnestii ujawnił się. Zob. m.in. B. Kaliski, Jan Narożniak [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 207–209; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=EWM_GP_43/2008 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[7] Henryk Woroch (ur. 1930 r.) – taksówkarz, współpracownik Bogdana Borusewicza; 1981–1984 zarejestrowany pod nr. 40263 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; akta zarchiwizowano pod sygn. I-K-21181 z powodu niechęci do współpracy; nie zachowały się.

Nr 61

1980 listopad 28, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar” dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 28 XI 1980 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał mi następujące informacje:

– Sfinalizowana została sprawa przyjęcia do pracy w drukarni NSZZ „Solidarność” w Gdańsku drukarza Z[ygmunta] Sabatowskiego[b] zatrudnionego w Zakładach Graficznych w Gdańsku.

Dodatkowo „Solidarność” poszukuje specjalistów do obsługi maszyn drukarskich, kseroksów, offsetów itd.

– W dniu dzisiejszym przebywał w „Solidarności” z wizytą u A[ndrzeja] Butkiewicza mężczyzna o nazwisku lub imieniu Dawid, z którym Butkiewicz porozumiewał się w j[ęzyku] angielskim.

– W związku z ciasnotą budynku MKZ liczba pokoi hotelowych (gościnnych) zostaje ograniczona do 3.

– W pokoju 88, V p[iętro], udziela się informacji i instruktażu odnośnie trybu przeprowadzania wyborów władz związku NSZZ „Solidarność”.

– Na KKP w dniu 26 listopada obecnych było bardzo mało delegatów. Obserwuje się tendencje odśrodkowe, szczególnie jeśli chodzi o takie ośrodki jak Kraków, Katowice, Jastrzębie i Łódź. Krytyce poddaje się działaczy gdańskich, m.in. ostro krytykowano H[enrykę] Krzywonos i B[ogdana] Borusewicza, co było bezpośrednim powodem odsunięcia ich od wyjazdów do innych ośrodków w kraju.

– MKZ „Solidarność” w Gdańsku powieliła i rozpowszechnia jako materiał szkoleniowy „Odezwę do klasy robotniczej i ludzi pracy w Gdańsku” podpisaną przez KW PZPR, Wojewódzką i Miejską Radę Narodową oraz Wojewódzką Komisję Zw[iązków] Zawodowych wydaną w dniu 15 XII 1970 r.

– NSZZ „Solidarność” w Gdańsku nosi się z zamiarem wystosowania pisma otwartego do Sejmu PRL z żądaniem rozliczenia funkcjonariuszy MO i SB odpowiedzialnych za wydarzenia 1970, 1976 i 1980 r. Szczególnie dotyczyć to ma funkcjonariuszy, którzy aktywnie byli zaangażowani w zwalczenie grup antysocjalistycznych (przeszukania, zatrzymania itp.). List ten zawierać ma również żądania dot. zmniejszenia budżetu na MO i SB. Inne regiony już z podobnymi pismami i żądaniami wystąpiły i Gdańsk zamierza uczynić podobnie.

Na zakończenie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał mi następujące materiały:

– „Solidarność” nr 24,

– oświadczenie KKP NSZZ „Solidarność” w sprawie aktualnych postulatów pracowniczych z dnia 19 XI 1980 r.,

– oświadczenie Prezydium NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze,

– oświadczenie Zbigniewa Bujaka,

– notatkę dot. Jana Narożniaka wydaną przez Prezydium NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze,

– porządek dzienny posiedzenia KKP w dniu 26 XI br.,

– „Jak przeprowadzać wybory do władz związku «Solidarność»”,

– List otwarty do Sejmu PRL,

– decyzję Urzędu Wojewódzkiego odnośnie zbiórki na pomnik stoczniowców,

– Przestańcie stale nas przepraszać... Wiersze. Sierpień 1980.

Ocena informacji TW

Informacje wiarygodne. Dotychczasowe informacje przekazane przez TW ps. „Cezar” zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Powyższe informacje wykorzystać w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Mł[odszy] insp[ektor] Sek[cji] 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 175, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b] W oryginale Sabadowskiego. Zygmunt Sabatowski (ur. 1931 r.) – 1954–1982 pracownik Gdańskich Zakładów Graficznych; w sierpniu 1980 r. drukarz ulotek i biuletynów podczas strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; współorganizator Wolnej Drukarni Stoczni Gdynia; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, oddelegowany do pracy w drukarni MKZ w Gdańsku; 10 II 1982 r. aresztowany, 25 VIII 1982 r. skazany na trzy i pół roku więzienia, zwolniony 14 VII 1983 r.; od lipca 1983 r. ponownie drukarz pism podziemnych; 9 I 1986 r. ponownie aresztowany, zwolniony 13 IX 1986 r.; w 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Sadyba”. Zob. m.in.: http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zygmunt_Sabatowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 62

1980 grudzień 2, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 2 XII 1980 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

– MKZ Gdańsk rozważa możliwość wystąpienia z oskarżeniem prokuratora generalnego Lucjana Czubińskiego[1] o łamanie praworządności i zwalczanie NSZZ „Solidarność”. Powodem tego jest pismo wystosowane w dniu 30 października do prokuratorów wojewódzkich. Sprawę tę poruszali w dyskusji A[ndrzej] Butkiewicz, A[ndrzej] Kołodziej, J[acek] Taylor[2] i A[ndrzej] Gwiazda. Ma być zarzucone L[ucjanowi] Czubińskiemu celowe zwalczanie „Solidarności” oraz jego udział w zwalczaniu działaczy i organizacji antysocjalistycznych oraz w wydarzeniach 1976 r.[b]

– MKZ Gdańsk prowadzi dokumentację wydarzeń 1970 r. w Gdańsku i Gdyni, listę ofiar, chronologię wypadków itp. Czynione to jest w celu wystąpienia z oskarżeniem funkcjonariuszy MO i SB oraz działaczy politycznych i administracyjnych za wydarzenia grudniowe 1970 r. w Gdańsku i Gdyni. Sporządzona jest (niepotwierdzone) lista funkcjonariuszy MO i SB, których ukarania będą się domagały NSZZ.

– W MKZ obserwuje się coraz większą ciasnotę i brak pomieszczeń. W związku z powyższym wydano decyzję o częściowym zagospodarowaniu pomieszczeń gościnnych, hotelowych na V piętrze. MKZ podjął również decyzję o wynajęciu kilku pokoi (w domach prywatnych), które by służyły jako zaplecze hotelowe dla przyjeżdżających do Gdańska działaczy NSZZ „Solidarność” z innych regionów kraju.

TW ps. „Cezar” [oprócz] powyższych informacji wręczył:

– Pismo SKBP – poległych stoczniowców 1970 r. do prezesa Komitetu ds. Radia i Telewizji dot. transmisji radiowo-telewizyjnych z uroczystości obchodów 10. rocznicy wydarzeń grudniowych 1970 r.

– Pismo „Rota” nr 1 – wydawane dla szkół średnich przez zespół – adres: Sopot, ul. A[rmii] Czerwonej 113, p[okój] 211.

– Komunikat nr 5 – Prezydium ZGZZ – Pracowników Rolnictwa PRL.

– Ulotkę „Oni mają gorzej” nawołującą do zbiórki kocy, śpiworów itp. dla ofiar trzęsienia ziemi we Włoszech.

TW zaznaczył, że ostatnio koce przekazało przedsiębiorstwo „Inwestprojekt” w Sopocie.

Aktualnie drukowany jest nr 25 „Solidarności”.

Ocena informacji TW

Informacja wiarygodna. Całość dotychczas przekazanych informacji została w pełni potwierdzona.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w ramach sprawy operacyjnej „Bolek”. Z komunikatem nr 5 Prezydium ZGZW Pracowników Rolnictwa PRL zapoznać Sekcję 5.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Cezar” odbyłem w dniu 2 XII 1980 r. w godz. 17.00–17.30 w kawiarni „Olimp” w Gd[ańsku]-Wrzeszczu. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Poinformował, że aktualny jest jego wyjazd w terminie 7–16 XII br. do Łodzi. Nie ustalono konkretnej daty następnego spotkania. Zostanie ono wywołane kartką pocztową ok. 18 XII br. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Na poczęstunek TW wydatkowałem 94 zł.

Mł[odszy] insp[ektor] Sek[cji] 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 2, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b] Tak w oryginale.

[1] Lucjan Czubiński (ur. 1930 r.) – prawnik, gen. dyw. WP, działacz PZPR; 1968–1972 naczelny prokurator wojskowy – zastępca prokuratora generalnego PRL; 1972–1981 prokurator generalny PRL; 1983–1990 wiceminister spraw wewnętrznych; w 1981 r. jeden z pracowników Prokuratury Generalnej PRL ujawnił tzw. tajną instrukcję prokuratora Czubińskiego, czyli „Uwagi o dotychczasowych zasadach ścigania uczestników nielegalnej działalności antysocjalistycznej”, w których Czubiński instruował prokuratorów, jak należy wykorzystywać przepisy kodeksu karnego do walki z „Solidarnością”.

[2] Jacek Taylor (ur. 1939 r.) – polityk, adwokat, poseł na Sejm; współpracownik WZZ Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”; członek Stowarzyszenia Opieki nad Więźniami „Patronat”; obrońca w procesach politycznych; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mecenas”. Zob. m.in. P. Maksymiuk, Jacek Taylor [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 329–330; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jacek_Taylor (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 63

1980 grudzień 2, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 2 XII 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 4734

Naczelnik Wydziału III

Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

W nawiązaniu do rozmowy telefonicznej informuję, iż:

– Anna Walentynowicz zatrzymana była łącznie pięć razy, w tym cztery razy z osadzeniem w areszcie do 48 godzin. I tak:

1. Zatrzymanie 23 XI 1979 [r.], godz. 23.50 – zwolnienie 25 XI 1979 [r.], g[odz]. 16.10[a]

2. Zatrzymanie 16 XII 1979 [r.], godz. 19.15 – zwolnienie 18 XII 1979 [r.], g[odz]. 18.30

3. Zatrzymanie 24 III 1980 [r.], godz. 6.45 – zwolnienie 26 III 1980 [r.], g[odz]. 6.10

4. Zatrzymanie 22 IV 1980 [r.], godz. 16.30 – zwolnienie 24 IV 1980 [r.], g[odz]. 15.30

– Lech Wałęsa zatrzymywany był łącznie dwanaście razy, w tym pięciokrotnie z osadzeniem w areszcie do 48 godzin. I tak:

1. Zatrzymanie 17 XII 1978 [r.], godz. 15.00 – zwolnienie 18 XII 1978 [r.], g[odz]. 17.50[b]

2. Zatrzymanie 10 XI 1979 [r.], godz. 6.30 – zwolnienie 11 XI 1979 [r.], g[odz]. 23.00[c]

3. Zatrzymanie 19 III 1980 [r.], godz. 9.30 – zwolnienie 21 III 1980 [r.], g[odz]. 9.00

4. Zatrzymanie 25 III 1980 [r.], godz. 11.10 – zwolnienie 27 III 1980 [r.], g[odz]. 10.40

5. Zatrzymanie 31 VII 1980 [r.], godz. 11.00 – zwolnienie 2 VIII 1980 [r.], g[odz]. 10.00

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 34, oryginał, rkps.

[a] Po lewej stronie odręczna adnotacja o treści Podejrzenie o dokonanie kradzieży, przygotowanie zakłócenia porządku publicznego, usiłowanie dokonania kolportażu.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Zakł[ócenie] porz[ądku] publicznego w st[anie] wsk[azującym] na sp[ożycie] alk[oholu].

[c] Po lewej stronie odręczna, częściowo nieczytelna adnotacja o treści Kolportaż, zakłócenie porz[ądku] oraz przyg. [...] o charakt[erze] [...] kolportażu.

Nr 64

1980 grudzień 3, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Lublinie

Gdańsk, dnia 3 XII 1980 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Lublinie

Szyfrogram nr 4763

Informuję, że MKZ Puławy powiadomił MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku o fakcie pobicia członka Prezydium MKZ Puławy Zbigniewa Sycińskiego przez nieznane osoby legitymujące się legitymacjami MO. Dnia 1 XII br. Z[bigniew] Syciński został porwany białym mercedesem późnym wieczorem. Mercedes posiadał obce numery rejestracyjne – tablica rejestracyjna owalna, biała, litery czarne. Z[bigniewa] Sycińskiego wywieziono w kierunku miejscowości Czarnolas, gdzie po zadaniu szeregu pytań dot. nazwisk i adresów członków Komisji Robotniczej MKZ Puławy, jak również problematyki i zakresu działania tej komisji został pobity i pozostawiony na polach w okolicach Czarnolasu.

Z[bigniew] Syciński pieszo powrócił do Puław.

O powyższym fakcie MKZ Puławy poinformował również MKZ w Lublinie. MKZ w Puławach zamierza w tej sprawie przeprowadzić szereg rozmów z [a]nie[a]-ustalonymi jeszcze świadkami celem ustalenia sprawców pobicia.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 49, oryginał, rkps.

[a-a] Dopisano powyżej.

Nr 65

1980 grudzień 5, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III-2 KS MO kpt. Aleksandra Siwka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Warszawa, dnia [a]5 XII[a] 1980 r.[b]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

[c]Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[d]

Uzyskaliśmy informację, że w dniu 11 XII 1980 r. w Gdańsku odbędzie się posiedzenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”, w którym zamierza osobiście wziąć udział prezes MKZ „Solidarność” Regionu Mazowsze – [e]Zbigniew Bujak[e].

Na posiedzeniu tym Z[bigniew] Bujak zamierza wystąpić z apelem o poparcie KKP dla protestacyjnej akcji warszawskich studentów.

Zjazd studentów Warszawy wydał uchwałę w sprawie osób represjonowanych, dotyczącą dwóch studentów związanych z KSS „KOR” oraz Moczulskiego, Stańskiego[1], Goławskiego[2] i Ziembińskiego[f].

Aneks do tej uchwały brzmi m.in.:

„W wypadku niespełnienia przez władze PRL żądania uwolnienia zatrzymanych do dnia 1 XII br. zjazd zobowiązuje wszystkie sobie podległe związki do podjęcia akcji protestacyjnych”.

Powyższą informację przekazuję do dalszego wykorzystania operacyjnego.

Zastępca naczelnika Wydziału III-2

Komendy Stołecznej MO w Warszawie

(–) kpt. mgr Aleksander Siwek[3]

Wykonano [w] 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Wyk. i opr. WB/V/181

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 59, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Stołeczna Milicji Obywatelskiej w Warszawie. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. 8 XII 1980 r.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak 10 XI 1980 [r.].

[e-e] Podkreślono odręcznie.

[f] W oryginale Ziębińskiego. Wojciech Ziembiński (1925–2001) – w czasie okupacji działacz podziemia zbrojnego; 1945–1947 żołnierz PSZ na Zachodzie; członek KIK i Klubu Krzywego Koła; członek i założyciel KOR; członek ROPCiO; 1980–1981 działacz KOWzP; od 13 XII 1981 r. ukrywał się przed internowaniem; w kwietniu 1982 r. aresztowany, zwolniony po siedmiu miesiącach; w 1983 r. założyciel Kongresu Solidarności Narodu, przekształconego w 1989 r. w Stronnictwo Wierności Rzeczpospolitej-KSN; redaktor pism „Solidarność Narodu” i „Polska Jutra”. Zob. m.in. J. Jackl, Wojciech Ziembiński [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 401–402; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Wojciech_Ziembiński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[1] Tadeusz Stański (ur. 1948 r.) – prawnik; 1974–1978 pracownik Stowarzyszenia „Pax”; współpracownik ROPCiO, współzałożyciel KPN; członek Kierownictwa Akcji Bieżącej; 28 VIII 1980 r. zatrzymany przez SB, zwolniony po podpisaniu porozumień sierpniowych; 8 X 1982 r. skazany na pięć lat więzienia, w sierpniu 1984 r. zwolniony; w grudniu 1984 r. wystąpił z KPN; w 1985 r. współzałożyciel PPN; przeciwnik rozmów okrągłego stołu. Zob. m.in. A.W. Kaczorowski, Tadeusz Stański [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 259–260; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Stański (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Zygmunt Michał Goławski (ur. 1924 r.) – sybirak, żołnierz NSZ; przewodniczący Związku Sybiraków w Siedlcach; od 1977 r. członek ROPCiO; współzałożyciel KPN; 1981–1989 kierował manifestacjami, akcjami ulotkowymi, wydawał odezwy do narodu; współzałożyciel PPN. Zob. m.in. P. Maksymiuk, Zygmunt Goławski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 104–105.

[3] Aleksander Siwek (ur. 1938 r.) – ppłk MO; 1969–1973 inspektor Wydziału III KS MO; 1973–1977 kierownik grupy Wydziału III KS MO; 1977–1979 zastępca naczelnika Wydziału III KS MO; 1979–1986 zastępca naczelnika Wydziału III-2 KS MO; 1986–1989 zastępca naczelnika Wydziału V-2 SUSW; od 1989 r. naczelnik Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW. Zob. AIPN, 01321/82, Akta osobowe Aleksandra Siwka.

Nr 66

1980 grudzień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Przemyślu

Gdańsk, dnia 9 XII 1980 r.[a]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Przemyślu

Szyfrogram nr 4868

Informuję, że przewodniczący MKZ NSZZ w Przemyślu poinformował MKZ NSZZ Gdańsk, iż w Lubaczowie zanotowano obecność dwóch radzieckich dywizji pancernych. Dywizje te były przemieszczane transportem drogowym w kierunku zachodnim. Ich obecność stwierdzono w nocy z 7 na 8 grudnia br. Ponadto poinformował, że w nocy z 8 na 9 grudnia br. wojska radzieckie mają być przemieszczane transportem kolejowym.

Przedstawiciel MKZ Gdańsk A[ndrzej] Kołodziej poinformował go, ażeby ze względu na położenie Przemyśla zorganizowali siatki informacyjne wzdłuż granicy. Do tego celu należy wykorzystać kolejarzy, a informacje przekazywać do MKZ Gdańsk (telefonicznie) lub teleksem do Stoczni Gdańskiej im. Lenina i niezależnie od tego powiadamiać[b] telefonicznie.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 66, oryginał, rkps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b] W oryginale powiadamiali.

Nr 67

1980 grudzień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Władysława Jaworskiego do dyrektora Departamentu III i III „A” MSW

Gdańsk, dnia 9 XII 1980 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Szyfrogram nr [b]4880[b]

Dyrektor Departamentu III i III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[c]

W związku z planowanymi w dniu 16 XII br. uroczystościami, tj.:

– odsłonięciem pomnika pamięci ofiar wydarzeń grudniowych 1970 r. w Gdańsku,

– wmurowaniem kamienia węgielnego pod pomnik w Gdyni

celem prawidłowego zabezpieczenia operacyjnego przebiegu tych uroczystości uprzejmie proszę o zobligowanie wszystkich wydziałów III i III „A” do szybkiego przekazania nam następujących danych:

– liczebność delegacji z uwzględnieniem, jakie lokalne zakłady będą reprezentować,

– określenie środków lokomocji podróży na nasz teren,

– przyjazdu dziennikarzy prasowych, radia i TV oraz innych środowisk twórczych.

Jednocześnie proszę o zalecenie zabezpieczenia tych delegacji własnymi siłami i środkami operacyjnymi. W wypadku przyjazdu źródeł informacji będących na łączności wydz[iałów] III, winne kontaktować się telefonicznie na numer telefonu 331–56–65 bądź 37–04–38, posługując się hasłem: „Przywożę pozdrowienia od pana Widlaka”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk Władysław Jaworski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 36, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak 10 XII 1980 [r.].

68

1980 grudzień 10, Warszawa – Szyfrogram zastępcy dyrektora Departamentu III „A” MSW płk. Józefa Sasina do naczelników wydziałów III „A” KW MO

[Warszawa], dnia 10 XII 1980 r.

Tajne[a]

nr 46807/247

godz. 14.00[b]

Naczelnicy wydziałów III „A” [...][c]

KW MO (wszystkie)

oraz naczelnik Wydziału III „A”-1 [...][c]

KS MO (Warszawa)

W celu koordynacji przedsięwzięć zmierzających do eliminowania, oddziaływania, inspiracji bądź organizowania różnych szkodliwych działań ze strony elementów antysocjalistycznych w sferze działalności NSZZ „Solidarność” – proszę o uwzględnienie w toku bieżącej pracy następujących danych:

1. W ramach prowadzonych spraw obiektowych, operacyjnego sprawdzenia, rozpracowania – rejestrować wszystkie fakty świadczące o wykraczaniu ogniw NSZZ „Solidarność” poza ramy statutowej działalności.

2. Ujawniać i dokumentować wszystkie fakty naruszania obowiązujących przepisów prawnych przez aktywistów NSZZ „Solidarność”.

3. Dokonać rozpoznania w zakresie tworzących się bądź powstających struktur branżowo-zawodowych NSZZ „Solidarność”.

4. Jednocześnie potwierdzam aktualność naszych zaleceń w kwestii rejestracji aktywu poszczególnych ogniw organizacyjnych NSZZ „Solidarność” w wydziałach „C”, w tym także stałych delegatów w KKP oraz aktywistów branżowych komisji porozumiewawczych.

Zastępca dyrektora

Departamentu III „A” [...] MSW

płk mgr Józef Sasin[1]

zaszyfrował: Żołądkowski, dnia 10 XII 1980 r., godz. 14.20

rozszyfrował: Dziurawiec, godz. 17.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 41, oryginał, mps.

[a] Obok odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3. 11 XII 1980 [r.]. Obok parafa.

[b] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram nr 4866 otrzymany z MSW rozszyfrowano 10 grudz[ień] 1980 [r.].

[c] Pominięto powtórzenia występujące w szyfrogramie.

[1] Józef Sasin (ur. 1934 r.) – gen. bryg.; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1954 r.; referent WUBP w Szczecinie; oficer operacyjny WUBP w Szczecinie; starszy referent operacyjny WUBP w Szczecinie; kierownik Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1970–1971 inspektor Wydziału VI Departamentu III MSW; 1971–1972 starszy inspektor Wydziału VI Departamentu III MSW; 1972–1973 zastępca naczelnika Wydziału VI Departamentu III MSW; 1973–1974 słuchacz kursu specjalnego Wyższej Szkoły KGB w Moskwie; 1976–1979 naczelnik Wydziału VII Departamentu III MSW; 1979–1980 naczelnik Wydziału VII Departamentu III „A” MSW; 1980–1989 dyrektor Departamentu V/Ochrony Gospodarki MSW; 31 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Sz, 0019/5875, Akta osobowe Józefa Sasina; AIPN, 0604/1923, Akta osobowe Józefa Sasina.

Nr 69

1980 grudzień 10, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Berdysa do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW

Gdańsk, dnia [a]10 XII[a] 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Szyfrogram nr

godz.[b]

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[c]

Meldunek

W dniu dzisiejszym ze źródła KO „Delegat”[1] uzyskano następujące informacje dot. bieżącej sytuacji operacyjnej w środowiskach NSZZ „Solidarność”:

– Grupa gdyńskich działaczy NSZZ „Solidarność” zaczęła wywierać naciski na Komitet Budowy Pomnika „Ofiar Grudnia 1970 roku”, aby ks. Jastaka[2] z Gdyni dowartościować przez włączenie go do koncelebry nabożeństwa, które ma być odprawione podczas uroczystości odsłonięcia tego pomnika.

Ponieważ presja ta była silna, kapelan „Solidarności” ks. Jankowski zadecydował, że on nie będzie brał udziału w tej koncelebrze, pozostawiając odprawienie nabożeństwa wyłącznie biskupom. Takie rozwiązanie sprawy powoduje, że ks. Jastak został pozbawiony tytułów do tego, aby zabiegać o udział w odprawianiu nabożeństwa prowadzonego przez grupę biskupów. Wytrąciło to również argumenty działaczom gdyńskim, którzy chcieli wprowadzić osobę ks. Jastaka do udziału w koncelebrze.

– Wśród działaczy „Solidarności” zrodziła się koncepcja, aby przybyłych na odsłonięcie pomnika biskupów posadzić na podwyższeniu, lecz kapelan „Solidarności” przekonał Komitet Budowy Pomnika, że nie można wprowadzać żadnych zróżnicowań. Postanowiono ostatecznie, że biskupi i osoby duchowne zajmą jeden z wyznaczonych im sektorów.

– Działaczka gdańskiej „Solidarności” – Anna Walentynowicz wprowadziła duży rozdźwięk, domagając się zmiany ustalonej treści napisu na pomniku gdańskim. Zebrała [[d]] grupę młodych osób i żądają oni, aby zmienić napis „Ofiarom grudnia 1970 roku” na napis „Poległym stoczniowcom w grudniu 1970 r.” Wałęsa potraktował to jako nieodpowiedzialne awanturnictwo i uznał, że będzie musiał usunąć Walentynowicz z władz „Solidarności”[3].

Dziś wieczorem ma odbyć się na temat tego napisu narada aktywu „Solidarności”, a Wałęsa zapowiedział, że jak będzie miał sprzyjające okoliczności, to „skorzystamy z okazji, aby rozprawić się z tą babą”.

Natomiast ks. Jankowski postanowił, że przed zebraniem przeprowadzi rozmowę z Walentynowicz w celu przywołania jej do porządku i zahamowania jej awanturnictwa. [[e]]

– Wałęsa dostrzega potrzebę zrobienia czystki wśród działaczy „Solidarności” i zapowiada, że będzie chciał to przeprowadzić w niedługim czasie.

Na pierwszy plan chce on wziąć wszystkich KOR-owców i osoby z nimi współdziałające. Do grona współdziałających z KOR zalicza on Andrzeja Gwiazdę, jego żonę oraz Alinę Pienkowską.

– Do przewodniczącego Komitetu Budowy Pomnika „Ofiar grudnia 1970 roku” ob. Lenarciaka[4] zgłosił się mężczyzna (nazwiska brak), który przedstawił się jako przedstawiciel Ruchu Młodej Polski. Chciał on, aby komitet uwzględnił w programie uroczystości odsłonięcia pomnika wystąpienie ich przedstawiciela.

Lenarciak porozumiał się w tej sprawie z Lechem Wałęsą, który sprzeciwił się temu, a Lenarciakowi zwrócił uwagę, że sam powinien o tym wiedzieć, co można, a czego nie można robić („Chłopie, ty musisz mieć kręgosłup” – wypowiedź Wałęsy).

– Wałęsa uzgodnił z ks. Jankowskim treść wystąpienia, jakie ma wygłosić na uroczystości odsłonięcia pomnika. Ponieważ Wałęsie brak było jednoznacznej koncepcji w tej sprawie, uzgodnione zostało, że ks. Jankowski przygotuje i napisze mu to wystąpienie.

– Wczoraj wieczorem ks. Orszulik[5] kontaktował się telefonicznie z Lechem Wałęsą, wyrażając swoje zaniepokojenie tendencjami działaczy „Solidarności” do wprowadzenia zmian w programie uroczystości odsłonięcia pomnika i zmiany treści napisu na pomniku. Zapowiedział on, że delegacja Episkopatu w składzie kard. Macharski[6], bp Dąbrowski[7] i bp Glemp[8] przyjedzie na uroczystości, ale tylko pod takim warunkiem, że w programie nie będzie żadnych zmian ani żadnych wystąpień, które stawiałyby przedstawicieli Episkopatu w wieloznacznej sytuacji. Ks. Orszulik powiedział Wałęsie, że doszły do Episkopatu głosy wskazujące na to, że „Solidarność” chce wyjść z postulatem zwołania nadzwyczajnej sesji Sejmu w celu podjęcia decyzji o amnestii. W[edłu]g ks. Orszulika jest to nierealne i nie należy z tym wychodzić.

Poza tym ks. Orszulik zagroził Wałęsie, że w wypadku wprowadzenia zmian i komplikacji w ustalonym programie uroczystości odsłonięcia pomnika rozesłany do parafii list biskupów polskich nie będzie odczytany z ambon w dniu 14 bm.

Ks. Orszulik kontaktował się również z ks. Jankowskim, którego poinformował o swojej rozmowie z Wałęsą.

Dnia 11 bm. w godzinach nocnych Wałęsa skontaktował się telefonicznie z ks. Orszulikiem, informując go, że część spraw przez niego wniesionych wyjaśnił. Wałęsa przekazał Orszulikowi, że sprawa zwołania sesji Sejmu była tylko propozycją, jaką wniósł podczas rozmowy z min. Jedynakiem i musiało to zostać fałszywie przekazane, a on (Wałęsa) chciałby, aby Episkopat mu wierzył, ponieważ zawsze jest prostolinijny. Ks. Orszulik wskazał Wałęsie na to, że obok niego działają ludzie nieodpowiedzialni, których należy przywołać do porządku (np. zakazać udzielania wywiadów i oświadczeń dla Radia Wolna Europa i BBC). Wałęsa uznał racje ks. Orszulika, stwierdzając, że jest celowo wysyłany poza Gdańsk, aby w międzyczasie forsowano[e] takie działania, którym on jest przeciwny. Oświadczył przy tym, że będzie postępował tak, jak każe mu Episkopat, i nie chce załatwiać spraw z takimi ludźmi jak Mazowiecki, gdyż nie ma do niego zaufania. Poza tym, wg Wałęsy niepokój społeczny wywołują takie posunięcia władz, jak odwołanie filmu Robotnicy ‘80, po uprzednim sprzedaniu dużej ilości biletów, i informacje o odwołaniu ogólnopolskiej transmisji TV z przebiegu uroczystości odsłonięcia pomnika (Wałęsa szacuje, że w tej uroczystości weźmie udział około 1 mln ludzi). Wałęsa przekazał ks. Orszulikowi, że Ruch Młodej Polski złoży pod pomnikiem wieniec, ponieważ tego nie można im zakazać. Nie będą oni jednak mieli żadnych wystąpień publicznych. RMP został dopuszczony do udziału w uroczystości, ponieważ Wałęsa uważa, że kontroluje ich działalność i panuje nad ich poczynaniami.

Odnośnie napisu na pomniku Wałęsa stwierdził, że jest za ustalonym w Episkopacie zwrotem i chce go utrzymać, lecz Walentynowicz i współdziałająca z nią grupa młodych stoczniowców wprowadziła ferment, który aktualnie trudno jest opanować. Ks. Orszulik wskazał Wałęsie na to, że muszą pamiętać o prestiżu biskupów, którzy nie są zainteresowani w rozdźwiękach społecznych. Zalecił on Wałęsie, aby o rozwoju sytuacji informował bp. Dąbrowskiego, któremu potrzebna jest pełna znajomość spraw do rozmów z przedstawicielami rządu.

Uzyskano również informację, że na uroczystość osłonięcia pomnika ma przyjechać do Gdańska jezuita Hubert Czuma[9] wraz z grupą osób reprezentujących robotników Radomia.

Zastępca naczelnika Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

[f]mjr mgr Ryszard Berdys[10]

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB

Egz. nr 2 – mjr Grzelak[11]

Egz. nr 3 – Wydział III „A” w/m

Egz. nr 4 – aa

Opr. RBzU/drukRJ

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 3–6, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru szyfrogramu i godziny.

[c] Poniżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. 15 XII 1980 [r.].

[1] Zob. dok. nr 51, przyp. 2.

[2] Hilary Jastak (1914–2000) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1941 r.; podczas okupacji związany z AK oraz organizacją „Krzyż i Miecz”; organizator tajnego nauczania; od 1946 r. dyrektor „Caritasu” na Wybrzeżu; w 1950 r. aresztowany za odczytanie komunikatu Episkopatu Polski w sprawie likwidacji „Caritasu”; 1949–1984 proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni; od 1970 r. służył pomocą działaczom antykomunistycznym; inwigilowany i szykanowany przez SB (m.in. oskarżony o nielegalne prowadzenie prac budowlanych – sprawę umorzono w 1974 r.); w latach siedemdziesiątych wspierał działalność WZZ i RMP; w sierpniu 1980 r. bez zgody władz kościelnych i komunistów odprawił dla strajkujących mszę św. na terenie Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Zob. AIPN Gd, 0046/299, t. 8, k. 4–6; J. Wąsowicz, Posługa duszpasterska ks. prałata Hilarego Jastaka podczas strajków gdyńskich stoczniowców i portowców w czasie Sierpnia ’80, „Zeszyty Gdyńskie” 2009, nr 4, s. 89–139.

[d] W oryginale skreślone słowo ona.

[e] W oryginale skreślone zdanie o treści Do sprawy tej ma włączyć się również prof. Kukołowicz, który ma zaplanowany przyjazd do Gdańska.

[3] Chodzi o spór, jaki w listopadzie 1980 r. rozgorzał pomiędzy Anną Walentynowicz a Lechem Wałęsą wokół formy pomnika upamiętniającego masakrę Grudnia ’70. W środowisku Lecha Wałęsy pojawiły się wówczas głosy, że powinien to być „pomnik pojednania narodowego”, a do listy ofiar powinny zostać dopisane nazwiska poległych milicjantów. Zob. na ten temat: E. Szczesiak, Okno na wolność, Gdańsk 2005, s. 115–116; S. Cenckiewicz, Śladami bezpieki i partii..., s. 777; T. Jastrun, Życie Anny Walentynowicz, Warszawa 1985, s. 38.

[4] Henryk Lenarciak (1933–2006) – ślusarz wyposażeniowy; od 1952 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; współpracownik stoczniowego Komitetu Strajkowego w grudniu 1970 r.; w 1971 r. przewodniczący Rady Oddziałowej Związku Zawodowego Metalowców na Wydziale W-4; uczestnik strajku w styczniu 1971 r. oraz protestu 1 V 1971 r.; (mimo przeprowadzonej z nim rozmowy ostrzegawczej w dniu 6 I 1971 r. nie zaniechał działalności zmierzającej do upamiętnienia i przedstawienia okoliczności masakry Grudnia ’70; w styczniu 1971 r. uczestniczył w spotkaniu z Edwardem Gierkiem); 1970–1989 inwigilowany i represjonowany przez Wydział III, III „A” i V KW MO w Gdańsku w ramach SO krypt. „Arka” i „Jesień ’70”, SOR krypt. „Kobra” (od 10 II 1971 r.) i „Len” (od 25 IV 1979 r.); współpracownik WZZ Wybrzeża; działacz NSZZ „Solidarność”; w 1980 r. uczestnik strajku i budowniczy Pomnika Poległych Stoczniowców; po formalnej delegalizacji NSZZ „Solidarność” w 1982 r. aresztowany i więziony; w 1988 r. uczestnik strajku; później emeryt i stróż nocny; odznaczony pośmiertnie przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Złotym Krzyżem Zasługi. Zob. m.in. AIPN, 0296/82, t. 2, Ankieta osoby badanej. Lenarciak Henryk, b.d., k. 41–42; AIPN Gd, 0046/576, t. 5, Analiza materiałów w sprawie kwestionariusza ewidencyjnego krypt. „Kobra”, 27 X 1974 r., k. 174; AIPN Gd, Wypis z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; S. Cenckiewicz, „Źle urodzony”. Pamięci Henryka Lenarciaka (1933–2006), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 5/6, s. 124–132.

[5] Alojzy Orszulik (ur. 1928 r.) – pallotyn, święcenia kapłańskie przyjął w 1957 r.; od 1968 r. kierownik Biura Prasowego Episkopatu Polski; 1974–1994 konsultor Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu; od listopada 1980 r. członek-sekretarz Komisji Wspólnej Przedstawicieli Episkopatu Polski i Rządu PRL; w 1987 r. członek Komisji Mieszanej Stolicy Apostolskiej i Episkopatu Polski ds. nawiązania stosunków dyplomatycznych między Watykanem i Polską; uczestnik rozmów w Magdalence i obrad okrągłego stołu; 1989–1994 zastępca sekretarza Episkopatu Polski; 8 XII 1989 r. otrzymał sakrę biskupią; 19 VII 1977 r. zarejestrowany pod nr. 49742 przez Departament IV MSW jako kandydat, 17 IX 1986 r. przerejestrowany na kontakt operacyjny, 29 XI 1989 r. ze współpracy zrezygnowano. Zob. m.in. Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, wybór, wstęp i oprac. J. Żaryn, J. Gołębiewski, J. Mysiakowska, A. Piekarska, Warszawa 2009, dok. 14.

[6] Franciszek Macharski (ur. 1927 r.) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1950 r.; w 1975 r. otrzymał sakrę biskupią; w 1979 r. mianowany kardynałem; 1978–2005 arcybiskup metropolita krakowski.

[7] Bronisław Dąbrowski (1917–1997) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1945 r.; w 1962 r. otrzymał sakrę biskupią; bliski współpracownik prymasów Stefana Wyszyńskiego i Józefa Glempa.

[8] Józef Glemp (ur. 1929 r.) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1956 r.; 1967–1979 osobisty sekretarz prymasa Stefana Wyszyńskiego; od 1979 r. biskup; 7 VII 1981 r. mianowany przez Jana Pawła II arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim (funkcję tę sprawował do 1992 r.) i warszawskim oraz prymasem Polski; od 2007 r. na emeryturze.

[e] Poprawiono odręcznie na forsować.

[f] Obok odręczna adnotacja o treści godz. 18.30, opatrzona podpisem.

[9] Hubert Czuma (ur. 1930 r.) – jezuita; święcenia kapłańskie przyjął w 1955 r.; duszpasterz akademicki w Łodzi, Lublinie, Szczecinie, Gdańsku i Bydgoszczy; 1970–1971 więziony pod zarzutem przynależności do Ruchu; w 1978 r. przeniesiony na żądanie władz PRL do Radomia; od 1957 r. współorganizator obozów młodzieżowych, a w latach 1971–1981 pielgrzymek sierpniowych z Warszawy do Częstochowy; w latach osiemdziesiątych w kościele św. Trójcy w Radomiu organizował msze święte za ojczyznę. Zob. m.in. M. Paziowski, o. Hubert Czuma [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 68–70; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Hubert_Czuma (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[10] Ryszard Berdys (ur. 1935 r.) – ppłk MO; od 1959 r. funkcjonariusz Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; od 1967 r. inspektor Grupy I Wydziału IV KW MO w Gdańsku; od 1975 r. kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Gdańsku; od 1967 r. zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Gdańsku; 4 IV 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2482, Akta osobowe Ryszarda Berdysa.

[11] Wacław Grzelak (ur. 1937 r.) – mjr MO; 1951–1960 starszy referent Wydziału IV KM MO w Gdańsku; 1960–1961 oficer operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Sopocie; 1961–1962 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1962–1970 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1970–1973 zastępca naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku; 1973–1990 zastępca naczelnika Wydziału „T” KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2511, Akta osobowe Wacława Grzelaka.

Nr 70

1980 grudzień 11, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku por. Jerzego Zamorowskiego ze spotkania z TW ps. „Wala”

Gdańsk, dnia 11 XII 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa[b]

ze spotkania z TW ps. „Wala”[1] odbytego w dniu 10 XII 1980 r.

W trakcie spotkania TW ps. „Wala” przekazała mi następujące informacje:

– Po Zjeździe Branżowych Związków Zawodowych, jaki miał miejsce w Łodzi, w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku przez kilka dni panowało wrzenie i [[c]] atmosfera niepokoju. Z dyskusji, jaka się na ten temat wyłoniła, na szczególną uwagę zasługuje wypowiedź Modzelewskiego: „Tak, to jest siła i może zagrozić «Solidarności», ale partia, która nimi kieruje i inspiruje, jest za głupia, żeby przewagę szybko wykorzystać”. W toku rozmów Wałęsy z Kuroniem, Modzelewskim i innymi ustalono, że Wałęsa winien domagać się wystąpienia w TV. Sprawa rzekomo była już dograna i w dniu, kiedy Wałęsa miał w telewizji wystąpić, Modzelewski między innymi wobec „Wali” powiedział: „Jeżeli Wałęsa tak wystąpi w telewizji, jak obiecał, i to puszczą, to będzie bomba”. Do wystąpienia Wałęsy przed kamerami TV jednak nie doszło. „Wala” nie zna kulisów tej sprawy.

– Wiele dyskusji w „Solidarności” i ogólną atmosferę podniecenia wywołała sprawa ujawnienia dokumentu Prokuratury Generalnej o zwalczaniu sił antysocjalistycznych. Ogólnie w „Solidarności” dokument ten uważa się jako dowód bezprawia stosowanego przez aparat ścigania, a zarazem argument, w oparciu o który winno się żądać ustąpienia Bafii[2] i Czubińskiego. Sam fakt, że ww. do tej pory nie podali się do dymisji, bardzo niepokoi i bulwersuje MKZ NSZZ w Gdańsku.

Oryginalny dokument wykradziony z Prokuratury Generalnej znajdował się także w gdańskiej „Solidarności”. Powielony został w setkach, a może i tysiącach egz[emplarzy]. „Wala” widziała w pomieszczeniu, gdzie pracuje Butkiewicz Andrzej, kilka sztapli (około 1 m wysokości) odbitek kserograficznych tego właśnie dokumentu. Z informacji uzyskanych przez „Walę” od Krystyny Wiśniewskiej z Działu Interwencji wynika, że z całą pewnością dokument ten powielała pani sędzia Kurska[3] z Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku. Nie wiadomo tylko, ile tych dokumentów powieliła ona – czy tylko dla własnych potrzeb, czy też na większą skalę.

– Około 10 dni temu w klubie „Ster” odbyło się zebranie etatowych pracowników NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. W zebraniu uczestniczyło około 60 osób.

Otworzył je Bogdan Borusewicz, który poinformował, że obowiązki kierownika organizacyjnego w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku pełnił będzie Henryk Jagiełło[4], przy czym poinformował, iż jest to absolwent WSMW, były oficer, zwolniony w 1978 r. po sprawie politycznej. Następnie pracował w Urzędzie Morskim, a przez cały czas pozostawał w ruchu Wolnych Związków Zawodowych. (W opinii „Wali” jest to człowiek młody, miły, łatwo nawiązujący kontakty, komunikatywny, rzutki, bystry itp.). Henryk Jagiełło na zebraniu w zasadzie nie przemawiał – chodziło mu tylko o zapoznanie pracowników i poinformowanie o funkcji, jaką będzie pełnił. Przy okazji podano, jak przedstawia się aktualna struktura Związku „Solidarność”:

– Sekretariat Krajowej Komisji Porozumiewawczej,

– Dział interwencji z prawnikami,

– Dział współpracy z zagranicą z tłumaczami,

– Sekretariat Prasowy z działem plastycznym i drukarnią,

– Ośrodek Analiz Bieżących,

– Ośrodek Badawczy,

– Ośrodek Informacji, Ordynacji i Wyborów (tu nad zmianą ordynacji pracuje teraz Lech Kaczyński[5], którego zdjęto z funkcji szefa działu prawników).

Od 24 XI 1980 r. codziennie dla MKZ i osób wtajemniczonych ukazuje się „Serwis Informacyjny”. W założeniach miał się on ukazywać w ilości do 100 egz. Faktycznie wychodzi tego około 50 egz. i rozdzielany jest za pokwitowaniem wg rozdzielnika.

Wszyscy członkowie MKZ mają już imienne pieczątki. Na ww. zebraniu poinformowano także, że pisma na zewnątrz mogą wychodzić z pieczątką „Solidarności” tylko po uprzednim zaparafowaniu pieczątką z własnym imieniem i nazwiskiem przez resortowego członka MKZ (ponieważ wkradł się bałagan).

Adwokat Uziak[6] (współpracownik w dziale prawnym) jest specjalistą od spraw młodzieży i harcerstwa. Ostatnio rozpracowuje on problem młodzieży z I LO w Gdańsku, w którym sprawy zrzeszania się z ramienia MKZ prowadzi Waldemar Styś.

W lutym 1981 r. mają się odbyć wybory do regionalnych związków „Solidarność”. Aktualnie funkcjonuje około 60 MKZ. Będzie reorganizacja. Ma być 11 lub 15 regionalnych związków (ośrodków kierowania) zbliżonych strukturalnie do dawnych województw.

W dziale prawnym NSZZ szuka współpracownika Jan Zapolnik[7]. Pierwszą sprawą, jaką ma do załatwienia, jest przywrócenie ciągłości pracy ofiarom grudnia, represjonowanym w czerwcu [19]76 [r.], sierpniu [19]80 [r.] i innym. Ma się to odbywać na zasadzie porozumienia gdańskiego. Chodzi przy tym o wyre[a]wi[a]ndykowanie roszczeń odszkodowawczych wynikających z tego tytułu. „Solidarność” będzie wychodzić z postulatem do Sądu Najwyższego i Ministerstwa Sprawiedliwości, aby szybko uzyskać zarządzenie lub inny akt prawny z mocą ustawy, aby sprawy te móc ze skutkiem pozytywnym załatwiać.

Aktualnie szefem działu prawników przy NSZZ „Solidarność” jest Paweł Lejman[8]. W dziale zatrudnionych jest 16 osób, w tym tylko trzech na etacie. Na ostatnim spotkaniu pracowników tego działu P[aweł] Lejman apelował, aby unikać prowokacji, nie odpowiadać na nie, ale z nimi się liczyć. Stwierdził, aby udzielać porad jedynie z zakresu prawa pracy i spraw spornych wynikłych z tych zależności. Podał, że w najbliższych dniach w dziale pracować będzie etatowa sekretarka. Mamy dostać trzy pomieszczenia piętro niżej. Czwartek będzie dniem bez przyjmowania klientów. W każdy pierwszy piątek miesiąca o godz. 17.00 będą się odbywać spotkania prawników – konsultacja.

Adwokat Mirosław Słomiński[9] został radcą prawnym Związków Rolników „Solidarność” na pół etatu.

Tworzy się szerszy dział prasowy. Krystyna Wiśniewska poleca do tego działu różne osoby mające coś wspólnego z dziennikarką, które z różnych przyczyn zostały pozbawione możliwości pracy w dziennikarstwie. Sama też pisze dla tego działu. Dla usług tego działu zakupiono (bądź otrzymano od kogoś) trzy dużej klasy radioodbiorniki, którymi nasłuchuje się rozgłośnie zachodnie. Radioodbiorniki zblokowane są z magnetofonami i wiele z audycji zachodnich agencji się nagrywa. Po przetłumaczeniu przez tłumaczy [[d]] teksty te zamieszczane są w „Serwisach Informacyjnych” (codziennych) oraz w „Solidarności”.

Kilka dni temu „Wala” prosiła Marcisza o „Solidarność” nr 25. Odpowiedział, że nie ma, ale przy niej zwrócił się do swego kolegi (N.N.), aby pojechał do drukarni i przywiózł parę egzemplarzy, bo „wczoraj wydrukowali tylko 600 na MKZ”. Kolega Marcisza odpowiedział, że nie wie, gdzie jest drukarnia, na co Marcisz nic nie odpowiedział. Kazał jednak czekać około godziny, to „Solidarność” będzie już na miejscu.

Radca prawny Mann[10] (współpracownik w dziale prawników) pomawiany jest o współpracę z SB. Aktualnie jest pod kontrolą. Informacja pochodzi od Krystyny Wiśniewskiej – zawsze dobrze poinformowanej.

Kilka dni temu u rzecznika prasowego był mężczyzna – starszy pan. Rozmawiał z Komorowską[11] (szefem od tłumaczy) o jakimś człowieku, który ma duże wydawnictwo w USA z siedzibą w Wiedniu. Proponował zrobienie jakichś zdjęć. Obiecywał duże zyski propagandowe. [e]Chodzi o L[echa] Wałęsę, działalność „Solidarności” i rozpropagowanie tego w USA[e].

W NSZZ „Solidarność” w Gdańsku kolportowany jest w dużych ilościach „Robotnik”. „Wala” już kilka razy widziała Borusewicza znoszącego z „góry” całe naręcze tego wydawnictwa. Kolportowany jest on w pokoju nr 1 na parterze.

W siedzibie NSZZ „Solidarność” w Gdańsku znów przebywa Jacek Kuroń. Głównie widywany jest u L[echa] Wałęsy i odnosi się wrażenie, że nim nadal kieruje.

Kilka dni temu „Wala” rozmawiała z młodym chłopakiem (18–20 lat) stale kręcącym się przy dziale kolportażu, który powiedział jej, iż ktoś z MKZ jest w posiadaniu gazety radzieckiej, w której pisze się o wielkich manewrach w Polsce, na które zaciągane są aż z Syberii wielkie ilości sprzętu wojskowego, głównie czołgów. Chłopak ten powiedział „Wali”, że to nie jest jeszcze takie straszne, bowiem „Solidarność” posiada kontakt ze związkami zawodowymi we Włoszech, przedstawiciele których oświadczyli im, że jeżeli chociaż jeden żołnierz radziecki wejdzie do Polski, to nie tylko zw[iązki] zawodowe zaprotestują, ale cały rząd włoski, chociaż jest skomunizowany (rzekomo zerwie stosunki dyplomatyczne, zablokuje Morze Czarne itp.).

W trakcie rozmowy chłopak ten nie ukrywał dużego zaniepokojenia. Stwierdził, że jest bardzo zdenerwowany, gdyż widzi, że „ta nasza «Solidarność» przegra”. Do rozmowy w tym czasie włączyła się jeszcze jedna osoba (też z kolportażu) i oświadczyła, że „jest bardzo zmartwiona, bo to się nie układa tak, jak myśleliśmy, następuje rozłam, przestaliśmy być popularni i nie wiadomo, jak się to wszystko skończy”. Podobne nastroje „Wala” obserwuje u większości osób pracujących etatowo bądź społecznie w „Solidarności”. Nawet Borusewicz w jej odczuciu bardzo się zmienił. Jest teraz ponury, bardzo mało mówi, na korytarzach nie prowadzi żadnych rozmów i nie można ustalić, gdzie on właściwie przebywa – jest nigdzie i wszędzie. Przez cały czas zajmuje się rozpowszechnianiem „Robotników” i innych „gadzinówek” wydawanych przez elementy antysocjalistyczne.

Wszystkie działy w „Solidarności”, a niektóre osoby personalnie, mają założone teczki na prasę związkową i inną. Ilość i jakość tej prasy zależy od stopnia wtajemniczenia poszczególnych działów czy osób. Dział prawny, jako że nie cieszy się pełnym zaufaniem MKZ i Borusewicza, otrzymuje tylko biuletyny i wszelką inną masówkę, która jest przekazywana przedstawicielom MKZ z zakładów pracy i sympatykom interesującym się „Solidarnością”, a ponadto inne informacje nurtujące MKZ, bezpośrednio lub pośrednio zazębiają sprawy polityczne z działalnością związkową[f].

Są natomiast działy, które mają pełen zestaw prasy zarówno związkowej, jak i opozycyjnej. Są to: sekretariat Wałęsy, Interpress, dział tłumaczy, organizacje młodzieżowe. W ich teczkach są wszystkie „Robotniki”, „Bratniaki” i inne wydawnictwa antysocjalistyczne aktualnie ukazujące się w kraju. Rozpowszechnianiem i nadziałem tej prasy zajmuje się Bogdan Borusewicz. On dzieli, komu i co dać. On też osobiście kolportuje „Robotniki” na wszystkich zebraniach MKZ. Pełen zestaw ukazującej się prasy opozycyjnej i wydawanej przez „Solidarność” znajduje się w Interpressie, w zszywkach po jednym egz[emplarzu].

Sprawa zamku malborskiego

W malborskim zamku aktualnie istnieją dwa koła „Solidarności”. Jedno, liczące 102 osoby na czele z dyr. Pawłowskim[12], zarejestrowane jest w MKZ w Gdańsku, drugie, zrzeszające 18 naukowców, w tym kilku „etatowych złodziei” chcących przy okazji wygrać swoje sprawy, zarejestrowało się w MKZ w Elblągu. Równocześnie rozgorzała na nowo ostra nagonka (inspirowana przez tę osiemnastkę) na dyrektora Pawłowskiego, który w czasie swego „dyrektorowania” naruszył ich interesy (usiłował wziąć ich w cugle, ukrócił apanaże związane z działalnością naukową pani Zbierskiej[13] i kilku innych osób). Występując na bazie odnowy, Eleonora Zbierska, kierująca tą osiemnastką, postanowiła usunąć dyrektora. Sama siedząc bardzo mocno w „Solidarności”, E[leonora] Zbierska wykorzystała swoje powiązania rodzinne z Lechem Bądkowskim [i] spowodowała, że 18 osób odcięło się od „Solidarności” w zamku i zarejestrowało się w Elblągu. Jednocześnie rozpoczęła swoją napastliwą działalność i totalny atak na dyrektora. W działalności tej była podsycana sukcesywnie przez L[echa] Bądkowskiego, mającego bardzo poważne zobowiązania wobec niej i niemogącego się już wycofać. (Prawdopodobnie L[ech] Bądkowski przez parę lat czerpał zyski z działalności E[leonory] Zbierskiej za to, że służył doradztwem i całą swą wiedzę wysilał, aby zamek malborski dawał jak największe dochody prywatne).

Pracownicy zamku, widząc napastliwą działalność E[leonory] Zbierskiej na dyrektora, zwrócili się bezpośrednio do „Solidarności” w Gdańsku z prośbą o wyjaśnienie tej sprawy, bowiem ludzie pozostali po poprzednich dyrektorach (Raczyniewskim[14] i Wildze) usiłują skrzywdzić ich dyrektora, podczas gdy sami nie mają czystych rąk – zarzuca się im kradzieże i różnego rodzaju machlojki. W związku z tym, że komisja z „Solidarności” nie przyjeżdżała, a E[leonora] Zbierska, wykorzystując swoje znajomości w prasie i TV, uderzyła frontalnie, pracownicy [[d]] z zamku ponownie przyjechali do MKZ w Gdańsku i zażądali przyjazdu komisji. Z ramienia „Solidarności” do Malborka pojechała Krystyna Wiśniewska z działu interwencji i Szymon Pawlicki[15]. Zorganizowano zebranie, które jednak całkowicie się nie udało. Wobec bezczynności i braku zainteresowania wyjaśnieniem sprawy przez komisję grupa Zbierskiej potrafiła zebranie rozbić, a nawet ośmieszyć pozostałych. Następnego dnia przedstawiciele dużego koła „Solidarności” z Malborka przyjechali ponownie do Gdańska i oświadczyli Lisowi, że Pawlicki „był nastawiony” i broni kliki. Zagrozili, że jeżeli „Solidarność” w Gdańsku nie zajmie odpowiedniego stanowiska, to oni wystąpią z „Solidarności” i uruchomią wszystkie środki masowego przekazu, łącznie z ministrem, i okupować będą dział TV w Warszawie, żądając zajęcia właściwego stanowiska i obrony dyrektora. Oni rozumieją, że odnowa pociąga za sobą zmiany personalne, zwłaszcza na głównych stanowiskach, niemniej dyr. Pawłowski jest w tej chwili ofiarą rozgrywek osobistych, do których się włączyła „Solidarność” przez L[echa] Bądkowskiego. Sytuacja stała się napięta, zwłaszcza że niewłaściwy przebieg zebrania w Malborku potwierdziła na MKZ K[rystyna] Wiśniewska. Powiedziała, że Pawlicki nie zdał egzaminu, zachowywał się skandalicznie i dopuścił do tego, aby Zbierska ze swoją grupą zrobiła farsę z zebrania. Ludzie z zebrania wyszli rozgoryczeni i zdenerwowani, a ponadto oświadczali, że „Solidarność” niestety nie ma czystych rąk, prowadzi swoje rozgrywki, a nie zajmuje się sprawami istotnymi. W rozmowie z Lisem przedstawiciele dużego koła „Solidarności” z zamku malborskiego udowodnili, że właśnie panie: Zbierska i Grabowska[16], które wykorzystują wszelkie możliwości łącznie z prasą i TV do usunięcia dyrektora, są osobami skompromitowanymi, które powinny odejść. Wykazali też, że panie te w batalii z dyrektorem wykorzystują swoją przynależność do „Solidarności” i bliskie kontakty z ich rzecznikiem prasowym L[echem] Bądkowskim. W chwili kiedy Bogdan Lis był już prawie przekonany co do celowości ponownego wyjazdu do Malborka i rozpatrzenia tej sprawy od początku, do rozmów włączył się Szymon Pawlicki, który przybył w towarzystwie red. Lucyny Bujnickiej[17] z GOTV. Oboje z pasją zaatakowali Lisa za jego chwiejność i brak zdecydowania, starali się wykazać hochsztaplerstwo dyrektora Pawłowskiego, w efekcie czego Lis ze sprawy się wycofał i sprawa pozostała niezałatwiona.

W związku z takim potraktowaniem sprawy przez Lisa i gdański MKZ NSZZ przedstawiciele pracowników zamku (dużego koła „Solidarności”) oświadczyli, że nadal będą robić wszystko, aby wykazać, że dyrektor nie jest winien, tylko „Solidarność” preferuje złodziei. Jednocześnie prosili o podjęcie działań, aby środki masowego przekazu wstrzymały się od publikacji dotyczących zamku i dyr. Pawłowskiego (inspirowanych przez E[leonorę] Zbierską) do czasu rozpatrzenia sprawy przez kompetentną komisję i jej wyjaśnienia. Działania takie zostały przez „Solidarność” w Gdańsku podjęte i „Wali” wiadomo jest, że poprzez red. Bajdora z naczelnej redakcji kulturalnej TV dwukrotnie odkładano emisję programu red. Bujnickiej dot. malborskiego zamku.

W międzyczasie do zamku przybyła komisja z Ministerstwa Kultury i Sztuki w osobach trzech pań, z których każda osobiście była znana paniom Zbierskiej i Grabowskiej. Działalność komisji zaczęła się zatem od wspólnie wypitej kawy i jednostronnego naświetlenia całej sprawy. Dyrektor Pawłowski wobec takiego obrotu sprawy się załamał i złożył rezygnację ze stanowiska. Personel zamku (w znacznej większości) jest rozgoryczony, zamierza nadal walczyć, a ponadto wobec bezczynności, a nawet popierania kliki przez MKZ NSZZ Gdańsk – wystąpić z „Solidarności”.

Uwagi własne

Przekazana przez TW „Wala” informacja wydaje się być ciekawa, jako że oddaje aktualną sytuację w związku „Solidarność”. Wskazuje na istniejące tarcia, rozłamy, wciąż zmieniające się struktury w związku, narastającą niepewność wśród zatrudnionych tam osób itp. W części dotyczącej zamku malborskiego informacja „Wali” może być subiektywna, bowiem osobiście zna ona panie Zbierską i Grabowską i rzekomo posiada dowody na ich przestępczą działalność związaną z pracą w zamku.

Zaistniała w malborskim zamku sytuacja (rozłam w łonie „Solidarności” i ewentualność wystąpienia ze związku ponadstuosobowej grupy osób) może zostać wykorzystana operacyjnie. Przy umiejętnym podsycaniu aktualnych nastrojów załogi obliczonym na doprowadzenie do wystąpienia tej grupy ludzi z NSZZ „Solidarność” i późniejszym „rozdmuchaniu” sprawy (np. poprzez artykuł w prasie) osiągnąć można duże korzyści propagandowe.

Spotkanie z TW ps. „Wala” odbyłem w dniu 10 XII 1980 r. w godzinach 16.00–18.00 na terenie Sopotu w miejscu gwarantującym konspirację.

W trakcie spotkania otrzymałem od „Wali” aktualne biuletyny, oświadczenia i pisma wydawane przez NSZZ „Solidarność”.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

por. Jerzy Zamorowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – Wydział III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 148–151, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. Ustalić osobę sędzi Kurskiej 22 XII 1980 [r.]. Obok parafa.

[c] W oryginale panowała.

[1] Irena Puciata-Chociwska (ur. 1924 r.) – pracownik działu prawnego MKZ w Gdańsku; 28 X 1980 r. zarejestrowana przez Wydział III pod nr. 39296 jako TW ps. „Wala”; przekazana na kontakt Wydziału III „A”; materiały zarchiwizowano 12 VI 1981 r. pod sygn. I-18515; nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2 dot. I. Puciaty-Chociwskiej z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku. W niektórych dokumentach występuje jako Puciata-Chocimska.

[2] Jerzy Mieczysław Bafia (1926–1991) – prawnik, polityk, członek PZPR; od 1970 r. profesor prawa UW; 1969–1972 szef Kancelarii Sejmu; 1972–1980 poseł; 1972–1976 pierwszy prezes Sądu Najwyższego; od marca 1976 r. do czerwca 1981 r. minister sprawiedliwości.

[3] Anna Kurska (ur. 1929 r.) – sędzia, senator; sanitariuszka Szarych Szeregów podczas powstania warszawskiego; 1960–1980 sędzia sądów rejonowych w Tczewie i Malborku, 1980–1981 Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w lipcu 1981 r. delegatka na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR; po 13 XII 1981 r. odwołana z funkcji sędziego, pozbawiona uprawnień adwokackich; 1982–1986 rozpracowywana przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hades” i „Sędzia”.

[4] Henryk Jagiełło (ur. 1952 r.) – 9 IX 1978 r. zatrzymany i aresztowany pod zarzutem rozpowszechniania nielegalnych wydawnictw: pism „Bratniak” i „Opinia”, odezwy ROPCiO, deklaracji TKN i SKS; 23 XI 1978 r. skazany przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni na rok więzienia i degradację, zwolniony 8 II 1979 r.; od września 1980 r. szef Biura MKZ „Solidarność” w Gdańsku; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. na emigracji w Wielkiej Brytanii, później w Belgii; od grudnia 1982 r. odpowiedzialny za finanse Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Henryk_Jagiełło (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Lech Kaczyński (1949–2010) – prawnik; uczestnik Marca ’68 r.; 1971–1997 pracownik naukowy Katedry Prawa Pracy UG; figurant SOR krypt. „Kacper”; współpracownik KSS „KOR”, działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca MKS; szef Biura Interwencyjnego, kierownik Zespołu Analiz Bieżących MKZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–15 X 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1988 członek zespołu doradców Lecha Wałęsy; w 1989 r. uczestnik obrad okrągłego stołu, m.in. w zespole ds. nowelizacji ustawy o związkach zawodowych; 1989–1991 senator RP; 1990–1991 wiceprzewodniczący NSZZ „Solidarność”; w 1991 r. minister stanu ds. bezpieczeństwa w Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy oraz szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego; 1991–1993 poseł na Sejm RP z listy Porozumienia Obywatelskiego Centrum; 1992–1995 prezes NIK; 2000–2001 minister sprawiedliwości; 2001–2002 poseł na Sejm RP z listy PiS; prezydent Warszawy; 23 X 2005 r. wybrany na urząd prezydenta RP; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Zob. m.in. T. Bochwic, Lech Kaczyński [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 130–132; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Lech_Kaczyński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Waldemar Uziak (ur. 1952 r.) – prawnik; harcmistrz, obecnie pracownik naukowy UG.

[7] Jan Zapolnik (ur. 1927 r.) – robotnik; członek konspiracji ZWZ-AK i „WiN”; 1951–1990 w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; współpracownik ROPCiO; działacz WZZ, NSZZ „Solidarność”; przewodniczący stoczniowego KOWzP; od 15 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; w czerwcu 1982 r. umieszczony na Oddziale Psychiatrii Sądowej w szpitalu w Starogardzie Gdańskim, zwolniony we wrześniu 1982 r.; działacz podziemnej „Solidarności”; 1984–1989 uczestnik prac KIK w Warszawie i Białymstoku; współorganizator Polskiej Ligi Obrony Praw Człowieka; rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Pacjent”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Zapolnik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[8] Paweł Lejman (ur. 1943 r.) – adwokat, pracownik MKZ w Gdańsku.

[d] Fragment przekreślony i nieczytelny.

[e-e] Fragment dopisany ołówkiem.

[9] Mirosław Słomiński (ur. 1943 r.) – adwokat; działacz i współtwórca NSZZ RI „Solidarność” w województwie gdańskim; 1981–1986 rozpracowywany w ramach KE krypt. „X-4” przez Wydział VI WUSW w Gdańsku, a następnie przez RUSW w Tczewie.

[10] Brak możliwości ustalenia danych.

[11] Maria Komorowska (ur. 1920 r.) – tłumaczka w MKZ NSZZ „Solidarność”; 23 XII 1981 r. zarejestrowana przez Inspektorat 1 KW MO w Gdańsku pod nr. 42013 jako OZ; materiały zarchiwizowano 28 XI 1984 r. pod sygn. I-K-21440; nie zachowały się.

[f] Tak w oryginale.

[12] Marian Pawłowski (ur. 1941 r.) – historyk, dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku.

[13] Eleonora Zbierska (ur. 1936 r.) – kustosz Muzeum Zamkowego w Malborku; 1974–1976 rozpracowywana przez SB w Malborku, a następnie Wydział II KW MO w Elblągu w ramach KE krypt. „Korespondentka”/ „Kustosz”. Zob. AIPN Gd, 0025/52, KE krypt. „Korespondentka”/„Kustosz”; szerzej na temat tła ówczesnego konfliktu zob. relacja E. Zbierskiej: http://www.sdp.pl/fd34.pdf (s. 37).

[14] Henryk Raczyniewski (1923–1992) – architekt, konserwator zabytków, pierwszy dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku; 23 VI 1969 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku w kategorii pomoc obywatelska, rejestrację wycofano 6 II 1973 r.; w 1983 r. odmówił powrotu z wyjazdu czasowego do Szwajcarii.

[15] Roman Szymon Pawlicki (ur. 1935 r.) – aktor; w 1980 r. członek MKS; szef Biura Kultury NSZZ „Solidarność” i współtwórca I Festiwalu Piosenki Prawdziwej; członek ZR NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD; bliski współpracownik Lecha Wałesy; 15–17 XII 1981 r. internowany w ZK w Iławie; 1981–1985 zarejestrowany przez Inspektorat 1 KW MO/WUSW w Gdańsku jako OZ; 1986–1989 zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ.

[16] Janina Grabowska – 1961–1968 i 1975–1981 kustosz Muzeum Zamkowego w Malborku; znawca zagadnień artystycznej obróbki bursztynu; z inicjatywy pierwszego dyrektora Muzeum Zamkowego w Malborku Henryka Raczyniewskiego utworzyła kolekcję bursztynu; autorka m.in. albumu pt. Polski bursztyn.

[17] Lucyna Bujnicka (ur. 1946 r.) – dziennikarka; redaktorka w Gdańskim Ośrodku Telewizji; 1974–1975 kontrolowana operacyjnie przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Laura”.

Nr 71

1980 grudzień 11, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału Paszportów ppłk. Zygmunta Barlikowskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 11 XII 1980 r.[a]

Tajne[b]

Egz. nr [c]1[c]

Naczelnik Wydziału III[c]„A”[c]

KW MO Gdańsk[d]

TW ps. „Konrad” – członek Plenum NSZZ „Solidarność” przekazał informację wskazującą na malejącą w tym środowisku popularność Lecha Wałęsy.

Z rozpoznania TW wynika, że przyczyną tego stanu jest zajęcie przez L[echa] Wałęsę chwiejnego stanowiska w okresie trwania listopadowych strajków pracowników służby zdrowia i resortu oświaty i wychowania. Na zmniejszenie popularności L[echa] Wałęsy wpłynęła również nieuzgodniona przez niego z Prezydium NSZZ „Solidarność” decyzja o podjęciu rozmów z I sekretarzem KC PZPR Stanisławem Kanią oraz fakt, iż po jej odbyciu odmówił złożenia przed prezydium relacji z jej przebiegu, ponoć stwierdzając jedynie, że omawiane były ważne sprawy państwowe.

W związku z tymi uwagami w łonie NSZZ „Solidarność” panuje przekonanie, że w okresie wyborów L[ech] Wałęsa ustąpi z zajmowanego stanowiska. W kuluarowych rozważaniach na temat przyszłej obsady stanowiska przewodniczącego NSZZ „Solidarność” często pada nazwisko Andrzeja Gwiazdy.

W[edłu]g TW ps. „Konrad” obecnie działalność prezydium NSZZ „Solidarność” w Gdańsku zmierza do uzyskania pełnej kontroli nad poczynaniami MKZ kluczowych zakładów gospodarki narodowej. Podejmowanie jakichkolwiek działań przez MKZ terenowe, a w szczególności akcji strajkowych, protestacyjnych i ulotkowych bez porozumienia z NSZZ „Solidarność” zagrożone jest restrykcją wykluczenia ze związku.

Drugą sprawą uznaną aktualnie przez NSZZ „Solidarność” za najważniejszą są przygotowania do obchodów związanych z rocznicą wydarzeń grudniowych. Z rozpoznania TW wynika, że do udziału w obchodach zaproszeni zostali przedstawiciele najwyższych władz partyjnych i rządowych.

Nawiązując do naszego pisma z dnia 21 XI 1980 r., l.dz. 09135/80, dot. zamiaru przedruku przez NSZZ w Gdańsku kopii tajnego pisma Prokuratury Generalnej w Warszawie, TW poinformował, że badając tę sprawę w rozmowach z członkami NSZZ „Solidarność”, nie uzyskał potwierdzenia zapowiadanego uprzednio przedruku.

Nadmieniam, że podany przez nas nadawca wspomnianej informacji Zdzisław Kłonkowski[1] jest radcą prawnym LWSM „Zaspa”.

Powyższe przekazuję do wiadomości i ewentualnego wykorzystania służbowego.

Naczelnik Wydziału Paszportów

KW MO w Gdańsku (–)

ppłk dr Z[ygmunt] Barlikowski[2]

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – teczka TW

Egz. nr 3 – aa

WS/IW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 134–135, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b] Obok odręczne adnotacje o treści Ppor. Tomczak. Do omówienia. Sek[cja] 3 do omówienia, 12 XII 1980 [r.], opatrzone parafami.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] Obok prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło, dnia 12 XII 1980 [r.]. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Zdzisław Kłonkowski (ur. 1947 r.) – prawnik; radca prawny w MKZ NSZZ „Solidarność”.

[2] Zygmunt Barlikowski (ur. 1930 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1959 r.; 1959–1968 funkcjonariusz Wydziału II KW MO w Gdańsku, 1968–1970 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1970–1973 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1973–1975 zastępca komendanta miejskiego MO ds. SB w Gdyni, 1975–1976 starszy inspektor przy zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; 1973–1983 naczelnik Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku; 31 VIII 1983 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2135, Akta osobowe Zygmunta Barlikowskiego.

Nr 72

1980 grudzień 11, Warszawa – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KS MO ppor. Jerzego Okraja do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku dotyczący zlotu przedstawicieli biur interwencyjnych MKZ

[Warszawa], dnia 11 XII 1980 r.

[a]Tajne spec[jalnego] znaczenia[b]

nr 10481/2

godz. 15.59

L.dz. NA-001588/III/RR/80

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KW MO (wszystkie)

NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze w dniach 20–21 [...][c] grudnia 1980 r. na terenie m[iasta] st[ołecznego] Warszawy organizuje zlot przedstawicieli biur interwencyjnych poszczególnych MKZ. Tematem zlotu ma być:

– utrudnianie przez władzę działalności „Solidarności”,

– aresztowania i przesłuchania działaczy NSZZ „Solidarność”,

– przestrzeganie praworządności przez prokuratury, MO i SB.

Przedstawione materiały mają dotyczyć sytuacji ogólnej i poszczególnych przypadków. Muszą one być możliwe do sprawdzenia, gdyż zostaną wykorzystane przez L[echa] Wałęsę i Z[bigniewa] Bujaka podczas rozmów z premierem Jagielskim. Proszę o ustalenie, kto z Waszego terenu będzie uczestniczył w zlocie. W przypadku przyjazdu do Warszawy osobowego źródła informacji osoba ta winna nawiązać kontakt telefoniczny [pod] n[ume]r[em]:

45–66–43

45–77–88

45–77–99

Hasło:

Księgarnia, czy Sennik Konwickiego dostanę?

Odzew:

Sprawdzę, czy nie zostały dwa egzemplarze.

Następnie zostanie podane miejsce spotkania.

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KS MO w Warszawie

ppłk mgr J[erzy] Okraj[1]

zaszyfrował: Koziuk 11 XII [19]80 r., godz. 16.20

rozszyfrował: Szubert 11 XII 1980 r., godz. 18.55

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 72, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 4885 z KS MO Warszawa.

[b] Powyżej odręczne adnotacje o treści Por. Woronowicz do realizacji. 12 XII 1980 [r.]. Nie uzyskano inf[ormacji] o wyjeździe osób z Gdańska na zlot.

[c] Pominięto powtórzenia występujące w szyfrogramie.

[1] Jerzy Okraj (ur. 1930 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1960 r.; oficer operacyjny Wydziału III Departamentu III MSW; 1972–1983 naczelnik Wydziału III „A”/V KS MO. Zob. AIPN, 0968/208, Akta osobowe Jerzego Okraja.

Nr 73

1980 grudzień 12, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Lublinie dotyczący powołania Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania

Gdańsk, dnia 12 XII 1980 r.[a]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Lublinie

Szyfrogram nr 4933

Informuję, że Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność” w dniu 10 XII br. powołała do działalności tzw. Komitet Obrony Więźniów Politycznych[1].

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że na skutek działań przedstawiciela MKZ Lublin o imieniu Wojtek patronat nad tym komitetem ma objąć profesor Burda[2] z UMCS Lublin.

Powyższe przesyłam do operacyjnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 77, oryginał, rkps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Komitet Obrony Więzionych za Przekonania – organizacja broniąca osób represjonowanych i więzionych (przede wszystkim działaczy KPN) powstała w 1981 r.; wśród założycieli ogólnopolskiego, jak i gdańskiego KOWzP (28 II 1981 r.) byli m.in. Dariusz Kobzdej i Aleksander Hall.

[2] Andrzej Burda (1913–1987) – prawnik, profesor i rektor UMCS w Lublinie; 1957–1965 poseł; 1957– 1961 prokurator generalny; 1982–1985 członek Trybunału Stanu; 1979–1981 rozpracowywany w ramach SOR krypt. „Profesor” przez Wydział III KW MO w Lublinie.

Nr 74

1980 grudzień 12, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Elblągu dotyczący dziesiątej rocznicy wydarzeń grudniowych i odsłonięcia pomnika „Poległym stoczniowcom w grudniu 1970”

Gdańsk, dnia 12 XII 1980 r.[a]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr [b]4938[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Elblągu

W odpowiedzi na Wasze pismo, l.dz. CL-01722/80, z dnia 6 XII 1980 r. informuję, że w związku ze zbliżającymi się uroczystościami w Gdańsku i Gdyni z okazji 10. rocznicy wydarzeń grudniowych i odsłonięcia pomnika „Poległym stoczniowcom w grudniu 1970 – społeczeństwo”, KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina za aprobatą Krajowej Komisji Porozumiewawczej podjął odpowiednie działania organizacyjne i dokonał pewnych ustaleń.

Mianowicie uchwalił, aby z uwagi na powagę sytuacji nie dopuszczać do akcji transparentowych, gdyż nie ma pewności, czy nie uległby zmianie charakter tych uroczystości.

Ponadto celem znacznego ograniczenia liczby uczestników tych uroczystości rozesłano jedynie 3 tys. imiennych zaproszeń oraz zwrócono się do terenowych władz polityczno-administracyjnych z żądaniem przeprowadzenia bezpośredniej transmisji telewizyjnej z przebiegu uroczystości w programie ogólnopolskim.

W prowadzonym rozpoznaniu operacyjnym nie stwierdzono dotychczas jakichkolwiek wytycznych gdańskiego MKZ odnośnie udziału przedstawicieli Gdańska w uroczystościach w Elblągu i nadania tym uroczystościom ewentualnych akcentów politycznych.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Opracował ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 82, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

Nr 75

1980 grudzień 13, Gdańsk – Meldunek zastępcy naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku mjr. Jana Sosnowskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW

Gdańsk, dnia 13 XII 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Szyfrogram nr [a]4953[a]

godz. [a]14.00[a]

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[b]

Meldunek

Nawiązując do naszego szyfrogramu nr 49/42 z dnia 12 bm., informuję, że wczoraj po południu w plebanii kościoła św. Brygidy w Gdańsku odbyła się rozmowa ks. H[enryka] Jankowskiego z A[nną] Walentynowicz. Ks. H[enryk] Jankowski w sposób ostry zwrócił jej uwagę na nieodpowiedzialne poczynania i powodowanie konfliktów w ramach „Solidarności”. Zalecił jej, aby zaniechała inspiracji i działań zmierzających do zmiany ustalonego już napisu na pomniku ofiar grudniowych w Gdańsku. A[nna] Walentynowicz nie przyjęła tych uwag, uznając, że postępuje słusznie.

Tego samego dnia w terminie późniejszym, w siedzibie gdańskiej „Solidarności”, Lech Wałęsa zwołał zebranie przedstawicieli Zakładowych Komitetów „Solidarności”, zapraszając też B[ogdana] Borusewicza i D[ariusza] Kobzdeja. Na zebraniu tym L[ech] Wałęsa postawił sprawę działalności Walentynowicz w kwestii zmiany napisu, żądając od zebranych, aby opowiedzieli się za jego stanowiskiem lub Walentynowicz. Wszyscy opowiedzieli się za L[echem] Wałęsą.

Niezależnie od rozwoju sytuacji i poczynań A[nny] Walentynowicz, jej tendencja do zmiany napisu nie będzie mogła być zrealizowana w terminie do 16 grudnia z braku możliwości technicznych.

Dnia 12 bm. w godzinach rannych w rozmowie telefonicznej ks. H[enryk] Jankowski poinformował ks. Orszulika, że podejmowane przez niego działania idą w kierunku, aby uroczystości pomnikowe miały przebieg spokojny i zgodny z życzeniem Episkopatu. Orszulik stwierdził, że wszystkie szczegóły muszą być dokładnie ustalone, bo jest to warunkiem udziału Episkopatu w tej uroczystości, i że trzy strony biorące w niej udział, tj.: państwowo-polityczna, kościelna i robotnicza mają się rozejść w nastroju pojednania.

Również w dniu 12 bm. na zaproszenie wojewody gdańskiego przybył do Urzędu Wojewódzkiego o godz. 18.00 ordynariusz diecezji bp L[ech] Kaczmarek. Rozmowę z ordynariuszem przeprowadzili wojewoda gdański i przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej. Dotyczyła ona spraw związanych z uroczystością w dniu 16 grudnia w Gdańsku (sprawy organizacyjne, udział przedstawicieli duchowieństwa).

Zastępca naczelnika Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) mjrmgr Jan Sosnowski[1]

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] MO ds. SB

Egz. nr 2 – mjr Grzelak

Egz. nr 3 – Wydział IV w/m Opr. SBZU-IV/BK

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 11–12, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. 15 XII 1980 [r.]. Obok parafa.

[1] Jan Sosnowski (ur. 1931 r.) – płk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1958 r.; wywiadowca Wydziału „B”; od 1961 r. członek PZPR; 1960–1962 funkcjonariusz Wydziału III, a następnie Wydziału IV KW MO w Gdańsku; skierowany do pracy operacyjnej w sekcji zajmującej się rozpracowaniem środowiska seminaryjnego; od 1971 r. zastępca naczelnika, a od 1982 r. naczelnik Wydziału IV; od 1983 r. zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; nadzorował niszczenie akt gdańskiej bezpieki. Zob. AIPN, 710/428, Akta osobowe Jana Sosnowskiego.

Nr 76

1980 grudzień 13, [Warszawa] – Szyfrogram MSW do wszystkich komend wojewódzkich MO dotyczący odprawy naczelników wydziałów III „A”

[Warszawa], dnia 13 XII 1980 r.[a]

Tajne[b]

nr 47350/251

godz. 10.20

L.dz. OA-II-01293/80[c]

Z[astęp]ca k[omendan]ta woj[ewódzkiego] MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w [d]Gdańsku[d] (wszystkie)

W dniu 22 grudnia o godz. 11.00 w gmachu MSW przy ul. Rakowieckiej 2a, sala nr 970, bl[ok] „b”, Departament III „A” MSW organizuje odprawę służbową naczelników wydz[iałów] III „A” komend wojewódzkich MO.

Tematy:

1. Ocena pracy operacyjnej w zakresie ochrony NSZZ „Solidarność” w gospodarce narodowej (łącznie z odcinkiem wiejskim).

2. Powołanie komórek pełnomocników SB do spraw ochrony w wybranych obiektach komunikacji łączności.

Czas odprawy ok. 4 godz.

W związku z powyższym proszę o:

1. Wydelegowanie na odprawę nacz[elnika] Wydz[iału] III „A” waszej komendy.

2. Zlecenie Wydz[iałowi] III „A” opracowania i nadesłania do [e]Wydz[iału] II[e] Dep[artamentu] III „A” (Wydz[iał] Inspek[cji] III „A”) do dnia 18 bm. zwięzłej oceny dotychczasowej pracy na odcinku operacyjnej ochrony NSZZ „Solidarność” z uwzględnieniem:

– ilości spraw obiektowych na ogniska NSZZ „Solidarność” (wyszczególnić jakie),

– ilości spraw innych kategorii na osoby pojedyncze lub grupy osób prowadzące działalność antysocjalistyczną lub anarchiczną [...][f] w ramach NSZZ „Solidarność”,

– oceny wpływu i autorytetu ugrupowań i elementów antysocjalistycznych i destrukcyjno-anarchistycznych na działalność ogniw NSZZ „Solidarność” i rozeznania kierunków[g] zamierzeń tych ugrupowań i osób wobec ruchu związkowego „Solidarność” i poszczególnych działaczy.

Koniec części pierwszej szyfrogramu nr 47350/251

zaszyfrował: Gadomski 13 XII [19]80 r., godz. 11.00

rozszyfrował: Szypra 13 XII 1980 r., godz. 14.30

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 53, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany z MSW. Rozszyfrowano 13 grudz[ień] 1980 [r.].

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści naczel[nik] Wydz[iału] III „A”, 13 XII [1980 r.], opatrzona podpisem.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Mjr Łubiński, proszę zorganizować i przygotować potrzebne opracowanie. 13 XII 1980 [r.].

[d-d] Wpisano odręcznie.

[e-e] Podkreślono odręcznie.

[f] Pominięto powtórzenia występujące w szyfrogramie.

[g] W oryginale kierunki.

Nr 77

1980 grudzień 15, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW

Gdańsk, dnia 15 XII 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Szyfrogram

nr godz.[b]

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[c]

Meldunek

Informuję, że w programie uroczystości związanych z rocznicą wydarzeń grudniowych w Gdańsku i Gdyni nie zaszły żadne zmiany.

Wydział IV tut[ejszej] komendy uzyskał informację ze źródeł operacyjnych, że wystąpienie ordynariusza diecezji gdańskiej bp. L[echa] Kaczmarka w czasie uroczystości odsłonięcia pomnika ofiar grudniowych w Gdańsku i sufragana diecezji chełmińskiej bp. Z[ygfryda] Kowalskiego[1] w czasie uroczystości przy Urzędzie Miejskim w Gdyni mają mieć treść politycznie pozytywną. Również ks. E[dward] Ryba[2], proboszcz parafii pw. Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia w Gdyni (o.o. redemptoryści), który będzie głównym celebrantem mszy podczas uroczystości przy przystanku Gdynia-Stocznia, dnia 17 XII br. wygłosić ma kazanie, bez negatywnych akcentów społeczno-politycznych.

Program obchodów 10. rocznicy Grudnia w Gdańsku i Gdyni został opublikowany w „Dzienniku Bałtyckim” z dnia 12 XII br. w rubryce „Samorządność” redagowanej przez NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Także w „Dzienniku Bałtyckim” z dnia 15 XII br. opublikowano uchwałę Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku następującej treści: Gdańsk, 12 XII 1980 r. „Umiłowanie ludzi i ziemi, czerpane z serca i myśli Stworzyciela człowieka, może uchronić oblicze ziemi od zniszczenia, może zatrzeć Kainowe ślady, przepełnić je duchem twórczego pokoju” (z orędzia prymasa Polski na Boże Narodzenie 1980 r.).

Uchwała. Dnia 12 XII 1980 r. na spotkaniu Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku na wniosek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców 1970 r. w Gdańsku oraz Społecznego Komitetu Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni podjęła uchwałę:

1. Stwierdza się, że organizatorami uroczystości obchodów 10. rocznicy wydarzeń grudniowych 1970 r. są Społeczne Komitety Budowy Pomników w Gdańsku i Gdyni.

2. Uprasza się wszystkich o udzielenie pomocy w przeprowadzeniu tych uroczystości zgodnie z ustalonym i uzgodnionym z Episkopatem, rządem i wojewodą programem obchodów tych uroczystości.

3. Apeluje się do członków „Solidarności” i całego społeczeństwa o zachowanie powagi i spokoju w tych doniosłych dniach.

4. Apeluje się o niepodejmowanie żadnych akcji protestacyjnych i demonstracji o charakterze politycznym oraz o wyperswadowanie tego rodzaju zamierzeń.

Fakt zbudowania i budowy pomników jest symbolem prawdy o tych tragicznych wydarzeniach. Niech te uroczystości staną się wobec tego symbolem pojednania narodu tak potrzebnego w tej chwili naszej Ojczyźnie. Plenum MKZ w Gdańsku.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr A[leksander] Świerczyński[3]

godz. [a]13.30[a]

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB w Gdańsku

Egz. nr 2 – mjr W[acław] Grzelak

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” w/m

Egz. nr 4 – Wydz[iał] IV w/m Opr. SBzU-IV/HW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 16–17, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru i godziny.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. 15 XII 1980 [r.].

[1] Zygfryd Wincenty Kowalski (1910–1995) – biskup pomocniczy chełmiński; święcenia kapłańskie przyjął w 1932 r.; wikariusz, prefekt i duszpasterz akademicki w Toruniu; od 1950 r. kanonik kapituły katedralnej chełmińskiej; od 1952 r. proboszcz w Chełmży; od 1960 r. prepozyt kapituły kolegiackiej i profesor seminarium duchownego; w 1962 r. mianowany biskupem tytularnym Assus i sufraganem chełmińskim; od 1991 r. na emeryturze; 1955–1956 pozostawał w zainteresowaniu KP MO ds. SB w Toruniu, podejrzany o przynależność do nielegalnej organizacji „Odrodzenie Polski”; materiały zarchiwizowano w związku z brakiem dowodów.

[2] Edward Ryba (ur. 1933 r.) – redemptorysta, święcenia kapłańskie przyjął w 1958 r.; m.in. proboszcz parafii pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Gdyni, duszpasterz ludzi morza, w czasie strajku w sierpniu 1980 r. odprawiał msze św. w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; w 1984 r. przeniesiony do Głodowa (z uwagi na brak akceptacji Wydziału ds. Wyznań w Legnicy z powodu „nielojalności politycznej” nie objął probostwa). Zob. Edward Ryba [w:] Encyklopedia Gdyni, red. M. Sokołowska, Gdynia 2006, s. 685.

[3] Aleksander Świerczyński (ur. 1928 r.) – ppłk MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1949 r.; do 1955 r. funkcjonariusz Wydziału V i IV KW MO w Katowicach; kierownik Katedry KOSz oraz funkcjonariusz Wydziału III i IV KW MO w Gdańsku; 1962–1982 naczelnik Wydziału IV SB KW MO w Gdańsku; zwolniony ze służby w 1982 r. (po śledztwie dotyczącym ujawnienia tajemnicy służbowej). Zob. AIPN Gd, 214/2148, Akta osobowe Aleksandra Świerczyńskiego.

Nr 78

1980 grudzień 15, Gdańsk – Pismo stoczniowców – solidarnych z partią i rządem do Wydziału Propagandy KC PZPR w Warszawie

Gdańsk, dnia 15 XII 1980 r.[a]

Komitet Centralny PZPR

Wydział Propagandy

w Warszawie[b]

W numerze [[c]] 274 z 13/14 XII br. „Głosu Wybrzeża” współpracowniczka p. Bądkowskiego, a tym samym KOR, I[zabella] Trojanowska[1], złożyła w notce Album z dni sierpnia gratulacje Wydawnictwu Morskiemu za wydanie albumu pt. Solidarność.

Sprawa na pozór jest błaha, niewarta komentarza, ale tylko na pozór, bo to wówczas, gdy władze państwowe i partyjne robią wszystko, aby powstrzymać eskalację ruchu postrajkowego, zmierzającego do popychania gdańskiej „Solidarności” ku [[c]] aspiracjom politycznym i gdy słuszną decyzją wstrzymania filmu Robotnicy władze te dały dowód, że dążą do wyciszenia tendencji destrukcji politycznej – wazeliniarze i różnego typu cwaniacy przejawiają tendencje wręcz odwrotne. Apoteozując ruch strajkowy, podtrzymują i poszerzają stan politycznego napięcia. Wydany album przez Wydawnictwo Morskie jest tego niezbitym dowodem. Czy nie lepiej było wydać album poświęcony obecnej pracy uspokojonych przedsiębiorstw państwowych i wskazać na potrzeby dalszego jej wzmożenia?

Ciągłe rozpamiętywanie wydarzeń strajkowych, ustawiczne pomnażanie i powiększanie rangi „Solidarności”, jako rzekomo jedynego w Polsce ruchu związkowego, przyznawanie rangi bohaterów narodowych ludziom, którzy na to nie zasługują – to wszystko jest wodą na młyn obcych agentur, które dążą do zwiększania w Polsce zamętu i rozgardiaszu.

Odpowiedzialnym za ten wyczyn wydawniczy jest dyrektor W[ydawnictwa] M[orskiego] Edward Mazurkiewicz, znany ze swej niekompetencji na tym stanowisku z innych przyczyn. Przydałoby się przywołać do porządku tego pana, który posiada przecież legitymację partyjną, a teraz jawnie żegluje pod sztandarem p. Wałęsy, licząc się może z rychłym obaleniem rządu, bo przecież p. Wałęsa w jednym z wywiadów oświadczył niedawno, że zamierza wejść do rządu. To stąd tak gwałtowne poparcie dla „Solidarności” ze strony partyjnego wydawcy?

Jeśli tacy partyjniacy będą zajmowali podobne stanowiska, nigdy nie wyjdziemy z impasu. Po tym albumie p. Mazurkiewicz wyda niedługo album pod tytułem Leszek – będzie mówił o karierze Wałęsy. Zapewni mu to – tak z pewnością myśli – awans do Warszawy, gdyby „Solidarność” objęła w Polsce władzę, na co po cichu liczy.

Szanowni Towarzysze! W nawale pracy możecie nie zauważyć tego problemu i tego faktu, dlatego zwracamy na to uwagę. Uważamy, że trzeba – powracając do normalizacji – wyciszać antagonizmy i raczej wygaszać rozpalone ogniska, a nie stale je podsycać. Robi to dostatecznie wytrwale KOR i Wolna Europa – niechże partyjni wydawcy przestaną do tego się przyłączać. A temu Mazurkiewiczowi należałoby wytłumaczyć, że kariery poprzez „Solidarność” i KOR nie zrobi.

Przy okazji prosimy o wydanie zakazu wstępu na tereny stoczniowe takim typom jak Kuroń, który grasuje bezkarnie na Wybrzeżu, wygłaszając podburzające odczyty na Uniwersytecie Gdańskim, w Stoczni Komuny Paryskiej i innych zakładach pracy. Jak tak dalej pójdzie, to Mazurkiewicz wyda Kuroniowi też album pod tytułem Kuroń. Życzymy przyjemnej lektury.

Stoczniowcy – solidarni z partią i rządem

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 203, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Tow. gen. Ciastoń 2 I [19]81 r. Obok parafa.

[b] Obok prostokątna pieczątka o treści S. M. Mint. 919/80 wpł[ynęło] dn. 31 XII 1980 [r.].

[c] Fragment przekreślony i nieczytelny.

[1] Izabella Trojanowska (1929–1995) – dziennikarka, pisarka; 1980–1983 prezes Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego; w latach pięćdziesiątych pracownik „Dziennika Bałtyckiego” i „Głosu Wybrzeża”; w 1956 r. redaktor naczelna tygodnika „Kontrasty”; w 1963 r. redaktor „Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” przekształconego z czasem w miesięcznik „Pomerania”; w 1981 r. zastępca redaktora naczelnego solidarnościowego tygodnika „Samorządność”; rozpracowywana przez SB w związku z działalnością w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim; 1983–1989 rozpracowywana przez Wydział II, a następnie Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Mewa”.

Nr 79

1980 grudzień 16, Gdańsk – Notatka służbowa kpt. Józefa Chuchmały ze spotkań z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 16 XII 1980 [r.][a]

[b]Tajne[b]

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

Na odbytych spotkaniach z TW ps. „Teofil”[1] przekazał on mi informacje następującej treści.

Pod koniec m[iesią]ca listopada 1980 r. TW udał się do siedziby NSZZ „Solidarność” w celu załatwienia formalności związanych z wstąpieniem do tej organizacji związkowej. W dniu tym TW rozmawiał bezpośrednio z przewodniczącym związku Lechem Wałęsą, jemu to przedstawił się, że jest z wykształcenia prawnikiem i w tym względzie chce oferować swoje usługi dla związku.

L[ech] Wałęsa miał wyrazić zgodę i przyjął nawet od TW jego wizytowy bilet. W rozmowie z Wałęsą TW wyraził swoją opinię, że postulatów, i to nawet nierealnych, jest bardzo dużo, z których rząd PRL z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie wywiązać się. Wałęsa odpowiedział, że kierownictwo związku wie o tym, ale nie mają oni na to żadnego wpływu, jako że postulaty poszczególne zakłady wystosowują spontanicznie, bez zgody NSZZ „Solidarność”. TW wywnioskował w rozmowie z Wałęsą, że myśli on o Polsce „niezależnej” i jego program to w zasadzie zmiana ustroju, a niewiele ma to [wspólnego] z troską o robotnika, poza tym Wałęsa chciałby się z tej sprawy wycofać, takie odniósł wrażenie, jednak nie potrafił uzasadnić.

Na kolejnym spotkaniu TW na dowód podjęcia próby wstąpienia do związku pokazał mi odpis deklaracji NSZZ „Solidarność”. Jest ona wypełniona z datą 3 XII 1980 r. i adnotacją pokwitowania odbioru oryginału z datą 8 XII 1980 r.

TW oświadczył, że był drugi raz w siedzibie związku w dniach 4 lub 5 XII 1980 r. W dniu tym rozmawiał z Gwiazdą, jako że Wałęsa był w tym dniu w delegacji, być może w Warszawie. W rozmowie z Gwiazdą ten chętnie przyjął propozycję TW, ale dla wykorzystania go w mającym powstać biurze prawnym, TW miał mu powiedzieć, że on chce pracować jako prawnik – bezpośredni doradca w kierownictwie NSZZ. Nie otrzymał on jednoznacznej odpowiedzi, ale TW ma nadzieję, że osiągnie swój cel. W rozmowie z Gwiazdą TW nawiązał do tendencji masowych przyjęć członków do związku, i to w wielu przypadkach mało odpowiedzialnych, z tym stwierdzeniem Gwiazda miał się zgodzić i powiedział, że organizacja ma na celu w okresie późniejszym czystkę szeregów. TW, przebywając w siedzibie związku, na podstawie obserwacji stwierdza, że członkowie NSZZ „Solidarność” to przeważnie ludzie młodzi wiekiem o tendencjach wywrotowych, celem ich jest walka z rządem PRL i izolacja od ZSRR. Istnieje tam organizacja pod nazwą Konfederacja Polski Niepodległej. TW określa ją jako organizację militarną, która nawiązuje do tradycji Armii Krajowej (posługują się oni specjalnym znakiem). W celu uzyskania bieżących informacji z tego środowiska TW przekazałem w tym względzie stosowne zadania. Informację proponuję przekazać do Wydziału III SB.

kpt. J[ózef] Chuchmała[2]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 137, oryginał, mps.

[a] Obok odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak 19 XII 1980 [r.].

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Zdzisław Sitkiewicz (ur. 1922 r.) – prawnik; 23 III 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku pod nr. 39296 jako TW ps. „Teofil”, później prowadzony przez Inspektorat 2; materiały zarchiwizowano 17 VII 1984 r.; nie zachowały się. Zob. Karty E-14, E-16 dot. Z. Sitkiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Józef Chuchmała (ur. 1927 r.) – pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1947 r. do 1990 r.; funkcjonariusz pionów kryminalnych MO. Zob. AIPN Gd, 0132/87, Akta osobowe Józefa Chuchmały.

Nr 80

1980 grudzień 16, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku mjr. Zdzisława Sobańskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 16 XII 1980 r.[a]

Tajne[b]

Egz. nr [c]1[c]

Naczelnik Wydziału III

KW MO Gdańsk[d]

W dniu 16 XII 1980 r. otrzymano od KO „MR”[1] informację, z której wynika, że:

1. Organizatorzy uroczystości odsłonięcia pomnika przy Stoczni im. Lenina w Gdańsku obawiają się prowokacji ze strony nielegalnych organizacji KOR, Ruch Młodej Polski, Konfederacja Polski Niepodległej[e].

2. KO „MR” stwierdził, że 15 XII 1980 r. do siedziby NSZZ „Solidarność” we Wrzeszczu zgłosiły się dwie osoby (KO nie zna ich) w celu uzgodnienia z organizatorami odsłonięcia pomnika rozwieszenia transparentu w trakcie trwania uroczystości. Według KO byli to przedstawiciele Ruchu Młodej Polski. Treści hasła KO nie zna, niemniej, jak jest zorientowany – nie otrzymali oni zgody na rozwieszenie transparentu, a jednocześnie, jeżeli będą próbowali prowokacji, to zostaną surowo potraktowani przez organa porządkowe NSZZ „Solidarność”.

KO „MR” stwierdził też, że na terenie Stoczni im. Lenina NSZZ „Solidarność” prowadzi rozmowy z pracownikami stoczni, w których wyczula się pracowników na niedopuszczenie do wystąpień prowokacyjnych nieodpowiedzialnych osób, a także czyni się ich odpowiedzialnymi za utrzymanie ładu i porządku w swym sektorze w trakcie trwania uroczystości.

KO „MR” poinformował też, że aktualnie wyczuwa się wśród pracowników stoczni pewne niezadowolenie spowodowane kosztem budowy pomnika poległych. Dotychczas każdy pracownik stoczni przekazał 300 zł na budowę pomnika. Aktualnie z uwagi na powiększenie się kosztów budowy do 25 mln zł NSZZ „Solidarność” zarządziła, że w wolną sobotę stocznia będzie pracowała normalnie w ramach nadgodzin, a pieniądze w ten sposób zarobione przelane zostaną na pokrycie kosztów budowy pomnika.

Powyższe przekazuję do wiadomości i ewentualnego wykorzystania operacyjnego.

Zastępca naczelnika Wydziału Paszportów

KW MO w Gdańsku

(–) mjrmgr Z[dzisław] Sobański[2]

Wyk[onano] w 3 egz.

1 – adr[esat]

2 – S/I

3 – aa JF/IW[f]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 133, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3, zapoznać Sek[cję] 6. 17 XII 1980 [r.].

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Woronowicz. Zapoznać kpt. Frączkowskiego 17 XII 1980 [r.].

[e] Obok odręczna adnotacja o treści Zapoznałem S[ekcję] 6. Obok parafa.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[f] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Wydział III KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 16 XII 1980 r. Nr 05050/80.

[2] Zdzisław Sobański (ur. 1931 r.) – mjr MO; 1955–1962 starszy referent Wydziału IV SB KM MO w Gdyni; 1962–1965 kierownik sekcji Wydziału IV SB KM MO w Gdyni; od 1965 r. kierownik Komisariatu II MO w Gdyni; 1970–1971 naczelnik Wydziału Służby Zewnętrznej KM MO w Gdyni; 1971–1973 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; 1971–1973 kierownik grupy Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; 1973–1974 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Wejherowie; w 1974 r. słuchacz Ośrodka Doskonalenia Zawodowego Kadr Kierowniczych SB w Łodzi; 1975–1977 zastępca naczelnika Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1977–1985 zastępca naczelnika Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku; 1 VIII 1985 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2240, Akta osobowe Zdzisława Sobańskiego.

Nr 81

1980 grudzień 17, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczące rozpracowania NSZZ „Solidarność” do naczelnika Wydziału II Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 17 XII 1980 r.[a]

Tajne

Egz nr [b]2[b]

Naczelnik Wydziału II Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[c]

Zgodnie z szyfrogramem nr 47350/251 z dnia 13 XII 1980 r., l.dz. 0A-II-01293/80, dyrektora Departamentu III „A”, poniżej przesyłam opracowanie zgodnie z kolejnością odpowiedzi na zawarte w szyfrogramie punkty.

Aktualnie tut[ejszy] Wydział III „A” prowadzi:

– jedną sprawę obiektową krypt[onim] „Klan” nr rej. 37004 na MKZ „Solidarność”,

– 20 spraw operacyjnego rozpracowania i 12 spraw operacyjnego sprawdzenia na pojedyncze osoby lub grupy osób prowadzących antysocjalistyczną działalność w ramach NSZZ „Solidarność”. (Łącznie na elementy antysocjalistyczne prowadzimy 42 sprawy operacyjne).

Jeśli chodzi o elementy antysocjalistyczne, to stosunkowo największy wpływ wywierają one na działalność prezydium i cały MKZ NSZZ „Solidarność”, co rzutuje również pośrednio na działalność Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Wiodącą rolę odgrywają tu działacze KSS „KOR” w osobach Jacka Kuronia (ekspert MKZ) i Bogdana Borusewicza, który jest członkiem Prezydium MKZ. Wymienieni mają bezpośredni wpływ na część osób wchodzących w skład Prezydium MKZ, a zwłaszcza na: A[ndrzeja] i J[oannę] Gwiazdów, A[nnę] Walentynowicz i A[linę] Pienkowską.

Starają się oni rozszerzyć swoje wpływy również na załogi robotnicze, zwłaszcza kluczowych obiektów gospodarczych, poprzez odbywanie spotkań z tymi załogami na terenie zakładów pracy.

Negatywny wpływ na działalność MKZ wywierają również działacze RMP (A[leksander] Hall, B[ożena] Rybicka, M[aciej] Grzywaczewski), którzy wchodzą w skład personelu administracyjnego MKZ. Uczestniczą oni w przygotowaniu i opracowywaniu różnych decyzji i oświadczeń wydawanych przez MKZ.

Jeśli chodzi o oddziaływanie elementów antysocjalistycznych na Zakładowe Komitety Założycielskie NSZZ „Solidarność”, to najbardziej narażony jest ZKZ Stoczni Gdańskiej im. Lenina, na który duży wpływ posiadają L[ech] Wałęsa i A[nna] Walentynowicz oraz ZKZ Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, gdzie działają A[ndrzej] Kołodziej i A[ndrzej] Kozicki.

Z posiadanego przez nas rozpoznania operacyjnego wynika, że jednym z podstawowych kierunków zamierzeń elementów antysocjalistycznych, a zwłaszcza KSS „KOR”, jest usytuowanie swoich działaczy i sympatyków w ogniwach władzy i administracji, przede wszystkim MKZ NSZZ „Solidarność”, co poprzez MKZ zapewniłoby im również duży wpływ na załogi robotnicze kluczowych obiektów gospodarczych, w których MKZ nadal cieszy się dużym autorytetem.

Jeśli chodzi o kler województwa gdańskiego, to poza ogólną tendencją zmierzającą do łagodzenia napięć, bezpośrednie kontakty z działaczami MKZ utrzymują księża: Jankowski, Jastak i Bogdanowicz[1]. Pozytywnie należy ocenić postawę ks. Jankowskiego, zwłaszcza jego wpływ na L[echa] Wałęsę. Jeśli chodzi o ks. Jastaka i Bogdanowicza, to ich oddziaływanie na działaczy NSZZ ma charakter negatywny. Np. ks. Bogdanowicz jako proboszcz bazyliki Mariackiej udostępnia kościół do organizowania różnego rodzaju imprez, w tym też negatywnych wystąpień działaczy MKZ (np. A[nny] Walentynowicz).

Również ks. Jastak negatywnie oddziałuje w sensie politycznym na A[ndrzeja] Kozickiego i A[ndrzeja] Kołodzieja oraz gotów jest do organizowania wszelkich imprez religijnych, nadając im charakter o negatywnym wydźwięku politycznym.

Mówiąc o czołowych działaczach NSZZ „Solidarność”, stwierdzić należy, że szczególnie negatywną postawą charakteryzuje się A[nna] Walentynowicz, która w swoich wystąpieniach prezentuje wrogie, tendencyjne i fałszywe wypowiedzi. Znajduje się ona pod zdecydowanym wpływem KSS „KOR”, a zwłaszcza J[acka] Kuronia i B[ogdana] Borusewicza, którzy wykorzystując jej niski poziom intelektualny, inspirują ją do nieodpowiedzialnych wystąpień. Posiada ona znaczący wpływ na środowisko robotnicze, zwłaszcza w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

A[ndrzej] Kołodziej i A[ndrzej] Kozicki posiadają negatywny wpływ na załogę robotniczą Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Często podejmują decyzje pod wpływem emocji. Są zwolennikami drastycznych i zdecydowanych rozstrzygnięć, choćby to prowadziło do jawnej konfrontacji sił. Obaj byli inicjatorami spotkań J[acka] Kuronia z załogą SKP.

B[ogdan] Borusewicz jako członek Prezydium MKZ prezentuje nadal stanowisko prokorowskie i stoi zdecydowanie na pozycjach antysocjalistycznych. Wywiera negatywny wpływ na niektórych członków MKZ.

A[ndrzej] i J[oanna] Gwiazdowie oraz A[lina] Pienkowska pozostają pod silnymi wpływami KSS „KOR” w osobach J[acka] Kuronia i B[ogdana] Borusewicza. L[ech] Wałęsa posiada bardzo duży autorytet i wpływ na środowiska robotnicze. W ostatnim okresie czasu prezentuje w miarę realistyczne stanowisko w przedmiocie stosunków NSZZ „Solidarność” z władzami. W kilku przypadkach przyczynił się do złagodzenia napięć w trakcie rozmów przedstawicieli związków z komisjami rządowymi w kwestii żądań płacowych. Przeciwstawił się również nadużywaniu strajku jako argumentu w rozmowach z władzami. Zmierza do zdominowania wpływów w MKZ i KKP. Popadł w konflikt z kilkoma czołowymi działaczami MKZ, pozostającymi pod wpływami KOR, którzy uważali, że L[ech] Wałęsa będzie bezkrytycznie realizował linię postępowania nakreśloną przez KSS „KOR”.

Bogdan Lis wykazał dużą aktywność w zakresie neutralizowania regionalnych konfliktów pomiędzy NSZZ a władzami. Nie jest zwolennikiem eskalacji żądań ze strony związków. Reprezentuje postawę realistyczną i nie pozostaje pod wpływem elementów antysocjalistycznych. Niemniej jest zwolennikiem tzw. „sztywnej linii” w rozmowie z władzami w kwestii spraw związkowych.

Florian Wiśniewski złożył swoją rezygnację z pracy w MKZ, zarzucając czołowym działaczom odejście od ducha porozumień gdańskich z dnia 31 VIII 1980 r. i dopuszczenie do władz związkowych elementów antysocjalistycznych, które wg niego starają się zdominować ruch związkowy z korzyścią dla własnych antysocjalistycznych celów. Szczególnie negatywnie wypowiadał się na temat nieodpowiedzialnych wystąpień A[nny] Walentynowicz.

Jeśli chodzi o ocenę własnych sił i możliwości operacyjnych w zakresie ochrony NSZZ „Solidarność”, to:

a) posiadamy 5 TW usytuowanych w MKZ, 36 TW w ZKZ, 17 KO w ZKZ i 16 KS w ZKZ – wszyscy z ochranianych obiektów lub zakładów i instytucji wchodzących w skład wojewódzkich kompleksów;

b) z innych pionów i służb SB wykorzystujemy łącznie 5 TW, którzy dostarczają bieżących informacji na temat działalności MKZ i niektórych ZKZ. Poza tym ogólne informacje z terenu zabezpieczanych obiektów na temat działalności nowych związków otrzymujemy z Wydziału PG i z GPK, a z komisariatów MO dot. organizowania się „Solidarności Wiejskiej”;

c) współpraca na odcinku ochrony NSZZ „Solidarność” przed negatywnymi wpływami elementów antysocjalistycznych prowadzona jest na bieżąco przede wszystkim z Wydziałem III i Wydziałem IV w zakresie realizacji zadań, jak i podejmowanych przeciwdziałań w stosunku do konkretnych osób, zwłaszcza członków MKZ. Wynika to z faktu, iż wydziały te posiadają osobowe źródła informacji mające możliwość oddziaływania na niektórych czołowych działaczy MKZ, w tym także na L[echa] Wałęsę, oraz iż przedstawiciele RMP – figuranci pozostający w zainteresowaniu Wydziału III – pełnią funkcje administracyjno-organizacyjne w MKZ. Dotychczasową współpracę z tymi wydziałami należy ocenić jako korzystną dla wszystkich zainteresowanych wydziałów;

d) w ramach prowadzonych spraw operacyjnych wszystkich kategorii w szerokim zakresie stosujemy możliwości techniczno-operacyjne i inwigilację. I tak:

– technikę operacyjną stosujemy w 9 sprawach,

– obserwację zewnętrzną wykorzystaliśmy w 16 sprawach,

– inwigilację materiałów „W” prowadzimy w 28 sprawach;

e) dotychczasowe rozpoznanie postaw i zamierzeń figurantów prowadzonych spraw oraz zebrane materiały w wielu przypadkach pozwalają na podjęcie z naszej strony określonych kombinacji operacyjnych zmierzających do pozyskania bądź kompromitacji określonych osób prowadzącej do ich eliminacji z władz związkowych. Wykorzystując aktualnie prowadzoną kampanię wyborczą do różnych ogniw związkowych, spowodowaliśmy, że w kilku przypadkach figuranci nasi nie zostali wybrani do władz związkowych (np. J[an][d] Karandziej i M[ieczysław] Klamrowski). Równocześnie w wyniku naszych działań i kombinacji operacyjnych 6 TW z terenu Stoczni Gdańskiej, 2 TW z gdańskiej Stoczni Remontowej i 1 TW z Zarządu Portu w Gdyni weszło w skład ZKZ NSZZ „Solidarność”, z czego niektórzy z nich mają szansę zostać wybranymi do władz wyższego szczebla.

Jeżeli chodzi o zebrane materiały, w oparciu o które planowane są pozyskania nowych źródeł informacji z kręgu władz związkowych, to zostaną one wykorzystane z chwilą ostatecznego zakończenia wyborów i wejścia tych osób do władz związkowych.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. TK/NA

Druk. B.W.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 57–61, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Po lewej stronie odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak do spr. obiektowej. 17 XII 1980 [r.].

[1] Stanisław Bogdanowicz (ur. 1939 r.) – duchowny rzymskokatolicki; infułat; święcenia kapłańskie przyjął w 1962 r.; proboszcz parafii pw. NMP w Gdańsku; więzień polityczny; autor książek na temat historii, architektury i dziejów gdańskich kościołów.

[d] W oryginale A.

Nr 82

1980 grudzień 19, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Cygan” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]19 XII[a] 1980 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW „Cygan”[1]

Przyjął: por. L[eon] Stańczyk

Dnia: 13 XII 1980 r.

Informacja

W trakcie spotkania TW „Cygan” przekazał następujące informacje:

– Aktualnie w budynku MKZ trwają przeprowadzki między poszczególnymi działami; zdjęta została tablica informacyjna z uwagi na nieaktualność.

W chwili obecnej Andrzej Gwiazda zajmuje pokój obok pokoju L[echa] Wałęsy. Pokój nr 88 jest miejscem urzędowania B[ogdana] Borusewicza i A[liny] Pienkowskiej. Pokój nr 52 wykorzystywany jest przez Dział Propagandy i urzęduje w nim Butkiewicz. W pokoju nr 87 zamieszkuje A[ndrzej] Kołodziej i Iwona[b] Pluta, natomiast w pokoju nr 92 M[ariusz] Wilk z N.N. kobietą.

– Szefem Biura Prezydium MKZ jest H[enryk] Jagiełło.

– MKZ oczekuje na dostawę z Francji centralki telefonicznej. Służyć ona ma niezależnie od prowadzenia rozmów miejskich do połączeń wewnętrznych. W posiadaniu MKZ jest już odpowiedni aparat telefoniczny tzw. „podcent rolka”.

– Na posiedzeniu MKZ padła propozycja, ażeby z uwagi na przynależność B[ogdana] Lisa do PZPR wykluczyć go z Prezydium MKZ. L[ech] Wałęsa stanął w jego obronie, rzucając na szalę cały swój autorytet: „Jeżeli ma odejść Lis, to i ja odejdę”. Stanowisko Wałęsy „uratowało” osobę B[ogdana] Lisa przed wykluczeniem z Prezydium MKZ.

– Przez ostatni tydzień drukarnia NSZZ „Solidarność” z uwagi na usterkę techniczną była nieczynna.

– Bogdan Borusewicz praktycznie zajmuje się drukowaniem literatury dla KOR. Zdaniem TW [[c]] „Cygan” drukowane są takie książki i broszury, które są następnie sprzedawane. Wykorzystane z tego tytułu wpływy mają być dzielone między zainteresowane osoby.

– A[ndrzej] Gwiazda kilkakrotnie w obecności szeregu osób stwierdził, że jeżeli Wałęsa nie będzie robił tak, jak „chcemy”, to dojdzie do rozbicia jedności wśród czołowych działaczy. Uważa go za nieodpowiedniego człowieka na tym stanowisku, gdyż „akceptuje[d] to wszystko, co każą mu władze”.

– Kierownik administracyjny hotelu „Morskiego” dostał wezwanie na odbycie uprzednio zasądzonej kary więzienia w wysokości 2 lat za spowodowanie wypadku samochodowego w stanie nietrzeźwym. W sprawie przynajmniej przesunięcia terminu odbycia kary miał interweniować mec[enas] Taylor w Ministerstwie Sprawiedliwości. Okolicznością łagodzącą miał być zgon w innym wypadku samochodowym uczestników kolizji drogowej spowodowanej przez Stefana Marcisza.

Z informacji TW „Cygan” wynika, że był głównym zaopatrzeniowcem w żywność stoczniowców w okresie strajków sierpniowych i dlatego też zaproponowano mu stanowisko kier[ownika] administracyjnego w NSZZ „Solidarność”.

Ocena informacji

Przekazane informacje odpowiadają stanowi faktycznemu. Po części potwierdzone zostały przez zarówno inne osobowe, jak i rzeczowe źródła informacji.

Przedsięwzięcia

Temat[e] sytuacji w NSZZ „Solidarność”, jak i rozgrywek personalnych wykorzystać do meldunku operacyjnego.

O działalności „wydawniczej” B[ogdana] Borusewicza poinformować tut[ejszy] Wydz[iał] III.

Odnośnie faktów dot. St[efana] Marcisza zebrać niezbędne informacje i w przypadku potwierdzenia przygotować propozycję kombinacji operacyjnej zmierzającej przy sprzyjających warunkach formalnych do pozyskania ww.

Zadania

Z chwilą zakończenia „przeprowadzek” opracować dokładny i aktualny schemat organizacyjny MKZ z wyszczególnieniem n[ume]r[ów] pokoi i kto je zajmuje.

Zebrać możliwie jak najwięcej informacji n[a] t[emat] [a]Magdy Wójcik[a][2] pełniącej obowiązki II sekretarki L[echa] Wałęsy.

Uzyskać w sposób niewzbudzający podejrzeń „Serwis Informacyjny NSZZ «Solidarność»” będący wydawnictwem wewnętrznym MKZ i wydawanym wg rozdzielnika.

Na bieżąco informować o wszelkich przedsięwzięciach MKZ, zwłaszcza o charakterze prowokacyjnym i antypaństwowym.

Uwagi

Spotkanie z TW „Cygan” nastąpiło po dwutygodniowym okresie niewidzenia się z uwagi na chorobę TW (wrzody żołądka), o czym byłem powiadomiony przez niego telefonicznie. Z uwagi na wyjazd TW do rodziny do Częstochowy następne spotkanie umówione zostało na dzie[ń] 18 bm. o godz. 9.00 w LK „Dwór”.

Dzisiejsze spotkanie z uwagi na obecność domownika w LK odbyło się w kawiarni hotelu „Heweliusz”. Dekonspiracji nie stwierdzono.

Na konsumpcję wydatkowałem 92 zł.

Kierownik Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] obiekt[owa]

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek”

Opr. LS

GL/2073/17 XII 1980 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 142–143, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Ewa.

[1] Ireneusz Maligłówka (ur. 1947 r.) – zarejestrowany 7 XI 1980 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 36823 jako TW ps. „Cygan”; 26 V 1981 r. teczkę personalną przesáano do Wydziaáu III KW MO w Częstochowie, a teczkę pracy zarchiwizowano pod sygn. I-18470; materiaáy nie zachowaáy się. Zob. AIPN Gd, 0046/802, t. 7, Dziennik korespondencyjny Wydziaáu „C” KW MO/WUSW w Gdańsku, L.dz. MAG 00272/81, k. 40v.

[c] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[d] W oryginale akceptacja.

[e] W oryginale na temat.

[2] Magdalena Anna Wójcik (ur. 1951 r.) – anglistka; pracownik PHZ „Navimor”; specjalista ds. analiz KKP NSZZ „Solidarność”.

Nr 83

1980 grudzień 19, Wałbrzych – Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Wałbrzychu mjr. Stanisława Nowaka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Wałbrzych, dnia 19 XII 1980 r.[a]

Tajne[b]

Egz. nr [c]1[c]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[d]

W dniu 10 XII 1980 r. w siedzibie MKZ w Gdańsku odbyło się spotkanie Krajowej Komisji Porozumiewawczej, w którym brało udział dwóch przedstawicieli MKZ NSZZ „Solidarność” woj. wałbrzyskiego.

Obrady KKP rozpoczęły się od odczytania porządku zebrania. Początkowo przewodniczył L[ech] Wałęsa, potem N.N. osoba (socjolog).

Na sali było około 50 osób poza ścisłym Prezydium KKP. Obecny też był J[acek] Kuroń i K[arol] Modzelewski.

Poruszano następujące sprawy:

– Wstrzymanie projekcji filmu Robotnicy ’80. Krytycznie oceniono tę decyzję i wydano w tej sprawie oświadczenie.

– Powołano Komitet Obrony Więzionych za Przekonania. Wydano uchwałę KKP. W pracach tego komitetu będą brali [udział] znani twórcy kultury i sztuki, np. A[ndrzej] Wajda i W[anda] Wiłkomirska[1].

– Powołano zespół roboczy w sprawie komisji branżowych MKZ, który na następnym posiedzeniu KKP ma poinformować co do struktury organizacyjnej komisji branżowych.

– Wysokość składek członków NSZZ „Solidarność”.

– Dyskutowano nad treścią artykułu opublikowanego w „Polityce” o działalności MKR Jastrzębie.

Krytycznie oceniono postawę J[arosława] Sienkiewicza[2], który nie przyjeżdża na posiedzenia KKP.

– K[arol] Modzelewski przedstawił zebranym dotychczasowe uzgodnienia z rządem w sprawie wydawnictwa NSZZ „Solidarność”.[e]

– Omówiono przebieg planowanych uroczystości związanych z odsłonięciem pomnika ku czci ofiar poległych w 1970 r.

W czasie przerwy w obradach figurant sprawy J[erzy] Szulc[3] (przewodniczący MKZ woj. wałbrzyskiego) podszedł do A[nny] Walentynowicz i chwilę z nią rozmawiał. W czasie rozmowy zaproponował jej przyjazd do Wałbrzych[a]. Zaproszenie przedstawił w imieniu pracowników służby zdrowia i KWK „Wałbrzych”.

Walentynowicz przyjęła zaproszenie i stwierdziła, że przyjedzie do Wałbrzycha w dniach 13 i 14 XII 1980 r.

W dniu 13 XII br. w godzinach rannych (zgodnie z zapowiedzią) przyjechała do Wałbrzycha A[nna] Walentynowicz, którą powitała delegacja pracowników służby zdrowia.

Tegoż samego dnia od godz. 13.00 do 15.30 odbyło się spotkanie z Walentynowicz na terenie biblioteki w Szpitalu Górniczym w Wałbrzychu. Obecnych było około 20 osób. Spotkanie to mimo wcześniejszej zapowiedzi nie znalazło szerszego oddźwięku wśród pracowników szpitala.

Walentynowicz głównie dzieliła się informacjami na temat swojej działalności, począwszy od 1970 r.

Był to właściwie monolog, oceniony jako dość nudny. Padło tylko jedno pytanie. Szczególnie dużo mówiła na temat prześladowań ze strony SB.

W dniu 13 XII 1980 r. w godzinach wieczornych A[nna] Walentynowicz odwiedziła w mieszkaniu prywatnym figuranta J[erzego] Szulca.

W dniu 14 XII br. w sali GDK kopalni „Wałbrzych” odbyło się zebranie wyborcze do KZ NSZZ kopalni „Wałbrzych”. Załogę reprezentowało 120 delegatów wybranych na zebraniach oddziałowych.

W zebraniu wzięli także udział Karol Modzelewski – rzecznik prasowy NSZZ „Solidarność” oraz działaczka MKZ z Gdańska A[nna] Walentynowicz.

K[arol] Modzelewski w swojej wypowiedzi podał, że dalsze żądania ze strony „Solidarności” mogłyby doprowadzić kraj do ruiny, a nawet spowodować interwencję z zewnątrz.

Apelował, aby w pracy na co dzień wykazać czujność i zdyscyplinowanie, ponieważ ostatnio w kraju mają miejsce przypadki sabotażu i nie należy dopuścić do jakiejkolwiek prowokacji „Solidarności”.

W dalszej części swej wypowiedzi podał, że mimo przychylności bardzo wielu osób z kierownictwa państwowego najwyższego szczebla „Solidarność” ma wielu zagorzałych przeciwników wśród ludzi z kierownictwa niższego szczebla.

A[nna] Walentynowicz podczas swojego wystąpienia przedstawiła swoje dotychczasowe kłopoty z kierownictwem zakładu, w którym jest zatrudniona, oraz [z] SB. Powiedziała, że powodem jej zwolnienia z pracy był podpisany jej nazwiskiem artykuł pt. Antrykot w stołówce zamieszczony w 1978 r. w „Robotniku Wybrzeża”[4].

Opisano w nim przygotowania, jakie poczyniło kierownictwo zakładu w związku z wizytą E[dwarda] Gierka, który miał między innymi obejrzeć stołówkę zakładową.

Na pytanie zadane z sali – dlaczego wstrzymano wyświetlanie filmu Robotnicy ’80 – odpowiedziała, że sprawą tą „Solidarność” zajmie się po uroczystościach związanych z odsłonięciem pomników ku czci poległych w 1970 r. Zamierzają przeprowadzić ogólnokrajową akcję, aby film ten w postaci takiej, jak przedstawiono na pokazie prasowym w Gdańsku, był wyświetlany w całym kraju.

Po spotkaniu z KWK „Wałbrzych” A[nna] Walentynowicz na zaproszenie J. Błaszczyka, działacza NSZZ z KWK „Victoria”, udała się na zebranie wyborcze, gdzie nie została wpuszczona na salę.

W tej sytuacji udała się do GDK, gdzie odbywało się spotkanie przedstawicieli NSZZ „Solidarność” służby zdrowia woj. wałbrzyskiego.

W spotkaniu uczestniczyły 42 osoby, w tym przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu – J[erzy] Szulc i rzecznik prasowy „Solidarności” Karol Modzelewski.

A[nna] Walentynowicz odpowiadała na zadawane pytania, które głównie dotyczyły:

– osobowości prawnej nowych związków i dotychczasowej działalności;

– przebiegu strajków na Wybrzeżu w 1970 r. i 1980 r.;

– obchodów rocznicowych w dniu 16 XII br.;

– dostępu do środków masowego przekazu itp.

W sposób wyczerpujący przedstawiła wydarzenia na Wybrzeżu w 1970 i 1980 r., ukazując siebie jako osobę, przez którą m.in. doszło do strajków. W jej wypowiedziach zawarte były negatywne stwierdzenia pod adresem MO, a szczególnie SB.

Mówiła o metodach pracy SB, przesłuchaniach, „kupowaniu” do współpracy, ciągłym zatrzymywaniu – pod byle jakim pretekstem – najpierw na 10, a potem na 48 godz[in].

Z sympatią wyrażała się o działaczach KSS „KOR”, dzięki którym w głównej mierze osiągnięto to, co teraz mają. Wspomniała o Borusewiczu, którego władze i SB bezpodstawnie i ciągle szykanują.

Działalność związków określała jako opozycyjną. Stwierdziła, że początkowo SB próbowała wszelkimi sposobami skłócać między sobą członków opozycji. M[iędzy] innymi w rozmowach z innymi działaczami ukazywano ją jako pijaczkę handlującą alkoholem, jej natomiast inne osoby przedstawiono w podobnym świetle, stwierdzając: „Z kim się pani zadaje?”, „Na kogo pani liczy?” itp.

Ponadto stwierdziła, że Wałbrzych należy do jednych z prężniej działających ośrodków „Solidarności”, gdyż w niektórych rejonach doszło do ostudzenia pierwszego entuzjazmu.

Wśród uczestników rozkolportowano „Biuletyn Informacyjny «Solidarności»” gdańskiej.

O godz. 16.00 Walentynowicz brała udział w zebraniu wyborczym NSZZ „Solidarność” w Szpitalu nr 2 w Wałbrzychu. Na spotkaniu tym poza sprawami poruszanymi wcześniej (sprawy powtarzały się) – odpowiadała na pytania – poszerzając swoje odpowiedzi. Między innymi opowiadając o swoich przeżyciach, wzruszyła się i popłakiwała.

Apelowała, by się nie bać i twardo egzekwować swoje słuszne żądania. Podkreśliła, że KOR już nie istnieje, został rozwiązany, część działaczy KOR weszła w skład jakiejś komisji specjalnej „Solidarności” gdańskiej. Zaznaczyła, że „Solidarność” nie działa antysocjalistycznie. Że jeżeli tak się twierdzi, to jest to wymysłem Służby Bezpieczeństwa.

Ponadto wyjaśniła nieobecność Pienkowskiej, tłumacząc, że wymieniona bierze udział w rozmowach z komisją rządową i nie mogła przyjechać do Wałbrzycha.

Walentynowicz na zebraniu przebywała tylko około pół godziny.

W godzinach wieczornych Walentynowicz opuściła Wałbrzych, udając się do Warszawy.

Z posiadanych materiałów z techniki operacyjnej wynika, że dnia 13 XII 1980 r. w godzinach przedpołudniowych w hotelu „Sudety” w Wałbrzychu, gdzie zakwaterowana była A[nna] Walentynowicz, zjawiła się delegacja pracowników służby zdrowia w ilości 4 osób. Początkowo rozmowa toczyła się na temat aktualnej sytuacji społeczno-politycznej w kraju. W dalszej części rozmowy A[nna] Walentynowicz zdała relację swoim rozmówcom ze spotkania L[echa] Wałęsy z mieszkańcami Konina. Stwierdziła, że początkowo Wałęsa miał do Konina nie przyjechać, jednakże na usilną prośbę R. Wierzchowskiego zdecydował się na przyjazd.

W Koninie zjawił się w ostatniej chwili pod koniec mszy, która odbywała się w jednym z kościołów. Przyjazd jego wywołał duże wzruszenie, pewien starszy człowiek, trzymając krzyż, drżącym głosem krzyczał: „Wodzu, na ten krzyż przysięgamy tobie, musisz nas bronić”.

Następnie odbyło się spotkanie z mieszkańcami Konina. Według Walentynowicz spotkanie to trochę nie wyszło. Nie na wszystkie pytania zebrani otrzymali odpowiedzi, co spowodowało jakiś niesmak. Wałęsa fakt ten wytłumaczył ograniczoną ilością czasu.

Pod koniec rozmowy Walentynowicz poinformowała rozmówców, że po spotkaniach w Wałbrzychu udaje się do Warszawy na spotkanie w Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich.

Tegoż samego dnia w godzinach wieczornych A[nna] Walentynowicz spotkała się z przewodniczącym MKZ NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu, gdzie kontynuowano rozmowę rozpoczętą poza obiektem.

Zwierzyła się J[erzemu] Szulcowi, że chcą ją z MKZ usunąć, ponieważ rzekomo zagraża Wałęsie. Według niej większe niebezpieczeństwo grozi mu ze strony Andrzeja Gwiazdy. Stwierdziła, że dużym błędem MKZ w Gdańsku było to, że nie firmowano drugiej osoby. Powiedziała także, że Wałęsa swoją błyskawicznością kryje wiele swoich nietaktów.

Następnie poinformowała Szulca, że Wiśniewski (członek MKZ w Gdańsku) otrzymał talon na samochód przez podlizywanie się wojewodzie. Prezydium zażądało, aby ten talon zwrócił, nie chciał tego zrobić i złożył rezygnację z pracy w prezydium.

Na plenum Wiśniewski przygotował ludzi i jeden z nich powiedział, że Wiśniewski dlatego zrezygnował z pracy w prezydium, ponieważ pani Walentynowicz i Kuroń organizują frakcję. Dalej stwierdziła, że ta sprawa rzutuje niekorzystnie na całą „Solidarność”, chociaż w Gdańsku na podstawie KOR wyrósł nowy ruch związkowy.

Ostatnio Wałęsa wyliczył, kto jest w KOR – Walentynowicz, Pienkowska i ktoś trzeci – Borusewicza nie wymienił, bo go teraz chwali. Wymienionym osobom zaproponował wystąpienie z MKZ. Ponadto stwierdziła, że Wałęsa chodzi do stoczni i namawia ludzi, żeby podawali jego kandydaturę.

Na pytanie Szulca: „Kim jest właściwie Moczulski?” – odpowiedziała, że słuchała jego wypowiedzi, które bardzo jej się nie podobały. Dla niego ważny jest tylko KPN. Moczulski nie potrafił także odpowiedzieć, jakie ugrupowania jemu podlegają. Największą tajemnicą jest to, że nikt nie wie, kto należy do KPN. Dalej rozmowa toczyła się na temat L[echa] Wałęsy. Walentynowicz powiedziała, że zniechęca on do siebie ludzi. Chce on sobie wszystkich podporządkować krzykiem i metodą wyrzucania. Aktualnie dużo traci w oczach ludzi i jest coraz gorzej widziany. Według niej Wałęsa nie ma wyrobienia politycznego i w najbliższym czasie zostanie zniszczony. Natomiast bardzo pozytywnie wyrażała się o Andrzeju Gwieździe, szczególnie za postawę przy rozmowach z premierem Pińkowskim. Pod koniec rozmowy z Szulcem zwierzyła mu się, że przyjechała do Wałbrzycha w tajemnicy przed Wałęsą, ponieważ gdyby o tym wiedział, byłaby wielka awantura. Zaznaczyła także, że trzeba koniecznie nawiązać kontakt z wojskiem, bo może być wprowadzony stan wyjątkowy.

Powyższe przesyłamy celem służbowego wykorzystania.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Wałbrzychu

(–) mjrmgr Stanisław Nowak[5]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. JK/III Druk MG

Nr ks.masz.01756/80

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 154–159, oryginał, mps.

[a] Powyżej odręczny podpis.

[b] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Z treścią zapoznać Sek[cję] 6.22 XII 1980 r.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] Obok odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. Niezależnie od powyższego proszę ująć w meldunku sytuacyjnym. 22 XII 1980 [r.].

[1] Wanda Wiłkomirska (ur. 1929 r.) – skrzypaczka, pierwsza żona Mieczysława Rakowskiego; wyjechała z Polski w czasie stanu wojennego; wróciła w 1990 r.

[e] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A”, wpłynęło dnia 22 XII 1980 r. Pominięto liczbę dziennika.

[2] Jarosław Sienkiewicz (1950–1992) – od 1970 r. członek PZPR; 28 VIII 1980 r. przedstawiciel KWK „Borynia” w MKS z siedzibą w KWK „Manifest Lipcowy”, następnie przewodniczący MKS; od 3 IX 1980 r. przewodniczący MKR w Jastrzębiu; od listopada 1980 r. członek KKP oraz Zespołu ds. Opracowania Projektu Ustawy o Związkach Zawodowych; 3 I 1981 r. zrezygnował z funkcji szefa MKR w Jastrzębiu; sygnatariusz porozumień 3 IX 1981 r. w Jastrzębiu; w listopadzie 1982 r. decyzją prezesa Rady Ministrów wszedł w skład Komisji ds. Zarządu Majątkiem Związków Zawodowych; w maju 1983 r. delegat na I Kongres PRON; 1985– 1986 lektor w KW PZPR w Katowicach; w 1987 r. członek Obywatelskiego Konwentu Konsultacyjnego WRN w Katowicach; 1988–1990 radny WRN w Katowicach. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Jarosław_Sienkiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Jerzy Szulc (ur. 1954 r.) – pracownik KWK „Wałbrzych”; w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS w Wałbrzychu; przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk; delegat na I KZD; 15 XII 1981–7 XII 1982 internowany; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III i Wydział V KW MO w Wałbrzychu w ramach SOR krypt. „Sierota”, „Mesjasz”, „Mecenas”.

[4] W „Robotniku Wybrzeża” taki artykuł nie był publikowany. Chodzi o tekst Szczera dyskusja nad antrykotem, „Robotnik” 1979, nr 38/39, s. 4.

[5] Stanisław Nowak (ur. 1937 r.) – mjr MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1964 r.; oficer operacyjny Referatu Bezpieczeństwa KP MO w Bolesławcu; 1970–1975 zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Nowej Rudzie; 1975–1979 naczelnik Wydziału III KW MO w Wałbrzychu; 1979–1981 naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Wałbrzychu; 1981–1990 zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Wałbrzychu. Zob. AIPN Wr, 058/1428, Akta osobowe Stanisława Nowaka.

Nr 84

1980 grudzień 23, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Łodzi

Gdańsk, dnia 23 XII 1980 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

„Szyfrogram” nr 5102[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Łodzi

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 19 XII br. na zebraniu plenarnym członek Prezydium gdańskiego MKZ – Szymon Pawlicki referował sprawę wstrzymania projekcji filmu Robotnicy ’80. Wym[ieniony] uznał, że kolejnym „uderzeniem” jest odwołanie decyzją władz najwyższych ekipy filmowej z Łodzi, która kręciła film Grudzień w Gdańsku. Za aprobatą gdańskiego i łódzkiego MKZ ekipa ta, w liczbie 15 osób, podjęła akcję protestacyjną w postaci zatrzymania sprzętu, lokując go w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Część ekipy załamała się i zrezygnowała z tej akcji po przyjeździe do Gdańska i interwencji przedstawicieli kierownictwa wytwórni. Mimo wszystko jednak film był kręcony w okresie uroczystości odsłonięcia pomnika w Gdańsku. Następnego dnia ekipa wyjechała na uroczystości w Gdyni, lecz rzekomo nie dotarła na miejsce. Według naszych informacji w KZ NSZZ „Solidarność” [w] Wytwórni Filmów w Łodzi ma miejsce duża polaryzacja stanowisk działaczy związku w sprawie realizacji filmu Grudzień jako zlecenia MKZ w Gdańsku.

Część ekipy filmowej, m.in. Tracz i Sułek, podjęła decyzję o przerwaniu realizacji i powróciła do Łodzi, zabierając ze sobą część sprzętu i materiałów filmowych. Decyzję tę uzasadniali koniecznością ochrony sprzętu filmowego, który na czas przerwy w realizacji miał pozostawać w stoczni z zamierzeniem wykorzystania przez gdański MKZ w celach politycznych. Druga grupa filmowców, m.in. Sęk, Drymer, Wojtaszewski, ciesząca się poparciem MKZ Łódź, uznała tę decyzję za samowolną i nieuzasadnioną z uwagi na brak jakichkolwiek poleceń kierownictwa wytwórni i KZ NSZZ. Próba wyjaśnienia tej sprawy przez KZ NSZZ (w skład wchodzą także Tracz i Sułek) nie przyniosła dotychczas rezultatu, gdyż KZ stoi na stanowisku, że jest to ich wewnętrzna sprawa, toteż muszą ją szczegółowo rozpatrzyć we własnym zakresie, bez informowania zarówno gdańskiego, jak i łódzkiego MKZ.

Takie postawienie sprawy nie zadowala realizatorów filmu, którzy poprzez MKZ w Łodzi chcą nadać tej sprawie szeroki rozgłos. Ich zdaniem załoga wytwórni jest oburzona faktem przerwania realizacji filmu, o czym nie została poinformowana KZ NSZZ. Stwarza to dogodny moment do wywarcia wpływu na załogę w kwestii proklamowania strajku. Obecnie za najistotniejszą sprawę uznano potrzebę wyniesienia z wytwórni oraz zabezpieczenie sprzętu i zrealizowanego już materiału filmowego. Część sprzętu i materiału została już zabezpieczona, jednak na terenie wytwórni pozostała jeszcze kamera filmowa, tzw. „setka”. Celem uniemożliwienia wykorzystywania przez kierownictwo wytwórni pozostałego materiału filmowego do realizacji filmu pt. Polska planowane jest jego zabezpieczenie w najbliższym czasie.

Zdaniem L[echa] Wałęsy nawet po wycofaniu filmu Robotnicy ’80 z repertuaru kin będzie on wyświetlany w obiegu wewnętrznym przy wykorzystaniu własnego sprzętu.

Z rozpoznania wynika, że przedstawione sprawy mają stanowić zasadniczą tematykę rozmów Sz[ymona] Pawlickiego i A[ndrzeja] Wajdy z ministrem kultury i sztuki.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Wyk[onali] ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 125, oryginał, rkps.

[a] Poniżej pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 85

1980 grudzień 30, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 30 XII 1980 r.[a]

Tajne

Egz. nr [b]1[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[c]

Uprzejmie informuję, że uzyskaliśmy jednoźródłową, niepotwierdzoną informację operacyjną, że aktywiści KSS „KOR”: Jacek Kuroń i Bogdan Borusewicz planują wykorzystać przewodniczącego MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku – Lecha Wałęsę do złożenia podpisu pod opracowywanym oświadczeniem dotyczącym zwolnienia aresztowanego Leszka Moczulskiego. Tym samy[b]m[b] chcą wciągnąć NSZZ „Solidarność” w przygotowaną akcję.

Równocześnie Jacek Kuroń i B[ogdan] Borusewicz zamierzają spowodować nową akcję strajkową, w związku z brakami zaopatrzenia rynku w artykuły żywnościowe. Strajki te w zamiarach aktywu KSS „KOR” mają być strajkami jednogodzinnymi prowadzonymi falami we wszystkich przedsiębiorstwach kraju i tym samym uświadomią społeczeństwu, że KOR działa nadal i jest podporą „Solidarności” w jej walce o prawa robotnicze.

Nadmieniam, że z posiadanych informacji wynika również, że w ostatnim okresie między B[ogdanem] Borusewiczem, A[liną] Pienkowską a Lechem Wałęsą powstały duże rozbieżności co do dalszej działalności nowych związków. L[echowi] Wałęsie zarzuca się, iż jest zbyt ugodowy w stosunku do władz państwowych.

Zdaniem Bogdana Borusewicza spowodowało to obecnie w gdańskim MKZ poważny rozłam, który pogłębił się jeszcze po ostatnim wystąpieniu rzecznika prasowego Episkopatu Polski.

Powyższe przesyłam do wiadomości i operacyjnego wykorzystania.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjrJerzy Domski[1]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Druk i opr. JP/BC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 156, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3, wykorzystać do meldunku, sprawdzić podane informacje.

[1] Jerzy Domski (ur. 1938 r.) – mjr MO; absolwent Wydziału Pedagogiki UW; w resorcie spraw wewnętrznych od 1963 r.; funkcjonariusz Referatu ds. SB KM MO w Gdyni, Wydziału III oraz Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1978–1983 zastępca naczelnika Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2500, Akta osobowe Jerzego Domskiego.

Nr 86

1980 grudzień 30, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO we Wrocławiu

Gdańsk, dnia 30 XII 1980 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

we Wrocławiu

Szyfrogram nr 5143

Informuję, że Hanusiak[1] – przedstawiciel MKZ NSZZ we Wrocławiu powiadomił MKZ Gdańsk o planowanym przez nich wstrzymaniu sprzedaży „Trybuny Ludu” w dniach 30 XII i 31 XII br. Decyzja o wstrzymaniu sprzedaży ma być formą protestu przeciwko ponownemu wprowadzeniu w kioskach „Ruchu” „teczek z prasą”, a także przeciwko dotychczasowemu niepodjęciu decyzji o rozpowszechnianiu filmu Robotnicy ’80.

Wstrzymanie sprzedaży „Trybuny Ludu” nastąpi po uzgodnieniu z L[echem] Wałęsą.

Ponadto informuję, że do MKZ Wrocław zgłosili się przedstawiciele RSW „Prasa-Książka-Ruch”, informując o zamiarze podjęcia strajku przez „kioskarzy”.

Hanusiak prosił o telefoniczny kontakt Wałęsy z nim na numer telefonu Wrocław 55–52–96.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 127, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Hubert Hanusiak (ur. 1942 r.) – pracownik Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; aktywny uczestnik strajków w 1980 r. i 1981 r.; 8–23 I 1982 r. internowany; 22 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu na trzy lata więzienia.

Nr 87

1980 grudzień 31, Gdańsk – Informacja zastępcy naczelnika Wydziału „W” KW MO w Gdańsku dla zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku ppłk. Antoniego Zaorskiego za okres 20–31 grudnia 1980 r.

Gdańsk, dnia 31 XII 1980 r.[a]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr [b]1[b]

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego

MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

ppłk mgr A[ntoni] Zaorski[1]

Informacja nr 0073/80

za okres od 20 do 31 grudnia 1980 r.

W dalszym ciągu tematem wiodącym przechwyconych wypowiedzi jest krytyka partii i jej przywódców. Ożywioną dyskusję wywołał przebieg uroczystości grudniowych, wypływ ropy w okolicach Karlina. Nadal przejawiają się komentarze dot. „Solidarności” oraz powtarzają się akcenty antyradzieckie.

Przykłady

Nadawca: M.T. Gdynia do TV W[arsza]wa:

„...Szeregowi członkowie partii wstydzą się, że do takiej partii należą. Rozłam partii jest konieczny i na pewno nastąpi na zjeździe. Wartościowi członkowie partii przejdą do nowo powołanej, plewy i ci[c], którzy chcą zostać, niech działają nadal w dotychczasowej partii. Tu mogą działać wszyscy byli volksdeutsche, eingedeutschte[2], rozwodnicy, karierowicze, spekulanci, złodzieje i mordercy z 1970 roku. Działanie partii trzeba porównać do innej znanej partii. Jestem Polakiem bez żadnych powiązań i naleciałości. Konstatuję zatem: jeśli nie ponoszą odpowiedzialności za katastrofę Polski członkowie partii, tylko ich prowodyrzy Gierek i Jaroszewicz, to co zatem chcecie od członków partii Gestapo. Odpowiadał Hitler i Goering, a szeregowych trzeba zostawić w spokoju. Oni tylko wykonywali rozkazy oczywiście, tak samo jak nasi towarzysze...”.

Nadawca: J.T. Koziegłowy do MKZ Gdańsk:

„...Jest rok 1980. Naród, nie mogąc patrzeć, jak świadomie partia dorzyna[d] naszą Ojczyznę, zrywa się do obrony kraju. Mając w pamięci rok 1970 [i] masakrę ludności Wybrzeża przez milicję «omłotowców», jest to duża odwaga i poświęcenie. W tym miejscu należy chylić czoło ludności Wybrzeża, ludziom, którzy mieli wiarę w samorządność sprawy. Teraz jest zaś akcja odnowy, ileż to razy była ta odnowa, jak się może coś odmienić, kiedy gangrena wnętrzności zżarła... Trzeba sobie powiedzieć wyraźnie, że partia nie zrobiła nic dobrego dla narodu polskiego, a to, co zostało dokonane, to zostało wymuszone przez naród, niekiedy okupione krwią i więzieniem...”.

Nadawca: N.N. do red[akcji] „Polityka” W[arsza]wa:

„...Walka z kim? Z elementami antysocjalistycznymi, które rzekomo stanowią rozbuchaną przez Was «siłę», a jest pan w stanie wymienić tylko trzy nazwiska – Kuroń, Czuma, Kuśmierek[3] i X pani mgr. Gdyby dołożyć jeszcze Kołakowskiego, Moczulskiego, Zadrożyńskiego[4], Chojeckiego[5] itd. – to co to za «siła» wobec waszej, wprawdzie mocno osłabionej, armii 3 mln członków partii? Wobec waszego radzieckiego, stojącego w pogotowiu na granicy straszaka. Nie dopuszczacie nawet w myślach legalnego istnienia opozycji. Boicie się jej, dlaczego? Walka o to, jaka będzie Polska, toczyła się już po wojnie i większość narodu wcale takiej Polski nie chciała...”.

[Nadawca:] N.N. do F.W. Szczecin:

„...Ta «Solidarność» ma świetną organizację, jakby nie było, jest tych nowych członków 10 milionów. Trochę jednak jest tam tych «starych» partyjniaków, po prostu, jak to się mówi, na «przegląd». Do tego czasu myślałem, że to młode pokolenie to zupełnie żyje bez żadnych ideałów, jedynie konsumpcyjnie nastawione do życia. Otóż wszystkie wydarzenia, począwszy od sierpnia, udowodniły, że jest zupełnie inaczej. Oni są pełni inicjatywy i mają całkiem zdrowe poglądy i nie zdołano im wszczepić komunizmu, choć rodzili się w epoce stalinowskiej i w szkołach na siłę chciano ich oderwać od Ojczyzny...”.

Nadawca: P.J. Gdańsk do P.M. Tymowa:

„...Apel za poległych stoczniowców to był taki moment bardzo smutny, tysiące ludzi płakało w tych chwilach. Nie do pomyślenia byłoby, aby w tym czasie organa MO, a było ich pełno w mundurach, nie mówiąc o tych, co byli w przebraniu cywilnym, zachowywali się nienależycie, bardzo grzecznie regulowali ruchem – jednym słowem, warto to było naocznie zobaczyć, nie mówiąc już o samej odprawionej uroczystości, mszy świętej i wygłoszonym kazaniu i jak mówią ogólnie, że Rosja z dnia na dzień traci jednego i do m[iesią]ca sierpnia 1980 r. niezawodnego sojusznika, a to nie wiadomo, skąd sojusz, jak wisiał na pajęczej nic...[e]”

[Nadawca:] N.N. do S.S. Łódź:

„...Cały płot tam, gdzie ci ludzie zginęli, i pod całą podstawą pomnika są same wieńce. Wyczuwało się, że jeden drugiego pilnował, aby milicja nie miała pretekstu, a oni tylko czekali, byli przygotowani, mieli nawet tarcze, ale nie było pretekstu. Jak to się skończyło, to widać było uśmiech na twarzach ludzi, że tym razem było bez strzelania...”.

[Nadawca:] N.N. do NSZZ „Solidarność”:

„...Nie przeszłość, a obawa o przyszłość ciąży najbardziej. Nie chęć rozrachunku, a zabezpieczenie się przed takimi rachunkami w przyszłości dyktuje mi te słowa. Strzały w Gdyni były strzałami morderców, a ofiary ofiarami świadomego ludobójstwa. Nic tak nie ośmiela przestępców, jak bezkarność. Nic tak nie paraliżuje społeczeństwa broniącego swego prawa do życia w spokoju, jak bezsilność. Wzywa się nas do odpowiedzialności i to słowo jest najwłaściwsze. Chcemy ponosić odpowiedzialność wszyscy i za wszystko, ponosimy także odpowiedzialność za to, [że] wśród nas żyją mordercy dotąd nieujawnieni i nieukarani...”.

Nadawca: L.G. Gdańsk do Z.K. Sochaczew:

„...Na uroczystości odsłonięcia pomnika było b[ardzo] dużo ludzi. Przy powitaniu gości owacjami witano przedstawicieli Kościoła, wojska i oczywiście «Solidarności». Gdy wymienione zostały nazwiska przedstawicieli władz, było cicho, nikt nie klaskał. Oczywisty znak, co ludzie o nich myślą. W Gdańsku było chyba ze 300 tys. ludzi albo i więcej. Podobno w Gdyni było jeszcze więcej ludzi niż w Gdańsku, mimo tak wczesnej pory. W Gdyni najwięcej zginęło ludzi...”.

[Nadawca:] N.N. do I.B. W[arsza]wa:

„...Tak, czasy mamy bardzo trudne ekonomicznie, a jeszcze trudniejsze politycznie. Ekonomiczną żądzę[f] będziemy mieli jeszcze z 10 lat, zachodzi pytanie, czy wytrzymamy nerwowo przez tak długi czas, przecież ludzie chcą żyć, a nie wegetować. Życie ucieka. Rzekomo ma być wyjaśnione przez odsuniętych przywódców, gdzie poszło 21 miliardów dolarów + dochód narodowy. Te 21 miliardów trzeba podzielić w jakiejś proporcji na: wojnę wietnamską, inwestycje w ZSRR – rurociągi i inne nietrafione inwestycje w Polsce, oto cała zagadka, ale ona zostanie tajemnicą...”.

[Nadawca:] N.N. do „Trybuny Ludu” W[arsza]wa:

„...Ludzie w mieście mają większą opiekę polityczno-społeczną niż na wsi i jeszcze chcą wszystkie wolne soboty, tzn. mało pracować, dużo zarabiać i dobrze jeść. Szanowni pracownicy przemysłu i administracji, czy wy jesteście z lepszej gliny ulepieni jak ludzie wsi i rolnictwa? A co będzie, jak my pójdziemy waszymi śladami. Wówczas nawet na kartki nie starczy żywności – wełny, włókna, skór i ziół oraz innych surowców produkowanych przez rolnictwo. A może by należało chwycić za «żołądek» tych, którzy nie potrafili zaopatrzyć rolnictwo w podstawowe artykuły...”.

Nadawca: L.W. Gdańsk do J.W. Miłoszowice:

„...Wygląda to wszystko na celowe udręczenie ludzi za to, że chcieli, że mieli odwagę chcieć poprawy, że domagali się swoich praw i ośmielili się wytknąć te grabieże na najwyższym szczeblu, oszukaństwo itp. A że wszystko to z Gdańska wyszło, to tu przecież trzeba najbardziej udręczyć wszystkich. Teraz u nas nie ma już nic, dosłownie nic. Uważam, że to jest celowa robota...”.

[Nadawca:] N.N. do red. „Kuriera Polskiego” W[arsza]wa:

„...Ta ropa to jest nadzieja, że może być lepiej. «Petrobaltic» prowadzi wiercenia na Bałtyku i tak się nazywa, ale nie było mowy o prowadzeniu wspólnych wierceń na lądzie. Przynajmniej nic się u nas w wybrzeżowej prasie nie pisało. My wiemy, że «Warszawa» szybko sprzedaje naród i jego dobra. Zbyt szybko, aby się przypodobać wielkiemu bratu, który przyjeżdża tylko z wizytami «przyjaźni i przyjacielskich poczynań». Obudźcie się wreszcie i nie sprzedawajcie naszego dobra i honoru. Widzimy, że przygotowania już są robione, abyśmy czasami nie byli właścicielami tej ropy...”.

[Nadawca:] N.N. do S.S. Łódź:

„...Każdego dnia wypływa nam ropy za 1 mln 100 tys. dolarów. «Solidarność» proponuje rozpisać pożyczkę narodową, rząd nie wyraża zgody, nie wyrażają również zgody na przyjazd specjalistów z Ameryki, a tu się pali. Kłamali w telewizji, że jest gaz, to nie gaz, a ropa. Byłem i widziałem. Tego się nie da powiedzieć. Człowiek się cieszy, a jednocześnie ogarnia strach, ziemia drży, pali się. Ziemia płonie, to jest straszne. Szum jest olbrzymi. I tyle pieniędzy dziennie. Ponad 100 baryłek dziennie idzie Panu Bogu. Olbrzymia szansa, a tam nawet nie ma spychaczy, aby to wlewać do dołka. Są na to metody, nie od dzisiaj wiercą i nie od dziś się zapala. Norwegom się zapaliło pod wodą i ugasili specjaliści...”.

Nadawca: W.L. Gdańsk do J.K. Milanów:

„...Piszę to wszystko, bo u was to pewnie gazety nic nie podają, a to w głowie się nie mieści, jakie rzeczy się dzieją w komunistycznym państwie, dlatego tylko ekonomom zza miedzy kością w gardle stają te «wybryki Polaczków» i tak szykują się, żeby to ukrócić. Szum zrobili, że przysyłają tyle produktów, tylko że na rynku nie ma nic. Przysłali cebulę, to gazety podały, że 70 proc. to gnój, który trzeba było wywalić, taka to pomoc...”.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału „W”

KW MO w Gdańsku

mjr Mieczysław Bara[6]

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. MB/KW/00396/80

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 136–138, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści III „A”, wykorzystać do meldunku. Obok parafy.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] W oryginale tych.

[1] Antoni Zaorski (ur. 1931 r.) – płk; 1949–1957 oficer polityczny LWP; w resorcie spraw wewnętrznych od 1958 r.; 1958–1980 funkcjonariusz Wydziałów II, III, IV, „W” i III „A” KW MO w Łodzi; 1967–1971 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Łodzi; 1971–1972 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Łodzi; 1975–1977 naczelnik Wydziału „W” KW MO w Łodzi; 1978–1980 naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Łodzi; 1980–1983 zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; w 1983 r. zwolniony ze służby ze względu na stan zdrowia. Zob. AIPN, 0604/647, Akta osobowe Antoniego Zaorskiego.

[2] Trzecia kategoria osób niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste, DVL) wprowadzonej 2 IX 1940 r. na podstawie reskryptu Heinricha Himmlera. Na terenach Rzeczypospolitej Polskiej, anektowanych przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej, volkslistę wprowadzono zarządzeniem z 4 III 1941 r. Grupa ta obejmowała osoby autochtoniczne, uważane przez Niemców za częściowo spolonizowane (głównie dotyczyło to Ślązaków i Kaszubów).

[d] W oryginale dożyna.

[3] Józef Kuśmierek (1927–1992) – dziennikarz, publicysta; w czasie wojny w GL, w 1943 r. w oddziale ochrony pierwszego tajnego posiedzenia KRN; po wojnie reporter „Trybuny Ludu”; w 1949 r. na znak protestu zrezygnował z przynależności do partii; utrudniano mu publikowanie artykułów; współpracował z RWE.

[4] Edmund Zadrożyński (1931–1982) – robotnik; 1977–1980 członek redakcji niezależnego pisma „Robotnik”; w 1978 r. twórca Niezależnego Ruchu Robotniczego; sygnatariusz apelu do wszystkich ludzi pracy w Polsce i związków zawodowych świata wystosowanego wspólnie z Komitetem WZZ z Katowic i Komitetem Założycielskim WZZ Wybrzeża; w 1979 r. sygnatariusz Karty Praw Robotniczych; 1 VII 1979 r. aresztowany pod zarzutami kryminalnymi; w marcu 1980 r. skazany na trzy lata więzienia, w 1980 r. zwolniony; 13 XII 1981–19 V 1982 internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach i Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1977–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Toruniu w ramach SOS, następnie SOR krypt. „Ruda”; 11 I 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Toruniu pod nr. 2542 jako TW ps. „Bolek”, materiały zarchiwizowano 24 X 1982 r., wybrakowano je w 1988 r. Zob. Karta DE 14/0 dot. Edmunda Zadrożyńskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy; M. Orłowski, Edmund Zadrożyński [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 365–366; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Edmund_Zadrożyński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Mirosław Chojecki (ur. 1949 r.) – wydawca, producent filmowy, z wykształcenia inżynier chemik; uczestnik strajków studenckich w 1968 r.; organizator pomocy dla represjonowanych robotników Radomia i Ursusa; współzałożyciel KSS „KOR” oraz Niezależnej Oficyny Wydawniczej „Nowa”; 1981–1989 na emigracji. Zob. m.in. T. Bochwic, Mirosław Chojecki [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 54–56; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Mirosław_Chojecki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[e] Tak w oryginale.

[f] W oryginale rządzę.

[6] Mieczysław Bara (ur. 1928 r.) – ppłk MO; w 1951 r. młodszy referent Wydziału II WUBP w Gdańsku i słuchacz Międzywojewódzkiej Szkoły Zawodowej BP w Olsztynie; 1952–1970 referent operacyjny/starszy referent operacyjny ds. SB PUBP/KP MO w Wejherowie; 1970–1975 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Pucku; 1975–1981 zastępca naczelnika Wydziału „W” KW MO w Gdańsku; 14 VII 1981 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2030, Akta osobowe Mieczysława Bary.

Nr 88

1981 styczeń 3, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku por. Jerzego Zamorowskiego ze spotkania z TW ps. „Wala”

Gdańsk, dnia 3 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Wala” odbytego w dniu 31 XII 1980 r.

W trakcie spotkania „Wala” przekazała mi następujące informacje:

– W dniu 16 XII 1980 r. do L[echa] Wałęsy przyjechała delegacja MKZ NSZZ „Solidarność” z Jastrzębia. Mówili, że byli u generała MO w Warszawie w sprawie kradzieży popełnionych przez E[dwarda] Gierka oraz „klanu” krakowskiego. Podobno nic nie wskórali, a nawet zarzucono im, że zbyt mocno zaatakowali partię. Niezbyt przyjaźnie przyjęto także MKZ Jastrzębie w gdańskim MKZ. Tu zarzucono im, iż są „na pasku” sekretarza KW PZPR w Katowicach – Żabińskiego[1]. Do żadnego porozumienia nie doszło.

– W dniu 17 XII 1980 r. „Wala” rozmawiała z Andrzejem Gwiazdą na temat uroczystości odsłonięcia pomnika w Gdańsku. Był zadowolony. O uroczystości powiedział: „Była tak legalna, że aż się źle czułem”. Nadmienił, że wcześniej rozmawiał z Waszczukiem bądź Waszczykiem[2], któremu powiedział, że „my zachowamy się spokojnie, ale prosimy zbyt ordynarnie nie nasyłać prowokatorów”. Na odpowiedź swego rozmówcy, że władze nie mogą odpowiadać za wariatów, a zawsze może się znaleźć jakiś wariat, Gwiazda rzekomo odpowiedział: „Wariatów bierzemy na siebie, ale prowokatorów poleciłem traktować brutalnie – zalecam ostrożność”. W konkluzji powiedział „Wali”, że „żaden prowokator nie wyszedłby z życiem”.

Mówiąc o imprezie, A[ndrzej] Gwiazda dodał jeszcze, [że] „Fiszbach[3] musiał się jednak Rosji pokłonić, zatrącić o przyjaźń Związku Radzieckiego”. Gwiazdę i wielu ludzi „Solidarności” najwyraźniej to zabolało.

– Począwszy od 16 XII 1980 r. aż do dziś, w siedzibie „Solidarności” jest wielu dziennikarzy zagranicznych. Najwięcej Szwedów. Niektórzy z nich mówią po polsku. Codziennie nagrywają wywiady i kręcą filmy. W pokojach hotelowych (na V piętrze) prawie codziennie organizuje się dziennikarzom zagranicznym bankiety. Organizatorem tych bankietów jest prawie zawsze ob. Komorowska – kierowniczka działu tłumaczy.

– W siedzibie „Solidarności” pojawiło się kilka dalekopisów[b]. Dwa z nich są zainstalowane w pokoju 45. Podobno ma ich być dużo więcej.

– „Interpress” nie drukuje już „Serwisu Informacyjnego”. Ukazało się tylko 17 numerów. Podobno nie mają gdzie drukować, ale może to być tylko oficjalna wersja. Jaka jest faktyczna przyczyna, mało kto wie. Podobno druk ma być wznowiony, jednakże w kilku egzemplarzach, z których jeden ma być wywieszony codziennie na tablicy informacyjnej.

– Kilka dni temu poinformowano, że w Warszawie ma być drukowany organ „Solidarności”. Korespondentem na Wybrzeże ma być Krystyna Wiśniewska.

– Przed 20 XII 1980 r. wrócił z Peru członek MKZ Gdańsk – Przybylski. Do tej pory nie wiadomo, po co tam faktycznie jechał. Odnosi się wrażenie, że przez swój wyjazd wiele stracił. Jest teraz jakby na bocznym torze. Za nic nie jest odpowiedzialny, nie ma własnego pokoju. Widywany jest często z Bogdanem Borusewiczem.

– W trzeciej dekadzie grudnia (w sobotę i niedzielę) odbywał się w Warszawie zjazd kierowników działów interwencji NSZZ „Solidarność”. Z Gdańska na zjazd ten pojechała Krystyna Wiśniewska i Jacek Kuroń, który na dobre zadomowił się w siedzibie „Solidarności”. Kuroń nie jest już tak spięty jak poprzednio. Zawsze w dobrym humorze, panoszy się po budynku – wszędzie go pełno. Jada na stołówce. W klapie nosi taką samą Matkę Boską jak L[ech] Wałęsa.

– Od kilkunastu dni zarysował się ostry konflikt pomiędzy Pawłem Lejmanem a Krystyną Wiśniewską. Jest to zresztą konflikt wiele szerszy – konflikt hierarchii. Choć bezpośrednio „wojna” dotyczy Lejmana i Wiśniewskiej, to poprzez koneksje i powiązania biorą w nim udział: po stronie Lejmana – Henryk Jagiełło i Marcisz, a po stronie Wiśniewskiej – W[ojciech] Gruszecki[c], L[ech] Kaczyński, M[aria] Marusczyk[d] (córka Siły-Nowickiego).

P[aweł] Lejman ma aspiracje do rządzenia przynajmniej działaniem prawników, jednakże już wielokrotnie „naraził się” K[rystynie] Wiśniewskiej, a pośrednio MKZ.

Aktualnie Lejman z Wiśniewską oskarżają się nawzajem, wykradają sobie dokumenty z biurek, klucze i inne materiały.

Sytuacja Lejmana staje się trudna. Zarzuca mu się działalność na szkodę MKZ, kontakty z SB, przynależność do partii itp. Wiśniewska jest już po kilku rozmowach z Wałęsą w sprawie zdjęcia Lejmana z funkcji i wydalenia z „Solidarności”.

Z kolei za sprawą Lejmana z działu interwencji ma być przeniesiona do innego działu Wiśniewska. Podobno Lejman wykradł jej z biurka jakiś ważny dokument.

Jednym z ostatnio używanych zarzutów Wiśniewskiej p[rzeciw]ko Lejmanowi jest fakt przyjęcia przez niego na pół etatu do działu prawników Jaworowskiej[4] (bez zgody Kaczyńskiego). Jaworowska uchodzi za słabą prawniczkę.

– Bardzo naraził się MKZ Waldemar Styś. Sa[m] ze złością mówił o tym „Wali”. Rzekomo bardzo źle rozegrał sprawę zjazdu młodzieży, jaki miał miejsce w klubie

„Ster” w niedzielę 17 XII 1980 r. (pisano o tym w „Serwisie Informacyjnym”).

– Andrzej Butkiewicz aktualnie urzęduje w pokoju nr 52. Miał dostać dwa pokoje. Jest wściekły, bo nie ma gdzie składać „Solidarności”.

– Wszyscy pracownicy „Solidarności” mają otrzymać legitymacje i plakietki identyfikacyjne (wpinane do klapy – ze zdjęciem, imieniem i nazwiskiem oraz stanowiskiem). Dotyczy to także pracowników społecznych.

– Irena Malińska[5] uzyskała z MKZ prawo reprezentowania „Solidarności” przed sądem. Po raz pierwszy występowała przed Sądem Pracy w Gdyni we wtorek (przed sylwestrem).

– 27 XII 1980 r. po południu obradowała w klubie „Ster” Krajowa Komisja Porozumiewawcza. Bardzo uczynny przy przygotowywaniu materiałów był Mariusz Muskat[6]. Był zarazem bardzo nerwowy, krzyczał bardzo, biegał szybko, ale się już nie jąkał i [nie] zacinał jak dwa, trzy miesiące temu.

– Od kilku tygodni na terenie siedziby „Solidarności” w Gdańsku stale przebywa Jan Zapolnik. Ostatnio jest bardzo elegancki. Nadal poszukuje prawnika, który jeden raz w tygodniu (co środę) przez kilka godzin będzie przyjmował u niego w domu – chodzi o problematykę ROPCiO. Krystyna Wiśniewska uprzedzała wszystkich prawników, aby nie wyrażali na to zgody bez konsultacji z Jackiem Kuroniem. Ostatnio doszło jednak między Zapolnikiem a Kuroniem do pojednania. Współpracują razem. Od tygodnia J[an] Zapolnik zaprasza wszystkich na „wigilię”, jaką RMP i ROPCiO organizują w katedrze oliwskiej w dniu 4 I 1981 r. o godz. 15.00. Po mszy ma się odbyć część nieoficjalna w stojącej obok dużej sali.

„Wala” weźmie udział w tej wigilii.

– Wraz z Henrykiem Jagiełłą w jednym pokoju pracuje Andrzej Celiński[7]. Ostatnio go nie ma. Będzie dopiero w styczniu.

– Zacieśnia się współpraca „Solidarności” z Ruchem Młodej Polski i KPN. Stanowiska obsadzone są młodymi ludźmi, coraz więcej ruchu obserwuje się wokół Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania[e].

– Kilka dni temu w teczce dla działu prawników „Wala” znalazła 1 egz. Katynia z datą wydania styczeń 1981 r. Wydawnictwo to kolportowano (sprzedawano po 30 zł) następnego dnia na dole w pokoju nr 1 lub 2.

– W „Solidarności” kolportowano odpłatnie dużą ilość albumów Solidarność i almanachu „Punkt” – głównie jednak wśród pracowników etatowych i społecznych. „Wala” była świadkiem kilku wypowiedzi, że większość tych wydawnictw z księgarń wykupiła partia i zniszczyła.

– Wszystkie listy do „Solidarności” dot[yczące] skarg na więziennictwo, panujące tam warunki, stosunki, zachowanie zwierzchników, współtowarzyszy, podziałów na grupy za pośrednictwem Krystyny Wiśniewskiej trafiają do L[echa] Wałęsy. Nikt poza nim tego rodzaju spraw nie załatwia.

– Do czasu wznowienia druku „Serwisu Informacyjnego” K[rystyna] Wiśniewska chodzi na jakieś instruktażowe zebrania przy MKZ. Na jedno z kolejnych zebrań obiecała zabrać „Walę”.

– Kilka dni temu L[ech] Wałęsa uczynił K[rystynę] Wiśniewską odpowiedzialną za cały dział prawny. Ma ona przygotować sprawozdanie, kto z pracowników działu ma zostać, a kto zostać usunięty. Z relacji K[rystyny] Wiśniewskiej wynika, że w dziale pozostaną: sędzia Kurska, adwokaci: Uziak, Cholewa[8], Jakitowicz[9], Lejman, radcy prawni: Irena Malińska, Irena Puciata, Jaworowska oraz „Wala”[10]. Rolę wiodącą, choć działając formalnie poza siedzibą „Solidarności”, spełniać mają adwokaci: Murza i Jacek Taylor.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Wala” odbyłem dnia 31 XII 1980 r. w godz. 12.[00]–14.30 na terenie Sopotu w miejscu gwarantującym konspirację. Przekazana przez TW informacja z uwagi na fakt, że w całości dotyczy działalności Związku Zawodowego „Solidarność” w Gdańsku, przekazana zostanie Wydziałowi III „A” tut[ejszej] komendy.

Niezależnie od powyższego sporządzone zostaną wyciągi do spraw [[f]] operacyjnych „Moskit”, „Mecenas”, „Radca K” i „Godot”, prowadzonych przez Wydz[iał] III.

W związku z faktem kolportowania przez NSZZ „Solidarność” w Gdańsku wrogiego wydawnictwa pt. Katyń rozważyć należy ewentualność poinformowania woj[ewódzkich] władz politycznych i administracyjnych.

Następne spotkanie z TW ps. „Wala” zaplanowano na dzień 7 I 1981 r.

St[arszy] insp[ektor]

Sekcji 4 Wydz[iału] III

(–) por. J[erzy] Zamorowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3

Druk 6/81/MD,–

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 186–188, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Andrzej Żabiński (ur. 1938 r.) – od 1956 r. członek PZPR; 1963–1967 przewodniczący Zarządu Wojewódzkiego ZMW w Katowicach; 1967–1972 przewodniczący Zarządu Głównego ZMS w Warszawie; 1982–1987 pracownik ambasady PRL w Budapeszcie; 1973–1979 przewodniczący WRN w Opolu; od 1965 r. poseł na Sejm PRL; 1980–1982 I sekretarz KW PZPR w Katowicach.

[2] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[3] Tadeusz Fiszbach (ur. 1935 r.) – działacz komunistyczny; 1975–1982 I sekretarz KW PZPR w Gdańsku; dwukrotnie poseł na sejm (1976–1985 oraz 1989–1991 wicemarszałek); w 1980 r. uczestnik rozmów z MKS Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1991 r. ambasador RP w Finlandii.

[b] Obok wpisano odręcznie ile?

[c] W oryginale Gruszewski.

[d] W oryginale K. Matuszczyk. Zob. dok. nr 49, przyp. 4.

[4] Krystyna Jaworowska (ur. 1947 r.) – radca prawny; absolwentka UMK w Toruniu; od 1973 r. pracownik Spółdzielni Pracy „Uniserwis”; etatowy pracownik NSZZ „Solidarność”.

[5] Irena Malińska (ur. 1925 r.) – radca prawny; etatowy pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni „Szklarz”; od 1981 r. etatowy pracownik KKP NSZZ „Solidarność”.

[6] Mariusz Muskat (ur. 1947 r.) – socjolog, uczestnik Marca ’68; współpracownik KOR, KSS „KOR”, RMP, WZZ Wybrzeża; działacz NSZZ „Solidarność” (m.in. koordynator ds. obiegu informacji ZR Gdańsk; od 1981 r. kierownik Informacji i Propagandy KK); 13 XII 1981–6 III 1982 internowany; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Taksa” oraz SOR krypt. „Moskit”/„Insekt”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Mariusz_Muskat (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Andrzej Celiński (ur. 1950 r.) – socjolog; w marcu 1968 r. uczestnik protestów studenckich na UW; w czerwcu 1976 r. sygnatariusz listu w obronie robotników z Radomia i Ursusa; 1977–1980 członek KSS „KOR”; w 1977 r. współorganizator tzw. Uniwersytetu Latającego; 1978–1980 współzałożyciel i członek TKN; w sierpniu 1980 r. współautor apelu 64 intelektualistów o negocjacje i porozumienie między władzą a strajkującymi; od września 1980 r. sekretarz MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, następnie KKP NSZZ „Solidarność”, szef gabinetu Lecha Wałęsy, w 1981 r. współorganizator I KZD; 13 XII 1981–7 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku; 1987–1989 sekretarz KKW NSZZ „Solidarność”; w maju 1988 r. podczas strajku w Stoczni Gdańskiej doradca KS oraz Lecha Wałęsy; w 1989 r. uczestnik rozmów okrągłego stołu. Zob. m.in. A. Friszke, Andrzej Celiński [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 67–69; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Celiński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[e] W oryginale Komitetu do Obrony Więźniów za Przekonania.

[8] Stanisław Cholewa (ur. 1914 r.) – prawnik; radca prawny w Państwowym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Gdańsku; figurant SOS krypt. „Rewizja”.

[9] Stanisław Jakitowicz (ur. 1907 r.) – radca prawny NSZZ „Solidarność”.

[10] Zdanie to może wywołać wrażenie, że TW ps. „Wala” i Irena Puciata-Chociwska to dwie różne osoby. Tego typu zabieg – często stosowany w raportach opracowywanych na podstwanie doniesień osobowych źródeł informacji – był w tym wypadku konieczny z uwagi na skuteczną konspirację współpracownika.

[f] Słowo przekreślone i nieczytelne.

Nr 89

1981 styczeń 5, Warszawa – Pismo naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Władysława Kucy do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Warszawa, dnia [a]5[a] I 1981 r.[b]

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A

KW MO w Gdańsku[c]

Uprzejmie informuję, że po powrocie z odbytego w dniu 10 XII 1980 r. posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” przedstawicieli województwa katowickiego na terenie tym odnotowano komentarze, jakoby w Gdańsku odbywały się szkolenia aktywistów „Solidarności”. Mieliby oni pokierować działalnością tych związków na wypadek poważnego zaostrzenia się sytuacji w kraju bądź otwartego konfliktu.

Natomiast w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku ma istnieć grupa zaopatrzona w broń. Na ten temat mają być zorientowani pracownicy pionu gospodarczego MKZ Gdańsk.

Naczelnik Wydziału III

Dep[artamentu] III „A” MSW

płk Władysław Kuca

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa Oprac. J.B.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 70, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3, informację należy b[ardzo] dokładnie wyjaśnić, b[ardzo] ważne. 6 I 1980 [r.].

Nr 90

1981 styczeń 6, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Rejtan” dotycząca Bogdana Borusewicza

Gdańsk, dnia 6 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Rejtan”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 5 I 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja[b]

W ostatnich dniach grudnia 1980 r. zgodnie z zadaniem spotkałem się z Bogdanem Borusewiczem, który poinformował [mnie], że ostatnio zaangażowany jest w powołanie i rejestrację NSZZ rolników. Powiedział, że powołanie tych związków lub też innej niezależnej organizacji chłopskiej przygotowywał od kilku lat. Jak się wyraził, włożył w to kilka lat swojego życia.

Nadmienił, że obecnie są duże trudności z rejestracją takich związków. Trudności te stwarza rząd komunistyczny w Polsce z Kanią na czele. Podkreślił, że z chwilą rejestracji związek taki liczyłby 3 mln członków, co zwiększyłoby siłę „Solidarności”. Jego zdaniem rolnicy bardziej ufaliby NSZZ, ponieważ są w większości ludźmi wierzącymi. W razie potrzeby mogliby zaprzestać produkcji rolnej, strajkując wspólnie [z] robotnikami. To powoduje, że rząd boi się powstania i ewentualnej siły tych związków. Borusewicz dodał również, że w razie potrzeby zejścia ze swoją działalnością do „podziemia” zarówno on, jak i jego koledzy z KOR mieliby obecnie zapewnioną bazę żywnościową. Powiedział, że dzisiaj chłop z ufnością odnosiłby się do kierownictwa KOR, a nie tak, jak to było w latach 1945–[19]47, gdzie nie miał on zaufania do „podziemia”. Istotną stroną tego rozumowania jest fakt, iż odnośnie rolnictwa dotychczas co innego się mówiło, a co innego robiło. Powoduje to, iż chłop nie wierzy w obecne zapewnienia władzy.

Borusewicz powiedział, że sytuacja ta powoduje, że zarówno on, jak i jego koledzy „dwoją się i troją”, aby powołać i zarejestrować „Solidarność” wiejską.

Powiedział, że w tej sprawie L[ech] Wałęsa został już odpowiednio nastawiony przez KOR [[c]]. W wypadku gdy nie dojdzie do rejestracji powstałych związków wiejskich, „będzie strajk generalny”. Jego zdaniem Wałęsa przyrzekł J[ackowi] Kuroniowi, Gwieździe i Borusewiczowi, że ręczy głową za rejestrację, dodając przy tym, „aby w sprawie tej nie robić żadnych «dzikich» strajków, bo to jest anarchia. Gróźb KOR nie boi się, ponieważ ma za sobą cały kler”. Na stwierdzenie powyższe Borusewicz zareagował w ten sposób, że powiedział Wałęsie, iż ten nie powinien zapominać, kto wyniósł go na piedestał i zrobił z niego bohatera. W tej sytuacji Wałęsa odpowiedział, że zrobi, co się da, ale ma wytyczne od Ojca Świętego i prymasa, poza które nie może się „wychylić”. Stanowisko to określić można w ten sposób, że za wszelką cenę należy zachować spokój w Polsce i nie żądać wszystkiego od razu. Fakt ten denerwuje Borusewicza, gdyż powiedział mi, że „jak już coś się robi, to powinno się robić to do końca, tak jak się zamierzało”.

Rozmawiałem również z sąsiadem – H[enrykiem] Worochem. Potwierdził on mi wypowiedzi Borusewicza. Dodał do powyższych informacji, że 20 stycznia br. ma być strajk, który dotyczyć ma problematyki wolnych sobót i stanowić poparcie dla Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania[d]. Chodzi tu o naciski na władze o uwolnienie Moczulskiego i innych aktywistów KPN osadzonych obecnie w areszcie. Dodał, że Borusewicz żalił mu się, iż Wałęsa nazwał go i jego kolegów anarchistami i ateistami[e].

Woroch powiedział mi także, że jego kolega o nazwisku Kopacz, zamieszkały w Sopocie [[f]], pisze pamiętnik o swoich przeżyciach w kopalni złota w ZSRR, gdzie pracował przykuty do taczki. Swoje wspomnienia zamierza przekazać za granicę, gdzie, jak sądzi, będą one opublikowane.

„Rejtan”

Zadania

W dalszym ciągu podczas spotkania z B[ogdanem] Borusewiczem w rozmowach dążyć do sondowania jego stanowiska odnośnie dalszych posunięć KOR.

Zadania przyjąłem

„Rejtan”

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Rejtan” odbyłem w LK „Alkowa” bez przeszkód i cech dekonspiracji.

Z informacji wynika, że B[ogdan] Borusewicz realizuje obecnie swoje zamierzenie jeszcze z 1978 r. Już wtedy planował powołać niezależną organizację chłopską, co mu się nie udało na skutek przeprowadzonych przez nas działań operacyjnych. W tym celu Borusewicz organizował szeroki kolportaż ulotek na wsiach oraz kolportaż pisma „Robotnik”.

Na następne spotkanie umówiłem się w dniu 12 I 1981 r. po zrealizowaniu przez „Rejtana” postawionych zadań.

Przedsięwzięcia

Uzyskaną informację planuje się wykorzystać w meldunku operacyjnym w prowadzonej sprawie „Godot” oraz przekazać ją do tut[ejszego] Wydz[iału] III „A”.

Kierownik Sekcji 4 Wydziału III

kpt. Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 146–147, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 5. 9 I 1981 [r.].

[c] W oryginale przekreślone słowa w tej sprawie.

[d] W oryginale Komitetu Obrony Uwięzionych.

[e] W oryginale jako anarchistów i ateistów.

[f] Pominięto dane adresowe.

Nr 91

1981 styczeń 8, Gdańsk – Wykaz środków techniki operacyjnej zastosowanych w sprawie obiektowej krypt. „Klan”

Gdańsk, dnia 8 I 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr[a]

Wykaz

zastosowanych środków techniki operacyjnej „PT”

w sprawie obiektowej krypt[onim] „Klan”

1. „Bolek” 41–11–11 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

2. „Błażej” 41–70–72 – Lech Wałęsa MKZ NSZZ (tel. zastrz[eżony])

3. „Borys” 41–88–35 – sekretariat Lecha Wałęsy

4. „Lolek” 53–24–23 – Lech Wałęsa (telefon domowy)

5. „Halina” 41–62–34 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

6. „Helena” 41–95–26 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

7. „Honorata” 41–53–21 – Dział Informacji (dz[iał] kont[aktów] z zakładami)

8. „Anna” 41–60–81 – Kancelaria Ogólna MKZ NSZZ

9. „Ada” 41–02–65 – rzecznik prasowy MKZ NSZZ

10. „Agata” 41–09–58 – Dział Interwencji MKZ NSZZ

11. „Alma” 41–24–39 – Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ

Wyk[onano] w egz.[b]

Egz. nr 1 – płk mgr J[erzy] Andrzejewski[1]

Egz. nr 2 – płk W[ładysław] Jaworski

Egz. nr 3 – płk mgr S[ylwester] Paszkiewicz[2]

Egz. nr 4 – ppłk mgr Zaorski

Egz. nr 5 – ppłk mgr J[an] Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 53, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b] Brak informacji o liczbie wykonanych egzemplarzy.

[1] Jerzy Andrzejewski (1925–2008) – gen. bryg. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 25 I 1945 r.; w 1945 r. kierownik PUBP w Tczewie; 1945–1947 starszy referent p.o. kierownika PUBP w Sopocie; w 1948 r. inspektor przy kierownictwie WUBP w Gdańsku; 1948–1950 inspektor WUBP w Lublinie; 1950–1952 zastępca szefa WUBP w Kielcach; 1952–1954 szef WUBP w Kielcach; 1954–1957 zastępca szefa/komendanta wojewódzkiego WUBP/MO w Lublinie; w 1957 r. starszy inspektor Inspektoratu Kierownictwa KW MO w Lublinie; 1957–1966 zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Lublinie; 1966–1977 komendant wojewódzki MO w Lublinie; 1975–1983 komendant wojewódzki MO w Gdańsku; 1983–1990 szef WUSW w Gdańsku; 21 V 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 710/429, Akta osobowe Jerzego Andrzejewskiego.

[2] Sylwester Paszkiewicz (ur. 1928 r.) – gen. MO; od 1945 r. funkcjonariusz MBP, 1945–1975 oficer kontrwywiadu UB/SB w Szczecinie; 1965–1971 zastępca naczelnika, 1971–1975 naczelnik Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1975–1981 II zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; 1981–1989 I zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB/szefa WUSW w Gdańsku; w 1989 r. attaché handlowy w Biurze Radcy Handlowego Ambasady PRL w Berlinie; w 1990 r. zwolniony. Zob. AIPN, 710/430, Akta osobowe Sylwestra Paszkiewicza.

Nr 92

1981 styczeń 9, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW

Gdańsk, dnia 9 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Szyfrogram nr[b]

godz.

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[c]

Meldunek

Nawiązując do naszych poprzednich szyfrogramów, podaję dalsze informacje dot. planowanej wizyty delegacji NSZZ „Solidarność” we Włoszech, które uzyskano dzisiaj ze źródeł operacyjnych.

Zgodnie z decyzją Sekretariatu Episkopatu Polski, pobyt delegacji we Włoszech nadzorować mają doradcy „Solidarności” prof. Kukołowicz[1], red. Mazowiecki i ks. Jankowski. Mają oni kierować przede wszystkim wystąpieniami publicznymi jej członków. Bp Dąbrowski uznał, że najważniejsza jest kwestia właściwego przebiegu konferencji prasowej w Rzymie.

Lech Wałęsa przyjął i uznał wszystkie sugestie Sekretariatu Episkopatu przekazane mu przez Kukołowicza i Mazowieckiego (informowaliśmy o nich szyfrogramem nr 59 z 7 I 1981 r.). Ponadto zwrócił się z prośbą do ks. H[enryka] Jankowskiego, aby ten opiekował się nim, kierował jego zachowaniem i podpowiadał mu, kiedy i co ma mówić w określonych sytuacjach podczas wizyty.

W dniu wczorajszym ks. H[enryk] Jankowski na polecenie bp. Dąbrowskiego przeprowadził rozmowę z Anną Walentynowicz, której zlecił, aby nie udzielała żadnych wywiadów dla środków masowego przekazu, a jeśli będzie w sytuacji koniecznej, to ma wypowiadać się ostrożnie i z rozwagą, ponieważ nieodpowiedzialne słowa mogą wywołać negatywne w treści reperkusje międzynarodowe i tym samym poderwać prestiż Stolicy Apostolskiej, rządu PRL oraz „Solidarności”. A[nna] Walentynowicz zobowiązała się do przestrzegania ustalonych zasad wizyty.

Ks. H[enryk] Jankowski wraz z L[echem] Wałęsą dnia 11 stycznia br. wyjeżdżają do Warszawy, gdzie na polecenie prymasa Wyszyńskiego zostali wezwani do Sekretariatu Episkopatu celem omówienia spraw organizacyjnych związanych z wyjazdem do Włoch. Bp Dąbrowski udzielił również Wałęsie i Jankowskiemu najważniejszych wskazówek w sprawie pobytu delegacji „Solidarności” na terenie Włoch. Ponadto na życzenie prymasa ks. H[enryk] Jankowski będzie u niego na osobistej rozmowie (prawdopodobnie 12 bm.).

Ustalony już został ostateczny skład wyjeżdżającej do Rzymu delegacji NSZZ „Solidarność” i ich doradców, który przedstawia się następująco: A[ndrzej] Celiński[d], A[ndrzej] Gwiazda, K[arol] Modzelewski, B[ożena] Rybicka, P[iotr] Musiał, K[azimierz] Świtoń, A[nna] Walentynowicz, St[anisław] Wądołowski[2], L[ech] Wałęsa z żoną, prof. Kukołowicz, red. Mazowiecki, Tyszkiewicz, Mędrzak, bp K[azimierz] Kluz[3], ks. H[enryk] Jankowski, ks. M[ieczysław] Goździewski[4], ks. S[tanisław] Dułak[5].

W uzupełnieniu programu wizyty (przesłaliśmy szyfrogramem nr 5148 z 30 XII 1980 r.) podaję, że:

– 13 I 1981 r. delegacja „Solidarności” wraz z towarzyszącymi im doradcami i przedstawicielami ambasady PRL w Rzymie będzie na audiencji u papieża. Podczas audiencji delegacja NSZZ „Solidarność” wręczy papieżowi upominek – 2 duże blakiery gdańskie (ścienne świeczniki odblaskowe z mosiądzu), natomiast ks. H[enryk] Jankowski przekaże od siebie upominek w postaci niewielkiego krzyża z bursztynu.

– 14 I 1981 r. – papież udzieli audiencji Lechowi Wałęsie w obecności bp. K[azimierza] Kluza i ks. H[enryka] Jankowskiego.

– 15 I 1981 r. – cała delegacja polska weźmie udział w audiencji, jakiej papież udzieli przedstawicielom organizacji polonijnych w sali audiencyjnej bazyliki św. Piotra.

W następnych dniach odbędzie się jedno spotkanie ze związkowcami włoskimi i jedna konferencja prasowa.

Poza tym delegacja „Solidarności” zwiedzi Asyż, Monte Cassino oraz tereny południowych Włoch dotknięte klęską trzęsienia ziemi.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Godz. [a]14.50[a]

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB w Gdańsku

Egz. nr 2 – mjr W[acław] Grzelak w/m

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” w/m

Egz. nr 4 – Wydz[iał] IV w/m Oprac. SBzU-IV/HW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 20–21, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru szyfrogramu i godziny.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3, do wykorzystania w meldunku, zapoznać Sek[cję] 6.9 I 1981 [r.].

[1] Romuald Kukołowicz (1921–2008) – ekonomista, socjolog, pracownik naukowy KUL, żołnierz AK, działacz konspiracji niepodległościowej, członek Solidarności Walczącej, doradca prymasa Stefana Wyszyńskiego i Józefa Glempa, delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”.

[d] W oryginale Koliński.

[2] Kazimierz Wądołowski (ur. 1938 r.) – 1966–2002 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; uczestnik protestów w grudniu 1970 r.; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS; działacz i członek władz krajowych NSZZ „Solidarność”.

[3] Józef Kazimierz Kluz (1925–1982) – duchowny diecezji gdańskiej; święcenia kapłańskie przyjął w 1951 r.; wikariusz w parafii Matki Bożej Bolesnej w Gdańsku, a od 1957 r. przy kościele katedralnym w Gdańsku-Oliwie; od 1958 r. proboszcz parafii św. Józefa przy kościele Chrystusa Króla w Gdańsku; w 1972 r. otrzymał z rąk kard. Stefana Wyszyńskiego sakrę biskupią; biskup tytularny Hilty oraz sufragan gdański; zginął w wypadku samochodowym w drodze ze spotkania z internowanymi.

[4] Mieczysław Goździewski (1929–2000) – duchowny diecezji gdańskiej; wieloletni administrator parafii Św. Trójcy (katedralna) w Gdańsku; kanonik kapituły katedralnej.

[5] Stanisław Dułak (ur. 1948 r.) – duchowny diecezji gdańskiej; święcenia kapłańskie przyjął w 1972 r.; w latach osiemdziesiątych dyrektor referatu duszpasterskiego kurii gdańskiej i opiekun Bractwa Oblatów św. Brygidy.

Nr 93

1981 styczeń 9, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 9 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]4[a]

Źródło: TW ps. „Mariacki”[1]

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 9 I 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

Z uwagi na fakt, iż często przebywam na terenie MKZ NSZZ „Solidarność” i obracam się w kręgu prawników tam zatrudnionych, krótko charakteryzuję jej działalność w nast[ępujących] punktach:

1. Ocena działalności „Solidarności” od chwili jej powstania, tj. zarówno pozytywne skutki jej działalności, jak i negatywne.

2. Ocena działalności w „Solidarności” działaczy KSS „KOR”.

3. Wpływ działania „Solidarności” na politykę rządu i partii (politykę wewnętrzną PRL).

Nadmieniam, że charakterystyka ta jest moją subiektywną oceną zebraną wśród moich znajomych adwokatów zatrudnionych zarówno na ternie MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, jak i znajomych zatrudnionych jako radcy prawni w poszczególnych przedsiębiorstwach Trójmiasta.

W związku z tym, jeżeli chodzi o punkt pierwszy, to zarówno ja, jak i moje środowisko (prawnicy) ocenia powstanie tej organizacji jako fakt pozytywny. Rzutuje na to:

– Rozwinięty program socjalny przedstawiony przez „Solidarność”.

– Odnowa moralna społeczeństwa.

– Forsowanie zmian gospodarczych.

– Swoboda wyrażania opinii i przekonań.

– Możliwość kontroli rządu i jego działalności socjalno-gospodarczej oraz kontrola programu reform.

Negatywnymi zjawiskami występującymi w działalności „Solidarności” jest:

– Rozbujała ambicja polityczna niektórych członków MKZ – chodzi tu przede wszystkim o prezydium w osobach np. Borusewicza, Pienkowskiej, Wiśniewskiej, Lewandowskiego czy też Kołodzieja.

– Zbyt duży wpływ niektórych działaczy KOR na decyzje Prezydium MKZ, jak np. Kuroń, Borusewicz oraz jego sympatycy z byłych WZZ.

– Zbytnia arbitralność poczynań Prezydium MKZ i narzucanie swego punktu widzenia przedstawicielom poszczególnych zakładów bez należytej konsultacji.

W związku z tym uważam, że mimo tych uwag „Solidarność” jako nowy ruch społeczny wśród prawników uważana jest jako organizacja, która wymaga pewnych zmian i modyfikacji, które generalnie ocenia się jako:

– potrzebę zmian personalnych w Prezydium MKZ – wyeliminowanie ekstremistów KOR i ludzi młodych, niedoświadczonych, a tym samym podatnych na radykalne hasła polityczne,

– wprowadzenie do MKZ NSZZ „Solidarność” ludzi doświadczonych życiowo, np. prawników mających doświadczenie w pracy związkowej, jak i gruntowną znajomość sytuacji prawno-politycznej i gospodarczej.

Jeżeli chodzi o punkt drugi, to w środowisku prawników Trójmiasta (przynajmniej tych, których znam) ocena działalności aktywistów KOR w „Solidarności” jest zróżnicowana z uwagi na niedoinformowanie o ich programie i celach oraz wpływie na działalność MKZ. I tak:

– Oceniam, że wpływ ten na posunięcia polityczne prezydium i jego ocenę sytuacji wydatnie zwiększa się, począwszy od października 1980 r. Świadczą o tym zbyt bliskie kontakty Kuronia i jego spotkania oraz działalność jako eksperta, jak i dominujący wpływ na członków gdańskiego Prezydium MKZ[b].

– Negatywnie ocenia się działalność B[ogdana] Borusewicza, A[liny] Pienkowskiej, A[ndrzeja] Kołodzieja, A[nny] Walentynowicz na kształt ideowy Prezydium MKZ, z uwagi na ich całkowitą zależność od KOR – Kuronia i zbyt ekstremalne działania.

– Hermetyczność działalności MKZ z uwagi na wniesienie przez byłych aktywistów WZZ pierwiastka konspiracji i podejrzliwości wobec otoczenia. Przykładem tego jest zachowanie się Wiśniewskiej z Działu Interwencji wobec prawników udzielających porady prawnej członkom związku, nagminne podejrzewanie ich o współpracę z SB oraz zachowanie się Borusewicza, Pienkowskiej czy Walentynowicz, którzy teraz mają możliwość „odegrania” się za rzekome krzywdy z okresu sprzed sierpnia 1980 r. Moim zdaniem w tej sytuacji należy wprowadzić bardziej demokratyczne formy działania władz związku i dopuścić do nich kompetentnych ludzi – działaczy stricte robotniczych i intelektualistów spoza dawnego grona WZZ i MKS. W zakresie pozytywów działalności „Solidarności” i jej wpływów na kształtowanie się sytuacji politycznej w państwie ocenia się, iż nastąpiła duża demokratyzacja życia publicznego w szerokim zakresie, jak i stosunków między partią a społeczeństwem i władzą oraz w szeregach samego PZPR. Uważa się, że „Solidarność” będzie miała znaczny wpływ na zmianę modelu gospodarczego, a zatem i przezwyciężenie kryzysu gospodarczego. Jednakże zauważa się również i niepokojące objawy, między innymi w związku ze zbyt ekstremalnymi hasłami wykraczającymi poza sprawy związkowe, jak np. obrona Moczulskiego (więźniów politycznych) i stwarzanie wrażenia sytuacji kryzysowej w stosunkach ZSRR (możliwość agresji) – Polska.

Z uwagi na treść porozumienia w Jastrzębiu „Solidarność” uważa, że od stycznia br. wszystkie soboty winny być wolne na całym obszarze PRL. Wobec jednostronnego wprowadzenia przez rząd programu części wolnych sobót bez wcześniejszego uzgodnienia ze związkami nie mogą one utracić teraz „twarzy” wobec swych członków (czego wyrazem jest ostatnie postanowienie KKP z 7 I 1981 r.).

Społeczeństwo w takiej sytuacji jest zdezorientowane i raczej popiera stanowisko „Solidarności”, ponieważ jak już coś się podpisało, należy to konsekwentnie realizować lub odraczać, ale między tymi samymi stronami. Z drugiej strony, rozumie się ciężką sytuację gospodarczą państwa. Środowisko uważa, że „Solidarność” w tej sytuacji nie mogła postąpić inaczej, jednakże pozostawia tę sprawę jako otwartą i czeka na „gest” ze strony władzy dla rozwiązania tego problemu w drodze wzajemnego porozumienia i gotowa jest do ustępstw.

Odnośnie Jacka Taylora i jego [[c]] udziału w Zjeździe Delegatów Adwokatury w Poznaniu.

Wiem, że na zjeździe zabierał on głos i poruszył nast[ępujące] kwestie:

– prześladowanie członków „opozycji” demokratycznej przez SB,

– łamanie praworządności, tj. nadmierne stosowanie środka zapobiegawczego, jak np. zatrzymania na 48 godzin, stosowanie przymusu cielesnego, przeszkody [w] kontaktowaniu się adwokata z klientem w tych sprawach i stosowanie norm karnych (kryminalnych) w rozprawach z ww., tj. za ich przekonania i działalność.

Z posiadanych przeze mnie cząstkowych informacji wynika, że w środowisku adwokackim na ogół zostało to przyjęte pozytywnie i zapewniło mu pewien rozgłos.

Charakterystyka J[acka] Taylora:

– uczynny,

– kulturalny,

– dobrze wychowany,

– jako adwokat dotychczas się nie wyróżniał,

– wieloletnie kontakty z tzw. „opozycją”,

– udział w procesach i obecna działalność wskazują na chęć zdobycia autorytetu nie tylko w środowisku prawników,

– moim zdaniem bez określonego oblicza moralno-politycznego.

Nadmieniam, że dziś, tj. 9 I 1981 r., o godzinie 17.00 odbędzie się Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, na którym będzie m.in. poruszana sprawa:

– wolnych sobót,

– więźniów politycznych,

– zasiłków statutowych,

– spraw związanych z NSZZ chłopskimi.

„Mariacki”

Zadania

Nadal rozpoznawać działalność aktywu KSS „KOR” działającego jako eksperci w Prezydium NSZZ „Solidarność” oraz na następne spotkanie przygotować ocenę sytuacji politycznej w środowisku adwokatury w związku z prowokacyjnymi posunięciami ekstremistów działających w nowych związkach. Rozpoznać i dokonać oceny osoby J[acka] Taylora, jak i zachowania się wobec gdyńskiej palestry.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Mariacki” odbyłem w LK „Alkowa” bez przeszkód i cech dekonspiracji. Podczas spotkania wręczyłem TW koniak o wartości 500 zł z uwagi na niechęć TW do odbierania nagrody pieniężnej. Stwierdziłem, że nagroda ta przyjęta była z dużym zadowoleniem przez „Mariackiego”. W związku z tym wydaje się, iż z operacyjnego punktu widzenia była ona uzasadniona. Podczas przeprowadzonej dodatkowej rozmowy z TW wyjaśniłem mu również nasze potrzeby w zakresie ochrony „Solidarności” przed wpływami nieodpowiedzialnych ludzi z KOR. Stwierdziłem, że TW pozbył się skrupułów w tym względzie, a które miał jeszcze podczas poprzedniego spotkania. „Mariacki” sam stwierdził, że obecnie rozumie nasze potrzeby i z całym zaangażowaniem włączy się w realizację stawianych przed nim zadań. Świadczy o tym uzyskana informacja, która moim zdaniem jest ciekawa, ponieważ obrazuje sytuację w środowisku adwokatury gdańskiej i jej pogląd na działalność nowych związków.

Przedsięwzięcia

Uzyskaną informację planuje się przekazać do Wydziału III „A” tut[ejszej] KW MO oraz wykorzystać ją w sprawie operacyjnego rozpoznania krypt[onim] „Mecenas” prowadzonej na Jacka Taylora.

Kierownik Sekcji 4 Wydziału III

kpt. Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 4 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 193–194, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] TW ps. „Mariacki” – 8 III 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 24909; materiały zarchiwizowano 30 X 1989 r.; nie zachowały się. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[b] Tak w oryginale.

[c] Słowo przekreślone i nieczytelne.

Nr 94

1981 styczeń 9, Gdańsk – Notatka służbowa kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza ze spotkania z TW ps. „Rejtan”

Gdańsk, dnia 9 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Rejtan” w dniu 6 I 1981 r.

W dniu 2 II 1981 r. TW ps. „Rejtan” widział się z Worochem zamieszkałym w tym samym bloku co i Borusewicz oraz z Bogdanem Borusewiczem.

W rozmowie Woroch powiedział mu, że L[ech] Wałęsa pojechał specjalnie na teren Polski południowej, objętej obecnie strajkami, ponieważ zgodnie z zaleceniami KOR ma te strajki neutralizować. Są to jednak jego pozorne działania, gdyż faktycznie ma stwarzać pozory, iż uspokaja tamtejszą opinię publiczną, aby odwrócić [uwagę] od swego stanowiska tutaj. Fakt ten potwierdziła mi również siostra B[ogdana] Borusewicza R[óża] Piotrzkowska.

W rozmowie z Borusewiczem, która z konieczności – jak twierdzi TW – była bardzo krótka, „Rejtan” uzyskał informację, że L[ech] Wałęsa pojechał specjalnie na południe Polski, aby odwrócić uwagę od Wybrzeża, gdzie jest centrum kierowania KOR. Wyjeżdżając, ustalił z B[ogdanem] Borusewiczem i J[ackiem] Kuroniem, przebywającym w tym czasie w Gdańsku, oraz innymi aktywistami, że będzie starał się być tam liberałem, ale w wypadku zagrożenia dążyć będzie do:

– przekształcenia strajków „nękających” na południu Polski w strajki generalne oraz celem poparcia wywołać strajki w Polsce środkowej,

– w wypadku zagrożenia strajkami tymi następnie objąć cały kraj,

– Wybrzeże jednak jego zdaniem musi być obecnie spokojne, aby stwarzać wrażenie, iż jest to tylko akcja regionalna.

W tym celu, aby dokonać tych ustaleń i skoordynować działania w Gdańsku, był J[acek] Kuroń.

„Rejtan” powiedział mi, że B[ogdan] Borusewicz wychodził ze swego domu z Aliną Pienkowską, ale zdążył powiedzieć mu jeszcze, że na uczelniach Trójmiasta ma grupę (wiele) zaufanych studentów, którzy podejmą na jego życzenie strajk na uczelniach.

Osobiście uważa jednak, że strajk taki obecnie nie dojdzie do skutku, ponieważ studenci zajęci są sesją egzaminacyjną. W rozmowie nie powiedział nic więcej na temat tej grupy, jednak dodał, że popiera go około 30 proc. ogółu studentów. Reszta jego zdaniem chce się uczyć.

W tej sytuacji – jak powiedział Borusewicz – jego zdaniem należy odczekać aż do odpowiedniej chwili, która umożliwi „poderwanie” studentów do akcji. Reszta „siłą bezwładu” pójdzie za nimi.

„Rejtan” zapytał go również, kiedy rozpoczną się strajki rolników, o których Borusewicz mówił podczas poprzedniego spotkania. Odpowiedział, że mają one zacząć się na Wybrzeżu (również nie podał gdzie) za tydzień. W tym celu obecnie prowadzone są rozmowy z klerem.

Zadania

W dalszym ciągu postępować w stosunku do B[ogdana] Borusewicza zgodnie z zadaniami omówionymi na poprzednich spotkaniach.

Uzupełnienie

Po tej rozmowie TW zapytał jeszcze B[ogdana] Borusewicza, czy faktycznie L[ech] Wałęsa w tym roku otrzyma Nagrodę Nobla. Borusewicz odpowiedział mu na to, że obecnie L[ech] Wałęsa jest zupełnie po ich stronie i nagrodę tę otrzyma na pewno.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Rejtan” z konieczności odbyłem w samochodzie prywatnym poza miastem Sopot bez przeszkód i cech dekonspiracji. Na następne spotkanie umówiłem się po telefonicznym kontakcie TW i podaniu hasła, iż postanowione zadania zrealizował.

Informacja uzyskana od TW „Rejtan” moim zdaniem jest ciekawa. Szczególnie dotyczy to oceny sytuacji przez B[ogdana] Borusewicza na uczelniach Trójmiasta. Jakkolwiek [jest] ona bardzo ogólna (Borusewicz żąda od TW, aby ten nie ujawniał się w swoich z nim kontaktach), obrazuje plany KOR w związku z obecną sytuacją społeczno-polityczną w kraju.

Przedsięwzięcia

– Uzyskane dane planuje się wykorzystać w informacji sygnalnej do Wydziału IX Dep[artamentu] III MSW w Warszawie oraz w sprawach obiektowych na uczelnie Trójmiasta prowadzonych przez tut[ejszą] Sekcję 3.

– Wyciąg z tej informacji planuje się przesłać do Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] KW MO.

– O rozmowach z klerem odnośnie planowanych strajków rolników w kościołach Wybrzeża planuje się poinformować Wydz[iał] IV KW MO w miejscu.

Kierownik Sekcji 4 Wydziału III

kpt. Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – sprawa „Magnus”[1] prowadzona przez Sekcję 3

Egz. nr 4 – Wydz[iał] III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 217–218, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] SO krypt. „Magnus” dotycząca Uniwersytetu Gdańskiego – zarejestrowana 27 I 1970 r. przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 10908; materiały zarchiwizowano 27 I 1990 r.; nie zachowały się.

Nr 95

1981 styczeń 10, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Toruniu

Gdańsk, dnia 10 I 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 118

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Toruniu

Z posiadanych informacji wynika, że Murowiecki – przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” [w] Wojskowych Zakładach Remontowo-Budowlanych w Toruniu zrelacjonował członkowi Prezydium gdańskiego MKZ – M[arianowi] Błoniarczykowi[1] sytuację swojej organizacji związkowej. Murowiecki stwierdził, że są jednym z pierwszych zakładów w kraju, które wstąpiły do NSZZ „Solidarność”. Utrudnienia stosowane przez kierownictwo od początku stwarzały szereg napięć, które w konsekwencji doprowadziły do decyzji dyrektora płk. Matusiaka w dniu 8 I br. o rozwiązaniu zakładu. M[arian] Błoniarczyk zapewnił podjęcie interwencji w tej sprawie u ministra Cioska[2], żądając jednocześnie od Murowieckiego natychmiastowego zwołania spotkania Krajowej Komisji Porozumiewawczej Pracowników Cywilnych Wojska z gen. W[ojciechem] Jaruzelskim. Wobec braku informacji o istnieniu takiej komisji Murowiecki interweniował u pełnomocnika ministra ds. pracowników cywilnych wojska gen. Puławskiego, który obiecał mu unormowanie sprawy w najbliższym czasie. Relację o sytuacji Murowiecki przekazał także przewodniczącemu Krajowej Komisji Porozumiewawczej Pracowników Cywilnych Wojska i MSW – Kamieńskiemu[a] ze Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. Informując podkreślił, że z pomocą różnych metod, jak: prowadzenie rozmów indywidualnych, zwolnienia z pracy i nacisk organizacji partyjnej, podejmowano próby rozprawienia się z jego organizacją związkową. Podejmowane próby nie odniosły oczekiwanego skutku, więc kierownictwo zdecydowało rozwiązać zakład w uzgodnieniu z dowództwem Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Murowiecki stwierdził, że „w zakładzie zaczyna wybuchać panika, bo umiejętną propagandą podsycają sprawę, że to «Solidarność» zawiniła, że zakład rozwiązują. Przygotowują już wypowiedzenia z pracy. Nasze budowy przechodzą pod zarząd zupełnie innego rejonu. Grozi nam spory atak ze strony wszystkich pracowników. Ludzie buntują się przeciwko rozwiązaniu zakładu, jednocześnie przeciwko «Solidarności». Zakład ma być rozwiązany od 1 II br.” Zdaniem Murowieckiego w chwili obecnej odczuwa się „rozgoryczenie i wściekłość” ludzi, którzy zapisali się do Związku Pracowników Cywilnych Wojska, a nie do „Solidarności”, zarejestrowanej w październiku 1980 r. W ich zakładzie „Solidarność” skupia ok. 20 proc. załogi, tj. ok. 100 osób. Murowiecki uważa, iż jedynym wyjściem w tej sytuacji jest interwencja u gen. W[ojciecha] Jaruzelskiego, która zdaniem Kamieńskiego powinna być poprzedzona interwencją u ministra Cioska. Kamieński zapewnił, że poprzez Prezydium gdańskiego MKZ podejmie natychmiast interwencję, wysyłając niezależne od tego pismo protestacyjne, żądając natychmiastowego spotkania z gen. W[ojciechem] Jaruzelskim lub gen. Urbanowiczem[3], który zagwarantował i jest bezpośrednio odpowiedzialny za przestrzeganie wcześniej podjętych uzgodnień. Zwrócił się także z prośbą, aby przesłali pismo na adres Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni, że zgłaszają swój akces do Krajowej Komisji Porozumiewawczej Pracowników Cywilnych Wojska i MSW z dniem 6 I 1981 r. Zalecił też Murowieckiemu prowadzenie działalności psychologicznej mającej na celu przeciwdziałanie załamaniu załogi.

Jednocześnie proszę o pilne poinformowanie właściwej jednostki WSW na Waszym terenie.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onali] ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 150, oryginał, rkps.

[a] W oryginale Kamińskiego. Mirosław Kamieński (ur. 1954 r.) – pracownik Stoczni Marynarki Wojennej im. Dąbrowszczaków w Gdyni; przewodniczący KKP NSZZ „Solidarność” pracowników cywilnych MON i MSW; 13 XII 1981–6 XII 1982 internowany.

[1] Marian Błoniarczyk (ur. 1947 r.) – inżynier mechanik; absolwent Wydziału Mechanicznego WSMW w Gdyni; były żołnierz zawodowy; od 1978 r. pracownik Stoczni Marynarki Wojennej im. Dąbrowszczaków w Gdyni; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; 31 III–11 VI 1982 r. internowany.

[2] Stanisław Ciosek (ur. 1939 r.) – członek PZPR; 1969–1973 przewodniczący Rady Naczelnej ZSP; 1971– 1980 zastępca członka KC PZPR; od 1975 r. I sekretarz KW PZPR w Jeleniej Górze; 1980–1985 minister do spraw związków zawodowych; 1983–1984 jednocześnie minister pracy, płac i spraw socjalnych; 1986– 1989 członek BP KC PZPR; współorganizator obrad okrągłego stołu; 1989–1996 ambasador RP w Moskwie.

[3] Józef Urbanowicz (1916–1989) – gen. broni WP; od 1941 r. oficer Armii Czerwonej, od 1943 r. LWP; 1943–1945 zastępca dowódcy 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego do spraw politycznych; 1960–1965 komendant Wojskowej Akademii Politycznej; 1965–1971 szef GZP WP; 1968–1984 wiceminister obrony narodowej; od 1971 r. równocześnie zastępca ministra do spraw ogólnych; 1939–1940 członek Komunistycznej Partii Łotwy; 1940–1944 członek KPZR; 1944–1948 członek PPR; od 1948 r. członek PZPR; 1968–1971 zastępca członka KC PZPR; 1971–1986 członek KC PZPR; 1984–1987 ambasador PRL w Mongolii.

Nr 96

1981 styczeń 12, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Wala” dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 12 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa[b]

ze spotkania z TW ps. „Wala” odbytego w dniu 12 I 1981 r.

W trakcie spotkania TW „Wala” przekazała mi następujące informacje:

– W dniu 8 I 1981 r. z NSZZ „Solidarność” ostatecznie wyrzucono Pawła Lejmana. Odbyło się to po posiedzeniu plenum MKZ. Natychmiast po plenum do działu prawnego przyszli: Lech Kaczyński, Henryk Jagiełło i Przybylski, oznajmiając Lejmanowi, że jest zwolniony z pracy, ma pobrać wynagrodzenie do końca miesiąca i zabronili mu prawa wstępu do „biura”.

Argumentów do zwolnienia znaleziono wiele, choć generalną przyczyną była „podpadka” u Krystyny Wiśniewskiej. Jednym z istotniejszych zarzutów p[rzeciw]- ko niemu była działalność na szkodę związku, rzekome kontakty z SB, nieciekawa przeszłość – pracował w wielu instytucjach i wszędzie bardzo krótko. Bezpośrednią przyczyną tak nagłego zwolnienia i w tym trybie było zachowanie się Lejmana w odniesieniu do Zarządu GS w Pruszczu Gdańskim w dniu 8 I 1981 r. Lejman obrażony na „Solidarność”, że wymówiono mu pracę, pojechał do prezesa GS w Pruszczu i pouczył go, jak ma się bronić przed atakami „Solidarności” („Solidarność” dysponuje materiałami obciążającymi cały zarząd).

Kilka godzin po wizycie Lejmana w Pruszczu i takim jego zachowaniu się z GS przyjechały do siedziby „Solidarności” dwie osoby i ujawniły, jak P[aweł] Lejman dba o interesy związku.

Tak więc już szósta osoba z działu prawnego i interwencji dzięki staraniom Krystyny Wiśniewskiej została wyrzucona. Poprzednio los Lejmana podzielił Kłonkowski, uchodzący w „Solidarności” za sędziego. On jeszcze pokazuje się w „Solidarności”, ale już nie urzęduje i jest zdecydowanie „spalony”. Naraził się już kilka miesięcy temu – na pierwszym zebraniu prawników. Bardzo mocno wówczas wystąpił, atakował organizację pracy w „Solidarności”, żądał dla działu bieżących informacji o działalności MKZ, próbował przeforsować swoje projekty co do sposobu działania, ale kiedy zlecono mu konkretne prace do wykonania – nie przychodził i nie wykonywał ich. Robił koło swojej osoby dużo szumu, rzeczywiście mało z siebie dając. Później „zawalił” kilka spraw związkowych, a ponadto swym postępowaniem podrywał autorytet kolegom i koleżankom z działu. Szczególnie dotyczyło to pani Makoś[c] – adwokata do niedawna z Sopotu, aktualnie z Gdyni.

Kilka tygodni wstecz Kłonkowski organizował Związek Zawodowy Radców Prawnych. Robił koło tego duży szum. Na jednym z zebrań tego nowego związku obecna była także Irena Malińska z „Solidarności”. Na zebraniu tym jeden z jego uczestników bardzo atakował „Solidarność” przy całkowicie biernej postawie Kłonkowskiego. Malińska powiadomiła o tym MKZ.

Po kilku następnych „drobnych podpadkach” Kłonkowski został skreślony z listy pracowników działu. Do „Solidarności” przychodzi jednak nadal, ale jest ignorowany przez K[rystynę] Wiśniewską, a tym [samym] nie ma szacunku w dziale.

W dniach 7 i 8 I 1981 r. obradowała Krajowa Komisja Porozumiewawcza. W drugim dniu obrad uczestniczyła także „Wala”. Z wielu uchwał, jakie zostały podjęte, uwagę „Wali” szczególnie zwróciły dwie – jak zapowiedziano – „nie do publikacji”. Choć obrady prowadził A[ndrzej] Celiński – wiodącymi osobami w drugim dniu obrad byli: doc. Geremek[1], Karol Modzelewski i Władysław Siła-Nowicki.

Zdaniem „Wali” K[arol] Modzelewski jest osobą szczególnie niebezpieczną. Jest jednostką silną i obecnie wiodącą. Wszystkie jego propozycje przechodzą na KKP w całości bądź z niewielkimi zmianami – nieistotnymi dla danego wniosku. Również on osobiście preparuje wszystkie oświadczenia szykanujące rząd, jak również jest autorem opisów sytuacji ekonomicznej z wyjaśnieniem przyczyn i odpowiedzialności za taki stan. Jest zajadły. Widać, że już zrobiła na nim wrażenie pozycja, jaką w „Solidarności” zajmuje. Czuje się wielkim prowodyrem.

Drugiego dnia obrad K[arol] Modzelewski wystąpił z propozycją MKZ Wrocław, do realizacji której on również się włączył. Odczytał oświadczenie MKZ Wrocław. Wynikało z niego, że „Solidarność” wrocławska na znak protestu p[rzeciw]ko wstrzymaniu wyświetlania filmu Robotnicy ’80 i wobec braku dostępu do środków masowego przekazu spowoduje bojkot kolportażu „Trybuny Ludu” (kioskarze nie będą przyjmować i rozprowadzać tej gazety). Od siebie Modzelewski dodał, że jest to słuszne i życiowe, bo „papier, który na te wszystkie szmatławce jest zużywany, będzie mógł być przekazany na nasz tygodnik”, „a zarazem udowodnimy, że «Trybuna Ludu» nie idzie”. „Ale ja osobiście, znając niebezpieczeństwo związane ze wstrzymaniem kolportażu «Trybuny Ludu» jako organu KC PZPR, kazałem wstrzymać to działanie na miesiąc, a poza tym nie możemy pozbawić się ostatniej broni, bo kiedy wystrzelimy z tej grubej rury, to nie pozostanie nam już nic w odwodzie”.

W sprawie bojkotu kolportażu „Trybuny Ludu” również podjęto uchwałę, jednakże jej treść nie została sformułowana na piśmie z przeznaczeniem dla poszczególnych MKZ.

Druga uchwała „nie do publikacji” dotyczyła Ruchu Odnowy Chłopskiej, który zwrócił się do KKP NSZZ „Solidarność” o utworzenie Komisji Mediacyjnej, która [by] pomogła organizacjom chłopskim „dogadać się”, ustalić wspólne kierunki i drogi postępowania.

Sprawa powołania Komisji Mediacyjnej „przeszła” bez większych dyskusji. W skład komisji weszli: Potrykus, Nakonieczny, Cyran[2] i Jan Rulewski[3] z Bydgoszczy oraz w równej ilości przedstawiciele skłóconych grup zw[iązkowców] chłopskich. Utworzona komisja po zbadaniu sprawy złoży relację na kolejnej naradzie KKP, a ta dopiero będzie wydawać wiążące polecenia, ewentualnie będzie rozmawiać z przywódcami poszczególnych grup.

Sprawę mediacji w ruchu chłopskim poruszył A[ndrzej] Celiński, jednakże w sprawie tej zabierali głos także inni mówcy oraz doc. Geremek i W[ładysław] Siła-Nowicki, którzy każdorazowo, jak były zgłaszane jakiekolwiek postulaty, zabierali głos i albo „prostowali coś”, albo dokładali bądź wyjaśniali. Siła-Nowicki występował zawsze zaraz po Geremku.

W odczuciu TW „Wala” W[ładysław] Siła-Nowicki jest zaprzeczeniem K[arola] Modzelewskiego. Nigdy nie mają wspólnego zdania i stoją wobec siebie w opozycji. Siła-Nowicki jest zdaniem TW bardzo zachowawczy. Na dotychczasowych KKP zawsze występował mediacyjnie, co wynika z posiadanej przez niego zdolności retrospektywnego myślenia. Patrzy w tył i przód i od razu daje wykładnię skutków i to – jak dotychczas – zawsze dawał wykładnię skutków negatywnych dla „Solidarności”. Jego wystąpienia powodowały „złagodzenie kursu” – działały hamująco. Słuchając Siły-Nowickiego na kolejnych naradach KKP, nie można mu zarzucić działania antysocjalistycznego, na szkodę rządu czy państwa. Natomiast zupełnie inaczej Siła-Nowicki zachowuje się w wąskim gronie. Zmienia oblicze na bardziej radykalne.

W dniu 8 I 1981 r. Siła-Nowicki zabierał głos dwukrotnie. W kontekście ruchu chłopskiego mówił na temat własności ziemi, a następnie o sytuacji ekonomicznej kraju. Mówił także o spychaniu odpowiedzialności na „Solidarność” za zaistnienie obecnego kryzysu. Sprawa ta w czasie obrad nabrała zresztą szerszego wymiaru. Uznano, iż wielu ludzi uważa, że gdyby nie „Solidarność”, to byłoby mięso, masło itp. Rząd specjalnie pogłębia kryzys, aby ludzie zrozumieli, że mają „Solidarność”, ale nie mają co jeść i aby dokonali wyboru (ekonomiczna presja władz).

Kierownictwo „Solidarności” zauważa, że „fala popularności” związku opada i w związku z tym chce koniecznie mieć dostęp do środków masowego przekazu, żeby tę sytuację odwrócić (szczególnie aktywny na tym polu jest Modzelewski). Wszystkie petycje i oświadczenia formułuje on pod takim kątem, aby uświadomić jak najszerszej rzeszy Polaków, że obecna sytuacja ekonomiczna Polski nie jest wynikiem strajków, lecz strajki są wynikiem takiej sytuacji ekonomicznej. Aktualnie wysiłki Modzelewskiego i całej „Solidarności” skupiają się na „odepchnięciu od siebie odpowiedzialności”.

W sprawie wolnych sobót obserwuje się w siedzibie „Solidarności” dwa różne stanowiska. Kierownictwo związku „Solidarności” za wszelką cenę prze do ich wywalczenia, zaś ludzie (interesanci) przychodzący do siedziby związku często wyrażają wręcz odmienne stanowisko. Kilkakrotnie „Wala” była naocznym świadkiem następującego stwierdzenia: „Po co oni o te soboty walczą, kiedy my nie mamy co jeść i mamy tak wielkie zadłużenia”. W kilku przypadkach mówili to stoczniowcy ze stoczni im. Lenina. Podobne głosy „Wala” słyszała także poza siedzibą „Solidarności” w swych kontaktach prywatnych. „Wala” osobiście uważa, że przywódcom „Solidarności” nie zależy na „wolnych” sobotach, a jedynie na pretekście do następnych strajków, a tym samym do kolejnej „rozróby”. W „Solidarności” oficjalnie mówi się, że „Sierpień” był dopiero pierwszym etapem ich walki, a kolejnego spodziewają się dość szybko.

Rośnie fala niezadowolenia z działalności[d] NSZZ „Solidarność”. Widać to wyraźnie na korytarzach w ich siedzibie. Pracownicy coraz częściej spotykają się z obelgami, zarzutami, że zajmują się wyłącznie zbijaniem forsy i politykierią. Zdaniem „Wali” te rzekome obelgi są bardzo bliskie prawdy, gdyż rosnący standard życia ludzi „będących u żłobu” w „Solidarności” widoczny jest z dnia na dzień.

Uwagi własne

W trakcie spotkania uzgodniłem z TW ps. „Wala”, że uzgodnione na poprzednich spotkaniach zadania pozostaną w dalszym ciągu aktualne, a ponadto „Wala” wykorzystywać będzie wszelkie możliwości (o ile nie będzie budzić podejrzeń) do osobistego brania udziału w posiedzeniach MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku oraz na radach KKP. Wykorzystując posiadane już możliwości, „Wala” odkładać będzie dla nas wszelkie dostępne jej materiały wydawane przez MKZ NSZZ w Gdańsku, przeznaczone zarówno dla innych MKZ, jak i ogólnego kolportażu.

W trakcie spotkania „Wala” pokazała mi egzemplarz „L’Humanité” z dnia 5 I 1981 r., w którym publikowane było oświadczenie L[echa] Wałęsy w sprawie interwencji radzieckiej w Polsce. Treść tej publikacji była następująca (tłumaczenie prawie dosłowne): „W wywiadzie udzielonym dziennikowi «Berlin Zachodni» (popołudniówka) i raporcie Reutera L[ech] Wałęsa sformułował opinię diametralnie różną od tej, którą prasa zachodnia podawała od tygodnia o zamieszkach powstałych na skutek interwencji militarnej ZSRR w Polsce. «Ja nie widzę obecnie żadnego ryzyka interwencji – oświadczył założyciel Związku ›Solidarność‹. – Sytuacja tu przyjmuje bardzo dobry kierunek». L[ech] Wałęsa powiedział także, że «Solidarność» życzy sobie wywołania nowego strajku”.

Na temat powyższej publikacji „Wala” na terenie siedziby „Solidarności” z nikim nie rozmawiała, jednakże oświadczenie L[echa] Wałęsy o „życzeniu «Solidarności»” co do wywołania następnego strajku pokrywa się z wypowiedziami i poczynaniami większości członków MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku (wypowiedź „Wali”)[e].

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 189–190, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. Dodanie korekty w obsadzie personalnej administracji i MKZ. Do meldunku sytuacyjnego. 21 I [19]81 [r.].

[c] W oryginale Makuś. Monika Makoś (ur. 1941 r.) – radca prawny; członek Rady Adwokackiej w Gdańsku; pracownik Działu Interwencji NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; 13 VII 1982 r. zarejestrowana pod nr. 44525 przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako kandydat na TW, przerejestrowana na kontakt Inspektoratu 2; 15 VIII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-20582 z powodu choroby. Zob. Karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku dot. M. Makoś.

[1] Bronisław Geremek (1932–2008) – historyk mediewista, członek ZWM; 1950–1968 członek PZPR; sekretarz POP na UW; od 1980 r. związany z NSZZ „Solidarność”; uczestnik obrad I KZD oraz obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. M. Kunicki-Goldfinger, Bronisław Geremek [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 95–98.

[2] Andrzej Cyran (ur. 1927 r.) – inżynier, pracownik Biura Studiów i Projektów Hutniczych „Biprostal”; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator struktur związkowych w swoim zakładzie pracy, wiceprzewodniczący MKZ, następnie MKZ Małopolska; od listopada 1981 r. na emigracji w Austrii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, gdzie prowadził działalność na rzecz opozycji demokratycznej w kraju.

[3] Jan Rulewski (ur. 1944 r.) – 1963–1965 student WAT w Warszawie, usunięty z uczelni za odmówienie udziału w wyborach do rad narodowych i Sejmu; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; przewodniczący w Bydgoszczy, członek KKP, od 1981 r. członek Prezydium KKP; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Bydgoskiego, przewodniczący ZR Bydgoszcz, delegat na I KZD, członek KK; 19 III 1981 r. pobity na sesji WRN w Bydgoszczy przez funkcjonariuszy MO – incydent ten postawił w stan gotowości strajkowej cały kraj (tzw. kryzys bydgoski); 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; w grudniu 1982 r. oskarżony o „przygotowania zmierzające do obalenia przemocą ustroju PRL”; zwolniony w lipcu 1984 r. na mocy amnestii; od 1987 r. członek Grupy Roboczej KK; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Bydgoszczy, następnie Inspektorat 2 WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Janek”. Zob. m.in. M. Skowron, Jan Rulewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 303–305; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Rulewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[d] W oryginale na działalność.

[e] Brak dalszej części dokumentu.

Nr 97

1981 styczeń 13, Gdynia – Pismo zastępcy szefa Oddziału III Zarządu WSW Marynarki Wojennej kmdr. Jana Dawidowicza do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdynia, 13 I 1981 r.

Tajne[a]

Egz. nr [b]1[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej

Milicji Obywatelskiej

Gdańsk[c]

Nawiązując do pisma nr NC-005361/80 z dnia 30 XII 1980 r., informuję, że ob. Mirosław Kamieński, s. Feliksa, jest pracownikiem Stoczni Marynarki Wojennej im. Dąbrowszczaków[d] w Gdyni. Wymieniony pozostaje w naszym operacyjnym zainteresowaniu. W związku powyższym ewentualnie planowane w stosunku do ww. przedsięwzięcia operacyjne uprzejmie proszę uzgodnić z Zarządem WSW Mar[ynarki] Woj[ennej]. Nadmieniam, że w wyborach w dn. 19 XII 1980 r. przewodniczącym Komitetu Zakładowego NSZZ „Solidarność” Stoczni Mar[ynarki] Woj[ennej] wybrany został ob. Leon Stobiecki[1]. Na ogólną liczbę 160 delegatów M[irosław] Kamieński otrzymał tylko 18 głosów. Po wyborach ob. „K” w widoczny sposób ograniczył działanie na terenie stoczni. Należy podkreślić, że w dniu 29 II 1980 r. wymieniony został wybrany przewodniczącym Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” pracowników cywilnych MON i MSW. Związek ten nie został uznany przez kierownictwo MON. Nie stwierdzono, aby na terenie Stoczni Mar[ynarki] Woj[ennej] powyższy związek przejawiał jakąkolwiek działalność.

Jednocześnie informuję, że szczegółowe dane dot. byłego oficera Mar[ynarki] Woj[ennej] Henryka Jagiełły przesłano do KW MO Gdańsk za pismem nr DA-0777/23 z dnia 5 VI 1979 r. Wymieniony obecnie pracuje w Gdańskim Urzędzie Morskim, w związku z czym nie dysponujemy informacjami dotyczącymi jego aktualnej działalności.

W przypadku konieczności uzyskania bliższych danych o M[irosławie] Kamieńskim, uzgodnienia współdziałania w jego rozpoznaniu lub wymiany posiadanych informacji uprzejmie proszę o skierowanie do tut[ejszego] zarządu WSW upoważnionego oficera, który zostanie zapoznany z posiadanymi przez nas materiałami.

Zastępca Szefa Oddziału III

Zarządu Wojskowej Służby Wewnętrznej

Marynarki Wojennej

kmdr Jan Dawidowicz[2]

Wydrukowano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Wyk[onał] kmdr ppor. R.Ż.

Druk D.S.

Nr 048

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 153, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Zarząd Wojskowej Służby Wewnętrznej Marynarki Wojennej nr DA-065/28. 13 styc[znia] 1981 [r.]. 81–912 Gdynia.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Obok prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 14 I 1981 [r.]. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczne adnotacje Ppor. Tomczak. Do omówienia 14 I 1981 [r.]. Sekcja 3. 14 I 1981 [r.].

[d] W oryginale Dąbrowskiego.

[1] Leon Stobiecki (ur. 1933 r.) – ślusarz; w grudniu 1970 r. współorganizator strajku w GSR, członek KS; w styczniu 1971 r. członek delegacji załogi GSR na spotkanie z I sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem; 1978–1980 działacz WZZ Wybrzeża; przewodniczący KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od listopada 1980 r. wiceprzewodniczący KKK NSZZ „Solidarność” Pracowników Cywilnych MON i MSW; od grudnia 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni; w listopadzie 1981 r. delegat na sesję WZD NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego; 13 XII 1981–10 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Leon_Stobiecki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Jan Dawidowicz (ur. 1931 r.) – kmdr, 11 X 1989 r. przeniesiony w stan spoczynku. Zob. AIPN, 00556/13/49, Karta ewidencyjna Jana Dawidowicza.

Nr 98

1981 styczeń 14, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO we Wrocławiu w sprawie odczytania w trakcie obrad MKZ poufnego listu przewodniczącego Dzielnicowej Komisji Kontroli Partii do przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partii we Wrocławiu dotyczącego wprowadzenia do NSZZ „Solidarność” członków PZPR

Gdańsk, dnia [a]14 I[a] 1981 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III [a]„A”[a]

Komendy Wojewódzkiej MO

we Wrocławiu

Informuję, iż [w] trakcie obrad plenarnych MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dniu 9 I 1981 r. został odczytany dokument sygn[owany] „poufne”, kierowany przez przewodniczącego Dzielnicowej Komisji Kontroli Partii we Wrocławiu do przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partii. Treść tego dokumentu jest następująca:

1. Aktualnie w zakładach „Predom” do „Solidarności” zgłoszono akces 92 proc. załogi, w tym większość członków partii. W wyniku podjętych licznych działań nawiązano ścisły kontakt z kierownictwem organizacji „Solidarność”, co pozwala na bieżące kontrolowanie ich na etapie organizacji wyborów do władz.

2. Kierownictwo organizacji to są ludzie młodzi, których staż pracy nie przekracza 10 lat.

3. W celu zabezpieczenia wprowadzenia do kierownictwa „Solidarności” funkcjonariuszy aparatu partyjnego proponuje [się] następujące działania:

– Należy jak najszybciej wybrać najbardziej oddanych i zaufanych towarzyszy, którzy w sposób ostentacyjny złożą legitymacje partyjne w komitetach zakładowych PZPR. Wokół tych towarzyszy należy stworzyć pozory ich szykanowania w miejscu pracy, co pozwoli na szybkie nawiązanie kontaktów z kierownictwem „Solidarności”, jako ludzi prześladowanych za proces odnowy.

Winni to być towarzysze z największych i najbardziej liczących się środowisk, których delegaci będą mieli wpływ na wynik wyborów ogólnozakładowych.

– Przeprowadzona przez aktywistów działalność propagandowa na rzecz odnowy stanowi gwarancję ich wyboru do władz oddziałowych.

– Wybrani towarzysze winni przejść szybkie przeszkolenie specjalistyczne w zakresie umiejętnego formułowania postulatów, krytykowania obecnej sytuacji w kraju.

– Należy im zapewnić znaczne profity finansowe oraz gratyfikacje proporcjonalne bez względu na ostateczny wynik ich działalności.

– W przypadku niepowodzenia przenieść ich do innych zakładów lub instytucji administracji państwowej.

Należy to stosować we wszystkich zakładach dzielnicy.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. RT/NC

JW/50/14 I [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 163, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 99

1981 styczeń 18, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Krakowie zawierające stenogram z rozmowy Lecha Wałęsy ze Stanisławem Zawadą z 20 grudnia 1980 r.

Gdańsk, dnia [a]18 I[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Krakowie[b]

W wyniku prowadzonych działań operacyjnych uzyskano relację z przebiegu rozmowy L[echa] Wałęsy z[e] S[tanisławem] Zawadą w dn. 20 XII [19]80 r. Z uwagi na poruszaną w rozmowie tematykę – jej treść przekazujemy w formie stenogramu.

L[ech] Wałęsa: Dlaczego dałeś się wykolegować?

S[tanisław] Zawada: Widziałem, co się u ciebie dzieje. W związku z tym odwaga mi spadła momentalnie. Wiesz, co ja tym panom powiedziałem, że ciało zanurzone w cieczy traci na wadze, a człowiek zanurzony w gównie traci na odwadze. I straciłem, Leszku, na odwadze.

W.: I cofnąłeś się?

Z.: Tak, nie było sensu.

W.: Daj spokój.

Z.: Było nas tylko czterech robotników na 20 panów, no co ci będę mówił.

W.: Pamiętaj, że przecież ty odpowiadasz, ja i jeszcze paru za ten cały ruch. I co, nie myślisz wrócić?

Z.: Za dwa lata, nie wcześniej.

W.: A nie! Spaprałeś mi. Za dwa lata będzie za późno.

Z.: Przepraszam cię, Leszek, nie za późno.

W.: Będzie za późno, mówię ci.

Z.: Moi ludzie wybrali mnie ponownie, zresztą artykuł muszę ci przesłać. Ludzie powiedzieli: my Staszkowi wierzymy, my Staszka znamy. Panowie inteligenci chcieli nas wprowadzić w maki.

W.: Nie, to KOR, nic więcej.

Z.: Właśnie o to chodzi.

W.: To co, kurczę – nie poradzicie?

Z.: Wiesz, co było ciekawe, Leszek? Jacka tu przywiozłem do Krakowa, był u mnie w chałupie. Dyskutowaliśmy na pewne tematy i powiedziałem: Jacek, nie teraz, nie w tych czasach. Jacek mi przyznał rację, ale ma tu tyle współpracowników, wspomagających, łapiesz to, nie?

W.: Tak.

Z.: I oni tę sprawę załatwili.

W.: Ale ty nie możesz oddolnie wrócić?

Z.: A co, chcesz, żebym zebrał robotników z huty, żeby paliła się „Solidarność”, paliły się komitety?

W.: No, tak.

Z.: Ja taki głupi nie będę. W imię tego, cośmy się przysięgli, nie!

W.: Tak, ale ja przysięgałem, że po moim trupie oni mnie rozwalą. Nie dam się.

Z.: Leszek, przyjedź, to sobie pogadamy.

W.: Tak, ale ja nie mam czasu, na walkę z nimi też, ale wygram.

Z.: Byłem tam, widziałem, że ty wcale nie masz ładniejszej sytuacji jak ja.

W.: Ale wyszedłem na razie.

Z.: Jasne, słuchaj, bo ty jesteś kimś. Ja też kimś jestem, ale mniejszym jak Wałęsa.

W.: Ale po coś ty go przyprowadził do domu, tego trzpiota. Jacek to jest pierwszy oszust.

Z.: Ty teraz tak twierdzisz?

W.: Oczywiście. Ja zawsze byłem pewien, tylko, wiesz, to była inna sprawa – ja byłem przymuszony.

Z.: Na dywaniku, co ja wyrabiałem, co Mazowiecki, Siła-Nowicki. To właśnie wyszło stąd. Tam mieliśmy wtyki. To było tak, że Zawada, Wałęsa, Mazowiecki, Siła-Nowicki to byli kontra, to byli umiarkowańcy. Nasza polityka wreszcie wychodzi na wierzch, Leszek.

W.: Tak, ale słuchaj – ja ich mam przy murze i u mnie tańcują jak króliki.

Z.: No, u mnie niestety nie. Leszek, przyjedź do mnie, to załatwimy.

W.: Ale ty wiesz, ja mam walkę bez przerwy.

Z.: Leszek, ja znam twoją sytuację, przecież po to byłem wtedy w niedzielę, żeby stworzyć tę jedenastkę, chyba wiadomo było, nie?

W.: Ja przeciwko temu wyszedłem, nie?

Z.: No po to byłem u ciebie w domu. Jacek Knap[1] się do mnie wybiera.

W.: Słuchaj, musimy wywrócić ich, z tym że pamiętaj...

Z.: Tego nie zrobimy, bo nas wpierdolą w taką sprawę, że się nie wygrzebiemy.

W.: Słuchaj, jestem za tobą.

Z.: Słuchaj, Leszek – najciekawsza sprawa, że to KPN wywiesił ulotki po całym Krakowie, ponieważ ja oświadczyłem publicznie, że w żadne polityki się wdawać nie będziemy. To było ciekawe, że był taki plakat, gdzie między innymi wisiało: Zawada szkaluje Leszka Wałęsę, a później był plakat niewiadomej treści, gdzie twoich sześć fotografii szkalujących wisiało. To ludziom wreszcie dało do myślenia.

W.: Ja tylko liczę na to, że ty się nie dasz i jeszcze wrócisz. Chcę, żebyś jak najszybciej wrócił.

Z.: Leszek, ja nie patrzyłem nigdy na zaszczyty.

W.: Tak, ale ja wiem, że na ciebie mogłem liczyć.

Z.: Zrobiłeś to, o czym się tym panom nie śniło.

W.: Widzisz, ale ja na ciebie mogłem liczyć, a teraz na tamtego[2] nie.

Z.: Leszek, na mnie zawsze możesz liczyć. Przyjedź do mnie, pojedziemy na wydział, porozmawiamy z ludźmi. Jeżeli Kuroń mógł pojechać do huty, to ty też to samo zrób, Leszek. To jest 40 tys. ludzi, łapiesz to?

W.: Łapię – ja to zrobię – nie przejmuj się, ja muszę to zrobić, muszę wyciągnąć ciebie.

Z.: Nie przejmuj się mną, bo ja to wie[m]. Nareszcie Ala jest zadowolona, siedzę w domu. Ty wiesz, ja w końcu stworzyłem ten MKZ wzorcowy, taki, według którego może brać wzór każdy. U nas, widzisz, w Krakowie jest za dużo inteligentów, jak ci wiadomo. Przyjechałbyś na parę dni do mnie.

W.: Ha, to byś ty podłożył mi robotę dobrą, ja bym nie miał po co wracać. Z.: Nie, głupi, nie chodzi o to, żebyś łaził po zakładach.

W.: Nie, słuchaj, to by mnie tu rozłożyli.

Z.: Leszek, wystarczy jedno spotkanie w hucie.

W.: Ja przyrzekam, że ci to zrobię. Teraz nie mogę, bo święta, później do papieża jadę – po papieżu od razu.

Z.: Ukłony złóż mu, bo z Krakowa nikogo nie będzie.

W.: Jakbyś był, tobyś był.

W sprawie S[tanisława] Zawady kontaktował się z L[echem] Wałęsą także Józek Pilch[c] z krakowskiego MKZ.

J[ózef] Pilch stwierdził, że sprawa S[tanisława] Zawady była rozpatrywana przez Komisję Rewizyjną w związku z ukazaniem się ulotki, z treści której wynika, że Zawada jest największym wrogiem Wałęsy.

Zarzuty w stosunku do S[tanisława] Zawady – J[ózef] Pilch uznał za absurdalne, osobiście odrzucając orzeczenie Komisji Rewizyjnej. Zdaniem J[ózefa] Pilcha podobne zarzuty można byłoby przedstawić 5 członkom MKZ, którzy „nic nie robią i tak zwane interesy robotnicze mają w dupie”.

L[ech] Wałęsa utwierdził J[ózefa] Pilcha w przekonaniu, że S[tanisław] Zawada ma pozytywną opinię w gdańskim MKZ, a wszelkie akcje prowokacyjne w stosunku do osoby Zawady – inspirowane są przez KSS „KOR” – z uwagi na jego odmienny punkt widzenia w zasadniczych sprawach ruchu związkowego.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. ZM/NC

GL/8/6 I [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 179–181, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Jacek Knap (ur. 1949 r.) – 1975–1998 pracownik Zakładów Mechanicznych PZL-Wola im. Marcelego Nowotki; uczestnik Marca ’68; wiceprzewodniczący Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze; od czerwca 1981 r. członek ZR Mazowsze; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 14 XII 1981–12 III 1982 oraz 3 IX–7 XII 1982 r. internowany w Warszawie-Białołęce.

[c] W oryginale Pilcha. Józef Pilch (ur. 1949 r.) – elektryk zatrudniony w Nowohuckim Przedsiębiorstwie Instalacji Przemysłowych „Montin”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w zakładzie pracy; 21 XII 1981– 24 XII 1982 internowany.

[2] Najprawdopodobniej chodzi o Andrzeja Cyrana, który po odwołaniu Stanisława Zawady ze stanowiska przewodniczącego MKZ w Krakowie w listopadzie 1980 r. wraz z Mieczysławem Gilem kierował nim do stycznia 1981 r. Z podziału obowiązków wynikało, iż w okresie dwuwładzy za kontakty z Lechem Wałęsą i KK odpowiadał właśnie Cyran. Zob. „Solidarność” Małopolska 1980–1981. Wybór dokumentów, wstęp, wybór i oprac. M. Orski, A. Roliński, E. Zając, Kraków 2006.

Nr 100

1981 styczeń 20, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. mgr. Tadeusza Kaczmarka do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku dotyczące wizyty ambasadora USA w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]20 I[a] 1981 r.

Tajne Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Wydział III „A” w miejscu uzyskał informację, z której wynika, że w dniu 15 I br. w siedzibie MKZ Gdańsk złożył nieoficjalną wizytę ambasador USA w Polsce. Prowadzone rozmowy dot. spraw ogólnych, kwestii wewnętrznych związku, wolnych sobót, sytuacji politycznej, dostępu do środków masowego przekazu oraz ewentualnej interwencji ze strony ZSRR.

W sprawie utrudnień w przekazywaniu informacji [a]prasowych[a] ambasador zaoferował swoją pomoc w tym zakresie za pośrednictwem BBC.

Informuję również, że w dniu 16 I br. w siedzibie MKZ Gdańsk złożył oficjalną wizytę przedstawiciel francuskiego parlamentu.

W najbliższym czasie odwiedzą powyższy MKZ ambasadorzy Wielkiej Brytanii, RFN i innych krajów zachodnich.

Powyższą informację przesyłam do ewentualnego wykorzystania operacyjnego.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

kpt. mgr T[adeusz] Kaczmarek[1]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. JW/86/20 I [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 182, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Tadeusz Kaczmarek (ur. 1943 r.) – mjr MO; 1970–1972 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1972–1977 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1978 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1980 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1990 zastępca naczelnika Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; od marca do czerwca 1990 r. naczelnik Wydziału Ogólnego WUSW w Gdańsku; 1 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2533, Akta osobowe Tadeusza Kaczmarka.

Nr 101

1981 styczeń 20, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku por. Jerzego Zamorowskiego

Gdańsk, dnia 20 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Wala”

Przyjął: por. J[erzy] Zamorowski Dnia: 19 I 1981 r.

Informacja[b]

Z działu prawnego w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w ostatnim okresie wyrzuceni zostali adwokat Mann, radca prawny Kosznik oraz z innych względów zwolniona sędzina Kurska z Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku. Najprawdopodobniej sama poprosiła o zwolnienie jej z udzielania porad, bowiem musiała sądzić człowieka, któremu dzień wcześniej udzielała porady prawnej. Kurska przebywa nadal w „Solidarności”, jednakże już na innych zasadach (radczyni MKZ).

Następnymi kandydatami do zwolnienia są Stachula, o którym nikt nic nie wie, i następny prawnik (nosi okulary w złotych oprawkach). Tego ostatniego podejrzewa się o ewentualną współpracę z MO lub SB, bowiem w przeszłości rzekomo pracował w milicji. Wywąchała to Krystyna Wiśniewska.

W ostatnim okresie na plenum MKZ zapadła decyzja, że wszyscy pracownicy NSZZ „Solidarność” – a działu prawnego w szczególności – mają przedłożyć poręczenie zakładów pracy bądź oświadczenia dwóch „godnych szacunku” osób co [do] swojej lojalności i przydatności w pracy na rzecz związku. Poręczenia te wydawać mają terenowe ogniwa „Solidarności” w zakładach pracy. Zwolnieni z dostarczenia tych poręczeń zostali adwokaci: Taylor, Murza, Jakitowicz, Makoś i ja oraz radcy prawni: Irena Malińska i Irena Puciata[1]. Zapowiedziano, że przedłożenie takich poręczeń jest podstawowym warunkiem do dalszej współpracy.

Dział prawny nadal pozostaje pod baczną kontrolą MKZ. O ile do niedawna z ramienia MKZ opiekunem działu był tylko Józef Przybylski, to aktualnie uprawnienia takie posiadają: J[ózef] Przybylski, Bogdan Borusewicz i Lech Sobieszek oraz Lech Kaczyński jako prawny patron. Intencją rozszerzenia ilości osób odpowiedzialnych za dział prawny jest potrzeba mobilizacji działań.

Kilka dni temu K[rystyna] Wiśniewska poinformowała mnie, że MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze organizuje „centralną kartotekę” dyrektorów wyrzucanych ze stanowisk lub skompromitowanych. Powiedziała: „Może MO mieć 10 tys. naszych kartotek – my możemy mieć też, dyrektorskie, partyjne, aby nie było powtórek, aby ciągle nie żonglowano tymi samymi ludźmi”.

Kartotekę zakłada także Bogdan Borusewicz. Jest to kartoteka pracowników i współpracowników. Wszyscy, na jego polecenie, będą kolejno sprawdzani. Kompletuje się już specjalną grupę ludzi do tych sprawdzań. W większości są to ludzie młodzi ze stażem KOR-owskim czy RMP-owskim oraz zaufani studenci. Jednym z nich z pewnością jest Maciej Kuczyński, aktualnie zatrudniony w dziale interwencji ([[c]], karany sądownie).

Około dwóch tygodni temu wyrzucono z „Solidarności” Ostrowskiego. Był on bardzo dobrym kolegą Andrzeja Butkiewicza, który teraz się od niego odwrócił. Ostrowski jest studentem ostatniego roku elektroniki na Politechnice Gdańskiej. Jest kaleką (kulawy). Starał się wiele dla „Solidarności” robić, ale posądzono go, że jest kolaborantem i nie dając mu szans obrony, wyrzucono. Podobno ludzie Borusewicza śledzili go i widzieli, jak wchodził na mieszkanie kontaktowe wykorzystywane przez SB. Przed takim zarzutem – choćby był nieprawdziwy – w „Solidarności” nie ma ratunku. Sprawę Ostrowskiego miał wyjaśniać swego czasu Lejman, ale szybko się zaprzyjaźnili, a po wyrzuceniu Lejmana również i Ostrowski stał się podejrzany. Być może to był zarzut, a współpraca z SB czy MO to blef, przed którym jak dotychczas nikt nie potrafi się obronić.

Dnia 16 stycznia o godzinie 16.00 w „Sterze” obradował MKZ, na którym również byłam obecna. W prezydium zasiadali: Lis, Kaczyński, Muskat, Kędzierska[2], Kołodziej. Najbardziej czynni i napastliwi byli Lis i Muskat. Kiedy weszłam na salę, Danuta Kędzierska referowała otrzymany dnia poprzedniego w godz[inach] wieczornych z Rady Ministrów teleks o kartkach na mięso i cukier. Powiedziała, że teleks jest niedokładny, ma przekłamania, a przy tym mocno podkreśliła, że 16 stycznia w godz[inach] rannych miał przyjść pełnoteleksowy list potwierdzający, ale mimo że Rada Ministrów się zobowiązała, list taki nie doszedł. Z jej wypowiedzi wynikało, że jest nowe utrudnienie rządu, aby „Solidarność” nie miała pełnych danych. M[ariusz] Muskat z góry zaznaczył, że w sprawie publikacji na temat kartek na mięso i cukier na informację prasową ani telewizyjną nie ma co liczyć. Wtedy z MKZ Ciechanów Butelski złożył oświadczenie: że oni już posiadają dokument o dystrybucji mięsa kartkowego. Lis poprosił o wypożyczenie go. Utworzyła się komisja, w skład której wchodzi Ośrodek Analiz Bieżących i w środę 21 stycznia o godz. 16.00 w „Sterze” obradować będą nad zajęciem stanowiska. Lis awansem oświadczył, że ponieważ rząd do kartek włączył drób – co nie jest zgodne z gdańskim porozumieniem – to mimo zapowiedzi od lutego kartki nie zostaną wprowadzone, ponieważ „Solidarność” się nie zgodzi – „najwyżej będzie strajk”.

Idąc za ciosem, Mariusz Muskat napastliwie podniósł odsuwanie „Solidarności” od środków masowego przekazu. Powiedział m[iędzy] innymi: „Ja nie rozumiem, że panowie traktują to tak spokojnie, to nie konspiracja i mamy do tego prawo”. Sala nie podjęła dyskusji. Następny dyskutowany problem – na razie bez żadnego wyniku – to wyrównanie płacowe dla matek pozostających na bezpłatnych urlopach. „Solidarność” będzie postulować, aby i nigdy niepracujące matki, a wychowujące dzieci, zostały objęte takim dodatkiem.

Przy NSZZ „Solidarność” powstaje Związek AK-owców. Organizuje to niejaki Mazur[3] (nikt nie wie, skąd się wziął i co to za jeden) oraz drugi – przedstawiony mi przez K[rystynę] Wiśniewską jako stary korowiec (mężczyzna po sześćdziesiątce, średniego wzrostu, siwiejący z brodą à la Sienkiewicz). Jego nazwisko do tej pory w mojej obecności nie padło.

Od kilku dni Henryk Jagiełło, Wojciech Gruszecki, Wollenschleger[d] i cała rodzina Wiśniewskich (poza Krystyną w „Solidarności” pracuje jeszcze jej córka i jakaś dalsza krewna) są luksusowo ubrani. Jagiełło, do tej pory ubrany biednie i niechlujnie, teraz chodzi w garniturze najwyższej jakości, z kamizelką i ze złotą dewizką od guzika kamizelki do kieszonki.

„Wala”

Uzupełnienie

Pod nieobecność L[echa] Wałęsy i A[ndrzeja] Gwiazdy oraz wobec mniejszej popularności Lisa Borusewicz dokonał jakby przewrotu gabinetowego. Rządzi na całego. Zdecydowanie za wszelką cenę prze do strajku – nawet generalnego. Wszystkim osobom, które zgłaszają się do „Solidarności” z prośbą o interwencję w związku z otrzymaniem pisma o konsekwencjach wynikających z tytułu nieobecności w pracy 11 I 1981 r., poleca wracać do miejsca pracy i podejmować strajk protestacyjny.

„Wala”

Uwagi własne

W trakcie spotkania „Wala” przekazała mi komplet oświadczeń, komunikatów i innych pism, jakie ukazały się po ostatniej Krajowej Konferencji Porozumiewawczej (7–8 I 1981 r.) oraz 18, 19, 20 i 21 numer „Serwisu Informacyjnego”, którego druk wznowiono, aczkolwiek w innej szacie niż poprzednio.

Spotkanie z TW ps. „Wala” odbyłem bez przeszkód na terenie Sopotu w dniu 19 I 1981 r. w godzinach 14.00–16.00.

Przedsięwzięcia

W związku z tym, że uzyskana od TW ps. „Wala” informacja w całości dotyczy problematyki interesujące[j] Wydział III „A” w/m, do tegoż wydziału przesłany zostanie obszerny wyciąg.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 195–196, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak wykorzystać do meldunku sytuacyjnego. 21 I 1981 [r.].

[1] Zob. dok. nr 88, przyp. 10.

[c] Pominięto fragment zawierający dane wrażliwe.

[2] Danuta Kędzierska (ur. 1954 r.) – historyk; współpracownik WZZ, RMP; 1977–1978 zatrzymywana pod zarzutem przechowywania i kolportowania nielegalnych wydawnictw; 1979–1988 figurantka KE krypt. „Kioski”.

[d] W oryginale Wollenszleger.

[3] Zbigniew Adam Mazur (ur. 1919 r.) – organizator Koła Kombatantów przy MKZ w Gdańsku; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Emisariusz” oraz w latach 1986–1989 w ramach KE krypt. „Kanał”.

Na spotkaniu „Wala” poinformowała mnie, że aktualnie posiada możliwość uzyskania prawie wszystkich publikacji wydawanych przez NSZZ „Solidarność”.

Nr 102

1981 styczeń 21, Gdańsk – Notatka służbowa kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza ze spotkania z TW ps. „Rejtan”

Gdańsk, dnia 21 I 1981 r.

Tajne[a]

Egz. nr [b]3[b]

Notatka służbowa[c]

ze spotkania z TW ps. „Rejtan” w dniu 20 stycznia 1981 r.

W dniu 20 stycznia 1981 r. odbyłem spotkanie z TW ps. „Rejtan”, który poinformował mnie, że w poniedziałek 19 bm. widział się z Bogdanem Borusewiczem, który w krótkiej rozmowie poinformował go, iż w dniu 22 stycznia 1981 r. w Gdańsku odbędzie się strajk ostrzegawczy w godzinach od 8.00 do 12.00.

Jak się wyraził Borusewicz, strajk ten odbywać się ma jako protest „Solidarności” nie tylko przeciwko stanowisku rządu dotyczącemu wolnych sobót, lecz w szczególności [dotyczy] dotychczas niezrealizowanych postulatów z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia, uwolnienia więźniów politycznych i udostępnienia „Solidarności” środków masowego przekazu.

Borusewicz powiedział również, że „Solidarność” jest w posiadaniu informacji o jakimś liście Kani do Breżniewa[1], w którym to ma być przedstawiony program walki z NSZZ. Jednym z punktów tego programu jest nasyłanie do MKZ agentów SB i rozbijanie go od zewnątrz oraz skłócenie „Solidarności” z poszczególnych rejonów kraju.

Fakty te powodują podejmowanie przez niego środków ostrożności dotyczących sprawdzania poszczególnych ludzi działających w MKZ NSZZ.

TW „Rejtan” powiedział mi, że fakt ten potwierdził mu jego znajomy taksówkarz jeżdżący samochodem marki „mercedes” koloru żółtego o numerze bocznym 111, który z ramienia MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku woził dziennikarzy z BBC po terenie Trójmiasta. Mówił mu o tym również inż. elektronik o nazwisku Wolski, zatrudniony w hotelu „Heweliusz”. Wolski jest bliskim kontaktem A[ndrzeja] Gwiazdy, z którym razem przedtem pracował. Zdaniem TW Wolski jest doskonale zorientowany w działalności Gwiazdy i był jednym z założycieli „Solidarności” w hotelu „Heweliusz”.

Zadania

Nadal rozpoznawać działalność B[ogdana] Borusewicza i jego plany.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Rejtan” odbyłem w samochodzie prywatnym w godzinach 16.00–17.30 bez przeszkód i cech dekonspiracji. Na następne spotkanie umówiłem się w dniu 26 I 1981 r. po telefonicznym skontaktowaniu się z TW i umówieniu godziny spotkania.

Przedsięwzięcia

Uzyskaną informację planuje się wykorzystać w meldunku operacyjnym do sprawy „Godot” oraz z uwagi, że dotyczy ona problematyki Wydz[iału] III „A”, jej odpis przesłać do tej jednostki.

Kierownik Sekcji 4 Wydziału III

kpt. Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – Wydział III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 236, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Sek[cja]. Odnośnie taksówkarza i pracownik[a] hotelu proszę opracować pismo do Wydz[iału] „B” celem rozpoznania wym[ienionych] osób. 26 I 1981 [r.].

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści Por. Kurdwanowski do realizacji. 27 I 1981 [r.].

[1] Leonid Breżniew (1906–1983) – działacz komunistyczny, szef Wydziału Politycznego 18. Armii i szef Zarządu Politycznego 4. Frontu Ukraińskiego; 1964–1982 I sekretarz KC KPZR (od 1966 r. sekretarz generalny).

Nr 103

1981 styczeń 22, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW [1]

Gdańsk, dnia 22 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Szyfrogram nr[b]

Godz.

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek

Dnia 21 bm. uzyskano ze źródła KO „Delegat” następujące informacje na temat przebiegu wizyty NSZZ „Solidarność” w Rzymie i spraw z tym związanych.

– Dnia 11 i 12 stycznia br. kapelan „Solidarności” ks. Henryk Jankowski przebywał na terenie Warszawy, gdzie wspólnie z Lechem Wałęsą przeprowadzili w Sekretariacie Episkopatu rozmowy i robocze ustalenia dot. wizyty we Włoszech i audiencji u papieża.

Bp Dąbrowski i ks. Orszulik przekazali Wałęsie niezbędne wytyczne i wskazówki odnośnie postawy, jaką winna zająć we Włoszech delegacja „Solidarności”.

Poinformowano Wałęsę, że jego najbliższymi doradcami będą doc. Kukołowicz oraz ks. Jankowski, z którymi ma konsultować wszystkie swoje działania. Poza tym ks. Jankowski i Wałęsa byli na rozmowie u prymasa Wyszyńskiego (Wyszyński przebywa w tym czasie na wypoczynku pod Warszawą).

Prymas udzielił Wałęsie rad odnośnie tego, jaki kierunek działalności winna przyjąć „Solidarność”. W[edłu]g Wyszyńskiego, nadrzędnym celem wszelkiej działalności winien być interes ojczyzny i rzetelna praca wszystkich ludzi dla dobra Polski.

Poza tym Wyszyński oświadczył Wałęsie, [b]że[b] przy „Solidarności” oraz przy jego osobie „kręcą się bardzo dziwni i nieciekawi ludzie”, od których należy się uwolnić.

Odnośnie audiencji u papieża i wizyty we Włoszech, kard. Wyszyński określił się w ten sposób, że zachowanie wyjeżdżającej delegacji winno być takie, aby nie przynosiło ujmy narodowi, Kościołowi polskiemu i Stolicy Apostolskiej. Wałęsa zobowiązał się przestrzegać wszystkich ustalonych w Sekretariacie Episkopatu zasad wizyty i lojalności wobec doradców delegowanych przez prymasa.

– Po przylocie na lotnisko rzymskie delegację „Solidarności” powitali przedstawiciele trzech włoskich central związkowych. Już podczas tego powitania określili się oni jako rywalizujące między sobą grupy.

W imieniu Stolicy Apostolskiej delegację „Solidarności” przyszedł witać na lotnisko arcybiskup Coppa[2], którego związkowcy włoscy zepchnęli na plan dalszy, aby samemu odgrywać główną rolę wśród zebranych.

– Delegacja „Solidarności” zamieszkała w domu im. Jana Pawła, a niektórzy doradcy Episkopatu (w tym kapelan „Solidarności”) w domu „Corda Cordi”.

Pełnomocnikiem Watykanu do spraw organizacji audiencji „Solidarności” u papieża był bp Wesoły[3].

Do współdziałania z ks. Jankowskim zostało oddelegowanych dwóch duchownych – jezuita dr Kazimierz Przydatek[4] i ks. Sokołowski. Na czas wizyty NSZZ „Solidarność” przyjechało b[ardzo] dużo różnych przedstawicieli prasowo-telewizyjnych z RWE i „Kulturą” paryską włącznie.

W grupie tej KO „Delegat” odnotował, że kilku z nich przedstawiło się nazwiskiem „Morawski” i wszyscy oni się znali ze sobą.

– Ponieważ Lech Wałęsa źle czyta opracowane mu na piśmie wystąpienia, ks. Jankowski i doc. Kukołowicz przygotowali go do wystąpienia na audiencji u papieża w ten sposób, że pouczyli go, co ma powiedzieć, pozostawiając mu swobodę w wyborze własnej formy przekazania tych ustalonych treści.

Podobną taktykę stosowano w odniesieniu do wywiadów prasowych, jakich miał udzielać, i wypowiedzi podczas spotkania ze związkowcami włoskimi.

– Audiencja w dniu 15 bm. rozpoczęła się od osobistej rozmowy papieża z Wałęsą w apartamentach papieskich.

Następnie Jan Paweł II przyjął żonę Wałęsy [b]i jego ojczyma, który przyjechał z USA[b].

Po tym papież spotkał się z całą delegacją NSZZ „Solidarność” w składzie: Lech Wałęsa z żoną, Anna Walentynowicz, Bożena Rybicka, Ryszard Kalinowski (Elbląg), Stanisław Wądołowski (Szczecin), Ryszard Kuź[5] (Jastrzębie), Kazimierz Świtoń (Katowice), Karol Modzelewski (Wrocław – pełnił równocześnie funkcję rzecznika prasowego), Tadeusz Mazowiecki, Bohdan Cywiński[6], Andrzej Celiński, Romuald Kukołowicz i ks. Henryk Jankowski. Grupie tej towarzyszyli jako eksperci prymasa polski: Stanisław Tyszkiewicz z Warszawy, Jan Mędrzak z Łodzi, bp Kazimierz Kluz z Gdańska, ks. Mieczysław Goździewski z Gdańska (przewodniczący Komitetu Założycielskiego Związku Kombatantów przy NSZZ „Solidarność”) i ks. Stanisław Dułak z Gdańska.

Spotkanie papieża z delegacją „Solidarności” miało bardzo kurtuazyjny charakter. Po wstępnych powitaniach papież podchodził kolejno do każdej osoby, a ta przedstawiała się imieniem i nazwiskiem, podając przy tym, skąd pochodzi oraz co sobą reprezentuje.

Zaplanowana na godzinę 11.00 audiencja generalna w Sali Konsystorza opóźniła się prawie o godzinę.

W audiencji tej wzięli udział przedstawiciele Ambasady PRL w Rzymie oraz min[ister] Szablewski[7] ze swoimi współpracownikami. Był również obecny bp Wesoły, duchowieństwo polskie, Polonia oraz przedstawiciele największych pism włoskich, prasa polska, duża grupa fotoreporterów i filmowców, jak również sprawozdawcy różnych światowych agencji radiowo-telewizyjncyh.

Przemówienie Wałęsy na tej audiencji było krótkie i uwzględniało tylko te treści, które zostały uzgodnione z doradcami. Wskazał on na apolityczny charakter „Solidarności”, podkreślając, że ma ona ochraniać jedynie interes ludzi pracy i ich prawa obywatelskie. Wałęsa nadmienił również, że „Solidarność” swoich działań nie będzie wypełniać akcjami kościelnymi, lecz będzie bronić interesów Kościoła, jeżeli zaistnieje taka potrzeba. Papież odpowiedział na to przemówieniem, którego treść jest znana.

Delegacja „Solidarności” przekazała papieżowi swoje upominki i pamiątki z Polski – ziemię ze Stutthofu, Westerplatte, miejsc, gdzie w 1970 roku zginęli robotnicy, model pomnika Poległych Stoczniowców, album ze zdjęciami z obchodów 10. rocznicy grudnia, model polskiego promu morskiego budowanego w Szczecinie, dwa blakiery gdańskie i inne.

Ks. Jankowski przekazał od siebie papieżowi krzyż z bursztynu, a ks. Goździewski kombatanckie symbole i znaki z okresu II wojny światowej umocowane na dużym kawałku kory.

Papież okazał największe zadowolenie i satysfakcję z otrzymania urny, która zawierała ziemię z miejsc pamięci narodowej i zamierza ten dar umieścić w eksponowanym miejscu.

Członkowie delegacji „Solidarności” otrzymali od papieża medal wybity z okazji drugiej rocznicy pontyfikatu oraz tekst orędzia na światowy dzień pokoju i tekst przemówienia do „Solidarności”.

– Podczas audiencji „Solidarności” u papieża ob. Bożena Rybicka pozwoliła sobie na nieuzgodnione działanie, które wywołało pewien niesmak.

Przy powitaniu chciała ona przypiąć papieżowi znaczek Ruchu Młodej Polski (Jan Paweł II miał w tym czasie przypięty przez Wałęsę znaczek „Solidarności”), lecz została przez niego odsunięta z tym znaczkiem.

Papież znalazł takie wyjście z tej sytuacji, że kazał Rybickiej położyć ten znaczek na stole pomiędzy innymi, osobistymi prezentami.

Pod wpływem sugestii ks. Jankowskiego po audiencji doszło do ostrej rozmowy Wałęsy z Rybicką. Została ostrzeżona, że jeżeli jeszcze raz pozwoli sobie na samowolę, to wyłączy ją ze składu delegacji.

– Po audiencji u papieża prasa włoska zamieściła liczne artykuły i komentarze na ten temat.

W większości publikacje prasowe pozytywnie komentowały to wydarzenie i rzeczowo oceniono rolę „Solidarności” na tle polskiej rzeczywistości.

Były również oceny przedstawiające w zdeformowanej formie stosunki polskie i fakt audiencji „Solidarności” u papieża. Ukazała się np. karykatura, jak Jan Paweł II jedzie na Wałęsie, trzymając się za jego wąsy.

Zanotowano również inny incydent prasowy: zmęczony Wałęsa usiadł dla odpoczynku w recepcji hotelu „Victoria” i podparł głowę ręką, co wykorzystano do wykonania zdjęć.

Następnego dnia zamieszczono to zdjęcie w prasie opatrzone podpisem, że tak wygląda pijany Wałęsa.

Fakty te przekonały Wałęsę, że prasa zachodnia w pogoni za sensacją nie przebiera w środkach i przyznał on rację kapelanowi „Solidarności”, że jego ostrzeżenia w tym zakresie były słuszne.

Taktykę postępowania Wałęsy i delegacji „Solidarności” ustalano codziennie wieczorem na każdy dzień następny. Robione to było w oparciu o serwis prasy włoskiej, którą dostarczał ks. Sokołowski i o. Przydatek.

Koncepcje te opracowywał doc. Kukołowicz i kapelan „Solidarności” i wg tego programowano postępowanie Lecha Wałęsy. Ks. Sokołowski i o. Przydatek robili dużo dobrej roboty na rzecz pozytywnego rezonansu spraw polskich w środowisku włoskim.

– Na czas spotkań „Solidarności” z włoskimi związkowcami delegacja przeniosła się do rzymskiego hotelu „Victoria”.

Od tego czasu red. Mazowiecki, Bohdan Cywiński, Karol Modzelewski i Andrzej Celiński zaczęli prowadzić swoją destrukcyjną politykę, zmierzającą do oderwania delegacji od wpływów doradców kościelnych i narzucenia jej swoich koncepcji.

Łamiąc ustalenia przyjęte przez rząd i Episkopat, dążyli oni do otwarcia delegacji „Solidarności” dla zachodnich ośrodków publicystyczno-propagandowych.

Mieli oni jakieś własne kontakty w tych środowiskach i chcieli doprowadzić do penetracji grupy „Solidarności” przez ośrodki propagandowe.

Bohdan Cywiński mieszkał poza miejscem pobytu delegacji i załatwiał sobie tylko znane sprawy.

Podobnie niejasne sprawy załatwiał Mazowiecki, Modzelewski i Celiński. Widząc tę sytuację, doc. Kukołowicz pilnował Wałęsy, aby nie dał się on sprowokować (Kukołowicz zajął pokój hotelowy w bezpośrednim sąsiedztwie pokoju Wałęsy). Pomagał mu w tym ks. Jankowski, który dojeżdżał do hotelu ze swego mieszkania z „Corda Cordi”.

Następnie zdecydowano, że drugie spotkanie „Solidarności” z papieżem (msza i śniadanie z papieżem w dniu 18 stycznia br.) jest pretekstem do tego, aby przeprowadzić Wałęsę i całą delegację z hotelu „Victoria” do domu im. Jana Pawła, a tym samym zneutralizować tendencje Mazowieckiego, Cywińskiego i Modzelewskiego.

Plan ten spotkał się z dużym sprzeciwem Mazowieckiego, lecz ks. Jankowski i doc. Kukołowicz przeprowadzili Wałęsę do domu Jana Pawła.

– Na mszy i śniadaniu u papieża w dniu 18 bm. bardzo źle zaprezentowała się Bożena Rybicka i Ryszard Kalinowski z Elbląga. Bożena Rybicka przyszła sfatygowana po nieprzespanej nocy, uzewnętrzniając swoje zmęczenie i senność.

Podobnie zmęczony przyszedł na mszę Kalinowski i usypiał podczas tego kameralnego nabożeństwa.

Na śniadaniu u papieża zachowywał się on jak człowiek bardzo prymitywny. Wykazując duże łakomstwo, nabierał na swój talerz duże ilości jedzenia, które następnie pozostawiał, nie mogąc go zjeść. Opierał się o stół i prezentował niską kulturę.

– W[edłu]g KO „Delegat”, Lech Wałęsa z wizyty we Włoszech wyniósł dużo konstruktywnych poglądów i dostrzegł to, że w jego otoczeniu znajdują się ludzie nieodpowiedzialni i że należy zrobić czystkę w „Solidarności”.

– Po powrocie do kraju ks. Jankowski zdał relację prymasowi z przebiegu wizyty, przekazując swoje opinie i spostrzeżenia na temat poszczególnych osób ze składu delegacji. Podobną relację przekazał w Sekretariacie Episkopatu. Można prognozować, że prymas zajmie określone stanowisko wobec Mazowieckiego i Cywińskiego.

– Wprowadzenie przez bp. Kaczmarka do składu grupy „Solidarność” bp. Kluza, ks. Goździewskiego, a głównie ks. Dułaka jest próbą ograniczenia wpływów ks. Jankowskiego w tym środowisku związkowym.

Bp Kluz i ks. Goździewski nie odegrali w Rzymie żadnej roli i byli tylko tłem całej imprezy.

Ks. Dułak najprawdopodobniej miał za zadanie obserwować i kontrolować poczynania ks. Jankowskiego dla zdania relacji bp. Kaczmarkowi.

Nie można wykluczyć również tego, że bp Kaczmarek zlecił Dułakowi, aby wykorzystał okazję do nawiązania, poza ks. Jankowskim, bezpośrednich kontaktów z działaczami „Solidarności” z perspektywą przyszłościowego eliminowania ks. Jankowskiego.

Takie spostrzeżenia na ten temat zostały przekazane prymasowi przez ks. Jankowskiego.

Prymas miał go zapewnić, że on jest i pozostanie jego delegatem do „Solidarności” i nie musi się przejmować poczynaniami bp. Kaczmarka.

Naczelnik Wydziału IV KW MO w Gdańsku

ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Godz. [a]15.45[a]

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB w/m

Egz. nr 2 – mjr W[acław] Grzelak w/m

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” w/m

Egz. nr 4 – Wydz[iał] IV w/m Opr. RBżU/HW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 247–254, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru szyfrogramu i godziny. Poniżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. 23 I 1981 [r.].

[1] Dokument po raz pierwszy opublikowano w: G. Majchrzak, Kontakt operacyjny „Delegat”..., s. 36–40.

[2] Giovanni Coppa (ur. 1928 r.) – święcenia kapłańskie przyjął w 1949 r.; pracownik Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej; w 1979 r. otrzymał sakrę biskupią; 1990–2007 nuncjusz apostolski w Czechosłowacji, Słowacji i Republice Czeskiej; w 2007 r. mianowany kardynałem.

[3] Szczepan Wesoły (ur. 1926 r.) – arcybiskup ad personam; święcenia kapłańskie przyjął 28 X 1956 r. w Rzymie; sakrę biskupią otrzymał 11 XII 1968 r.; biskup pomocniczy gnieźnieński i biskup tytularny Dragona; na stałe rezyduje w Rzymie; 1980–2003 delegat prymasa Polski i koordynator duszpasterstwa emigracyjnego; członek Papieskiej Rady do spraw Duszpasterstwa Migrantów i Podróżnych.

[4] Kazimierz Przydatek (ur. 1933 r.) – jezuita; święcenia kapłańskie przyjął w 1969 r.; 1965–1973 pracownik Radia Watykan; rektor kościoła św. Andrzeja w Rzymie i kierownik ośrodka „Corda Cordi”; 1983–1987 rozpracowywany przez Wydział XI Departamentu I MSW w ramach sprawy o krypt. „Agap” i „Aggiunto”. Zob. AIPN, 01592/251, Kazimierz Przydatek.

[5] Ryszard Kuź (ur. 1937 r.) – pracownik KWK „Borynia” w Jastrzębiu; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział V-2 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE krypt. „Delegat”; od 1983 r. w Szwecji.

[6] Bohdan Hieronim Cywiński (ur. 1939 r.) – publicysta, historyk idei; 1972–1980 sekretarz KIK w Warszawie; doradca MKS podczas strajków w sierpniu 1980 r.; w 1981 r. kierownik ekspertów NSZZ „Solidarność” zgrupowanych w ramach Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych; 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; w 1989 r. uczestnik obrad plenarnych okrągłego stołu. Zob. K. Knoch, J. Skórzyński, Bohdan Cywiński [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 63–65.

[7] Kazimierz Szablewski (1927–2008) – dyplomata; 1974–1982 szef zespołu do spraw kontaktów roboczych ze Stolicą Apostolską przy ambasadzie PRL w Rzymie.

Nr 104

1981 styczeń 22, Warszawa – Szyfrogram zastępcy dyrektora Departamentu III „A” MSW do naczelników wydziałów III „A” KW MO

[Warszawa], dnia 22 I 1981 r.

Tajne[a]

Nr 1962/18[b]

Dnia godz. 12.00

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO (wszystkie)

1. Do godz. 16.00 dnia 23 I 1981 r. nadesłać szyfrogramem do Wydz[iału] I lub podać telefonicznie dane na temat stanu przygotowań „Solidarności” do niepodjęcia pracy bądź też strajku załóg w dniu 24 I 1981 r.

2. W odniesieniu do przebiegu sytuacji w dniu 24 I 1981 r. natychmiast po zebraniu danych podać ilość zakładów pracy i instytucji uspołecznionych, których załogi w całości nie podjęły pracy, z uwzględnieniem sytuacji na poszczególnych zmianach. [c]649 w tym w Trój[mieście] 401[c]

2.1. Liczebność załóg, które odmówiły podjęcia pracy (globalnie we wszystkich tych zakładach), w tym: [c]296 010, w tym [w] Trój[mieście] 235 357[c]

2.1.1. Ilość pracowników, którzy przybyli do zakładów, lecz pracy nie podjęli. [c]1222[c]

2.1.2. Ilość pracowników, którzy nie zjawili się w ogóle w miejscu pracy. [c]350 tys.[c]

2.2. Najważniejsze zakłady, których załogi nie przystąpiły do pracy, traktując dzień 24 I 1981 r. jako dzień wolny od pracy. [c]wszystkie stocznie, porty i inne kluczowe obiekty[c]

3. Ważniejsze obiekty, których załogi podjęły pracę. [c]nie ma[c]

4. Ilość osób i zakładów, które nie przystąpiły do pracy, w porównaniu do globalnej ilości zatrudnionych i zakładów pracy na terenie województwa w dniu 24 bm. [c]451 321/1373, 350 022/649[c]

5. Ilość incydentów zaistniałych na obiektach.

5.1. Krótki opis ich przebiegu.

5.2. Decyzje i przedsięwzięcia podjęte w momencie ich zaistnienia, a także inne podejmowane czynności wyjaśniające, dokumentujące i polityczno-represyjne.

Z[astęp]ca dyrektora Departamentu III „A” MSW

(płk Stefan Olejarz[1])

Zaszyfrował: Pawelec dnia 2 I 1981 r. godz. 12.30

Rozszyfrował: Dziurawiec godz. 14.20

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 78, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 204 z MSW. Rozszyfrowano 22 stycz[nia] 1981 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Omówiono na odprawie kier[owników] w dniu 23 I 1981 [r.]. S[ekcja] 3. 24 I [19]81 [r.].

[c-c] Wpisano odręcznie.

[1] Stefan Olejarz (ur. 1928 r.) – płk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1945 r.; wartownik w MUBP w Radomiu; 1949–1950 referent Sekcji 2 PUBP w Radomiu; 1953–1955 referent Wydziału III Departamentu II MSW; 1955–1956 oficer operacyjny Departamentu IV MSW; 1956–1970 oficer operacyjny Departamentu III MSW; w 1971 r. zastępca naczelnika Departamentu III MSW; 1972–1979 naczelnik Departamentu III MSW; w 1979 r. naczelnik Departamentu III „A”; 1980–1985 zastępca dyrektora Departamentu III „A”/V MSW; 1988–1989 wykładowca w WSO w Legionowie. Zob. AIPN, 0604/787, Akta osobowe Stefana Olejarza; AIPN Sz, 0019/5856, Akta osobowe Stefana Olejarza; AIPN Po, 0065/5856, Akta osobowe Stefana Olejarza.

Nr 105

1981 styczeń 23, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Tadeusza Kaczmarka do szefa Zarządu WSW Marynarki Wojennej w Gdyni kmdr. Ireneusza Krupy

Gdańsk, dnia 23 I 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znacz[enia]

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 263[a]

Szef Zarządu WSW

Marynarki Wojennej

w Gdyni

(kmdr mgr Ireneusz Krupa)

Z posiadanych informacji wynika, że do siedziby MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku wpłynął[b] teleks, który adresowany jest na przewodniczącego Komisji Koordynacyjnej Pracowników Cywilnych MON i MSW Mirosława Kamieńskiego o następującej treści:

„W dniu 20 I 1981 r. otrzymałem pańskie wystąpienie do ministra obrony narodowej gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego z 17 I 1981 r. – w porozumieniu z MON przekazuję panu pogląd o tej sprawie.

Budzi zdumienie ultymatywny ton tego wystąpienia i wysunięte terminy proponowanego spotkania z kierownictwem MON. Przedstawiciele władz zawsze byli i są gotowi do przeprowadzenia konstruktywnych rozmów. W ministerstwie obrony narodowej tego rodzaju rozmowy były prowadzone w dniu 12 XII 1980 r. Jeżeli istnieje taka potrzeba, rozmowy będą mogły być kontynuowane w duchu wzajemnego zrozumienia i konieczności przestrzegania zasad oraz porządku pracy obowiązujących w resorcie obrony narodowej. Może to mieć oczywiście miejsce w terminie wzajemnie zawczasu uzgodnionym. Przed podjęciem kolejnych rozmów MON uważa za konieczne przekazanie faktów rzekomych represji, o których mowa w nadesłanym piśmie.

Podpisał dyr[ektor] Biura Współpracy ze Zw[iązkami] Zawodowymi – Paweł Chocholak”[1].

O powyższym teleksie informację przekazał [c]telefonicznie[c] M[arian] Błoniarczyk mężczyźnie o imieniu Jurek na nr 21–23–15, sugerując, by zwołali posiedzenie prezydium komisji zakładowej. Stwierdził, że „trzeba w bardzo mocnym tonie przypomnieć MON, że represje te nie są rzekome, że to nie był ultymatywny ton, tylko po prostu potrzeba chwili i nasza troska o sprawy obrony narodowej spowodowała takie wystąpienie, troska, a nie ultymatywny ton, żeby takie pismo spreparowali i ewentualnie jeśli nie będą mogli wysłać bezpośrednio do MON u siebie, to niech przyjadą tutaj do MKZ”.

Omawiając temat strajku, wspólnie zgadzają się, że „...jest bombowo – na pięć...”, „...tak trzeba będzie trzymać, już teraz nigdzie się nie cofną, tyle ze swojej strony zrobili ustępstw i wykazali tyle zrozumienia dla sprawy itd., tylko to oni tę specyfikę mają w d..., to my się nią martwimy, to my na ten temat myślimy, a oni to mają w d...”.

Powyższe podaję do zewnętrznego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

kpt. mgr T[adeusz] Kaczmarek

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 193, oryginał, rkps.

[a] Poniżej pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b] Wyraz dopisany nad przekreślonym słowem przesłano.

[1] Paweł Chocholak (ur. 1941 r.) – członek PZPR od 1962 r.; od maja 1975 r. do stycznia 1977 r. zastępca przewodniczącego WK FJN w Jeleniej Górze; od 1981 r. dyrektor Biura ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi; bliski współpracownik Stanisława Cioska, uczestnik rozmów z NSZZ „Solidarność”. Zob. m.in. http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?idx=C&katalogId=1&subpageKatalogId=1&pageNo-=1&nameId=10187&osobaId=17444& (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[c-c] Dopisano nad tekstem.

Nr 106

1981 styczeń 24, Warszawa – Szyfrogram naczelnika Wydziału III KS MO mjr. Jerzego Gralaka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Warszawa], dnia 24 I 1981 r.

Tajne[a]

nr 626[b]

godz. 17.00

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku[c]

Wydz[iał] III KS MO otrzymał inform[ację], że Andrzej Celiński – fig[urant] sprawy prowadzonej przez tut[ejszy] wydz[iał] – kontaktował się z Lechem Wałęsą w sprawie wywiadu udzielonego przez Karola Modzelewskiego włoskiej agencji ANSA.

Karol Modzelewski, występując jako przedstawiciel MKZ NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, ostro skrytykował wyjazd delegacji NSZZ „Solidarność” do Włoch. Jego zdaniem, w czasie, kiedy w kraju działy się b[ardzo] ważne rzeczy, całe kierownictwo NSZZ „Solidarność” przebywało za granicą. Jest to jedna z przyczyn trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się kraj w sprawie wolnych sobót. Dokonując bilansu tej wizyty, K[arol] Modzelewski w wywiadzie stwierdził, że wizyta u papieża umocniła znaczenie związku, ale jeśli rozważyć straty i zyski, jakie z niej płyną, była poważnym błędem. Nadto w wywiadzie Modzelewski jako błąd określił wizytę Wałęsy u premiera. Skrytykował także działanie KKP NSZZ „Solidarność”, zarzucając jej, że stale pracuje na podstawie zakulisowych decyzji i zakulisowych manewrów. Takie jej działanie zdaniem Modzelewskiego służy interesom pewnej określonej grupy ludzi.

Wałęsa sądzi, że wypowiedź Modzelewskiego jest jednym z elementów prowadzonej przez niego walki o władzę w związku. Ponadto Wałęsa, uznając, że ma zdecydowaną przewagę nad Modzelewskim, po naradzie z A[ndrzejem] Celińskim postanowił wykorzystać ww. wywiad w bliżej nieznanych przedsięwzięciach w dn. 17 I br. w stoczni. Do tego czasu postanowiono sprawie nie nadawać rozgłosu. A[ndrzej] Celiński, jak tylko nawiąże kontakt z Karolem Modzelewskim, ma zażądać od niego zdementowania wypowiedzi.

Rozważana jest możliwość wykorzystania powyższego zdarzenia do zdjęcia K[arola] Modzelewskiego z funkcji rzecznika NSZZ „Solidarność”.

Z[astęp]ca nacz[elnika]

Wydz[iału] III KS MO w W[arsza]wie

mjr J[erzy] Gralak[1]

Zaszyfrował: Zawrot 24 I 1981 r. godz. 23.50

Rozszyfrował: Głaszczka 25 I 1981 r. godz. 1.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 37, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 236 z KS MO Warszawa. Rozszyfrowano 25 stycz[nia] 1981 [r.].

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. Do omówienia. 26 I [19]81 [r.].

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3 do meldunku 26 I [19]81 [r.].

[1] Jerzy Gralak (ur. 1940 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1962 r.; referent KP MO w Wołominie; 1963–1964 słuchacz WSO w Legionowie; 1964–1968 inspektor operacyjny pionu IV KP MO ds. SB w Wołominie; 1968–1976 inspektor Wydziału IV KW MO w Warszawie; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału Śledczego KS MO w Warszawie; w 1978 r. kierownik sekcji Wydziału III-1 KS MO; w 1979 r. kierownik sekcji Wydziału III KS MO; 1980–1983 zastępca naczelnika Wydziału III KS MO; od 1983 r. zastępca szefa DUSW ds. SB w Warszawie-Woli; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 01050/1440, Akta osobowe Jerzego Gralaka.

Nr 107

1981 styczeń 26, Warszawa – Informacja naczelnika Wydziału III KS MO mjr. Jerzego Gralaka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Warszawa], dnia 26 I 1981 r.

Tajne[a]

nr 658[b]

godz. 17.00

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

Informacja

Wydz[iał] III KS MO otrzymał kolejne informacje dot. konfliktu pomiędzy Lechem Wałęsą a Karolem Modzelewskim na tle wywiadu udzielonego teleksem należącym do MKZ Wrocław włoskiej agencji ANSA. Modzelewski, prawdopodobnie powiadomiony przez Celińskiego o tym, [c]że Wałęsa[c] ma do niego pretensje, przesłał do ANSA sprostowanie, zabraniając opublikowania wcześniej przesłanego wywiadu jako nadanego bez zgody MKZ Wrocław i w 90 proc. kłamliwego. W rozmowie z Grażyną Celińską Modzelewski stwierdził, że doprawdy podczas posiedzenia MKZ Wrocław dyskutowano nad sprawą podróży delegacji NSZZ „Solidarność” do Włoch, oceniając ją jako błędną decyzję, jednakże wg Modzelewskiego – wysłanie teleksu nastąpiło bez jego wiedzy i zgody i jest „polityczną prowokacją”.

Z[astęp]ca nacz[elnika] Wydz[iału] [c]III „A” KS MO[c]

mjr J[erzy] Gralak

Zaszyfrował: Rejdych 26 I 1981 r. godz. 18.20

Rozszyfrował: Dziurawiec

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 200, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 249 z KS MO W[arsza]wa. Rozszyfrowano 26 stycz[nia] 1981 [r.].

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Ppor. Tomczak. 27 I 1981 [r.].

[c-c] Wpisano odręcznie.

Nr 108

1981 styczeń 27, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Cygan” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]27 I[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW „Cygan”

Przyjął: por. L[eon] Stańczyk

Dnia: 24 I 1981 r.

Miejsce: LK „Dwór”

Informacja

W kwestii zadań przekazanych na ostatnim spotkaniu TW „Cygan” stwierdził, iż nie jest mu nic wiadome, ażeby w siedzibie NSZZ „Solidarność” w Gdańsku przeprowadzane były szkolenia aktywistów na wypadek poważnego zagrożenia, zaostrzenia sytuacji w kraju lub otwartego konfliktu.

Z rozpoznania, jakie posiada TW „Cygan”, nie wynika, ażeby wśród działaczy MKZ Gdańsk czy też personelu administracyjnego hotelu „Morskiego” były osoby posiadające broń palną. Odnośnie zabezpieczenia siedziby MKZ Gdańsk, TW „Cygan” stwierdził, iż odpowiedzialnym za ten odcinek jest Henryk Jagiełło – szef Biura NSZZ „Solidarność”. TW nie zauważył, ażeby istniała ochrona wewnętrzna budynku, a i wewnętrzna pozostawia wiele do życzenia, gdyż w ostatnim okresie czasu miały miejsce kradzieże w h[otelu] „Morskim”.

Przedmiotem kradzieży były najczęściej zamki, klamki, baterie itp.

W przedmiocie rozmieszczenia poszczególnych biur NSZZ „Solidarność” TW przekazał:

Parter

p. 1 – Informacja, I[wona] Pluta

p. 2 – Kontakty z zakładami pracy

II piętro

p. 27 – Dział Interwencji

p. 33 – Solidarność Wiejska

p. 39 – Pracownicy adm[inistracyjni]

III piętro

p. 42 – Dział plastyków, J[oanna] Wojciechowicz[1]

p. 43 – Pracownia plastyczna

p. 45 – Teleksy

p. 46 – Centrala telefoniczna

p. 47 – Ośrodek prac społ[eczno]-zawodowych

p. 48 – Zespół Analiz Bieżących, L[ech] Kaczyński, M[ariusz] Muskat

p. 50 – Pracownia plastyczna (sitodruki)

p. 52 – Kierownik drukarni A[ndrzej] Butkiewicz

IV piętro

p. 60 – Przygotowanie wydawnictw

p. 61 – Sekretariat, H[enryk] Jagiełło, A[ndrzej] Celiński

p. 62 – A[ndrzej] Gwiazda, J[acek] Kłys

p. 63 – Gabinet L[echa] Wałęsy

p. 65 – B[ogdan] Lis, A[ndrzej] Kołodziej

p. 66 – Dział administracyjny

p. 67 – Sala obrad

p. 68 – Kancelaria, M[aciej] Grzywaczewski

p. 69 – L[ech] Sobieszek, W[ojciech] Gruszecki, Błoniarczyk

p. 72 – Archiwum

p. 73 – Rzecznik prasowy A[rkadiusz] Rybicki

p. 74 – Prasa

p. 75 – Tłumacze

p. 76 – Dział współpracy z zagranicą

p. 77 – Sekretariat KKP

p. 78 – Księgowość, A[nna] Walentynowicz

p. 79 – Sekretariat Prezydium MKZ

p. 80 – Hala maszyn

V piętro

p. 81 – Sz[ymon] Pawlicki, Wollenschleger, Przybylski

p. 88 – B[ogdan] Borusewicz, A[lina] Pienkowska, S[tefan] Lewandowski

pokoje mieszkalne

p. 92 – Mariusz Wilk

p. 87 – A[ndrzej] Kołodziej

p. 86 – I[reneusz] Maligłówka[2]

p. 85 – Rolnicy (gościnny)

Podział obowiązków pomiędzy członkami Prezydium MKZ Gdańsk przedstawia się następująco:

1. A[ndrzej] Kołodziej – kontakty z zakładami pracy

2. M[arian] Błoniarczyk – kultura fizyczna, solidarność wiejska

3. B[ogdan] Borusewicz – sprawy drukarni, interwencje u władz

4. W[ojciech] Gruszecki – reforma społ[eczno]-gosp[odarcza], szkolenie związkowe, sprawy nauk[owo]-tech[niczne], ochrona środowiska

5. J[acek] Kłys – sprawy branżowe, ordynacja wyborcza

6. S[tefan] Lewandowski – ordynacja wyborcza, zasiłki statutowe, refundacja dla małych zak[ładów] pracy

7. H[enryk] Matysiak – interwencje, ordynacja wyborcza

8. Sz[b][ymon] Pawlicki – sprawy kultury, propag[anda] wizualna

9. J[ózef] Przybylski – interwencje u władz

10. A[lina] Pienkowska – służba zdrowia, ochrona środowiska

11. L[ech] Sobieszek – represje, walka z cenzurą

12. A[nna] Walentynowicz – finanse, sprawy organizacji społecznych

13. K[azimierz] Wollenschleg[er] – kontakty z zakładami pracy

– Odnośnie A[ndrzeja] Deringa[3] TW „Cygan” stwierdził, iż zajmuje się on załatwianiem spraw domowych L[echa] Wałęsy typu zakup mebli, [sprawy] konserwatorskie, zaopatrzeniowe, a nawet i opieka nad dziećmi. Zdaniem TW wymienieni znają się już długi okres czasu.

– Ostatnio „wybuchła afera” z A[ndrzejem] Kołodziejem. Którejś nocy do budynku hotelu „Morskiego” wszedł zamroczony alkoholem mężczyzna z kobietą. Na korytarzu spotkał A[ndrzeja] Kołodzieja. W związku z tym, że budynek ten kojarzył mu się z hotelem, poprosił ww. o klucze do pokoju, za który zapłacił Kołodziejowi 1500 zł. Z informacji TW wynika, iż 500 zł Kołodziej dał pracownikowi obsługującemu centralę telefoniczną dla zachowania tego faktu w tajemnicy. Rano N.N. mężczyzna wytrzeźwiał i uświadomił sobie, gdzie się znajduje, zrobił awanturę, że „z takiego budynku robi się burdel”. Wykrzykiwał też na korytarzu, że kto tu musi pracować, skoro takie rzeczy są praktykowane.

W związku z tym, że A[ndrzej] Kołodziej jest wiceprzewodniczącym MKZ Gdańsk, podejmowane są usilne starania o złagodzenie i zatuszowanie tego incydentu.

Zdaniem TW „Cygan” jest to możliwe, o ile przedstawiciele „Solidarności” wiejskiej, którzy słyszeli wypowiedź N.N. mężczyzny, puszczą to w niepamięć.

– Dużo mówi się w MKZ, iż B[ogdan] Lis decyzję o czterogodzinnym strajku podjął na własną odpowiedzialność bez uzgodnienia z innymi członkami plenum MKZ. W związku z [a]powiadomieniem[a] o takiej decyzji poszczególnych zakładów pracy prezydium nie miało innego wyjścia jak [za]akceptowanie tej akcji.

– W drukarni MKZ bardzo często mają miejsce libacje alkoholowe. Odbywają się one bez względu na to, czy drukarnia ma pracę, czy też nie. Przykładem pracy wykonanej po pijanemu jest nr 30 „Solidarności”, poskładany i wydany „do góry nogami”. Wydrukowano tego bardzo dużą ilość i w związku z ewidentną fuszerką trzeba było cały nakład wyrzucić. Sprawa nabrała takiego rozgłosu, bo nakład ten wyrzucono na jakimś wysypisku koło dworca kolejowego we Wrzeszczu.

Przechodzący ludzie znaleźli nakład „Solidarności” i przynosili pojedyncze egz[emplarze] do siedziby MKZ. Początkowo głośno [[c]] mówiło się o prowokacji władz, później, gdy ustalono przyczynę niewłaściwego złożenia nakładu, nabrano wody w usta i szybko przygotowano nowy nakład.

TW stwierdził, iż zatrudnieni w drukarni pracownicy zarabiają po 7 tys. miesięcznie. TW „Cygan” za powyższy stan rzeczy obwinia A[ndrzeja] Butkiewicza, który zainteresowany jest bardziej wykonywaniem różnego rodzaju afiszy, plakatów, drukowaniem napisów, za które pobiera ciężkie pieniądze, niż wydawnictwami związkowymi.

– Złośliwie komentuje się wypowiedź L[echa] Wałęsy, że pojechał do Rzymu z dwiema walizkami, a wrócił z pięcioma.

– Duży niesmak wywołało zachowanie za stołem prezydialnym A[nny] Walentynowicz w trakcie piątkowego plenum MKZ Gdańsk, polegające na bezwiednym bawieniu się banknotem 50-dolarowym. Uświadomienie sobie tego w pewnym momencie wywołało u ww. dużą konsternację.

– W najbliższym okresie czasu ma wyjechać do Francji trzyosobowa delegacja MKZ Gdańsk. Wśród wyjeżdżających jedna osoba ma pracować w Gdańskiej Stoczni Remontowej i ma na imię Zdzisław. Z Francji mają oni przywieźć 3 samochody osobowe ufundowane „Solidarności” przez związki francuskie.

Niezależnie od powyższego TW „Cygan” stwierdził, iż ma pewne możliwości uzyskania przy sprzyjającej sytuacji księgi zatrudnienia wszystkich pracowników MKZ Gdańsk. W księdze tej znajdują się pełne dane działaczy i pracowników z uwzględnieniem także poprzednich miejsc pracy.

TW przekazał, iż dzięki staraniu żony ma otrzymać mieszkanie w Tarnowskich Górach. Z chwilą jego uzyskania będzie musiał się tam przenieść.

Ocena informacji

Przekazana w trakcie spotkania informacja jest wartościowa operacyjnie, tym bardziej, iż w szeregu przypadkach potwierdzona została przez technikę operacyjną. Wiadomości w niej zawarte pozwalają na poznanie struktury obowiązującej w MKZ Gdańsk.

Zadania

W miarę możliwości wejść w posiadanie księgi zatrudnień MKZ Gdańsk i wywołać jak najszybciej spotkanie celem jej udostępnienia.

[c] W oryginale słowo przekreślone mówiono.

Przedsięwzięcia

– Informację wykorzystać w meldunku operacyjnym w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

– Przygotować techniczne środki do sfotografowania ww. dokumentu w czasie zabezpieczającym tajnego współpracownika przed dekonspiracją.

Uwagi

Spotkanie z TW „Cygan” odbyłem w LK „Dwór”. Dekonspiracji nie stwierdzono.

Następne spotkanie zostało umówione w zależności od tego, czy i kiedy TW uzyska księgę zatrudnienia pracowników MKZ.

Wywołane one zostanie telefonicznie.

TW „Cygan” w trakcie spotkania przekazał dwa numery „Solidarności” nr 30, egz. „Robotnika”, „Wolnego Związkowca” i komplet uchwał wydanych przez KKP i MKZ Gdańsk.

Kier[ownik] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

por. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – „Bolek”

Opr. LS/N

JW/151/27 I [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 204–207, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Joanna Wojciechowicz (ur. 1944 r.) – współpracownik WZZ Wybrzeża i RMP; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–VII 1982 internowana w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Gdańsku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 23–27 XII 1984 r. uczestniczka głodówki przeciwko aresztowaniu Andrzeja Gwiazdy; 1984–1989 założycielka, dziennikarka i pierwsza szefowa Gdańskiej Agencji Informacyjnej NSZZ „Solidarność”; współorganizatorka codziennych modlitw za więźniów politycznych w bazylice Mariackiej w Gdańsku; wielokrotnie zatrzymywana i przesłuchiwana przez SB; rozpracowywana; od lipca 1989 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Joanna_Wojciechowicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Zob. dok. nr 82, przyp. 1.

[b] W oryginale Cz.

[3] Andrzej Dering (ur. 1942 r.) – działacz ruchu antykomunistycznego, blisko związany z Lechem Wałęsą.

Nr 109

1981 styczeń 27, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do szefa Zarządu WSW Marynarki Wojennej w Gdyni kmdr. Ireneusza Krupy

Gdańsk, dnia 27 I 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 314[a]

Szef Zarządu WSW

Marynarki Wojennej

w Gdyni

kmdr mgr Ireneusz Krupa

Z posiadanych informacji wynika, że przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” Pracowników Cywilnych MON i MSW – Mirosław Kamieński przesłał do Ministra St[anisława] Cioska teleks następującej treści:

„...Dyrektor Chocholak przesłał mi stanowisko kierownictwa MON, za co serdecznie dziękuję. Przekazuję, że Krajowa Komisja Koordynacyjna Pracowników MON i MSW proponuje spotkanie z kierownictwem resortu MON w piątek, tj. 30 I br. Na spotkanie komisja przywiezie pełną dokumentację odnośnie represji stosowanych wobec działaczy «Solidarności» w obu resortach. Wiadomość o akceptacji naszego terminu prosimy przekazać do środy włącznie. Uprzejmie prosimy pana ministra o przekazanie powyższej wiadomości na ręce gen. armii W[ojciecha] Jaruzelskiego...”.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onali] ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 209, oryginał, rkps.

[a] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 110

1981 styczeń 29, Warszawa – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału IX Departamentu III MSW mjr. Edwarda Kudybińskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Warszawa, dnia [a]29[a] I 1981 r.

Tajne[b]

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału [a]III „A”[a]

KW MO w Gdańsku[c]

Z inicjatywy tzw. Biura Interwencyjnego przy MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze w dniach 20–21 XII 1980 r. w Warszawie odbył się ogólnopolski zjazd przedstawicieli „Komisji Interwencyjnych” tego związku zawodowego. Zjazd, w którym uczestniczyło około 60 delegatów z różnych miejscowości w kraju, został faktycznie zainspirowany i zorganizowany przez Biuro Interwencyjne KSS „KOR”. Spotkanie odbyło się pod hasłami „wymiany doświadczeń” oraz „nauki zorganizowanej walki z niepraworządnością i złem”. Lansowano przy tym tezę, że władze państwowe, w szczególności organa ścigania, utrudniają i zwalczają w sposób sprzeczny z prawem działalność NSZZ „Solidarność”.

Na zakończenie obrad przyjęto odezwę „Do Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ «Solidarność»” zawierającą wniosek o powołanie Ogólnopolskiego Zespołu Informacyjno-Konsultacyjnego Biur Interwencyjnych z siedzibą w Warszawie. Zadaniem zespołu ma być:

1. Wprowadzenie skutecznych metod interwencji.

2. Wydanie biuletynu informacyjnego biur interwencyjnych poświęconego problematyce działań interwencyjnych i zagadnieniom łamania praworządności.

3. Gromadzenie materiału pozwalającego na wysuwanie ogólnych wniosków dotyczących wytypowanych problemów.

4. Zainicjowanie na terenie kraju akcji typowania i przeszkolenia ławników, członków kolegiów orzekających oraz terenowych komisji odwoławczych.

Uczestnicy narad upoważnili swoich przedstawicieli: Bucholca[1], Śliwę[2], Kozłowskiego, Jankowskiego i Drożdża do przedstawienia KKP NSZZ „Solidarność” w Gdańsku szczegółowych zasad działania Ogólnopolskiego Zespołu Informacyjno- -Konsultacyjnego Biur Interwencyjnych. Podjęto również decyzję o przeprowadzeniu raz w miesiącu podobnych spotkań, z których najbliższe odbędzie się w Poznaniu.

Komisję Interwencyjną „Solidarności” z Gdańska reprezentowała Krystyna Wiśniewska (filmowiec), która odczytała dokument opracowany przez WKKP PZPR we Wrocławiu zawierający omówienie sytuacji i nastrojów w „Solidarności” w Opolu oraz instrukcję w sprawie wprowadzania członków partii do zarządów „Solidarności”. Ponadto poinformowała zebranych, iż obawiając się tego rodzaju działań, od 16 grudnia ub[iegłego] r[oku] przerwano w regionie gdańskim przyjęcia do „Solidarności”. Odczytany dokument wywołał duże wzburzenie wśród zebranych. Postulowano powielenie tego dokumentu i rozesłanie [do] wszystkich MKZ w celu dalszego kolportażu. Przedstawiciele Kędzierzyna, Łodzi, Wrocławia, Poznania i MKZ Regionu Mazowsze uznali dokument WKKP za autentyczny i podkreślili fakt infiltrowania „Solidarności” przez członków PZPR, którzy są oddelegowywani przez KW PZPR do rozbijania „Solidarności”[d].

K[rystyna] Wiśniewska podjęła się również opracowania dokumentu na temat przestępczości w przedsiębiorstwach rolnych na terenie kraju. Apelowała do zebranych, aby dostarczali jej materiały ze swoich terenów. Dokument ten KKP ma przesłać do władz celem wyciągnięcia konsekwencji.

Wystąpienia przedstawicieli komisji interwencyjnych „Solidarności” podczas narady jednocześnie wskazują, iż zarówno przedsięwzięcia zamierzane, jak i podejmowane mają charakter pozastatutowy. W tej sytuacji zachodzi konieczność objęcia kontrolą operacyjną Krystyny[e] Wiśniewskiej i innych członków Komisji Interwencyjnej „Solidarności” z Gdańska celem zapewnienia dopływu informacji na temat ich działań sprzecznych z obowiązującymi przepisami prawnymi, a następnie konsultowania i dokumentowania tych faktów przy współudziale Wydziału Śledczego.

Informujemy również, że za koordynację przedsięwzięć resortu MSW związanych z działalnością „Ogólnopolskiego Zespołu Informacyjno-Konsultacyjnego Biur Interwencyjnych” odpowiedzialny jest Wydział IX Dep[artamentu] III MSW.

W związku z powyższym prosimy o konsultowanie i przesyłanie do wydziału istotniejszych informacji w tym zakresie.

Z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] IX

Dep[artamentu] III MSW

mjr E[dward] Kudybiński[3]

Odbito w 3 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III KW MO [w] Gdańsk[u]

Egz. nr 3 – aa

Oprac. Wł.K/NM

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 215–217, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Pominięto liczbę dziennika. Poniżej odręczna adnotacja o treści Sekcja 3, zapoznać mjr. Chmielewskiego, podjąć działania operacyjne odnośnie S „W”. 2 II 1981 [r.].

[c] Na marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Kurdwanowski. Proszę poinformować zainteresowaną jednostkę, że wszelkie działania należy konsultować z Wydz[iałem] III Dep[artamentu] III „A”, gdzie przesłano charakterystykę ww. Powyższe uzgodniono z n[aczelnikiem] wydz[iału]. 6 II 1981 [r.].

[d] Na marginesie odręczna adnotacja o treści Zapoznać Sek[cję] 5.

[e] W oryginale Stefanii.

[1] Janusz Bucholc (1942–2005) – 1964–1978 pracownik GSR, 1978–1982 Pomorskich Zakładów Urządzeń Okrętowych „Warma” w Grudziądzu; w grudniu 1970 r. członek KS w GSR; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w PZUO „Warma”; 1980–1981 przewodniczący Komisji Interwencyjnej przy MKZ w Grudziądzu, członek Prezydium MKZ; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Toruń, członek ZR; 13 XII 1981–10 III 1982 internowany w ZK w Potulicach; 1982–1989 przewodniczący prezydium podziemnej „Solidarności” w Grudziądzu; 1982–1988 współtwórca podziemnego pisma „Iskra”; 1987–1989 współzałożyciel i współpracownik podziemnego biuletynu „Niezależność”; 1980–1990 rozpracowywany przez Wydział III „A” i pion III SB w Grudziądzu w ramach SOR krypt. „Cierń”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Janusz_Bucholc (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Bogusław Śliwa (1944–1989) – współpracownik KSS „KOR”, ROPCiO, RWE; sekretarz MKZ NSZZ „Solidarność” w Kaliszu, w 1981 r. delegat na I WZD regionu, wiceprzewodniczący ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD; w marcu 1981 r. jeden z członków założycieli KIK w Kaliszu; po 13 XII 1981 r. w ukryciu, lider kaliskich tajnych struktur NSZZ „Solidarność”; zatrzymany 25 II 1982 r., internowany w Ośrodku Odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim, od 31 III 1982 r. w Gębarzewie, od 30 VII 1982 r. w Kwidzynie; 25 XI 1982 r. zwolniony; od 30 XII 1983 r. na emigracji w Szwecji; rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Owoc”. Zob. m.in. K. Brzechczyn, Bogusław Śliwa [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 339–340; M. Kozłowski, Bogusław Śliwa. Zarys biografii, Kalisz 2005; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Bogusław_Śliwa (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Edward Kudybiński (ur. 1940 r.) – mjr MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1963 r.; oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Opolu; od 1980 r. naczelnik Wydziału IX Departamentu III MSW; 31 X 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 0604/2019, Akta osobowe Edwarda Kudybińskiego.

Nr 111

1981 styczeń 31, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Rejtan” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 31 I 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Rejtan”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 31 I 1981 r.

Informacja

W dniu 28 stycznia 1981 r. widziałem się z Bogdanem Borusewiczem, który wychodził ze swego domu razem z Aliną Pienkowską. [[b]]

W rozmowie Borusewicz zapytał mnie, jak ludzie oceniają obecną sytuację w kraju. Odpowiedziałem, że ludzie są zmęczeni strajkami wywołanymi przez „Solidarność”, przerażeni obecną sytuacją i nie bardzo rozumieją, o co walczą nowe związki zawodowe, skoro chodzi tu tylko o jedną wolną sobotę. Na to odpowiedział mi Borusewicz, że problem wolnych sobót jest tylko pretekstem do wywołania strajków. Chodzi bowiem o udostępnienie „Solidarności” środków masowego przekazu i o rejestrację chłopskich NSZZ „Solidarność”. Obecne falowe strajki wywołane przez KOR były sprawdzianem, do czego zdolne jest społeczeństwo i czy „Solidarność” może na nie liczyć. Borusewicz ocenił, że na społeczeństwo można liczyć, ponieważ ślepo ono wierzy „Solidarności” i działaczom KOR.

Lech Wałęsa jego zdaniem będzie obecnie sprawdzany przez KOR w realizacji tych postulatów, a po ich zrealizowaniu w roku bieżącym zostanie przedstawiony do nagrody pokojowej Nobla. Jak powiedział, pozwoli to na zapewnienie kariery jego dzieciom i uspokojenie żony, a tym samym Wałęsa będzie bardziej nieustępliwy. Dodał, że tym samym nie będzie musiał się obawiać pogróżek „sklerotyka Moczara”[1] i jemu podobnych. Po uspokojeniu strajków falowych, w wypadku niezarejestrowania chłopskich NSZZ „Solidarność”, zaczną się strajki nękające. Jedną z form tych strajków w najbliższym czasie mają być strajki głodowe rolników w kościołach na Wybrzeżu. W tym kierunku poczynione zostały już pewne kroki. Strajki te zdaniem Borusewicza dają piorunujący efekt. Organizuje je KOR, a przygotowaniem do tego kleru zajmuje się Wałęsa.

Zapytałem Borusewicza, czy Wałęsa na pewno może otrzymać Nagrodę Nobla. Odpowiedział mi, że tak, ponieważ wszystko jest już przygotowane i na pewno ją dostanie, jeśli zrealizuje dwa powyższe postulaty.

Wałęsa w związku z tym ślepo ufa KOR i wycofać się nie może, ponieważ nie ma innej drogi wyjścia.

Następnie zapytałem Borusewicza, jak on ocenia sytuację międzynarodową Polski w związku z ostatnimi wypowiedziami przywódców CSSR i NRD. Odpowiedział mi, że wypowiedzi te są prowokacją Moskwy, ponieważ w Czechosłowacji 88 proc. społeczeństwa przeciwna jest ustrojowi socjalistycznemu, natomiast NRD, gdyby interweniowała w Polsce, to RFN uderzyłaby na nich.

Borusewicz powiedział też mi, że są już przygotowywane strajki w NRD i Czechosłowacji. Mają one być protestem przeciwko stacjonowaniu tam wojsk radzieckich, a zarazem naciskiem na rządy i opinię publiczną celem ich wyprowadzenia. W dalszej kolejności w tych krajach ma rozpocząć się takie samo wrzenie, jakie obecnie jest w Polsce.

Ww. problemy i wypowiedzi potwierdziła mi siostra Borusewicza – Róża Piotrzkowska, Woroch i Cieśluk.

Ostatnio nawiązałem kontakt ze swoim byłym kolegą o nazwisku Augustyński[2], który zatrudniony jest w GOTV. Chcę sprawdzić bowiem wypowiedzi Borusewicza, że ma on w GOTV dobre kontakty wśród tamtejszych pracowników. Zaznaczam, że Augustyński jest Żydem, często jeździ za granicę, popiera KOR i wrogo jest nastawiony do Polski Ludowej. Zamieszkuje w Sopocie [[c]] na parterze.

„Rejtan”

Za zgodność:

Kier[ownik] Sekcji 4 Wydz[iału] III

kpt. J[an] Protasewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 213, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto fragment zawierający nieistotne informacje.

[1] Mieczysław Moczar, właśc. Mykoła Demko (1913–1986) – członek KPP, PPR/PZPR, dowódca GL/AL w okręgu łódzkim, lubelskim i kieleckim; generał dywizji KBW; od 1945 r. szef WUBP w Łodzi (odznaczał się szczególnym okrucieństwem, zwłaszcza wobec aresztowanych członków AK); minister spraw wewnętrznych, wieloletni prezes NIK, poseł na Sejm PRL; 1964–1972 prezes Zarządu Głównego ZBoWiD.

[c] Pominięto dane adresowe.

[2] Jerzy Augustyński (ur. 1932 r.) – reporter Gdańskiego Oddziału TV; z ewidencji operacyjnej gdańskiej SB wynika, że w latach sześćdziesiątych był zarejestrowany jako TW (nr archiwalny 3287/I), lecz w materiałach SB nie zachowały się inne ślady tej współpracy. Zob. Karta E-14 dot. J. Augustyńskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 112

1981 styczeń 31, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Cygan” dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]6 II[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW ps. „Cygan”

Przyjął: por. L[eon] Stańczyk

Dnia: 5 II 1981 r.

Informacja

W trakcie spotkania TW „Cygan” stwierdził, iż aktualnie ma ograniczone możliwości wejścia w posiadanie księgi zatrudnienia pracowników MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Od naszego ostatniego spotkania do chwili obecnej nie było sprzyjającej sytuacji umożliwiającej wyniesienie księgi na zewnątrz. Osoba odpowiedzialna za jej prowadzenie w momencie wychodzenia z pokoju, zamyka książkę do biurka.

W czasie spotkania TW „Cygan” przekazał wykaz osób wchodzących w skład tzw. „jedenastki”. Są to:

1. Lech Wałęsa – Gdańsk – z urzędu jako przewodniczący KKP

2. Andrzej Gwiazda – Gdańsk – z urzędu jako wiceprzewodniczący KKP

3. Ryszard Kalinowski – Elbląg – z urzędu jako wiceprzewodniczący KKP

4. Ryszard Kuź[b] – Jastrzębie

5. Andrzej Cyran – Kraków

6. Lech[c] Dymarski[1] – Poznań

7. Antoni Kopaczewski – Rzeszów

8. Karol Modzelewski – Wrocław

9. Jan Rulewski – Bydgoszcz

10. Andrzej Rozpłochowski – Katowice

11. Czesław Nakonieczny – Lublin

12. Jacek Knap – Warszawa

13. Andrzej Słowik – Łódź

14. Stanisław Wądołowski – Szczecin

Z informacji TW „Cygan” wynika, iż skład ten, jak i nazwa „jedenastki” jest umowna. Szereg ww. osób nie zawsze uczestniczy w pracach tzw. „jedenastki”. W pracach przygotowawczych do posiedzenia KKP w skład powyższej grupy roboczej, która jest ciałem nieformalnym, dokooptowywani są w szerokim zakresie eksperci tacy jak: Jacek Kuroń, Geremek[d], Wielowieyski[e] i inni.

Aktualnie L[ech] Wałęsa i A[ndrzej] Gwiazda przebywają na południu Polski, gdzie aktywnie uczestniczą w rozmowach pomiędzy MKZ a komisjami rządowymi.

Przewodnią rolę w MKZ Gdańsk odgrywa w tej chwili Bogdan Borusewicz i Alina Pienkowska.

Poza powyższym nie uzyskano innych istotnych operacyjnie informacji.

Zadania

– Aktualne z poprzedniego spotkania w dniu 24 I 1981 r.

– Niezależnie od powyższego uzyskać wyprzedzające informacje o wszelkich zamierzeniach działaczy NSZZ „Solidarność” o charakterze antypaństwowym i antypartyjnym.

– Zwrócić szczególną uwagę na ewentualność posiadania lub prób wejścia w posiadanie przez niektórych działaczy gdańskiego MKZ: broni palnej, materiałów i środków wybuchowych, jak i w ogóle na rozmowy prowadzone na ten temat.

Przedsięwzięcia

Informację o składzie „jedenastki” wykorzystać do meldunku oraz uwzględnić w posiadanym [s]chemacie organizacyjnym NSZZ „Solidarność”.

Uwagi

Spotkanie z TW ps. „Cygan” ze względu na obecność domowników w LK „Dwór” odbyłem w kawiarni hotelu Posejdon.

Dekonspiracji nie stwierdziłem.

Na konsumpcję w[y]datkowałem 94 zł.

Następne spotkanie umówione zostało na dzień 17 II br. W przypadku uzyskania istotnych informacji lub książki zatrudnienia MKZ zostanie ono wywołane wcześniej przez TW „Cygan” telefonicznie.

Kier[ownik] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

por. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek” Opr. SL/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 214–215, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Kuś.

[c] W oryginale Leszek.

[1] Lech Dymarski (ur. 1949 r.) – filolog, poeta, współtwórca Teatru Ósmego Dnia i Salonu Niezależnych; współpracownik KOR; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KKP, następnie KK; 1976–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” i Wydział III KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Narcyz”; członek prezydium MKZ w Poznaniu i KKP NSZZ „Solidarność; 13 XII 1981–20 X 1982 internowany w Warszawie-Białołęce. Zob. m.in. Z. Płużańska, Lech Dymarski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 86–89; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Lech_Dymarski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[d] W oryginale E. Geremek.

[e] W oryginale Wielowiejski. Andrzej Wielowieyski (ur. 1927 r.) – prawnik; 1962–1984 redaktor miesięcznika „Więź”; 1955–1962 uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła; od 1957 r. członek warszawskiego KIK, 1965–1972 wiceprezes, 1972–1981 i 1984–1989 sekretarz generalny; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, negocjator porozumienia gdańskiego; ekspert KKP, KK; 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; od 1982 r. redaktor „Królowej Apostołów” i „Gościa Niedzielnego”; od 1983 r. doradca Lecha Wałęsy, od 1987 r. w zespole ekspertów KKW, 1987–1989 doradca TKK; w 1988 r. współorganizator KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. A. Machcewicz, Andrzej Wielowieyski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 369–370; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Wielowieyski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 113

1981 luty 6, Warszawa – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” gen. bryg. Władysława Ciastonia do zastępców komendantów wojewódzkich MO ds. SB

[Warszawa], dnia 6 II 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 4042/34[b]

godz. 16.00

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w: (wszystkie KW MO)

W związku ze stwierdzeniem nierealizowania zaleceń zawartych w szyfrogramie nr 00190/4 z dnia 6 I br. przypomina [się] o obowiązku systematycznego przekazywania wszelkich wydawnictw NSZZ „Solidarność” do wojewódzkich urzędów kontroli prasy, publikacji i widowisk, celem dokonania oceny ich treści pod kątem zagadnień wykraczających poza statutową działalność. W przypadku gdy w województwie nie [[c]] ma niniejszych urzędów, należy wydawnictwa przekazywać do oceny przez takie urzędy w siedzibach województw wg poprzedniego podziału administracyjnego.

Przypominam jednocześnie o obowiązku sukcesywnego przesyłania wydawnictw do Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” oraz pełnych charakterystyk składu kolegiów tych wydawnictw.

Dyrektor Dep[artamentu] III „A”

gen. bryg. Władysław Ciastoń

Zaszyfrował: Pawelec dnia 6 II 1981 r. godz. 16.30

Rozszyfrował: Szubert dnia 6 II 1981 r. godz. 17.55

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 232, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 393 z MSW. Rozszyfrowano 6 II 1981 [r.]. Obok odręczny dopisek Tow. ppłk Ciechanowicz do realizacji. 9 II 1981 [r.].

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Por. Kurdwanowski. Do pilnej realizacji. 10 II 1981 [r.].

[c] W oryginale fragment przekreślony i nieczytelny.

Nr 114

1981 luty 11, Gdańsk – Wyciąg z doniesienia od TW ps. „Wit” dotyczący KKP NSZZ „Solidarność” oraz Jacka Kuronia

Gdańsk, dnia [a]11 II[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Wyciąg

z doniesienia TW „Wit”[1] z dnia 10 II 1981 r.

W układzie „Solidarności” jako działacz stwierdzam, co następuje:

I. W samym KKP działają dwa odłamy przywódców, jeden z odłamów jest umiarkowany, dążący do osiągnięcia kompromisowych[b] uzgodnień z rządem – to Wałęsa, Walentynowicz, oraz odłam bardziej ostry z Gwiazdą i wspomagającymi ekspertami, jak np. Kuroń Jacek i inni. Z własnej pracy znam ludzi, których nazywam ugodowczymi, niegroźnymi, to są: Marek [a]Gudima[a] – Żerań Warszawa, Jan Lechert MKZ Poznań, są również ludzie stawiający sprawę ostro – to znaczy wykorzystanie szyldu „Solidarności” do celów walki politycznej.

II. Członek KKP – dr Wojciech Gruszecki, który wykorzystuje wszelkie wiadomości dla poparcia tezy [o] nieudolności władzy i partii, jak np. w dniu 4–5 II 1981 r. pełna informacja z przetłumaczeniem planu inwazji Związku Radzieckiego na Polskę, nagranie w pociągu (magnetofon – Siemianko – Kamiński artykułu „Newsweek”)[c].

Ponadto znane mi nazwiska i osoby:

Dąbrowskiego Edwarda i Kamińskiego Ludwika[2] – pracownicy „Elbudu”, Dąbrowski – „Elbud” Warszawa, Kamiński Ludwik – „Elbud” Gdańsk, którzy mają kontakt z KKP, fakt ten uzasadniam tym, że Kamiński otrzymał od Dąbrowskiego wydanie KPN – Wojna z Rosją o niepodległość, które to egzemplarze kolportował w Warszawie dla zaufanych za zwykłą opłatą 60 zł.

W[edłu]g mnie działacze mi znani z „Solidarności”, którzy mogą być niebezpieczni politycznie z kręgu mi znanych osób, to:

1. Dąbrowski Edward – „Elbud” Warszawa.

2. Kamiński Ludwik – „Elbud” Gdańsk, który kolportuje rzeczy nic niemające wspólnego z ruchem związkowym.

3. Szlegr[3] – działacz z MKZ Katowice – działający na zasadzie presji i wymyślania sposobu stosowania strajku w energetyce, polegającego na wyłączeniu napięcia [a]w[a] czasie[d] dziennika telewizyjnego lub ograniczeniu mocy w systemie zasilania kraju.

III. Z rejonu gdańskiego wg mnie szkodliwie działa Siemaszko z Zakładu Energetycznego Gdańsk – członek TKKP Energetyków – zrezygnował ze studiów na Politechnice Gdańskiej – urlop dziekański – aby działać w „Solidarności”. Kolportuje on zdjęcia z prasy zagranicznej o inwazji Związku Radzieckiego na Polskę oraz zdjęcia o pobycie Gierka z żoną w Szwajcarii w czasie sylwestrowego balu.

IV. Bardzo ostrym i niebezpiecznym działaczem jest Ślecki i Stawasz z MKZ Katowice – Energetyków – reprezentują oni skrzydło twardego nacisku na partię i rząd w sprawie wymuszania ustępstw na rzecz „Solidarności”.

W zakładzie, w którym pracuję, najbardziej aktywni są:

1. Mirosław Zegarowicz, Kurowski, Szymański i Maria Lanke – tj. ZRHiBE Straszyn, ciągle proponują i podżegają do drastycznych działań przeciwko partii i dyrekcji zakładu, z tym że Kurowski – członek niewybrany do władz „Solidarności” – bierze czynny udział w kolportowaniu ulotek i materiału KOR. Całą listę aktywistów przedkładam jako uchwałę z 5 II 1981 r. – dotyczącą działalności „Solidarności” branży energetyków w kraju.

Jacek Kuroń jest mi osobiście znany, przez 4 lata wspólnie pracowaliśmy w Zakładzie Karnym w Potulicach, odwiedzałem jego rodzinę, tzn. żonę, ojca i syna w Warszawie, kilkakrotnie zgłaszałem gotowość współpracy z nim, jednak nie było [to] akceptowane, obecnie w każdej chwili mogę nawiązać z nim kontakt z tytułu przyjaźni z Potulic, jeżeli będzie potrzeba.

Trzykrotnie byłem u niego i mogę tam się znaleźć jako dobry przyjaciel, tym bardziej, że jego ojciec inż. Henryk[e] Kuroń i mój ojciec Aleksander byli kolegami, a my sami z Jackiem dobrze osobiście się znamy.

Za zgodność:

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 5 Wydz[iału] II

kpt. Jan Wochna[4]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 240–243, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pierwotnie w oryginale kompromitujących. Poprawiono odręcznie.

[c] Tak w oryginale.

[1] Henryk Kormienko (ur. 1932 r.) – 20 II 1981 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 38921 jako TW ps. „Wit”; materiały zarchiwizowano 22 I 1990 r.; nie zachowały się. Zob. Karta DE14/0 dot. H. Kormienki z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Ludwik Kamiński (ur. 1928 r.) – pracownik Zakładu Budowy Sieci Elektrycznych „Elbud” w Gdańsku; członek organizacji Związek Polski Niepodległej; członek komisji rewizyjnej ZR NSZZ „ Solidarność”.

[d] W oryginale okresie.

[e] W oryginale Aleksander.

[3] Wacław Szlegr (ur. 1941 r.) – pracownik Zakładów Energetycznych w Bielsku-Białej; wiceprzewodniczący MKZ „Podbeskidzie”; rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach KE krypt. „Dokumentalista”; wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

[4] Jan Wochna (ur. 1938 r.) – kpt. MO; 1960–1965 oficer technik operacyjnych stanowiska „N” Wydziału „T”, następnie Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1965–1974 starszy oficer technik operacyjnych Wydziału „W” KW MO w Gdańsku; 1974–1981 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2067, Akta osobowe Jana Wochny.

Nr 115

1981 luty 12, Słupsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Słupsku mjr. Stanisława Kwiatkowskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Słupsk], dnia 12 II 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 306

godz. 14.30

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[b]

1. Uzyskaliśmy informację operacyjną, że w dniu 8 II 1981 r. w godz. 13.00–18.00 w kawiarni „Start” w Gdyni odbyło się nieoficjalne towarzyskie spotkanie przedstawicieli NSZZ „Solidarność” z większych zakładów pracy Trójmiasta, na którym miano podjąć następującą uchwałę:

a) oddzielić KKP od MKZ Gdańsk,

b) powołać komisję rewizyjną,

c) uporządkować sprawę korzystania z doradców, mają doradzać, nie rządzić,

d) umocnić pozycję Lecha Wałęsy,

e) wprowadzić do NSZZ „Solidarność” ludzi z zakładów pracy,

f) oczyścić „Solidarność” z członków KOR,

g) nie tworzyć partii politycznej, lecz zająć się sprawami związkowymi,

h) poprzeć „Solidarność” chłopską.

Wymienione wyżej postulaty mają być przedmiotem dyskusji na najbliższym posiedzeniu KKP i MKZ Gdańsk. Grupa ta liczy na poparcie członków KKP z terenu kraju. O powyższym poinformował członków MKZ „Solidarność” w Słupsku ob. Marek Wańkowski[1] – członek Prezydium KZ NSZZ w Stoczni „Ustka”, będący w dniu 9 II 1981 r. w Gdańsku.

2. Uzyskaliśmy również informację, że w dniach 12–13 marca br. ma odbyć się krajowy zjazd komisji interwencyjnych „Solidarności” w Słupsku. Decyzję taką podjęto na ostatnim zjeździe k[omisji] i[nterwencyjnych] w Poznaniu. Wybrano zespół do przygotowania następnego[c] spotkania w składzie:

a) Wiśniewska – MKZ Gdańsk,

b) Romaszewski – MKZ Mazowsze,

c) Śliwa – MKZ Kalisz,

d) Suchłobowicz[2] – MKZ Siemianowice (czł[onek] KKP),

e) Bucholc – MKZ Grudziądz,

f) Gargol[3] – MKZ Słupsk.

Koniec strony pierwszej szyfrogramu nr 306.

Strona druga szyfrogramu nr 306.

Tematem obrad będzie:

1) skuteczność interwencji (materiały na ten temat mają być przesyłane do Wiśniewskiej – termin 7 III 1981 r.),

2) podstawy prawne działania Biura Interwencji,

3) wojna psychologiczna (jak postępują władze i jak mają postępować MKZ),

4) ogólne sprawy organizacyjne,

5) sposób interweniowania[d] w wybranych typach spraw (temat szkoleniowy). Przed zjazdem k[omisji] i[nterwencyjnych] ma odbyć się w dniu 7 marca b[r.] o godz. 11.00 w siedzibie MKZ Gdańsk, pokój 27, spotkanie zespołu przygotowawczego w składzie jak wyżej.

W czasie spotkania Komisji Interwencyjnej w Poznaniu w dniu 8 II 1981 r. przedstawiciel MKZ Wrocław w przerwie obradowej zaproponował wyrzucić z obrad zjazdu „tego korowca Romaszewskiego”. Kilka osób poparło tego przedstawiciela, ale nikt nie wyszedł z tą propozycją w czasie obrad. Oświadczył on wówczas, że MKZ Wrocław zrobił już u siebie porządek z korowcami, ponieważ dezorganizowali im pracę.

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Słupsku

mjr Kwiatkowski[4]

Zaszyfrowała: Szczęsna dnia 12 II 1981 r. godz. 15.00

Rozszyfrował: Dudziński godz. 15.15

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 236–237, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 472 z KW MO Słupsk. Rozszyfrowano 12 luty 1981 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Wykorzystać do meldunku 12 II [19]81 [r.].

[c] W oryginale następującego.

[1] Marek Wańkowski (ur. 1941 r.) – technik mechanik; inspektor kontroli jakości w Stoczni „Ustka”; współpracownik KSS „KOR”; członek MKZ NSZZ „Solidarność”; w czasie I WZD w Słupsku kandydował na funkcję przewodniczącego ZR; 1980–1983 figurant SOS krypt. „Nowy” prowadzonej przez Wydział III „A”/V KW MO w Słupsku.

[d] W oryginale internowania.

[2] Zbigniew Suchłobowicz (ur. 1944 r.) – pracownik WKB „Fabud” w Siemianowicach; w okresie stanu wojennego internowany; 19 IX 1986 r. zarejestrowany przez pion V-2 RUSW w Tychach pod nr. 60089 jako TW ps. „Ryszard”, wyrejestrowany 29 I 1990 r. Zob. Karta EO-4A/77 dot. Z. Suchłobowicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Katowicach; Wypis z dziennika rejestracyjnego WUSW w Katowicach.

[3] Stanisław Gargol (ur. 1955 r.) – pracownik przedsiębiorstwa „Famarol” w Słupsku; członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Słupsku; 18 IX 1980 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Słupsku pod nr. 4942 jako figurant SOR krypt. „Postój”; przerejestrowany na TW ps. „Rakoczy”, następnie ps. „Roman”, najgroźniejszy TW rozpracowujący struktury NSZZ „Solidarność” w Słupsku, wyrejestrowany 16 X 1984 r. po wykonaniu określonego zadania; 6 VII 1981 r. złożył podanie o przyjęcie do służby w SB, 1 XI 1981 r. przyjęty do pracy na stanowisku młodszego inspektora Wydziału II KW MO w Łomży; 31 VII 1990 r. negatywnie zweryfikowany i zwolniony ze służby. Zob. AIPN Bi, 99/429, Akta osobowe funkcjonariusza Stanisława Gargola; Karta EO-4A/77 dot. S. Gargola z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; Wypis z dziennika rejestracyjnego WUSW w Słupsku; materiały dot. współpracy w charakterze TW nie zachowały się.

[4] Stanisław Kwiatkowski (ur. 1926 r.) – ppłk MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1949 r.; 1951–1957 młodszy referent Referatu IV PUBP w Słupsku; 1957–1972 starszy oficer operacyjny ds. SB KP MO w Słupsku; 1972–1975 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Białogardzie; 1975–1979 naczelnik Wydziału III SB KW MO w Słupsku; 1979–1983 naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Słupsku; od 1983 r. starszy inspektor Grupy 4 na etacie Departamentu V MSW; od 1986 r. w dyspozycji szefa WUSW w Słupsku; 15 VI 1987 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, Karta ewidencyjna funkcjonariusza Stanisława Kwiatkowskiego.

Nr 116

1981 luty 20, Szczecin – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie mjr. Sławomira Sokołowskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Szczecin], dnia 20 II 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 888

godz. 15.30

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[b]

Przesyłam uzyskane drogą operacyjną informacje rozpowszechniane przez MKZ Gdańsk w dniu 19 II 1981 r.

Sprawa rejestracji NSZZR „Solidarność Wiejska” została na razie zawieszona do czasu wydania przez sejm PRL nowej ustawy umożliwiającej taką rejestrację. Przypominamy, że postulaty rolników dotyczyły także praktyk religijnych, szkolnictwa i życia społecznego na wsi. Protokół porozumienia zostanie opublikowany w środkach masowego przekazu.

Dnia 18 II 1981 r. najważniejsze punkty porozumienia łódzkiego to: zagwarantowanie niezależności uczelni w sprawach naukowych, dydaktycznych, wewnątrzorganizacyjnych, przekazania kompetencji co do kształtu i treści programów nauczania radom wydziałowym, przedłużenie okresu studiów do lat pięciu, możliwość wyboru dwóch języków obcych na zasadach pełnej dowolności, jeżeli chodzi o lektoraty, uchylenie do końca maja 1981 r. uchwały Rady Ministrów o praktykach robotniczych, zniesienie miejsc dla prymusów (nie dotyczy laureatów olimp[iad]), miejsc rektorskich i ministerialnych przy rekrutacji na studia. Odnośnie szkolenia wojskowego ustalono, że będzie ono kończyć się zaliczeniem, a nie egzaminem, i zmniejszono jego roczny wymiar godz[in] do 150. Ministerstwo podejmie szybkie działania w zakresie poprawy zaopatrzenia w podręczniki i małą poligrafię wszystkich uczelni. Odnośnie stypendiów, będą one obliczane wg wskaźnika inflacji. Komisja międzyresortowa oświadczyła w podpisanym porozumieniu, że nikt w PRL nie może być represjonowany za przekonania. W razie takich prześladowań studentów i nauczycieli akademickich ministerstwo ma natychmiast interweniować. Komisja zgodziła się na przyjęcia do pracy naukowców zwolnionych za przekonania polityczne, dotyczy to także studentów. MKP domaga się również zwolnienia wszystkich obywateli więzionych za przekonania. Minister zobowiązał się, że realizacja filmu Grudzień [w] reżyserii Sobolewskiego zostanie podjęta w ciągu 3 tygodni od podpisania porozumień. Minister podzielił również pogląd o konieczności ujawnienia wszystkich faktów 1970 r. i 1976 r. W sprawie cenzury wyjęto spod jej kontroli wszelkie publikacje naukowe i druki wewnątrzuczelniane.

(MKP postulowała pełne podporządkowanie cenzury sejmowi PRL). W sprawie sprowadzenia emigracji duchowej wszystkich dzieł polskiej kultury wystąpiły rozbieżności, bowiem postulat ten jest do spełnienia po zmianie prawa celnego (taki był argument komisji rządowej).

1. Do portu gdyńskiego wpłynęła przesyłka z Norwegii na statku „Liwiec” w dniu 10 II 1981 r. Przesyłka znajduje się obecnie w komorze celnej. Sprawę przejęła do załatwienia komisja ds. rozdziału maszyn i sprzętu poligraficznego działająca przy KKP (jest to sprzęt dla drukarni).

2. W poniedziałek 23 II 1981 r. odlatuje do Szwecji na zaproszenie szwedzkiej centrali związkowej Lands Organization oficjalna delegacja NSZZ „Solidarność” w składzie: Bogdan Lis – przew[odniczący] deleg[acji] (MKZ Gdańsk), Alina Pienkowska – MKZ Gdańsk, Antoni Kopaczewski – MKZ Rzeszów, Andrzej Cierniewski – MKZ Bytom, Tadeusz Kowalik[1] – ekspert przy MKZ Mazowsze.

3. KKP NSZZ „Solidarność” otrzymały projekt nowelizacji kodeksu pracy. Jest on sukcesywnie rozprowadzany po wszystkich zarządach regionalnych. Projekt ten opiniują również eksperci związku. Prosimy zarządy regionalne o rozpowszechnianie projektu i nadsyłanie do sekretariatu KKP uwag z nim związanych.

4. Przypominamy zarządom regionalnym o konieczności uzupełnienia dokumentacji w sekretariacie KKP Kraków, Katowice, Szczecin, Warszawa, Lublin, Legnica, Wrocław, Elbląg, Częstochowa, Bydgoszcz.

5. Ambasador Australii w PRL zapowiedział swoją wizytę w siedzibie NSZZ „Solidarność” w Gdańsku i wyraził chęć spotkania z Lechem Wałęsą.

Z[astępca] nacz[elnika] Wydz[iału] III „A” KW MO w Szczecinie

kpt. Sokołowski[2]

Zaszyfrował: Szymula dnia 20 II 1981 r. godz. 16.50

Rozszyfrował: Dudziński godz. 22.40.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 46–47, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 614 z KW MO Szczecin. Rozszyfrowano 20 II 1981 [r.].

[b] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Wykorzystać do meldunku, zaznaczając, iż inf[ormacja] pochodzi ze Szczeci[na]. Sprawdzić, co to [za] sprzęt poligraficzny jest w porcie. 21 II 1981 [r.].

[1] Tadeusz Kowalik (ur. 1926 r.) – prawnik; 1954–1959 r. adiunkt w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR; 1956–1957 redaktor naczelny tygodnika „Życie Gospodarcze”; 1960–1963 pracownik naukowy w Zakładzie Nauk Ekonomicznych PAN; 1963–1992 w Instytucie Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN; 1980–1989 wykładowca uniwersytetów zagranicznych: w Oxfordzie, Cambridge, Toronto, Nowym Jorku i Waszyngtonie; w 1968 r. wykluczony z szeregów PZPR; 1956–1962 członek Klubu Krzywego Koła; 1978–1981 współzałożyciel i wykładowca TKN; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca „Solidarności” RI; członek KZ NSZZ „Solidarność” w PAN; w 1987 r. współzałożyciel Stowarzyszenia Reforma i Demokracja; 1989–1992 ponownie członek KZ NSZZ „Solidarność” w PAN; rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach KE/SOS krypt. „Edytor”, 1981–1988 Wydział VIII Departamentu I MSW w ramach SO krypt. „Węże”/„Boa”. Zob. m.in. J. Halbersztadt, Tadeusz Kowalik [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 171–173; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Kowalik (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Sławomir Sokołowski (ur. 1939 r.) – pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1963 r.; 1979–1982 zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 1982–1990 naczelnik Wydziału III „A”/V/Ochrony Gospodarki KW MO/WUSW w Szczecinie. Zob. AIPN Sz, 0019/6349, t. 1, Akta osobowe Sławomira Sokołowskiego.

Nr 117

1981 luty 22, Warszawa – Pismo naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Władysława Kucy do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Warszawa, dnia [a]22 II[a] [19]81 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”[b]

KW MO w Gdańsku[c]

Z informacji operacyjnej TW „Rybak” z dnia 3 II br. i 4 II br. wynika, że Andrzej Kołodziej zaktywizował swoją działalność na odcinku publikacji wydawnictw KSS „KOR” i wydawnictw „Nowa”. Między innymi od Butkiewicza pożyczył on ręczny powielacz, przy użyciu którego w pokoju mieszkalnym powiela broszurę pt. Katyń. Rozprowadza ją następnie na terenie Trójmiasta w cenie 30 zł za jeden egzemplarz. Z informacji tego samego źródła wynika, że drukarnia MKZ Gdańsk jest ostatnio terenem skomplikowanych rozgrywek pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami opozycji antysocjalistycznej, zaangażowanymi w działalność „Solidarności”.

Przede wszystkim B[ogdan] Borusewicz (KSS „KOR”) w porozumieniu z Sylwestrem Niezgodą i Kazimierzem Żabczyńskim[1] oraz Leszkiem Zaborowskim[2] poza plecami Butkiewicza powielają spore ilości „Robotnika”. Borusewicz nie płaci ww. drukarzom za ich pracę, mimo że „Robotnik” jest sprzedawany po 2 zł za sztukę. Do poligrafii MKZ szuka również dojścia RMP za pośrednictwem Piotra Bystrzanowskiego[3]. Obie strony denuncjują się wzajemnie przed Wałęsą. Kilka tygodni temu Wałęsa zabrał matrycę „Robotnika” z drukarni. Natomiast Niezgoda uniemożliwiał druk broszury pt. Katyń. Całą sytuację w poligrafii MKZ kształtuje polityka Borusewicza. Popadł on ostatnio w ostry konflikt z Butkiewiczem za zlecenie prac drukarzom poza plecami jego osoby. Butkiewicz jest przeciwnikiem powielania „Robotnika” w drukarni gdańskiego MKZ. Ta sytuacja, zdaniem Butkiewicza, doprowadza do tego, że „chałupniczy” druk „Robotnika” doprowadza do takiego stanu, że drukarnia nie pracuje na potrzeby „Solidarności”, a innych ugrupowań[d]. Borusewicz dąży obecnie do usunięcia Butkiewicza z zajmowanego stanowiska. Stanowisko to zamierza powierzyć Annie Sosnowskiej.

[[e]]

Nadto informuję, że centrum rozdziału sprzętu poligraficznego KKP NSZZ „Solidarność” utworzono przy MKZ w Łodzi. Pełnomocnictwa w tym przedmiocie udzielił L[ech] Wałęsa pisemnie MKZ Łódź, przesyłając jednocześnie kopię do Głównego Urzędu Celnego. MKZ Łódź jest więc dysponentem wszelkiego sprzętu poligraficznego, pochodzącego[f] z darowizn central zagranicznych dla wszystkich MKZ w kraju.

Przy wykorzystaniu informacji proszę zachować szczególną ostrożność w interesie zabezpieczenia konspiracji źródła jej pochodzenia.

Naczelnik Wydziału III

Dep[artamentu] III „A” MSW

płk Wł[adysław] Kuca

Wyk[onano] w 2 egz.

Opr. A.Ż.

Druk J.P.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 229–230, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Z odpowiednim fragmentem informacji zapoznać Gdynię i Wydz[iał] III. 23 II 1981 [r.].

[1] Kazimierz Żabczyński (ur. 1954 r.) – drukarz w ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; działacz antykomunistyczny; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 15 IV 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ, wyrejestrowany 30 III 1990 r.

[2] Lech Zaborowski (ur. 1957 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Robót Malarskich i Instalacyjnych „Marmor” w Gdańsku; drukarz w ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

[3] Piotr Bystrzanowski (ur. 1954 r.) – mechanik samochodowy, pracownik Zakładu Informatyki Przemysłu Okrętowego w Gdańsku; działacz ROPCiO i RMP; drukarz pism niezależnych „Bratniak” i „Opinia”; współorganizator obchodów rocznicowych Grudnia ’70, 3 Maja i 11 Listopada w Gdańsku; po manifestacjach w grudniu 1978 r. oraz 3 V 1980 r. pobity przez funkcjonariuszy SB; 1980–1981 drukarz na etacie w MKZ i ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; 1978–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Bystry”.

[d] Tak w oryginale.

[e] Pominięto fragment dotyczacy kradzieży magnetofonów na terenie MKZ.

[f] W oryginale pochodnego.

Nr 118

1981 luty 23, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Luty” dotycząca spotkania z Anną Walentynowicz w kościele św. Mikołaja w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]23 II 1981 r.[a]

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW „Luty”

Przyjął: Zb[igniew] Łyszkowski

Dnia: 22 II 1981 r.

Informacja

Dnia 22 II br. o godzinie 11.00 po mszy w kościele św. Mikołaja na „Górce” odbyło się spotkanie z Anną Walentynowicz. Na spotkaniu było obecnych około 180 osób. Rzeczywistym tematem spotkania miały być refleksje nad wizytą „Solidarności” w Rzymie. Walentynowicz powiedziała na ten temat jedynie kilkanaście zdań. Mówiła o samej podróży (pierwszy raz była tak daleko). Papież przyjął ich dopiero w czwartek, gdyż w środę papież ma generalną audiencję. Wchodzili do papieża pojedynczo, najpierw wszedł Wałęsa. Rozmawiał sam na sam z papieżem około 30 minut. Temat rozmowy nie był nigdzie opublikowany. Ale dowiedziała się od Wałęsy niektórych wątków rozmowy, a mianowicie: papież żywo interesuje się sprawami Polski, żyje na bieżąco jej problemami, ostrzegał, aby nie dopuścić do inwazji krajów sojuszniczych. Następnie powiedziała słowa papieża skierowane do Wałęsy (na ich rozmowie), że gdyby doszło do inwazji w Polsce, to papież natychmiast przyjechałby do Polski i oddał głowę wraz z innymi (w tym momencie się rozpłakała). Jako następni na rozmowę udali się ojczym Wałęsy i jego matka. Po nich papież przyjął resztę delegacji. „Solidarność” ofiarowała mu prezenty, a on w zamian podarował im różańce. Tyle o samej wizycie u papieża. Na koniec Walentynowicz powiedziała, że on jedyny (papież) jest godny piastować dziedzictwo Chrystusa. Następnie mówiła o stosunku Włochów do papieża. Są (a raczej były) one bardzo oziębłe, dziwiono się, że z takiego kraju jak Polska może się wywodzić papież. Ale dzięki wizycie „Solidarności” Włosi stali się bardziej przyjaźni Polakom. Zrozumieli, że Polska także może dać wielkich ludzi. „Solidarność” w pewnym stopniu stała się ambasadorem Polski we Włoszech. Wałęsa w jednym z wystąpień nawiązał nawet do słów hymnu polskiego: „Marsz (...) z ziemi włoskiej do Polski”, czym całkowicie rozluźnił atmosferę na jednym z zebrań. Następnie powiedziała kilka słów na temat rozmów ze związkami włoskimi. Powiedziała: „Solidarność” pojechała tam po naukę, ale, jak się okazało, to Włosi chcieli się uczyć od „Solidarności”. Programy ich związków są im narzucane „z góry”. „Solidarność” natomiast nie jest przez nikogo kierowana. Dzięki tej wizycie, według niej, polepszył się stosunek Włochów do Polaków. Ta wizyta była bardzo potrzebna „Solidarności”. Z Włoch przywiozła ona wizerunki papieża, medaliki, które rozprowadzono wśród obecnych na zebraniu (nie zbierano pieniędzy). Następnie Walentynowicz zaczęła odpowiadać na pytania zgromadzonych ludzi. Pierwsze dotyczyło więźniów politycznych w Polsce (ilu ich jest). Powiedziała, że nie umie dokładnie odpowiedzieć, ilu jest więźniów politycznych, ale jest ich bardzo dużo. „Solidarność” walczyła i będzie walczyć o ich uwolnienie, ale jedyną drogą do ich uwolnienia są strajki (na przykład Słaboń). O Moczulskiego nie walczono za pomocą strajku, więc go nie tylko nie wypuszczono (miał karę trzymiesięczną), ale postawiono go w stan oskarżenia, za które wyrok wynosi od 10 lat aż po karę śmierci. Mówiąc dalej o więźniach politycznych, powiedziała, że dla rządu o wiele bardziej opłacalne[b] byłoby wypuszczenie ich na wolność. Wzrosłaby tym samym liczba kadry roboczej, nie musiano by tracić funduszy na wyżywienie więźniów (lecz, jak powiedziała, na to nie traci się dużo pieniędzy). Siedziała, więc wie, co dają tam jeść. Następnie mówiła o ludziach, którzy wychodzą z więzień. Są oni pozbawieni (niektórzy) cech moralnych, nie są zdolni do dalszego życia. Okrutne są metody stosowane przez SB. Na przykład w więzieniach stosowane są urządzenia, na których kładzie się podejrzanego. Następnie w specjalnych klamrach ściska mu się nogi, ręce, tłoczy na klatkę piersiową[c]. Po pewnym czasie taki człowiek umiera, nie mając na sobie żadnych śladów. W tym specjalizuje się SB. Ostatnie morderstwa w okolicach Białegostoku są także wynikiem działania SB. Na pytanie, co się stało z Mikołajczukiem[1], uprowadzonym w Gdańsku (stoczniowcem), opowiedziała tę historię. Wracał on z pracy, gdy zatrzymała się czerwona nysa. Szyby miała zamalowane matowo (nieprzezroczyste), w przednich oknach kraty. Poproszono go do samochodu (panowie ci podali się, że są z SB), a następnie obwożono go ok. godziny po Gdańsku. „Solidarność” stwierdziła, że nie mogli opuścić Gdańska. Następnie zawieziono go w kierunku Oliwy. Nysa podjechała pod same drzwi jakiegoś domu. Wprowadzono go do środka. Tam go przesłuchano, pytano o KOR, o działaczy „Solidarności”. Trzymano go tam parę dni, za jego plecami stał „goryl” (jej słowa) z otwartą kaburą pistoletu, jedzenie nosili mu dwaj umundurowani milicjanci. Po kilku dniach wsadzono go z powrotem do tego samochodu i znowu wożono godzinę po Gdańsku. Następnie wypuszczono go na ul. Kartuskiej. W[edłu]g niej, Mikołajczuka na pewno „porwała” SB, stwierdziła to stanowczo. Następnie opowiedziała o wizycie u niej trzech wysokich funkcjonariuszy SB (jeden był z MO). Panowie ci tłumaczyli się, że nie mają (znaczy się SB) nic wspólnego z porwaniem Mikołajczuka. Ona natomiast (jej słowa) „wygarnęła” im, co myśli o ich działalności. Dlaczego nie zajmują się swoimi sprawami, dlaczego panuje taka bezkarność i samowola. Opowiedziała im przypadek byłego prokuratora generalnego PRL, który z pełną świadomością zastrzelił trzyletnie dziecko, gdyż pomylił je z psem[2]. Dlaczego on nie poniósł za to żadnej kary. Następnie omawiała sprawę wolnych sobót, dlaczego „Solidarność” chciała wprowadzić je wszystkie od zaraz. Przecież, jak twierdził rząd, wymagało to czasu, ale (wg niej) wypuszczenie więźniów politycznych też wymaga czasu, a dajcie [dostęp] do radia, telewizji, dlaczego rząd tak długo z tym zwleka. „Solidarność” chce porozumienia, chce spokoju, ale musi to być również zagwarantowane przez rząd. Trzeba zlikwidować zakłamanie i obłudę. Jeżeli „Solidarność” będzie miała dostęp do radia i telewizji, to możemy mieć pewność, że informacja będzie prawdziwa, bez kłamstw. Następnie omawiała sprawę filmu Robotnicy ‘80. Władzy nie podobały się niektóre sceny z tego filmu. „Solidarność” w tym wypadku nie poszła na ustępstwa. Dlatego władze wprowadziły tzw. seanse zamknięte, nie doprowadzając także do sprzedaży biletów w kinach. Dlatego niektóre seanse oglądała połowa widzów w kinach. Władza tym samym zdobyła pretekst, by wycofać film, gdyż kina świecą pustkami. Twórcy filmu dostali zaproszenie na festiwal filmowy do Rotterdamu. Jednak władze się temu sprzeciwiły, ale „Solidarność” wyszła z tej sytuacji fortelem. Taśmę z filmem podarowano papieżowi, jako prezent. Z tej taśmy właśnie zrobiono odbitkę i przesłano na ten festiwal filmowy. Film Robotnicy zdobył tam główną nagrodę i zajął pierwsze miejsce. Polska otrzymała dużo ofert na zakup tego filmu. Jednak rząd nadal się sprzeciwia jego projekcji w kraju i poza jego granicami, tracąc na tym duże pieniądze. Tam, gdzie można by zarobić łatwo, to nasze władze z tego rezygnują. Następne pytanie, co sądzi ona o KOR, Walentynowicz odpowiedziała: KOR jest bardzo cenioną organizacją przez „Solidarność”. Pracują tam wybitni ludzie. Polityka prowadzona przez rząd wobec KOR (oskarżenia) jest fałszywa. Rząd poprzez kompromitację KOR chce się dobrać do „Solidarności”. Przy „Solidarności” został powołany komitet do spraw uwolnienia więźniów politycznych. Ona jest jednym z przywódców. Walka jego ma doprowadzić do złagodzenia metod śledztwa, do innego sposobu egzekwowania kary. Więzienie (jeśli już ktoś został słusznie skazany) ma wychować, uczyć, a nie ma być zemstą SB na danym człowieku. W[edłu]g Walentynowicz, obecnie w Polsce toczy się ostra walka polityczna i, co dziwniejsze, spotęgowała się ona od momentu obrania premierem Jaruzelskiego. Nie ustalono tylko, co tacy ludzie chcą przez to osiągnąć, dlaczego dążą do skompromitowania „Solidarności”. Są im nasyłani ludzie, którzy nie mają z „Solidarnością” nic wspólnego. Oni to mają za zadanie m[iędzy] innymi doprowadzić do zachwiania autorytetu Wałęsy (ostatnio był u nich człowiek, który wykrzykiwał, że Wałęsa nic nie może załatwić, że jest taki sam jak inni). Ale wg niej, świadomość Polaków jest obecnie tak wysoka, [że] na nic zdadzą się fałszywe oskarżenia KOR, na nic próby rozbicia „Solidarności”. Władze polskie chcą obecnie zmniejszyć wagę sierpnia i wydarzeń z tym związanych, np. od rządu nadeszła propozycja, aby Pomnik Ofiar Grudnia nazwać pomnikiem pojednania (na co „Solidarność” nie wyraziła zgody). Echa wydarzeń w Polsce odbiły się szerokim echem za granicą. Kraje zachodnie żywo interesują się sytuacją w Polsce. Jak twierdzi Komunistyczny Związek Zawodowy we Włoszech, interwencja krajów sojuszniczych w Polsce jest prawdopodobna, ale w tym wypadku Polska zerwie wszelkie stosunki gospodarcze, handlowe z takim krajem. Walentynowicz stwierdziła również, że „Solidarność” nadal prowadzi postępowania wyjaśniające [dotyczące] wydarzeń[d] Grudnia ’70.

Stwierdza np., że zginęły również trzy kobiety, o czym w komunikatach rządowych nie było mowy. Krytykowała również pracę SB. Stwierdziła np., że gdyby sprawę Mikołajczuka oddano w ręce stoczniowców, to w ciągu trzech dni są oni gotowi stwierdzić, kto dokładnie „porwał” Mikołajczuka, gdzie był przetrzymywany i kto jest za to odpowiedzialny. Następnie omawiała krótko film Wajdy Człowiek z żelaza. Będzie to na pewno dobry film, z którego Wajda nie pozwoli sobie nic wyciąć (aluzja do Człowieka z marmuru). Mówiąc o wrogach „Solidarności” w Polsce, powiedziała, że mają ich również na Zachodzie. W czasie ich pobytu we Włoszech w gazetach ukazywała się karykatura Wałęsy, który stoi na rękach i nogach („na czterech”), a na nim siedzi papież. Jednak, jak stwierdziła w ostatnich dniach pobytu we Włoszech, w tamtejszej prasie ukazywały się już komentarze pochlebiające im. W[edłu]g niej, jedynym ratunkiem i jedyną drogą „Solidarności” w rozmowach z rządem są strajki. Wałęsa daleki jest od ogłaszania strajków, ale przez jego ogłoszenie rząd idzie na ustępstwa. Jednak obecnie sytuacja w Polsce jest na tyle lepsza, że nie stoimy w miejscu, coś zaczęło się dziać, ruszyło z miejsca.

Na koniec o. Sławomir Słoma podziękował Walentynowicz, podarowując jej książkę z podpisami wszystkich obecnych na tym zebraniu.

„Luty”

Uzupełnienie

Po spotkaniu A[nna] Walentynowicz rozdawała stenogram wystąpienia Jana Pawła II podczas spotkania z „Solidarnością” w Rzymie. Ponadto kolportowano 17 numer wydawnictwa pt. „Dołek”, którego egzemplarz TW dostarczył na spotkanie.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 256–260, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale opłacalniejsze.

[c] Tak w oryginale.

[1] Marek Mikołajczuk (ur. 1955 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1980–1981 aktywny działacz stoczniowej „Solidarności”; 1981–1987 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Miki” oraz SOR krypt. „Bremen”.

[d] W oryginale wydarzenia.

[2] Chodzi o sprawę Witolda Rozwensa (ur. 1931 r.), ówczesnego dyrektora gabinetu prokuratora generalnego, który w 1978 r. po pijanemu, polując na psa sąsiada, zabił z dubeltówki trzyletnie dziecko. Więcej na ten temat zob. J.J. Lipski, KOR, Warszawa 2006, s. 392–393; K. Masłoń, Darz bór, towarzysze, „Rzeczpospolita”, 7 I 2008.

Nr 119

1981 luty 23, Gdańsk – Notatka służbowa z rozmowy przeprowadzonej z KO ps. „Delegat”[1]

Gdańsk, dnia [a]23[a] II 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa

z rozmowy przeprowadzonej dnia 23 lutego 1981 r.

z KO „Delegat”[b]

Zgodnie z telefoniczną propozycją zgłoszoną wczoraj przez KO „Delegat”, w dniu dzisiejszym odbyłem z nim spotkanie, uzyskując następujące informacje:

– Dnia 18 bm. ks. Jankowski wyjechał do Warszawy celem omówienia aktualnych spraw „Solidarności” z prymasem Wyszyńskim i ks. Orszulikiem.

W Sekretariacie Episkopatu zapadły uzgodnione z rządem decyzje wprowadzenia na miejsce doc. Kukołowicza trzech nowych ekspertów dla „Solidarności”. Nazwiska tych osób nie są jeszcze znane KO „Delegat”, lecz wiadomo, że mają to być ludzie z środowiska naukowego Uniwersytetu Warszawskiego.

Eksperci ci zamieszkają na terenie budynku „Solidarności” w Gdańsku-Wrzeszczu, aby mogli w każdej chwili być do dyspozycji Lecha Wałęsy.

W roboczym działaniu będą oni korzystać z konsultacji doc. Kukołowicza i rad kapelana „Solidarności” ks. Jankowskiego. Kard. Wyszyński, bp Dąbrowski i ks. Orszulik uznali, że doc. Kukołowicza należy odsunąć od bezpośrednich działań na arenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ, ponieważ jego osoba straciła już w tym środowisku akceptację – zostało to spowodowane forsowaniem w „Solidarności” zalecanych mu przez episkopat niepopularnych spraw i niechętnie przyjmowanych programów działania. Aktualnie doc. Kukołowicz pozostanie niedostrzegalny dla działaczy „Solidarności”, a w roli ekspertów wystąpią nowi, nieznani ludzie.

Nowi eksperci mają spełniać rolę przeciwwagi w stosunku do grupy KOR. Ustalone zostało, że Wałęsa w swoim działaniu będzie się odwoływał publicznie do opinii ekspertów, wybierając jednak koncepcje przedstawione mu przez doradców skierowanych przez Sekretariat Episkopatu.

Ma to stworzyć wobec środowiska związkowego swoiste pozory bezstronnego działania i samodzielności Lecha Wałęsy.

Szczegółowe uzgodnienia na ten temat zostały przeprowadzone podczas rozmów, jakie ostatnio miał Wałęsa w Sekretariacie Episkopatu. Nowi eksperci „Solidarności” wezmą już udział w najbliższych obradach tzw. „jedenastki” (24 II br.) i Krajowej Komisji Porozumiewawczej (25 II br.).

– Sprawa rzekomo przetrzymanego w areszcie działacza „Solidarności” ze Stoczni Gdańskiej ob. Marka Mikołajczuka była poruszana prze ks. Jankowskiego w Sekretariacie Episkopatu. Ksiądz ten przedstawił ks. Orszulikowi wszystkie swoje zastrzeżenia i wątpliwości na ten temat. Wskazał on na to, że ob. Mikołajczuk zaczął go unikać od chwili, gdy[c] zażądał od niego konkretnych danych na temat okoliczności podmiotowej sprawy. Ks. Orszulik uznał, że w istniejącym stanie rzeczy episkopat nie może zajmować żadnego stanowiska na ten temat, a sam przypadek uznał za sprawę niejasną i podejrzaną.

– W trakcie rozmowy kard. Wyszyńskiego z ks. Jankowskim poruszano kwestię KOR oraz obłudnej postawy jego przywódców wobec Kościoła. Kard. Wyszyńskiemu wiadomo, że Kuroń i Michnik pod pseudonimami publikowali w prasie zagranicznej artykuły zawierające ataki na jego osobę.

Przy okazji tego tematu kard. Wyszyński nadmienił, że mianowany ostatnio arcybiskup Paryża też jest z pochodzenia Żydem.

– Do KO „Delegat” dotarła niejasna i niesprecyzowana informacja, że grupa warszawskich działaczy antysocjalistycznych, występując [d][w] imieniu[d] stoczniowców gdyńskich ma zorganizować (24 lub 25 bm.) w jednym z teatrów stołecznych bliżej nieokreśloną, prowokacyjną imprezę związaną ze sprawą pomnika poległych w 1970 r. stoczniowców gdyńskich. Ma to być posunięcie prowokacyjne w stosunku do odbywającej się równolegle w Warszawie imprezy państwowej (akademia, obrady, zebrania).

Na zakończenie rozmowy ustaliłem z KO „Delegat”, że po uzyskaniu informacji przekaże mi nazwiska nowych ekspertów „Solidarności”.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka KO „Delegat”

Egz. nr 2 – Wydz[iał] I Dep[artamentu] IV MSW

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” SB KW MO w Gdańsku

Druk RJ

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 261–263, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu odręczna pieczątka o treści Por. Miazga. Do wykorzystania. 27 II 1981 [r.].

[1] Dokument po raz pierwszy opublikowano w: G. Majchrzak, Kontakt operacyjny „Delegat”..., s. 41–42.

[c] W oryginale jak.

[d-d] W oryginale imieniem.

Nr 120

1981 luty 24, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW

Gdańsk, dnia 24 II 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]4[a]

Szyfrogram nr[b]

Godz.

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek

W Sekretariacie Episkopatu Polski zapadła decyzja uzgodniona z rządem o wprowadzeniu do „Solidarności” w miejsce doc. Kukołowicza trzech nowych ekspertów, prawdopodobnie ze środowiska naukowego Uniwersytetu Warszawskiego. Podyktowane to było utratą akceptacji osoby Kukołowicza przez „Solidarność” spowodowaną formowaniem zlecanych mu przez episkopat niepopularnych w tym związku programów działania.

Nowi eksperci stanowić mają przeciwwagę wobec grupy KOR w „Solidarności”. W dniu 24 lutego br. wezmą po raz pierwszy udział w obradach tzw. „jedenastki” i 25 lutego w posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Godz. [a]13.45[a]

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] ds. SB

Egz. nr 2 – mjr Owiecki[1]

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 4 – Wydz[iał] IV w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 22, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru szyfrogramu i godziny. Obok odręczny dopisek: S[ekcja] 3. 24 II 1981 [r.].

[1] Marian Owiecki (ur. 1936 r.) – mjr MO; 1954–1955 słuchacz KOSz MBP w Gdański i Czerwieńsku; w 1956 r. oficer operacyjny Sekcji 1 Wydziału VI WUBP w Gdańsku; 1956–1961 oficer techniczno-operacyjny Stanowiska „N” Wydziału „T” WUBP/KW MO w Gdańsku; 1961–1963 oficer techniczno-operacyjny Stanowiska „N” Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1964–1968 oficer operacyjny Grupy 6 Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1968–1974 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Kwidzynie; w 1974 r. inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku; 1974–1975 inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB na wolnym etacie zastępcy naczelnika Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1975–1979 starszy inspektor Wydziału Inspekcji zespołu ds. SB KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku; 1981–1989 zastępca naczelnika Wydziału „W” KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989– 1990 zastępca naczelnika Wydziału II SB WUSW w Gdańsku; 4 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2576, Akta osobowe Mariana Owieckiego.

Nr 121

1981 luty 24, [Gdańsk] – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW

[Gdańsk], dnia 24 II 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

nr 754

godz. 15.10

L.dz. NC – 00755/81

N[aczelni]k Wydziału III Departamentu III „A”

MSW w Warszawie

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że decyzją L[echa] Wałęsy jednym z konsultantów NSZZ „Solidarność” w zakresie spraw zagranicznych został zamieszkujący w Brukseli ob. Jan Kułakowski[1]. W związku [z] powyższym gdański MKZ utrzymuje bieżące kontakty telefoniczne na numery telefonów[a] w Belgii 230–62–95 lub 230–57–32, tj. centrali Światowej Konfederacji Pracy. Jest to organizacja równoległa do Konfederacji Międzynarodowej Wolnych Związków Zawodowych, której przewodniczącym jest Otto Kersten, a jego zastępcą Van der Vegen.

Z uzyskanych informacji wynika, że J[an] Kułakowski przybywa do Polski w dniu 7 III 1981 r. samolotem z Brukseli do Warszawy (lot nr 232, lądowanie w Warszawie ok. godz. 13.00).

W powitaniu na lotnisku w Warszawie uczestniczył będzie prawdopodobnie T[adeusz] Mazowiecki.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Fr[anciszek] Chmielewski

Zaszyfrował: Dziurawiec dnia 24 II 1981 r. godz. 16.50

Rozszyfrowała: Kowalska godz. 17.25

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 80, oryginał, mps.

[a] Tak w oryginale.

[1] Jan Jerzy Kułakowski (ur. 1930 r.) – polityk, doktor prawa, związkowiec; w 1946 r. wyemigrował do Belgii; od 1954 r. członek Sekretariatu Generalnego Międzynarodowej Konferencji Chrześcijańskich Związków Zawodowych; prowadził negocjacje z autorytarnymi rządami w celu uwolnienia z więzień osób represjonowanych za działalność związkową; od 1962 r. sekretarz generalny Europejskiej Organizacji Międzynarodowej Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych, a następnie Europejskiej Organizacji Światowej Konfederacji Pracy; 1974–1988 sekretarz generalny Światowej Konfederacji Pracy.

Nr 122

1981 luty 25, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 25 II 1981 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Szyfrogram nr[a]

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000170/81

1 Wydział III „A” KW MO Gdańsk GD2000

[[b]]

4 Domagała Włodzimierz[1]

5 Inspirowanie do organizowania akcji solidarnościowych (przerwa w pracy, wysyłanie delegacji do innego zakładu pracy) 03006

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego sprawdzenia krypt[onim] „Zamęt”[2] założonej na fakt inspirowania do organizowania akcji solidarnościowych informuję, że:

W dniu 24 II br. odbyło się zorganizowane przez KZ NSZZ „Solidarność” przy Gdańskich Zakładach Rafineryjnych spotkanie załogi z Jackiem Kuroniem w ramach zapoczątkowanego cyklu spotkań n[a] t[emat] „Prawda o siłach antysocjalistycznych”. Spotkanie zostało zorganizowane w budynku administracyjnym zakładu i wzięło w nim udział ok. 250 osób. Na wstępie spotkania J[acek] Kuroń zaznaczył, że dysponuje tylko ok. 2 godz[inami] czasu. Zwrócił się do zebranych z prośbą, by pytania były istotne i nurtujące załogę. Tematyka pytań oraz odpowiedzi były następujące:

Kim jest i co sobą reprezentuje?

– Opowiedział dokładnie cały swój życiorys, karierę polityczną, zatargi z działaczami i członkami partyjnymi na tle założeń programowych partii.

Z czego żyje?

– Początkowo miał kłopoty finansowe i tonął w długach. Pożyczał pieniądze na utrzymanie m.in. od Berezy[3], Andrzejewskiego. Stanął na nogi od czasu, gdy zaczął otrzymywać dość wysokie honoraria za artykuły publikowane w prasie zagranicznej, oczywiście pod zmienionym nazwiskiem, i za takie, które są przez naszą cenzurę odrzucone. Jako ciekawostkę podał zniszczenie[c] przez Służbę Bezpieczeństwa wydania płytowego jednej z piosenek opartej o jego słowa.

Czy jest wrogiem socjalizmu?

– Jest za socjalizmem i komunizmem, ale nie będzie się godził z wypaczaniem ich idei. Studiował marksizm, zna go dobrze i zdaje sobie sprawę, że partia zawsze miała tendencje odchodzenia od jego założeń.

Czy ma swoją ochronę?

– Nie, uważa, że to i tak by nic nie dało, liczy się z możliwością zatrzymania go w każdej chwili, ale jak na razie ma nieograniczone możliwości swobodnego poruszania się. Do chwili obecnej mieli 10 przypadków w skali kraju tajemniczych zaginięć – porwań swoich ludzi.

Ile jego zdaniem liczy członków PZPR?

– Kilkanaście tysięcy samych kadrowych działaczy. Członkowie w tym układzie się nie liczą, gdyż i tak nie mają nic do powiedzenia.

Co myśli o nowej ekipie rządowej?

– Na wstępie przytoczył anegdotę o stworzeniu świata i problemie garbatych, z których jeden, zgłaszając się z pretensjami do Boga, uzyskał odpowiedź, że wśród garbatych on i tak jest najładniejszy, w dalszej części tej odpowiedzi stwierdził, że rząd w chwili obecnej jest jeszcze słaby, ale ma duże szanse na przezwyciężenie trudności. Ma generalny problem, gdyż z jednej strony odważny naród, z drugiej aparat partyjny, a po trzecie ZSRR. Musi więc pogodzić to wszystko.

Jak przyjął apel rządu o 90 dni spokoju?

– Jest za tym, o ile rząd nie przeznaczy tego czasu na urlop, to może dużo zrobić. Pochlebnie i z uznaniem wyrażał się o Jaruzelskim, Kociołku[4], Kępie[5] i Rakowskim.

Czy widzi Polskę oderwaną od sojuszu z naszym obozem?

– Nie widzi takich możliwości i nie zamierza zmienić tego stanu rzeczy. Polska jest jak perła w koronie imperium sowieckiego, a pozbawiając jej tej perły, dużo by na tym straciła[d]. Można za to dużo wygrać dla sprawy Polaków i o to będzie walczył.

Co sądzi o problemach dotyczących[e] obstawienia naszych granic wojskami?

– Jest to prawdą i należy to traktować bardzo poważnie. Kiedy w Polsce będzie dobrze?

– M.in. gdy zlikwiduje się dominowanie SB i MO nad sądami. Gdy będą te instytucje podlegać ministrowi sprawiedliwości.

Czy KOR jeszcze istnieje?

– Początkowo miał się rozwiązać, ale zbyt dużo ludzi, zbyt mocno i emocjonalnie się związało, że byłoby to [dla nich][f] moralnie krzywdzące. A w ogóle to KOR w chwili obecnej nie jest Komitetem Obrony Robotników, które to funkcje przejęła „Solidarność”, lecz Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”. Dopisek KOR pozostał dla tradycji. W swojej działalności nie będą dublować „Solidarności”, lecz prowadzić własną politykę.

Pochlebnie wyraził się o Ruchu Młodej Polski za ich ideologię, i że mają przed sobą przyszłość. Z uwagi jednak na powiązania z ugrupowaniami endeckimi on osobiście ich za to nie pochwala.

Na zakończenie spotkania negatywnie ustosunkował się do ogłoszonych w prasie wypowiedzi tow. Fiszbacha n[a] t[emat] konieczności zrewidowania i podpisania na nowo porozumień „sierpniowych”.

Zaznaczyć należy, że J[acek] Kuroń nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania.

W toku działań operacyjnych ustalono, że ponowne spotkanie z J[ackiem] Kuroniem odbędzie się już w nieograniczonym czasie w pierwszych dniach marca, oraz że w ramach tego cyklu spotkań planowane są spotkania m.in. z Modzelewskim i Świtoniem. Terminy tych spotkań będą ustalone w późniejszym czasie.

O wynikach dalszych ustaleń poinformujemy kolejnym meldunkiem.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 3–4, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza i szyfrogramu.

[b] Pominięto niewypełnione punkty.

[1] Włodzimierz Domagała (ur. 1942 r.) – kpt. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1970 r.; 1970–1975 inspektor Wydziału III SB KW MO w Bydgoszczy; 1975–1978 inspektor Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie obiektów gospodarki narodowej przemysłu chemicznego oraz maszynowego, w tym Rafinerii Nafty Gdańsk); w 1981 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2035, Akta osobowe Włodzimierza Domagały.

[2] SOS krypt. „Zamęt” – zarejestrowana 28 I 1981 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 38628; materiały zarchiwizowano 1 VI 1982 r. pod sygn. II-18091; nie zachowały się.

[c] W oryginale o zniszczeniu.

[3] Henryk Mieczysław Bereza (ur. 1926 r.) – krytyk literacki, eseista, redaktor miesięcznika „Twórczość”.

[d] Tak w oryginale.

[e] W oryginale n/t.

[f] W oryginale ich.

[4] Stanisław Kociołek (ur. 1933 r.) – działacz komunistyczny, wicepremier, poseł na Sejm PRL, ambasador PRL; od 1964 r. we władzach centralnych PZPR; 1968–1971 członek BP KC PZPR; współodpowiedzialny za masakrę na Wybrzeżu w grudniu 1970 r.; od czerwca do grudnia 1970 r. wicepremier; 1971–1978 ambasador w Królestwie Belgii oraz w Wielkim Księstwie Luksemburga; 1982–1985 ambasador PRL w ZSRR.

[5] Józef Kępa (ur. 1928 r.) – historyk, działacz PZPR; 1968–1981 członek KC PZPR; 1970–1975 zastępca członka BP KC PZPR; 1975–1980 członek BP KC; 1976–1979 wicepremier w rządzie Piotra Jaroszewicza; 1979–1981 minister administracji w rządzie Edwarda Babiucha i Wojciecha Jaruzelskiego.

Nr 123

1981 luty 26, Warszawa – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia do naczelników wydziałów III „A” KW MO

[Warszawa], dnia 26 II 1981 r.

Tajne[a]

nr 6522/56

godz. 11.15

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO

w (wszystkie)[b]

Proszę o nadesłanie do Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A” w terminie do 5 III 1981 r. następujących danych i ocen:

1. Stopień zaawansowania przebiegu akcji wyborczej do ogniw zakładowych w skali województwa MKZ.

1.1. Ilościowo w liczbach.

1.2. Szacunkowo w procentach.

1.3. Termin przewidywanego zakończenia akcji wyborczej.

1.4. Frekwencja w toku zebrań (ocena i charakterystyczne przykłady).

2. Ocena składów osobowych wybranych dotychczas komitetów zakładowych (pozytywne bądź negatywne – uzasadnienie).

2.1. Stopień ich uzależnienia od MKZ.

3. Stan przygotowań do wyborów na szczeblu regionalnym oraz oceny przewidywanych kandydatów (dot. również wyborów już odbytych).

4. Rola i udział sił antysocjalistycznych w kampanii wyborczej.

5. Inne negatywne zjawiska w toku wyborów (wrogie wypowiedzi, dyskryminowanie członków PZPR, programy działania o charakterze politycznym).

6. Pozytywne tendencje i zjawiska zachodzące w trakcie wyborów.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Władysław Ciastoń

Zaszyfrował: Pawelec dnia 26 II 1981 r. godz. 11.50

Rozszyfrował: Szubert godz. 14.30

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 82, oryginał, mps.

[a] Obok prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 720 z MSW. Rozszyfrowano 26 II 1981 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. 26 II 1981 r.

Nr 124

1981 luty 27, Gdańsk – Odpis z informacji uzyskanej od TW ps. „Antoni” sporządzony przez por. Janusza Berezowskiego

Gdańsk, dnia 27 II 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Odpis

z informacji TW ps. „Antoni”[1] z dnia 21 I 1981 r.

W dniu 19 bm. J[an] Samsonowicz zaprosił mnie, abym odwiedził go w siedzibie „Solidarności” Akademii Medycznej przy ul. Curie-Skłodowskiej. Zastałem go w towarzystwie Marka Gurdy[2] i kobiety imieniem Barbara, pełniącej w „Solidarności” AMG funkcję sekretarki [[b]]. W Akademii przygotowywana jest aktualnie akcja przedwyborcza do „Solidarności”, toteż Samsonowicz mógł mi poświęcić niewiele czasu. Był w bardzo bojowym nastroju, mówił, że trzeba za wszelką cenę dążyć do konfrontacji z rządem i „rozwalić PZPR”. Cała trójka (Samsonowicz, Gurda, Barbara) atakowała bardzo ostro Wałęsę za jego kunktatorswo i oportunizm. Stwierdzili, że Wałęsa był dobry w czasie strajku, ale na tym jego rola powinna się była zakończyć, jest za głupi do kierowania „Solidarnością”. Byłoby, ich zdaniem, o wiele lepiej, gdyby „Solidarnością” kierował Andrzej Gwiazda. Bardzo też żałowali, że Gwiazda nie pojechał do Rzymu, „bo tam z pewnością papież do reszty namówił Wałęsę do zgody”. Ponieważ Samsonowicz wciąż wychodził, rozmawiałem z Barbarą, która skarżyła się, że o ile wśród pracowników fizycznych agitacja do „Solidarności” idzie dobrze, o tyle w klinikach przebiega to opornie. Pielęgniarki są obojętne, a lekarze w większości niechętni. Barbara powiedziała także, że Samsonowicz i D[ariusz] Kobzdej planują w niedługim czasie przeprowadzenie głodówki. Będzie to manifestacja mająca na celu doprowadzenie do uwolnienia L[eszka] Moczulskiego i innych członków KPN. Głodówkę tę chętnie rozpoczęliby już, lecz się wstrzymują ze względu na dyskusję wokół wolnych sobót. Obecnie w tej wrzawie, jaka wybuchła w związku z sobotami, ich głodówka przeszłaby niezauważona.

Odpis sporządził:

Por. Janusz Berezowski[3]

[a]Wyk[onano] w 5 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 2 – spr[awa]

Egz. nr 3 – spr[awa] „Zamek”

Egz. nr 4 – spr[awa] „Samson”

Egz. nr 5 – spr[awa] „Medyk”[a][4]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 239, odpis, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto fragment zawierający informacje nieistotne.

[1] Chodzi o Stanisława Załuskiego. Zob. dok. nr 5.

[2] Marek Gurda (ur. 1952 r.) – lekarz; pracownik AMG; 19 III 1981 r. odmówił powrotu z wyjazdu służbowego do Francji.

[3] Janusz Berezowski (ur. 1952 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1978 r.; inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1990 starszy inspektor Wydziału III/OKPP KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2685, Akta osobowe Janusza Berezowskiego.

[4] SO krypt. „Medyk” – zarejestrowana 27 I 1970 r. przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 10909 w ramach ochrony operacyjnej AMG; materiały zarchiwizowano 27 I 1990 r.; nie zachowały się.

Nr 125

1981 marzec 3, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 3 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Źródło: TW ps. „Mariacki”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 2 III 1981 r.

Informacja[b]

1. Krystyna Wiśniewska pełni obowiązki kierownika Działu Interwencji MKZ. Jest osobą wpływową w MKZ wskutek bliskiej znajomości z szeregiem osób z prezydium, w tym: B[ogdanem] Borusewiczem, Pienkowską, Walentynowicz oraz innymi pracownikami, których wpływ jest bardzo duży, np. Kaczyński[m] czy Muskat[em], i którzy w MKZ stanowią skrzydło „ekstremistów”. Sama zajmuje stanowisko nieprzejednane, nie jest skłonna do żadnych kompromisów i ustępstw. Na każdym kroku tępi w jej mniemaniu zło i jest patologicznie podejrzliwa wobec środowiska i osób mających kontakty z MKZ, np. radców prawnych, o ich rzekome powiązania z SB i politykę rozkładową. Często przebywa na interwencjach w zakładach pracy celem „zaprowadzenia tam porządku”.

Z Wiśniewską ściśle współpracuje Nowicka i Irena Puciata-Chociwska oraz Makoś. W swojej działalności preferuje osoby przede wszystkim donoszące o rzekomych odchyleniach od „bojowej” linii KZ „Solidarności”. Prześladuje jej zdaniem „nieprawomyślnych” związkowców, nie dość bojowych w swojej działalności, jak i ludzi umiarkowanych. Urzęduje ona na III piętrze w pokoju nr 29. Jest osobą prymitywną w swoich poglądach (schemat biało-czarny), wykazuje rażące braki znajomości problematyki związkowej, prawa pracy, sposobu zarządzania przedsiębiorstwem. Swoją postawą i działalnością spowodowała odejście szeregu osób, np. wśród radców prawnych, podejrzewając ich o agenturalną działalność, daje posłuch plotkom, tworzy atmosferę terroru i zastraszania. Jest bardzo pewna siebie, mając poparcie wśród aktywistów KOR działających w gdańskim MKZ. Nienawidzi obecnej władzy, systemu, a w szczególności PZPR. Podejrzewa wszystkich pełniących urzędy o malwersacje, złodziejstwo i wykorzystywanie stanowisk do niskich pobudek.

2. Lech Kaczyński, mimo iż oficjalnie nie pełni żadnej funkcji, ma znaczny wpływ na działalność prezydium i jest również ściśle związany z elementami antysocjalistycznymi. Traktuje z nonszalancją osoby spoza MKZ.

3. Mariusz Muskat jest kierownikiem Zespołu Analiz Bieżących, przez co wywiera znaczny wpływ na decyzje MKZ, a pośrednio i KKP, opracowując dane o poglądach załóg zakładów pracy na bieżące wydarzenia. Jest również ściśle związany tam z KOR-owcami. Umiarkowany w wyrażaniu poglądów, wyważony, zamknięty w sobie.

4. Bogdan Borusewicz i Jacek Kuroń na posiedzeniach Plenum MKZ przedstawiają głównie sytuację społeczno-polityczną w kraju i na świecie, przy czym najczęściej podczas nieobecności Lecha Wałęsy.

5. Członkowie „Solidarności” z dużym zadowoleniem przyjęli zmiany w rządzie. Darzą zaufaniem osobę Jaruzelskiego, uważając go za liberała i człowieka myślącego. Pozytywnym objawem jest też nominacja Rakowskiego. Uważa się Jaruzelskiego za człowieka czynu, który potrafi przezwyciężyć trudności gospodarcze, a także dogadać się ze związkami. Pozytywnie przyjęto też apel o 90 dni spokoju, uzależniając to jednak od dalszej postawy rządu w realizacji porozumień. Wałęsa powiedział „...nie chcemy w ogóle strajków, nie tylko przez 90 dni, chyba że nas zmusi się do tego”. Jest również przeciwny strajkom o zmiany lokalnych władz czy o przeznaczenie budynków i w przyszłości KKP odetnie się od tego rodzaju strajków, jeżeli nie będą one wcześniej uzgodnione z jej prezydium.

Za zgodność:

Kierownik Sekcji 4 Wydz[iału] III

kpt. Jan Protasewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 270, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Wiśniewską i jej najbliższe grono proszę dokładnie rozpoznać i przedstawić wnioski. 4 III 1981 [r.]. Obok nieczytelny podpis.

Nr 126

1981 marzec 3, Gdańsk – Notatka służbowa młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 3 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym odbyłem spotkanie z TW „Cezar”, w trakcie którego przekazał mi on następujące informacje:

– W czasie rozmowy z Merklem[b], jak i innymi osobami na terenie stoczni stwierdzono, że należy Jerzego Sikorskiego wykluczyć z „Solidarności”, gdyż działaniem swoim podważył zaufanie do związku oraz jego przywódców. Dał jednocześnie argument przeciwko „Solidarności” stronie rządowej. Wielu członków „Solidarności” Stoczni Gdańskiej im. Lenina domaga się ukarania Sikorskiego i podania do publicznej wiadomości formy kary nałożonej przez związek na ww.

– MKZ boryka się w chwili obecnej z poważnym brakiem papieru i farby drukarskiej. Wiele maszyn stoi niewykorzystanych zarówno z powodu braku papieru, jak i braku fachowej obsługi. Nowo nadchodzące maszyny są ustawiane w pomieszczeniu zwanym „balkonikiem” na zapleczu „Steru”. A[ndrzej] Butkiewicz miał koncepcję przekształcenia sali „Steru” w drukarnię, lecz z uwagi na słabe stropy, które mogłyby nie wytrzymać przy zamontowaniu znacznej liczby maszyn drukarskich, jak i planowaną zmianę lokalu nie wcielił jej w życie. Z rozmów w MKZ wynika, iż spodziewana jest w najbliższym czasie kolejna partia maszyn drukarskich z zach[odniej] Europy – prawdopodobnie [ze] Szwajcarii i Szwecji.

– Na temat ewentualnych propozycji lokalowych, które ewentualnie akceptowałaby „Solidarność” na swoją siedzibę, w grę wchodzą budynek UW na ul. 3-go Maja oraz budynek po ZMSR z uwagi na dobre usytuowanie w pobliżu stoczni, jak i dworca kolejowego.

– W czasie wyborów do władz „Solidarności” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina L[ech] Wałęsa miał po raz pierwszy kłopoty w dopięciu swojego celu – wyboru na przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność”. Stało się to za przyczyną wystąpienia Koziatka, jak i błędów Wałęsy, m.in. chwiejności i braku konsekwencji w działaniu. Odnosi się wrażenie, że pomimo wcześniejszych zapewnień o niekandydowaniu w wyborach do władz naczelnych Wałęsa będzie ubiegał się o stanowisko przewodniczącego „Solidarności”.

– „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej nadaje przez radiowęzły komunikaty o faktach marnotrawstwa maszyn na terenie stoczni. Podaje się przykłady maszyn z importu, które niezamontowane od dłuższego czasu leżą na terenie stoczni, niszczejąc i ulegając dewastacji.

– W stoczni pracuje wielu ludzi posiadających własne gospodarstwa. Twierdzą oni, że po co mają się angażować w produkcję rolną, wystarczy, jak zabezpieczą siebie w mięso, a o innych niech martwi się państwo. Wiadomym jest, że w związku z brakiem pasz chłopi odstawiają większe ilości trzody chlewnej i bydła na skup. Spowodować to może dalszy spadek pogłowia i pogłębienie się trudności w hodowli w drugiej połowie roku.

Ocena informacji

Informacja powyższa wydaje się być wiarygodna. Część z niej znajduje potwierdzenie w innych źródłach. Dotychczasowe informacje uzyskane od TW znalazły potwierdzenie.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie obiektowej krypt[onim] „Klan”. Z informacją dot. rolnictwa zapoznać Wydz[iał] IV.

Zadania dla TW

– Nawiązać bliższy kontakt z Merklem[b].

– Zabezpieczyć sobie dopływ biuletynu informacyjnego i innych publikacji.

– Zabezpieczyć dopływ informacji z MKZ, szczególnie dotyczących ewentualnej zmiany lokalu.

– Zebrać bliższe dane dotyczące marnotrawstwa maszyn pochodzących z importu, a znajdujących się na terenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem w dniu 3 III 1981 r. w godzinie 16.00–17.00 w kawiarni „Bistro” w Sopocie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W czasie spotkania poinformował on, że miał zatarg – w m[iesią]cu lutym – z Butkiewiczem, który posądził go m.in. o kradzież pieniędzy związkowych. Nie powiedział on tego wprost, lecz dał do zrozumienia TW, że i jego o to podejrzewa. W związku [z] powyższym TW na razie nie chodzi do MKZ, czekając, aż go Butkiewicz sam wezwie. Od kolegów słyszał, że Butkiewicz się ostatnio dowiadywał, co się z nim dzieje.

W stoczni wszedł TW w kontakt z Merklem[b], jednym z redaktorów „Biuletynu Informacyjnego”, któremu pomagał przy remoncie mieszkania.

W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Na poczęstunek wydatkowałem 94 [zł]. Następne spotkanie uzgodniono na 13 III [br.] o godz. 16.00 w kawiarni „Olimp” we Wrzeszczu.

Mł[odszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Egz. nr 2 – t[eczka] pracy TW

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 279–280, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Merkielem. Jacek Merkel (ur. 1954 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; działacz NSZZ „Solidarność”, drukarz strajkowego biuletynu; wiceprzewodniczący KZ, redaktor pisma KZ „Rozwaga i Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD, członek prezydiów ZR i KK; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1987 w ścisłym gronie doradców Lecha Wałęsy; we wrześniu 1988 r. ekspert NSZZ „Solidarność” podczas rozmów w Magdalence; w 1989 r. uczestnik obrad okrągłego stołu; 1989–1993 poseł na Sejm. Zob. m.in. W. Modzelewski, Jacek Merkel [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 222–223; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Jacek_Merkel (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 127

1981 marzec 4, Gdańsk – Zalecenia zastępcy naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku mjr. Mariana Owieckiego dotyczące informacji przekazywanych przez wydziały Służby Bezpieczeństwa do dziennego meldunku sytuacyjnego

Gdańsk, dnia 4 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Zalecenia

dot. informacji przekazywanych przez wydziały Służby Bezpieczeństwa do dziennego meldunku sytuacyjnego

Zgodnie z treścią szyfrogramu nr 7204 z dnia 3 III 1981 r. (l.dz. AS-0279/81) dyrektora Gabinetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz poleceniem z[astęp]cy komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk. Władysława Jaworskiego z dniem 4 III 1981 r. wprowadzam obowiązek przekazywania do meldunku informacji dot. następujących wydarzeń:

1. Stwierdzonych w danym dniu przestępstw, wykroczeń lub innych naruszeń prawa, których dopuścili się w toku działalności organizacyjnej członkowie NSZZ „Solidarność” lub jego ogniwa, w szczególności polegających na:

a) czynnych napaściach, szkalowaniu, groźbach wobec funkcjonariuszy aparatu państwowego i politycznego oraz gospodarczego, w tym także wobec funkcjonariuszy resortu spraw wewnętrznych, prokuratury i wymiaru sprawiedliwości,

b) niszczeniu mienia i utrudnianiu prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa i instytucji,

c) nielegalnym rozpowszechnianiu druków, ulotek i plakatów,

d) zakłócaniu porządku publicznego, zwoływaniu nielegalnych zgromadzeń, zebrań, stosowaniu urządzeń nagłaśniających bez zezwolenia lub innych wykroczeniach,

e) naruszaniu innych przepisów prawa, np. karno-skarbowego, lokalowego, administracyjnego, a także statutu NSZZ „Solidarność”.

2. Interwencji ogniw NSZZ „Solidarność” na rzecz osób pomawiających organy państwowe lub innych funkcjonariuszy o dopuszczanie się naruszeń prawa.

3. Wejścia w kolizję z prawem przez aktywistów NSZZ „Solidarność” bez merytorycznego związku z działalnością ruchu zawodowego.

4. Popełniania przestępstw na szkodę NSZZ „Solidarność”, które mogą być wykorzystywane do ataków na organy ścigania.

5. Działań podjętych przez jednostki resortu z związku z tymi wydarzeniami.

W informacji należy podać komórkę organizacyjną KW MO prowadzącą sprawdzenia, czynności wyjaśniające lub postępowanie. Informacje, o których mowa, należy kierować do opracowującego meldunek sytuacyjny, merytorycznych departamentów oraz do Biura Śledczego albo Biura Dochodzeniowo-Śledczego w zależności od tego, jaki wydział KW MO zajmuje się sprawą.

Z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] Ogólnego

KW MO w Gdańsku

mjr M[arian] Owiecki

Wyk[onano] w 7 egz.

Egz. nr 1 – n[aczelni]k Wydz[iału] II

Egz. nr 2 – n[aczelni]k Wydz[iału] III

Egz. nr 3 – n[aczelni]k Wydz[iału] III „A”

Egz. nr 4 – n[aczelni]k Wydz[iału] IV

Egz. nr 5 – n[aczelni]k Wydz[iału] Śledcz[ego]

Egz. nr 6 – n[aczelni]k Wydz[iału] Paszp[ortów]

Egz. nr 7 – aa

Oprac. M.O. Druk T.P.

[a]Proszę wykonać kserokopię w 9 egz.[a][b]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 8, k. 259–260, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr Franciszek Chmielewski.

Nr 128

1981 marzec 4, Gdańsk – Wyciąg z telekonferencji z 26 lutego 1981 r. z gen. bryg. Władysławem Ciastoniem

Gdańsk, dnia 4 III 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Wyciąg

z telekonferencji w dniu 26 II 1981 r. z gen. bryg. Wł[adysławem] Ciastoniem

I. Zadania Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” (koordynacyjne, wiodące w zakresie ochrony ruchu związkowego):

– prowadzenie operacyjnej ochrony ruchu związkowego – zawodowego w tym:

a) ochrona „Solidarności”,

b) współdziałanie z branżami i autonomicznymi związkami zawodowymi.

II. Działania koncentrować na:

– KKP „Solidarność”,

– jej współpracy z zagranicą,

– sprawach dot. ekspertów działających w zasięgu centralnym i regionalnym,

– wydawnictwach terenowych (ogólnokrajowym tygodnikiem zajmować się będzie Wydz[iał] IV Dep[artamentu] III).

III. Miesięczna [[a]] ocena dot. ochrony „Solidarności” powinna zawierać:

1. Zamierzenia i kierunki działania MKZ na najbliższą przyszłość.

2. Podanie ilości MKZ, KZ.

3. Podanie źródeł informacji, ocenę ich możliwości z rozbiciem ilościowym na MKZ i KZ oraz podanie źródeł, które mają dotarcie do KKP i komisji branżowych.

4. Ilość członków „Solidarności” w MKZ i KZ, z którymi są prowadzone dialogi operacyjne.

5. Ilościowe rozbicie na MKZ i KZ osób, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko działalności zorganizowanych grup antysocjalistycznych.

6. Ilość przeprowadzonych rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych z działaczami „Solidarności” zarówno przez naszą służbę, jak i MO oraz prokuraturę, a także rezultaty tych rozmów.

7. Dane o zatrzymanych działaczach „Solidarności” z potwierdzeniem daty i powodu zatrzymania oraz sposobu zatrzymania spraw[c]y.

Fakty zatrzymania działaczy „Solidarności” oraz przeprowadzane z nimi rozmowy profilaktyczne i ostrzegawcze winny być rejestrowane w Biurze „C”, w ramach prowadzonych spraw obiektowych lub innych spraw ewidencji operacyjnej. [[b]]

O powyższym przypomina się, gdyż jest to jedyny dokument żądany i który powinien być systematycznie przesyłany.

Za zgodność:

Inspektor Wydziału III „A”

ppor. P[iotr] Kmieciak[1]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 27, oryginał, rkps.

[a] Przekreślono słowo analiza.

[b] Przekreślono zdanie Jest to jedyny dokument.

[1] Piotr Kmieciak (ur. 1947 r.) – kpt. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1977 r.; funkcjonariusz Wydziału III, III „A”/V, Wydziału Ochrony Gospodarki KW MO w Gdańsku; 1978–1980 młodszy inspektor Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za pracę operacyjną na odcinku komunikacji kolejowej); w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 00161/26, Akta osobowe Piotra Kmieciaka.

Nr 129

1981 marzec 4, Warszawa – Pismo naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Władysława Kucy do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Warszawa, dnia [a]4 III[a] 1981 r.[b]

Tajne[c]

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[d]

Jak wynika z przekazanych nam informacji przez Departament III MSW, w dniu 20 II 1981 r. na terenie NSZZ „Solidarność” w Gdańsku rozpowszechniane było oświadczenie o powstaniu Komitetu Założycielskiego NSZZ byłych żołnierzy różnorodnych frontów walki lat 1914–1945 niezrzeszonych w ZBoWiD.

Związek ten ma działać pod auspicjami NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w oparciu o statut zatwierdzony przez „Solidarność”.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o dokładne sprawdzenie powyższej informacji i powiadomienie tutejszego wydziału o wynikach.

Naczelnik Wydz[iału] III

Dep[artamentu] III „A” MSW

płk Władysław Kuca[e]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. 1 – adr[esat]

Egz. 2 – aa

Opr. A.Ż./L.K.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 90, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3 do realizacji 5 III 1981 [r.].

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Miazga. Do realizacji 6 II 1981 [r.].

[e] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 5 III 1981 r.

[f] Pominięto liczbę dziennika.

Nr 130

1981 marzec 5, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia

Gdańsk, dnia [a]5 III[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Szyfrogram nr [a]930[a]

Dyrektor Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

(gen. bryg. dr inż. Władysław Ciastoń)

W odpowiedzi na szyfrogram z dnia 26 II 1981 r. nr 6522/56 informuję:

1. Z posiadanego rozpoznania operacyjnego wynika, że generalnie zakończono akcję wyborczą do ogniw zakładowych NSZZ „Solidarność” w obiektach ochranianych operacyjnie przez tut[ejszy] Wydział III „A”.

Nie odbyły się wybory w Zarządzie Portu Gdynia. Fakt ten jest wynikiem rozgrywek personalnych pomiędzy działaczami Zakładowego Komitetu Założycielskiego. Decyzją L[echa] Wałęsy wybory te zostały odroczone, a specjalna komisja MKZ po rozpatrzeniu sprawy określi termin przeprowadzenia wyborów w ZP Gdynia.

Również w Elektrowni Szczytowo-Pompowej w Żarnowcu w budowie, gdzie generalnym wykonawcą jest „Energopol-6” w Warszawie, nie przeprowadzono dotychczas wyborów do zakładowych władz NSZZ „Solidarność”.

Przyczyną powyższego jest praktycznie ukończenie realizowanych przez „Energopol-6” zadań na tejże budowie, w związku z czym poszczególni wykonawcy są przenoszeni na inne budowy na terenie kraju.

Z operacyjnego rozpoznania nie wynika, ażeby działacze KZ NSZZ tego obiektu planowali przeprowadzić wybory.

W zebraniach wyborczych uczestniczyło w poszczególnych obiektach ok. 90 proc. wybranych delegatów, np.:

– w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku 89,5 proc. delegatów,

– w przedsiębiorstwach wchodzących w skład Wojewódzkiego Kompleksu Handlu Wewnętrznego średnio ok. 95 proc. delegatów,

– w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni 83,5 proc. delegatów,

– podobnie przedstawia się frekwencja na zebraniach wyborczych w Gdańskiej Stoczni Remontowej i Stoczni Północnej im. Boh[aterów] Westerplatte w Gdańsku,

– w Instytucjach Wojewódzkiego Kompleksu Funkcjonowania Gospodarki Narodowej wybory do zakładowych ogniw „Solidarności” przeprowadzono w 16 instytucjach na 20 jednostkach. W pozostałych instytucjach, jak Państwowa Komisja Cen, Wojewódzka Komisja Planowania, „Solidarność” praktycznie nie istnieje,

– na terenie przedsiębiorstw podległych resortowi budownictwa wybory przebiegały bez zakłóceń do momentu wysuwania kandydatów do władz związkowych, z uwagi na fakt, iż delegaci każdej budowy chcieli przeforsować jak największą liczbę swoich kandydatów do władz związkowych.

Z tego też powodu dochodziło do dwukrotnego głosowania na wytypowaną listę kandydatów, np. Gdyńskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego oraz „Transbud”, lub nawet trzykrotnego głosowania, np. „Energopol-4” w Gdańsku.

Konieczność ta wynikała z faktu, iż kandydaci nie uzyskali wymaganej ilości głosów.

W czasie wyborów dyskusje w głównej mierze dotyczyły spraw związkowych i przyszłego ruchu związkowego. Poruszano również sprawy dotyczące poprawy organizacji pracy w przedsiębiorstwach i polepszenia warunków socjalno-bytowych. W wielu zakładach podnoszono sprawę konieczności zaopatrzenia ludności w artykuły konsumpcyjne oraz jak najszybszego uregulowania spraw dot. wolnych sobót.

2. Oceniając skład osobowy wybranych komitetów zakładowych, należy stwierdzić, że są to w większości ludzie dotychczas nieznani z działalności politycznej. Większość z nich to ludzie autentycznie wartościowi, prezentujący wyważone i rozsądne postawy oraz cieszący się zaufaniem kolektywów. Nie przejawiają oni inicjatyw wrogich, antysocjalistycznych, zachowując jednak lojalność wobec MKZ. Powoduje to wykonanie zaleceń MKZ.

Wśród osób, które weszły w skład KZ, znajdują się również członkowie PZPR. Negatywnie należy ocenić:

– KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina z uwagi na aktywną, negatywną działalność A[nny] Walentynowicz oraz wejście w skład komitetu figurantów spraw operacyjnego rozpracowania L[echa] Wałęsy, Borowczaka, Koziatka.

– KZ Morskiego Instytutu Rybackiego z uwagi na wybór na przewodniczącego dr. inż. J[erzego] Salmonowicza – związanego z siłami antysocjalistycznymi, przeciwnika członków PZPR. O nastawieniu antyradzieckim.

– KZ „Hartwig” Gdynia z uwagi na osobę B[enedykta] Pałczyńskiego[1] – przewodniczącego Krajowej Komisji Koordynacyjnej KZ NSZZ „Solidarność”. Na fali ruchu związkowego dąży on do skompromitowania dyr[ektora] naczelnego.

– KZ Starogardzkich Zakładów Farmaceutycznych „Polfa” z uwagi na osobę przewodniczącej mgr Jolanty Szostek oraz sekretarza mgr Mirosławy Pietraszak[b] należących do osób globalnie krytykujących wszelkie osiągnięcia PRL oraz naczelne władze partyjne i państwowe, wykorzystując do tego celu zebrania indywidualne, dyskusje oraz radiowęzeł zakładowy.

– KZ Wytwórni Łożysk Ślizgowych „Bimet”, gdyż większość wybranych do władz to osoby o poglądach negatywnych do[t.] obecnego ustroju, całkowicie podporządkowane decyzjom i poleceniom MKZ Gdańsk.

– KZ Gdańskich Zakł[adów] Elektronicznych „Unimor” z uwagi na wejście w skład komitetu osób znanych w zakładzie z antypartyjnej postawy i antyradzieckich wystąpień. Swoje poglądy prezentowały one podczas wyborów. Wielu delegatów, przedstawiając się, rozpoczynało od słów: „Dzięki Bogu nie splamiłem się przynależnością do PZPR”. Szczególnie drastyczną wypowiedź zaprezentował inż. Hołownia[c], stwierdzając: „Urodziłem się na terenach czasowo administrowanych przez naszych wschodnich sąsiadów – mam nadzieję, że już niedługo”.

– Skład prezydium Komisji Zakładowej przy Stoczni im. Komuny Paryskiej charakteryzuje się negatywną postawą wobec władz państwowych i politycznych. W działalności dostosowuje się do kierunków określonych przez siły antysocjalistyczne, na co wpływają m.in. częste kontakty z J[ackiem] Kuroniem. Rozpowszechniają informacje o rzekomych zbrodniach popełnianych przez funkcjonariuszy MO i SB w czasie „wydarzeń grudniowych 1970 r.”

– Stocznia Remontowa „Nauta” w Gdyni – wybrała prezydium, w skład którego wchodzą m.in. Eugeniusz Możejewski[2] i Antoni Kojro[3]. Wym[ienieni] reprezentują negatywną postawę wobec władz państwowych i politycznych. Popierają kontakty z KOR. Poprzez radiowęzeł zakładowy rozpowszechniają różnego rodzaju paszkwile, m.in. fałszywy życiorys Mieczysława Moczara.

Generalnie należy stwierdzić, że wszystkie komitety NSZZ „Solidarność” ochranianych obiektów w poważniejszych sprawach polegają na sądach i opiniach wydawanych przez MKZ, a także wykonują wszystkie polecenia MKZ. Równocześnie przy KZ ustanowiono funkcję łączników z MKZ.

3. W chwili obecnej nie obserwuje się przygotowań do wyborów regionalnych. W części zakładów w ramach akcji wyborczej do komitetów zakładowych wybrano również delegatów do wyboru władz na szczeblu regionalnym. Aktualnie trwa dyskusja nad ordynacją wyborczą.

4. Podczas kampanii wyborczej w oficjalnych wypowiedziach odcinano się od wpływu KOR, KPN i innych sił antysocjalistycznych na członków NSZZ

„Solidarność”.

Z posiadanego operacyjnego rozpoznania wynika, że KOR posiada wpływ na niektórych członków NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina, KZ NSZZ MIR, KZ Stoczni im. Komuny Paryskiej.

W czasie bezpośrednich wyborów do władz związkowych poza wymienionymi w pkt. 2 zakładami nie stwierdzono przebywania osób związanych z działalnością antysocjalistyczną.

5. W Fabryce Przekładni Samochodowych „Polmo” Tczew grupa osób skupiona wokół Leszka Lamkiewicza – w[i]ceprzewodniczącego KZ podejmuje działalność wykraczającą poza ramy statutowe związku, zwłaszcza na odcinku propagowania publikacji o treści antypartyjnej i antyradzieckiej.

W Gdańskich Zakładach Rafineryjnych w trakcie wyborów Marek Skański[4] wygłosił referat na temat „Zagrożenie dla kraju ze strony czerwonej burżuazji”.

W niektórych Instytucjach Wojewódzkiego Kompleksu Funkcjonowania Gospodarki Narodowej obserwuje się tendencje do zdominowania przez zakładowe ogniwa „Solidarności”, nowo tworzonych tzw. rad i parlamentów pracowniczych. M.in. celowi temu służyć ma opracowany przez MKZ system głosowania „na listy” zgłoszone przez grupy pracownicze w poszczególnych jednostkach.

Zasadniczo nie ujawniono dyskryminowania członków PZPR. Wyjątkiem mogą być wybory w Gdańskich Zakł[adach] Elektronicznych „Unimor”, gdzie na skutek wytworzonej atmosfery na sali członkowie PZPR kandydujący do władz, przedstawiając się, nie podawali swojej przynależności partyjnej.

Również w trakcie wyborów w Stoczni im. Komuny Paryskiej Andrzej Kołodziej (uczestniczący z ramienia MKZ Gdańsk w tych wyborach) zażądał od kandydujących do KZ NSZZ członków PZPR wypowiedzenia się, po której stronie staną w razie zaistnienia konfliktu. Pomimo że 6 kandydujących członków PZPR wypowiedziało się, iż staną po stronie „Solidarności”, żaden z nich nie został wybrany do KZ NSZZ.

6. W wielu obiektach podczas wyborów wyeliminowano w większości zakładów osoby o wrogim nastawieniu do [[d]] [a]polityki partii i rządu[a], rekrutujące się z aktywnych uczestników akcji strajkowych.

W trakcie wyborów zgłoszono liczne propozycje poprawienia organizacji pracy, zapewnienia zabezpieczenia materiałowego.

Pozytywnym zjawiskiem należy uznać wybór w większości osób cieszących się dużym autorytetem wśród załóg oraz nawiązanie przez komitety zakładowe NSZZ „Solidarność” widocznej współpracy z dyrektorami zakładów w realizacji spraw socjalno-bytowych załogi.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 90–93, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Mirosława Pietraszaka. Mirosława Pietraszak (ur. 1951 r.) – kontroler jakości i asystent w ZF „Polfa” w Starogardzie Gdańskim; aktywny członek KZ NSZZ „Solidarność” w swoim zakładzie pracy; 1981– 1982 rozpracowywana przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Pieniacze”.

[1] Benedykt Pałczyński (ur. 1927 r.) – prawnik PSM „C. Hartwig”; 1981–1982 figurant SOS krypt. „Katon” prowadzonej przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku.

[c] W oryginale Hołowina. Józef Hołownia (ur. 1938 r.) – inż. mechanik, pracownik GZE „Unimor”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w swoim zakładzie pracy; zwolennik Andrzeja Gwiazdy; współredaktor nielegalnego biuletynu „Solidarny”; 28 VIII–23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[2] Eugeniusz Możejewski (ur. 1955 r.) – pracownik Gdyńskiej Stoczni Remontowej „Nauta”; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[3] Antoni Kojro (ur. 1948 r.) – pracownik Gdyńskiej Stoczni Remontowej „Nauta”; 1982–1984 figurant SOS krypt. „Protest” prowadzonej przez pion V RUSW w Gdyni.

[d] Przekreślono odręcznie słowo rzeczywistości.

[4] Marek Skański (ur. 1950 r.) – technik mechanik w Gdańskich Zakładach Rafineryjnych; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w swoim zakładzie pracy; 13 XII 1981–29 IV 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

Nr 131

1981 marzec 6, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Czesława Wojtalika do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]6 III[a] 1981 r.[b]

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku[c]

Z danych operacyjnych Wydziału II Dep[artamentu] III MSW wynika, [że] kierownictwa nacjonalistycznych ośrodków ukraińskich na Zachodzie (RFN, Anglia) rozważają potrzebę utworzenia tzw. „Niezależnego Ukraińskiego Związku Zawodowego”, który na zasadach odrębności miałby wejść do NSZZ „Solidarność”[d].

Fakt utworzenia i działania tego związku w Polsce miałby odegrać dużą rolę

[e]w tworzeniu[e] się analogicznego ruchu w Ukraińskiej SRR.

W związku [z] powyższym uprzejmie proszę o spowodowanie w toku prowadzenia rozpoznania operacyjnego NSZZ „Solidarność” ustalania i bieżącego informowania nas:

– czy w ramach działających NSZZ „Solidarność” notowane są symptomy tworzenia się odrębnego „Niezależnego Ukraińskiego Związku Zawodowego”;

– czy do NSZZ „Solidarność” należą osoby narodowości ukraińskiej, jakie pełnią funkcje i stanowiska;

– czy do kierownictwa NSZZ „Solidarność” zostały skierowane postulaty opracowane przez środowisko mniejszości ukraińskiej, zawarte w tzw. „petycji przemyskiej”, a dotyczące spraw:

a) ograniczenia interwencyjnej roli władz administracyjnych na sprawy działalności UTSK,

b) rozszerzenia uprawnień do organizowania szkół podstawowych i średnich z językiem wykładowym ukraińskim, a także utworzenia lektoratu języka ukraińskiego na wyższych uczelniach,

c) zagwarantowania osobom z grupy etnicznej łemkowskiej powrotnego osiedlania się na terenach Polski południowo-wschodniej (Przemyśl, Krosno),

– jakie jest ewentualne stanowisko kierownictwa NSZZ „Solidarność” w stosunku do tej petycji.

Naczelnik Wydziału III

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Czesław Wojtalik

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. SH/BB

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 257–258, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z orłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok prostokątna pieczątka o treści Wydział III KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 6 III 1981 [r.]. Pominięto liczbę dziennika.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Miazga. Proszę udzielić odpowiedzi zgodnie z posiadanymi materiałami. Kontrolować na bieżąco powyższy problem. 6 III 1981 [r.].

[e-e] W oryginale na tworzenie.

Nr 132

1981 marzec 6, Warszawa – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia do naczelników wydziałów III „A” KW MO

[Warszawa], dnia 6 III 1981 r.

Tajne[a]

nr 7626/72

godz. 10.00[b]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO [c]Gdańsk[c] (wszyscy)

oraz KS MO Warszawa

Niezależnie od poprzednich telegramów o nadsyłanie danych dotyczących negatywnych zjawisk w działalności NSZZ „Solidarność” i pracy operacyjnej w tym zakresie proszę o nadsyłanie w terminie do dnia piątego każdego miesiąca danych za uprzedni miesiąc dotyczących efektów pracy Wydz[iału] III „A” w zakresie przeciwdziałania pozastatutowej działalności NSZZ „Solidarność”:

1. Ilość nowo założonych spraw operacyjnych o działalność pozastatutową.

2. Ilość śledztw wszczętych w oparciu o materiały Wydz[iału] III „A”.

3. Ilość przeprowadzonych dialogów operacyjnych z działaczami „Solidarności” różnych szczebli.

4. Ilość przeprowadzonych rozmów profilaktycznych.

5. Ilość przeprowadzonych rozmów ostrzegawczych.

6. Ilość zakwestionowanych wydawnictw KSS „KOR”, ROPCiO, KPN i innej nielegalnej literatury rozprowadzanej na terenie ochranianych obiektów.

7. Ilość zatrzymań członków „Solidarności” za wykroczenia bądź naruszenie przepisów kodeksu karnego.

8. Ilość aresztów zastosowanych wobec wymienionych w pkt 7.

Powyższe dane za styczeń i luty 1981 r. (każdy miesiąc odrębnie) należy nadesłać w terminie do 15 marca 1981 r.

Omawiane materiały należy nadsyłać do Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń

Zaszyfrował: Bieliński dnia 6 III 1981 r. godz. 10.10

Rozszyfrował: Szubert godz. 14.10

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 26, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 860 z MSW. Rozszyfrowano 6 marz[ec] 1981 [r.]. Obok odręczna adnotacja o treści Por. Kmieciak. Do wykonania 6 III 1981 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Z treścią szyfrogramu zapoznam kierowników sekcji oraz omówię szczegóły. 6 III 1981 [r.].

[c-c] Wpisano odręcznie.

Nr 133

1981 marzec 6, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]9 III[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Wala”

Przyjął: por. L[eon] Stańczyk

Dnia: 7 III 1981 r.

Informacja

W dniu 6 III 1981 r. odbyło się zebranie pracowników MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Poruszane były m.in. sprawy płacowe, które referował Mariusz Muskat. Stwierdził on, iż Zespół Analiz Bieżących, któremu przewodniczy, otrzymał za zadanie przygotowanie siatki płac, bo były one ustalone z przysłowiowego sufitu. Nowa siatka płac ma obowiązywać od 1 I br. i w związku z tym wszyscy pracownicy otrzymają wyrównanie za ten okres. Zdaniem M[ariusza] Muskata siatka płac, jak i same płace muszą być jawne (propozycja Z[espołu] A[naliz] B[ieżących] w załączeniu).

[[b]] Powołany został siedmioosobowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność” pracowników MKZ. Zadaniem tego komitetu będzie przygotowanie wyborów do Komitetu Zakładowego. Do władz KZ nie mogą kandydować kierownicy działów. Określono, że są to osoby bezpośrednio podlegające szefowi Biura.

Dużo mówi się o p. Koraliku z RMP. Zarzuca mu się, iż zamienił swój stary płaszcz na kożuch – dar dla ofiar trzęsienia ziemi we Włoszech. Sprawę tę ujawnił Tadeusz Nowak[1] i nadał jej dużego rozgłosu. Koralikowi groziło usunięcie z MKZ. Poręczenie za Koralika złożył Maciej Grzywaczewski.

Rozważana jest sprawa funkcjonowania trzech serwisów informacyjnych:

a) serwisu krajowego,

b) serwisu tygodniowego, zbiorczego,

c) serwisu wewnątrzzakładowego MKZ.

Do chwili obecnej wydawany był „Serwis Informacyjny” i „Serwis Informacyjny Biura Krajowego”.

W miesiącu grudniu ubiegłego roku skończyły się umowy o pracę. Przedłużono je do miesiąca marca. Powołana została Komisja Weryfikacyjna w składzie: J[acek] Kłys[c], T[adeusz] Nowak, H[enryk] Jagiełło i [a]Gryszkiewicz[a][2], która ma dokonać weryfikacji pracowników na okres 2 tygodni. Jeżeli po tym okresie czasu umowa ta nie zostanie przedłużona, uznaje się, że wygasła. Ustalono, że pracodawcą w MKZ jest szef Biura, a nie prezes związkowy. W trakcie dyskusji nad powyższym zagadnieniem wyniknął problem ciała odwoławczego od decyzji Komisji Weryfikacyjnej. Ustalono, że skład tego ciała zostanie uzgodniony z Komitetem Założycielskim i że Komisja Weryfikacyjna zawiesza swoją działalność do momentu wyboru [i] ukonstytuowania się Komitetu Zakładowego.

Zostanie opracowany schemat współpracy, zakres czynności komórek i działów, bo do chwili obecnej nic takiego nie istnieje. Dlatego też kierownicy działów mają zgłosić do Zespołu Analiz Bieżących swoje propozycje, które winny uwzględniać dotychczasowy faktyczny rozkład pracy pomiędzy członkami danego zespołu.

Dużo problemów przysparza łączne funkcjonowanie KKP i MKZ. Nigdy bowiem nie wiadomo np., ile pieniędzy pobieranych jest z konta KKP, a ile MKZ. Wynika to z tego, że poszczególne działy pracują wspólnie. Jest koncepcja, ażeby przynajmniej księgowość i kancelarie były osobno dla KKP i MKZ.

Działy przygotowujące materiały składające się na informację KKP oraz dział wysyłkowy zamieniono na dział audycji radiowych dla potrzeb radiowęzłów zakładowych i innych. Ma to być dział rozpowszechniania informacji i jednocześnie szybkiego reagowania na dezinformację.

Rybicki mówił o działaniu różnych grup, ugrupowań i frakcji na terenie związku. Stwarza to niebezpieczeństwo podzielenia się i rozłamu wśród pracowników MKZ. Zbyt dużo jest donosów do zwierzchników, których celem ma być wykazanie własnej przydatności. Rybicki zaapelował o więcej życzliwości i koleżeństwa w stosunkach na terenie MKZ.

[[e]] Przy Komisji Wydziałowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania działa Komitet Obrony Praw Dziecka. Celem komitetu jest obrona interesów dziecka w zakresie spraw wychowawczych, opiekuńczych, socjalno-bytowych, zdrowotnych, rehabilitacyjnych, prawnych itp. Komitet swoją działalnością obejmuje wszystkie dzieci: wychowywane w rodzinach, rodzinach zastępczych, domach dziecka, zakładach specjalnych i wychowawczych, w domach pracy społecznej. Komitet udzieli także pomocy absolwentom szkół mającym trudności ze znalezieniem pracy i zakwaterowaniem. Podstawową formą działania jest realizacja lub pomoc w realizacji zgłaszanych postulatów trudnych do załatwienia inną drogą. W skład ww. komitetu wchodzą: pedagodzy, psycholodzy, prawnik, lekarz. Tymczasowe dyżury pełnione są w każdą środę od 15.40 do 17.30 w budynku NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania Gdańsk-Osiek 12, p. 12.

Informacje w powyższym udziela Dorota Lemiesz.

„Wala”

Zadanie

Ustalić strukturę siatki płac dla działaczy Prezydium MKZ oraz ich wysokość płac.

Ustalić zasady tworzenia funduszy KKP i MKZ, ich rozliczenia i kryteria podziału.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w sprawie krypt[onim] „Klan” i „Bolek”, a wyciąg przesłać do Wydziału III tut[ejszej] komendy z uwagi na problem NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania.

Uwagi

Spotkanie z TW ps. „Wala” w dniu dzisiejszym traktowałem w zasadzie jako kurtuazyjne w związku ze zbliżającym się Dniem Kobiet. Z tego też powodu wręczyłem TW ps. „Wala” wiązankę – bukiet kwiatów wartości 500 zł. Kwiaty zostały przyjęte z wyraźnym zadowoleniem i w sposób istotny wpłynęły na atmosferę spotkania.

Spotkanie odbyłem bez przeszkód w miejscu gwarantującym całkowitą konspirację. Następne spotkanie umówione zostało na dzień 9 bm. o godz. 10.00.

Kier[ownik] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

por. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 4 – Wydz[iał] III w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 285–288, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[1] Tadeusz Nowak (ur. 1952 r.) – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; zatrzymany w grudniu 1970 r. w Gdyni; 1971–1974 rozpracowywany przez SB w Gdyni w ramach KE krypt. „Strąk”; członek NSZZ „Solidarność”; samodzielny pracownik ds. interwencji w ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

[c] W oryginale Krys.

[e] Pominięto fragment zawierający dane wrażliwe.

[2] Zbigniew Gryszkiewicz (ur. 1928 r.) – członek MKZ NSZZ „Solidarność”.

Nr 134

1981 marzec 11, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 11 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Teofil”

W dniu dzisiejszym na spotkaniu TW „Teofil” przekazał następujące informacje:

– Strajk ostrzegawczy w Łodzi odbył się za cichym zezwoleniem kierownictwa „Solidarności” – KKP, jak i osobistym L[echa] Wałęsy. W kawiarni MKZ w Gdańsku dyskutowano tę sprawę, zaś z dyskusji wynika, iż wybrano na miejsce[b] strajku obiekt należący do MSW, aby sprawdzić, na ile pójdą ustępstwa władz.

– Przy MKZ w Gdańsku powstało Koło Kombatantów – Krajowy Związek Kombatantów Polskich. Nazwa koła jest przykrywką dla utworzenia Ogólnopolskiego Związku Kombatantów, który by skupił w swoich szeregach byłych uczestników walk z okresu [a]I[a] i II wojny światowej w różnych formacjach wchodzących w skład koalicji antyhitlerowskiej, więźniów obozów, ofiary pseudomedycznych eksperymentów itd.

Celem związku jest uzyskanie osobowości prawnej, która pozwoliłaby na oficjalne działanie pod ww. szyldem w skali ogólnokrajowej.

Związek zamierza nawiązać kontakty z organizacjami kombatanckimi skupiającymi m.in. Polaków osiadłych poza granicami kraju.

Planuje się nawiązanie kontaktu z: Polish Home Army Ex-servicemen Association, 240 Kingstreet London W6, orf.

Planuje się, że Koło (Związek) Kombatantów podlegać będzie KKP i składać się z następujących komisji:

– Komisja Weryfikacyjno-Odznaczeniowa,

– Komisja Zagraniczna,

– Komisja Współpracy Krajowej,

– Komisja Socjalno-Bytowa,

– Komisja Historyczna,

– Komisja Informacyjna,

– Komisja Gospodarcza,

– Komisja Ochrony Zdrowia.

W rozmowach w kole zakłada się, że po zdobyciu osobowości prawnej Związek Kombatantów przeciągnie część członków ZBoWiD na swoją stronę, m.in. w chwili obecnej akces wstąpienia do organizacji kombatanckiej przy „Solidarności” zgłosiło Kółko Dzieci Pułku – argumentując swą decyzję faktem, iż jedynie wybrana piętnastka z tego kółka jest ustawicznie odznaczana i nagradzana.

Organizacja ta chce wejść do ogólnopolskiego funduszu kombatanckiego i czerpać z niego fundusze na swoją działalność. Zdaniem TW związek ten może stać się ramieniem zbrojnym „Solidarności”.

Z ramienia MKZ działalność kombatantów nadzoruje Zbigniew Mazur.

Opracowana została deklaracja członkowska Krajowego Koła Kombatantów przy NSZZ „Solidarność” w Gdańsku (zał.).

– Na ostatnim posiedzeniu Koła Kombatantów omawiano sprawy zorganizowania pielgrzymki do Rzymu. Całość przygotowań objęto hasłem „Pielgrzymka”. Podróż do Rzymu ma się odbyć autokarem, 4 grupy po 8 pielgrzymów oraz kapelan (duszpasterstwo) i służba zdrowia (opieka lekarska).

W[edłu]g oceny TW osoby kandydujące do wyjazdu mogą bądź pozostać na Zachodzie, bądź też jechać tam w celu innym niż zakłada program – pielgrzymka.

Część z nich to osoby, które działają w „Solidarności” dla osiągnięcia korzyści materialnych. Termin pielgrzymki nie został jeszcze definitywnie ustalony.

– W MKZ Gdańsk krążył ostatnio album Groby Katynia z napisami pod zdjęciami o wyraźnej treści antyradzieckiej.

– Kombatanci przy NSZZ „Solidarność” zamierzają wydawać własne pismo.

Wstępnie proponowana nazwa „Orzeł Biały” i „Chrobry”.

Ocena informacji TW

Informacja powyższa wydaje się być wiarygodna. Część z niej znajduje potwierdzenie w innych źródłach.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie obiektowej krypt[onim] „Klan”. Z informacją dot. „Pielgrzymki” zapoznać Wydz[iał] IV.

Odnośnie Krajowego Koła Kombatantów opracować informację do Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A”.

Zadania dla TW

Uzyskać schemat organizacyjny Koła Kombatantów wraz z wykazem osób odpowiedzialnych za poszczególne odcinki działalności koła.

Zabezpieczyć komplet wydawnictw MKZ Gdańsk.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Teofil” odbyłem w dniu 11 III br. w godz. 12.00–14.00 w kawiarni „Posejdon” w Gd[ańsku]-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie.

W związku z faktem, iż ma on chorą żonę – wymagającą stałej opieki, jak i utrzymywaniem ze mną kontaktu[c] TW prosił [[d]], aby pomóc mu w przyśpieszeniu zainstalowania telefonu, na który już wpłacił pieniądze.

Wyznaczono mu termin instalacji [na] 30 VI br.

W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Uzgodniono następne spotkanie w dniu 17 III [br.] o godz. 12.00.

Zał. 1 ark. 3.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 2 – teczka pracy TW

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 23–25, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale powód.

[c] Tak w oryginale.

[d] Słowo przekreślone i nieczytelne.

Nr 135

1981 marzec 11, Gdańsk – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia do naczelników wydziałów III „A” KW MO oraz zastępców komendantów wojewódzkich MO ds. SB

Gdańsk, 11 III 1981 r.[a]

Tajne specjalnego znaczenia[b]

nr 8181/77[c]

godz. 15.20

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego

MO ds. Służby Bezpieczeństwa

– wszystkie KW MO

W związku z niesystematycznym realizowaniem zaleceń zawartych w szyfrogramie nr 00190/4 z dnia 6 I 1981 r. i nr 4042/34 z dnia 6 II 1981 r. dot. postępowania z wydawnictwami NSZZ „Solidarność”, ponownie przypominam o konieczności przekazywania do Departamentu III „A” Wydział I (a nie jak dotychczas Wydział III) wydawnictw „Solidarności”.

Jednocześnie proszę o wyjątkowo pilne nadsyłanie:

a) wydawnictw „Solidarności” zawierających szczególnie wrogie treści (w postaci plakatów, broszur, ulotek, biuletynów itd.),

b) innych wydawnictw nielegalnych kolportowanych lub przeznaczonych do kolportażu w obiektach chronionych przez pion III „A”.

Bez zmian zostają ustalenia dot. przekazywania wydawnictw „Solidarności” do oceny przez woj[ewódzkie] urzędy kontroli prasy, publikacji i widowisk.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Władysław Ciastoń

Zaszyfrował: Nakonieczny dnia 11 III 1981 r. godz. 15.40

Rozszyfrował: Dziurawiec godz. 18.50

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 101, oryginał, mps.

[a] Poniżej odręczna adnotacja o treści Naczel[nik] Wydz[iału] III „A”. Proszę osobiście kontrolować realizację tego polecenia. 12 III [1981 r.]. Obok parafa.

[b] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 947 z MSW. Rozszyfrowano 11 marz[ec] 1981 [r.].

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Mjr Chmielewski. Proszę mi w każdy piątek meldować o wynikach realizacji niżej zawartych poleceń, opatrzona datą, pieczątką i podpisem Naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku. 12 III 1981 [r.].

Nr 136

1981 marzec 13, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 13 III 1981 r.

Tajne

Egz. pojedynczy[a]

Szyfrogram nr [b]1084[b]

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

W odpowiedzi na szyfrogram nr 7626/72 z dnia 6 III 1981 r. dot. negatywnych zjawisk w działalności NSZZ „Solidarność” przesyłam informację za m[iesią]c styczeń br.:

1. Nowo założone sprawy operac[yjne] o działalność pozastatutową – 4.

2. Śledztwa wszczęte w oparciu o materiały Wydz[iału] III „A” – 1.

3. Przeprowadzone dialogi operac[yjne] z działaczami „Solidarności” różnych szczebli – 10.

4. Przeprowadzone rozmowy profilaktyczne – 2.

5. Rozmów ostrzegawczych nie przeprowadzono.

6. Wydawnictw KKS „KOR”, ROPCiO i innej nielegalnej literatury nie zakwestionowano.

7. Ilość zatrzymań członków „Solidarności” za wykroczenia bądź naruszenia przepisów kk – 2.

8. Ilość aresztów zastosowanych wobec wym[ienionych] w pkt. 7 – 2.

W powyższych informacjach nie uwzględniono zagadnień przekazanych Wydz[iałowi] II i IV.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 107, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

Nr 137

1981 marzec 13, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 13 III 1981 r.

Tajne[a]

Egz. pojedynczy

Szyfrogram nr [b]1083[b]

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

W odpowiedzi na szyfrogram nr 7626/72 z dnia 6 III br. dot. negatywnych zjawisk w działalności NSZZ „Solidarność” przesyłam informację za m[iesią]c luty br.:

1. Nowo założone sprawy operac[yjne] o działalność pozastatutową – 4.

2. Śledztwa wszczęte w oparciu o materiały Wydz[iału] III „A” – 2.

3. Przeprowadzone dialogi operac[yjne] z działaczami „Solidarności” różnych szczebli – 9.

4. Rozmów profilaktycznych nie przeprowadzono.

5. Rozmów ostrzegawczych nie przeprowadzono.

6. Wydawnictw nielegalnych nie zakwestionowano.

7. Nie zatrzymano członków „Solidarności” za wykroczenia bądź naruszenia przepisów kk.

8. Nie zastosowano aresztów wobec wym[ienionych] w pkt. 7.

W powyższych informacjach nie uwzględniono zagadnień przekazanych Wydz[iałowi] II i IV.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 109, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

Nr 138

1981 marzec 16, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 16 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Cezar”

W dniu dzisiejszym na spotkaniu TW „Cezar” przekazał następujące informacje: – W Stoczni Gdańskiej im. Lenina planowana jest rozbudowa drukarni, która wykorzystana ma być dla celów MKZ NSZZ „Solidarność”. Maszyny mają być zainstalowane również w dwóch sąsiednich pomieszczeniach (obok już istniejącego), służących obecnie jako magazyn papieru. Maszyny mają zostać przekazane przez gdański MKZ, zaś będące na stanie stare maszyny zostaną skasowane.

– MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku udostępnia bazę drukarską dla KPN. Planowane jest również przekazanie maszyn drukarskich tej organizacji, która z konieczności musi wykorzystywać drukarnię MKZ po godzinach pracy zatrudnionych tam drukarzy.

– „Solidarność” uczestniczy aktywnie w, jak sama to nazywa, „batalii o Moczulskiego”. Działacze MKZ są zdania, że pod presją plakatów, wystąpień, oświadczeń L[eszek] Moczulski zostanie wypuszczony na wolność. W najgorszym wypadku zakładają, że otrzyma karę w zawieszeniu. Opinie takie można ostatnio usłyszeć w gdańskim MKZ.

– KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina nadawał ostatnio komunikaty o marnotrawstwie maszyn i urządzeń na terenie stoczni, podając jako przykład maszynę RFN-owską do cięcia prętów sprowadzoną dla Wydz[iału] S-2 oraz obrabiarkę radziecką sprowadzoną dla S-3.

– Atmosfera na stoczni nie jest najlepsza. Ludzie wciąż dyskutują o brakach w zaopatrzeniu. Spotyka się opinie, że po 90 dniach spokoju mogą znów wybuchnąć strajki w skali całego kraju. Sprawy te porusza się również b[ardzo] często w MKZ, jednakże nie zakłada się wcześniejszych akcji strajkowych, głównie z powodu, aby nie zarzucono „Solidarności”, iż nie dała rządowi czasu niezbędnego na załatwienie zobowiązań, jakie wziął na siebie rząd w porozumieniach sierpniowych.

Ocena informacji

Informację należy uznać za wiarygodną. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie obiektowej „Klan”.

Z informacją dot. Stoczni Gdańskiej im. Lenina zapoznać S[ekcję] 6.

Zadanie dla TW

W dalszym ciągu zbierać informacje i materiały związane z działalnością „Solidarności” dot. planów i zamierzeń, programów działania, kontaktów z zagranicą.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 11.00–12.30 w kawiarni „Gaja” w Gd[ańsku]-Oliwie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Za współpracę i przekazane informacje w m[iesią]cach styczeń–luty TW został wynagrodzony kwotą 2 tys. zł.

Insp[ektor] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa ob[iektowa] „Klan”

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 297–298, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 139

1981 marzec 17, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Bronisława Jordana

Gdańsk, dnia [a]17 III[a] 1981 r.[b]

Tajne[c]

Egz. nr [a]2[a]

Meldunek operacyjny nr [a]104[a]

1. Adresaci meldunku:

nr egz.

ilość

i rodzaj załączników

Wydz[iał] V Dep[artamentu] II

1

–

–

Wydz[iał] III „A” w/m

2

8

kserokopie wydawnictw NSZZ „Solidarność”

Wydz[iał] III w/m

3

–

–

Wydz[iał] II aa

4

–

–

2. Meldunek dotyczy: działalności nowo pozyskanego do współpracy z SB TW „Wit” w NSZZ „Solidarność”.

3. Okoliczności uzyskania informacji:

a) Data: 11 III 1981 r.

b) Uzyskał: funkcjonariusz kpt. Jan Wochna

c) Źródło: TW „Wit”

[[d]]

4. Ocena informacji przez wydział (podkreślić właściwe określenia) – potwierdzona, niepotwierdzona, wiarygodna, wątpliwa.

[[d]]

5. Ocena źródła (podkreślić właściwe określenia):

– sprawdzone, niesprawdzone, wiarygodne

– stałe, przypadkowe, oficjalne, anonim.

6. Podjęte lub zaplanowane przedsięwzięcia: przedsięwzięcia uzgodnione zostaną w porozumieniu z Wydz[iałem] III w/m.

7. Numery i daty poprzednich meldunków lub innych dokumentów w danej sprawie:

– nr 76 z dn. 5 III 1981 r.

8. Podstawowe dane z poprzednich meldunków oraz syntetyczne omówienie nowo uzyskanych informacji:[e]

W poprzednim meldunku operacyjnym sygnalizowaliśmy m.in., że nowo pozyskany do współpracy z SB TW „Wit” z racji długoletniej znajomości z doradcą NSZZ „Solidarność” Jackiem Kuroniem i jego rodziną może nawiązać z wymienionym bezpośredni kontakt.

W toku kolejnego spotkania TW „Wit” poinformował o swojej działalności w NSZZ „Solidarność”.

Z informacji tych wynika, że TW „Wit” w NSZZ „Solidarność” pełni następujące funkcje:

– członek Plenum Komisji Zakładowej w Zakładach Robót Hydrotechnicznych i Budownictwa Energetycznego – Straszyn,

– delegat w MKZ Gdańsk z ramienia 7 zakładów energetycznych,

– członek Komisji Okręgowej reprezentującej wszystkie zakłady z województw północnych podległe ZBOP – Bydgoszcz,

– ekspert w Tymczasowej Krajowej Komisji Porozumiewawczej Energetyków. W związku z powyższym do zadań TW „Wit” należy m.in.:

– uczestnictwo w rozmowach z komisjami rządowymi,

– udział w opracowaniu materiałów na te rozmowy,

– koordynacja i realizacja postulatów zawartych w porozumieniach (w Gdańsku i na trenie Huty Katowice) pomiędzy energetykami a komisją rządową.

Ponadto TW „Wit” posiada możliwość dotarcia do Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” za pośrednictwem dr. Wojciecha Gruszeckiego[f]. Dwukrotnie uczestniczył z wym[ienionym] w rozmowach w Warszawie z ministrem i w[i]ceministrem energetyki i łączą ich przyjazne stosunki.

Do siedziby MKZ Gdańsk NSZZ „Solidarność” ma możliwość wstępu codziennie, na podstawie karty wstępu wystawionej przez w[i]ceprzewodniczącego Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” A[ndrzeja] Kołodzieja, łącznie z uczestnictwem w posiedzeniach plenarnych.

Ponadto w siedzibie MKZ posiada teczkę, w której zbierane są wszystkie wydawnictwa „Solidarności”.

W czasie spotkania TW „Wit” przekazał nam następujące wydawnictwa

„Solidarności”:

1) Uchwała w sprawie finansów związkowych z dn. 25 II 1981 r.

2) Uchwała w sprawie praworządności z dn. 26 II 1981 r.

3) Apel Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.

4) Ankieta.

5) Artykuł dr Barbary Kryszk pt. Jeszcze w sprawie kartek na mięso.

6) Artykuł podpisany przez Zespół Analiz Bieżących dot. produkcji mięsa w Polsce.

Przekazał także jeden egzemplarz wiersza o treści szkalującej byłych i obecnych przywódców partii, wskazując jednocześnie nazwisko kolportera – Kurowski zatr[udniony] ZRHiBE Straszyn – kierowca.

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańsku

mjr mgr B[ronisław] Jordan[1]

Opr.: JW/dr: IS/377

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 5–6, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Do wykorzystania. Zapoznać z treścią meldunku mjr. Sosnowskiego 17 III 1981 [r.].

[c] Po lewej stronie pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[d] Pominięto niewypełnione rubryki.

[e] U dołu strony prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło 17 III 1981 [r.].

[f] W oryginale Gruszewskiego.

[1] Bronisław Jordan (ur. 1934 r.) – ppłk MO; w 1954 r. słuchacz rocznego kursu oficerskiego w KOSz MBP w Czerwieńsku; 1955–1956 referent Wydziału Kadr i Szkolenia WUdsBP w Gdańsku; 31 XII 1956 r. zwolniony ze służby; 27 I 1957 r. ponownie przyjęty na stanowisko oficera wywiadowczego Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1961–1975 oficer operacyjny/inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1975–1983 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1983–1986 naczelnik Wydziału II KW MO w Gdańsku; od 1 XII 1986 r. starszy inspektor Grupy 3 Departamentu II MSW; 1 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2526, Akta osobowe Bronisława Jordana.

Nr 140

1981 marzec 18, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 18 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu wczorajszym na spotkaniu TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku daje się odczuć nerwową atmosferę związaną z rozpoczynającymi się na terenie Polski manewrami wojsk Układu Warszawskiego. Wiele osób komentuje te manewry jako ostrzeżenie pod adresem „Solidarności” połączone z ostrą krytyką związku w krajach socjalistycznych. Wyrażane są obawy, że manewry te mogą przekształcić się w interwencję wojsk państw socjalistycznych połączoną z działaniami przeciw aktywnym członkom związku. KKP zaleciła daleko idącą ostrożność w akcjach protestacyjnych i solidarnościowych w tym okresie. W działalność tą, mającą na celu wyciszenie akcji protestacyjno-strajkowych, włączył się również Lech Wałęsa, wyjeżdżając do Radomia w celu zażegnania wynikłego tam konfliktu.

– Aktywnym działaczem (pod względem maksymalizacji korzyści materialnych) jest Zbigniew Mazur, prawdopodobnie pracownik Politechniki Gdańskiej. TW ocenił go na mężczyznę lat ok. 50, siwego, o owalnej budowie czaszki. Z[bigniew] Mazur miał być w czasie wojny tłumaczem niemieckim oraz pracować w Arbeitsamcie przy wysyłkach Polaków na roboty do Rzeszy. Jest to człowiek, który ustawicznie się czegoś boi. Każde wejście osoby obcej do pokoju 33, w którym pracuje, wywołuje u niego gwałtowną reakcję i podejrzliwość, że to człowiek bezpieki. Z[bigniew] Mazur musi mieszkać w Gd[ańsku]-Oliwie, gdyż dwukrotnie wysiadał, jadąc do domu, na końcowym przystanku tramwaju nr 15 w Gd[ańsku]-Oliwie.

Ostatnio Z[bigniew] Mazur opracował i wysłał do organizacji polonijnych w całej Europie listy firmowane przez Komisję Łączności z Zagranicą, prosząc o przesłanie zapomóg dla organizacji kombatanckiej przy MKZ. W listach tych Mazur szkaluje Polskę, podając zmyślone fakty rzekomych kolejek oczekujących po chleb już od godz. 4 rano. Podaje ceny niektórych produktów i ziemiopłodów, m.in. podaje cenę ziemniaków 45 zł za kilogram. Listy podobnej treści wysłane zostały do USA do Chicago, Bostonu i Nowego Jorku oraz organizacji Wolna Polska.

– Aktywnym działaczem Koła Kombatanckiego przy MKZ Gdańsk jest mgr Witold Wicher-Kucharski[1], radca prawny – specjalista prawa morskiego [[b]].

– W Komisji Łączności z Zagranicą (komisja ta ulokowała się w Sopocie w mieszkaniu prywatnym) działają m.in. Jacek Taylor i Cieszewski. Dostęp do komisji jest utrudniony, gdyż konkretnie nie wiadomo, w jakim mieszkaniu mają swoją siedzibę. Członkowie tej komisji chcą, wykorzystując nastroje przychylności wśród Polonii zagranicznej dla związku, osiągnąć maksymalne korzyści materialne. Temu celowi ma służyć sztuczna rozbudowa ewidencji kombatanckiej. W rejestrze zgłaszających się istnieje wiele fikcyjnych nazwisk – osób, które się nigdy do MKZ nie zgłaszały, a ściągnięte [są] po prostu z wywieszek na klatkach schodowych. Osoby, które się zgłosiły osobiście do związku, są zaznaczone w rejestrze czerwonym haczykiem.

– W kawiarni na ostatnim piętrze MKZ dużo się ostatnio mówi o stworzeniu ochrony czołowych działaczy „Solidarności”. Ochronę taką stworzono dla A[dama] Michnika i J[acka] Kuronia.

Ocena informacji TW

Ocena powyższa wydaje się być wiarygodna, część z niej znajduje potwierdzenie w innych źródłach.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie „Klan”.

[[c]] Odnośnie działalności Koła Kombatantów opracować informację do Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A”.

Poprzez Wydz[iał] III tut[ejszej] komendy zebrać bliższe dane o Z[bigniewie] Mazurze. Sprawdzić w kartotece Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich.

Zadania dla TW

– W dalszym ciągu realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

– Dążyć do uzyskania informacji na temat składu personalnego Pionu Finansowego MKZ oraz zasad finansowania.

– Poszerzyć informację dot. Z[bigniewa] Mazura.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Teofil” odbyłem w dniu 17 III br. w godz. 12.00–12.30 w kawiarni „Posejdon” w Gd[ańsku]-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania przekazał on następujące wydawnictwa „Solidarności”:

– „Solidarność” 6/35/81, 4/33/81.

– Kartki na mięso, Oświadczenie KKP [z] 2 III 1981 r., Apel Plenum [z] 11 III 1981 r.

– Apel Gdańskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania [z] 5 III 1981 r.

– Komunikat Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania [z] 28 II 1981 r.

– „Serwis Inf[ormacyjny] Biura Krajowego” [z] 12 III 1981 r., 20 II 1981 r.

– Uchwała w sprawie celów i metod działania [z] 12 II 1981 r.

– Oświadczenie w sprawie sytuacji w Radomiu.

– Zespół Analiz Bieżących – Pracownicy Etatowi Komisji Zakładowych.

– Zespół Analiz Bieżących – normy żywieniowe.

– „Serwis Inf[ormacyjny]” [z] 14 II br. i 17 II br.

W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Uzgodniono następne spotkanie w dniu 24 III br. o godz. 12.00.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr./druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 3, k. 299–301, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto dane teleadresowe.

[c] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[1] Witold Kucharski, „Wicher” (1911–1994) – oficer WP; uczestnik obrony Warszawy we wrześniu 1939 r.; po klęsce kampanii wrześniowej w konspiracji w SP i ZWZ, następnie AK; w 1943 r. twórca Samodzielnego Oddziału Partyzanckiego „Wicher”; od lipca 1944 r. dowódca pierwszej kompanii w nowo powstałym 25. Pułku Piechoty AK im. Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej, następnie szef sztabu pułku; TW ps. „Bronisław” (bliższych danych na temat okresu współpracy i jednostki rejestrującej brak); akta zarchiwizowano pod sygn. I-6916; 1973–1976 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Wicher”; 1986–1989 zarejestrowany przez Wydział III WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. Karta E-14, E-14 B i E-16 dot. W. Kucharskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 141

1981 marzec 19, Warszawa – Szyfrogram zastępcy dyrektora Departamentu III „A” MSW płk. Stefana Olejarza do zastępców komendantów wojewódzkich MO ds. SB

[Warszawa], dnia 19 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 9308/89[b]

godz. 16.30[c]

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa [d]Gdańsk[d] (wszyscy)

Katowice, Częstochowa, Bielsko-Biała – do wiadomości

Z uzyskanych informacji operacyjnych wynika, że przewodniczący MKZ: Katowice – A[ndrzej] Rozpłochowski, Częstochowa – Z[bigniew] Kokot[1] i Bielsko-Biała – P[atrycjusz] Kosmowski[2] dążą do tworzenia subregionu NSZZ „Solidarność” przeciwstawnego Krajowej Komisji Porozumiewawczej.

Wymienieni są reprezentantami nurtu ekstremistycznego i utworzenie przez nich subregionu byłoby niekorzystne. W związku z powyższym uprzejmie proszę o wykorzystanie wszystkich posiadanych możliwości operacyjnych do przeciwstawiania się tym dążeniom i skompromitowania Rozpłochowskiego, Kokota i Kosmowskiego na forum KKP i MKZ.

Z[astęp]ca dyrektora

Departamentu III „A” MSW

płk St[efan] Olejarz

Zaszyfrował: Byrski dn. 19 III 1981 r. godz. 16.50

Rozszyfrował: Dziurawiec godz. 18.10

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 115, oryginał, mps.

[a] Powyżej prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 1081 z MSW. Rozszyfrowano 19 marz[ec] 1981 [r.].

[b] Obok odręczna adnotacja o treści Naczel[nik] Wydz[iału] III „A”. 20 III [1981 r.].

[c] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Sposób realizacji omówić z mjr. Chmielewskim. 20 III 1981 r.

[d-d] Wpisano odręcznie.

[1] Zbigniew Kokot (ur. 1950 r.) – pracownik huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie; aktywny uczestnik strajku w sierpniu 1980 r., współzałożyciel i przewodniczący MKZ w Częstochowie; od 1981 r. przewodniczący ZR Częstochowa; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; członek KK; 13 XII 1981–24 IX 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Zabrzu-Zaborzu, Załężu oraz Nowym Łupkowie; 1982–1989 organizator pomocy dla represjonowanych i ich rodzin; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Częstochowie w ramach SOR krypt. „Działacz”; 13 II 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Częstochowie pod nr. 6123 jako TW ps. „Ikar”, wyrejestrowany 23 I 1990 r. Zob. Karty EO-4-A i Mkr-2 z kartotek odtworzeniowej i ogólnoinformacyjnej b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Częstochowie.

[2] Patrycjusz Kosmowski (ur. 1947 r.) – inżynier mechanik; pracownik WPK w Bielsku-Białej; członek KS w Bielsku-Białej; przewodniczący MKS transportowców woj. bielskiego; rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Mat”.

Nr 142

1981 marzec 19, Warszawa – Szyfrogram dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia do zastępców komendantów wojewódzkich MO ds. SB

[Warszawa], dnia 9 III 1981 r.

Tajne[a]

nr 9226/88

godz. 12.00

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

(wszyscy)

Dnia 21 marca br. odbędzie się w Warszawie zjazd przedstawicieli MKZ odpowiedzialnych za obieg informacji. Uprzejmie proszę o spowodowanie w miarę możliwości wydelegowania osobowych źródeł informacji w charakterze uczestników i pracownika do ich obsługi.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Władysław Ciastoń

Zaszyfrował: Lesiak dnia 19 III 1981 r. godz. 12.10

Rozszyfrował: Dziurawiec godz. 15.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 116, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 1077 z MSW. Rozszyfrowano 19 marz[ec] 1981 [r.].

Nr 143

1981 marzec 19, Gdańsk – Meldunek komendanta miejskiego MO w Gdańsku ppłk. Stefana Bachorskiego

Gdańsk, dnia 19 III 1981 r.[a]

Tajne

Egz. nr [b]1[b]

Meldunek nr 247

I. Stan bezpieczeństwa

Uprzejmie informuję, że w ciągu minionej doby zanotowano na terenie miasta 13 zdarzeń o znamionach przestępstwa, w tym: 2 włamania społeczne, 6 włamań prywatnych i 5 kradzieży mienia prywatnego. Pomimo wzrostu ilości przestępstw nadal pozytywnie oceniam stan porządku i bezpieczeństwa w mieście. Pełne informacje o występującym zagrożeniu i wynikach pracy MO przekazano telefonogramami dyżurnemu WSK.

II. Sytuacja na terenie miasta

W czasie prowadzonego nadal systematycznego rozpoznania sytuacji społeczno-ekonomicznej i politycznej na terenie Gdańska ustalono następujące zjawiska i wydarzenia:

W dniu wczorajszym o godz. 19.40 funkcjonariusz MO pełniący służbę przy Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku ujawnił na ścianie budynku tego urzędu około 80 sztuk naklejonych ulotek (plakatów). Ujawnione plakaty zawierają dwa rodzaje haseł. Jeden, o formacie A4, zawiera hasło o treści: „Ponad 1 000 000 ludzi pracy w Polsce podpisało już apel Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania o natychmiastowe uwolnienie więźniów politycznych, a ty?”. Tekst wykonany jest środkiem kryjącym koloru czerwonego. Na plakacie drugim natomiast widnieje hasło: „Więźniowie polityczni – na wolność! Zbrodniarze 1970 – pod sąd! Komitet Obrony Więzionych za Przekonania”. Plakat wykonany jest w formacie A3, tekst hasła umieszczony jest na tle sylwetek funkcjonariuszy MO, którzy posiadają u boku pałki służbowe. Funkcjonariusz spostrzegł, a następnie wylegitymował osoby, które wymienione plakaty naklejały. Byli nimi:

– Zygmunt Błażek[1], s. Gerarda, ur. 16 XI 1940 r.[c] w Starogardzie, [[d]] zatrudniony w „Unimorze”,

– Marek Lewandowski, s. Tadeusza, ur. 22 VIII 1956 r. w Gdańsku, [[d]] zatrudniony w „Unimorze”, legitymujący się dowodem osobistym nr NF 4049386 wydanym przez KM MO Gdańsk,

– Henryk Miler, s. Augusta, ur. 2 VI 1953 r. w Gdańsku, [[d]] zatrudniony w „Unimorze”, posiadający dowód osobisty nr SJ 7084579 wydany przez KM MO w Gdańsku.

Czwarty mężczyzna oświadczył, że nie posiada przy sobie dokumentu tożsamości i odmówił podania swoich danych personalnych, nadmieniając, że jak zajdzie potrzeba, to dane te podadzą jego wylegitymowani koledzy. Wszyscy wymienieni twierdzili, że są członkami NSZZ „Solidarność”, mieli też przypięte do płaszczy znaczki „Solidarności”. W trakcie legitymowania stwierdzili, że jeżeli naklejone przez nich plakaty zostaną zerwane przez pracowników Urzędu Wojewódzkiego lub milicję, to następnego dnia nalepią ich pięć razy więcej. O fakcie ujawnienia tych ulotek (plakatów) powiadomiono Urząd Wojewódzki, którego pracownicy przystąpili niezwłocznie do ich usuwania. W trakcie tych prac podszedł do jednego z nich przechodzący w pobliżu mężczyzna i zwracając się słowami: „Jesteś prawdziwym patriotą Polakiem? Naklejałeś, że zrywasz? Ile ci za to płacą?”, usiłował nakłonić do pozostawienia na ścianie budynku naklejonych plakatów. Przez będącego w pobliżu funkcjonariusza MO mężczyzna ten został wylegitymowany, okazał się nim – Henryk Jagielski, s. Szczepana i Agnieszki, ur. 11 VII 1932 r. w Bydgoszczy [[d]], zatrudniony w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, legitymujący się dowodem osobistym nr SJ 6531593.

Tego samego rodzaju plakaty w ilości kilkudziesięciu sztuk ujawniono w dniu dzisiejszym w godzinach rannych na murze budynku dyrekcji Gdańskich Zakładów Elektronicznych „Unimor”, przy czym największa ich ilość jest naklejona w rejonie bramy wejściowej do zakładów od ul. Augustyńskiego.

[[e]]

Od osoby zaufanej uzyskano informacje, że wśród pracowników przedsiębiorstw budowlanych na terenie Gdańska mówi się powszechnie, że zapasy materiałów budowlanych w tym resorcie wystarczą tylko na 2–2,5 miesiąca produkcji, a po tym okresie nastąpią poważne zakłócenia w budownictwie, jeżeli w najbliższym czasie nie zostanie zwiększone wydobycie niezbędnych surowców lub nie nastąpi ich znaczny import. Mówi się też, że Związek Radziecki, Czechosłowacja, Węgry, Niemiecka Republika Demokratyczna, a także Republika Federalna Niemiec odmówiły przyjmowania polskich robotników na budowy realizowane przez polskie Centrale Handlu Zagranicznego. W sprawie tej miał się udać do Moskwy przedstawiciel Branżowych Związków Budowlanych, prosząc o zmianę decyzji, gdyż – jak się miał wyrazić – w Polsce nie ma pracy dla robotników budowlanych. Kraje socjalistyczne na jego prośbę miały zmienić swoją decyzję, zastrzegając jednak, że prace budowlane mogą wykonywać tylko ci Polacy, którzy przebywają aktualnie za granicą oraz że w przypadku powstania wśród tych pracowników komórek „Solidarności”, zostaną oni niezwłocznie wydaleni z tych państw.

Uzyskano też poufną informację, że w ostatnim czasie w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Robót Wodociągowych i Kanalizacyjnych w Gdańsku odbyło się zebranie załogi, tematem którego był plan produkcyjny na rok bieżący. Dyrekcja poinformowała załogę, że przedsiębiorstwo posiada pełne zabezpieczenie materiałowe, pełny portfel zamówień, w związku z czym przewiduje wykonanie rocznego przerobu w wysokości 350 milionów zł, bez powstania strat dla przedsiębiorstwa. Drugą wersję planu przedstawili na zebraniu przedstawiciele „Solidarności”, zaproponowali w niej przerób w wysokości około 250 milionów zł, zakładając możliwość powstania strat w wysokości około 12 milionów zł. Obie propozycje poddano pod głosowanie, przegłosowano wersję przedstawioną przez „Solidarność”, przy czym za projektem planu przedstawionego przez dyrekcję głosowało tylko 5 osób na 205 obecnych na zebraniu. Na tym samym zebraniu „Solidarność” podjęła uchwałę, żądając, aby do dnia 25 marca br. przedsiębiorstwo wypłaciło pracownikom należność za wolne soboty. Termin ten nie jest jednak realny, gdyż dopiero w dniu wczorajszym wpłynęło do przedsiębiorstwa zarządzenie w tej sprawie, a odpowiednie opracowanie i wyliczenie stawek dla poszczególnych pracowników jest zdaniem dyrekcji czynnością czasochłonną.

Od osoby zaufanej zatrudnionej w Gdańskim Przedsiębiorstwie Instalacji Sanitarnych w Gdańsku uzyskano informację, że w ostatnim okresie czasu w przedsiębiorstwie tym przeprowadzone zostały wybory do egzekutywy KZ PZPR. W wyniku tych wyborów w jej skład miało wejść 50 proc. aktywistów „Solidarności”, które – zdaniem osoby informującej – mogą spowodować „rozłożenie” organizacji partyjnej w tym przedsiębiorstwie.

Wśród mieszkańców miasta obserwuje się, że z dość dużą uwagą śledzony jest przebieg obrad Stronnictwa Demokratycznego. Niektórzy podkreślają, że z biegiem czasu stronnictwo to może stać się silną partią polityczną i że do jego szeregów wstąpi duża grupa obecnych członków PZPR, gdyż – jak się mówi – PZPR została przez swoje kierownictwo skompromitowana i w związku z tym nie zostanie uznana przez społeczeństwo jako przewodnia siła narodu. Podkreśla się też, że dopóki nie zostaną postawieni przed sąd wszyscy winni za obecny kryzys gospodarczy kraju, w tym także działacze partii, dopóty partia nie odzyska zaufania społeczeństwa, gdyż tylko w ten sposób można przekonać naród o szczerych intencjach ekipy rządzącej zmierzających w kierunku odnowy.

W dniu dzisiejszym uzyskano niepotwierdzoną informację, że członkowie „Solidarności” w Urzędzie Miejskim w Gdańsku zamierzają w najbliższych dniach podjąć strajk ostrzegawczy, który ma być protestem przeciwko niedopuszczeniu jednego z kierowników wydziału do akt tajnych, ponieważ należy on do „Solidarności”.

Komendant miejski

Milicji Obywatelskiej w Gdańsku

(–) ppłk St[efan] Bachorski[2]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 163–165, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] W oryginale 1944 r.

[d] Pominięto dane adresowe.

[e] Pominięto fragment zawierający informacje o przestępstwach pospolitych.

[1] Zygmunt Błażek (ur. 1940 r.) – technik łączności, pracownik GZE „Unimor”; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Fotograf”; materiały nie zachowały się; szef grupy zadaniowej (tzw. Parszywa Dwunastka) zajmującej się kolportażem prasy związkowej, plakatowaniem i malowaniem haseł na murach; od listopada 1981 r. współorganizator sieci łączności radiowotelefonicznej na potrzeby związku; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zygmunt_Błażek (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Stefan Bachorski – płk MO; szef MUSW w Gdańsku; bliższych danych nie ustalono. Zgodnie z ustawą o IPN akta osobowe funkcjonariuszy MO po roku 1954 r. nie podlegają przekazaniu do archiwum IPN. Do 1954 r. MO była częścią MBP.

Nr 144

1981 marzec 19, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 19 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w czasie spotkania z TW ps. „Cezar” ww. przekazał następujące informacje:

– W drukarni gdańskiego MKZ obserwuje się w ostatnim czasie tendencje w kierunku przeniesienia działalności drukarskiej do drukarni znajdujących się w zakładach pracy, m.in. Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Stoczni Gdyńskiej im. Komuny Paryskiej, Zarządu Portu Gdańsk itp. Wiąże się to z kłopotami MKZ w zakresie wykwalifikowanej kadry drukarskiej, na której brak drukarnie przyzakładowe nie narzekają. W ostatnim czasie przebywała w Szwecji na kursie drukarskim grupka członków NSZZ „Solidarność”, która przewidywana jest do wykorzystania w drukarniach „Solidarności”.

Planowane jest ponadto stworzenie dużej centralnej drukarni NSZZ „Solidarność” w oparciu o maszyny, które otrzymał gdański MKZ, z chwilą uzyskania nowego obszerniejszego pomieszczenia dla MKZ i władz centralnych związku.

– Finansami MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk kieruje Anna Walentynowicz. Osoby zatrudnione w tym pionie bardzo często się zmieniają, a część z nich odeszła z pracy w MKZ.

W ostatnim czasie w pionie finansowym spotkać można (prawdopodobnie tam pracuje) kobietę lat ok. 50 o nazwisku Mrówczyńska. Bliższych danych TW nie posiada, a nie chciał się pytać, aby nie wzbudzić podejrzeń.

– W MKZ ukazała się ostatnio publikacja dot. Funduszu Obrony Narodowej opracowana przez dr. Władysława Jachniaka[1]. Praca ta dotyczy losów FON w złocie. Sugeruje ona, że część z tego funduszu została zagarnięta przez wysokich funkcjonariuszy administracji państwowej, zaś osoby, które przyczyniły się do powrotu FON do kraju, poddano szykanom.

– W MKZ panuje zaniepokojenie wywołane rozpoczętymi manewrami wojsk Układu Warszawskiego. W związku z powyższym zalecono ogniwom terenowym, aby powstrzymały się od akcji protestacyjnych, które mogłyby zostać wykorzystane jako pretekst do ewentualnej interwencji ww. wojsk.

Ocena informacji TW

Informacje powyższe należy uznać za wiarygodne. Dotychczasowe informacje przekazane przez TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w sprawie obiektowej krypt[onim] „Klan”.

Publikację dot. FON przekazać do Wydz[iału] III tut[ejszej] komendy.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach oraz:

– zebrać informacje w zakresie składu osobowego pionu finansowego MKZ,

– zebrać informacje w zakresie składu osobowego drukarni MKZ.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 19 III br. w godz. 10.30–12.00 w kawiarni „Palowa”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania TW zaproponował spotkanie z jednym z pracowników MKZ, który został dwa miesiące temu zwolniony z pracy w MKZ, a następnie ponownie przyjęty. Osoba ta nadużywa alkoholu i jest b[ardzo] gadatliwa. Spotkanie można by było zorganizować pod przykrywką spotkania koleżeńskiego, kart itp. Bliższe dane odnośnie ww. osoby TW ma przekazać na najbliższym spotkaniu w dniu 24 III br. o godz. 15.30. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Na poczęstunek TW wydatkowałem 94 zł.

Insp[ektor] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr./druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 1–2, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[1] Władysław Jachniak (1915–1984) – dr ekonomii; w czasie II wojny światowej członek ZWZ/AK; po wojnie członek Grupy Operacyjnej Komitetu Ekonomicznego pod kierownictwem Eugeniusza Kwiatkowskiego; w 1950 r. oskarżony o współpracę z wywiadem francuskim i skazany na piętnaście lat więzienia; więziony m.in. w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach, zwolniony z więzienia w 1956 r.; członek ZBoWiD; wicedyrektor w Departamencie Planowania i Analiz w Komitecie Drobnej Wytwórczości; wykładowca w Ośrodku Szkolenia Kadr Kierowniczych Przemysłu Chemicznego. Na karcie E-14 dot. W. Jachniaka z kartoteki Biura „C” MSW znajduje się zapis z 8 III 1966 r. informujący, że wymieniony jest byłym TW ps. „Zakrzewski”. Materiały złożono w archiwum Wydziału II Biura „C” pod sygn. 4878/I; nie zachowały się.

Nr 145

1981 marzec 20, Gdańsk – Notatka służbowa por. Jana Zielonki dotycząca komunikatu nadawanego z siedziby MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 20 III 1981 r.[a]

Notatka służbowa

W dniu dzisiejszym kier[ownik] zm[iany] por. Jan Zielonka przekazał mi informację, którą podano przez głośniki na zewnątrz budynku „Solidarności” w Gd[ańsku]-Wrzeszczu o godz. 13.30.

Treść informacji

Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa, którzy są przeciwni brutalnym aktom, jakie miały miejsce w Bydgoszczy[1], aby się wyłamywali i nie przystępowali do tego rodzaju akcji.

Komunikat powyższej treści podawany jest w odstępach kilkunastominutowych po informacjach dotyczących akcji milicyjnej w Bydgoszczy.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 32, oryginał, rkps.

[a] Obok odręczna adnotacja o treści Naczelnik Wydz[iału] III „A” – do meldunku, 20 III [1981 r.]. Obok parafa.

[1] Chodzi o pobicie działaczy NSZZ „Solidarność” 19 III 1981 r. w siedzibie WRN w Bydgoszczy. Szerzej na ten temat m.in. A. Dudek, Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności”..., s. 35–40; T. Chinciński, W cieniu bydgoskiego Marca ’81..., s. 11–67.

Nr 146

1981 marzec 20, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 20 III 1981 r.[a]

Tajne

Egz. nr 2

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanego rozpoznania wynika, że w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku daje się odczuć nerwową atmosferę związaną z rozpoczętymi na terenie Polski manewrami wojsk Układu Warszawskiego. Manewry te komentowane są przez wiele osób jako ostrzeżenie pod adresem „Solidarności”. Manewrom tym towarzyszy ostra krytyka związku w krajach socjalistycznych.

Wyrażane są obawy, że manewry te mogą przekształcić się w interwencję państw socjalistycznych mającą na celu rozbicie związku. Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność” zaleciła podległym ogniwom związku daleko idącą ostrożność w akcjach protestacyjnych, aby nie stwarzać pretekstu do interwencji.

Powyższą informację przekazuję do wiadomości i ewentualnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika

Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa Opr./druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k 190, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 147

1981 marzec 20, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Antoniego Cierluka

Gdańsk, dnia [a]20 III[a] 1981 r.[b]

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Skierowane dnia do: [a]Sek[cja] 3, 20 III [19]81 [r.][a]

Wykorzystanie informacji:

[a]Por. Dąbrowski i Tomczak[1], Sekcja 3

Wykorzystać do meldunku. 20 III [19]81 r.[a]

Meldunek operacyjny nr [a]119[a]

1. Adresaci meldunku:

nr egz.

ilość

i rodzaj załączników

Wydz[iał] V Dep[artamentu] II

1

–

–

Wydz[iał] VIII Dep[artamentu] II

–

–

–

Wydz[iał] III „A” w/m

2

8

kserokopie wydawnictw NSZZ „Solidarność”

Wydz[iał] III w/m

3

–

–

Wydz[iał] II aa

4

–

–

2. Meldunek dotyczy: opinii przedstawicieli NSZZ „Solidarność” dot. działalności niektórych działaczy MKZ.

3. Okoliczności uzyskania informacji:

a) Data 16 III 1981 r.

b) Uzyskał funkcjonariusz kpt. J[an] Wochna

c) Źródło TW „Wit”[c]

[[d]]

4. Ocena informacji przez wydział (podkreślić właściwe określenia)

– potwierdzona, niepotwierdzona, wiarygodna, wątpliwa

– pogłębia rozeznanie, możliwe do rozszerzenia, zawiera dezinformacje, niezgodna z kierunkiem zainteresowań pionu II.

5. Ocena źródła (podkreślić właściwe określenia):

– sprawdzone, niesprawdzone, wiarygodne

– stałe, przypadkowe, oficjalne, anonim.

6. Podjęte lub zaplanowane przedsięwzięcia: nie planujemy.

7. Numery i daty poprzednich meldunków lub innych dokumentów w danej sprawie: nr 104 z dn. 17 III 1981 r.

8. Podstawowe dane z poprzednich meldunków oraz syntetyczne omówienie nowo uzyskanych informacji:

W poprzednim meldunku operacyjnym sygnalizowaliśmy o powiązaniach TW ps. „Wit” z przedstawicielami KKP „Solidarność” w Gdańsku oraz działalności w NSZZ „Solidarność”.

W czasie kolejnego spotkania TW „Wit” poinformował o kontaktach członka KKP ob. Lisa z Centralą Związkową Szwecji p[od] n[azwą] „Lands Organisation” oraz przedstawił opinię działaczy, jak i członków NSZZ „Solidarność” dot. działalności Prezydium MKZ „Solidarność”.

W rozmowie z członkiem MKZ Gdańsk Wojciechem Gruszeckim TW „Wit” dowiedział się, że członek Prezydium MKZ Gdańsk ob. Lis utrzymuje bezpośrednie kontakty z Centralą Związkową Szwecji p[od] n[azwą] „Lands Organisation”. Kontakty te polegają na konsultacjach[e] w sprawie dostarczenia do Polski trzech samochodów załadowanych materiałami poligraficznymi, tj. maszynami do pisania, powielaczami, kserami, większymi ilościami papieru itp. Dotychczas centrala „Lands Organisation” napotykała na trudności z załadowaniem tych materiałów na prom.

W dalszej części spotkania TW „Wit” poinformował, że aktualne rozważania w samej „Solidarności” na temat aktualnej sytuacji wyglądają następująco. Wśród przedstawicieli poszczególnych MKZ, jak i szeregowych członków „Solidarności” panuje przeświadczenie, że niektórym działaczom MKZ zależy na utrzymywaniu napięć społecznych. Często sami zbierają różnego rodzaju materiały obciążające na niektórych przedstawicieli partii i rządu, aby w ten sposób zamanifestować swoją przydatność, a właściwie normalnym członkom „Solidarności” jest obojętne, kto jest wojewodą czy sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego.

W samym KKP zdania na ten temat są podzielone i w związku z tym nie włączają się już do tzw. akcji solidarnościowych.

Natomiast popierana jest niemal przez wszystkie MKZ akcja odnośnie więźniów politycznych. Żąda się pisania protestów do władz i demonstrowania przeciwko przetrzymywaniu i karaniu ludzi za przekonania polityczne. Często w rozmowie z szeregowymi członkami „Solidarności” przewijają się stwierdzenia, że najważniejszą sprawą dla pracowników powinna być prawidłowa organizacja pracy w zakładzie. Panuje przeświadczenie, że wynika to ze zbyt małego zaangażowania kadry kierowniczej.

Dyrektorzy przedsiębiorstw pobierają stosunkowo wysokie pobory, więc nie zależy im, jak pracuje przedsiębiorstwo i ile zarabiają pracownicy.

W wielu zakładach pracy, gdzie jest już mocny i dobrze zorganizowany związek lub samorząd pracowniczy, wysuwane są konkretne żądania pod adresem dyrekcji o jej prawidłowe działanie, o opracowanie rzetelnych planów, o wykorzystanie urządzeń, sprzętu i materiałów, o dobrą organizację obiegu dokumentacji, a tym samym i pracy załóg.

Stan ten wykorzystywany jest przez działaczy „Solidarności” i daje podstawę do stwierdzeń, że podstawieni w przeszłości przez partię dyrektorzy są bezradni – nie wykazują żadnych inicjatyw, nadal czekają na wytyczne i instrukcje, co robić w poszczególnych sytuacjach.

Rażące przykłady nieoperatywności dyrektorów uwidoczniły się w czasie ustalania czasu pracy i ustalania planów na 1981 r. W wielu zakładach do dnia dzisiejszego brak jakichkolwiek planów, a kredytowanie zakładów, szczególnie na fundusz płac, odbywa się zaliczkowo z miesiąca na miesiąc.

Załogi same wychodzą z inicjatywami prawidłowej pracy w swoich zakładach i kiedy napotykają na opory, są bardzo rozgoryczone i zaczynają wątpić w prawidłowość odnowy. Opinia większości członków „Solidarności” jest jednoznaczna – jak najszybciej należy zweryfikować kadrę kierowniczą w zakładach pracy i tam, gdzie sytuacja jest napięta i narastają antagonizmy – wymienić dyrektora.

Działania te powinny obejmować wszystkie działy gospodarki narodowej, począwszy od zjednoczeń w dół. Należy przy tym skonsultować się z załogami, w ten sposób wytrąci się z rąk pewnych działaczy „Solidarności” argumenty „złej władzy[f] w zakładzie”, która w praktyce identyfikowana jest z władzą w ogóle.

W czasie spotkania TW „Wit” przekazał następujące materiały NSZZ „Solidarność”:

1. Komunikat z dnia 28 II 1981 r. wzywający do utworzenia regionalnych Komitetów Obrony Więzionych[g] za Przekonania.

2. Wytyczne Prezydium KKP NSZZ „Solidarność” w sprawie struktury regionalnej związku.

3. Oświadczenie nr 7/81 Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” z dnia 11 III 1981 r. w sprawie represjonowania działaczy związkowych.

4. Apel Plenum NSZZ „Solidarność” dot. powołania Regionalnych Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania.

5. Ulotka pt. „Kim są ludzie, których bronimy”.

6. „Serwis Informacyjny Biura Krajowego” z dnia 12 II 1981 r.

7. Pismo MKZ NSZZ „Solidarność” pt. „Krajowa Komisja Porozumiewawcza”.

Zastępca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku

mjr Antoni Cierluk

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 7–8, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Po lewej stronie pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] W oryginale „Jan”.

[d] Pominięto niewypełnioną rubrykę.

[e] W oryginale konsultowaniu.

[1] Ryszard Tomczak (ur. 1952 r.) – kpt. MO; 1974–1979 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1979–1980 słuchacz WSO w Legionowie; 1980–1990 starszy inspektor Wydziału II KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2608, Akta osobowe Ryszarda Tomczaka.

[f] W oryginale wiedzy.

[g] W oryginale Więźniów.

Nr 148

1981 marzec 25, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 25 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

– W wypadku podjęcia decyzji o strajku generalnym i przeniesienia siedziby MKZ Gdańsk do Stoczni Gdańskiej im. Lenina planowane jest zaostrzenie kontroli na bramach stoczni w celu niedopuszczenia do przeniknięcia na teren stoczni głównie pracowników SB. W związku z powyższym przewiduje się zaostrzoną kontrolę przepustek na bramach, a dodatkowo weryfikację wchodzących osób poprzez pracowników poszczególnych wydziałów, posiadających długoletni staż pracy w stoczni. Chodzi o to, aby nawet w wypadku, gdy[b] pracownik MO czy SB będzie posiadał prawdziwą legitymację, to osoby o długoletnim stażu pracy, znające ludzi na swoich wydziałach, wyłowią go w następnym etapie kontroli.

– Aktualnie w MKZ Gdańsk pracują w ruchu 4 maszyny drukarskie, zaś praca osób zatrudnionych ustawiona jest na dwie zmiany. W związku z przygotowywanym strajkiem generalnym i przeniesieniem MKZ do stoczni gdańskiej planowane jest wzmocnienie bazy drukarskiej stoczni poprzez przerzucenie na jej teren dodatkowych maszyn drukarskich. Wcześniej planowana już była rozbudowa stoczniowej drukarni, w związku z czym posiada ona przygotowane stanowiska na przyjęcie nowych maszyn.

– W związku z planowanym strajkiem generalnym w MKZ przygotowano dwie maszyny drukarskie produkcji japońskiej (małych rozmiarów), które mają być zamontowane w mieszkaniu prywatnym. Zgodnie z wcześniejszymi planami mieszkaniem tym ma być pokój, w którym mieszka TW. Za decyzją tą przemawia fakt, iż mieszkanie leży w znacznym oddaleniu od ruchliwych szlaków komunikacyjnych Trójmiasta, jest to domek jednorodzinny stojący w ogrodzie. Maszyny mają być tam przewiezione po podjęciu decyzji o strajku generalnym, aby w wypadku zablokowania stoczni gdańskiej przez MO i SB zapewnić sobie bazę drukarską na terenie miasta.

Ocena informacji

Informacja ta wydaje się być wiarygodną. Dotychczasowe informacje TW znalazły potwierdzenie.

Przedsięwzięcia

Powyższe informacje wykorzystać w ramach sprawy obiektowej „Klan” i spr[awy] op[eracyjnego] rozpracowania „Brodacz”.

Z informacją odnośnie Stoczni Gdańskiej im. Lenina zapoznać Sekcję 6. Zabezpieczyć łączność z TW na wypadek uruchomienia drukarni w jego mieszkaniu.

Zadanie dla TW

Zabezpieczyć dopływ informacji odnośnie planowanego uruchomienia drukarni w jego mieszkaniu.

Zabezpieczyć dopływ informacji odnośnie rodzaju i ilości drukowanych przez tę drukarnię materiałów.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Cezar” odbyłem w dniu wczorajszym w godz. 16.00–17.15 w kawiarni „Staromiejska” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

Następne spotkanie ustalono w dniu 27 III br. o godz. 11.30. W trakcie spotkania TW ma zapoznać [mnie] z rozmieszczeniem maszyn w mieszkaniu oraz uzgodnimy skrzynkę kontaktową, w której, w wypadku uruchomienia drukarni, TW składać będzie informacje i materiały.

Insp[ektor] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 3–4, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale jeśli.

Nr 149

1981 marzec 23, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Jerzego Osucha ze spotkania z TW ps. „Józek”

Gdańsk, dnia [a]23 III[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

W dniu 23 III br. w godzinach rannych spotkałem TW ps. „Józek”[1], który poinformował mnie, że był przydzielony do grupy osób zabezpieczających pomieszczenia MKZ w Gdańsku w nocy z dnia 20 na 21 bm. Grupa ta dysponowała jednorazowymi przepustkami pozwalającymi im wejść na teren ochranianego obiektu. Bez takich przepustek nie były wpuszczane do MKZ żadne osoby. Przez cały okres pobytu TW w MKZ drukowane były różnego rodzaju plakaty i ulotki. Rozwożeniem ich na miasto zajmowała się grupa posługująca się samochodem marki Nysa. Była to karetka pogotowia z II Kolumny Sanitarnej w Gdańsku.

Z uwagi na fakt, iż TW przebywał wewnątrz budynku, nie był on w stanie ustalić bliższych danych dot. numerów rejestracyjnych karetki. Wiadomym mu jest natomiast, że kierowca samochodu znał się z D[ariuszem] Kobzdejem, od którego dostawał wytyczne odnośnie miejsca, w które ma zawieźć materiały i skąd ma odebrać papier. D[ariusz] Kobzdej przebywał w tym czasie cały czas w MKZ.

Ponadto TW poinformował mnie, że grupa odpowiedzialna za zabezpieczenie budynku wyposażona była w różnego rodzaju pręty i pałki wykonane z kabli elektrycznych.

Pozostałe szczegóły TW przekaże mi na spotkaniu w dniu 24 bm., które było już uzgodnione we wcześniejszym terminie.

Uwagi własne

Spotkanie z TW nie było planowane. Doszło do niego przypadkowo. Z uwagi na fakt, iż TW szedł do pracy, miało ono tylko charakter ogólnikowy. Szczegóły omówione zostaną na spotkaniu w dniu jutrzejszym. Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono.

Przedsięwzięcia

Z uwagi na zainteresowanie D[ariuszem] Kobzdejem Wydz[iału] III informację tę planuje się przekazać zainteresowanym w celu podjęcia ewentualnych przedsięwzięć.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

KW MO Gdańsk

(–) ppor. J[erzy] Osuch

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III w/m

Opr. JO/druk WU

Dnia 23 III 1981 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 6, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 150

1981 marzec 23, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Tadeusza Kaczmarka do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Olsztynie

[Gdańsk], dnia 23 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

nr 1265

godz. 10.00

L.dz. NC-001167

N[aczelni]k Wydziału III „A”

KW MO w Olsztynie

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że w dniu 21 III 1981 r. przedstawiciel MKZ NSZZ Olsztyn poinformował MKZ Gdańsk o przeprowadzanym przez milicję w Olsztynie kolportażu ulotek szkalujących J[ana] Rulewskiego. Stwierdził również, że do O[lsztyńskich] Z[akładów] O[pon] S[amochodowych] „Stomil” w Olsztynie podjechała milicyjna nysa i milicjanci z naręczem ulotek chcieli wejść na teren zakładu, prosząc robotników o ich rozkolportowanie. Załoga nie wpuściła ich za bramę, ulotek nie przyjęto.

Funkcjonariusze byli umundurowani. Ponadto zauważono samochód m[ar]ki Fiat 125p nr rej. ONV-7221, którego pasażerowie rozlepiali ulotki dot. J[ana] Rulewskiego. Po sprawdzeniu stwierdzono, iż samochód taki nie figuruje w ewidencji pojazdów.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

kpt. mgr T[adeusz] Kaczmarek

Zaszyfrował: Dziurawiec, dnia 23 III 1981 r., godz. 10.20

Rozszyfrował: Okliński, dnia 23 III 1981 r., godz. 10.45

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 126, oryginał, mps.

Nr 151

1981 marzec 25, Gdańsk – Zadania dla TW ps. „Wit”

Gdańsk, dnia 25 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Zadania dla TW ps. „Wit” będącego na kontakcie kpt. J[ana] Wochny

W związku z faktem, iż TW ps. „Wit” posiada dostęp do czołowych działaczy NSZZ „Solidarność” oraz dysponuje kartą wstępu do MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk na posiedzenia planarne, jak i z uwagi na fakt, iż do zadań TW należy m.in.:

– udział w opracowaniu materiałów na rozmowy z komisjami rządowymi oraz udział w tych rozmowach,

– koordynacja i realizacja postulatów zawartych w porozumieniach (w Gdańsku i Hucie Katowice) pomiędzy energetykami a Komisją Rządową,

widzimy możliwość wykorzystania TW ps. „Wit” do uzyskania następujących informacji:

1. składu personalnego Działu Finansowego MKZ NSZZ „Solidarność” oraz zasad finansowania działalności związku z uwzględnieniem wynagradzania pracowników etatowych i nieetatowych;

2. składu personalnego Działów Interwencji i Propagandy (w szczególności drukarnia MKZ);

3. kontaktów Bogdana Lisa z Centralą Związkową Szwecji „Lands Organisation” w zakresie dostarczania „Solidarności” materiałów poligraficznych (maszyn do pisania, powielaczy, kser, papieru, farb itp.);

4. scharakteryzowania aktualnej sytuacji w KKP z uwzględnieniem następujących elementów:

a) tendencji do stworzenia przeciwstawnego KKP subregionu NSZZ „Solidarność” obejmującego Katowice, Bielsko-Białą, Częstochowę,

b) zmian personalnych oraz charakterystyki poszczególnych członków KKP ze szczególnym uwzględnieniem reprezentantów MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk,

c) najbliższych zamierzeń KKP.

5. planów Krajowej Komisji Porozumiewawczej Energetyków w stosunku do ministra energetyki w zakresie realizacji postulatów zawartych w podpisanych porozumieniach.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] II

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 69, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 152

1981 marzec 23, Gdańsk – Meldunek zastępcy kierownika Komisariatu III MO w Gdańsku dotyczący komunikatu nadawanego przez głośniki z siedziby NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 26[a] III 1981 r.

Meldunek

z informacji przekazanej o godz. 11.05 przez funkcjonariuszy Komisariatu III MO Gdańsk Sekcji P[rzestępstw] G[ospodarczych] kpr. Ratajczyka i st[arszego] kpr. Sokołowskiego, pełniących dyżur operacyjny w rejonie NSZZ „Solidarność”, ul. Grunwaldzka 103

Z zainstalowanych na budynku NSZZ „Solidarność” głośników nadawano komunikat o następującej treści: „Uwaga, uwaga! Komunikat nadzwyczajny, Bydgoszcz, Bydgoszcz, Bydgoszcz, o godz. 13.30, po podpisaniu pewnych umów, z sali obrad uciekli w[i]cewojewoda, w[i]cepremier i radni. Jeden z radnych jest w szpitalu przed zawałem. Na salę wtargnęli funkcjonariusze milicji i Służby Bezpieczeństwa i zmasakrowali Rulewskiego (przewodniczącego regionu bydgoskiego). Uderzony w usta, pęknięcie warg i wybicie zębów, oraz dwie inne osoby, [z] których jedna [b]była uderzona[b] kastetem w oko – zdarcie naskórka i zasiniaczenie. Trzeci zmasakrowany leży w szpitalu z podejrzeniem [c]wstrząsu mózgu[c]. Zmasakrowanych odwiedził Wałęsa o godz. 4.30 i stwierdził, że działania milicji i SB wymierzone są przeciwko premierowi Jaruzelskiemu. Wałęsa i KKP zarządzili zerwanie wszelkich rozmów z rządem i odpowiedzialność za losy Polski mają ludzie, którzy dopuścili się tej masakry[d]. Zmasakrowanych odwiedził biskup z diecezji chełmińskiej i prokurator wojewódzki.

Odbyły się nadzwyczajne obrady KKP i MKZ Bydgoszcz, gdzie uzgodniono, że dnia 20 III 1981 r. wszyscy członkowie «Solidarności» podejmą gotowość strajkową. Gotowość ta obowiązuje cały kraj.

W dniu 20 III 1981 r. w godz. 11.00–13.00 ogłosili strajk protestacyjny. Od dnia 20 III 1981 r. obowiązuje wywieszenie flag i opaski”.

W końcowej części komunikatu następuje apel do społeczeństwa o solidarność.

W uzupełnieniu informacji o godz. 11.40 funkcjonariusze uściślili podaną przez siebie informację dot. komunikatu, z którego wynika, że prowokacja w Bydgoszczy była przygotowana przez wojewodę i rząd, że na salę wtargnęło 300 funkcjonariuszy.

Komunikat spotkał się z zainteresowaniem przechodniów. Obok siedziby „Solidarności”, jak i ul. Grunwaldzkiej zgromadził się tłum około 1500 osób. Na dwóch pasach ruchu w kierunku Gdańska zatrzymują się pojazdy, wysiadają kierowcy, wysłuchując komunikatu, a niektórzy naciskają klaksony. Powyższa sytuacja może spowodować zablokowanie ul. Grunwaldzkiej w kierunku Gdańska.

Zastępca kierownika

Komisariatu III MO w Gdańsku

(–) por. mgr Jerzy Kalus

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 7, oryginał, mps.

[a] Pierwotnie wpisano błędną datę 23.

[b-b] W oryginale jeden był uderzony.

[c-c] W oryginale podejrzany o wstrząs mózgu.

[d] Tak w oryginale. Wtargnęli oni w momencie, kiedy podpisanie porozumienia już było możliwe, dano piętnaście minut na podpisanie przez „Solidarność” i następnie po około dziesięciu minutach zaczęto wyprowadzać uczestników na zaplecze budynku. W trakcie wyprowadzania bito i kopano. Z nadawanego przez „Solidarność” komunikatu wynika, że informacje PAP przekazane w telewizji są kłamliwe.

Nr 153

1981 marzec 26, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]26 III[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 22 III 1981 r.

Informacja

1. Ta nowa pracownica interwencji zajmująca się zagadnieniami PKP w szczególności nazywa się Jolanta Kmiecik.

2. Jaruzelski przyjął politykę, która zmusza Wałęsę do zalicytowania jako pierwszy. Sobie zostawił wygodniejszą pozycję, odparowanie uderzenia.

3. Uważają, że Bydgoszcz zapowiadała się dobrze. Już się tam zjechali przedstawiciele wszystkich MKZ z całego kraju. Częś[ć] Prezydium KKP już dziś rano z Bydgoszczy jechała do W[arsza]wy, z Gdańska też ktoś. Wiśniewska przekazała mi, że generalnie sprawa Bydgoszczy na dzień dzisiejszy wskazuje na to, że będzie rozmydlona. Jaruzelski zachował się właściwie. Powołał Bafię do rozpatrzenia problemu, a przecież wiadomo, że mafia sycylijska to organizacja raczkująca wobec naszej mafii, mającej powiązania „od sołtysa do samej góry”, więc znowu nic nie wykryją, bo MO i bezpieka w naszym państwie policyjnym są bezkarne, a zrezygnowanie w poniedziałek ze strajku zaprzepaści sprawę bez odwrotu i możliwości zmiany działania. Stwierdziła, że Rulewski nie pogodzi się z takim kunktatorskim stanowiskiem KKP i Wałęsy (pojechano do Warszawy bez specjalnej koncepcji) i zechce po wyjściu ze szpitala poderwać region do zasadniczego działania (strajk). Tymczasem Wałęsa et c[a]onsortes[a], bojąc się o stołki i będąc ciałem niemającym już w tej chwili możliwości działania ani miru – są bezsilni – odetną się od dzisiejszego działania, co grozi rozpadnięciem się organizacji na samodzielnie działające regiony. W tej sytuacji należy KKP przekształcić w przedstawicielstwo regionów (jeden człowiek z regionu w składzie KKP) i rozpocząć konkretne działania.

4. Zastanawiano się, czy wobec „negocjacji” stocznie zostaną bierne, bo ludzie się denerwują.

5. Dziś ubezpieczała nas Stocznia [im.] Komuny Paryskiej, wcześniej Lenina i Remontówka. Duże obostrzenia przy wejściu i poruszaniu się po gmachu.

6. Mężem opatrznościowym ma być Sobieszek, zwany Biało-Czarnym, ponieważ jest bardzo konkretny i zawsze dokładnie określa, co czarne, a co białe, bez pośredniej gamy kolorów.

7. Błoniarczyk odsunięty – Wiśniewska wyszperała, że syn komandora zatrudniony w stoczni Mar[ynarki] Woj[ennej] miał 17 nagan i nie był zwolniony. Dopiero w czasie strajku go wyrzucili i przeniknął w szeregi – zdolny, mądry, więc z UB[b]. Załatwili go.

8. Do Bydgoszczy pojechał Siła-Nowicki. Wiśniewska uznała (za MKZ), że jest strachajło i wielki ugodowiec, a więc zadziała na zastraszenie solidarnościowców, spiętrzy trudności i duch w nich oklapnie. Ogólnie źle, że tam jest Siła-Nowicki. Uznali, że już jest za stary do pracy prawno-ideologicznej i już zapomniał, jak to [a]dawniej bywało[a].

9. Wyżywienie dają, ale np. dla stoczniowców na kolację salceson, dla siebie po cichu parówki i dobrą kiełbasę na gorąco.

10. Wiśniewska martwiła się, że do pogotowia strajkowego słabo włącza się centralna Polska, a w szczególności górnicy.

11. Takie prowokacje jak bydgoska, wg wersji „Solidarności”, były przygotowane w kilku częściach kraju, a tylko ta jedna się udała.

12. Eksport towarów do Rosji odbywa się tak: np. wagon czekolady czy wyrobów czy czegoś innego awizowany jest na województwo. Przychodzi. Zostaje odebrany prawidłowo, ale potem, zamiast do sklepów, cały wagon idzie na teren zamknięty, np. do jednostki wojskowej czy gdzie indziej, tam, gdzie są bocznice. Jest przepakowywany – zmiana obwolut – a potem wyjeżdża na szeroki tor (Wiśniewska).

13. W Bartoszycach złapano transport gryki 232 tys. [a]kg[a] niefakturowane i bez żadnych dokumentów. Miała jechać do Rosji. Wiśniewska pokazywała meldunek na piśmie w 5 egz. Podobno pojechało tam trzech w[i]ceministrów. Wiśniewska boleje, że nie może interweniować. W każdym razie wszystkie MKZ dostaną polecenie sprawdzenia, co się dzieje z towarami wchodzącymi na tereny ich regionu i co z wychodzącymi, i mają donosić do niej.

14. Krytykuje Wałęsę i resztę, że nie występują, znając złodziejstwa i kanty, a ona tylko może umieszczać to w biuletynach i serwisach wewnętrznych.

15. Obecnie będą się zajmować fabrykami czekolady i mleczarniami, bo one pracują pełną parą, a niczego nie ma na rynku. Mają śledzić transporty.

16. Wiśniewska żywo komentowała fakt oskarżenia przeciw Kuroniowi. Powiedziała, że niczego mu się nie da udowodnić i że wymiar sprawiedliwości się skompromituje. Jednak MKZ cały dyskutuje i to zrobiło wrażenie. Uważano dotąd, że Kuroń umie i może dać sobie radę z całym ustrojem i będzie nietykalny.

Gdyby sprawa wyszła, skończyłby się mit o mądrości absolutnej tego duchowego przywódcy i chyba baliby się tak jawnie pyskować na rząd. Ciągle konsultują się z Kurską, a ta staje się coraz bardziej zajadła.

Uzupełnienie informacji

– Mówi się w MKZ, że o ile MO i SB podejmą akcję interwencyjną na siedzibę NSZZ „Solidarność”, to ochrona budynku podejmie działanie odwetowe. Polegać ono będzie na użyciu zgromadzonych rozpuszczalników organicznych: benzyny i kleju butaprenu, które to chemikalia mają być wylewane z okien IV piętra i dachu na atakujących i podpalane. Wkalkulowuje się tu ryzyko, że od działań odwetowych [c]może[c] zapalić się budynek MKZ.

– Do misji min[istra] Bafii podchodzi się z dużą dozą niewiary. Nie wierzą, że załatwi on sprawę incydentu w Bydgoszczy dla „Solidarności”, a wręcz odwrotnie

– spawa zostanie rozwodniona.

– W rozważaniach przyjmuje się, że odpowiedzialnymi za wypadki w Bydgoszczy uczyni się: w[i]cepremiera Macha[1] i szeregowych funkcjonariuszy MO, a nie osoby, które bezpośrednio o tym decydowały, w tym również wysocy funkcjonariusze MO i SB. Stwierdza się, że tym razem taki „numer” nie przejdzie i „Solidarność” będzie żądała pociągnięcia do odpowiedzialności bezpośrednich decydentów, a nie wykonawców rozkazów.

– Płace działaczy MKZ zostały ustalone uchwałą Prezydium MKZ i wynoszą średnią płacę w ostatnim miejscu zatrudnienia. Uchwała ta obowiązuje do momentu wyborów do władz MKZ. Stawki dla nowych władz zostaną ustalone odrębną uchwałą.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w meldunku operacyjnym do sprawy „Bolek”.

Zadania

Aktualne ze spotkania w dniu 20 III br.

Uwagi

Spotkanie z TW „Wala” odbyłem w kawiarni „Złoty ul” w godz. 11.00–11.40. Dekonspiracji nie stwierdzono. Na konsumpcję wydatkowałem 76 zł. W trakcie spotkania TW „Wala” przekazała 6 plakatów dot. incydentu w Bydgoszczy oraz 1 Serwis [Informacyjny] Biura Krajowego”, odezwy i ulotki w ilości 17 sztuk.

Kier[ownik] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW „Wala”

Egz. nr 2 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Klan”

Opr. LS/druk WU

Dnia 26 III [19]81 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 8–9, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Tak w oryginale.

[c-c] W oryginale nie może.

[1] Stanisław Mach (ur. 1938 r.) – członek PZPR; 1975–1981 zastępca członka KC PZPR; 1976–1980 poseł; 1977–1980 minister przemysłu lekkiego w rządach: Piotra Jaroszewicza, Edwarda Babiucha i Józefa Pińkowskiego; 1980–1981 wicepremier w rządach Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego.

Nr 154

1981 marzec 26, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Olsztynie

Gdańsk, dnia 26 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr 1392

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Elblągu

Z posiadanych informacji wynika, że z przebywającym w gdańskim MKZ w dniu 25 III br. R[yszardem] Kalinowskim kontaktował się K[azimierz] Szeszel[1] z „Zamechu” w Elblągu. K[azimierz] Szeszel poinformował, że był świadkiem ewakuacji jednostki z koszar północnych. Będąc w posiadaniu informacji o wystawieniu 2500 nakazów aresztowań, uważa, że budynki po ewakuacji jednostki wojskowej będą przeznaczone na areszty dla działaczy „Solidarności”. W zakresie planowanej akcji wobec aktywistów NSZZ „Solidarność” uzyskali rzekomo informację od pracownika KW PZPR w Elblągu.

W związku z przedstawionymi symptomami planowanych działań interwencyjnych R[yszard] Kalinowski zalecił zorganizowanie Milicji Robotniczej w Elblągu poprzez wytypowanie przez komisje zakładowe 5–15 osób. Lista tych osób zostanie przekazana do MKS w Elblągu. W przypadku podjęcia interwencji wytypowane osoby zgłoszą się [a]na hasło[a] w ustalonym miejscu z konkretnymi argumentami, gotowe do podjęcia działań.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk. ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 168, oryginał, mps.

[a-a] Nadpisano.

[1] Kazimierz Szeszel (ur. 1949 r.) – pracownik „Zamechu” Elbląg; działacz NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Kontra”.

Nr 155

1981 marzec 24, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Andrzeja Jankowskiego ze spotkania z TW ps. „Albatros”

Gdańsk, dnia 26[a] III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [b]3[b]

Notatka służbowa[c]

z odbytego spotkania z TW ps. „Albatros”[1]

W dniu 23 III 1981 r. na spotkaniu z TW ps. „Albatros” uzyskałem następującą informację:

Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Gdańskiej Stoczni Remontowej w dniu 23 III 1981 r. w składzie: przewodniczący KZ – Sychowski[2], w[i]ceprzewodniczący – Złotkowski oraz członkowie: Chmielewski, Nowak, Kucharski przy współudziale Matysiaka i Kunkela[3] dokonywali na planie stoczni oznaczeń punktów newralgicznych oraz omawiali zabezpieczenie zakładu w przypadku strajku okupacyjnego z ewentualną interwencją służb porządkowych MO lub wojska.

Na posiadanym planie stoczni nanosili oni te punkty newralgiczne, które w przypadku interwencji należy odpowiednio zabezpieczyć lub ewentualnie zniszczyć.

Wymieniono tu następujące obiekty: budynek dyrekcji, radiowęzeł, poligrafię, kompresorownie, acetylenownie oraz most pontonowy.

Według założeń wymienionych, a w szczególności Matysiaka i Kunkela, w przypadku strajku okupacyjnego zabezpieczenie stoczni będzie wyglądało następująco:

Na moście pontonowym będzie znajdowała się grupa pracowników w ilości ok. 30 osób, która będzie miała za zadanie, w przypadku zbliżania się służb porządkowych lub wojska, podpalić most pontonowy za pomocą benzyny. Będą posiadali dwie dwustulitrowe beczki z benzyną.

Nabrzeża stoczni, a w szczególności od strony „Siarkopolu” oraz nabrzeża Zakładu Remontu Masowców, będą zabezpieczone odpowiednią ilością pracowników, którzy będą mieli za zadanie niedopuszczenie[d] do ewentualnego lądowania desantu morskiego. Jako środków do odparcia tego desantu będą używali: benzyny, pałek, kabli, prętów metalowych itp.

Ponadto uzgodniono, że w przypadku interwencji zostaną zniszczone acetylenownie, kompresorownie oraz inne urządzenia mające decydujący wpływ na produkcję stoczni.

Niszczenia będą dokonywały specjalnie wyznaczone do tego grupy pracowników. Planuje się również zajęcie budynku dyrekcji, radiowęzła i poligrafii, a osoby tam znajdujące się, w szczególności w budynku dyrekcji, mają służyć jako zakładnicy.

Na zakończenie spotkania TW poinformował, że w dniu 25 III 1981 r. ww. sprawa będzie omawiana ponownie z podaniem ilości osób, z jakich wydziałów będą wyznaczeni pracownicy do wykonywania tych zadań.

Zadanie

Wziąć udział w następnym posiedzeniu i zwrócić szczególną uwagę na ilość wyznaczonych osób do wykonywania tych zadań i z jakich wydziałów.

Następne spotkanie wyznaczono nad dzień 25 III 1981 r. godz. 19.00.

Uwagi własne

Spotkane z TW „Albatros” odbyłem na terenie Nowego Portu w samochodzie prywatnym w godz. 19.00–20.00 z zachowaniem warunków konspiracji.

TW na spotkanie przybył punktualnie i przekazał, prócz ww. informacji, następujące ulotki wydane przez MKZ, które są kolportowane na terenie Gdańskiej Stoczni Remontowej:

– 4 plakaty z napisem „Uwaga remont – obcym wstęp wzbroniony”,

– 3 plakaty pt. „Prowokacja”,

– 2 plakaty pt. „Międzynarodowe pakty praw człowieka”,

– 5 ulotek pt. „Apel do funkcjonariuszy MO”,

– 1 egzemplarz – „Serwisu Informacyjnego” z dnia 19 III 1981 r.,

– 6 egz. – „Serwisu Informacyjnego” z dnia 20 III 1981 r.,

– 10 egz. – „Serwisu Informacyjnego” z dnia 21 III 1981 r.,

– 4 egz. – „Serwisu Informacyjnego” z dnia 22 III 1981 r.,

– 2 egz. pt. „Co się stało w Bydgoszczy”,

– 1 egz. oświadczenia Prezydium MKZ Gdańsk.

Przedsięwzięcia

Zainspirować dyrekcję Gdańskiej Stoczni Remontowej celem spowodowania przeprowadzenia kontroli pod kątem zabezpieczenia: poligrafii, radiowęzła oraz magazynu paliw. Rozważyć wspólnie z kierownictwem zakładu możliwość ewentualnego odcięcia zakładowego radiowęzła od sieci stoczniowej.

St[arszy] inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) por. A[ndrzej] Jankowski[4]

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] oper[acyjnego] rozp[racowania] „GSR”[5]

Egz. nr 2 – spr[awa] oper[acyjnego] rozp[racowania] „MAT”

Egz. nr 3 – Sekcja 3 tut[ejszego] wydz[iału]

Egz. nr 4 – teczka pracy TW

Opr. JA/NF/GL/393/24 III 1981 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 10–11, oryginał, mps.

[a] Pierwotnie błędnie wpisano datę 24.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Po prawej stronie odręczna adnotacja o treści Por. Miazga. Do meldunku. 24 III [19]81 [r.]. Obok parafa.

[1] Adam Sitko (ur. 1949 r.) – 23 III 1981 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 39297 jako TW ps. „Albatros”; między marcem a październikiem 1981 r. nastąpiła zmiana pseudonimu na „Albinos” (nieujęta w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku, na co wskazują m.in. zapisy w funduszu operacyjnym Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku); materiały zarchiwizowano 26 I 1990 r.; nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 00105/47, Raporty kasowe funduszu operacyjnego Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku, t. 1–2, 4, 6, 9, 11, 14, 18, 21, 25, 27, 33; Karta Mkr-3 dot. A. Sitki z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Wojciech Sychowski (ur. 1952 r.) – pracownik GSR; w sierpniu 1980 r. aktywny uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–6 II 1982 internowany; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Klan”; w 1982 r. skazany przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni na siedem lat więzienia; 13 III 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ, wyrejestrowany 30 III 1990 r. Zob. m.in. Karta EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[3] Tadeusz Kunkel (ur. 1952 r.) – elektromonter w GSR; w grudniu 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hala”; 12 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 42173 jako TW ps. „Leszek”, materiały zarchiwizowano 11 XI 1983 r. pod sygn. I-20721, nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2 dot. T. Kunkela z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[4] Andrzej Jankowski (ur. 1942 r.) – kpt. MO; w 1965 r. oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Kamieniu Pomorskim; 1965–1967 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1967–1969 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Kamieniu Pomorskim; 1969–1978 inspektor/starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1990 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2522, Akta osobowe Andrzeja Jankowskiego.

[5] SOR krypt. „GSR” – dotyczyła KS Gdańskiej Stoczni Remontowej; zarejestrowana 17 VIII 1980 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 35378; materiały zarchiwizowano 27 IV 1981 r. pod sygn. II-17825; nie zachowały się.

[d] W oryginale w niedopuszczeniu.

Nr 156

1981 marzec 26, Gdańsk – Komunikat Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku

[Gdańsk], 26 III 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Komunikat MKS w Gdańsku

z dnia 26 III 1981 r. godz. 14.00

ogłoszony przez megafony przed siedzibą MKZ w Gdańsku

„1. Krajowy Komitet Strajkowy w dniu 26 III br. o godz. 21.00 ocenił sytuację związku przed strajkiem ostrzegawczym. Stwierdził, że do tej chwili władze nie podjęły konstruktywnego dialogu, prowadzącego do rychłego [a]rozwiązania[a] konfliktu. NSZZ «Solidarność» jest... nie dość otwartym stanowiskiem rządu wobec potrzeby chwili, mimo powtarzanych przezeń[b] deklaracji o zażegnaniu konfliktu drogą negocjacji. Podczas ostatnich prób nawiązania rozmów przedstawiciele rządu bezpodstawnie obarczyli [[c]] NSZZ «Solidarność» winą za wzmożone napięcie polityczne. Jednocześnie Komisja Rządowa stawia sprawę bydgoską w sposób opieszały, nieadekwatny do oczekiwań społecznych, mimo że argumenty związku dotyczące łamania praworządności w kraju przemawiają do części kierownictwa partyjnego, czego wyrazem jest m.in. jednoznaczna wypowiedź egzekutywy KW PZPR w Gdańsku o konieczności ustalenia personalnych odpowiedzialności za decyzje użycia przemocy przez MO i SB na sesji WRN w Bydgoszczy. Stanowisko związku w przedmiocie przywrócenia w kraju [samorządności] spotyka się [[d]] z poparciem organizacji społecznych i politycznych. Między innymi aktyw partyjny[e] Zakładów Cegielskiego w Poznaniu solidaryzuje się z naszym stanowiskiem, deklarując przystąpienie do strajku ostrzegawczego. W tym świetle niedawny apel Biura Politycznego PZPR do członków partii o nieprzystępowanie do strajku jest niepokojącą próbą podziału społeczeństwa. Z kolei organ władz PRL – dziennik TV – [[f]] potęguje propagandę głodu i klęski, sugerując zależność braku żywności na rynku od ogłoszenia gotowości strajkowej. Sytuację żywnościową w Gdańsku oceniamy jako nie lepszą i nie gorszą niż dwa tygodnie temu. Ukierunkowanie propagandy w tym kierunku ustępuje po akcjach MO i SB w Bydgoszczy, która była odpowiedzią na podejmowane przez NSZZ «Solidarność» i organizacje chłopskie próby analizy [[g]] możliwości poprawy sytuacji żywnościowej i uzgodnienia koniecznych kroków... (unormowania?) sytuacji wsi.

2. Krajowy Komitet Strajkowy NSZZ «Solidarność», nie ustępując z wysuniętych żądań... polityczna i społeczna konieczność... wyjścia z kryzysu drogą negocjacji”.

Za zgodność:

Inspektor Wydz[iału] III „A”

ppor. P[iotr] Kmieciak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 34, oryginał, rkps.

[a-a] Wyraz dopisany nad przekreślonym słowem rozładowania.

[b] Nadpisano.

[c] Przekreślono słowo winą.

[d] Pominięto powtórzone spotyka się.

[e] Wyraz dopisany nad przekreślonym słowem polityczny.

[f] Przekreślono słowo propaguje.

[g] Przekreślono słowo sytuacji.

Nr 157

1981 marzec 27, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału II KW MO w Katowicach

[Gdańsk], dnia 27 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

nr 1425

godz. 16.10

N[aczelni]k Wydziału II

KW MO Katowice

Z posiadanego przez tut[ejszy] Wydz[iał] III „A” rozpoznania operacyjnego wynika, że w dniu 26 III br. członek KKS Andrzej Cierniewski[a] przekazał do kopalni „Szombierki” na nr teleksu 0333–7427 pięć pytań z prośbą o udzielenie odpowiedzi „tak” lub „nie” z uwagi na fakt, iż nie może być otwarta informacja. Treść pytań jest następująca:

– czy zaobserwowano wzmożone ruchy MO,

– czy zaobserwowano ruchy wojsk,

– zachowanie Komitetu Miejskiego, należy napisać „agresywne”, „pozytywne” lub „obojętne”, to samo dotyczy Komitetu Wojewódzkiego,

– czy nie widać jakichś ruchów Komitetu Wojewódzkiego, gdyż podobno chcieli podłączyć się do TV na bezpośrednie łącze i może być dokonanie przewrotu przez jakiś Komitet Wojewódzki[b],

– czy są prowokacje na terenie MKZ Bytom.

A[ndrzej] Cierniewski zwrócił się ponadto o informowanie MKZ Gdańsk w wypadku prowokacji typu – pobicie, aresztowanie, wkroczenie milicji i SB na teren zakładów pracy, obsadzenie wartowni i terenów dodatkowo strzeżonych przez milicję.

Jednocześnie KKS przekazał z Gdańska do kopalni „Rozbark” w Bytomiu zadanie obserwacji ruchu „zielonych” i „niebieskich” w regionie śląskim. Rozmówca z kopalni „Rozbark” przekazał, że nie ma takich ruchów, ale koło „Halemby” na bocznicy chodzą „zieloni”. Dodał on, że znając Żabińskiego i tradycje Śląska, znając Grudnia[1] i Gierka, może wyjść stamtąd atak na przechwycenie władzy. Zasugerował, że należy skontaktować się z Rafałem Szymonikiem z telewizji, aby

Z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr R[yszard] Łubiński

Zaszyfrował: Dziurawiec, dnia 27 III 1981 r., godz. 17.00

Rozszyfrował: Koterbicki, dn[ia] 28 III 1981 r., godz. 5.20

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 135, oryginał, mps.

[a] W oryginale Czerniewski. Zob. dok. nr 43.

[b] Tak w oryginale.

[1] Zdzisław Grudzień (1924–1982) – działacz komunistyczny, górnik, inżynier AGH; przed II wojną światową górnik w Belgii i Francji; od 1942 r. członek Francuskiej Partii Komunistycznej; po wojnie w Polsce; członek PZPR, ZWM, ZMP; od 1957 r. w KW PZPR w Katowicach; 1964–1981 członek KC PZPR; 1976–1980 członek BP KC PZPR; poseł na Sejm PRL; po wprowadzeniu stanu wojennego internowany. ewentualnie nie dopuścić do Komitetu Wojewódzkiego podłączenia fonii i wizji telewizji katowickiej, gdyż byłaby to próba przechwycenia przez nich władzy. MKZ Gdańsk zalecił natychmiastowe informowanie w wypadku jakichkolwiek symptomów wskazujących na powyższe.

Nr 158

1981 marzec 27, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 27 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW przekazał następujące informacje: – Gmachu MKZ pilnuje na zmiany tzw. „straż robotnicza” uzbrojona w kastety, rurki metalowe, łańcuchy rowerowe i pałki drewniane – okute blachą. Broń tę TW widział osobiście, zaś straż nosi ją ukrytą w kieszeniach i rękawach.

Całością zabezpieczenia MKZ kierował Bogdan Lis, zaś aktualnie zajmują się tym Zbigniew Adam Mazur oraz Józef Piechun (lub Piekun). W piątek kierowali oni odprawą straży robotniczej.

Józef Piechun podobno jest byłym członkiem „WiN”, w której to organizacji nosił pseudonim „Wilk”. Za przynależność do tej organizacji oraz za powrót po ujawnieniu się w 1945 r. do bandy odsiadywał po wojnie karę więzienia.

Ww. mieszka na stałe w woj. kieleckim, natomiast w Gdańsku zatrzymał się u brata (adresu brak), prawdopodobnie bez zameldowania.

– Część straży robotniczej, z którą[b] osobiście rozmawiał B[ogdan] Lis, posiada na opaskach biało-czerwonych pieczątkę KKP.

– Odnośnie J[ana] Rulewskiego krążą różnego rodzaju opinie. Mówi się, że rzeczywiście jest on synem volksdeutscha. Akcja w Bydgoszczy była zaplanowana przez Rulewskiego w związku z wizytą m.in. Genschera[1] w Polsce, aby zamanifestować obecność właśnie w Bydgoszczy ludzi o zapatrywaniach proniemieckich.

Wielu ludzi nawet w MKZ jest zdania, że Rulewski znacznie przesadził, nie usłuchawszy wezwania do opuszczenia sali WRN. Było to bezpośrednim powodem akcji sił porządkowych.

Krąży również wersja wydarzeń mówiąca, że do pobicia doszło po czynnym znieważeniu przez Rulewskiego funkcjonariusza milicji.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Poprzednia informacja TW potwierdzona.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w ramach sprawy obiektowej „Klan”.

Zadania dla TW

Rozszerzyć informacje odnośnie Z[bigniewa] A[dama] Mazura i J[ózefa] Piechuna.

Zabezpieczyć dopływ informacji odnośnie zamierzeń KKP i MKZ Gdańsk w zakresie akcji strajkowych.

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Spotkanie [z] TW „Teofil” odbyłem w dniu 24 III br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Posejdon” w Gd[ańsku]-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie (na prośbę TW) zaplanowano w jego mieszkaniu w dniu 27 III br. o godz. 8.45.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Egz. nr 2 – teczka TW

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 12, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale którymi.

[1] Hans Dietrich Genscher (ur. 1927 r.) – 1969–1974 minister spraw wewnętrznych RFN, następnie minister spraw zagranicznych, wicekanclerz Niemiec, deputowany do Bundestagu, przewodniczący i wiceprzewodniczący FDP.

Nr 159

1981 marzec 27, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 27 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym odbyłem spotkanie z TW ps. „Teofil”, w trakcie którego

ww. przekazał następujące informacje:

– W MKZ Gdańsk, jak i na mieście ludzie są pod wrażeniem manewrów wojsk Układu Warszawskiego, które w każdej chwili mogą się przekształcić w interwencję zbrojną wymierzoną przeciwko „Solidarności”.

– Do MKZ Gdańsk napływają informacje o ruchach wojsk zarówno polskich, jak i radzieckich. W ostatnim czasie na wodach Zatoki Gdańskiej pojawiły się okręty wojenne radzieckie widoczne z brzegu gołym okiem. Okręty te stoją na wprost redy portu gdańskiego.

– W związku z możliwością interwencji zarówno sił porządkowych, wojska, jak i wojsk obcych wydano odpowiednie instrukcje na wypadek tych interwencji, precyzujące szczegółowo zadania członków związku. Wzmocnione zostało zabezpieczenie lokali związkowych i czołowych działaczy związku.

– Gdański MKZ obok Milicji Robotniczej na zewnątrz budynku posiada straż robotniczą na międzypiętrach oraz obserwatorów rozmieszczonych w sąsiednich budynkach.

– Prowadzona jest obserwacja obiektów MO i SB oraz jednostek wojskowych. Obserwację taką prowadzi się również w stosunku do KW PZPR w Gdańsku. Powyższa obserwacja ma na celu ustalenie liczebności i ruchu (zwiększonego) tych jednostek.

Oprócz działalności w powyższym zakresie na terenie Trójmiasta MKZ Gdańsk jest organem wiodącym w zbieraniu powyższych informacji w skali całego kraju.

– W rozmowach Zbigniew Mazur stwierdzał wielokrotnie, iż należałoby utworzyć „bojówki” odpowiadające terrorem na terror.

Stwierdził on ponadto, że w wypadku, gdyby siły porządkowe wkroczyły do gmachu MKZ, „szpital na Kartuskiej będzie miał pełne ręce roboty”.

– Prawdopodobnie zgromadzono w gmachu materiały łatwopalne (niewykluczone, że mogą tam się znajdować również materiały wybuchowe), które mogą zostać użyte w wypadku interwencji.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Cześć z niej znajduje potwierdzenie. Poprzednie informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek” oraz w sprawie obiektowej „Klan”.

Zadania

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Teofil” odbyłem w dniu 27 III br. w godz. 8.40–10.30 w mieszkaniu TW. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Uzgodniono, że informacje odnośnie strajku generalnego TW przekazywać będzie telefonicznie, przedstawiając się imieniem Teofil.

Następne spotkanie uzgodniono na dzień 31 III [br.] o godz. 10.00 w Gd[ańsku]-Brzeźnie.

Insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 37–38, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 160

1981 marzec 28, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia 28 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 20 III 1981 r.

Informacja

– W związku z sytuacją „bydgoską” wprowadzono stałe 24-godzinne dyżury w MKZ. Do ochrony budynku przydzielono ok. 120–150 stoczniowców. Ochrona pełniona jest również na zewnątrz budynku. Zmiany są co dwie godziny. Ochrona zewnętrzna wyposażona jest w minifony.

– Sztab MKZ składa się z następujących osób:

1. H[enryk] Jagiełło – odpowiedzialny za zaopatrzenie siedziby MKZ w żywność.

2. B[ogdan] Lis – koordynator wszelkich podejmowanych działań.

3. Pluta, Grzywaczewski – propaganda czytana i wizualna.

4. A[ndrzej] Kołodziej – zabezpiecza budynki MKZ.

– Prezydium MKZ i pracownicy administracyjni pozostaną w siedzibie, gdyż nie chcą, ażeby padło posądzenie o tchórzostwo. Uważają, że są organizacją legalną i nie muszą się ukrywać.

– Wśród aktywistów widać jednak dużą nerwowość – obawiają się aresztowań i w związku z tym żaden działacz nie będzie nocował w swoim domu.

– Panuje także opinia, że rząd „wyreżyserował” zdarzenia w Bydgoszczy i teraz dobierze się do „Solidarności”.

– Bardziej wojowniczy działacze stwierdzają, że wydarzenia te stanowią doskonałą okazję do uzyskania tego wszystkiego, czego „Solidarność” może sobie tylko zażyczyć. Jeżeli rząd odmówi – obowiązkowo strajk generalny.

– Ulotki i plakaty kolportowane są w nocy przez sześcioosobowe grupy młodych ludzi.

– Mariusz Muskat „zażądał” rozprowadzenia wszelkiego rodzaju wydanych biuletynów i ogłoszeń itp. w kościołach w najbliższą niedzielę.

Zadania

– Zwracać uwagę na ewentualność podejmowanych działań o charakterze antypaństwowym.

– Zabezpieczyć serwisy i inne wydawnictwa wydane przez KKP i MKZ.

– Informować natychmiast w przypadku podjęcia przez „Solidarność” działań mających na celu zakłócenie porządku i bezpieczeństwa publicznego.

Przedsięwzięcia

– Informację wykorzystać do meldunku w sprawie „Bolek”.

– Poinformować Wydz[iał] IV o akcji kolportażu w kościołach.

Uwagi

Spotkanie odbyłem w lokalu zapewniającym właściwą konspirację. Wypłaciłem TW „Wala” kwotę 105 zł (sto pięć) tytułem zwrotu za poniesione koszty (TW „Wala” dobrowolnie zgodziła się na pełnienie dobowego dyżuru w MKZ Gdańsk). Następne spotkanie ustalone zostało na dzień jutrzejszy w kawiarni „Złoty ul”. W czasie spotkania TW „Wala” wręczyła mi plik najnowszych biuletynów informacyjnych, ogłoszeń, haseł, plakatów i komunikatów.

Kier[ownik] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku Kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – „Klan”

Opr. LS/druk WU

Dnia 24 III 1981 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 14, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 161

1981 marzec 28, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Zbigniewa Byszki ze spotkania z TW ps. „Konrad”

Gdańsk, dnia 28 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Konrad”[1]

Aktualnie wśród pracowników Stoczni Gdańskiej im. Lenina toczą się burzliwe dyskusje na temat aktualnej sytuacji w kraju. Stwierdza się, że winę ponosi Biuro Polityczne i jego działalność po wydarzeniach sierpniowych, a właściwie część, która podchodzi konserwatywnie do aktualnej sytuacji. Wymienia się nazwiska Olszowskiego, Żabińskiego, Grabskiego[2] i innych, którzy robią wszystko, aby uniemożliwić dalszy proces odnowy. Z niepokojem oczekuje się na wyniki rozmów pomiędzy rządem a NSZZ „Solidarność”. Również z niepokojem oczekuje się na posiedzenie Biura Politycznego. Przypuszcza się, że jego wyniki przesądzą o dalszym rozwoju sytuacji w kraju. Albo z Biura Politycznego zostaną usunięci ludzie, którym proces odnowy nie jest na rękę i zapanuje wtedy w kraju ład i porządek, albo sytuacja nie ulegnie zmianie i wtedy musi dojść do konfrontacji, co może skończyć się tragicznie.

Wśród członków plenum Komisji Zakładowej NSZZ panuje przekonanie, że toczy się również walka w łonie działaczy NSZZ. Stwierdza się, że jest wielu ludzi, którzy są przeciwni stanowisku Wałęsy wobec rozwiązywania przez niego aktualnych problemów. Wymienia się tu nazwiska Kuronia, Borusewicza, Pienkowskiej i Walentynowicz. To było m.in. podstawą podjęcia przez plenum decyzji, w której nie zgadzają się na przeniesienie siedziby MKZ do stoczni na wypadek strajku. Argumentuje się to tym, że załoga jest już dostatecznie uspokojona, a pobyt tych ludzi w stoczni może doprowadzić do podniecania nastrojów niezadowolenia w stoczni. Za takim stanowiskiem głównie przemawiali Koziatek, Szablewski[3] i Merkel, natomiast przeciwko takiej decyzji występował Lis. Między innymi Merkel wypowiadał się na temat Walentynowicz. Stwierdził, że to, co ona opowiada na temat działalności MO i SB, to „głowa boli”. Aby w to wierzyć, to trzeba być tak samo głupim jak ona.

[[b]]

W trakcie spotkania przeprowadziłem również rozmowę na temat kontaktów Ł[ucji] Wejher[4]. Ze znanych mu osób wie, że chodzi do niej Bogdan Felski. Podałem również rysopisy osób, które były widziane w towarzystwie Mikołajczuka, jednak nie mógł on skojarzyć tych rysopisów ze znanymi sobie osobami.

Zadania

– W czasie najbliższego spotkania z Jagielskim zaproponować mu, aby wspólnie udać się do Ł[ucji] Wejher. Argumentować to tym, że ona ma możliwości skombinowania spirytusu i będzie się można napić. Po dojściu do spotkania i wypiciu alkoholu podjąć dyskusję na temat M[arka] Mikołajczuka.

– Rozpatrzyć możliwości ponownego oddelegowania do pracy w MKZ.

Uwagi własne

Informacja świadczy o pozytywnym stanowisku niektórych działaczy KZ NSZZ Stoczni Gdańskiej do aktualnych problemów. Wydaje mi się, że głównie takie stanowisko przejawia członek plenum – Merkel. Jest to człowiek opanowany i rozsądny. W związku z tym uważam, że można by z nim przeprowadzić rozmowę na te tematy.

[[b]] Spotkanie odbyłem w kawiarni „Staromiejska” i na konsumpcję wydałem 90 zł.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać do spraw „Bolek”, „Miki”, „Zamek”, „Jagła”.

St[arszy] inspektor Wydziału III „A”

(–) ppor. Z[bigniew] Byszko

Wyk[onano w] 4 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 40, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Chodzi o Jerzego Kozłowskiego. Zob. dok. nr 11.

[2] Tadeusz Grabski (1929–1998) – działacz komunistyczny; 1975–1979 I sekretarz KW PZPR w Koninie; 1980–1981 członek BP KC PZPR; 1976–1980 poseł na Sejm PRL; w 1980 r. wicepremier w rządzie Józefa Pińkowskiego.

[3] Alojzy Szablewski (ur. 1925 r.) – od 1952 r. pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Grudnia ’70; w czerwcu 1976 r. uczestnik protestów w Stoczni Gdańskiej; 1978–1980 współpracownik WZZ; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ; po 13 XII 1981 r. przewodniczący KZ strajku generalnego z siedzibą w Stoczni Gdańskiej; 15 XII–28 V 1982 r. aresztowany; współorganizator struktur podziemnych, współzałożyciel i szef TKZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej; rozpracowywany przez SB. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Alojzy_Szablewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] Pominięto informacje o przestępstwach pospolitych.

[4] Łucja Wejher (ur. 1952 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; brak bliższych danych.

Nr 162

1981 marzec 29, Gdańsk – Informacja operacyjna dotycząca nadzwyczajnego posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej opracowana na podstawie doniesienia TW ps. „Dorn”

Warszawa, dnia 29 III 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Dorn”[1]

Przyjął: kpt. Wierzbicki

Dnia: 8 III 1981 r.

[Miejsce]: hotel „Polonia”

Informacja operacyjna

dot. przebiegu nadzwyczajnego posiedzenia KKP w dniu 7 III 1981 r. w „Pałacyku Rektorskim” P[olitechniki] W[arszawskiej] w Warszawie przy ul. Koszykowej 80.

Odtworzona z taśmy magnetofonowej (dyktował TW)

Tematem posiedzenia była aktualna sytuacja w kraju i NSZZ „Solidarność”.

Na wstępie Bujak referował „ciche” rozmowy, które zorganizowano z ministrem Cioskiem z inicjatywy pani wicemarszałek Skibniewskiej[2]. Wspominano o próbach podjęcia rozmów z rządem bez względu na trudności wynikłe z rozjazdów rządu i konferencję w Moskwie.

– W dniu 6 III br. omówiono wstępnie ramy i formy rozmów z premierem i rządem. Premier chce odbyć rozmowy w ścisłym gronie, a dopiero potem rozmawiać z KKP.

– Niepokojące komunikaty z Moskwy. Rząd stwierdza, że ostatnie wypadki w Polsce wzbudziły duże zaniepokojenie sąsiadów PRL. Bardzo krytyczna ocena działań „Solidarności” przez Czechosłowację, ZSRR, NRD, Węgry, Bułgarię. Opinia sugeruje, że rząd polski nie daje sobie rady w kraju. Krytyczna ocena porozumień zawartych ostatnio w Łodzi i Rzeszowie.

W Moskwie stwierdzono, że wyrwano znowu spod kontroli partii i rządu następne grupy społeczne. Władze są w bardzo trudnej sytuacji, nastąpiło jej podzielenie. Rząd PRL jest osłabiony. Partii brak jest autorytetu i jest rozbita. Siła trzecia – rzecz, która dotychczas nie była podawana na komisjach krajowych – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

Rząd stwierdza, że prowadzone są przeciwakcje, że MSW wyrywa się spod kontroli rządu. Była to relacja przedstawiona przez kolegę Bujaka.

Należy załatwić sprawy Łodzi. Prowokacje przeciwko pracownikom wojska i milicji, którzy są zwalniani z wojska. Związek musi się ograniczyć – to, co mówią, są to sugestie rządu – do rewindykacji, szczególnie dotyczących spraw z MSW. Minister Ciosek stwierdził, że rząd ograniczył do minimum swoje ruchy przeciwko „Solidarności”, ale już żadnych innych ustępstw w chwili obecnej [poczynić] nie może. Dopiero po przyjęciu jakiejś płaszczyzny pertraktacji można będzie osłabić to ostrze, które jest skierowane w chwili obecnej przez MSW. Ustalono, że rozmawiać powinniśmy, tzn. rząd i „Solidarność” ustaliły, że rozmowy muszą się odbywać. Prócz negocjacji premier gotów jest spotkać się z L[echem] Wałęsą dla omówienia szczegółowych i ściśle określonych informacji. Padły pytania z sali, czy MSW podlega rządowi, czy ustala termin, godzinę i datę, ilość osób na to spotkanie. Odpowiedź na pierwsze pytanie: W sposób jasny rząd nie określił, ale dał do zrozumienia, że MSW nie w pełni podlega rządowi. Odnośnie terminu ustalono poniedziałek, godziny nie podano – rozmowy L[echa] Wałęsy z premierem Jaruzelskim odbędą się.

Pytanie: Stosunek władz do „Solidarności” i sytuacja związku w ocenie rządu? Nie było jasnej deklaracji poparcia, określono natomiast, że rząd PRL z obecnym premierem Jaruzelskim jest ostatnim rządem ocalenia narodowego, który w formie zmian personalnych został poddany społeczeństwu jako organ kierowniczy. Innych rozwiązań już nie będzie. Sytuację w związku z uwagi na złożoność problemów społecznych rząd ocenia jako trudną. Natomiast możliwe jest, że negocjacje odwrócą ten stopień zaniepokojenia. Była omawiana sprawa ataku na związek. Następna seria pytań z sali.

Czy była? Tak, ale nie w szczegółach, minister Ciosek nie był do tego upoważniony.

Czy mówiono o represjach? Tak, ale szczegółów rząd też nie znał w takich rozmiarach, jak my je znamy. Co będzie, jak będą dalsze aresztowania – to było trzecie pytanie. Odnośnie jeszcze tego pierwszego. Omówiono sprawę Jacka Kuronia, ale nie całkiem. Sytuacja była w czasie rozmów taka, że Jacek był dopiero zatrzymany i nie było wiadomo właściwie, co dalej nastąpi. Stwierdzenia z sali: [b]w razie aresztowań musimy strajkować! Musimy się bronić! Sprawa[b] zostawienia Jacka na boku, czy poświęcenia 2 czy 20 członków czy doradców „Solidarności” odpada. Zdaniem wszystkich na sali, nie może być mowy, by ustąpić [a]nadal[a] 2 czy 20 w imię jakichś racji wyższych. Zachodzi obawa, że wtedy wszyscy po kolei zostaną schowani w odpowiednie miejsce. Propozycja – nie komentować w sposób bardzo ścisły tych delikatnych stwierdzeń, które zostały podane przez stronę rządową. W tym momencie okazało się, że przedstawiciele, którzy rozmawiali z rządem, nie mówią całej prawdy. Ze strony rządowej występował ktoś jeszcze, lecz nazwisk nie podano z uwagi na „dobro” sprawy – rząd zastrzegł sobie nieujawnianie.

Jakie perspektywy były podawane odnośnie rozwoju sytuacji, szczególnie na odcinku aresztowań? W formie podobno żartobliwej była podana alternatywa, „czy związek zgodziłby się na aresztowanie 20 osób, czy na przelew krwi, gdyby wyszły takie dwie alternatywy”. Sala odrzuciła możliwość poświęcenia 20 osób, nie było to jednak zrobione w sposób przekonujący, co wcale nie znaczy, że ci ludzie się na to nie zgodzą. W większości wypadków ogarnęłaby ich determinacja.

Stanowisko Łodzi: czy podejmować negocjacje w związku z sytuacją na ich terenie, tym bardziej, że ustalono kalendarzyk strajków. Sala nie podjęła tego tematu, przesunięto go na później, po zapadnięciu decyzji ogólnej.

Głosy sali w dyskusji: mamy zadanie organizować związek zawodowy, szkolenie działaczy, szkolenie na rzecz ochrony i obrony interesów pracowniczych. Należałoby się tego trzymać jako głównej pracy. Jesteśmy związkiem zawodowym i dodatkowo musimy działać pośrednio na zmiany instytucjonalno-prawne w państwie, tzn. demokratyzację wyborów, zawarcie nowych umów zbiorowych, zniesienie cenzury, dostęp do radia i telewizji, sprawy samorządu robotniczego, samorządu wiejskiego, wewnętrzną odnowę partii.

Pkt. 3 – wnosi to konieczność utworzenia nowych relacji między rządem, dyrekcją i związkiem, rządem a partią, związkiem a partią, społeczeństwem a urzędami.

Pkt. 4 – te zmiany są nowymi zmianami. Mają one znamiona rewolucyjne. Dodatkowo głosimy hasła pełnej demokratyzacji, obronę więzionych za przekonania, zmianę oceny historii itd. To wszystko poza pkt. 1 stanowi pracę związku – pytanie to było z sali. Odpowiedź narratora: „Musimy się czuć w pełni odpowiedzialni za tak sformułowane w formie pytań zadnia, musimy sobie odpowiedzieć. Musimy podjąć decyzję, jaką przyjmiemy gradację tematu. W świetle obecnej sytuacji międzynarodowej i społecznej i wewnętrznozwiązkowej wchodzą trzy możliwości: interwencja, wewnętrzna rozprawa, negocjacje. W pkt. 1 interwencja: byłaby kosztowna i nie bardzo dobra sytuacja[c], żeby ZSRR i państwa Układu Warszawskiego taką decyzję podjęły. W pkt. 2 – widzenia wojskowego (to jest m.in. ocena Modzelewskiego): taką interwencję można było podjąć w sierpniu i w każdej chwili, więc chyba nie o to się rozchodzi. Natomiast taka decyzja o interwencji będzie niepopularna, poza tym natychmiast nastąpiłoby rozwarstwienie narodu. Może to skomplikować nawet na kilkanaście lat ogólną sytuację w Europie.

Wewnętrzna rozprawa: nie jest to takie pewne, kto z kim by się rozprawił. Milicjanci są też tylko ludźmi, a niemożliwość użycia wojska w sposób agresywny właściwie taką rozgrywkę wyklucza. Może to być rozłożone w czasie. Pierwsze oznaki można by przyjąć, że to jest sprawa agresywnych kroków w kierunku Michnika i Kuronia, ale to też może być prowokacja.

Sprawa trzecia – negocjacje: jeżeli będą ustalone konkretne kroki z naszej strony i rząd też określi swoje możliwości, to jest bliższe prawdy, że rozmowy i negocjacje mogą doprowadzić przy pewnym jakimś kompromisie z naszej strony do odwrócenia tej napiętej sytuacji na bardziej spokojne kierunki.

Z punktu widzenia związku najważniejsze byłoby określenie podstawowych zadań, które trzeba zrealizować przez najbliższe 2–3 miesiące. To jest alternatywa premiera Jaruzelskiego – o 90 dniach spokoju.

Drugie – konieczne są rozmowy z premierem lub z rządem, a po trzecie uzyskać takie dwustronne gwarancje spokoju oraz bezpieczeństwa związku i obywateli, które pozwolą na możliwość elastycznego omawiania następnych spornych lub nabrzmiałych problemów.

Wnioski na temat powyższy:

– Przedstawiona sytuacja „parasola strachu” może być próbą wciągnięcia związku do rozmów z partią i MSW, posiedzenia ze zwiększoną ilością rozmówców ze strony rządu. Co wtedy zrobimy, czy się na to zgodzimy, czy nie? Odpowiedź z sali – raczej nie, rozmawiać z rządem.

– Może to być kamuflaż tego typu, żeby nas zastraszyć. Podzielone głosy z sali w większości nie bardzo wierzą w kamuflaż, groźba nawisu interwencji istnieje. Przy trudnej sytuacji gospodarczej tylko to, że ktoś zapłaciłby nasze długi, żywiłby nas, może temu zapobiec[d], ale to skomplikowałoby sytuację polityczną.

Pkt. 3 – ocena z sali: Może być to wszystko, co przedstawiono, prawdą, ale wtedy jak się zachować? Ciekawa propozycja z Głogowa: zachować spokój, rozwagę, ludziom podać hasła związkowe, ogólnonośne, spróbować innej walki na cele polityczno-społeczne, a m.in. rozmawiać nawet z MSW.

Wnioski techniczne zgłoszone przez Bytom:

1. Podjąć rozmowy, tj. Lech Wałęsa i 2 lub 3 osoby w formie sondażu lub ustaleń.

2. Doprowadzić do rozmów KKP z rządem[e].

3. Doprowadzić do rozmów pomiędzy KKP, partią, MSW a „Solidarnością”.

Wnioski zasadnicze:

1. Problemy ściśle związkowe – nie ustąpić, ustalić egzekucję.

2. Problemy społeczne – wysłuchanie strony rządowej, naszych żądań, ustalenie sposobu i terminu zmian demokratyzacji życia, bardziej elastycznie.

3. Mocno określić nasze stanowisko w sprawie obrony naszych członków.

4. Dyscyplina działań od góry do dołu. Mogą być prowokacje, którym należy przeciwdziałać.

Dalej rozpoczęto dyskusję. Przedstawiano sytuację w poszczególnych regionach i swoje stanowiska.

Szczecin – 26 lutego atak MO na członków związku. Byli bici w piwnicy i katowani. Sprawę przekazano prokuratorowi. Na odpowiedź żądaliśmy 3 dni – prokuratura miała dać w ciągu 6 dni, ale do dziś jeszcze nie ma odpowiedzi – referował kolega Jurczyk[3]. Próby zastraszania i perswazji[f]. Oświadczenie Szczecina: ani pół kroku do tyłu, nie możemy ustąpić nic a nic.

Konin – 2 aresztowania, zagrożenie, że może dojść do strajku.

Jelenia Góra – dwie osoby z MSW zwolnione z pracy (członkowie „Solidarności”). Zakład Remontowo-Budowlany – zwolniono 4 osoby za udział w strajku w sierpniu. Nachodzenie po domach rolników z „Solidarności Wiejskiej”. Propozycja: akcja protestacyjna na telewizję.

Wałbrzych – akcja SB przeciwko rolnikom delegowanym na wyjazd do Poznania. Kompromis w rozmowach tak, ale nie kosztem ludzi.

Białystok – akcja KW PZPR w Białymstoku, w skład którego wchodzili sekretarze z pochodzenia Białorusini, którzy udają się sobie wiadomymi kanałami do ZSRR na narady. Wykazują pewien spokój w ocenie sytuacji, ale zarazem bardzo twarde stanowisko do „Solidarności”. Określili je: „Solidarność”, KOR, siedem innych organizacji opozycyjnych musi zostać rozbitych. Zgubiono dokumentację – w ocenie związkowej może to być prowokacja, a może być i prawda. Z dokumentów tych wynika, że w sposób twardy KGB (tj. prawdopodobnie odpowiednie SB w Polsce) bardzo interesuje się sprawami polskimi i ma na nie duży wpływ. Sekretarze Białorusini z Białegostoku wyraźnie wykazują spokój w ocenie sytuacji, ale bardzo twardo i agresywnie zajmują stanowisko w stosunku do członków „Solidarności” i KOR, tzn. obydwie organizacje są dla nich jednakowym ruchem. To stwierdzenie wywołało burze protestów, doszło do dyskusji na temat, czy Kuroń jest nasz, czy nie. Nie było to tak dosłownie powiedziane, lecz wynika z tego, że kolega z Białegostoku, który to referował, specjalnie ten problem podniósł, tak jakby można było rozdzielić sprawy KOR od „Solidarności”, KPN i innych. Nie bardzo mu się to udało, natomiast jedynym stwierdzeniem było to, że „Solidarność” jest jednak związkiem zawodowym. Bronić KOR to my musimy, dlatego, że bronimy ekspertów, którzy nam pomagali, a są zagrożeni przez to, że byli w opozycji. Nie jest to natomiast ten program. KOR nie jest naszym programem i być nie może – to wszystko było w kilkunastu wypowiedziach. Jeszcze Białystok – pracownicy UW filii w Białymstoku są na usługach MO.

Leszno – jedna osoba zatrzymana, działa w MKZ Leszno.

„Solidarność Wiejska” była sprawdzana przez SB. Ich stanowisko: nie uciekać się do kompromisów, SB i MO jest silne, należy wykazać spokój.

Krosno – SB i MO nachodzą naszych członków. Radiowęzły przechodzą pod opiekę ZKR, komitetów zakładowych. W tej sprawie wystosowano protest. Stwierdza się ataki propagandowe na MKZ Krosno. Powołano na ćwiczenia wojskowe niektórych kolegów.

Przemyśl – SB i MO odwiedza rolników w ich domach. Robotnicy na PKP zauważyli próby zainstalowania się przez SB lub jakąś służbę milicyjną – wyrzucono ich. Występuje fakt legitymowania ludzi i zrywania ulotek wydawanych co dwa dni. W całym okręgu przemyskim występuje ogólna psychoza strachu i zagrożenia interwencją.

Jarosław – 2 osoby rewidowane w domu przez SB. Jedna z tych osób była przesłuchiwana przez 3 godziny (działacz „Solidarności Wiejskiej”). Samochody SB towarzyszą przewodniczącemu z Jarosławia oraz innym działaczom. Podkreślono, że w tym rejonie następuje aktywizacja sił ludności ukraińskiej. Nie bardzo jeszcze wiadomo, w jakim kierunku. Ludności takiej jest tam dużo, przypomina to rok 1945.

MKZ Wrocław – Karol Modzelewski: u nas w rejonie wrocławskim względny spokój, niepokój ze strony władz: pobicia i aresztowania. Omówiono sprawę zatrzymania J[acka] Kuronia. Obowiązek meldowania się we wtorki i czwartki. Zatrzymanie Michnika, tzn. nie zatrzymanie, tylko w systemie 03 we Wrocławiu otrzymał wezwanie do Warszawy[c]. MKZ Wrocław zaprotestował przeciwko temu, dając dwa autobusy z robotnikami jako ochronę Michnika. MKZ Wrocław uważa, że postulaty „Mazowsza” dotyczące prokuratora Czubińskiego[g] należy podnieść ponownie w celu przeciwstawienia się tendencji do rozbicia związku przez Prokuraturę, SB i MO, które w sposób widoczny zaczynają eskalację przeciwdziałań.

Modzelewski ustosunkował się także do wypowiedzi poprzednika, czyli Bujaka, w sprawie oceny wydarzeń i konferencji w Moskwie. Delegacja PZPR w Moskwie miała bardzo trudne zadanie. Wyraźnie widać było atak sąsiadów na PZPR i nasz rząd. Postawiono sobie tam prawdopodobnie zasadnicze pytanie: Czy sami potrafią cofnąć lub zatrzymać ten proces albo czy blok socjalistyczny zmuszony będzie udzielić pomocy. Pozornie wydawałoby się, że sprawa jest wewnętrznie polska. Względy międzynarodowe podpowiadają jednak, że ten problem nie może być obojętny. Zdaniem Modzelewskiego, jeżeli zachowamy pojęcie ustroju, kierowniczą rolę partii – dalsze zmiany mogą być przyjęte i akceptowane przez rząd. Jeżeli tego nie zrobimy, a przede wszystkim jeżeli rząd nie będzie mógł wykonać żadnych ruchów, poprzez przyjęcie negocjacji i jakichś punktów realnych do realizacji, to bez tej psychozy zagrożenia strajkowego i bez naszych ciągłych obaw, które są wzbudzane przez ataki na nasz związek, to do żadnego porozumienia nie dojdzie. Może to być bezpośrednią przyczyną konfrontacji. Wewnętrzna ocena: aresztowanie dwóch korowców jest pośrednim atakiem na „Solidarność”.

Pytanie: czy idziemy do konfrontacji? Modzelewski rozłożył na dwie części. Czy „Solidarność” dojdzie do tej konfrontacji w rozsypce? Jeżeli tak, byłaby to przegrana sprawa. Czy „Solidarność” będzie przygotowana? Uważał, że mamy obowiązek być zwarci. Jest możliwość, żeby bez kompromisu pójść do strajku generalnego. Nie jest tylko powiedziane, czy to nie przysporzyłoby możliwości konfrontacji. Uzależnić tę decyzję od negocjacji z rządem i ich przebiegu. Jedyną obroną dla związku, gdyby było zagrożenie, jest strajk generalny.

Głogów – przetrząsają mieszkania.

Kraków – konflikt partii z SB szczególnie widoczny w gazecie. Powołano jakąś specjalną komórkę badania ruchów społecznych. Jest to wysublimowana komórka podległa SB, ale trudno powiedzieć, kto nią kieruje – na pewno nie rząd.

Gdańsk – A[lina] Pienkowska – sprawa Mikołajczuka, którego porwano na 6 dni, a potem wypuszczono. Był więziony i bity. Prokurator sprawę odrzucił, stwierdziwszy, że nie może znaleźć sprawcy. Zdaniem MKZ Gdańsk z serii pytań, które mu zadano, wypływa wniosek, że działało tam SB. Kanałami wewnętrznymi „Solidarności” MKZ Gdańsk dowiedział się, że w dniu 9 lub 15 marca mają odbyć się manewry wojskowe Układu Warszawskiego. Niepokoi brak wcześniejszych informacji w gazetach. MKZ Gdańsk czyni wewnętrzne przygotowania wśród członków nawet do sytuacji wyjątkowej. Sygnały z zewnątrz: w Moskwie bardzo trudna sytuacja, wyraźnie stwierdzono konieczność likwidacji „Solidarności” i powrót do stanu sprzed sierpnia. Przeszkadzają takie rzeczy, jak w Leningradzie i Nowosybirsku, gdzie w kręgach robotników w wielkich zakładach powstaje podobno „Solidarność” (ostatnie meldunki zagraniczne). MKZ Gdańsk ogłosił cichą gotowość strajkową na wypadek sytuacji wyjątkowych. Zdaniem tego MKZ sprawa więźniów politycznych i więzionych za przekonania oraz ochrona własnych członków przed atakami SB i MO jest jednym z warunków podjęcia rozmów i tego się musimy trzymać. Dotyczy to warunków, w których można rozmawiać.

Radom – ataki na związek ze strony SB i MO, pałką – broni nie użyto. Sprawa aresztowania Ewy Soból[4] i jeszcze jednego członka MKZ jest już znana. Niektórych przewodniczących zabrano na izbę wytrzeźwień, zabrano przewodniczącemu prawo jazdy. Partia w tym rejonie pisze o „Solidarności” źle. Wiele może być z tym problemów, grozi strajkiem. Strajk ostrzegawczy jest zapowiedziany w Zakładach Mechanicznych. Sytuacja ta wynika z tego, że społeczeństwo uważa sprawy z 1976 r. za nierozliczone. Może to być przyczyną poważnego konfliktu. Ani sekretarz partii, ani KW PZPR, ani milicja nie została rozliczona.

Łódź – 5 osób ze szpitala MSW zostało zwolnionych z pracy, w związku z tym zakłady uchwaliły jako przeciwdziałanie kalendarzyk strajkowy:

– 10 III 1981 r. w godz. 10.00–11.00 strajk ostrzegawczy

– 12 III 1981 r. dwa zakłady mają stanąć

– 16 III 1981 r., jeżeli to nie odniesie skutku, stanie cała Łódź, a 19 III [br.] dołączy Kalisz.

Kraków – ostatni meldunek: w nocy najście na siedzibę MKZ Małopolska (z 6 na 7 III 1981 r.) oraz sprawa Nowego Sącza. Te dwie sprawy rzutują na trudną sytuację, jaka może powstać w Krakowie. W komentarzu: po kilku minutach i rozpoznaniu telefonicznym okazało się, że nikt nie wie, co wtedy tam drukowano.

L[ech] Wałęsa przy tej okazji skrytykował, że w związku drukuje się rzeczy niezwiązkowe.

Koszalin – region polityczno-wojskowy. Nie ma niepokoju, więcej jest milicji i wojska, dlatego wszystkie sprawy przechodzą.

Kalisz – poparcie dla strajku w Łodzi, z tym że przerwano połączenia telefoniczne i teleksowe między Łodzią a Kaliszem.

Katowice – Rozpłochowski: PZPR jest w dalszej ofensywie przeciwko członkom „Solidarności”. PZPR to już nie jest ani polska partia, a czy związkowa, to wątpliwe, a czy ona jest robotnicza, to na pewno nie.

Jest elita, która rządzi, ci ludzie nie rozliczą się i rozliczyć się nie mogą. Na to nie liczymy. Bardzo agresywny stosunek do partii. Sama wypowiedź była rozczłonkowana i nie wzbudziła specjalnego zainteresowania.

Jeszcze jedna sprawa ...

Wielowieyski: radzi rozmawiać spokojnie, musi to być mała grupa, z dużą się nie porozmawia. Premier nie będzie mógł takich rozmów toczyć.

Stelmachowski[5]: rozmawiać i stawiać warunki, omówić ustawę o związkach zawodowych, poprzeć rolników w Poznaniu, taksówkarzy, przedstawić nasze tezy o ustawie o związkach zawodowych, samorządzie rolniczym.

Siła-Nowicki: rozmawiać z rządem powinien Lech Wałęsa plus dwóch, później KKP w sposób umiarkowany. Wielka odpowiedzialność na nas spoczywa, nie możemy sobie pozwolić na luksus braku odpowiedzialności albo takich decyzji, które wykrwawią naród.

Ustalono, że wysłany będzie telegram [do] rolników, a także trzy ważne sprawy: – w dniu dzisiejszym nie wydawać żadnych oświadczeń ani uchwał, które mogłyby zamykać drogę do negocjacji lub spowodować utrudnienie tych negocjacji. Natomiast trzeba przedyskutować tryb rozmów, zakres i kto będzie rozmawiał.

Ogólna ocena sytuacji na Komisji Krajowej.

Po pierwotnym przedstawieniu przez Bujaka sytuacji wybuchła olbrzymia psychoza strachu albo inaczej zagrożenia. Wywołało to determinację wśród wszystkich członków KKP. Presja ta trwała długo. Zamiast o rozsądnych [rozmowach] z rządem, zaczęto mówić w meldunkach z kraju o sytuacji, o konieczności niepoddawania się, niecofania się nawet o krok. Sytuacja ta była niekorzystna. Zaczął ją przerywać Modzelewski, potem Rulewski zwrócił uwagę, że psychozie strachu nie należy ulegać, bo mieliśmy już to kilkakrotnie. Następnie Cierniewski z Bytomia odwrócił sprawę na tematy związkowe. Podkreślił, że przede wszystkim ta groźba interwencji jest uwarunkowana i nie powinna być przedmiotem rozmów tego typu organizacji, jak związek zawodowy. W tym momencie Wałęsa wstał i stwierdził rzecz ciekawą, że on z pajacem gadać nie będzie, że jeżeli będziemy niepoważni, tak jak w tej chwili, to on takich rozmów nie podejmie. Bo jeżeli będzie miał uchwałę, która będzie stanowić warunki, które musi premier spełnić, żeby podjąć rozmowy, to on w ten sposób rozmawiać nie będzie, w ogóle się tych rozmów nie podejmuje. Powinniśmy się zająć związkiem, powinniśmy się pilnować, trzymać dyscyplinę naszych członków, bo jeśli nawet J[acek] Kuroń też nie jest w pełni w porządku co do związku na zebraniach – to on tam czasem swoje programy wciska – czego nie powinien robić, bardziej to stwarza wrażenie na głupotę i jego dotychczasową działalność, ale nie stanowi działalności związkowej i przez to związek cierpi.

Sprawa, czy uchwalić uchwałę, czy wydać komunikat, ciągnęła się długo.

Na zakończenie w ocenie sytuacji KKP jest olbrzymie rozwarstwienie tych ludzi, nie jest to monolit. Jest tylko jedna rzecz, która ich łączy – obawa przed represjami. I tutaj jakoś warto by spróbować, żeby co bardziej może aktywnych co nieco przestraszyć, co nieco ich przykruszyć, ale nie używać tak bardzo rzeczy drastycznych, które wzbudzają natychmiastowo nie tylko niechęć, ale po prostu antyreakcję – obrona własna. To jest normalny instynkt. Natomiast wiele z tych podanych przykładów należałoby w umiejętny sposób sprawdzić, bo czasami wychodzi na to, że i prowokacje idą ze związku. Ja sądzę, że wiemy, komu na tym zależy, na pewno nie tym robotnikom, którzy stanowią „Solidarność”.

Ogólna sytuacja w tej chwili jest taka: w poniedziałek rozmawia L[ech] Wałęsa, Jurczyk i Celiński, ale wejść może nawet sam Wałęsa, tzn. jak będą w trójkę, to będzie dobrze, jakby nie było to możliwe, to wejdzie sam Wałęsa, a Celiński będzie tylko coś tam pisał – to jest zasadniczy punkt.

W czwartek – piątek podejmie się rozmowy KKP z premierem, o ile do tego dojdzie. Rozmowy mają być prowadzone na jeden z 8 podanych wcześniej tematów, tzn. uchwała o związkach zawodowych, cenzura, dostęp do radia, prasy i telewizji, o więzionych za przekonania, reforma gospodarcza, słowem to, co stanowi ośmiopunktowy program uchwały KKP z dnia 25 II 1981 r.

Pozostali będą dodatkowymi recenzentami albo z zachowaniem ciszy będą się przyglądać. Propozycja rozbicia rozmów na małe zespoły upadła, jednak może wrócić w momencie, kiedy rząd takie stanowisko przedstawi. [b]Natomiast duże nadzieje oraz zainteresowanie wykazują członkowie KKP co do spotkania z samym premierem[b]. W większości wypadków jest ocena, że premier jest człowiekiem, na którym można będzie polegać i z którym rozmowy będą istotne, wiążące w dobry sposób obie strony. Rozchodząc się, wyczuć można było atmosferę odprężenia, że jednak związek nie tylko podejmuje rozmowy, ale że właśnie początkowe koncepcje, na które nikt nie chciał się zgodzić: zaufanie dla Wałęsy, zaufanie dla premiera i pewnego odpuszczenia mimo ataku na związek jest ciekawszą[c], bo ustala taką sytuację, że jest możliwość podjęcia rozmów elastycznie, bez presingu, bez nacisku. Istnieje możliwość, że w poniedziałek napięte sprawy Łodzi, Nowego Sącza zostaną w jakiś sposób omówione z premierem i przerwane, może nawet do strajku w Łodzi nie dojdzie.

Wszystkie inne sprawy w Polsce można natychmiast po podjęciu rozmów zawiesić i przeciwdziałać. W tym układzie członkowie usłuchają.

Informacja uzupełniająca przekazana ustnie

1. W początkowej fazie obrad uczestniczyło około 60 osób. Podczas przerwy o godz. 12.00 z sali obrad wyproszono wszystkich tych, którzy nie posiadali „mandatów”. Po obiedzie część obradujących rozjechała się, tak że w końcowej fazie na sali obrad pozostało „ścisłe grono – 30 osób”.

2. Zbigniew Bujak podczas swojego wystąpienia poruszał również sprawę represjonowania członków „Solidarności” przez organa ścigania, powołując się na informacje zebrane przez Ośrodek Badań Społecznych NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze, a opublikowane w „Dodatku specjalnym poświęconym represji”. Wydanie to (nr 53) zostało następnie rozkolportowane wśród obradujących – w załączeniu.

Omówienie informacji

TW ps. „Dorn” swoje spostrzeżenia z bezpośredniego uczestnictwa w nadzwyczajnym posiedzeniu KKP trwającym[h] od godz. 10.00 dnia 7 III [19]81 r. do godz. 2.30 dnia 8 III br. przedyktował na taśmę magnetofonową zgodnie z otrzymanym zadaniem.

Taśmę odtworzono w Wydz[iale] III Dep[artamentu] III „A” MSW.

Zadania

Zadania dla TW ps. „Dorn” opracowane zostaną przez kpt. Wierzbickiego w terminie późniejszym.

Za zgodność:

kpt. L. Dominik

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – kierownictwo

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A” Katowice

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 19–32, kopia, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Chodzi o Andrzeja Cierniewskiego. Zob. dok. nr 43.

[2] Halina Skibniewska (ur. 1921 r.) – architekt i urbanista, posłanka na Sejm PRL IV, V, VI, VII i VIII kadencji, 1971–1985 wicemarszałek Sejmu.

[b-b] Podkreślono odręcznie.

[c] Tak w oryginale.

[d] W oryginale zahamować.

[e] W oryginale z KKP rządu.

[f] W oryginale perwersji.

[3] Marian Jurczyk (ur. 1935 r.) – spawacz i kierownik magazynu w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 1970–1980 przewodniczący Rady Oddziałowej Związków Zawodowych; zarejestrowany jako TW ps. „Święty” (w latach 1977–1978 odbył 19 spotkań z funkcjonariuszami SB, sporządził 9 imiennych informacji i przyjął wynagrodzenie finansowe, zob. P. Gontarczyk, Tajny współpracownik Święty. Dokumenty archiwalne sprawy Mariana Jurczyka, Warszawa 2005); w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w Stoczni Szczecińskiej; od września 1980 r. do czerwca 1981 r. przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność”; od czerwca 1981 r. przewodniczący ZR NSZZ „Solidarność” Pomorze Zachodnie; od października 1981 r. członek KK NSZZ „Solidarność”; od czerwca 1981 r. internowany, od listopada 1982 r. aresztowany; zwolniony w sierpniu 1984 r.

[g] W oryginale Cubińskiego.

[4] Ewa Soból (ur. 1951 r.) – współpracownik KSS „KOR” w Radomiu; działaczka i etatowy pracownik NSZZ „Solidarność” Ziemi Radomskiej; 13–19 XII 1981 r. oraz 18 V–7 VII 1982 r. internowana; 30 V 1977 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO (następnie Wydział V) w Radomiu pod nr. 2548 jako TW ps. „Cesarz”, „Andrzej”, „Zbyszek”, „Karol”, „Motyl”; zdjęta z ewidencji operacyjnej 17 I 1990 r.; przewidziana do przeprowadzenia kombinacji operacyjnej mającej na celu ograniczenie możliwości poruszania się Anny Walentynowicz przez podanie jej leków odwadniających w czasie jej pobytu w Radomiu w październiku 1981 r. Z przeprowadzenia kombinacji zrezygnowano z uwagi na skrócenie pobytu w Radomiu przez Annę Walentynowicz. Zob. Karta E-16 dot. E. Soból z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW; Karty EO-4/77, EO-4B/72, E-16 dot. E. Soból z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Radomiu; AIPN, 0608/265, k. 6–8, SOR krypt. „Emerytka”.

[5] Andrzej Stelmachowski (1925–2009) – od 1972 r. członek warszawskiego KIK, 1987–1990 jego prezes; w 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; doradca NSZZ RI „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. doradca TKK, od 1987 r. KKW; od 1988 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1988–1989 członek Komitetu Helsińskiego w Polsce, pełnomocnik Fundacji Społecznej „Solidarność”; 1984–1989 członek Komisji Episkopatu Polski Iustitia et Pax, od 1989 r. Komisji ds. Duszpasterstwa Rolników oraz Duszpasterstwa Ludzi Pracy; uczestnik obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. A.W. Kaczorowski, Andrzej Stelmachowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 297–299; http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Stelmachowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[h] W oryginale trwającego.

Nr 163

1981 luty 20, Gdańsk – Wyciąg z doniesienia TW ps. „Wit”

Gdańsk, dnia [a]28 III[a] 1981 r.[b]

Wyciąg

z doniesienia TW ps. „Wit” z dnia 27 III 1981 r.

Struktura organizacji strajku w zakładach związanych z energetyką, a wchodzących w skład MKZ Gdańsk.

Są to zakłady:

1. Zakład Energetyczny

2. ZEC Wybrzeże (wszystkie elektrociepłownie Gdynia – Gdańsk)

3. ZRE – Gdańsk

4. IASE – Instytut Automatyki

5. Rejon Energetyczny

6. ZRHiBE – Straszyn

7. Zakład Transportu Oddział

a) Gdańsk

b) Straszyn

8. Elbud – Gdańsk

9. ZWSE – Gdynia

Zakłady te wybrały przewodniczącego sekcji energetyków ob. Majchrzaka, miejsce działania: EC–II, Gdańsk, ul. Wiślana.

Zadania Majchrzaka – pełna koordynacja działań strajkowych wszystkich zakładów wchodzących w skład sekcji energetyków, dalej pełna informacja komitetów strajkowych w zakładach, telefonicznie za pomocą telefonów miejskich i telefonów energetycznych – do których dojście z miasta jest przez nr 473 i następnie 3 numery to już zakłady, np. do Majchrzaka 558 i 559.

Ponadto wszystkie zakłady posiadające teleksy informują się wzajemnie lub przez Majchrzaka drogą teleksową.

Główną rolą ob. Majchrzaka jest też ciągły kontakt z MKS Gdańsk, a przez MKS również z KKP (w czasie strajku z KK Strajkową), celem informowania oraz odbierania informacji.

Z Majchrzakiem pracuje kilka osób z Komitetu „Solidarności” z ZECW – Gdańsk.

Organizuje również i zabezpiecza transport, paliwo i inne materiały niezbędne do sprawnego przebiegu strajku. Byłem u Majchrzaka w dniu wczorajszym i starałem się dowiedzieć o zaopatrzenie w chleb. Dowiedziałem się, że żywność załatwia ob. Borusewicz z MKS, a chleb ma być pieczony na statku dla załóg strajkujących. Ponadto we wszystkich zakładach wybrani zostali członkowie przyszłych komitetów strajkowych, na wypadek gdyby obecne komitety zostały aresztowane.

Przebieg Plenum MKZ Gdańsk.

Po wstępie dokonano wyboru przewodniczącego następnego plenum dr. Wojciecha Gruszeckiego[c].

Następnie ob. Lis przedłożył swoje relacje z rozmów w Bydgoszczy, po wydarzeniach z dnia 19 III br., a następnie zaprezentował zebranym dużo wypowiedzi radnych o zajściach na sali obrad; po wysłuchaniu relacji radnych zebrani na plenum odśpiewali hymn.

Następnie Borusewicz powiadomił zebranych, że byli przedstawiciele komendy MO z Gdańska, którzy oświadczyli, że odcinają się od takich metod, jakie były w Bydgoszczy, na co cała sala około 2 tys. osób gremialnie klaskała.

W dalszym ciągu zebrani zostali poinformowani o zawieszeniu wszelkiej działalności związkowej z hasłem „Cała praca na rzecz pogotowia strajkowego i strajku”. Była też odczytana uchwała [Sekcji] Oświaty i Wychowania – (Sekcja „Solidarności”) o swobodzie przeprowadzania [strajku] ostrzegawczego i właściwego.

Chodziło o to, aby w dziennikach wpisywać za te godziny strajk solidarnościowy, a prowadzić zajęcia z przedmiotów patriotycznych.

Podano również uchwałę o pozostaniu na czas do strajku właściwego MKZ na Grunwaldzkiej, dopiero [potem] – jeżeli rozpocznie się strajk właściwy – zostanie MKS zainstalowany w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Materiały rozdane na plenum to:

Gazetka „Solidarność” – zawierająca osobiste opinie członków MKZ w sprawie Bydgoszczy.

Afisze o strajku ostrzegawczym oraz informacje bieżące – (są również zawarte w teleksach).

„Wit”

Za zgodność:

St[arszy] insp[ektor]

Sekcji 5 Wydz[iału] II

(–) kpt. J[an] Wochna

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 41–43, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] W oryginale Gruszewskiego.

Nr 164

1981 marzec 30, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Bogdana Jaworskiego ze spotkania z TW ps. „Czarny”

Gdańsk, dnia [a]30 III[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa[b]

ze spotkania z TW ps. „Czarny”[1] odbytego w dniu 28 III 1981 r.

W trakcie spotkania TW przekazał mi następujące informacje:

– W dniu wczorajszym TW był na wódce z H[enrykiem] Jagielskim, który opowiadał mu o swoim pobycie w Bydgoszczy razem ze S[tanisławem] Burym[2]. W czasie narad KKP w Bydgoszczy, po zajściach w tym mieście doszło do ostrych scysji między J[ackiem] Kuroniem, nieznanym Jagielskiemu bliżej lekarzem z Zielonej Góry a Lechem Wałęsą, S[tanisławem] Burym i H[enrykiem] Jagielskim.

J[acek] Kuroń i jego grupa stali na nieprzejednanym stanowisku o konieczności natychmiastowego rozpoczęcia strajku generalnego. Po ostrej dyskusji na ten temat, w której między innymi strona L[echa] Wałęsy twierdziła, że doprowadzi to tylko do przelewu robotniczej krwi, strona J[acka] Kuronia nadal stała na stanowisku strajku generalnego, wstał H[enryk] Jagielski i zwrócił się do J[acka] Kuronia w następujący sposób: „Ty ch...u scyzorykiem chrzczony, co ty możesz powiedzieć o robotnikach i jak możesz decydować o przelewaniu robotniczej krwi”.

Wywołało to konfuzję wśród zebranych, lecz odniosło pożądany skutek i w pewnej mierze przyczyniło się do decyzji o odroczeniu strajku generalnego.

Podczas tego posiedzenia J[acek] Kuroń wygłosił przemówienie o obecnej sytuacji politycznej, w którego podsumowaniu stwierdził, że w tej chwili Związek Radziecki jest tak słaby, że moment jest najodpowiedniejszy, aby się od nich odłączyć.

Jak poinformował TW, H[enryk] Jagielski zwierzył mu się, że w chwili obecnej MKZ i ogólnie „Solidarność” zostały opanowane przez żydostwo i jest przez nie wyraźnie sterowane.

L[ech] Wałęsa zastanawia się w tej chwili, jak odsunąć od „Solidarności” takie osoby jak: J[acek] Kuroń, B[ogdan] Borusewicz, A[nna] Walentynowicz, B[ogdan] Lis, A[ndrzej] Gwiazda.

Nie może to być akt jednorazowy, lecz wszelkie działania L[echa] Wałęsy będą do tego zmierzać.

Jeżeli chodzi o sprawę wejścia MKZ na teren Stoczni Gdańskiej im. Lenina na czas gotowości strajkowej, to wyrażono [się] w grupie L[echa] Wałęsy w ten sposób: „Żydostwo nie będzie nami rządzić na stoczni”.

Zdaniem TW obawiano się, by grupa przeciwników L[echa] Wałęsy nie zdobyła w Stoczni Gdańskiej im. Lenina zbyt wielkiej popularności.

Zdaniem TW nieporozumienia w łonie „Solidarności” nie wskazują na to, by doszło do porozumienia z rządem, a co za tym idzie strajk generalny jest raczej nieunikniony, mimo iż bardzo wielu ludzi jest przeciwnych.

– Jeżeli chodzi o Łucję Wejher, to TW zna tę osobę. [[c]]

TW zna również M[arka] Mikołajczuka. Na temat jego rzekomego aresztowania przez SB TW nic bliżej nie może powiedzieć. TW wie tylko, że bardzo wielu ludzi nie wierzy w jego porwanie i uważa, że było to pozorowane. Zdaniem TW H[enryk] Jagielski również nic nie wie o ww. sprawie, gdyż jest on człowiekiem, który nie potrafi utrzymać języka za zębami i na pewno by coś o tym TW powiedział.

Innych istotnych informacji TW nie przekazał.

Zadania

1. Na bieżąco utrzymywać kontakty z H[enrykiem] Jagielskim. Informować o jego planach i zamierzeniach.

2. W miarę możliwości utrzymywać kontakty z osobami skupiającymi się wokół MKZ i informować o ich planach i zamierzeniach.

3. Informować o planach i zamierzeniach związanych z ewentualnym strajkiem generalnym.

Przedsięwzięcia

1. Opisane powyżej przez TW informacje pozwalają na opracowanie rozlicznych kombinacji operacyjnych, celem których będzie eliminowanie elementów antysocjalistycznych z działalności NSZZ „Solidarność”.

2. Poprzez dalsze celowe stawianie kolejnych zadań dążyć do dalszego zbliżenia TW i H[enryka] Jagielskiego.

Pozwoli to na bieżącą kontrolę [[d]] operacyjną figuranta. Ponieważ H[enryk] Jagielski ma skłonności do nadużywania alkoholu, poprzez TW w razie ewentualnej potrzeby można będzie doprowadzić do skompromitowania figuranta.

Uwagi własne

Uzyskane informacje potwierdzają nasze dotychczasowe rozpoznanie. Powyższa sytuacja wskazuje, że dochodzi do wyobcowania z „Solidarności” grup antysocjalistycznych, tym niemniej należy w dalszym ciągu prowadzić aktywne działanie operacyjne zmierzające do pogłębienia tego procesu.

Omówienie przebiegu spotkania

Spotkanie odbyłem w kawiarni „Koga” w godz. 10.00–11.00. Dekonspiracji nie stwierdziłem.

W trakcie spotkania TW poprosił mnie o załatwienie zaświadczenia ze stoczni o przydatności telefonu w pełnieniu jego obowiązków służbowych, twierdząc, że będąc w posiadaniu takiego zaświadczenia, jest w stanie założyć sobie telefon. Odpowiedziałem, że sprawę tę muszę przekonsultować z moim przełożonym.

St[arszy] insp[ektor] Sek[cji] 6

Wydz[iału] III „A”

(–) por. B[ogdan] Jaworski[3]

Wyk[onano] w 4 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 44–45, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 6. Zapoznać Sek[cję] 3 w celu wykorzystania w meldunku do sprawy „Bolek”. 30 III 1981 [r.].

[c] Pominięto fragment zawierający dane wrażliwe.

[1] Jacenty Harasymiuk (ur. 1946 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 10 V 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 32828 jako kandydat na TW, przerejestrowany na TW; materiały zarchiwizowano 22 I 1990 r., nie zachowały się. Zob. Karta E-14, E-16, DE-14/0 dot. J. Harasymiuka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Stanisław Bury (ur. 1938 r.) – od 1960 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Grudnia ’70; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; członek Prezydium KZ; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR; delegat na I KZD; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kundel”, następnie „Kompania”.

[d] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[3] Bogdan Jaworski – funkcjonariusz Wydziału III KW MO w Gdańsku; w okresie działania WZZ zajmował się m.in. rozpracowywaniem Andrzeja Kołodzieja; brak bliższych danych.

Nr 165

1981 marzec 30, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Konrad” opracowana przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Zbigniewa Byszkę

Gdańsk, dnia 30 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Źródło: ps. „Konrad”

Przyjął: ppor. Z[bigniew] Byszko

Dnia: 30 III 1981 r.

Informacja

Około godz. 13.00 dzwonił Koziatek z W[arsza]wy do stoczni, telefon odebrał Bury, który przekazał, że była propozycja rządowa, by przesunąć strajk generalny, lecz „Solidarność” nie przyjęła jej, i że obecnie szanse dogadania sięgają 50 proc. oraz że krytycznie przyjęto wiadomość Politbiura, że nie przyjęto rezygnacji członków BP KC PZPR Olszowski[ego][b], [[c]], Łukaszewicz[a][d] i Grabskiego, i obecnie są przygotowania do strajku. Lis prowadził rozmowy ze wszystkimi delegacjami stoczni Trójmiasta i Szczecina (m.in. jest Jurczyk).

1. Łączność – krótkofalówki, teleksy i ewent[ualnie] łodziami po kanale. 2. Żywność: min[imum] dwa talerze zupy są już zabezpieczone dla każdego strajkującego. 3. Ewentualnie zapieczętowane będą gabinety dyrektorów itp., np. gabinet Czernielewskiego. Borusewicz z dwoma przedstawicielami był w stoczni na rozmowie dot. przeprowadzki MKZ do stoczni, zaproponował przeprowadzić 150 osób, na co początkowo nie zgodzono się i Bury zaproponował, by Borusewicz dostarczył do godz. 16.00–17.00 imienną listę osób z MKZ z rozeznaniem zakładu pracy i m[iejs]ca zamieszkania. Rozmawiałem wcześniej z Burym na temat KOR w MKZ i m.in. Borusewicza – facet nigdzie nie pracował, a uznawał się [za] znawcę spraw robotniczych, zakładów pracy. W wypadku strajku będzie MKZ korzystał ze środków technicznych dostępnych w stoczniach, które będą miały baseny otwarte między sobą i część ludzi z MKZ może być ulokowana w [Stoczni] Północnej, a część w [Stoczni] Remontowej, a siedzibą MKZ będzie najpewniej pierwotne miejsce „Solidarności” w stoczni.

Po wyjściu Borusewicza zaproponowałem, by każdy korowiec z MKZ miał ochronę stoczniowca z uwagi, że są to często ludzie nieodpowiedzialni i mogą wykorzystać sytuację dla swych celów. Była w stoczni żona Moczulskiego i rozmawiała z Burym, Szablewskim i przekazała wiadomość od męża, że w przypadku, gdy zajdzie możliwość porozumienia w W[arsza]wie, a jedyną kwestią [[e]] sporną będzie sprawa więźniów politycznych, to Wałęsa ma zrezygnować z tego punktu i za wszelką cenę dogadać się z uwagi na groźbę wprowadzenia stanu wyjątkowego i wkroczenia Rosjan do kraju.

Uzupełnienie

W uzupełnieniu informacji TW podał, że o godz. 14.30 rozpoczęło się spotkanie przedstawicieli zakładów z posłami Ziemi Gdańskiej. Oburzenie wywołał fakt, że na spotkanie nie przybyli Kania, Fiszbach i J.[1]

Zadania

– W przypadku dojścia do przeniesienia MKZ na teren stoczni realizować ustaloną z Burym sprawę przydzielenia „ochrony” działaczom MKZ, w ten sposób ustalić ich zamiary i kontakty.

– Przekazywać na bieżąco informacje o rozwoju sytuacji w zakładzie. Dalej inspirować do ograniczania działalności osób z MKZ – znanych sympatyków KOR.

– System łączności i spotkań zostaje bez zmian. W przypadku niemożliwości opuszczenia zakładu informacje przekazywać i odbierać zadania poprzez skrzynkę kontaktową.

Uwagi własne

Informacja jest wartościowa operacyjnie, gdyż świadczy o przygotowaniach i planach dot. planowanego strajku na dzień 31 bm. Znaczący jest fakt, że przygotowaniami tymi kieruje B[ogdan] Borusewicz i jego sympatycy. Spotkanie z TW odbyłem w prywatnym samochodzie, w miejscu gwarantującym zachowanie konspiracji. TW będzie w godzinach popołudniowych w KZ NSZZ Stoczni Gdańskiej i w związku z tym na jego prośbę wręczyłem mu 100 zł na taksówkę, aby mógł udać się szybko do domu na obiad.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w prowadzonych przez tut[ejszy] wydz[iał] sprawach.

St[arszy] insp[ektor]

Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. Z[bigniew] Byszko

Wyk[onano] w 5 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 46–48, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[b] W oryginale Olszewski.

[c] Nazwisko nieczytelne.

[d] W oryginale Łukaszewski. Jerzy Łukaszewicz (1931–1983) – od 1951 r. członek PZPR; 1971–1980 sekretarz KC PZPR odpowiedzialny za prasę i propagandę; 1975–1980 zastępca członka BP KC PZPR; w 1980 r. członek BP KC PZPR; w 1981 r. wykluczony z PZPR; 1981–1982 internowany wraz z innymi członkami ekipy Edwarda Gierka.

[e] Przekreślono słowo bez.

[1] Najprawdopodobniej chodzi o Wojciecha Jaruzelskiego.

Nr 166

1981 marzec 30, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia [a]30[a][b] III 1981 r.

Tajne

Źródło: TW ps. „Mariacki”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 27 III 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

Egz. nr [a]3[a]

Po wypadkach bydgoskich nastąpiła konsolidacja większej części społeczeństwa co do oceny przyczyn i skutków, tzn. potępienia akcji MO i SB. Uważa się, że użycie siły było złamaniem umowy społecznej i nie wyczerpało innych środków negocjacji dla rozładowania napięć. Obciąża się tym elementy zachowawcze w kierownictwie PZPR, których ostoją w odczuciu społecznym jest Olszowski, Grabski, Mach itp. Natomiast różna jest ocena Jaruzelskiego. Niektórzy uważają, że musiał wiedzieć o przedsięwzięciu tego typu akcji, lecz większość nie wiąże go z tymi działaniami, uważając, że pozostał czysty, a była to prowokacja przeciwko niemu i jego stylowi rządzenia. Raczej nie wiąże się również Kani z tą działalnością zmierzającą do konfrontacji, lecz uważa, że nie panuje on nad centralnym aparatem partyjnym. Nastąpił w partii wyraźny rozłam. Na ogół popiera się aktualną ocenę stosunków w partii, zawartą[c] w liście Bratkowskiego[1] z dnia 23 marca br. Ocenia się pozytywnie wyniki ostatniego plenum KW PZPR z dnia 26 III br. i analogicznie komitetów dzielnicowych. Wyrazem tego jest niezwłoczne podanie tych wyników przez radiowęzeł MKZ i pozytywna reakcja ludzi. Natomiast negatywnie ocenia się komitety wojewódzkie PZPR w Warszawie i Katowicach, jako należące do tzw. „konserwy”. Powszechnie uważa się, że zjazd rozliczeniowy PZPR powinien odbyć się jak najszybciej, a jego odwlekanie osłabia partię, powodując zrewoltowanie „dołów” partyjnych, i jest wymierzone przeciw odnowie dla umocnienia „sił zachowawczych” i dla „nabrania oddechu”.

Niedawno MKZ gdański otrzymał od RFN-owskich związków zawodowych nowy czerwony samochód marki „Volkswagen” (dostawczy), który obecnie służy również do kolportażu wydawnictw, którymi zawiaduje Bogdan Borusewicz. Ostatnio widziany był z naręczem literatury, jak wnosił ją do ww. samochodu i do białego fiata.

Od piątku normalna biurowa działalność MKZ została przerwana. Natomiast wprowadzono całodobowe pogotowie. MKZ chroniony jest przez tzw. „straż robotniczą”, do której należy dużo wyrostków po 17–18 lat.

Budynek jest chroniony od zewnątrz i wewnątrz. Aby wejść do gmachu, trzeba mieć przepustkę, a na górne piętra dodatkowo wydaje się inne przepustki. W MKZ wisi ogłoszenie, żeby dostarczać klej butapren do klejenia afiszy i ulotek.

Na ostatnim plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dniu 25 marca 1981 r. odtwarzano m[iędzy] innymi taśmę nagraną w gmachu WRN Bydgoszcz podczas zajść oraz omawiano metody postępowania i zabezpieczania strajku generalnego i ewentualnej interwencji z zewnątrz. Wyrazem tego jest opracowana instrukcja składająca się z trzech części.

Na ogół sądzi się, że osiągnięcie porozumienia przed wtorkiem będzie bardzo trudne z uwagi na usztywnienie z obu stron, a szczególnie na brak kompromisu ze strony władz na 10 punktów KKP z Bydgoszczy. Powszechnie krytykuje się sposób podawania informacji przez główne wydanie DTV, m.in. w kontekście toczących się rozmów. Natomiast pozytywnie ocenia się relacje gdańskiej „Panoramy”. „Białe plamy”, które ukazały się ostatnio w gazetach gdańskich, są ocenianie jako dowód postępującej demokratyzacji wśród dziennikarzy i drukarzy. Natomiast negatywnie ocenia się nadal działalność cenzury i uważa się, że jest to zupełnie nieskuteczne, jako że wycięte części informacji są natychmiast kolportowane. Nadmieniam, że powyższe informacje uzyskałem z mego środowiska, z miejsca pracy, jak i środowiska adwokackiego, a także relacji ludzi spod MKZ.

„Mariacki”

Uzupełnienie

Aktywiści z MKZ posiadają informację, że SB ma sporządzone lisy osób przeznaczonych do aresztowania w wypadku stanu wyjątkowego. Mówi się, że w pierwszej kolejności w Gdańsku ma być aresztowanych kilkaset osób należących do działaczy opozycji i aktywistów MKZ, KZ NSZZ itp. W dalszej kolejności mają pójść ci wszyscy, którzy zaangażowani są w działalność „Solidarności”, łącznie kilka tysięcy ludzi. W związku z tym MKZ gdański na taki wypadek organizuje MKZ zastępczy, składający się z drugiego garnituru działaczy, którego skład pozostaje w ścisłej tajemnicy. Takie same komórki „Solidarności” organizuje się w poszczególnych zakładach pracy.[d]

[a]Za zgodność:

Kier[ownik] Sekcji 4 Wydz[iału] III

kpt. J[an] Protasewicz[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 50, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pierwotnie maszynowo wpisana data 28.

[c] W oryginale zawartym.

[1] Stefan Bratkowski (ur. 1934 r.) – dziennikarz, publicysta, pisarz, scenarzysta; 1949–1954 członek ZMP; 1954–1981 członek PZPR; redaktor tygodnika „Po prostu”; członek KO przy Lechu Wałęsie; uczestnik obrad okrągłego stołu; współzałożyciel „Gazety Wyborczej” i „Agory”. Zob. m.in. K. Biernacki, Stefan Bratkowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 50–52.

[d] Poniżej odręczna adnotacja o treści Do meldunku.

Nr 167

1981 marzec 30, Gdańsk – Notatka służbowa referenta Roberta Ratajczyka z Komisariatu III MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 30 III 1981 r.

Ref[erent] Robert Ratajczyk

Komisariat III MO w Gdańsku

Notatka służbowa

W dniu 30 III 1981 r. o godz. 18.00 udałem się na polecenie kierownika komisariatu pod siedzibę KKP NSZZ „Solidarność”, mieszczącą się przy ul. Grunwaldzkiej 103, gdzie wysłuchałem serwisu informacyjnego Biura Krajowego, w którym była mowa o tym, że KKS przenosi z dniem dzisiejszym swoją siedzibę do Stoczni Gdańskiej im. Lenina, siedziby we Wrzeszczu chronić będzie straż robotnicza, wiadomości będą nadawane.

Poinformowano społeczeństwo, że podczas strajku właściwego dystrybucje paliw płynnych będą tylko dla służb zapewniających dostawy żywności, służby zdrowia. Na terenie Trójmiasta będzie czynnych około 6 stacji CPN dyżurujących podczas strajku.

Ogłoszono również odezwę do matek, żon, sióstr i członków rodzin milicjantów, aby przekonali oni ich, że powinni również przystąpić do odnowy proponowanej przez NSZZ „Solidarność”, aby nie dopuścili do rozłamu społeczeństwa i aby MO i SB służyły rzeczywiście narodowi, a nie wrogom odnowy społecznej.

Przekazano również instrukcję nr 1 na temat strajku właściwego.

Zainteresowanie duże, ludzi ok. 1 tys. osób.

Rozdawano aktualne „Serwisy Informacyjne”.

Sporządził R[obert] Ratajczyk

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 84, oryginał, mps.

Nr 168

1981 marzec 31, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 31 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w czasie spotkania z TW ps. „Cezar” ww. przekazał następujące informacje:

– W MKZ Gdańsk dużo się mówi o akcji na rozbicie „Solidarności” przez działaczy typu Bujak, Rozpłochowski, Rulewski, Jurczyk. Grupę tę w gdańskim MKZ wspierają Walentynowicz, Gwiazda oraz w pewnym sensie B[ogdan] Lis. Lis czyni to bardzo ostrożnie, gdyż nie chce narazić się L[echowi] Wałęsie, a jednocześnie ma zamiar zająć miejsce po nim.

Z grupą tą aktywnie współdziała J[acek] Kuroń, instruując ww. osoby w kierunku usunięcia od kierowania[b] związkiem L[echa] Wałęsę. L[ech] Wałęsa ograniczał działania Kuronia w związku, a nawet w pewnym okresie zabronił mu wstępu do gdańskiego MKZ. Grupa Bujaka-Rozpłochowskiego stoi na stanowisku twardej polityki wobec rządu bez jakichkolwiek ustępstw.

– MKZ Gdańsk uruchomił tajną drukarnię, która drukowała plakaty i „Serwisy Informacyjne”. Drukarnia ta jest obsługiwana po południu przez Z[ygmunta] Sabatowskiego[c] z Gdańskich Zakładów Graficznych (drukarza z zawodu).

Drukarnia ta znajduje się w Przedsiębiorstwie Projektowym Budownictwa Morskiego. Osobami odpowiedzialnymi za maszynę drukarską typu Romayor 313 są:

1. Morawski Jacek tel. 575,

2. Dorniak Mirosław tel. 553.

– W chwili obecnej nie podjęto jeszcze decyzji o uruchomieniu tajnej drukarni w mieszkaniu TW. Wiąże się to prawdopodobnie z planowanym przez KKP zaakceptowaniem decyzji L[echa] Wałęsy, którą podjął on w W[arsza]wie.

Ocena informacji TW

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW znalazły potwierdzenie.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w ramach sprawy obiektowej krypt[onim] „Klan”. Z informacją dot. Z[ygmunta] Sabatowskiego[c] zapoznać Wydz[iał] III tut[ejszej] komendy.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Rozszerzyć informacje odnośnie tajnej drukarni Z[ygmunta] Sabatowskiego[c].

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem w dniu 31 III br. w godz. 16.00–16.45 w kawiarni „Staromiejska” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie umówiono w dniu 3 IV br. o godz. 15.00.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 29–30, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale kierownictwa.

[c] W oryginale Sabadowskiego.

Nr 169

1981 marzec 31, Gdańsk – Wyciąg z informacji uzyskanej od KO ps. „Paweł Kański”

Gdańsk, dnia 31 III 1981 r.[a]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Wyciąg

z informacji od KO ps. „Paweł Kański” z dnia 27 III 1981 r.

... Według tych samych źródeł (dziennikarze, KW PZPR w Elblągu, wyżsi oficerowie z wojska) istnieje spis – lista około 3–3,5 tys. osób, działaczy „Solidarności” plus doradców, których wyeliminowanie pozwoliłoby władzy na dogadanie się z resztą działaczy „Solidarności” i całym związkiem. Stan wyjątkowy umożliwiłby to przez różne formy, jak np. powołanie pod broń. ...

... Cyfrę 3–3,5 tys. działaczy „Solidarności” do wyłapania potwierdziła mi też p[ani] mecenas z Sopotu, pracująca na rzecz „Solidarności” we Wrzeszczu. Młodziutka osoba, pyskata, nazwiska chwilowo nie znam, prowadzi w Sądzie Pracy w Gdyni sprawę odwoławczą ob. Opalińskiej z Ornety. Jest zachłyśnięta „Solidarnością” – nawet we Wrzeszczu śpi, bo ma tyle pracy.

W trakcie rozmowy ww. powiedziała mi, że prawdziwa centrala „Solidarności” znajduje się poza krajem, konkretnie w Watykanie. Poza krajem są też ogromne źródła finansowe, do których można sięgać bez ograniczenia. Stwierdziła, że są to źródła potężne. Potwierdziła także, że KPN, RMP, KOR i cokolwiek by jeszcze nie dodać – to i tak jest wszystko jedno, podziały są umowne, stanowią zasłonę dymną dla władz, tworzą też wyobrażenie mnogości ruchów. W rzeczywistości jest to jeden ruch związany z „Solidarnością”, tkwiący w niej, będący jej trzonem ideowym.

Nadto dodała, że decyzja MKZ – MKS Gdańsk o pozostaniu we Wrzeszczu jest swoistym wyzwaniem. I tak wiadomo, że do stoczni nie przeniesie się wszystkiego. Nawet gdyby taką decyzję podjąć oficjalnie – to i tak urzędowałoby się we Wrzeszczu. Chodzi o swoistą próbę: nie wszystkie MKZ przenoszą się do wielkich zakładów, ale my się nie boimy, nie chowamy na wypadek strajku generalnego, niech społeczeństwo wie, że Gdańsk odważny, a zresztą lepiej być na zewnątrz, bo łatwiej prowokować władze, łatwiej o incydenty, bo przecież będziemy działać w warunkach obstawienia z zewnątrz. Zobaczymy, jak będą się zachowywać, czy będą utrudniać, zatrzymywać, pacyfikować itp.

[b]St[arszy] insp[ektor]

Sekcji 3 Wydz[iału] II

por. Jerzy Zamorowski[b]

[b]Wyk[onano] egz. poj[edynczy][b]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 55, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku.

[b-b] Wpisano odręcznie.

Nr 170

1981 marzec 31, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia 31 III 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW ps. „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 30 III 1981 r.

Informacja

– Kadrową w MKZ jest Dorota Onyszkiewicz i urzęduje na piętrze hotelowym. Kasjerką jest natomiast p[ani] Brodalska[1] – emerytka. Ma syna Egona Brodalskiego[2] – adwokata zatrudnionego w Zespole Akademickim mieszczącym się nad kawiarnią [a]„Pod kominkiem”[a] we Wrzeszczu. Z relacji Brodalskiej wynika, że mają w kasie dużo pieniędzy, gdyż przez cały tydzień codziennie podejmowała duże sumy. Pieniądze trzymane są w kasie pancernej kupionej za sumę 10 tys. zł. Kasa jest wielkości lodówki „Saratow”. Kasa znajduje się w pokoju 71, w którym urzęduje także A[nna] Walentynowicz i główna księgowa. Prócz pieniędzy polskich w kasie znajduje się dużo obcej waluty – najwięcej dolarów.

– Sędzia Kurska nocuje na terenie MKZ, przeważnie w pokoju A[nny] Walentynowicz. Jest bardzo radykalna w poglądach i za bezwzględnym strajkiem generalnym oraz szybkim represyjnym działaniem wobec rządu.

– Duże wrażenie w MKZ zrobiła uchwała POP II Komisariatu MO w Gdańsku. Ocenia się, że są istotne rozdźwięki w łonie MO i SB, co stwarza szansę przeciągania przynajmniej części funkcjonariuszy na stronę „Solidarności”. Wydany aneks do uchwały traktowany jest przez część działaczy jako zredagowany pod presją przełożonych, przez innych, że napisany oraz opublikowany został bez wiedzy zainteresowanych.

– A[nna] Walentynowicz i Z[bigniew] Bujak przez cały dzień jeździli po zakładach pracy i zagrzewali do strajku.

– Na Stocznię im. Lenina mają się przenieść tylko pracownicy etatowi, natomiast społeczni nie. W sumie MKZ liczy 149 pracowników etatowych.

– Wszystkie ważniejsze dokumenty zostały już wywiezione przez MKZ (nie wiem dokąd). Te, które pozostawiono, jeżeli będzie atak MO i SB na budynek, mają być ładowane w worki, podopalane i wyrzucane z okien na atakujących.

„Wala”

Przedsięwzięcia

– Podjąć czynności ustaleniowe odnośnie D[oroty] Onyszkiewicz i Brodalskiej pod kątem ewentualnego opracowania na kandydata na TW.

– Podjąć wspólnie z Sekcją 4 tut[ejszego] wydziału działania zmierzające do ustalenia wysokości konta finansowego NSZZ „Solidarność”, jak i zasad gospodarowania finansowym[b] majątkiem związku.

– Informacje dot. A[nny] Kurskiej przekazać do tut[ejszego] Wydziału III.

Zadania

Z uwagi na fakt, iż TW ps. „Wala” jest chora i zgodnie z zaleceniem lekarza ma leżeć, nie przekazałem zadań.

Uwagi

Następne spotkanie zostanie wywołane telefonicznie przez TW ps. „Wala”. W trakcie dzisiejszego spotkania otrzymałem od TW „Serwisy Informacyjne Biura Krajowego”, plakaty, odezwy i ulotki oraz siatkę płac etatowych pracowników MKZ.

W czasie spotkania wypłaciłem TW kwotę 70 zł (siedemdziesiąt) jako zwrot kosztów przejazdu taksówką z MKZ do domu. Wybór środka lokomocji podyktowany był samopoczuciem TW ps. „Wala”. Spotkanie z TW odbyłem w kawiarni „Złoty ul” w obecności współmałżonka. Na konsumpcję wydatkowałem kwotę 92 zł (dziewięćdziesiąt dwa zł).

Kier[ownik] Sek[cji] 3

Wydz[iału] III „A”

kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek” Opr. LS z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 56, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Janina Brodalska (1920–1983) – ekonomistka; 30 XII 1981 r. zarejestrowana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 42077 jako TW ps. „Artur”; 7 II 1983 r. wyrejestrowana z powodu śmierci; materiały nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2, E-14 dot. J. Brodalskiej z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Egon Brodalski (ur. 1941 r.) – 3 I 1983 r. zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku pod nr. 53161 jako KO, wyrejestrowany 19 I 1990 r. Zob. Karta E-14 dot. E. Brodalskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[b] W oryginale finansowych.

Nr 171

1981 kwiecień, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza

[Gdańsk, kwiecień 1981 r.]

Tajne[a]

Meldunek operacyjny

Numer informacji: Nazwa informacji. Treść informacji. Kod informacji 1. Identyfikator meldunku – 000700/81,

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD 2000.

02. Data nadania meldunku: IV 1981 r.

03. Nr rejestracyjny „C”: Gd 039409.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Nazwisko Tomczak. Imię Ryszard. Identyfikator 376265.

05. Zagrożenie (fakt): Wspieranie osób prowadzących wrogą działalność polityczną i represjonowanych za tą działalność oraz ich rodzin. 01026. [[b]]

16. Sposób przekazania sprawy: Przekazanie innej jednostce. [[b]]

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Pirania” w zakresie wspierania osób prowadzących wrogą działalność polityczną informuję o dalszych ustaleniach.

Realizując przyjęte w sprawie kierunki działań operacyjnych zmierzających do rozpoznania charakteru powiązań figurantki z osobami zaangażowanymi w działalność antysocjalistyczną, uzyskano od TW ps. „Wala” informacje, z których wynika, że K[rystyna] Wiśniewska utrzymuje bardzo ścisły kontakt z Bogdanem Borusewiczem (figurant tut[ejszego] Wydz[iału] III). Fakt ten jednak stara się ukryć przed otoczeniem, prawdopodobnie z uwagi na to, że w MKZ Gdańsk coraz częściej krytycznie ocenia się ekstremalne stanowiska zaprezentowane w „Solidarności” głównie przez działaczy lub sympatyków KKS „KOR”. Na utrzymanie bliskich kontaktów z B[ogdanem] Borusewiczem wskazuje chociażby fakt, że figurantka osobiście zajmuje się kolportażem dostarczonych przez wymienionego wydawnictw, takich jak: „Robotnik”, Katyń, Prawa człowieka i innych drukowanych przez KKS

„KOR”. Wydawnictwa te otrzymują tylko osoby cieszące się zaufaniem K[rystyny] Wiśniewskiej.

Ponadto ustalono, że na terenie MKZ K[rystyna] Wiśniewska utrzymuje bliskie kontakty z osobami zatrudnionymi w dziale prawnym MKZ, tj.: Ireną [c]Ma[c]lińską, Makoś[d] oraz sędzią Anną Kurską.

Stosunek figurantki do działaczy KSS „KOR” uwidacznia się również w jej wypowiedzi odnośnie ew[entualnego] postawienia w stan oskarżenia J[acka] Kuronia: „Niczego nie da mu się udowodnić, a wymiar sprawiedliwości się skompromituje...”.

Stanowiska tego nie podziela wielu pracowników MKZ uwzględniających możliwość skazania. Uważają oni, że „...gdyby sprawa wyszła, skończyłby się mit o mądrości absolutnej tego duchowego przywódcy”. Działania zmierzające do rozpoznania motywów działalności figurantki wskazują, że oprócz aspektów politycznych należy uwzględnić tu również aspekt materialny, czego dowodem może być jej stwierdzenie: „Nie ma co ich oszczędzać, oni mają pieniądze. Związki są bogate...”. Rosnące zainteresowanie korzyściami finansowymi i uzyskanie[c]m[c] tych korzyści uwidacznia się wg TW ps. „Wala” zauważalną przez wszystkich pracowników MKZ poprawą sytuacji materialnej figurantki, co wyraża się m.in. w luksusowym ubiorze (w początkowym okresie pracy w MKZ ubierała się skromnie i raczej niezbyt drogo) i sposobie bycia. Problem ten należy poddać szczegółowemu rozpoznaniu pod względem ustalenia źródeł dochodów i ich legalności. Ponadto w dalszym ciągu należy dążyć do wszechstronnego ustalenia i rozpoznania kontaktów figurantki z działaczami KSS „KOR” i ROPCiO.

Z uwagi na dokonany przez kierownictwo MSW podział zagadnieniowy, zgodnie z którym organizacja pracy operacyjnej odnośnie Biur Interwencyjnych jest w kompetencji Departamentu III i jego odpowiedników [c]w[c] terenie, sprawę operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Pirania” przekazano zgodnie z wytycznymi Departamentu III „A” do dalszego prowadzenia tut[ejszemu] Wydz[iałowi] III.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 11–12, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Zastępca komendanta wojewódzkiego ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk Władysław Jaworski, opatrzona nieczytelnym podpisem.

[b] Pominięto niewypełnione rubryki formularza meldunku operacyjnego.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] W oryginale Makuś.

Nr 172

1981 kwiecień 2, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]2 IV[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 26 III 1981 r.

Informacja

– W dniu wczorajszym odbyło się plenum MKZ Gdańsk w siedzibie NOT. Prezydium obrad stanowili:

– Lis Bogdan,

– Pienkowska Alina,

– Muskat Mariusz,

– Pawlicki Szymon,

– Walentynowicz Anna,

– Gruszecki Wojciech,

– Złotkowski Zdzisław[b].

W pierwszym punkcie obrad ustalono, że następnemu plenum MKZ, o ile nie będzie strajku, przewodniczyć będzie W[ojciech] Gruszecki. Następnie przedstawiono dalszy porządek obrad:

– relacja z wydarzeń w Bydgoszczy – B[ogdan] Lis,

– relacja z rozmów z rządem oraz posiedzenia KKP w Bydgoszczy – B[ogdan] Lis,

– informacja ze spotkania z przedstawicielami dużych zakładów pracy oraz podjęcie uchwały o zakazie sprzedaży alkoholu w Trójmieście,

– omówienie instrukcji strajkowych do strajku ostrzegawczego, na wypadek stanu wyjątkowego, na wypadek interwencji zewnętrznej,

– wypowiedź radnych z Bydgoszczy n[a] t[emat] zajścia w siedzibie WRN,

– dyskusja.

W dyskusji dużo mówiło się, że zajścia w Bydgoszczy zostały wyreżyserowane przez Warszawę, że była to akcja przemyślana, mająca na celu kompromitację „Solidarności”. Udowadniano, że rząd ryzykuje nawet strajkiem, aby ten cel osiągnąć. B[ogdan] Lis stwierdził, że MO i SB umieszczono w okolicznych budynkach na 4 dni przed akcją. Rząd zamierzał udowodnić, że „Solidarność” jest nieodpowiedzialnym partnerem, gdyż nie panuje nad sytuacją w kraju w zakresie postępowania swoich członków.

Stwierdzono także, że rozmowy w Warszawie i Bydgoszczy nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Postanowiono zdecydowaną większością głosów (19 osób było przeciw strajkom, a 5 się wstrzymało na ogólną ilość około 1,5–2 tys. delegatów) podjąć strajk – panowała opinia, że nie można dać się zastraszyć, bo inaczej nigdy „Solidarność” się nie podniesie. Wszystko trzeba postawić na jedną kartę, na strajk tak długi, aż do pełnego zwycięstwa, albo odwrotnie. Trzeba także liczyć się z inwazją sojuszników i generalną klapą. Innej drogi nie ma.

– W poszczególnych działach przygotowane są worki na dokumentację, które w razie akcji MO i SB na siedzibę MKZ należy zniszczyć. W Dziale Interwencji są dwa worki.

– Ustalono podział dyżurów: w nocy mają dyżurować wyłącznie pracownicy etatowi, w Dziale Interwencji są to:

1. Wiśniewska Krystyna

2. Ławińska Barbara[1]

3. Kuczyński

4. Baliński Mieczysław

W dzień na dyżur wystawieni są pracownicy społeczni:

1. Malińska

2. Puciata-Chociwska[b]

3. Kmiecik

Pracownicy pełniący dyżur w nocy i wszyscy działacze MKZ oraz plastycy, rzecznik prasowy, propaganda itp., mają zakaz opuszczania budynku. Na wyżywienie wypłaca się także pieniądze.

„Wala”

Zadania

Aktualne z ostatniego spotkania.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w meldunku ds. operacyjnego rozpracowania kryp[tonim] „Bolek” i „Działacz”.

Uwagi

W trakcie spotkania TW ps. „Wala” zamarkowała[c] chęć uzyskania od nas pożyczki pieniężnej w kwocie do 2 tys. zł. Motywowała to tym, iż w czasie strajku generalnego poczty będą nieczynne i w związku z tym może w określonym terminie nie uzyskać swojej renty.

Uzgodniłem z TW ps. „Wala”, że do tego tematu wrócę wiążąco na następnym spotkaniu.

W czasie spotkania otrzymałem od TW trzy taśmy kasetowe z nagraniami obrad plenum MKZ Gdańsk oraz szereg afiszów, plakatów i serwisy[d] Biura Krajowego, a także dodatek specjalny „Solidarności”.

Następne spotkanie ustalone zostało na dzień 27 bm. o godz. 6.45.

Kier[ownik] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Klan” Opr. LS z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 59–60, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Lech.

[b] W oryginale Chocińska.

[c] Tak w oryginale.

[1] Barbara Ławińska (ur. 1940 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjno-Montażowych w Gdańsku; 1982–1985 rozpracowywana przez Wydział V i Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hades” i „Sędzina”.

[d] W oryginale serwisu.

Nr 173

1981 kwiecień 2, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia [a]2 IV[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 27 III 1981 r.

Informacja

– W dniu dzisiejszym zostaną zmienione przepustki na nowe. Wiąże się to z koniecznością zmniejszenia ilości osób przebywających w MKZ. Generalnie na terenie obiektu mogą być tylko pracownicy etatowi. Ja mam przepustkę zagwarantowaną.

– Zostałam awansowana do rangi radcy prawnego do spraw finansowych MKZ. Zobowiązałam się w ciągu trzech tygodni przygotować analizę ekonomiczno-finansową z działalności firmy z podaniem wytycznych o obowiązującym obiegu dokumentów.

– Łącznie MKZ liczy 145 pracowników etatowych. Wszyscy po 6 tys. zł zaliczki na aprowiz[ację] do rozliczenia na dwie raty.

– Mam zająć się sprawą nadużyć w drukarni. Sprawę tę poruszył Jacek Kłys. Okazuje się, że drukarze sprzedawali publikacje na własne konto, drukując je na papierze „Solidarności”. Ponadto od m[iesią]ca września ubiegłego roku nie rozliczyli się ze sprzedaży „Solidarności”.

– Duże zakłady pracy, a szczególnie stocznia, od chwili powstania MKZ nie wpłaciły ani grosza na jego konto. Aktualnie argumentuje się to niewłaściwą gospodarką finansową i nadużyciami. Mimo tego opłaca wszystkie delegacje „Solidarności” ze stoczni [z] własnej puli.

„Wala”

Zadania

– W związku ze stworzeniem się obiektywnych możliwości wejścia[b] w posiadanie dokumentacji kadrowo-finansowej MKZ Gdańsk – przygotować w zależności od sytuacji i warunków wyniesienie wyżej wymienionej dokumentacji na zewnątrz celem wykonania fotokopii. W wypadku niemożliwości wyniesienia dokumentacji poza budynek MKZ sporządzić szczegółowe informacje na temat pracowników kadrowych MKZ i stanu finansów.

– Informować na bieżąco o wszelkich aspektach nadużyć w drukarni. W przypadku zakończenia wyjaśnień w tej kwestii udostępnić do wglądu protokół końcowy bądź inne dokumenty obrazujące stan formalno-finansowy działalności drukarni MKZ.

– Działania związane z akcją strajkową pozostają bez zmian z poprzednich spotkań.

Przedsięwzięcia

– Przygotować techniczno-organizacyjne warunki sfotografowania ewentualnie uzyskanych dokumentów MKZ Gdańsk z właściwym zapewnieniem bezpieczeństwa TW.

Uwagi

W czasie spotkania wręczyłem TW „Wala” kwotę 2500 zł (dwa tysiące pięćset zł). Na sugestię, iż dla celów formalnych wskazane byłoby pokwitowanie w formie „pożyczam kwotę 2500 zł” z podpisem pseudonimem, TW „Wala” okazała swoje oburzenie, iż jej nie wierzę i że ona odda te pieniądze.

Zamiar oddania pieniędzy potwierdził współmałżonek TW, zobowiązując się do tego zaraz po otrzymaniu renty.

Mimo że stwierdziłem, iż kwotę powyższą mogę bez pokwitowania pożyczyć jako osoba prywatna, natomiast jako pracownik określonej instytucji nie mogę, spotkałem się ze zdecydowaną odmową pokwitowania wręczonej sumy 2500 zł.

W tej sytuacji odstąpiłem od dalszego indagowania w powyższej kwestii.

Podczas spotkania uzyskałem od TW „Wala” ostatnie wydania „Serwisu Informacyjnego Biura Krajowego”.

Następny termin spotkania zostanie ustalony telefonicznie.

Kier[ownik] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – t[eczka] pers[onalna] TW

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 4 – spr[awa] „Klan”

Opr. LS/NC

GL/427/2 IV [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 57–58, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale wejść.

Nr 174

1981 kwiecień 2, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Wala” opracowana przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Leona Stańczyka

Gdańsk, dnia 2 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Źródło: TW „Wala”

Przyjął: kpt. L[eon] Stańczyk

Dnia: 2 IV 1981 r.

Informacja

1. Porządek dzisiejszego plenum był następujący:

– sprawozdanie z rozmów z rządem – ref. A[ndrzej] Gwiazda,

– ostatnie decyzje KKP i sprecyzowanie stanowiska Prezydium MKZ,

– sprawa A[nny] Walentynowicz,

– wolne wnioski.

Przewodniczył W[ojciech] Gruszecki. W prezydium zasiadali: J[oanna] Duda-Gwiazda, A[nna] Walentynowicz, J[ózef] Przybylski, S[zymon][b] Pawlicki, M[arian] Błoniarczyk, B[ogdan] Borusewicz, A[lina] Pienkowska.

Z sali zaproponowano, ażeby w wolnych wnioskach jako pierwszy punkt ująć ustawę o związkach zawodowych.

– Odnośnie rozmów z rządem A[ndrzej] Gwiazda stwierdził, że rząd przyjął metodę gry na czas. W pierwszych rozmowach Rakowski zgłosił, że „Solidarność” ma niesłychane żądanie i że delegacja rządowa nie miała upoważnienia do prowadzenia rozmów na tematy zgłoszone przez „Solidarność”.

– Około godz. 18.30 na obrady plenum przyjechał L[ech] Wałęsa z M[a]ażul[a][em]. Przyjechał też Jagiełło. Wałęsa nie dawał rady odpowiadać na pytania z sali. Był zdenerwowany, blady i z zaciśniętymi szczękami. Nie miał nieodłącznej fajeczki i łaskawego uśmiechu. Pokazał prawdziwe oblicze rozwścieczonego faceta, którego chcą strącić z piedestału.

Odpowiedzi jego były nieprecyzyjne i w wielu wypadkach nie na temat.

– Plenum było nad wyraz burzliwe. Przedstawiciele zakładów byli dosłownie wściekli i rozgoryczeni, gdyż nie posiadali bieżącej informacji. Wyraźnie zarysowuje się w łonie monolitu frakcyjność. Mam wrażenie, że mit piękności i spójności ruchu pękł właśnie na tym plenum MKZ.

Zimną krew i opanowanie zachowała jedynie Pienkowska. Do końca panowała nad sytuacją.

– Członkowie MKZ byli zgodni, że do konfrontacji wcześniej czy później musi dojść. Uważają, że lepiej dla nich będzie, jeśli nastąpi to wcześniej.

Otwarcie mówiono, że prowadzone przez rząd metodą kropelkową rozbijanie jedności szeregów związkowych jest coraz skuteczniejsze i rozłam jest już bardzo zaawansowany.

Poruszano także sprawę więźniów politycznych. Wałęsa uciął dyskusję, stwierdzając, że jak walczymy o praworządność, to musimy się zgodzić na proces, a potem dopiero podjąć działania.

Odnośnie gotowości strajkowej w Bydgoszczy Wałęsa stwierdził: „Jeszcze sobie nie postrajkowali, to niech zobaczą, jak to jest. Dając zezwolenie na taki stan, wybraliśmy mniejsze zło, bo i tak oni nie są zadowoleni z wyników rozmów z rządem i zrobiliby to sami”.

– Gwiazda, uznając, że nie spełnił pokładanych w nim nadziei w negocjacjach, i uznając, że zawiódł zaufanie, zrzekł się funkcji związkowej w KKP i MKZ. Ostro skrytykował zachowanie działaczy w rozmowach z rządem. Najbardziej nie podobały mu się kartki, jakie „rządowcy” składali do wszystkich oprócz niego, na których miało być napisane, że jeśli związek nie zrezygnuje ze strajku, to będzie masakra, a dodatkowo, że wkroczą Rosjanie. Stwierdził, że do niego takich kartek nie słano, bo by je głośno czytał zebranym.

– Duża część delegatów postulowała przeprowadzenie wyborów regionalnych zjazdu bo „bohaterowie są zmęczeni”. Żądano kolegialności decyzji, a nie samego Wałęsy, oraz pełnej informacji o przebiegu pertraktacji. Wałęsa stwierdził, że mają stenogram z rozmów oraz dziewięciogodzinne nagranie tych rozmów. Obszerne streszczenia mają być powielone i w ciągu tygodnia doręczone zakładom pracy celem zapoznania się i przedyskutowania.

– Bez ogródek zarzucano Prezydium MKZ i jego działaczom bałaganiarstwo i chaos organizacyjny.

– Wielka afera była z A[nną] Walentynowicz. KZ NSZZ Stoczni im. Lenina odwołał ją z MKZ bo niegodnie reprezentuje związek i rozpowszechnia szkodliwe plotki o Wałęsie, namawia do strajku i kolaboruje z „Solidarnością” Łódzką, nawet do ich gazetki pisze artykuły[1]. Jednym słowem prowadzi rozbijacką robotę. W swojej wypowiedzi (mówiła spokojnie, rzeczowo i na temat) A[nna] Walentynowicz stwierdziła, że dlatego stocznia wystosowała taką uchwalę, że jest ona w dalszym ciągu niewygodna dla rządu i chcą ją utrącić. Powiedziała też, że Wałęsa kilkakrotnie na nią nalatywał, nawet posuwając się do gróźb typu: „Ja panią wyrzucę”, ale zawsze się z tego wycofywał. Dalej stwierdziła, że Wałęsa przy jej sprawie (Sierpień ’80) upiekł własną pieczeń i wróciła na stocznię. Stanęło na tym, że komisja zbada sprawę Walentynowicz. Zgodnie ze statutem będzie dalej pełniła swoje funkcje jak do chwili obecnej, bo uchwała o jej odwołaniu jest wbrew statutowi.

W każdym razie w mojej ocenie walka dotąd podjazdowa pomiędzy Wałęsą a Walentynowicz zaczyna przekształcać się w otwarty i jawny konflikt.

– Gorące poparcie dla Walentynowicz wygłosiła sędzia Kurska. Jej wypowiedź miała charakter „pomsty do nieba”, że taką sztandarową postać jak A[nna] Walentynowicz pomawia się o brak etyki zawodowej. A w ogóle wystąpienia Kurskiej nacechowane są skrajnym radykalizmem. Swoją osobowością i sposobem „koleżeńskiego” bycia fascynuje otoczenie. Ma dobre, a nawet b[ardzo] dobre stosunki z Gwiazdą, Błoniarczykiem, Walentynowicz. Jej wczorajsze wystąpienie na plenum było nacechowane nerwowością ideologiczną, zaniepokojeniem symptomami rozłamu w ruchu związkowym.

– Na plenum zarzucono także Wałęsie, że o sprawach chłopskich decyduje sam, bez ekspertów czy też przedstawicieli chłopskich, że nie dopuszcza do kolegialności decyzji.

Wałęsa bronił się, że lawinowość spraw nie pozwala na kolegialność decyzji. Największe pretensje zgłoszono, że przy rozmowach nie uczestniczył ekspert Stelmachowski. Wałęsa bardzo się w tej kwestii „gimnastykował”, rozliczając się dosłownie minutami, aby wykazać niemożliwość ściągnięcia ww. i konieczność nagłych decyzji.

– W trakcie obrad odczytano list J[ana] Rulewskiego, jak i oglądano program TV z Bydgoszczy o wydarzeniach z 19 III br.

Przedsięwzięcia

– Informacje dot. przebiegu obrad MKZ wykorzystać do meldunku w sprawie „Bolek” i „Brodacz”.

– Część informacji dot. problemu A[nny] Walentynowicz przekazać S[ekcji] 6 tut[ejszego] wydziału.

– Informacje dot. A[nny] Kurskiej przesłać do tut[ejszego] Wydz[iału] III.

Zadania

Z uwagi na chorobę TW „Wala” zadań nie przekazano.

Uwagi

TW „Wala” pomimo choroby udała się na obrady plenum MKZ i nagrała je na taśmę magnetofonową (taśmy przegrywane są i odtwarzane przez Wydz[iał] „T” oraz pracowników S[ekcji] 3 tut[ejszego] wydziału).

W przekazanej informacji ujęła jedynie główne punkty porządku i przebiegu obrad.

W czasie spotkania wypłaciłem TW „Wala” tytułem zwrotu kosztów kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt) poniesioną na jazdę taxi do MKZ i z powrotem w wysokości 140 zł (wydatek ten TW uzgodniła dzień wcześniej) oraz na zakup taśmy magnetofonowej w wysokości 120 zł (taśmę TW kupiła na sali od delegata, gdyż te, które posiadała, nagrane zostały w całości, a obrady dalej trwały). Wydatkowałem także kwotę 10 zł na 2 egz. „Solidarności”. Następne spotkanie zostało umówione na dzień jutrzejszy o godz. 8.30, w trakcie którego muszę zwrócić taśmy kasetowe.

Kier[ownik] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

(–) kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Bolek”

Opr. LS/NC

JW/2 IV [19]81 [r.]/371

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 61–65, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale St.

[1] Decyzję Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina w sprawie usunięcia Anny Walentynowicz z Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku podjęto 1 IV 1981 r. Dzień później decyzję tę potwierdzono w głosowaniu podczas obrad KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej. Zob. Oświadczenie Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina z 3 IV 1981 r., „Solidarność. Pismo MKZ NSZZ «Solidarność» z siedzibą w Gdańsku”, 9 IV 1981, s. 6. Sprawę Anny Walentynowicz w komisji dyscyplinarnej KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej prowadził Jerzy Borowczak. Zob. Sprawozdanie J. Borowczaka, „Rozwaga i Solidarność” 1981, nr 30, s. 5.

Nr 175

1981 kwiecień 2, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Bogdana Jaworskiego z rozmowy z KO ps. „JI”

Gdańsk, dnia [a]2 IV[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]4[a]

Notatka służbowa

z rozmowy z KO „JI”[1] odbytej w dniu 1 IV 1981 r.

W czasie rozmowy KO „JI” poinformował mnie, że w dniu wczorajszym, w dużej sali BHP Stoczni Gdańskiej odbyło się posiedzenie KKP NSZZ „Solidarność”.

Tematem posiedzenia było omówienie rozmów z Komisją Rządową i zdecydowanie o sprawie strajku generalnego. Obrady rozpoczęły się ok. godz. 17.00 odczytaniem stenogramu z rozmów z premierem Rakowskim i delegacją rządową. Następnie odtworzono z taśmy magnetofonowej przemówienie kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Następnie rozpoczęły się rozmowy. Kilka osób zaatakowało sposób prowadzenia rozmów. Proponowano rozpoczęcie rozmów z Komisją Rządową od początku lub ustalenie sztywnych terminów dotrzymania zobowiązań oraz ustalenie harmonogramów.

Następnie proponowano ustalenie formy egzekwowania pięciu punktów porozumienia.

Wypowiadano także zdania, że negocjacje były za szybkie, trzeba było rozmawiać politycznie i transmitować rozmowy przez środki masowego przekazu.

Twierdzono także, że czas nie działa na korzyść „Solidarności”, gdyż siła „Solidarności” leży w szybkości i konsekwencji działania.

Twierdzono także, że uzgodnione pięć punktów porozumienia jest nie do przyjęcia.

Następnie głos zabierali przedstawiciele poszczególnych MKZ. – Delegat MKZ Rzeszów.

Twierdził, że jeżeli do 15 IV br. nie będą spełnione punkty porozumienia, należy ogłosić strajk.

– Delegat Tych.

Stwierdził, że rząd, aby odciąć związek od swoich spraw, ogłosił wolne soboty. Doprowadza także do celowych braków w sklepach.

– Delegat Krupiński[2] – Olsztyn.

Proponował zaakceptowanie porozumienia, odwołać gotowość strajkową do końca 90 dni premiera. Jeżeli warunki porozumienia z rządem nie zostaną spełnione, to wznowić gotowość strajkową.

– Delegat Zawilski – Lublin.

Przedstawiciele MKZ z Lublina są generalnie niezadowoleni z porozumienia, bo nie wykorzystano szansy, aby myśleć więcej[b]. Należało załatwić sprawy rolników, cenzury, więźniów politycznych.

Delegat ten stwierdził jednak, że strajk należy odwołać. Stwierdził ponadto, że należy szczegółowo kontrolować egzekwowanie dokumentu z Warszawy, kategorycznie zabronić gabinetowych rozmów z przedstawicielami rządu, ustalić kompetencje doradców, należy utworzyć grupy osób z jednakowym prawem głosu.

– Szablewski – Stocznia Gdańska im. Lenina.

Stwierdził, że ocena [przez] stoczni[ę] i 22 zakłady[c] Wybrzeża porozumienia z Warszawy jest bardzo pozytywna. Nareszcie można spać spokojnie.

– L[ech] Wałęsa.

Stwierdził, że Łódź i Bydgoszcz próbują rozbić „Solidarność”.

– Gotowski[d] – Bydgoszcz.

Stwierdził, że Bydgoszczy należy pozostawić wolną rękę w sprawie gotowości strajkowej.

Podał w wątpliwość raport ministra Bafii. Chce, aby wszystkie sprawy były wyjaśnione, bo za to delegaci są rozliczani przed członkami „Solidarności”.

Około 2 godzin trwała ocena porozumienia z rządem. Większość osób wypowiadała się za wstrzymaniem strajku generalnego.

O godz. 23.10 zarządzono głosowanie na temat wstrzymania strajku generalnego. 25 MKZ głosowało za odwołaniem strajku, 4 MKZ przeciw wstrzymaniu, 6 MKZ wstrzymało się od głosu.

Proponowano jeszcze głosowanie nad podtrzymaniem gotowości strajkowej. Ponieważ delegaci byli już zmęczeni, postanowiono przełożyć tę kwestię na dzień 1 IV 1981 r. na godz. 10.00 w klubie „Ster”.

W trakcie rozmowy uzyskałem od KO odpis listu skierowanego przez Rulewskiego i Łabentowicza do KKP.

St[arszy] inspektor

Wydz[iału] III „A”

(–) por. B[ogdan] Jaworski

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 –

Egz. nr 2 –

Egz. nr 3 –

Egz. nr 4 – [a]„Klan”[a]

Opr. BJ/MF

GL/423/1 IV [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 81–82, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Mirosław Krupiński (ur. 1939 r.) – 1976–1981 pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Olsztynie; rzecznik prasowy MKZ w Olsztynie; przewodniczący ZR; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KK; od 13 XII 1981 r. przewodniczący KKS powołanego na terenie Portu Północnego w Gdańsku, przeniesionego dzień później do Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 16 XII 1981 r. aresztowany, skazany na trzy i pół roku więzienia; zwolniony we wrześniu 1983 r. na mocy amnestii; od maja 1987 r. na emigracji w Australii. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Mirosław_Marian_Krupiński (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] Tak w oryginale.

[c] W oryginale zakładów.

[d] W oryginale Gutowski. Krzysztof Gotowski (1954–2003) – 1972–1978 pracownik Zakładu Energetycznego w Bydgoszczy; 1978–1982 pracownik Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Montażowego „Elektromontaż” w Bydgoszczy; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajków robotniczych w „Elektromontażu”; członek MKS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; 17 IX 1980 r. reprezentant MKZ w Bydgoszczy na spotkaniu MKZ z całego kraju w Gdańsku; od września 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w „Elektromontażu”; od września 1980 r. do lipca 1981 r. wiceprzewodniczący MKZ Regionu Bydgoskiego, uczestnik posiedzeń KKP; 11 III 1981 r. uczestnik rozmów z przedstawicielami KW PZPR na temat zasad i form stałych kontaktów oraz uczestnictwa NSZZ „Solidarność” na sesji WRN poświęconej sprawom rolnictwa i gospodarki żywieniowej; 16 III 1981 r. przedstawiciel MKZ w rozmowach rolników indywidualnych z władzami; 25 III 1981 r. członek KKS; 17 IV 1981 r. sygnatariusz porozumień bydgoskich z ramienia KKP; w maju 1981 r. przywódca delegacji NSZZ „Solidarność” negocjującej z władzami warunki rozwiązania kryzysu bydgoskiego; delegat na I WZD Regionu Bydgoskiego; 13 XII–23 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Potulicach; w 2000 r. odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2006 r. Krzyżem Semper Fidelis, w 2007 r. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Krzysztof_Gotowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 176

1981 kwiecień 2, Gdańsk – Informacja z posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” uzyskana od TW ps. „Antoni”

Gdańsk, dnia [a]2[a] IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr 2

Źródło: TW ps. „Antoni”

Przyjął: mjr J[erzy] Domski

Dnia: 1 IV 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

z posiedzenia KKP NSZZ „Solidarność”

W dniu 31 III 1981 r. odbyło się w sali BHP Stoczni Gdańskiej posiedzenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Obradom przewodniczył Stanisław Wądołowski ze Szczecina. W sali była duża grupa kibiców i dziennikarzy. Zgromadziło się prawie całe RMP z rodziną Rybickich, Jarmakowskim[1], Samsonowiczem, Wręgą[2], Kobzdejem, Kowalikiem. Był Krzysztof Wyszkowski, J[an] Zapolnik, Nina Milewska.

Zebranie rozpoczęto od odczytania protokołów z rozmów „Solidarności” z komisją rządową pod przewodnictwem wicepremiera Rakowskiego. Następnie z taśmy magnetofonowej zebrani wysłuchali przemówienia prymasa Wyszyńskiego do działaczy „Solidarności”, w którym prymas nawołuje do uspokojenia i cierpliwości w negocjacjach, wreszcie Bożena Rybicka odczytała list Jana Rulewskiego do KKP, w którym to liście Rulewski gwałtownie protestuje przeciwko jakiejkolwiek ugodzie z rządem i zarzuca Wałęsie, że się sprzedaje komunistom, spotykając się z I sekretarzem PZPR Kanią. List ten Wałęsa skwitował krótko: „Z Kanią miałem tylko jedno spotkanie, a potem już nie rozmawialiśmy”.

Przed rozpoczęciem dyskusji zamieniłem parę słów z obecnym na sali L[echem] Bądkowskim. Powiedział on: „Teraz będą wszyscy udawali bohaterów, że oni pierwsi chcieli uderzyć na czołgi, a kiedy dojdzie do głosowania w sprawie odwołania strajku, zagłosują ośmiu przeciwko strajkowi, trzech za, a reszta wstrzyma się od głosu”.

Bądkowski powiedział też: „Jeżeliby wybuchł strajk generalny, Rosjanie wcale nie musieliby się spieszyć, poczekaliby, aż zaczęlibyśmy się rżnąć, a potem zamiast czołgów przysłaliby kuchnie polowe i cały naród wyszedłby naprzeciw tych kuchni z kwiatami”.

Dyskusja była bardzo bezładna. Jako pierwszy rozpatrywano punkt czwarty porządku dziennego: sprawy rolników. Z atakiem na KKP wystąpił Jan Kułaj[3], stwierdzając, że robotnicy zdradzali chłopów, że rolnicy strajkować nie mogą, bo wygłodziliby naród, więc robotnicy powinni to zrobić za nich. Niedopuszczalna była zgoda na nieokupowanie gmachów publicznych, gdyż taka okupacja stanowi dla rolników najwygodniejszą formę protestu.

Wałęsa bronił się, atakując z kolei Kułaja za strajk w Bydgoszczy, o czym „Solidarność” nie została wcześniej zawiadomiona.

Jurczyk przypomniał, że w Szczecinie 300 rolników chciało zająć jakiś gmach, ale „Solidarność” im to wyperswadowała.

Adam Niezgoda był zdania, że nie można wciąż straszyć strajkami. Trzeba jechać do Warszawy i dogadywać się.

Andrzej Rozpłochowski, Adam Nowicki z Włocławka i Marian Jurczyk stwierdzili, że chłopi muszą wszystkie swoje żądania przedstawić KKP na piśmie i dopiero wtedy można walczyć o utworzenie dla nich „Solidarności Wiejskiej”.

Punkt II – Bydgoszcz Krzysztof Gotowski z Bydgoszczy wystąpił ze strajkiem.

Przedstawiciel Częstochowy stwierdził, że strajk nie ma już sensu. Społeczeństwo jest zmęczone i chce pracy, a nie strajku. „Strajk jest przegrany!”. To samo powtórzył przedstawiciel Wrocławia. Dał wyraz rozczarowania za źle prowadzone negocjacje.

Krupiński – Olsztyn: „Ludzie byli sprężeni. Teraz się odprężyli. Odwołać strajk. Gotowość strajkową zawiesić do końca 90 dni premiera Jaruzelskiego. Jeżeli do tego czasu postulaty nie zostaną spełnione, gotowość wznowić”.

Ryszard Sawicki – Lublin: Załogi nie są zadowolone z porozumienia, ale nie chcą już strajku. Nie wykorzystaliśmy akcji załatwiania sprawy rolników, dostępu do ośrodków masowego przekazu, cenzury. Zabronić kategorycznie „rozmów gabinetowych” z rządem, ograniczyć kompetencje doradców. Propozycja utworzenia pięcioosobowego kolegialnego kierownictwa „Solidarności”.

Elżbieta Potrykus[4] – rozmowy były źle prowadzone.

Tadeusz Jedynak[5] – stwierdza to samo. Miało dojść do spotkania z Jaruzelskim – nie doszło. Czy jest to rząd nadziei, czy rząd, który blefuje.

Antoni Kopaczewski – z [[b]] jawnością związku coraz gorzej. Wałęsa się wykańcza, jest niesprawny. Strajk jest rządowi na rękę. Rząd chce oddzielić Wałęsę od KKP – to się już stało w Bydgoszczy. Najważniejsza dla nas sprawa to dostęp do środków masowego przekazu. Nie wierzę w politykę małych kroczków (prymas). Rząd nic nie da, jeżeli się nie wyrwie strajkami. Stan psychiczny społeczeństwa jest równie tragiczny jak stan gospodarczy.

Delegat z Tych – wyczyszczono magazyny z żywności, aby udowodnić, że przez

„Solidarność” naród głoduje.

Szablewski ze Stoczni Gdańskiej czyta oświadczenie 22 zakładów pracy Trójmiasta z 31 III 1981 r.

1. Akceptacja zawieszenia strajku.

2. Wotum zaufania dla Wałęsy.

3. Protest przeciwko [[b]] oszczerczej kampanii przeciwko „Solidarności”.

4. Żądania negocjacji w sprawie:

a) załatwienia sprawy bydgoskiej

b) uwolnienia więźniów politycznych

c) rejestracji Związku Chłopskiego

d) utrzymania gotowości strajkowej

e) apelu do wszystkich MKZ o rozwagę i rozsądek.

Wądołowski – Szczecin uznał, że porozumienie było nieporozumieniem. Mimo to gotowość strajkową należy odwołać w imię jedności związku.

„Antoni”

Zadania

1. Podjąć próbę uczestniczenia w drugiej części posiedzenia KKP, wysondować opinię poszczególnych działaczy na temat efektów ostatniej tury rozmów z komisją rządową, z wyodrębnieniem osób jednoznacznie nieprzejednanych oraz nastawionych ugodowo.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 91–92, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Andrzej Jarmakowski (ur. 1953 r.) – historyk, absolwent UG; działacz RMP, współpracownik „Bratniaka”; członek NSZZ „Solidarność” (m.in. kierownik biura organizacyjnego I Zjazdu NSZZ „Solidarność” oraz wicedyrektor biura krajowego związku); rozpracowywany w ramach sprawy krypt. „Młodzieżowcy”, 1979–1983 w ramach SOR krypt. „Historyk”; 13 XII 1981–23 VIII 1982 internowany; następnie na emigracji w Stanach Zjednoczonych (długoletni redaktor naczelny „Dziennika Chicagowskiego”, członek redakcji „Pomostu”).

[2] Antoni Wręga (ur. 1952 r.) – historyk; działacz RMP, współpracownik „Bratniaka” (ps. „Krzysztof Lechicki”); główny archiwista w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, kierownik biura prasowego w ZR; 1978–1985 kontrolowany operacyjnie przez SB w ramach SOS krypt. „Kustosz”; 13 XII 1981–28 VI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od czerwca 1983 r. w Stanach Zjednoczonych.

[3] Jan Kułaj (ur. 1958 r.) – rolnik, członek ZSL; w grudniu 1980 r. przewodniczący WKZ NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska” woj. przemyskiego; w styczniu 1981 r. przedstawiciel rolników strajkujących w Ustrzykach Dolnych i Rzeszowie podczas obrad KKP w Gdańsku; od 1981 r. przewodniczący OKZ NSZZ RI „Solidarność”; członek KS w Bydgoszczy podczas tzw. kryzysu bydgoskiego; 15 XII 1981–28 IV 1982 internowany w Konstancinie-Jeziornie; w 1986 r. członek Rady Konsultacyjnej przy przewodniczącym Rady Państwa Wojciechu Jaruzelskim; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Przemyślu w ramach spraw operacyjnych krypt. „Klon”, „Żywiciel” i „Wspólnota”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jan_Kułaj (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[4] Elżbieta Potrykus (ur. 1941 r.) – polonistka i radca prawny; członek NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Koszalinie; delegat MKZ, a od lipca 1981 r. Regionu „Pobrzeże” do KKP; w czasie stanu wojennego działaczka podziemnych struktur „Solidarności”; od 1987 r. w Stanach Zjednoczonych; 1980–1989 rozpracowywana przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Koszalinie w ramach SOS krypt. „Radca” i SOR krypt. „Miot”. Zob. m.in. http://www.komk.ovh.org/historia_04.html#01 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Tadeusz Jedynak (ur. 1949 r.) – technik budownictwa; uczestnik strajku w sierpniu 1980 r.; wiceprzewodniczący MKS w Jastrzębiu; wiceprzewodniczący ZR Śląska i Zagłębia; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Nowym Łupkowie; od czerwca 1983 r. w ukryciu; przewodniczący RKW Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; członek TKK; w 1988 r. wyjechał do Australii; na wieść o wybuchu strajków powrócił do Jastrzębia i przedostał się na teren strajkującej KWK „Manifest Lipcowy”; w lutym 1989 r. uczestnik Zgromadzenia Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego w Ustroniu. Zob. m.in. Z. Płużańska, Tadeusz Jedynak [w:] Opozycja w PRL..., t. 3, s. 121–123; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Tadeusz_Jedynak (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 177

1981 kwiecień 6, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 6 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Mariacki”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 3 IV 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

[1.] W dniu 1 IV 1981 r. odbyło się kolejne posiedzenie plenum MKZ w Gdańsku, w celu omówienia wyników rozmów z rządem w dniu 30 III 1981 r. oraz na KKP w dniu 31 III [br.] w Stoczni Gdańskiej, a także wniosku stoczni o odwołanie Anny Walentynowicz ze składu Prezydium MKZ. Ujawniły się wyraźne różnice zdań w odniesieniu do porozumienia z rządem, gdyż część uczestników tzw. „twardej linii” uważała, że zmarnowano jedyną szansę, gdy wskutek zagrożenia strajkiem generalnym i ogólniej mobilizacji poparcia społeczeństwa można było znacznie więcej osiągnąć. Uważali, że ogłoszony komunikat jest za mało konkretny, mglisty i ogólnikowy, a ustalone terminy bardzo odległe. Dotyczy to głównie rejestracji związku zawodowego rolników, cenzury, więźniów politycznych i ukarania sprawców zajść w Bydgoszczy.

Część zarzuca Wałęsie, że podejmuje sam, bądź w małym niereprezentatywnym gronie ważne dla związku decyzje w rozmowach z rządem bez uczestnictwa całego KKP, co winno było mieć miejsce w poniedziałek 30 III [br.].

Takie stanowisko reprezentuje większość składu gdańskiego MKZ i członków KKP. Uważają oni, że Wałęsa postępuje zbyt arbitralnie, samowolnie ustala taktykę i poddaje się różnym naciskom, przez co stał się zbyt liberalny i ugodowy. Jednakże większość obecnych członków plenum wyrażało poparcie dla Wałęsy, mówiąc, że takie jest odczucie wśród pracowników zakładów, a odwołanie strajków wywołało wśród „szarych” członków „Solidarności” wielką ulgę. Wezwany w trakcie obrad plenum z KKP L[ech] Wałęsa również wyjaśniał, że w istniejących okolicznościach nie można było więcej osiągnąć, na co większość wyraziła mu poparcie. Natomiast zauważa się, że niemal całe prezydium gdańskiego MKZ ma zastrzeżenia do osiągniętych porozumień i samego Wałęsy, szczególnie za styl prowadzenia rozmów z rządem (zbyt wąskie grono i ignorowanie ich zdania).

Na tle sprawy Walentynowicz ujawniło się wyraźne rozbicie w łonie gdańskiego MKZ. Odczytano pismo Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej z tego samego dnia, skierowane do MKZ, odwołujące ją ze składu tegoż prezydium za nieuczestniczenie w pracach „Solidarności” w stoczni oraz niegodne zachowanie się, po czym wyjaśniono, że we wtorek (31 III [br.]) chodziła po wydziałach stoczni, namawiając robotników do strajku.

Walentynowicz podkreślała swą rolę z okresu sierpnia ub[iegłego] r[oku], zaprzeczyła stanowisku stoczni, uważając, że jest ono tendencyjne, zmierza do wyeliminowania jej i w istocie jest to z inspiracji Wałęsy. W tym miejscu nastąpiła żywa i negatywna dla niej reakcja sali, wśród której L[ech] Wałęsa cieszy się dużym poparciem i wydaje się, że Walentynowicz straciła w tym momencie wiele ze swej dotychczasowej popularności. Było to podczas nieobecności Wałęsy, który poprzednio wrócił na obrady KKP w klubie „Ster”.

Jednakże wszyscy obecni członkowie Prezydium MKZ wyrażali dezaprobatę dla stanowiska stoczni – szczególnie ci z KOR i będący pod ich wpływem – i mieli przygotowane pismo (rezolucję), która nie wyrażała zgody na odwołanie jej ze składu prezydium, przy czym sprawa ta ma być jeszcze zbadana[1].

Nastroje sali w poszczególnych kwestiach są bardzo chimeryczne i niekonsekwentne i wyraźnie poddają się chwilowym nastrojom pod wpływem reprezentantów „twardej linii” MKZ Gdańsk.

Gwiazda cieszy się nadal dużą popularnością i część „komandosów” widzi w nim ewentualnego następcę Wałęsy i dlatego też plenum nie wyraziło zgody na jego rezygnację z KKP. Wydaje się, że reprezentanci „twardej linii”, których jest niemała część wśród przewodniczących KZ, wydają się być rozgoryczeni wynikami rozmów i uważają, że nieunikniona stanie się następna konfrontacja, podczas której muszą uzyskać maksymalnie dużo, a zaprzepaszczono tę szansę w poniedziałek. Grupa ta jest bardzo wpływowa i znajduje oparcie i inspirację w łonie gdańskiego MKZ. Nie pogodzą się chyba z istniejącym stanem rzeczy, uważają, że tylko konfrontacja sprzyja mobilizacji mas członkowskich, a „pokojowe” rozmowy z rządem niewiele dadzą, gdyż ów będzie coraz silniejszy i dążyć będzie do odzyskania kontroli, wyeliminowania „twardych”, uczynienia „Solidarności” sobie powolną.

Niedługo może dojść do przesilenia we władzach „Solidarności”, lecz trudno ocenić, jaki będzie wynik, z tym że grupa liberalna, oparta o masy, jest liczebniejsza, lecz grupa „twardych” wykazuje dużą ruchliwość i inicjatywę.

2. Odnośnie list sporządzonych rzekomo przez SB – była na ten temat mowa na poprzednim plenum (25 III [br.]). Przewodniczył wówczas B[ogdan] Lis. Ujawniono na nim, że jakoby w regionie gdańskim w razie „akcji” SB miała aresztować od razu kilkaset osób, w tym całe prezydium i aktywniejsze prezydia KZ NSZZ, a druga lista, znacznie szersza, obejmuje pozostałych aktywnych członków, którzy będą również narażeni na szykany. Kto to referował, nie ustaliłem.

3. Szymon Pawlicki stał się członkiem Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w miesiącu listopadzie 1980 r. Jest on aktorem Teatru Dramatycznego w Gdyni. W MKZ nadzoruje sprawy propagandy i kultury i wydaje się być ściśle związany z grupą radykałów. Reprezentował wielokrotnie „twardą linię”. Utrzymuje bliskie kontakty z grupą Borusewicza, Pienkowskiej, Walentynowicz. Z grupą tą związany jest Gwiazda, który przejawia tendencje przywódcze i wydaje się lekceważyć Wałęsę.

4. Ostatnio Bogdan Borusewicz nie występuje publicznie, tak jak to miało miejsce poprzednio, gdyż nieudolnie referował sytuację polityczną. Nie ma on predyspozycji na mówcę, co denerwowało większość sali. Jednakże obecny jest on na wszystkich plenach i aktywnie w nich uczestniczy, m.in. w postaci rozmów z jej członkami przy stole, jak się wydaje ma na nich duży wpływ. Zajmuje się w MKZ akcją propagandową, m.in. ulotki, i nadzorem nad drukarnią, a także jest współredaktorem[b] wydawnictw „Solidarności”. Wykazuje w tym wszystkim dużą inicjatywę i pomysłowość. Jest dobrym organizatorem, o czym świadczy szeroka akcja propagandowa i plakatowa, informująca cały region gdański o wydarzeniach z ostatnich dni, a także działalność agencji radiowej „Solidarności” z głośników na budynku MKZ.

5. Na drzwiach wejściowych MKZ ostatnio była ulotka ze zdjęciem i napisem: „Łukasiuk prawdopodobnie szpicel”. Z prawnego punktu widzenia jest to sprawa o zniesławienie, lecz metoda ta ma dla jej organizatorów określony cel stwarzania psychozy zagrożenia ze strony MO i SB. Uważa się również, że część pracowników MO nie zgadza się z linią swojego kierownictwa, co może wskazywać na rozłam w jej szeregach. M[iędzy] innymi jest to wynik rezolucji II Komisariatu.

Rezolucja wywołała pozytywny oddźwięk w tej mierze, że w razie akcji część funkcjonariuszy może zbuntować się i odmówić udziału w interwencji i że władze tracą kontrolę nad swym aparatem przemocy.

[a]Za zgodność:

Kier[ownik] Sekcji 4

Wydz[iału] III

kpt. J[an] Protasewicz[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 86–88, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale jako współredaktor.

[1] Oświadczenie w obronie Anny Walentynowicz podpisali m.in. Alina Pienkowska, Bogdan Borusewicz, Joanna i Andrzej Gwiazdowie, Andrzej Kołodziej i Lech Sobieszek. W ostatnim czasie wspomniane oświadczenie zostało opublikowane: S. Cenckiewicz, Jak Lech Wałęsa usuwał Annę Walentynowicz z „Solidarności”, „Gazeta Polska”, 26 VIII 2009.

Nr 178

1981 kwiecień 6, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”[1]

Gdańsk, dnia 6 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym odbyłem spotkanie z TW ps. „Cezar”, w trakcie którego ww. przekazał następujące informacje:

– W MKZ Gdańsk ustawicznie dyskutowana jest sprawa Anny Walentynowicz. Wiele osób z kierownictwa MKZ jest zdania, że wystąpienie Stoczni Gdańskiej im. Lenina związane jest z inicjatywą Lecha Wałęsy zmierzającą do umocnienia swojej pozycji w związku. Na ostatniej KKP, kiedy grupa Bujaka przygotowywała próbę usunięcia Wałęsy, dzięki poparciu licznych zakładów pracy, m.in. Stoczni Lenina, próba ta spełzła na niczym.

Uważa się, że rezygnacja Gwiazdy, Modzelewskiego oraz wystąpienie stoczni o odwołanie A[nny] Walentynowicz z Prezydium MKZ Gdańsk są następstwem nieudanego usunięcia Wałęsy z władz związku. Zagrożonym się czuje, w wyniku powyższego, Bogdan Borusewicz. Miał się on wyrazić, iż L[ech] Wałęsa podjął próbę usunięcia z władz związku ludzi, którzy mogą zagrozić mu w popularności, jak i ludzi związanych z KOR. Służy temu kampania, jaką podjął Wałęsa przeciwko J[ackowi] Kuroniowi i B[ogdanowi] Borusewiczowi. TW jest zadania, że obok wymienionych zagrożeni mogą być ze strony Wałęsy: A[lina] Pienkowska, A[ndrzej] Kołodziej, H[enryk] Jagiełło (udzielający dużej pomocy Walentynowicz i Kuroniowi) oraz J[oanna] i A[ndrzej] Gwiazda. Chociaż oficjalnie A[ndrzej] Gwiazda podał się do dymisji, jednak TW jest zdania, iż był to raczej wybieg taktyczny niż rzeczywista rezygnacja. Gwiazda chciał raczej sprawdzić, jak wyglądają naprawdę nastroje w Krajowej Komisji Porozumiewawczej oraz na jakie osoby może liczyć. Prawdopodobnie w czasie najbliższych obrad KKP Gwiazda wycofa swoją rezygnację.

Osobą mocno zagrożoną jest kier[ownik] Biura MKZ Gdańsk Henryk Jagiełło. Jest on blisko związany z A[nną] Walentynowicz, B[ogdanem] Borusewiczem i J[ackiem] Kuroniem.

– W Stoczni Gdańskiej im. Lenina panuje duże napięcie w związku z sytuacją w MKZ Gdańsk. Organizacja stoczniowa „Solidarność” jest zdania, że MKZ zajął się robotą rozbijacką i dąży do usunięcia Lecha Wałęsy. Dominują w MKZ elementy korowskie z A[nną] Walentynowicz, Gwiazdami, Borusewiczem, A[liną] Pienkowską i A[ndrzejem] Kołodziejem. Są oni wspierani przez J[acka] Kuronia oraz osoby z grupy Bujaka. W związku z powyższym stocznia, aby pomóc L[echowi] Wałęsie, wycofała w trybie natychmiastowym A[nnę] Walentynowicz z władz MKZ.

KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej zamierza ponadto poprzeć L[echa] Wałęsę w zakresie robionych przez niego porządków w MKZ i KKP. Stocznia stawia zarzuty w stosunku do MKZ o niewłaściwe reprezentowanie interesów członków związku, o nadużycia finansowe, o organizowanie wycieczek zagranicznych przez władze związkowe, o wykorzystywanie pomieszczeń MKZ Gdańsk dla organizowania prywatnych imprez suto zakrapianych alkoholem. Padają przy tym nazwiska Kołodzieja, Pienkowskiej i Borusewicza.

Ocena informacji

Informacja wydaje się być wiarygodna. Znajduje częściowe potwierdzenie w posiadanym rozpoznaniu operacyjnym. Dotychczasowe informacje TW znalazły pełne potwierdzenie.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania kryptonim: „Bolek”, „Brodacz” oraz [w] sprawie obiektowej „Klan”.

Z informacją dot. stanowiska stoczni gdańskiej zapoznać Sekcję 6.

Zadania dla TW

W dalszym ciągu realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach. Zabezpieczyć dopływ informacji odnośnie rozgrywek personalnych w MKZ i KKP oraz stanowiska Stoczni Gdańskiej im. Lenina w tym zakresie. Rozważyć możliwość zabezpieczenia tut[ejszego] wydz[iału] w gazetę związkową „Solidarność”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem dniu 6 IV 1981 r. w godz. 16.00–17.30 w kawiarni „Staromiejska” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania TW stwierdził, iż istnieje pewna możliwość wypożyczania na dzień gazety związkowej „Solidarność”. Postara się rozważyć możliwość zakupu tej gazety, lecz jest to sprawa trudna z uwagi na prenumeraty związkowe oraz rozdział gazet przez poszczególne KZ.

W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. W czasie spotkania wydatkowałem na poczęstunek TW 92 zł.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 31–33, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Dokument po raz pierwszy opublikowano w: S. Cenckiewicz, Anna Solidarność..., s. 478–480.

Nr 179

1981 kwiecień 7, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 7 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W MKZ Gdańsk trwa w tej chwili walka o władzę. Walka ta nasiliła się na ostatniej KKP, kiedy to część delegatów blisko związana z J[ackiem] Kuroniem i Z[bigniewem] Bujakiem próbowała usunąć Lecha Wałęsę z funkcji przewodniczącego KKP. Pociągnęło to za sobą szereg działań Wałęsy, wynikiem których było odwołanie przez Stocznię Gdańską im. Lenina Anny Walentynowicz ze składu Prezydium MKZ Gdańsk oraz rezygnacja Gwiazdy i Modzelewskiego. Panuje przekonanie, że następnymi osobami, które będą musiały odejść, będą Pienkowska, Kołodziej i Gwiazdowie. Prawdopodobnie dojdzie do ostrego starcia Wałęsa – Kuroń. Wałęsa zapewnił już sobie poparcie stoczni gdańskiej.

– Koło Kombatantów przy MKZ Gdańsk w dalszym ciągu prowadzi ożywioną korespondencję z ośrodkami polonijnymi na Zachodzie. Kontakty te mają na celu uzyskanie środków finansowych. Prawdopodobnie do przyjmowania środków finansowych z zagranicy służy konto dewizowe pani dr Penson[1], żony byłego rektora Akademii Medycznej w Gdańsku.

Krajowe Koło Kombatantów planuje w dniu 25 VI br. wyjazd do Rzymu w celu poświęcenia sztandaru koła przez papieża.

– W Sekcji Kombatantów rozpoczął pracę Siwak Władysław, [[b]]. Pracuje on w charakterze radcy prawnego, lecz, zdaniem TW, studia prawnicze ukończył w więzieniu.

TW scharakteryzował go jako dobrego oszusta. Prawdopodobnie po wyjściu z więzienia uważał, że prawo go skrzywdziło, dlatego zajął się poznaniem go. Jest on mężczyzną starszym, rocznik prawdopodobnie 1920.

Siwak zwierzył się, że napisał książkę. Ma ona mieć w maszynopisie ok. 300 stron. Zdaniem TW, maszynopis ten nie wygląda na autorstwo Siwaka. Tematem książki jest pobyt w „gułagu” na Syberii wygnańca ze Lwowa – wygnańcem tym ma być Siwak. Opisuje okropności życia w obozie.

Zdaniem TW Siwak idzie do pracy w „Solidarności”, aby przez nią uzyskać paszport i wyjechać za granicę, gdzie mógłby opublikować tę pracę, stając się polskim Sołżenicynem.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w ramach sprawy obiektowej krypt[onim] „Klan”.

Informację odnośnie sytuacji w MKZ Gdańsk wykorzystać w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Z informacją odnośnie W[ładysława] Siwaka zapoznać Wydz[iał] III.

Zadania dla TW

W dalszym ciągu realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach. Poszerzyć informację odnośnie działalności Koła Kombatantów i W[ładysława] Siwaka.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 7 IV br. w godz. 12.00–12.30 w kawiarni „Posejdon” w Gd[ańsku]-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie.

W trakcie spotkania TW prosił, abym na następnym spotkaniu, o ile jest to możliwe, dostarczył mu wynagrodzenie miesięczne, zgodnie z umową.

W trakcie spotkania na poczęstunek TW wydatkowałem 98 zł.

W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 34–35, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto dane teleadresowe.

[1] Joanna Muszkowska-Penson (ur. 1921 r.) – pracownik ZOZ nr 3 w Gdańsku; działaczka NSZZ „Solidarność”; 1983–1987 rozpracowywana przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE/SOR krypt. „Żmija”.

Nr 180

1981 kwiecień 8, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Bronisława Jordana do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]8 IV[a] 1981 r.[b]

Tajne specjalnego znaczenia[c]

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w miejscu[d]

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że w dniu 10 IV 1981 r. do godz. 11.00 w siedzibie MKZ NSZZ „Solidarność” w pokoju 65 odbędzie się spotkanie Bogdana Lisa z Jackiem Seymourem, pracownikiem CIA z ambasady USA w Bonn.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o zabezpieczenie pobytu ww. dyplomaty w siedzibie MKZ posiadanymi przez Was osobowymi źródłami informacji, gdyż jesteśmy zainteresowani w ustaleniu:

– czasokresu rozmowy,

– osób biorących udział w spotkaniu,

– treści przeprowadzonej rozmowy.

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Br[onisław] Jordan

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. JD/DR: KW/536/81

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 191, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku.

[c] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści por. R[yszard] Dąbrowski. Realizować poprzez posiadane źródła. 8 IV 1981 r.

[d] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Do realizacji w miarę posiadanych możliwości operacyjnych. 9 IV [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

Nr 181

1981 kwiecień 9, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Katowicach

[Gdańsk], dnia 9 IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

nr 1652

godz. 15.00

N[aczelni]k Wydz[iału] III „A”

KW MO w Katowicach

W prowadzonych działaniach operacyjnych uzyskano informację, że do MKZ Gdańsk wpłynęła następująca propozycja:

„... Zarząd Regionalny MKZ Katowice proponuje, aby przyjąć datę 13 IV br. jako dzień obchodów 40. rocznicy zbrodni katyńskiej. Datę tę przyjęło środowisko warszawskie. W ramach obchodów proponujemy msze święte w kościołach, bicie dzwonów kościelnych, minutę ciszy w całym kraju, zatrzymanie ruchu ulicznego – tramwaje, autobusy, akcje informacyjne – plakaty, wydawnictwa związkowe, prelekcje.

Prosimy o szybkie podjęcie decyzji w tej sprawie z ewentualnymi własnymi propozycjami i wysłanie informacji do wszystkich MKZ...”.

W powyższej sprawie z Lechem Wałęsą konsultował się Wojciech Trzmiel[1] z Katowic. Zaproponował uczcić rocznicę Katynia „... w różny sposób, a mianowicie:

– na zasadzie przypomnienia rocznicy,

– można uczcić Katyń i wielką sprawę NKWD,

– można również zrobić, że jest to sprawa w ogóle Związku Radzieckiego, komunistów radzieckich, partii komunistycznej itd. ...”.

Trzmiel zaznaczył, że ten trzeci sposób „szykuje się na Śląsku”, że cała ta sprawa powinna być wcześniej przedyskutowana.

Wałęsa zgodził się sprawę powyższą „zasygnalizować”. Jednocześnie opowiedział się za „starą koncepcją”, tzn. modlitwami w kościele. Trzmiel, konsultując sprawę z Wałęsą, miał na uwadze ewentualne „reperkusje kontra «Solidarności»”[a], gdyż „widzi, co jego zarząd kombinuje”.

W powyższej sprawie z Kruszyńskim z MKZ Katowice konsultował się A[ndrzej] Celiński. Kruszyński poinformował Celińskiego, że „jeżeli chodzi o sprawę katyńską, to była ona poruszana na ostatnim zebraniu MKZ w czwartek i większość osób była za tym, aby uczcić rocznicę tej zbrodni w sposób publiczny, chodziłoby zwłaszcza o minutę ciszy na terenie zakładów pracy i jakąś akcję przedstawiającą historyczne tło tej sprawy w radiowęzłach i ewentualnie o wstrzymanie na minutę ruchów pojazdów w mieście”.

Kruszyński zdementował informacje, jakoby na terenie MKZ Katowice były rozklejane ulotki w sprawie katyńskiej i obiecał „zainteresować się tą sprawą”, która zdaniem Celińskiego „jest prowokacyjną działalnością”.

Jednocześnie Celiński poprosił Kruszyńskiego, „aby nie podejmowali żadnych akcji, obojętnie w jakiej formie”.

Stanowisko to miało być przekazane wiceprzewodniczącemu MKZ Katowice, Janowi Górnemu[2].

Powyższe informacje przekazuje się w celu operacyjnego wykorzystania.

Z[astęp]ca nacz[elnika] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Fr[anciszek] Chmielewski

Zaszyfrował: Dudziński, dnia 9 IV 1981 r., [godz.] 19.40

Rozszyfrował: Szlajter, dnia 10 IV 1981 r., godz. 7.00

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 207, oryginał, mps.

[a] Tak w oryginale.

[1] Wojciech Trzmiel (ur. 1933 r.) – działacz NSZZ „Solidarność”; dziennikarz „Cierni” przy MKK Tychy; 1981–1982 rozpracowywany w ramach KE krypt. „Reporter” oraz SOS krypt. „Osa”; 13 XII 1981–12 III 1982 internowany; zarejestrowany pod nr. 45888 przez Wydział V–2 KW MO w Katowicach jako TW ps. „Wojtek”; wyrejestrowany 2 XII 1983 r. Zob. Karta Mkr-2 i Mkr-3 dot. W. Trzmiela z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW w Katowicach.

[2] Jan Górny (ur. 1955 r.) – pracownik Huty Katowice; 1980–1986 rozpracowywany przez Sekcję 4 pionu V-1 SB w Dąbrowie Górniczej w ramach KE i SOR krypt. „Agitator”.

Nr 182

1981 kwiecień 10, Gdańsk – Kierunkowy plan działań operacyjnych zabezpieczających dopływ informacji o systemie gospodarki finansowej NSZZ „Solidarność” zatwierdzony przez dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia

Warszawa, dnia [a]10 IV[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Zatwierdzam:[b]

Kierunkowy plan działań operacyjnych

zabezpieczających dopływ informacji o systemie gospodarki finansowej NSZZ „Solidarność” oraz mających na celu profilaktyczne przeciwdziałanie ewentualnym próbom finansowego uzależnienia „Solidarności” przez wrogie siły i ośrodki

I. Bieżący stan pomocy finansowej otrzymywanej przez NSZZ „Solidarność” ze źródeł zachodnich

1. W myśl obowiązujących przepisów wydano zgodę na otwarcie rachunku dewizowego dla NSZZ „Solidarność” jako organizacji ogólnopolskiej. Rachunek nr 151–61 otwarto dnia 9 XII 1980 r. w IV OM NBP w Gdańsku.

Konto ma charakter dwustopniowy – istnieją dwa subkonta:

– na jedno kierowane są napływające darowizny i przekazy i ma ono charakter depozytu: na wykorzystanie tych środków wymagana jest zgoda odpowiedniego departamentu Ministerstwa Finansów;

– po otrzymaniu zgody odpowiednie środki przekazywane są na drugie subkonto i wówczas mogą być wykorzystywane już bez kontroli.

W[edłu]g danych Ministerstwa Finansów zgromadzono na tym koncie (w przeliczaniu na dolary USA wg obowiązujących kursów) ok. 25 tys. dolarów.

Aktualnie wśród ofiarodawców ww. konta figurują:

– 4 osoby fizyczne z kraju;

– 17 instytucji krajowych;

– 23 osoby fizyczne z zagranicy;

– 19 instytucji zagranicznych w tym:

3 polonijne (Związek Polaków w Kanadzie, kombatanci byłych wojsk polskich w Argentynie i Francji, Polonia amerykańska z Chicago) oraz 2 katolickie (Polish Catholic Center w Leeds, W[ielka] Brytania; rektor Polskiej Misji Katolickiej).

Przedstawiony władzom wykaz darowizn opiewa na sumę mniejszą, niż podają to publicznie przywódcy „Solidarności”.

Dotychczasowe działania doprowadziły do ustalenia szeregu form finansowania:

1.1. oficjalne przekazy na „Solidarność” od firm, organizacji i osób prywatnych z kraju i zagranicy;

1.2. nieznani ofiarodawcy, przekazujący anonimowo kwoty na konto związku;

1.3. przekazy imienne na działaczy „Solidarności”, z zastrzeżeniem ich przeznaczenia na cele związku;

1.5. nieformalne – bezpośrednie wręczanie gotówki działaczom „Solidarności” przez kurierów, dziennikarzy, przedstawicieli delegacji zagranicznych itp.

II. Operacyjna ocena mogących wystąpić na tym tle zagrożeń

1. Fakt otwarcia konta bankowego nie spowodował przerwania nieformalnych wpływów, głównie dewizowych, do centralnych ogniw NSZZ „Solidarność”.

Wśród nieformalnych ofiarodawców kwot dewizowych figurują m.in.:

– E[dmund] Bałuka[1], antypolski działacz ośrodka trockistowskiego we Francji, były uczestnik wydarzeń grudniowych 1970 r. w Szczecinie. Wysłannik Bałuki przekazał kwoty dewizowe B[ogdanowi] Borusewiczowi oraz Kocjanowi.

– Komitet Poparcia Robotników i Więźniów Politycznych w Polsce, który dostarczał kwoty walutowe dla „Solidarności” metodami nieoficjalnymi, porównując swoją działalność do ruchu oporu podczas okupacji.

– „Klub Weteranów” w Belgii, zrzeszający liderów polskiej emigracji politycznej.

– KSS „KOR” – z posiadanego rozpoznania wynika, że przekazał na rzecz MKZ w Gdańsku znaczne kwoty w złotówkach i dewizach. Przesyłki były dostarczane z W[arsza]wy poprzez specjalnych kurierów.

Przedstawione wyżej fakty wskazują wyraźnie na istniejące zagrożenie wspierania finansowego, a więc i równocześnie oddziaływanie na NSZZ „Solidarność” w sprawach formalnych i merytorycznych przez osoby lub organizacje będące zdeklarowanymi przeciwnikami obecnej sytuacji politycznej w Polsce.

2. Znane są fakty nieformalnego przekazywania kwot dewizowych przez delegacje związków zawodowych m.in. Austrii, Japonii, Francji, jak również niektórych organizacji, np. Zarządu Unii Paneuropejskiej (Paneuropean Union – Deutschland) – 1 mln DM, Zarząd Komunistycznej Partii Niemiec Marksiści-Leniniści – 90 tys. DM oraz osób prywatnych, jak np. K. Weyman – ob. Austrii, K. Breelley – student USA itp.

Ponadto zachodnie organizacje związkowe deklarują konkretną pomoc w postaci zebranych na rzecz „Solidarności” pokaźnych sum, które mogą przekazać w formie pieniężnej lub rzeczowej np.:

– amerykańska centrala związkowa AFL-CIO zadeklarowała fundusz w wysokości 1,6 mln dol. USA,

– szwedzkie zw[iązki] zaw[odowe] zaoferowały 1 mln koron szwedzkich (ok. 250 tys. dol. USA),

– związkowcy japońscy proponują 500 tys. dol. USA z przeznaczeniem na maszyny drukarskie,

– związkowcy brytyjscy wstępnie zadeklarowali kwotę 20 tys. funtów angielskich itp.

Ta różnorodność organizacji i osób prywatnych, które nie zawsze kierują się szczytnymi ideałami, a często mają w tym konkretny cel, niesie za sobą zagrożenie [[c]] nasilenia penetracji sytuacji społeczno-politycznej oraz gospodarczej kraju, jak również oddziaływania przez wrogie ośrodki dywersji ideologicznej poprzez finansowe powiązania i nieformalne wielorakie kontakty. Należy się poważnie liczyć ze zwiększeniem się ilości prób korumpowania czy wręcz werbunków dokonywanych tą drogą przez obce służby.

3. Obsługa finansowa NSZZ „Solidarność” jest wspólna dla KKP i MKZ Gdańsk. Komórka księgowa mieści się w siedzibie MKZ Gdańsk. Prowadzona jest ona w sposób mało kompetentny, a często nieformalny.

W dziale tym zatrudnione są etatowo 3 osoby:

Ludwika Manowska – pełni obowiązki gł[ównej] księgowej, Danuta Włodarek – księgowa,

Zenaida Rowińska – księgowa.

Odpowiedzialna za gospodarkę funduszami z ramienia MKZ jest Anna Walentynowicz. Wspólna obsługa finansowa MKZ i KKP stanowi znaczne utrudnienie uchwycenia i kontrolowania wpływów i wydatków ww. organów. Wiadomo, że fundusze nie są rozliczane dokładnie – zachowana jest jedynie ogólnikowa kalkulacja wydatków.

Nadmienić należy, że KKP podjęła uchwałę o utworzeniu funduszu, na który wszystkie MKZ w kraju mają wpłacać po 100 tys. zł.

Gospodarka finansowa „Solidarności” prowadzona jest w sposób wzbudzający poważne zastrzeżenia, tak co do zasadności, jak i wysokości wydatkowanych kwot. I tak np.:

– bardzo wysoko kształtują się koszty posiedzeń plenarnych KKP (np. zorganizowane 25 II br. w hotelu „Heweliusz” przekroczyło kwotę 150 tys. zł),

– znany jest fakt, że Andrzej Kołodziej pobrał pieniądze z kasy nawet bez ich liczenia, które następnie wydał w ekskluzywnych lokalach Trójmiasta bez żadnego rozliczenia,

– wg posiadanych informacji aktualne zadłużenie KKP wynosi ok. 1,5 mln zł. W NSZZ „Solidarność” istnieją komórki zajmujące się kontrolą finansową. Działalność ich jest jednak powierzchowna i mało skuteczna. KKP powołała radę dyspozycyjną do kontroli funduszu dewizowego, powstałego z darowizn zagranicznych. W[edłu]g wersji oficjalnej fundusz ten ma być wykorzystywany na zakup leków, wyposażenie medyczne itp. Praktycznie tego rodzaju działalność nie jest prowadzona. Powołana została również komórka zajmująca się badaniem zasadności wyjazdów działaczy związkowych za granicę. Kierownikiem jej ma być B[ronisław] Geremek. Również nie widać żadnej działalności tego organu. W tym miejscu zaznaczyć należy, że koszty pobytów delegacji „Solidarności” za granicą pokrywają z reguły organizacje zapraszające.

Przedstawiona powyżej sytuacja grozi pojawieniem się kolejnej grupy zagrożeń, spowodowanej możliwością powstania przestępstw natury finansowej, gospodarczej typu malwersacji, nielegalnego obrotu środkami dewizowymi czy wręcz zwykłych, ordynarnych kradzieży.

III. Operacyjne możliwości kontroli

Na obecnym etapie operacyjnej ochrony NSZZ „Solidarność” nie posiadamy dostatecznego rozpoznania zasobów finansowych związku, w tym obcych środków płatniczych, kanałów przerzutu gotówki z zagranicy, jak również nieprawidłowości w gospodarowaniu tymi środkami.

Dot[yczy] to szczególnie Oddziału IV NBP w Gdańsku, który jest depozytorem funduszy „Solidarności”, a także komórki finansowej MKZ „Solidarność”.

Istnieją natomiast dotychczas niewykorzystywane operacyjne możliwości ustalenia indywidualnych kont dewizowych działaczy KKP i MKZ Gdańsk.

IV. Cel i kierunki naszych działań

Celem podejmowania działań operacyjnych jest ochrona KKP NSZZ „Solidarność” przed wpływami i finansowym uzależnieniem związku od grup antypaństwowych i antysocjalistycznych w kraju, ośrodków dywersji ideologicznej na Zachodzie, zabezpieczenie interesów państwa oraz przeciwdziałanie nielegalnemu obrotowi obcymi walutami będącymi w gestii związku.

Ponieważ problem finansowania NSZZ „Solidarność” jest sprawą newralgiczną, rzutującą na zakres działania związku, winien on być przedmiotem naszych działań operacyjnych oraz jako instrument stymulujący funkcjonowanie tej struktury. Wyłania się konieczność prowadzenia działań w kilku kierunkach:

1. działań operacyjnych sensu stricte obejmujących:

– pełne rozpoznanie zasad tworzenia funduszy NSZZ „Solidarność” w środkach płatniczych krajowych i zagranicznych,

– ustalenie, kto i w jakim celu dofinansowuje NSZZ „Solidarność” – poza oficjalnie ściąganymi składkami – ze szczególnym uwzględnieniem kanałów przemytu z zagranicy,

– ustalenie celów, na które wydatkowane są fundusze;

2. wychwytywanie wszelkich formalnych nieprawidłowości w celu informowania o nich odnośnych rządowych instytucji dla podjęcia oficjalnych działań, np. Komitetu ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi, Ministerstwa Finansów, Urzędu Celnego itp., a w przypadkach ewidentnych naruszeń przepisów prawnych wszczynania dochodzenia lub śledztwa;

3. inspirowanie odnośnych władz (Rada Ministrów, Min[isterstwo] Finansów, Min[isterstwo] Spraw Zagranicznych) w celu podejmowania działań zmierzających do ulepszenia istniejących przepisów prawnych dot. obrotu finansowego w kraju i kontaktów z zagranicą, prawa dewizowego oraz ustawy karno-skarbowej.

V. Planowane podstawowe przedsięwzięcia

Dla realizacji ww. celów zostaną wykonane następujące przedsięwzięcia operacyjne:

1. Wytypowanie i opracowanie do pozyskania kandydata na tajnego współpracownika spośród obsługi Oddziału IV NBP Gdańsk.

Wykona Wydział III „A” KW MO Gdańsk do dnia 30 IV 1981 r., [a]S[ekcja] 4[a].

2. [d]Przeprowadzenie dokładnego rozpoznania 3 osób zatrudnionych w dziale księgowości KKP pod kątem pozyskania do współpracy. W przypadku, gdy okaże się to niemożliwe, podjąć działania zmierzające do skompromitowania i wyprowadzenia jednej z zatrudnionych osób i następnie wprowadzenie na jej miejsce wcześniej przygotowanego źródła.

Wykona Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk w terminie do 31 V 1981 r.

3. [d]Systematyczne rozpoznawanie środków finansowych związku poprzez już posiadane źródła informacji Wydz[iału] III „A” oraz [Wydziału] III KW MO Gdańsk: TW „Wala”, „Teofil”, „Cezary”, „Cygan”, „Zbigniew”[2] oraz KO „Jantar”[3].

Wykona Wydz[iał] III „A” w porozumieniu z Wydz[iałem] III KW MO Gdańsk na bieżąco.

4. Do ustalenia stanu aktualnego i bieżącej kontroli kont dewizowych działaczy gdańskich NSZZ „Solidarność” wykorzystane zostaną posiadane kontakty operacyjne w Banku PKO SA.

Wykona Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk do dnia 20 IV 1981 r. oraz na bieżąco.

5. Rozpoznać możliwości wykorzystania osobowych źródeł informacji będących na kontakcie innych pionów i służb MSW (Wydz[iał] II, IV, PG, Kryminalny KW MO Gdańsk i Zarząd Zwiadu WOP) oraz MON (WSW Marynarki Wojennej).

Za realizację odpowiedzialny [jest] Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk do dnia 30 IV 1981 r.[e]

6. W celu ustalenia i rozpoznania nielegalnych kanałów przerzutowych środków finansowych dla „Solidarności” z zagranicy zostaną wykorzystane możliwości operacyjne Dep[artamentu] I w zakresie ustalenia kontaktów działaczy związku z ośrodkami antypolskimi, szczególnie podczas wyjazdów zagranicznych delegacji „Solidarności” oraz Dep[artamentu] II w zakresie operacyjnej kontroli dziennikarzy zachodnich i przewoźników międzynarodowych (TIR, PLO, PŻM, PŻB).

7. Poprzez nasze źródła informacji i Biuro Paszportów MSW będą uzyskiwane wyprzedzające dane o planowanych wizytach w NSZZ „Solidarność” zachodnich delegacji związkowych, celem objęcia ich kontrolą operacyjną. Do realizacji powyższego zasadnym jest włączenie służb granicznych.

Wykona Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A” MSW na bieżąco.

8. Wydział IV Dep[artamentu] III „A” MSW będzie nadal ustalał na drodze operacyjnej kwoty dewizowe wpływające od osób prawnych i fizycznych z zagranicy na konto NSZZ „Solidarność”.

Odpowiedzialny Wydział IV Dep[artamentu] III „A” MSW na bieżąco.

Dokument opracowano w Wydziale III Dep[artamentu] III „A” MSW przy współudziale Wydziału III „A” KW MO Gdańsk.

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

(–) płkWł[adysław] Kuca

Wykonano w 3 egz.

1 egz. – kierownictwo

2 egz. – z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] ds. SB w Gdańsku

3 egz. – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A” MSW Druk EM

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 59–67, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej prostokątna pieczątka o treści Dyrektor Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysław Ciastoń opatrzona podpisem i odręcznie wpisaną datą 13 IV 1981 [r.].

[c] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[d] Obok odręczna adnotacja por. Dąbrowski.

[1] Edmund Bałuka (ur. 1933 r.) – robotnik, w 1956 r. podjął próbę ucieczki na Zachód – zatrzymany przez czechosłowacką straż graniczną; 1958–1972 ślusarz, następnie dźwigowy w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 17–22 XII 1970 r. przywódca strajku okupacyjnego w stoczni; członek Ogólnomiejskiego Komitetu Strajkowego; przewodniczący Komisji Robotniczej Stoczni, powstałej z przekształcenia KS; 24–27 I 1971 r. organizator i przywódca drugiego strajku w stoczni; od 1971 r. sekretarz Rady Zakładowej Związku Zawodowego Metalowców w stoczni; 1973–1981 na emigracji w Hiszpanii, Grecji, Belgii, Anglii i Francji; od kwietnia 1977 r. wydawca i redaktor naczelny wydawanego w Paryżu „Biuletynu Informacyjnego «Szerszeń»”; w 1980 r. organizator emigracyjnej Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy; 21 IV 1981 r. powrócił do Polski; 1981–1985 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie; 3 VI 1982 r. (w czasie internowania) aresztowany, więziony w ZK w Koronowie; 30 VI 1983 r. skazany przez Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy na pięć lat więzienia i pozbawienia praw obywatelskich, osadzony w ZK w Barczewie, zwolniony 11 VIII 1984 r. na mocy amnestii; w 1985 r. wyjechał z Polski, ponownie wrócił w 1989 r. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Edmund_Bałuka (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[3] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[e] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści ppor. Tomczak. Opracować w powyższym temacie pismo do ww. jednostek.

Nr 183

1981 kwiecień 13, Warszawa – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III-2 KS MO kpt. Mariana Kulety do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Warszawa], dnia 13 IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

nr 2749

godz. 17.20

N[aczelni]k Wydz[iału] III „A”

KW MO Gdańsk

Wydz[iał] III-2 KS MO uzyskał informacje, że w dniach 23–24 IV 1981 r. w Gdańsku odbędzie się IV Ogólnokrajowy Zjazd Biur Interwencyjnych NSZZ „Solidarność”.

Miejscem obrad i zakwaterowania uczestników zjazdu będzie prawdopodobnie zajazd w Ostrzycach. Należy przypuszczać, że tak jak w poprzednich zjazdach, obradom będzie przewodniczył członek [b]KSS[b] „KOR”, figurant tut[ejszego] wydziału – Zbigniew Romaszewski, który jest jednocześnie w składzie dziewięcioosobowego Krajowego Biura Interwencyjnego.

W trakcie zjazdu ma być poruszana m.in. sprawa wydawania przez MKZ Mazowsze biuletynu informacyjnego biur interwencyjnych NSZZ „Solidarność” oraz kwestia podległości Krajowego Biura Interwencyjnego pod KKP.

Z uwagi na ważność decyzji, jakie zapadną na zjeździe w Gdańsku, oraz udział w nim naszego figuranta, uprzejmie proszę o operacyjne zabezpieczenie obrad zjazdu oraz przekazanie nam stenogramu wystąpienia Z[bigniewa] Romaszewskiego wraz z taśmą magnetofonową i informacji o wyniku obrad.

Z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III-2

KS MO w Warszawie

kpt. mgr Marian Kuleta[1]

Zaszyfrował: Galeta, 13 IV 1981 r., godz. 17.35

Rozszyfrował: Dudziński

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 283, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu prostokątna pieczątka o treści Szyfrogram otrzymany nr 1425 z KS MO W[arsza]wa. Rozszyfrowano 13 kwiec[ień] 1981 [r.].

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Marian Kuleta – ppłk SB; 1979–1983 zastępca naczelnika Wydziału III-2 KS MO/SUSW w Warszawie; 1983–1990 zastępca komendanta ds. SB KD MO/DUSW Warszawa-Ochota; od 12 I 1982 r. kierownik grupy operacyjnej ds. poszukiwań osób ukrywających się przed internowaniem; kierownik samodzielnej grupy operacyjnej KS MO ds. poszukiwań osób zaangażowanych w kierowanie podziemnymi strukturami NSZZ „Solidarność”. Zob. Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza..., t. 3, s. 314 i 318.

Nr 184

1981 kwiecień 14, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 14 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W gdańskim MKZ w dniu dzisiejszym ma być sfinalizowana sprawa przyjęcia do pracy Władysława Siwaka – prawnika, jak sam podaje. Ma on w tej sprawie rozmawiać z Jagiełłą i Wałęsą. Siwak podobno jest z pochodzenia Ukraińcem. Posiada akcent ukraiński. W rozmowie chwalił się, że należał do POW i za to został przez Rosjan zesłany na Syberię. O tym zesłaniu ma traktować książka (maszynopis) napisana przez Siwaka. Pochodzi on z okolic Lwowa. W rozmowie na tematy wojskowe wykazuje on w tym zakresie całkowitą indolencję. TW przypuszcza, że mógł on należeć do nielegalnych organizacji ukraińskich i z tego powodu nie zna organizacji wojska polskiego.

TW scharakteryzował ww. jako oszusta – osobę, która przedstawia za każdym razem inną wersję omawianego faktu.

W[edłu]g słów Siwaka, przekazał on rękopis swojej książki do oceny red. Szpakowskiemu z Klubu Interesującej Książki.

W rozmowie z TW zwierzył się, że poprzez „Solidarność” starał się będzie o paszport do USA. Zamierza tam też opublikować swoją książkę.

Zna biegle j[ęzyk] ukraiński.

– W dniu 10 IV br. (piątek) z Bogdanem Lisem w siedzibie gdańskiego MKZ przeprowadzili wywiad dziennikarze zachodni plus jedna kobieta z W[arsza]wy. TW nie znał bliżej żadnej z tych osób. Na okazanym zdjęciu rozpoznał Jacka Seymoura, pracownika ambasady USA w Bonn. TW stwierdził, że spotkanie trwało od godz. 9.00 do 10.15 w pokoju B[ogdana] Lisa, a następnie ww. przeszli do kawiarni mieszczącej się na ostatnim piętrze budynku gdańskiego MKZ.

Treść rozmów, z uwagi na bardzo wąskie grono osób biorących udział w rozmowie, jest nieznana.

– W MKZ panuje duże zaniepokojenie reakcjami niektórych zakładów pracy na działalność MKZ. Stwierdza się, że może dojść do otwartego konfliktu pomiędzy organizacjami zakładowymi „Solidarności” a władzami regionalnymi związku. Niektórzy sugerują, że może być to celowa działalność L[echa] Wałęsy ukierunkowana na umocnienie jego pozycji w związku oraz na usunięcie osób mu niewygodnych a powiązanych z KOR.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna wymagająca rozszerzenia i pogłębienia. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację dot. Siwaka wykorzystać w ramach sprawy ob[iektowej] „Klan”. O wizycie J[acka] Seymoura poinformować tut[ejszy] Wydz[iał] II.

Informację odnośnie nastrojów w gdańskim MKZ wykorzystać w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach. Rozszerzyć informacje odnośnie osoby Wł[adysława] Siwaka.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 12.00–13.15 w kawiarni „Posejdon”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie umówiono w dniu 16 IV [br.] o godz. 12.00. Na poczęstunek wydatkowałem 92 zł.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 36–37, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 185

1981 kwiecień 14, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 14 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Mariacki”

Dnia: 13 IV 1981 r.

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

1. W dniu 8 IV 1981 r. odbyło się kolejne plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, poświęcone m.in. instrukcji wyborczej – aktualnie sporządzanej oraz omówiono sposoby obchodów 1 Maja w świetle odczuć załóg zakładów pracy oraz rozmów z premierem Rakowskim i sekretarzem KW PZPR Fiszbachem, co przedstawił B[ogdan] Lis. To były podstawowe punkty obrad. Prócz tego omawiano jeszcze przyczyny nieporozumień w łonie MKZ i w toku tego doszło [do] demonstracyjnego pojednania między Walentynowicz a Wałęsą (pocałowali się i wybaczyli sobie). Walentynowicz wyznała, że jej intencje były źle zrozumiane i oni są częściowo „podpuszczani” przez ludzi, którzy mają w tym swój interes. W istocie nie ma zasadniczych różnic między nią a Wałęsą i są ze sobą związani przez wiele lat wspólną walką. Wśród członków plenum uważa się, że był to taktyczny gest prezydium, aby na zewnątrz nie ujawniać wewnętrznych tarć i podziałów, gdyż obrady z 1 kwietnia wywołały wiele nieprzychylnych komentarzy. Krytykowano dotychczasową pracę komisji sporządzających instrukcję wyborczą i ustalono, że dokończy ona swą pracę do końca przyszłego tygodnia. W dyskusji wykazywano zniecierpliwienie, że sprawa wyborów przeciąga się i kolejne napięcia polityczne prowadzą i powodują dalsze odwlekanie, a tym samym związek działa niejako tymczasowo. Na obawy, czy w wyborach przejdą ludzie właściwi, Wałęsa podkreślił, że musi być dopływ znaczny świeżych sił, gdyż dotychczasowi działacze w obecnych warunkach częstokroć nie sprawdzają się. Na obradach wręczono Wałęsie „Krzyż Zasługi” od Polonii amerykańskiej, co zostało przyjęte z dużym zadowoleniem. Jednocześnie reprezentanci tzw. „twardych” w MKZ w rozmowach wewnętrznych ujawniali, że wszystkie te zaszczyty „uderz[aj]ą mu do głowy”, przez co staje się on coraz bardziej ustępliwy i ugodowy, tym bardziej że, jak podkreślił mec. Gryszkiewicz, który wrócił z USA (organizuje bank leków), działacze Polonii pragną, aby w „Solidarności” panował duch liberalny reprezentowany przez Wałęsę.

Co do sposobów obchodów 1 Maja, doszło do wielu kontrowersji, Wałęsa m.in. jako jedną z alternatyw podał możliwość czterogodzinnej pracy, np. na rzecz rolnictwa, co zostało na ogół źle odebrane, gdyż uważa się, że winien to być dzień wolny, a załogi same zadecydują, jak go uczcić. Lis podał, że również interpretacja rządu idzie w tym kierunku, aby raczej nie pracować (brak surowców itp.), co zostało przyjęte z rozbawieniem, gdyż czterogodzinny strajk z piątku 23 marca wywołał jakoby znaczne straty gospodarcze. Zebrani byli przeciwni na ogół organizowaniu pochodów, np. przed obniżoną trybuną z udziałem władz i związków, jak to podawał Wałęsa, i co zostało przyjęte nieprzychylnie. Inne propozycje, jak np. wiece, festyny, wyjazdy na wieś itp., również nie zyskały aplauzu, wobec czego ustalono, że po konsultacji z załogami ostateczna decyzja zostanie podjęta na plenum w dniu 15 IV 1981 r.

Przedstawiciele Stoczni Gdańskiej im. Lenina rozdawali pismo swego KZ NSZZ „Solidarność” w sprawie A[nny] Walentynowicz, tonujące ich poprzednie oświadczenie, lecz sprowadzające się do tego, że nie ma ona prawa reprezentowania stoczni na zewnątrz, mimo że jest ona nadal członkiem KZ i pozostaje nadal we władzach MKZ NSZZ „Solidarność”.

Podano, że Rakowski i Fiszbach spotkali się z Prezydium MKZ w Gdańsku, aby wspólnie ustalić sposoby obchodów 1 Maja. Wobec rozbieżnych poglądów i braku konsultacji z zakładami ustalono, że „Solidarność” w tej sprawie wypowie się po plenum w dniu 15 IV br. Na tym plenum będą także omawiane obchody święta 3 Maja.

Grupa KOR, tj. Borusewicz, Pienkowska, Walentynowicz, Gwiazda i inni, była bardzo aktywna i nadal nadaje ton wypowiedziom i [[b]] reakcji sali. Wtrącając się często do poszczególnych wypowiedzi, wywołują oni określone emocje i są przychylni tym mówcom, którzy mówią po ich linii. Natomiast powodują negatywną reakcję na głosy niepozostające w zgodzie z ich linią.

2. W czasie mego pobytu we Wrocławiu w dniu 10 IV 1981 r. przedstawiciele tamtejszego MKZ poinformowali, że przeżywają tam duży kryzys, m.in. w związku z ustąpieniem w marcu przewodniczącego MKZ i tzw. aferą prawników. Nie podano bliżej jej istoty. W rozmowie z wieloma działaczami zauważa się, że są zmęczeni dotychczasowymi sporami i brakiem określonej koncepcji i większość uważa, że powinno dojść do znacznej wymiany działaczy, m.in. poprzez wybory. Była m.in. mowa o tym, że jest możliwe, iż na 1 maja Moczulski i jego grupa z KPN będą już na wolności.

3. Pozytywnie przyjmuje się w kręgu prawników fakt przyjazdu Kani do stoczni i szczerą, ostrą dyskusję. Jednakże z przemówienia Kani na zakończenie uważa się, że próbuje on neutralizować problemy i tłumaczyć, usprawiedliwiać niepopularne poczynania KC. Nadal negatywne są opinie w MKZ o grupie Olszowskiego, uważając, że ich pozostanie w Biurze Politycznym jest ustępstwem wobec Kremla, a jednocześnie świadczy o sile tej grupy w najwyższych kręgach partii. Uważa się, że Kania próbuje kompromisów między przeciwstawnymi odłamami interesów w PZPR, lecz jest [to] nietrwałe i w końcu jakaś grupa przeważy.

4. Szybka reakcja KKP na przemówienie Jaruzelskiego budzi rozbieżne reakcje. Część uważa, że należało zaczekać na zakończenie obrad Sejmu i wszechstronnie na spokojnie rozważyć sprawę. Dotyczy to głównie 90 dni bez strajków. Grupa „twardych” z MKZ uważa, że niezbędna była natychmiastowa reakcja, gdyż była to kolejna próba neutralizacji związku poprzez zakaz strajków, aby przez to wzmocnić siłę PZPR, a szczególnie jej siły zachowawcze. Mimo wszystko osoba Jaruzelskiego cieszy się nadal znacznym poparciem i uważa się, że jest on zmuszony manewrować, a jednocześnie jest poddawany naciskom, aby sprawować swą funkcję z braku innych alternatyw.

5. Omawiano również lokalizację nowej siedziby MKZ i KKP, która ma być przy ul. Długi Targ 1–13. Siedziba została zaproponowana przez wojewodę gdańskiego. Reakcja była pozytywna, ponieważ siedziba umieszczona by była w reprezentacyjnym punkcie Gdańska.

Zadania

1. Wziąć udział w posiedzeniu MKZ NSZZ „Solidarność” w dniu 15 IV br. oraz zwrócić szczególną uwagę na zachowanie się podczas plenum aktywistów KOR, jak B[ogdan] Borusewicz, M[ariusz] Muskat, Kaczyński itp.

[a]Za zgodność:

kpt. J[an] Protasewicz[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 97–99, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale ton.

Nr 186

1981 kwiecień 16, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 16 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– Szefem Działu Interwencji gdańskiego MKZ jest Krystyna Wiśniewska, lat ok. 50–55. Dział Interwencji mieści się w dwóch pokojach: 27 i 39. Wiśniewska jest osobą nerwową o wysokim mniemaniu odnośne swojej osoby. Chciałaby odgrywać rolę pierwszoplanową w „Solidarności”. Temu celowi podporządkowuje swoje działania. Osoby, co do których ma obawy, że mogą jej zagrozić w realizacji tego celu, usuwa bez skrupułów. Jest w pewnym sensie „fanatyczką” – broni nawet nierealnych tez. Zwalcza członków partii, uważając, że PZPR jest przyczyną całego zła, a przede wszystkim obecnych trudności, w jakich znalazła się Polska. Osoby, które podejrzewa, że mogą głosić poglądy i hasła zbliżone do prezentowanych przez partię, uważa za swoich wrogów.

W dyskusji często się unosi. Ze zdenerwowania, w takich momentach, dostaje tiku (drgania powiek) oczu.

Wiśniewska jest łasa na pieniądze. Podobno otrzymała sporą zapomogę z MKZ Gdańsk. [a](Chwaliła się tym w kawiarni MKZ)[a].

Utrzymuje stały kontakt z działaczami związanymi z KOR, m.in. z Bogdanem Borusewiczem i Anną Walentynowicz. W czasie wycofania przez Stocznię Gdańską im. Lenina A[nny] Walentynowicz ze składu Prezydium MKZ Wiśniewska była przeciwna takiej akcji, czemu dawała często wyraz na terenie MKZ Gdańsk.

Uczestniczy, jako jeden z organizatorów, w posiedzeniu biur interwencji z całego kraju.

– Przewiduje się, że w dniu 1 V i 3 V [br.] „Solidarność” na terenie Trójmiasta nie będzie organizować wieców ani pochodów. Dzień 1 maja planowany jest jako dzień wypoczynku – były sugestie, aby dzień ten przepracować, ale projekt taki nie zyskał akceptacji. W dniu 3 maja delegacja „Solidarności” złoży wieńce pod pomnikiem Jana III Sobieskiego na Targu Drzewnym w Gdańsku. Organizacje imprezy trzeciomajowej przejmie na siebie KPN.

„Solidarność” rezygnuje z obchodów święta 1 Maja w roku bieżącym, pozostawiając jednak dowolność organizacji tego dnia poszczególnym organizacjom regionalnym związku.

– Henryk Jagiełło, szef Biura MKZ Gdańsk, lat ok. 23–25 (z wyglądu), nie zna się specjalnie na sprawach organizacyjnych, chociaż leżą one w zakresie jego kompetencji. Sprawia wrażenie, jakby praca w MKZ była jego pierwszą pracą. Posiada powiązania z grupą korowską Borusewicz – Walentynowicz. Z tą ostatnią często tworzyli wspólny front. Po wystąpieniu Stoczni Gdańskiej im. Lenina o wycofanie A[nny] Walentynowicz z MKZ H[enryk] Jagiełło wyrażał poparcie dla Walentynowicz.

Ocena informacji TW

Informacja wiarygodna. Poprzednie informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach sprawy obiektowej „Klan”.

Informację odnośnie K[rystyny] Wiśniewskiej wykorzystać w ramach sprawy operacyjnego rozpoznania „Pirania”.

Informacje odnośnie obchodów 1 Maja i 3 Maja wykorzystać w ramach spr[awy] op[eracyjnego] rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Zadania dla TW

Realizować zadania otrzymane na poprzednich spotkaniach.

Uzyskać bliższe dane odnośnie: K[rystyny] Wiśniewskiej, Wł[adysława] Siwaka.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps „Teofil” odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 11.00–13.00 w kawiarni „Posejdon” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Na poczęstunek TW wydatkowałem 82 zł.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC[b]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 94–95, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści Przedsięwzięcia słuszne 21 IV 1981 [r.] oraz parafa.

Nr 187

1981 kwiecień 16, Gdańsk – Wyciąg z informacji od TW ps. „Wala” sporządzony przez młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku Andrzeja Kamińskiego

Gdańsk, dnia 16 IV 1981 r.

Tajne

Egz. pojed[ynczy]

Wyciąg

z informacji od TW „Wala” z dnia 11 II [19]81 r.

Zgodnie z inf[ormacją] przekazaną przez TW skład sekretariatu MKZ NSZZ

„Solidarność” w Gdańsku wygląda następująco:

– Aleksander Hall

– Józefa Mrówczyńska

– Grzegorz Grzelak[1]

– Ireneusz Gust[2]

– Piotr Adamowicz[3]

– Andrzej Jarmakowski

Budynek „Solidarności” we Wrzeszczu nie ma zabezpieczenia osobowego, elektrycznego ani urządzeń alarmowych.

Zajmowane przez „Solidarność” pomieszczenia dzielą się na: pozostające pod ochroną i niepodlegające ochronie. Chronione są wszystkie pomieszczenia znajdujące się na piętrze L[echa] Wałęsy oraz cała prawa strona piętra hotelowego. Ponadto chronione są pokoje nr 52, 60 (podlegające A[ndrzejowi] Butkiewicz[owi]), pokój 29 – dział interwencji (K[rystyna] Wiśniewska) oraz pokój 34, w którym aktualnie wydaje się materiały do kolportażu (przeniesiono z pokoju nr 2).

W[edłu]g koncepcji z m[iesią]ca stycznia [19]81 [r.] pokoje na piętrze hotelowym miały być dodatkowo zabezpieczone sztabą metalową. Wszystkie pokoje podlegające ochronie mają po dwa patentowe zamki, z których po jednym kluczu znajduje się w sejfie u Marcisza (administrator budynku). Drugie klucze posiadają kierownicy pokojów bądź osoby najbardziej wtajemniczone, pod nieobecność których do pomieszczeń tych nikt nie wejdzie. Do pomieszczeń niepodlegających ochronie klucze posiadają prawie wszyscy zatrudnieni w nich pracownicy.

Za zgodność:

Mł[odszy] insp[ektor]

Wydz[iału] III „A”

A[ndrzej] Kamiński[4]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 116, oryginał, rkps.

[1] Grzegorz Grzelak (ur. 1953 r.) – aktywny działacz SKS, RMP, ROPCiO; kierownik sekretariatu MKZ, a później KKP i KK NSZZ „Solidarność”; figurant SOS krypt. „Geodeta” zarejestrowanej 27 IX 1979 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Zob m.in. P. Zaremba, Grzegorz Grzelak [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 107–108.

[2] Ireneusz Gust (ur. 1955 r.) – student UG; działacz RMP; pracownik MKZ w Gdańsku; 1976–1977 figurant SOS krypt. „Politycy”; materiały nie zachowały się.

[3] Piotr Adamowicz (ur. 1961 r.) – dziennikarz; 1978–1979 działacz RMP; od maja do lipca 1982 r. internowany w ZK w Iławie; pracownik sekretariatu KKP NSZZ „Solidarność”; w 1984 r. figurant SOS krypt. „Varia” prowadzonej przez Wydział IV WUSW w Lublinie. Zob. AIPN Lu, 0229/1019, SOS krypt. „Varia”.

[4] Andrzej Kamiński (ur. 1954 r.) – mł. chor. MO; 1978–1979 referent operacyjny na wolnym etacie inspektora Sekcji Dewizowej Wydziału dw. z Przestępstwami Gospodarczymi KM MO w Gdyni; w 1979 r. słuchacz SP MO w Pile; 1979–1980 referent operacyjny Sekcji Dewizowej Wydziału dw. z Przestępczością Gospodarczą KM MO w Gdyni; 1981–1894 młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1984–1985 starszy inspektor Wydziału V RUSW w Gdyni. Zob. AIPN Gd, 214/2192, Akta osobowe Andrzeja Kamińskiego.

Nr 188

1981 kwiecień 23, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Mariacki” opracowana przez kierownika Sekcji 4 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza

Gdańsk, dnia 23 IV 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW ps. „Mariacki”

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz

Dnia: 23 IV 1981 r.

[Miejsce:] LK „Alkowa”

Informacja

I. W dniu 22 kwietnia 1981 r. odbyło się kolejne Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, na którym omawiano głównie sprawę wyborów do władz związku oraz taktykę wobec władz w aktualnej sytuacji. Plenum prowadził przedstawiciel Komitetu Zakładowego NSZZ „Solidarność” z Urzędu Miejskiego – Dyrekcja Rozbudowy Miasta Gdańska.

Ze sporządzonej instrukcji wyborczej wynika, że jest powołana Komisja Wyborcza w ilości 1:4000 członków, natomiast przypuszczalnie w czerwcu w ilości 1:1000. Istnieją ostre kontrowersje co do podziału okręgów wyborczych, które ustalono według aktualnej granicy województw, a większość członków, szczególnie tych spoza obecnego województwa, a związanych z Gdańskiem (Malbork, Kwidzyn, Lębork, Sztum), koniecznie pragnie, zgodnie z wolą większości załóg, być w okręgu gdańskim, nie zaś w elbląskim bądź słupskim. Wałęsa i Lis wyjaśnili, że obecnie, zgodnie z uchwałą KKP z marca, wybory odbędą się w poszczególnych województwach, a potem będzie możliwość łączenia poszczególnych regionów (województw) zgodnie z wolą mniejszych ośrodków terytorialnych tak, aby np. województwo słupskie i elbląskie stanowiły jeden region z Gdańskiem. Po godzinie 19.00 rozpoczęła się dyskusja na temat taktyki i strategii związku na bazie danych przedstawionych przez Gwiazdę, a doręczonych każdemu członkowi plenum. Krytyczny, polemizujący i umiarkowany w treści koreferat wygłosił doc. Buczkowski z PG. Nadmieniam, że tezy dostarczone członkom plenum i przedstawione ustnie na ubiegłym plenum zawarte są w numerze 12 „Solidarności”, który dołączam do niniejszej informacji. Doc. Buczkowski nie zgadza się z pewnymi ostrymi sformułowaniami Gwiazdy na temat szafowania groźbą strajku i bronił stanowiska Wałęsy w rozmowach z rządem, twierdząc, że nie naruszyły one demokracji wewnątrzzwiązkowej. Następnie wywiązała się ożywiona dyskusja z udziałem 28 dyskutantów, gdzie ujawniły się znaczne różnice w podejściu do taktyki związku wobec działania władz. Dyskusja sprowadzała się głównie do tematu możliwości interwencji radzieckiej – część (większość) uważała, że są to tylko próby zastraszenia i nacisku, a samo zagrożenie jest w zasadzie nierealne.

„Jastrzębie” w dyskusji reprezentowali np. Sokołowski z „Hartwigu”, Klemensiewicz i przedstawiciel z Kokoszek, którzy twierdzili (po rzekomym uzgodnieniu z załogą), że w rozmowach i stosunkach z rządem należy być twardym i traktować partię, rząd i posłuszne im związki jako przeciwników, z którymi nie można wchodzić w konszachty. Krytykowano równocześnie tezy do rozmów z „Solidarnością” przedstawione przez rząd, uważając, że jest to próba narzucania tematów i rozważań i krępuje inicjatywę związku. Interwencję radziecką uważa się na razie [za] o tyle niemożliwą (mimo że ich wojska nasycone posiłkami są wewnątrz kraju w niedalekiej odległości od głównych ośrodków miejskich – Sokołowski), bowiem porównano Polskę do Hongkongu, jako iż jest potrzebna ZSRR w stosunkach z Zachodem (przepływ surowców, pożyczek, technologii, licencji itd.), gdyż Zachód udzieli ich Polsce, nie zaś żadnemu innemu państwu z RWPG. Nadto ZSRR straci wiarygodność w opinii Zachodu i krajów Trzeciego Świata oraz tamtejszych partii komunistycznych i zamrozi stosunki gospodarcze.

Uważają, że polityka rozmiękczenia „Solidarności” będzie polegała głównie na założeniach, które przedstawił w listopadzie ub[iegłego] roku A[ndrzej] Żabiński, I sekretarz KW PZPR Katowice, a mianowicie:

1. Dajcie im władzę, a doprowadzi to do korupcji, zmanierowania i oddzielenia od „dołów”.

2. Permanentne zagrożenie od interwencji z zewnątrz i katastrofa gospodarcza.

3. Branże „Solidarności”, które przez swe rozbieżne cele rozsadzą ją od wewnątrz.

Przedstawił to na plenum także Sokołowski, mówiąc jednocześnie, że Wałęsa już dał się wciągnąć w gabinetowe układy, [[b]] co ów ze śmiechem potwierdził.

Natomiast inni znowu, opierając się o opinie załogi swoich zakładów pracy, twierdzili, że należy być ostrożnym, wyważonym, nie traktować rządu jako przeciwnika i jednocześnie przyjąć za dobrą monetę rozdźwięki w PZPR, tzn. pozytywny nacisk na odnowę poprzez „zrewoltowane” doły partyjne, nie szafować bronią strajkową, ograniczyć się do innych form protestu i nacisku, np. wiece, bojkoty pracy, uroczystości jak 1 Maja itp.

„Twardzi”, którzy mieli poparcie części sali, głównie młodych działaczy (starsze pokolenie jest wg nich za liberalne, trwożliwe, dające się podpuszczać władzom), uważają, że wszelka tzw. odnowa w partii jest tylko wybiegiem, a [w] istocie partia, rząd i organizacje poza „Solidarnością” są monolitem i cały czas będą w istocie walczyć z nowymi związkami bądź też [chciałyby] uczynić je sobie uległymi.

Joanna Gwiazda na plenum powiedziała, że władze stosują [z] konsekwencją „metodę salami” (odcinanie plasterków bez pozornego ubytku wagi), tzn. zwalczanie najpierw samego KOR (30 działaczy), a w następnej kolejności organizacji, które z ich inicjatywy bądź przy [ich] poparciu powstały, tj. Wolnych Związków Zawodowych, Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Ruchu Młodej Polski itd., a następnie ich sympatyków i współpracowników, po czym sympatyków tychże itd. w głąb.

Opinie obecnych były rozbieżne, lecz wydaje się, że większość – ok. dwóch trzecich jest za taktyką liberalną reprezentowaną przez grupę Wałęsy, przy czym część uważała, że cała dyskusja nie powinna się była odbyć i celów[c] związku nie należy publicznie prezentować, gdyż jest to sprawa ściśle wewnętrzna i powinna być tajemnicą, podobnie jak nie powinno być ewentualnej interwencji ZSRR.

Poinformowano następnie, że 29 IV 1981 r. o godz. 18.00 w bazylice św. Mikołaja w Gdańsku odbędzie się msza poświęcona ofiarom Katynia, a 3 maja w bazylice Mariackiej o godz. 18.00 msza z okazji uroczystości Konstytucji 3 Maja, po czym przemarsz i wiec pod pomnikiem Jana III Sobieskiego na Targu Węglowym. Powołano w tym celu komitet (ROPCiO, gdański Komitet Obrony Więzionych za Przekonania[d], RMP), w skład którego wchodzi szereg działaczy, między innymi zapamiętałem: Kobzdeja, Szczudłowskiego i Wałęsę, który dowiedział się o tym w tym momencie.

II. Z grupy KOR byli obecni w prezydium plenum: małżeństwo Gwiazdów, Pienkowska i Walentynowicz, Kaczyński. Nie było Borusewicza. Notabene niektórzy uważają, że część członków prezydium nie reprezentuje załóg. Gdy była o tym mowa lub głosy przeciwne taktyce prezentowanej przez A[ndrzeja] Gwiazdę, u ww. pojawiły się złośliwe uśmieszki. A[ndrzej] Gwiazda siedział daleko od Wałęsy, brak było oznak jakichkolwiek kontaktów między nimi. W mojej ocenie nadal panują między nimi zmienne rozdźwięki i owa grupa związana z KOR usiłuje za wszelką cenę uzyskać popularność i zrozumienie u działaczy związkowych.

III. Otwarte listy ogłoszone w prasie i „Solidarności” ocenia się przez większość działaczy i członków plenum, jak i masy członkowskiej jako wyraz rozłamu, co jest na rękę przeciwnikom „Solidarności”.

IV. W budynku MKZ w ubiegłym tygodniu sprzedawano materiały poświęcone Katyniowi (przed wejściem) i satyryczne rysunki – przedruki z prasy zachodniej Wyd[awnictwa] Konst[ytucji] 3 Maja ośmieszające głównie Breżniewa i jego partnerów z bloku.

V. Jeden z działaczy – Fudakowski Stanisław[1] – twierdzi, że za wszelką cenę należy unikać rozdźwięków i dążyć do jedności i jest za umiarkowanym stanowiskiem Wałęsy. Uważa, że należy unikać przedstawiania ścisłych związków z KOR, chociaż sam nie ma nic przeciwko tej organizacji.

Zadania

Wziąć udział w następnym posiedzeniu MKZ, mszy oraz demonstracji 3 maja. W wypadku ustalenia zagrożeń wynikających z postawy poszczególnych osób natychmiast informować pod numer tel. zgodnie z ustaleniem.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Mariacki” odbyłem w LK „Alkowa” bez przeszkód i cech dezinformacji oraz dekonspiracji.

Uzyskana informacja traktuje o ostatnim spotkaniu członków Plenum MKZ NSZZ „Solidarność” w dniu 22 IV 1981 r. TW moim zdaniem informację tę przedstawił kompleksowo, nie wdając się w szczegóły, jednakże moim zadnim jest ona faktycznie wiarygodna.

Niezależnie od tego, mimo iż informacja uzyskana nie dotyczy bezpośrednio spraw prowadzonych przez Wydz[iał] III tut[ejszej] KW MO, jest ona moim zdaniem przydatna w rozpoznaniu stanowiska aktywistów MKZ prowadzonych przez Wydz[iał] III „A” tut[ejszej] KW MO – prowadzącym sprawę „Klan”, jak i ewentualnych zamierzeń figurantów tej sprawy w działalności aktywistów związku na naszym terenie.

Podczas spotkania z TW ps. „Mariacki” na jego życzenie na LK zakupiłem wino za sumę 148 zł oraz uzgodniłem, iż następne spotkanie odbędzie się w dniu 7 maja 1981 r. o godzinie 10.00, gdzie TW przekaże informacje o następnych posiedzeniach MKZ, zachowaniu się znanych „ekstremistów” (pokaże zdjęcia).

Przedsięwzięcia

Z uwagi na ogólną informację dotyczącą w istocie Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] KW MO planuje się ją przesłać do ww. jednostki. Informacja ta będzie miała odbicie w sprawie „Godot” na B[ogdana] Borusewicza.

Kier[ownik] Sekcji 4 Wydziału III

(–) kpt. Jan Protasewicz

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa „Godot”

Egz. nr 3 – sprawa „Klan” prowadzona przez Wydz[iał] III „A” tut[ejszej] KW MO

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 100–101, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Pominięto słowo na.

[c] W oryginale cele.

[d] W oryginale Komitet Uwięzionych za Przekonania.

[1] Stanisław Fudakowski (ur. 1948 r.) – psycholog; członek Prezydium ZR NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; 13–16 XII 1981 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 7 VI 1984 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 jako OZ pod nr. 49115; wyrejestrowany 23 I 1990 r. Zob. Karty K-P, E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 189

1981 kwiecień 24, Gdańsk – Wyciąg z meldunku kryptonim „Bolek”

Gdańsk, dnia 24 IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojed[ynczy]

Wyciąg

z meldunku krypt[onim] „Bolek” z dnia 23 IV 1981 r.

Z uzyskanych od źródła ps. „Ramzes”[1] informacji wynika, że w dniu 21 IV br. o godz. 17.00 odbyło się w siedzibie MKZ Gdańsk spotkanie poświęcone księgowości i finansom NSZZ „Solidarność”. W trakcie dyskusji uznano, że związek dysponuje funduszami ludzi pracy, dlatego też należy zwrócić szczególną uwagę, aby fundusze te były prawidłowo rozdysponowane. Z wstępnej analizy wynika, że wielkość funduszu związku uzyskanego w drodze składek członkowskich zamyka się w ciągu roku kwotą ok. 5 mld zł.

Stwierdzono, że wielu członków i aktywistów różnych szczebli związkowych denerwuje fakt zbierania znacznej ilości podpisów upoważniających do dysponowania określoną wielkością funduszu. Uznano, że procedura ta jest konieczna, ponieważ są to pieniądze ludzi pracy i dlatego też należy się z nich rozliczyć dokładnie.

Należy ustalić personalną odpowiedzialność dysponenta funduszem i prowadzącego [a]księgowość[a] danego ogniwa związku.

Kolejną istotną poruszoną w dyskusji sprawą była kwestia zatrudnienia działaczy „Solidarności” na etatach pracowników zakładu. Chodzi o to, aby pracownik NSZZ „Solidarność” niepracujący w zakładzie, lecz działający w „Solidarności”, mógł otrzymać wynagrodzenie z macierzystego zakłady pracy. Dotychczas nie było problemów w tym zakresie. Jednakże w przypadkach zarzutów wobec kierownictwa zakładów, że przyznają wynagrodzenie niezatrudnionym w zakładzie działaczom „Solidarności”, należy stworzyć fundusz, który zagwarantuje im odpowiednie płace. Dotyczyć to będzie głównie przypadków, gdy władze zażądają od kierownictw zakładów lub od „Solidarności” zwrotu wynagrodzeń wypłaconych działaczom „Solidarności” z funduszu zakładowego. W tym celu zostanie utworzony odpowiedni fundusz NSZZ „Solidarność” do bieżącego regulowania tego zakresu spraw.

Za zgodność: Mł[odszy] insp[ektor]

Wydz[iału] III „A”

A[ndrzej] Kamiński

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 99, oryginał, rkps.

[a-a] W oryginale zakres księgowości.

[1] Dziennik rejestracyjny Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku nie zawiera zapisów dot. OZI ps. „Ramzes” pozostającego na kontakcie Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku. Z analizy materiałów SOR krypt. „Suwnicowa” i „Emerytka” wynika, że chodzi tu o podsłuch pokojowy zainstalowany najprawdopodobniej w mieszkaniu Anny Walentynowicz.

W dalszej dyskusji poruszano sprawę Krajowej Komisji Rewizyjnej, której zakres działalności koncentrowałby się na kontrolowaniu strony finansowej NSZZ „Solidarność”.

Nr 190

1981 kwiecień 27, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do dowódcy Granicznej Placówki Kontrolnej Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza w Gdańsku-Nowym Porcie dotyczące przepływów gotówki ze Szwecji do NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 27 IV 1981 r.[a]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [b]2[b]

Dowódca

Granicznej Placówki Kontrolnej

Kaszubskiej Brygady WOP

w Gdańsku-Nowym Porcie

Z posiadanych potwierdzonych informacji wynika, że kierownictwo NSZZ „Solidarność” powierzyło kierownictwu szwedzkich związków zawodowych funkcję koordynatora wszelkiej pomocy dla „Solidarności” ze strony światowych central związkowych.

Personalnie do koordynacji całokształtu spraw pomocy dla NSZZ „Solidarność” upoważniono przedstawiciela szwedzkiej centrali związkowej ROU:

Mattsson Ture Gostav, ur. 28 I 1932 r. [[c]]

Na jego adres przekazywane będą środki finansowe światowych central związkowych przeznaczone na zakup materiałów, maszyn i urządzeń (głównie poligraficznych) dla NSZZ „Solidarność”. (Uzgodnienia dot. celu wydatkowania środków finansowych z ramienia „Solidarności” nadzoruje A[ndrzej] Słowik – członek KKP oraz S[tefan] Lewandowski – członek Prezydium MKZ Gdańsk).

Z dotychczasowego rozpoznania operacyjnego wynika, że zrealizowane zakupy będą przekazywane dla NSZZ „Solidarność” z wykorzystaniem regularnej żeglugi promowej.

Ponadto stwierdzono utrzymywanie kontaktów z MKZ Gdańsk przez następujących obywateli Szwecji:

1. Westberg Stig Bernhard, ur. 29 XI 1922 r., [[c]]

2. Hamberg Lars, ur. 2 X 1950 r., [[c]]

3. Smitt Ewa, ur. 2 XII 1952 r., [[c]]

4. Jonnson Arne, ur. 9 IX 1949 r., [[c]]

5. Hedmarg Sven Olaf, ur. 1 II 1947 r., [[c]]

6. Adanhtnsson Lars, ur. 6 VIII 1955 r., [[c]]

7. Hellstron Per, ur. 25 III 1952 r., [[c]]

8. Wadell Lei, ur. 18 VII 1941 r., [[c]]

9. Martensson Karl, ur. 30 IV 1939 r., [[c]]

10. Larson-Żóławska Margaretha, ur. 4 II 1945 r., [[c]]

11. Soderlind Rolf, ur. 23 II 1950 r., [[c]]

W związku z powyższym uprzejmie proszę o prowadzenie bieżącej kontroli operacyjnej obywateli szwedzkich, realizujących poprzez bazę promową wszelkiego rodzaju przesyłki dla NSZZ „Solidarność” pod kątem:

– respektowania obowiązujących przepisów celno-dewizowych,

– wykorzystywania faktu realizacji akcji pomocy „Solidarności” dla prywatnych celów handlowych.

O stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowościach proszę na bieżąco informować tut[ejszy] Wydział III „A”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk: ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 286, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Pominięto dane adresowe.

Nr 191

1981 kwiecień 28, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 28 IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następującą informację:

– MKZ Gdańsk przygotowuje się do obchodów święta 1 Maja. W dniu tym poprzez środki nagłaśniające zewnętrzne umieszczone na budynku MKZ przy ul. Grunwaldzkiej w Gdańsku-Wrzeszczu będą nadawane komunikaty i prelekcje poświęcone temu świętu. Działacze MKZ wezmą udział w złożeniu wieńców pod pomnikami ofiar grudnia. Nie przewiduje się manifestacji czy też pochodów organizowanych przez „Solidarność”.

MKZ Gdańsk apelował do organizacji „Solidarności” w zakładach pracy Trójmiasta o zachowanie w dniu 1 maja maksimum spokoju i odpowiedzialności.

– MKZ Gdańsk włączy się w obchody święta 3 Maja poprzez złożenie kwiatów pod pomnikiem Jana III Sobieskiego na Targu Drzewnym w Gdańsku. Nie przewiduje się natomiast organizacji wieców i zgromadzeń. Wiadomym jest, że organizacją wiecu zajęła się KPN – łącznie z wystąpieniami i przemówieniami. Przygotowana została również akcja plakatowa KPN w związku z tym dniem.

MKZ Gdańsk planuje jedynie ogłoszenie przez środki nagłaśniające na ulicy Grunwaldzkiej prelekcji poświęconej rocznicy Konstytucji 3 Maja.

– Osoby okazanej na zdjęciu – którą TW określił na poprzednim spotkaniu jako pracującą na I piętrze w pionie interwencji lub administracji – TW nie zastał w dniach 23 IV, 25 IV, 27 IV [br.] o godz. 10.00 i 11.00 w pokojach 27, 33, 39 MKZ Gdańsk.

Jednocześnie TW stwierdził, iż dowiedział się od A[ndrzeja] Butkiewicza będącego u niego w domu (TW zaprosił Butkiewicza na lampkę koniaku), że w Dziale Interwencji na skutek licznych kłótni zrezygnowały z pracy dwie osoby. Nie chciał wypytywać Butkiewicza, aby nie wzbudzić u niego podejrzliwości.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje dot. obchodów świąt 1 i 3 Maja wykorzystać do meldunku w sprawie operacyjnego rozpoznania krypt[onim] „Bolek”.

Z informacją odnośnie osoby zidentyfikowanej przez TW z okazanego zdjęcia zapoznać kpt. L[eona] Stańczyka.

Zadanie dla TW

Sprawdzić kilkakrotnie, czy osoba okazana [b]na zdjęciu[b] pracuje w Dziale Interwencji MKZ Gdańsk bądź innej komórce MKZ, ze szczegółowym uwzględnieniem pokoi 27, 33, 39.

Ustalić, czy w pionie finansowym MKZ pracuje Brodalska Janina.

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Zabezpieczyć numer 11 i 12 „Solidarności” wydanej przez MKZ Gdańsk.

Uwagi własne

Spotkanie z TW „Cezar” odbyłem w dniu 28 IV [br.] w godz. 16.00–17.00 w kawiarni „Staromiejska” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył z 10-min[utowym] opóźnieniem – tłumaczył się, że nie zdążył na tramwaj.

W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. TW poinformował, że w okresie 30 IV–4 V br. przebywać będzie u rodziny w Łodzi.

Następne spotkanie uzgodniono na dzień 5 V [br.] o godz. 16.00. Zapasowe 6 V [br.] godz. 16.00 (w związku z możliwością opóźnienia się powrotu TW do Gdańska).

Na zakończenie spotkania TW wręczył nr 4 tygodnika „Solidarność”.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 41–42, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b-b] W oryginale ze zdjęcia.

Nr 192

1981 kwiecień 28, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 28 IV 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W dniu 28 IV br. o godz. 14.00 odbędzie się w gdańskim MKZ zebranie Sekcji Emerytów i Rencistów celem wyboru przewodniczącego. Zebraniu przewodniczyć ma H[enryk] Jagiełło, zaś największe szanse wyboru ma Zbigniew Mazur.

– Henryk Jagiełło – szef Biura MKZ Gdańsk. Lat 28–30, energiczny, posiadający coraz mocniejszą pozycję w gdańskim MKZ.

Pomimo faktu, iż angażował się on w akcję obrony Anny Walentynowicz, posiada poparcie i zaufanie L[echa] Wałęsy.

Cieszy się również poparciem „prawego skrzydła” MKZ Gdańsk, A[ndrzej] Gwiazda – B[ogdan] Borusewicz.

Zdaniem TW H[enryk] Jagiełło jest zręcznym graczem na arenie MKZ Gdańsk, potrafiącym skutecznie lawirować pomiędzy zwalczającymi się frakcjami. W wyniku zbliżających się wyborów może zająć ważne miejsce w strukturze władz „Solidarności”.

– Osoba okazana na zdjęciu pracuje w Dziale Interwencji MKZ Gdańsk, szefem którego to działu jest K[rystyna] Wiśniewska.

Osobę okazaną [b]na zdjęciu[b] scharakteryzował TW jako nerwową i porywczą, podejrzliwą – podejrzewa wszystkich o współpracę z SB. Na tym tle dochodziło między nią a Wiśniewską do licznych zatargów. Nieprzebierająca w słowach. Klnie. Jest zarazem osobą energiczną, dążącą zdaniem TW do osiągnięcia korzyści materialnych. Działalność w MKZ ma jej to ułatwić. Urzęduje w pokoju 27 i 39, I piętro MKZ. TW nie widział jej od początku kwietnia.

Ocena informacji

Wiarygodna, możliwa do pogłębienia. Dotychczasowe informacje przekazane przez TW zostały potwierdzone.

Zadanie dla TW

Ustalić, czy osoba okazana [b]na zdjęciu[b] pracuje jeszcze w Dziale Interwencji bądź też innej komórce MKZ Gdańsk.

Ustalić, w jakiej komórce MKZ Gdańsk działają i co należy do obowiązków: Furmanka Mirosława i Świtka Mariana[1].

Ustalić, czy w pionie finansowym MKZ pracuje Brodalska Janina. Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach sprawy obiektowej krypt[onim] „Klan”. Z informacją dot. pracownicy Działu Interwencji MKZ zapoznać kpt. Stańczyka.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps „Teofil” odbyłem w dniu 28 IV br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Posejdon” w Gdańsku-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W czasie spotkania zachowanie TW nie budziło zastrzeżeń, dało się jednak zauważyć, że jest pod wpływem alkoholu. Na moje pytanie w tej sprawie oświadczył, że miał rano gości i wypili pół litra wódki.

Podczas spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

Na zakończenie spotkania TW pokazał zaproszenie, jakie otrzymał od H[enryka] Jagiełły na zebranie Sekcji Emerytów i Rencistów.

Następne spotkanie uzgodniono na 30 IV br. godz. 12.00.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 39–40, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b-b] W oryginale ze zdjęcia.

[1] Marian Leszek Świtek (ur. 1949 r.) – 1971–1984 pracownik Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. przedstawiciel portu w MKS Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR; delegat na I KZD; od 13 XII 1981 r. do lutego 1983 r. w ukryciu; 1982–1983 członek RKK Gdańsk; w lutym 1983 r. aresztowany, skazany na sześć lat więzienia, zwolniony w sierpniu 1984 r.; od 1984 r. jawny przedstawiciel KZ, doradca prawny struktur podziemia; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Witold”, a następnie „Podżegacze”; 23 X 1989 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ.

Nr 193

1981 maj 5, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia [a]5 V[a] 1981 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

W odpowiedzi na szyfrogram nr 7626/72 z dnia 6 III [19]81 r. dot. negatywnych zjawisk w działalności NSZZ „Solidarność” przysyłam informacje za miesiąc kwiecień br.:

1. Nowo założone sprawy operacyjne o działalność pozastatutową: 3

2. Ilość śledztw wszczętych w oparciu o materiały Wydziału III „A”: 1

3. Dialogów operacyjnych z działaczami MKZ „Solidarność” nie przeprowadzono

z działaczami KZ przeprowadzono 6 dialogów

4. i 5. Rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych w MKZ i w KZ nie przeprowadzono

6. Literatury nielegalnej nie zakwestionowano. Ilość egz[emplarzy] nielegalnej literatury odzyskanej przez agenturę: 50

7. Za wykroczenia zatrzymano 1 członka MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku (za jazdę samochodem w stanie wskazującym na spożycie alkoholu)

8. Wobec wymienionego w pkt. 7 aresztu nie zastosowano

9. Ochranianie MKZ i KZ:

– MKZ Gdańsk

– 31 KZ ochranianych w ramach spraw obiektowych

– 320 KZ w ramach kompleksów i w obiektach ochranianych doraźnie

– ogółem 351 KZ

10. Źródła osobowe:

– w KKP brak źródeł

– 3 w MKZ: „Cezary”, „Teofil”, „Zbyszek”

– ilość źródeł w KZ: 19

11. Prowadzone sprawy operacyjne na działalność pozastatutową – łącznie 7, tj.:

– „Bolek” (L[ech] Wałęsa)

– „Brodacz” (J[oanna] i A[ndrzej] Gwiazdowie)

– „Działacz” (B[ogdan] Lis)

– „Pielęgniarka” (A[lina] Pienkowska)

– „Związkowiec” (A[ndrzej] Kołodziej)

– „Suwnicowa” (A[nna] Walentynowicz)

– „Pirania” (K[rystyna] Wiśniewska) – zgodnie z zaleceniem Wyd[ziału] III Departamentu III MSW przekazano w bieżącym m[iesią]cu do dalszego prowadzenia tut[ejszemu] Wydzi[ałowi] III.

W KZ prowadzi się łącznie 22 sprawy operacyjne.

Część opisowa

W m[iesią]cu kwietniu br. w MKZ Gdańsk doszło do wyraźnego podziału na ugrupowanie tzw. „liberalne”, skupione wokół osoby L[echa] Wałęsy, oraz „radykalne” – reprezentowane m.in. przez A[ndrzeja] Gwiazdę, A[nnę] Walentynowicz, B[ogdana] Lisa i A[linę] Pienkowską. Przejawem tego podziału był konflikt L[echa] Wałęsy z A[nną] Walentynowicz oraz A[ndrzejem] Gwiazdą.

Działalność merytoryczna tutejszego MKZ skupiła się na sprawach organizacyjnych dot. wyborów regionalnych „Solidarności”, których zakończenie w woj. gdańskim planuje się do 30 VI br.

Aktualnie pojawiły się dążenia do odbywania spotkań organizowanych przez NSZZ „Solidarność” z radnymi i posłami na sejm.

Trwa w dalszym ciągu akcja informacyjno-propagandowa gdańskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, z którego inicjatywy ma się odbyć w dniu 9 V br. krajowy zjazd komitetów regionalnych w Warszawie.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 131–132, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 194

1981 maj 6, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 6 V 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

– TW nie zastał w dniach 4 V [19]81 [r.] o godz. 13.00 i 29 IV br. o godz. 12.00 w pokojach nr 27 i 33 MKZ Gdańsk osoby okazanej na zdjęciach na poprzednim spotkaniu. Zdaniem TW osoba ta zrezygnowała z pracy w MKZ, gdyż sprawdzając w różnych godzinach i dniach ww. pokoje, nigdy jej nie zastał.

– W ostatnim okresie z pracy w MKZ zrezygnowało wiele osób. W niektórych działach dosłownie co tydzień zmienia się obsada personalna. Wpływ na ten stan rzeczy ma sytuacja panująca w MKZ: duża podejrzliwość oraz [[b]] brak jakiejkolwiek dyscypliny pracy. Wydawane są sprzeczne polecenia, zarządzenia itp., nieraz przez ludzi niekompetentnych. Powoduje to u ludzi, którzy przyszli z dużym zapałem do pracy w MKZ, poczucie niesmaku i niechęci i w konsekwencji odchodzenie ich z pracy w związku.

– TW w rozmowie z A[ndrzejem] Butkiewiczem dowiedział się, że MKZ interesuje się nowo budowanym budynkiem wczasowym MSW na pograniczu Gdańsk[a]-Jelitkowa i Sopot[u]. Podobno jest rozważana możliwość wystąpienia o przekazanie tego budynku na potrzeby związku. Związane to ma być z faktem odmowy dyrekcji „Orbisu” przekazania budynku hotelu „Monopol” w Gdańsku NSZZ „Solidarność”.

Budynek MSW mógłby być wykorzystany jako siedziba naczelnych władz związku wraz z zapleczem hotelowym i konferencyjnym.

Jest to budynek 11-kondygnacyjny, znajdujący się w chwili obecnej w stanie surowym. Wykończenie budynku w wypadku przekazania go związkom przejmie na siebie organizacja „Solidarności” z terenu Trójmiasta.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadanie dla TW

Realizować zadanie przekazane na poprzednich spotkaniach.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w ramach sprawy obiektowej krypt[onim] „Klan” oraz sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Bolek”.

Z informacji dot. sprawdzenia [c]przez TW[c] osoby okazanej [d]na zdjęciu[d] sporządzić wyciąg dla kpt. L[eona] Stańczyka.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 5 V br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Wrzos” w Sopocie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Na spotkaniu przekazał mi nr 5 tygodnika „Solidarność”. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie uzgodniono na 8 V [br.], godz. 15.00.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] obiektowa „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 43–44, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[c-c] Nadpisano maszynowo.

[d-d] W oryginale ze zdjęcia.

Nr 195

1981 maj 7, Gdańsk – Informacja TW ps. „Suchy” opracowana przez starszego inspektora Wydziału IV KW MO w Gdańsku por. Jacka Garncarczyka

[Gdańsk], dnia 7 V 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr[a]

Źródło: TW ps. „Suchy”[1]

Przyjął: por. J[acek] Garncarczyk[2]

Informacja

Z uzyskanych informacji od przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” ob. H. Kuszyńskiego dowiedziałem się, że w łonie KKP i MKZ Gdańsk są rozbieżności w poglądach na obecną sytuację panującą w Polsce oraz na stanowisko władz związku wobec przedstawicieli rządu. Najwięcej przeciwko L[echowi] Wałęsie występuje Bujak z MKZ „Mazowsze”, A[ndrzej] Gwiazda z MKZ Gdańsk, B[ogdan] Lis. Ostatnio wiele rozdźwięków wśród KKP wywołała sprawa wyboru rzecznika prasowego KKP. L[ech] Wałęsa przedstawił kandydaturę L[echa] Bądkowskiego, działacza sprawdzonego w sierpniu 1980 r. Bujak natomiast przedstawił kandydaturę Onyszkiewicza[3], jako wybitnego działacza MKZ „Mazowsze”, uważa, że rzecznikiem powinna być osoba spoza Gdańska. Przedstawiciele MKZ ze Szczecina skrytykowali L[echa] Bądkowskiego, że w numerze „Solidarności” ocenzurował uchwałę poligrafów. Trzecim kandydatem miał być Dymarski, który zrezygnował z kandydowania na stanowisko rzecznika. W tajnych wyborach wybrano Onyszkiewicza.

Dnia 14 IV br. odbyło się posiedzenie Prezydium KKP, na którym byli obecni: L[ech] Wałęsa, A[ndrzej] Gwiazda, Z[bigniew] Bujak, B[ogdan] Lis, A[ndrzej] Słowik, T[adeusz] Jedynak oraz A[ndrzej] Celiński, J[anusz] Onyszkiewicz, Rulewski.

Tematem posiedzenia była:

– sytuacja w górnictwie – górnicy są przekupywani wysokimi premiami za pracę w wolne soboty;

– rozszerzenie sprzedaży artykułów na kartki;

– sprawa przemieszczeń siły roboczej;

– przydział maszyn poligraficznych;

– artykuły w prasie związkowej na temat negocjacji z rządem oraz współpraca ze Związkiem[b] Literatów Polskich.

Na wstępie zabrał głos ob. Celiński, który przedstawił swój stosunek do zarzutów, jakie jemu przedstawiono z racji pełnienia funkcji rzecznika (sekretarza KKP). Uważa, że zarzuty przedstawione przez Onyszkiewicza są bezpodstawne, że on w czasie rozmów z rządem nie zabierał głosu.

Następnie przedstawiciele górników: [c]Jarkowska, Szymczak i Boćko[c] przedstawili dramatyczną sytuację górników, którzy są przekupywani wysokimi premiami za pracę w wolne soboty. Oświadczyli, że sumy te są wyższe niż kwota za przepracowany tydzień pracy. Stwierdzili, że należy dokonać zmian w KKP „Solidarność” Sekcja Górników, bo przedstawiciele, którzy[d] zostali wybrani, idą na ustępstwa wobec rządu (to poparł Rulewski i L[ech] Wałęsa). Postanowiono to uwzględnić w rozmowach z rządem.

A[ndrzej] Celiński stwierdził, że rząd nie śpieszy się z przedstawieniem raportu o stanie gospodarki (wszystko rząd podaje cząstkowo).

A[ndrzej] Słowik skrytykował Stefana Lewandowskiego, że będąc w Holandii, kierował maszyny do Portu Gdańskiego, a nie do Biura Krajowego. Zreferował też rozmowy z przedstawicielami związków szwedzkich n[a] t[emat] maszyn poligraficznych, gdzie nasz związek źle załatwił niektóre sprawy.

W końcu m[iesią]ca maja zostaną przeprowadzone wybory do MKZ Gdańsk (1 delegat na 10 tys. członków). Uchwała KKP z dnia 10 IV 1981 r. Rozpoczęły się już wybory w poszczególnych branżach i komisjach koordynacyjnych z[akła]dów. W[edłu]g przypuszczeń L[echa] Wałęsy może on nie zostać wybrany na członka MKZ, ponieważ zebrała się grupa osób, które są jemu przeciwne. Ww. oświadczył na naradzie w dniu 28 IV 1981 r., że nawet jeśli nie zostanie wybrany do władz, to będzie [[e]] działał. Na ww. naradzie zwracano uwagę na problem WZZ, które to miały powstać zamiast „Solidarności”. Po uporaniu się ze wszystkimi nabrzmiałymi problemami związku trzeba będzie zastanowić się nad nową nazwą związku. Po zakończeniu wyborów do MKZ Gdańsk przewiduje się przeszkolenie aktywu „Solidarności” wg branż. Proponuje się przeszkolenie na tematy np. strategii związku, omawianie reformy gospodarczej oraz cykl wykładów z udziałem wybitnych przedstawicieli świata nauki. Kurs ma rozpocząć się na początku miesiąca czerwca w [[f]], o ile nie zaistnieją zmiany w związku z sytuacją panującą w kraju. W[edłu]g oświadczeń naszych działaczy WPT, poddano krytyce wystąpienie złożone w sejmie przez gen. Jaruzelskiego. Wnioski są takie, że rząd stara się grać na zwłokę i stara się straszyć „Solidarność”. Pragnę zaznaczyć, że na kurs jadę też do [[f]].

Jednocześnie mam zostać wydawcą gazetki zakładowej, która będzie drukowana w MKZ Gdańsk.

„Suchy”

Informacja

W dniu 6 V [19]81 r. odbyło się posiedzenie MKZ z wojewodą Kołodziejskim[4]. Tematem rozmów było m.in. przekazanie budynku hotelu „Monopol” na cele „Solidarności”. Wojewoda oświadczył, że adaptacja budynku kosztowałaby około 30 mln złotych, a te pieniądze to on woli przeznaczyć na budowę oczyszczalni ścieków w Gdańsku. Poza tym dyr. „Orbisu” oświadczył, że w wypadku przekazania „Monopolu” „Solidarności” cała załoga „Monopolu”, około 300 osób, podejmie strajk. Dyrektor „Orbisu” nie gwarantuje pracy dla całej załogi, mimo że część pracę znalazłaby w prywatnych zakładach gastronomicznych. Wojewoda zaproponował „Solidarności” budynki w całym województwie, pod warunkiem zgody na przekazanie obecnych użytkowników.

Posiedzenie zostało zakończone o godz. 21.00 bez uzgodnienia wspólnego stanowiska w powyższej sprawie.

L[ech] Wałęsa w rozmowie z przewodniczącymi „Solidarności” w WPT M. K[c]uszyńskim[c] oświadczył, że nie będzie kandydował na stanowisko przewodniczącego KKP. W wypadku, gdyby założono tzw. „Wolne Związki Zawodowe”, wówczas przyjąłby stanowisko przewodniczącego.

Przedsięwzięcia

Notatkę przekazać do wykorzystania Wydz[iałowi] III KW MO w Gdańsku. Informację dołączyć do teczki pracy TW.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 5

Wydz[iału] IV

(–) por. Garncarczyk

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A” w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 128–129, oryginał, mps.

[a] Brak numeru egzemplarza.

[1] Wiesław Łaszczyk (ur. 1946 r.) – 28 I 1980 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 30572 jako kandydat na TW, przerejestrowany na TW ps. „Suchy”, wyrejestrowany 22 I 1990 r.; materiały nie zachowały się. Zob. Karta E-14, E-16 dot. W. Łaszczyka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Jacek Garncarczyk (ur. 1949 r.) – kpt. MO; 1972–1973 referent Referatu Dochodzeniowo-Śledczego dw. z Przestępstwami Gospodarczymi KP MO w Gdańsku z siedzibą w Pruszczu Gdańskim; 1973–1974 inspektor operacyjny SB KP MO w Pruszczu Gdańskim na etacie starszego inspektora Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1974–1977 słuchacz WSO MSW w Legionowie; 1977–1982 starszy inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1982–1984 kierownik Grupy Operacyjnej Wydziału IV KP MO w Pruszczu Gdańskim; w 1984 r. kierownik Referatu IV SB w KW MO/RUSW w Pruszczu Gdańskim; 1985–1987 starszy inspektor Wydziału VI WUSW w Gdańsku; w 1987 r. starszy inspektor Wydziału IV WUSW w Gdańsku; 31 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2645, Akta osobowe Jacka Garncarczyka.

[3] Janusz Onyszkiewicz (ur. 1937 r.) – od 1979 r. współpracownik KSS „KOR”; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; doradca MKZ Mazowsze; członek Prezydium MKZ, ZR Mazowsze; rzecznik prasowy ZR; w 1981 r. rzecznik prasowy KKP, delegat na I KZD, sekretarz zjazdu; członek Prezydium KK; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku i Białołęce. Zob. m.in. G. Majchrzak, Janusz Onyszkiewicz [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 277–279; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title- =Janusz_Onyszkiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[b] W oryginale związkami.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] W oryginale co.

[e] Słowo przekreślone i nieczytelne.

[f] Nazwa wpisana odręcznie, nieczytelna.

[4] Jerzy Kołodziejski (1933–2001) – architekt, polityk; 1977–1979 wicewojewoda, 1979–1981 wojewoda gdański; sygnatariusz porozumień sierpniowych; uczestnik rozmów okrągłego stołu; sekretarz stanu w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.

Nr 196

1981 maj 11, Warszawa – Wskazówki naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW do sporządzania miesięcznych analiz dotyczących zabezpieczenia NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia [a]11 V[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]38[a]

Wskazówki

do sporządzania miesięcznych analiz (ocen) dot. ochrony NSZZ „Solidarność”

W myśl wytycznych przekazanych przez dyrektora Dep[artamentu] III „A” na telekonferencji w dniu 26 II 1981 r. miesięczne analizy, w celu ich ujednolicenia, winny zawierać:

1. Zamierzenia i kierunki działania MKZ na najbliższą przyszłość. Każdorazowo podawać ilość MKZ i KZ.

2. Posiadanie źródła informacji i ocena ich możliwości w rozbiciu ilościowym na MKZ i KZ, z uwzględnieniem kategorii i pseudonimów tych źródeł, które mają dotarcie do KKP i komisji branżowych. Uwzględniać ilość źródeł, ich kategorię, które zdecydowane są wystąpić przeciwko KOR.

3. Ilość członków „Solidarności” w MKZ, a ile w KZ, z którymi prowadzone są dialogi operacyjne. Nie uwzględniamy tu jednak dialogów z figurantami spraw.

4. Ilość figurantów zarejestrowanych w ramach odrębnych spraw ewidencji operacyjnej oraz z iloma z nich prowadzone są dialogi operacyjne (w tym uwzględniamy również rozmowy profilaktyczno-ostrzegawcze). Te informacje również należy podawać w rozbiciu na MKZ i KZ.

5. Podawać ilościowo w rozbiciu na MKZ i KZ osoby, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko KSS „KOR” i innym grupom antypaństwowym z załączeniem ich charakterystyk. Te informacje również należy podawać w rozbiciu na MKZ i KZ.

6. Podawać ilość prowadzonych rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych, tak przez naszą służbę, jak i MO oraz prokuraturę, a także rezultaty tych rozmów. W informacji tej nie należy uwzględniać figurantów.

7. Dane o zatrzymanych działaczach „Solidarności” z podaniem daty i powodu zatrzymania oraz sposobu załatwienia sprawy.

[8.] Uzyskane materiały na temat gospodarki finansowej NSZZ „Solidarność” z uwzględnieniem: źródeł dochodów, wysokości składek i ich wpływów, „Solidarności” oraz składniki ich wynagrodzenia.

Prognozy zagrożeń na odcinku ochrony NSZZ „Solidarność” i planowane w związku z tym przedsięwzięcia operacyjne.

Niniejsze analizy winny być nadsyłane do Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” w nieprzekraczalnym terminie do dnia 5 każdego miesiąca.

Naczelnik Wydziału III

Departamentu III „A” MSW

Wykonano w 50 egz.

Egz. nr 1–49 – wydziały III „A”

Egz. nr 50 – aa

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 17–18, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie. kierunków i wysokości wydatków, a szczególnie wydatków związanych z wyjazdami służbowymi, ich rozliczenia oraz [wydatków] na cele pozastatutowej działalności. Należy rozpoznawać i podawać w informacjach wysokość zarobków działaczy

Nr 197

1981 maj 12, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Wit” opracowana przez kierownika Sekcji 5 Wydziału II KW MO w Gdańsku kpt. Andrzeja Kuziołę

Gdańsk, dnia [a]12 V[a] 1981 r.[b]

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Źródło: TW „Wit”

Przyjął: kpt. A[ndrzej] Kuzioła[1]

Dnia: 7 V [19]81 r.

[Miejsce:] MK „Przystań”

Doniesienie

Po okresie ustabilizowania się ogniw „Solidarności”, to znaczy miesiąc luty–marzec 1981 r., zaczyna odczuwać się odejście od pierwotnych metod postępowania.

Pierwotne metody polegały na pełnej jawności działania samorzutnie stawających na czele załóg przywódców, dotyczy to również regionów, czyli dawnych MKS, obecnych MKZ w województwach.

Jednak po okresie zakończonej kampanii wyborczej w zakładach pracy zaczynają wytwarzać się różne style działaczy. I obojętne, czy to są etatowi, czy społeczni (uzależnione to jest od ilości członków „Solidarności” w przedsiębiorstwie), zaczyna występować u nich swoisty dualizm, polegający na segregowaniu wiadomości, problemów i spraw – jedne dla działaczy, drugie dla załogi. Mówię to na konkretnych przykładach, np. organizowania łączności na terenie regionów i na terenie kraju, nikt tych spraw już nie konsultuje z załogami, załatwiają to w sposób tajny wybrani ludzie, dalej zaczynają powstawać uchwały na szczeblach MKZ i KKP bez uprzednich konsultacji, nawet z przedstawicielami załóg, czyli uczestnikami plenarnych posiedzeń. Wielu ściągniętych ekspertów zaczyna od opracowania niektórych tez czy problemów, [zaczynają] sięgać[c] do różnych danych, które zwyczajowo i z natury interesów państwa, nawet bez względu na ustrój, nie powinny być udostępniane.

W ten sposób może być przy pełnym dostępie zorganizowanych w tej chwili ludzi z „Solidarności” zgromadzony portfel informacji natury gospodarczej, militarnej itp.[d] Zasób tych informacji może być wykorzystywany dwoma torami, po pierwsze dla udokumentowania potrzeb zmian w poszczególnych ogniwach gospodarki narodowej, ale z drugiej strony świadomie lub nieświadomie informacje te mogą trafiać do osób niepowołanych i być wykorzystywane dla zupełnie innych celów, np. wywiad gospodarczy. Czyli zorganizowane struktury władz związkowych od komitetów zakładowych wzwyż nie zawsze postępują zgodnie z ustalonym statutem, zaczynają tworzyć się ogniwa nieformalne, organizujące na obecnym etapie pewne określone działania w sposób tajny, jak wspomniana łączność, jak organizowanie transportu, w czasie przygotowań do ostatniego strajku, żywności, opieki lekarskiej i innych działań zabezpieczających pod przykrywką [[e]] przed ewentualną inwazją wojsk radzieckich. Problem ten jest bardzo niebezpieczny, gdyż bardzo łatwo, bez żadnych konsultacji z załogami, pod tym samym pretekstem w sposób tajny można organizować inną działalność – jak przygotowanie do zniszczenia mostów, różnych węzłów, a nawet zakładów. Jednak działania te mogłyby mieć szerszy zasięg przy zwiększaniu form zaostrzenia sytuacji – na styku rząd – „Solidarność” – co może być pożywką dla ludzi te sprawy organizujących. W warunkach normalnej działalności i przy zmniejszającym się napięciu taka działalność nie ma racji bytu.

W[edłu]g mojego rozeznania za okres od sierpnia do chwili obecnej najbardziej nastawionymi ludźmi w „Solidarności” na ostry kurs bez liczenia się ze skutkami jakiegokolwiek działania są: Andrzej Gwiazda, Bogdan Lis, Andrzej Słowik – MKZ Łódź, Poznański z MKZ – Poznań, Marian Śledź[2] – Katowice, a z niższych działaczy w naszym rejonie to Waldemar Majchrzak – EC-II Gdańsk, Andrzej Marcinkowski – Zakład Transportu Energet[ycznego] Oddział Straszyn, Dąbrowski z „Elbudu” Warszawa, który w rozmowie na zebraniu ZKKP – Energ[etyków] w lutym wyraził się, że we władzach „Solidarności” już działa około 150 pracowników Służby Bezpieczeństwa i tylko w drodze eliminowania elementów niepewnych i niesprawdzonych można będzie stworzyć mocną i silną organizację.

W dniu 6 V [19]81 r. odbyło się plenum MKZ – w NOT Gdańsk, trwało do 23.00, tematyka:

1. Przedstawienie trzeciej listy kandydatów do komisji wyborczej do władz regionu gdańskiego.

2. Ustalenie klucza dla wyborów delegatów z zakładów np.:

600 członków – 1 delegat

3 tys. członków – 3 delegatów

za każdy 1000 następnych członków 1 delegat. Z tym, że małe zakłady łączą się i wspólnie wybierają delegata – tzn. zakłady o zbliżonej branży lub kierunku działania.

3. Sprawy finansowe – omawiano sposoby dofinansowywania zakładów nieposiadających dostatecznych funduszy z funduszy MKZ lub z zakładów posiadających nadmiar pieniędzy.

Ponadto poruszano, ale nie załatwiano, sprawy statutowe, [sprawy] wypłat, tj. za urodzenie, śmierć itp. Brak koncepcji ogólnej. Zakłady załatwiają nadal wg własnych koncepcji, lecz na podstawie opracowanych preliminarzy.

4. Znów wypłynęła sprawa Walentynowicz, gdyż KZ stoczni ponownie wystąpił o jej usunięcie z MKZ Gdańsk. Twierdzą, że są nagrania z wypowiedziami niekorzystnymi dla niej. Plenum powołało komisję, która ma zbadać sprawę.

Był tam niesamowity rozgardiasz i wiele pustego gadania.

Następne plenum ustalono na 13 V [br.] o godz. 16.00 w AWF – Gdańsk-Oliwa.

Z materiałów, jakie przywiozła, to projekt ustawy o związkach zawodowych, klucz do wyborów delegatów oraz kolejny numer IBP – informator biura prasowego.

„Wit”

Zadanie

Odnośnie poruszanych problemów pozostają aktualne zadania zlecone poprzednio.

Informacja

Spotkanie z TW „Wit” odbyłem w godz. 14.00–18.30 w MK „Przystań” bez przeszkód. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji nie stwierdzono.

W spotkaniu uczestniczył n[aczelni]k Wydziału II mjr mgr Br[onisław] Jordan. Przekazane przez TW informacje dotyczące NSZZ „Solidarność” są istotne z punktu widzenia operacyjnego. W treści doniesienia TW „Wit” scharakteryzował obecną sytuację w związku oraz ocenił jego działalność.

Ponadto zrelacjonował przebieg plenum MKZ, które odbyło się w dniu 6 V 1981 r. oraz poinformował, że w dalszym ciągu nie udało mu się ustalić nazwiska pracownika Politechniki Gdańskiej, który z ramienia MKZ Gdańsk stoi na czele grupy ekspertów ds. łączności oraz terminu kolejnego spotkania tej grupy, który został przełożony (TW „Wit” informował o tym w doniesieniu z 24 IV [19]81 r., które przekazane zostało do wydziałów III i III „A”).

Rysopis tego pracownika: lat ok. 28–30, wzrost 176–178 cm, włosy blond, krótko ostrzyżone, oczy niebieskie, zarost: wąs[y], broda, twarz szczupła, postać szczupła, nosi okulary.

Zasadniczym celem spotkania było omówienie problemów, które zawarte zostały w opracowanym oddzielnie dokumencie.

Przedsięwzięcia

Z treścią doniesienia zapoznać Wydział III i III „A” tut[ejszej] komendy.

Kierownik Sekcji 5

Wydz[iału] II

(–) kpt. Andrzej Kuzioła

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – Wydział III

Egz. nr 3 – Wydział III „A”

Uwagi przełożonych

Uwag nie mam. Proszę tylko przekazać Wydz[iałom] III i III „A” informację od TW „Wit” w takiej formie, aby jego nie zdekonspirować.

Naczelnik Wydziału II

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 104–107, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Po lewej stronie odręczna adnotacja o treści Kier[ownik] Sek[cji] 3. Proszę opracować zadanie dla TW „Wit” odnośnie zbierania informacji przez „Solidarność”. Zlecić zadanie naszej agenturze w tym temacie. Ponadto proszę zabezpieczyć operac[yjnie] dzisiejsze plenum MKZ. 13 V 1981 [r.].

[c] W oryginale ściągać.

[1] Andrzej Kuzioła (ur. 1943 r.) – ppłk MO; 1966–1968 oficer operacyjny Wydziału II SB KW MO; 1968–1980 starszy inspektor Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; 1980–1981 kierownik sekcji Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; 1982–1987 zastępca naczelnika Wydziału II SB KW MO/WUSW w Gdańsku; 1987–1990 naczelnik Wydziału III SB WUSW w Gdańsku; w 1990 r. naczelnik Wydziału Ochrony Konstytucji Porządku Państwa; 4 IV 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2551, Akta osobowe Andrzeja Kuzioły.

[d] Tak w oryginale.

[e] W oryginale zabezpieczeń.

[2] Marian Śledź (ur. 1951 r.) – inż. elektryk, pracownik Elektrociepłowni Będzin; wiceprzewodniczący sekcji energetyków ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–29 VI 1982 internowany.

Nr 198

1981 maj 14, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 14 V 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu wczorajszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

– W MKZ Gdańsk odczuwa się nastrój napięcia w związku z postawą, jaką zajęła załoga hotelu „Orbis-Monopol” w Gdańsku wobec planów MKZ Gdańsk i KKP przejęcia obiektu „Orbis-Monopol” na siedzibę MKZ i KKP. Decyzja załogi hotelu stwierdzająca, iż w wypadku przejęcia przez KKP i MKZ Gdańsk hotelu zostanie podjęty strajk, budzi poważną obawę działaczy MKZ, gdyż wiązać się to może z rozbiciem w łonie gdańskiej „Solidarności” i kompromitacją związku.

Groźba ta jest nie na rękę działaczom związku z uwagi na zbliżające się wybory [do] władz regionalnych związku, jak i władz centralnych. Działacze MKZ Gdańsk chcą, aby KKP za wszelką cenę znalazła swoją siedzibę w Gdańsku.

W wypadku gdyby dla dobra związku MKZ odstąpił od koncepcji – hotel „Monopol”, w grę wchodzić mogą: dyskutowana wcześniej kandydatura pomieszczeń po ZMSR oraz nowo budowany dom MSW pomiędzy Jelitkowem a Sopotem.

– W chwili obecnej istnieje pilna potrzeba znalezienia pomieszczenia pod organizację drukarni MKZ i KKP w związku z dużym parkiem maszynowym, jakim dysponuje związek na terenie Gdańska. Planowano, że z chwilą otrzymania decyzji na budynek hotelu „Monopol” drukarnia zostanie zorganizowana w piwnicach tego budynku. Opóźnienie decyzji i wynikłe komplikacje z organizacją „Solidarności” z tego hotelu opóźniają organizację drukarni z prawdziwego zdarzenia.

W chwili obecnej zaplecze klubu „Ster” jest zatłoczone nieuruchomionymi maszynami drukarskimi – często bardzo nowoczesnymi, które wymagają dla swego sprawnego funkcjonowania zachowania odpowiednich parametrów wilgotności i temperatury.

MKZ Gdańsk dysponuje japońskim kolorowym Kseroxem, którym wykonywać można bardzo precyzyjne odbitki, np. dokumentów, legitymacji itp., prawie nieróżniące się od oryginału.

Na zapleczu czynnej drukarni w MKZ Gdańsk zgromadzone są duże ilości zagranicznego papieru ksero.

– Narasta konflikt pomiędzy Biblioteką Wojewódzką a instytucjami, które mają swoją siedzibę w budynku byłej WRZZ na ul. Kalinowskiego. Termin przeprowadzenia biblioteki do ww. budynku wyznaczony na 15 kwietnia br. uległ odwleczeniu. Motywowano to między innymi zbyt małą wytrzymałością stropów, aby można było składować księgozbiór. Ekspertyza wykonana przez specjalistów zatrudnionych przez bibliotekę wykazała wytrzymałość stropów rzędu 1200 kg/m kw., czyli znacznie powyżej wymaganej normy 700 kg/m kw.

Może dojść do otwartego konfliktu i postawienia władz administracyjnych województwa przed ewentualnością bądź natychmiastowego przeprowadzenia Biblioteki Wojewódzkiej, bądź też strajku placówek kulturalnych na terenie Trójmiasta.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadanie dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach. Zapewnić sobie otrzymywanie biuletynu BIPS.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach sprawy obiektowej „Klan” oraz sprawy operacyjnego rozpracowywania krypt[onim] „Bolek”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 13 V br. w godz. 15.00–16.15 w kawiarni „Wrzos”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania wręczył mi egzemplarz tygodnika „Solidarność” nr 6 oraz „Solidarność” nr 12/42 wydawaną przez MZK Gdańsk. TW stwierdził, iż ma kłopot z zabezpieczeniem otrzymywania „BIPS-u”, jednak postara się chociaż wypożyczyć ten biuletyn. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 48, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

Nr 199

1981 maj 14, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 14 V 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW „Teofil”

W dniu dzisiejszym na spotkanie TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– Na okazanym zdjęciu, bez wahania, TW rozpoznał Zbigniewa Mazura, pełniącego w chwili obecnej funkcję szefa ochrony gmachu MKZ Gdańsk. Z inicjatywy Mazura zorganizowano nagrywanie rozmów w sprawach interwencyjnych oraz telefonów do czołowych działaczy MKZ, które budzą jakiekolwiek podejrzenia dezinformacji bądź też sprawdzania kierownictwa MKZ.

Zorganizowana została obserwacja zewnętrzna gmachu, wzmacniana w wypadku zaistnienia sytuacji konfliktowych.

Zorganizowano sprawdzanie wszystkich osób nowo przyjmowanych do pracy w MKZ Gdańsk pod kątem ich kontaktów, w szczególności zaś, czy nie posiadają znajomych bądź kontaktów z pracownikami MO lub SB.

Sprawdzeń w mieszkaniach dokonują z reguły młodzi ludzie (studenci). Praktykowane są również niespodziewane, niezapowiedziane wizyty składane przez ludzi Mazura.

– W MKZ panuje duże zamieszanie wynikłe w związku ze stanowiskiem pracowników hotelu „Monopol”, którzy zagrozili strajkiem w wypadku przekazania ich miejsca pracy na siedzibę MKZ. Zapowiedziano również, że w takim wypadku inne hotele i zakłady gastronomiczne podejmą strajk solidarnościowy. Sytuacja jest o tyle skomplikowana, że brak jest na miejscu L[echa] Wałęsy, który swoim autorytetem mógłby zażegnać wybuch konfliktu w łonie „Solidarności”.

Działacze MKZ potracili głowy i nie wiedzą, jak rozwiązać sytuację konfliktową[b]. Mówi się, iż w wypadku dojścia do strajku pracowników hotelowo-gastronomicznych związek może zostać skompromitowany.

Ocena informacji

Informacje wiarygodne. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Zebrać bliższe informacje o Zbigniewie Mazurze i prowadzonej przez niego działalności.

Zabezpieczyć dopływ materiałów wydawanych przez MKZ Gdańsk, a w szczególności „BIPS – Biuletyn Informacyjny”.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach sprawy obiektowej „Klan” [i] w sprawie operacyjnego rozpracowywania krypt[onim] „Bolek”.

Odnośnie osoby Z[bigniewa] Mazura przekazać informacje por. T[omaszowi] Kurdwanowskiemu[1].

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w kawiarni „Posejdon”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie uzgodniono w dniu 15 V [br.] o godz. 12.00.

Insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 47, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale sytuacji konfliktowej.

[1] Tomasz Kurdwanowski (ur. 1946 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1969 r.; oficer techniki operacyjnej Wydziału RKW KW MO w Gdańsku; 1974–1977 inspektor, starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni pionu III „A”; 1982–1989 starszy inspektor, kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2548, Akta osobowe Tomasza Kurdwanowskiego.

Nr 200

1981 maj 14, Gdańsk – Notatka służbowa z rozmowy operacyjnej z KO ps. „JI”

Gdańsk, dnia [a]14 V[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]3[a]

Notatka służbowa[b]

z rozmowy operacyjnej z KO „JI” odbytej w dniu 2 III 1981 r.

W trakcie rozmowy z KO „JI” ustaliłem, że w dniu 28 II br. odbyły się w Stoczni Gdańskiej im. Lenina wybory do władz związkowych NSZZ „Solidarność” [[c]]. Przebieg wyborów był następujący: kandydatury podawane były z sali.

Każdy z kandydatów miał obowiązek wstać, przedstawić się i krótko zrelacjonować przebieg swojej dotychczasowej działalności.

Jednocześnie przeprowadzono wybory do komisji rewizyjno-skrutacyjnej, których wyniki były następujące:

– Frydel – 363 głosy

– Rakowski – 362 głosy

– Biernacki – 360 głosów

– Matulewicz – 357 głosów

– Damięcki – 357 głosów

– Lemle[1] – 353 głosy

– Ciszewski – 356 głosów

– Kuda – 354 głosy

– Szyszka – 351 głosów.

Ostatecznie podano z sali i zaakceptowano poniższe kandydatury, które otrzymały następujące ilości głosów:

– Wałęsa – 410 głosów

– Merkel – 376 głosów

– Szablewski – 366 głosów

– Koziatek – 344 głosy

– Bury – 333 głosy

– Soszko[2] – 322 głosy

– Walentynowicz – 307 głosów

– Lis – 291 głosów

– Borowczak – 278 głosów

– Kowalczyk – 268 głosów

– Moszczuk – 213 głosów.

Osoby te bezpośrednio miały kandydować do stanowiska przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Dalsza kolejność kandydatów była następująca:

– Gołaszewski[3] – 210 głosów

– Nowicki – 205 głosów

– Mikołajczuk[4] – 196 głosów

– Kunikowski[5] – 167 głosów.

Te osoby i wymienione poprzednio utworzyły Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Dalsza kolejność kandydatów przedstawiła się następująco:

– Jagielski – 157 głosów

– Dembowski – 149 głosów

– Łopiński – 148 głosów

– Oleszek – 142 głosy

– Kozłowski – 137 głosów

– Miatkowski – 109 głosów

– Rzeszutek[6] – 106 głosów.

Około godz. 18.00 przybyła do stoczni gdańskiej delegacja władz województwa na czele z tow. Tadeuszem Fiszbachem na czele.

Tow. Fiszbach wygłosił przemówienie, które spotkało się z aprobatą zebranych na sali delegatów.

Przemówienia wygłosili również obecny na sali ksiądz i Lech Wałęsa.

Po wygłoszonych przemówieniach ogłoszono przerwę w obradach i w tym czasie delegacja władz województwa opuściła salę. W międzyczasie między H[enrykiem] Soszko[d] a A[nną] Walentynowicz wynikła kłótnia, której tła KO nie zna.

Rozpoczął się na sali ogromny rozgardiasz, tak że nawet w pewnym momencie chciano przerwać obrady.

W bardzo nieprzychylny sposób o porządkach panujących w związkach wypowiedział się Koziatek, twierdząc między innymi, że jest burdel i w takich warunkach nie można pracować. W podobny sposób, wśród ogólnej wrzawy na sali, wypowiedział się Lech Wałęsa.

Powyższą sytuację rozładował obecny na sali ksiądz, który poprosił Lecha Wałęsę do przyległego pokoju i rozmawiał z nim około 10 minut, następnie poprosił do tego pokoju wszystkich wybranych przez salę kandydatów i także rozmawiał z nimi około 10 minut.

Po tych rozmowach Koziatek, Soszko i Wałęsa przeprosili zebranych za powstały nieporządek.

Jak stwierdził KO, L[ech] Wałęsa wyszedł po rozmowie z księdzem bardzo skruszony i łagodny.

Gdy około godziny 21.00 postanowiono ogłosić bezpośrednie wybory na przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej, okazało się, że na sali obecnych jest tylko 70 proc. delegatów uprawnionych do głosowania.

Wobec powyższego postanowiono zablokować drzwi, by zapobiec dalszemu wychodzeniu z sali delegatów.

Z wytypowanych przez salę delegatów tylko dwie osoby zgodziły się na piastowanie stanowiska przewodniczącego, tj. Merkel i Lis, L[ech] Wałęsa ani nie odmówił, ani się nie zgodził.

Reszta osób zdecydowanie odmówiła bezpośredniego kandydowania na stanowisko przewodniczącego.

Ostatecznie wyniki wyborów na przewodniczącego okazały się następujące:

1. Lech Wałęsa – 197 głosów

2. Jacek Merkel – 94 głosy

3. Zbigniew Lis – 63 głosy

W dniu dzisiejszym o godzinie 9.30 wybrane prezydium zebrało się w małej sali BHP w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, by rozdzielić między siebie funkcje w prezydium.

Innych istotnych informacji KO nie przekazał.

Uwagi

Postawa L[echa] Wałęsy świadczy, że nie jest on pewien, na jakie stanowisko ostatecznie zostanie wybrany i w związku z czym stara się uzyskać wybór na wszelkie możliwe funkcje, by potem dokonać optymalnego dla siebie wyboru stanowiska.

Jednocześnie należy stwierdzić, że praca w KZ NSZZ „Solidarność” nie układa się dobrze, o czym świadczy rezygnacja z tego stanowiska przez J[ana] Koziatka i brak chętnych do kandydowania na to stanowisko.

W związku z tym, że L[ech] Wałęsa jest obecnie delegowany do MKZ NSZZ „Solidarność”, obowiązki przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina przejmie prawdopodobnie Jacek Merkel.

Rozmowę odbyłem w gabinecie KO w godz. 9.00–10.00.

St[arszy] inspektor

Wydz[iału] III „A”

por. B[ogdan] Jaworski

Wyk[onano w] 6 egz.

Egz. nr 1 – „Lato 80”[7]

Egz. nr 2 – „Koza”

Egz. nr 3 – „Bolek”

Egz. nr 4 – „Jagła”

Egz. nr 5 – „Suwnicowa”

Egz. nr 6 – „Arka” GL/451/27 IV [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 108–109, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści por. B[ogdan] Jaworski. Proszę przekazać Sek[cji] 3. 4 V 1981 [r.] oraz nieczytelny podpis.

[c] Pominięto powtórzenie w Stoczni.

[1] Józef Lemle (ur. 1945 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Nadbudówka”; 23 III 1988 r. zarejestrowany pod nr. 57742 przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako kandydat na TW; wyrejestrowany 26 I 1990 r.

[d] W oryginale Szaszko.

[2] Henryk Soszko (ur. 1950 r.) – 1986–1989 rozpracowywany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Krąg”.

[3] Stanisław Gołaszewski (ur. 1950 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; figurant SOR krypt. „Suwnicowa”, „Spotkanie”; 8 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” jako kandydat na TW; wyrejestrowany 18 X 1983 r.; w grudniu 1983 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 jako OZ; wyrejestrowany 3 V 1989 r.

[4] Chodzi o Marka Mikołajczuka. Zob. dok. nr 118, przyp. 1.

[5] Kazimierz Kunikowski (ur. 1951 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1983–1987 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Bremen”.

[6] Józef Rzeszutek (ur. 1924 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek KZ; 29 VIII–15 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; 30 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III WUSW w Gdańsku pod nr. 40953 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Stylowy”; wyrejestrowany 20 XI 1989 r. Zob. Karta EO-4A/77 dot. J. Rzeszutka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[7] SOR krypt. „Lato 80” – zarejestrowana 14 VIII 1980 r. pod nr. 35331 przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku; materiały zarchiwizowano 27 IV 1981 r. pod sygn. II-17824; nie zachowały się.

Nr 201

1981 maj 19, Gdańsk – Wyciąg z informacji ze źródła „Emil” opracowany przez ppor. Adama Żaczka

Warszawa, dnia 19 V 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Wyciąg

z informacji źródła „Emil”[1]

Exposé premiera Wojciecha Jaruzelskiego spowodowało trzymiesięczne „zawieszenie broni” pomiędzy rządem a „Solidarnością”. To „zawieszenie broni” było w równej mierze potrzebne tak rządowi, jak i „Solidarności”. W jednym z ostatnich numerów „Robotnika” przewodniczący „Solidarności” Mazowsza Z[bigniew] Bujak przyznaje się do tego, że niezależny związek działał często szybko i pochopnie, nie mając doświadczenia organizacyjnego, nie będąc do końca zorganizowanym, reagując natychmiast na każdą próbę rządu przekształcenia porozumienia lub niedotrzymania go. „Solidarność” potrzebuje czasu na wewnętrzną konsolidację i zorganizowanie się, na wypracowanie tematyki dalszego działania, rząd na uporządkowanie swoich wewnętrznych spraw organizacyjnych gospodarki kraju, eksportu i importu. W ostatniej wypowiedzi Andrzej Gwiazda wyraźnie mówi, iż ostatni kryzys był przede wszystkim wynikiem działalności gabinetu premiera Pińkowskiego. Gwiazda mówi: „W listopadzie nasz związek zgłosił przecież rozejm strajkowy na 75 dni. Zaniechaliśmy nawet akcji plakatowej. W chwili, gdy «Solidarność» starała się zapewnić spokój, poprzedni rząd dostrzegł w tym głównie okazję do postawienia ruchu związkowego przed faktami dokonanymi – do zablokowania prac nad ustawami o związkach zawodowych, cenzurze, samorządzie robotniczym. Rezultatem było wzburzenie społeczeństwa i nowa fala strajków, jakie ogarnęły kraj, gdy minął termin rozejmu”. Gwiazda dalej powiada, że musi zmienić się stosunek nowych władz do wolnego związku, wtedy będzie można mówić także i o przedłużeniu „zawieszenia broni”. Jednakże władze związkowe w dalszym ciągu podkreślają na swoich wewnętrznych spotkaniach brak zaufania do rządu i partii, ich dobrej woli, do ludzi, którzy zasiadają w rządzie, Biurze Politycznym i władzach partyjnych.

Na najbliższe miesiące „Solidarność” zaplanowała kompleksowe działanie w trzech podstawowych dziedzinach:

1) wewnętrznoorganizacyjne,

2) oddziaływanie organizacyjne na zewnątrz,

3) nawiązanie współpracy ze związkami zachodnimi.

Działalność wewnętrznoorganizacyjna to przede wszystkim przeprowadzenie wyborów we wszystkich zakładach i organizacjach terenowych (terytorialnych), przeprowadzenie tzw. „małej czystki” w szeregach „Solidarności”, tj. pozbycie się ludzi przypadkowych i tych, którzy nie sprawdzili się w pierwszej fazie działania, opracowanie wytycznych dalszego działania na cały 1981 rok, uporządkowanie spraw finansowych, wydawniczych (organów prasowych związków), intensywne szkolenie kadry kierowniczej i szeregowej (cykle popularnych wykładów), ich kontynuacja przez ludzi KOR, którzy celują w popularnych wykładach dla robotników. Oddziaływanie organizacyjne na zewnątrz będzie szło w dwóch zasadniczych kierunkach: nacisk na instancje partyjne i samych członków partii celem uzyskania na nadzwyczajnym zjeździe jak największej liczby ludzi partii – sympatyków „Solidarności”, członków „Solidarności” oraz zwolenników daleko idącej odnowy życia społecznego i politycznego w kraju. Następuje w związku z tym „zawieszenie broni” pomiędzy instancjami partyjnymi w zakładach pracy oraz próby porozumienia się przedzjazdowego. Szereg rozmów z indywidualnymi członkami partii, zapraszanie ich na otwarte i zamknięte zebrania związkowe i stałe przekonywanie, iż na zjazd muszą być wybrani członkowie partii niczym niesplamieni w przeszłości, nic nieposiadający, będący rzeczywistymi robotnikami, pracownikami (bez dacz, samochodów czy nawet mieszkań własnościowych itp.), gdyż tylko tacy „czyści” ludzie mogą dokonać rzeczywistych zmian w trakcie obrad zjazdu. Ogromny nacisk moralny, jaki obecnie stosuje „Solidarność” wobec poszczególnych instancji partyjnych i samych członków partii, idzie przede wszystkim w kierunku przekonywania ich, że dotychczasowe Biuro Polityczne, Komitet Centralny, sekretariaty wojewódzkie, rząd i sejm, składa się ze starej kadry, myślącej i działającej według starych schematów, która w istocie nie zmieniła się wewnętrznie, a tylko zewnętrznie, dostosowując się do sytuacji w kraju. Zjazd powinien według „Solidarności” zmienić przynajmniej 75–80 proc. członków Komitetu Centralnego, jeżeli partia zechce przeprowadzić rzeczywiście proces odnowy. Poważne zarzuty dalej są stawiane sejmowi. Andrzej Gwiazda wyraźnie powiedział w jednej ze swych ostatnich wypowiedzi dla prasy, że posłowie (sejm) powinni stale kursować pomiędzy swymi wyborcami a salą sejmu, że powinien to być sejm nieustający, tyle bowiem jest spraw do poprawienia w kraju, ale niestety, posłowie dalej są tylko urzędnikami państwowymi, a nie przedstawicielami narodu, w sejmie zaś powinni zasiadać ludzie wybrani przez społeczeństwo w wolnych, niezależnych, demokratycznych wyborach. Identyczna jest ocena rządu, w którym większość ministrów i podsekretarzy stanu wywodzi się ze starej kadry urzędniczej, bezwolnej, bez inicjatywy i odpowiedzialności, pracującej schematycznie. Najgorsza jest sama kadra urzędników ministerialnych, często pracujących w resortach po 10, 20 i więcej lat, którzy nauczyli się posłuszeństwa i totalnego płodzenia zarządzeń, okólników i rozporządzeń, najczęściej bez pokrycia. Stąd coraz częstsza jest penetracja resortów przez przeróżne delegacje „Solidarności”, która tworzy dokumentację nonsensów powstających w ministerstwach. Władze „Solidarności” doskonale zdają sobie sprawę z tego, że nadzwyczajny zjazd daje im szansę głębokiego przeniknięcia w szeregi centralnych władz partyjnych poprzez swoich ludzi – członków partii szykowanych i szkolonych dla tych celów. „Solidarność” bowiem chce i musi mieć także swoich ludzi, zwolenników, członków związku w Komitecie Centralnym, rządzie, komitetach wojewódzkich, sejmie (przy następnych wyborach) i innych władzach. Stąd wielka akcja rozmów, oddziaływania, propagowania idei odnowy w partii, szukanie sojuszników w szeregach partyjnych. Drugi kierunek działalności zewnętrznoorganizacyjnej – to działalność na wieś polską. Zdobycie ludzi wsi dla ideologii reprezentowanej przez „Solidarność” stała się nowym celem działalności wolnych związków zawodowych. W trakcie wypadków sierpniowych i w czasie pierwszych walk strajkowych o wsi w „Solidarności” nie myślano, tym bardziej, że przez ostatnich kilka lat narosło przekonanie wśród wielu robotników i mieszkańców miast, że na wsi jest lepiej niż w mieście, że wieś się bogaciła kosztem robotników, że dochody rolników wzrastały wprost nieproporcjonalnie w stosunku do dochodów klasy robotniczej. Strajki wiejskie otworzyły robotnikom oczy na prawdziwą sytuację wsi polskiej, a jednocześnie działacze „Solidarności” zrozumieli, że mają w chłopach polskich, na których ciążą dziesiątki lat błędnej polityki władz, potencjalnych sojuszników w walce z rządem i jego polityką gospodarczą. Stąd natychmiastowe włączenie się „Solidarności” jako sojusznika chłopów. W tej chwili wieś polska jest traktowana przez „Solidarność” jak przysłowiowy języczek u wagi: zdobycie poparcia na[a] wsi dla polityki związkowej „Solidarności”, dla wszystkich aspiracji wolnego związku – jest sprawą priorytetową. Nic więc dziwnego, że wielu członków „Solidarności” jest gruntownie szkolonych w problematyce wiejskiej i oddelegowanych na nieokreślony czas w „teren”.

Trzeci kierunek działania najbliższych miesięcy – to nawiązanie współpracy ze związkami zawodowymi krajów kapitalistycznych. Według poufnego oświadczenia Onyszkiewicza, członka Prezydium NSZZ „Solidarność-Mazowsze”, który aktualnie wyjechał do Paryża, „Solidarność” ma zamiar (już zresztą oficjalnie częściowo realizowany) korzystać w swojej działalności w kraju z dobrych, wieloletnich doświadczeń wolnych związków zawodowych Zachodu i [z] doświadczeń tych przenieść do kraju to wszystko, co będzie można dostosować do politycznych i gospodarczych warunków [[b]]. Wolne związki zawodowe Zachodu ofiarowują „Solidarności” każdą bez wyjątku formę pomocy, finansową, dokumentacyjną, organizacyjną, kadrową (instruktorów), prasową (wywiady, artykuły), seminaryjną (organizowanie na ich koszt) itp. oraz maszyny, papier do drukowania prasy, instrukcji, materiałów szkoleniowych. „Solidarność”, nieposiadająca doświadczenia w działalności długofalowej, pragnie skorzystać z doświadczeń związków zachodnich i przeszczepić te doświadczenia na grunt polski. Onyszkiewicz, podobnie zresztą jak i inni czołowi działacze „Solidarności”, wychodzi z założenia, że należy sięgnąć po zachodnioeuropejski „instruktaż działania”. Zachód bowiem, obserwując i analizując przez wszystkie ostatnie lata wypadki w Polsce, posiada najlepsze opracowania analityczne spraw polskich, posiada wiedzę o Polsce tak polityczną, jak i gospodarczą, jakiej nie posiada żadna organizacja krajowa, tym bardziej rząd i różne komitety. „Solidarność” korzysta z różnych ekspertyz politycznych i gospodarczych Zachodu specjalnie dla niej wykonywanych. Przywódcy „Solidarności” uważają, że na Zachodzie należy rozmawiać z każdą organizacją związkową oraz taką organizacją, która zawsze śledziła losy Polski i Polaków, jak np. „Kultura” paryska i inne polskie organizacje, oraz korzystać z ich wiedzy i opracowań oraz doświadczeń.

Trwają także intensywne przygotowania do wydania tygodnika „Solidarność”, który będzie drukowany w drukarni „Expressu Wieczornego”: w Warszawie, na miejsce „Kulis” przeniesionych do drukowania w Łodzi. Na czele tygodnika stanął T[adeusz] Mazowiecki, jego zastępcami zostali redaktorzy Dziewanowski[2] i Cywiński, sekretarzem redakcji Hajnicz[3], doświadczeni dziennikarze. Jednocześnie kompletuje się cały zespół redakcyjny, ściągając dziennikarzy z innych pism, przy czym nie stawia się warunku, by dziennikarz piszący lub pracujący dla „Solidarności” musiał być członkiem związku. Biuletyn „Solidarności” wychodzący codziennie opublikował kilka wypadków zatargów członków związku z milicją, podając do szerokiej wiadomości członków związku ich drastyczność. M.in. wypadek ciężkiego pobicia członka związku w Białymstoku, który po pierwszym pobiciu, jakoby przez cywilnych funkcjonariuszy MO, udał się ze skargą do komendy, wychodząc zaś z komendy, został drugi raz ciężko pobity, oblany benzyną i podpalony, uratowany następnie przez przechodniów. Wiadomość ta jest podawana jako autentyczna i sprawdzona. Podobnie miało miejsce pobicie członka związku w Warszawie na ul. Gagarina, także przez funkcjonariuszy MO. Dalej jest niewyjaśniona sprawa uprowadzenia członka Prezydium NSZZ w Gdańsku, który chociaż się odnalazł, nie wyjaśnił do końca, kto i dlaczego go uprowadził. Jednocześnie przewodniczący „Mazowsza”, Bujak, złożył protest, twierdząc, że po każdej i przed każdą podróżą lotniczą jest specjalnie ostro rewidowany przez funkcjonariuszy MO na lotniskach. Są także znane i dość często stosowane przez funkcjonariuszy MO wypadki zrywania plakietek z napisem „Solidarność” z klap zatrzymanej młodzieży i ludzi dorosłych, co powoduje niepotrzebne zadrażnienie i świadczy o nieprzychylnym nastawieniu milicji do związku i jego członków. A trzeba pamiętać o tym, że „Solidarność” dysponuje już sporymi materiałami dotyczącymi działalności różnych prokuratur w kraju i różnych komend MO. Jest bowiem powszechnie wiadomo, że w minionym 10-leciu w wielu komendach doszło do przypadków korupcji, wymuszania pieniędzy, zeznań (żeby zwiększyć statystykę wykrywalności) itp. objawów nadużyć. Trzeba także pamiętać i o tym, że „Solidarność”, zwłaszcza jej sekcja historyczna, opracowuje raport w sprawie czasów stalinowskich w Polsce, zabójstw politycznych, do jakich wówczas doszło, prześladowań, aresztowań, katowań itp., dysponując danymi, nazwiskami funkcjonariuszy, którzy nadużyli władzy i którzy żyją i działają po dziś dzień. „Solidarność” bacznie śledzi działalność MO, prokuratury i sądownictwa w Polsce i, jeżeli zajdzie taka[c] potrzeba, ogłosi dokumenty, które nie ułatwią życia i działania organom ścigania, mogą je nawet w poważnym stopniu skompromitować w oczach społeczeństwa. Dlatego też w działalności organów ścigania w stosunku do niezależnych związków powinna dominować ostrożność i nawet delikatność, nie należy bowiem doprowadzić do konfliktu, w którym MO może ponieść prestiżową porażkę.

Za zgodność:

(–) ppor. Adam Żaczek[4]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 111–116, oryginał, mps.

[1] Andrzej Markiewicz (1928–1986) – dziennikarz, pisarz, rzecznik prasowy Zrzeszenia Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”; pracownik łódzkiego oddziału „Pax”; publicysta m.in. „Słowa Powszechnego” i „Trybuny Mazowieckiej”; 1943–1945 członek AK; w 1959 r. nawiązał kontakt z paryską „Kulturą”, przekazał na Zachód swoje artykuły publicystyczne i sztuki teatralne; w 1961 r. aresztowany, skazany na trzy lata więzienia; wykorzystywany operacyjnie przez MSW jako źródło poufne ps. „Emil” w sprawie krypt. „Zagubiony” dot. uprowadzenia Bohdana Piaseckiego; 31 V 1975 r. zarejestrowany przez Samodzielną Grupę Operacyjną MSW pod nr. 41537 jako TW ps. „Emil”, wykorzystywany operacyjnie przez Wydział III KW MO w Warszawie, Departament III i III „A” MSW, 25 II 1983 r. przerejestrowany na kontakt Wydziału III Biura Studiów MSW; rozpracowywał środowisko „Pax”, paryskiej „Kultury”, wykorzystywany w kombinacjach operacyjnych skierowanych przeciwko ośrodkom opozycyjnym działającym na Zachodzie; współpracę zakończono w listopadzie 1986 r. w związku ze śmiercią TW. Zob. AIPN, 00200/455, t. 1–18, Teczki personalne i pracy TW ps. „Emil”.

[a] W oryginale we.

[b] Pominięto słowo kraju.

[2] Kazimierz Dziewanowski (pseud. Karol Jeż, Karol Grodkowski, Jan Kasprzyk) (1930–1998) – pisarz, dziennikarz, reportażysta, podróżnik, dyplomata; w 1945 r. pozyskany do współpracy w charakterze współpracownika ps. „Warszawa” przez UBP w Warszawie (nie wiadomo, jak długo trwała współpraca, jednak już w 1948 r. był rozpracowywany przez Departament V MBP jako podejrzany o uprawianie wrogiej propagandy); w 1956 r. i 1962 r. odmówił współpracy z komunistycznymi służbami; w latach siedemdziesiątych inwigilowany i rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Dzięcioł”. Zob. m.in. AIPN, 01322/1076, Kazimierz Dziewanowski; AIPN, 0246/1649; „Twórczość obca nam klasowo”. Aparat represji wobec środowiska literackiego 1956–1990, red. A. Chojnowski, S. Ligarski, Warszawa 2009, s. 777; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Kazimierz_Dziewanowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Artur Hajnicz (1920–2007) – dziennikarz, publicysta, specjalista do spraw stosunków polsko-niemieckich; po wojnie do 1955 r. oficer polityczny LWP; 1955–1973 dziennikarz „Życia Warszawy”; w 1981 r. sekretarz redakcji tygodnika „Solidarność”; po ogłoszeniu stanu wojennego współpracownik drugoobiegowego pisma „Krytyka”; w 1992 r. uhonorowany Wielkim Krzyżem Zasługi RFN.

[c] W oryginale tego.

[4] Adam Żaczek (ur. 1951 r.) – kpt. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1971 r.; m.in. funkcjonariusz MO w Opatowie, Baćkowicach i Iwaniskach; od 1980 r. w Departamencie III „A”/Departamencie V MSW; zajmował się rozpracowaniem kierownictwa „Solidarności”; po 13 XII 1981 r. uczestnik przygotowań do procesu działaczy KSS „KOR” i NSZZ „Solidarność”; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, Karta ewidencyjna funkcjonariusza A. Żaczka.

Nr 202

1981 maj 21, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku dotyczące sprawdzenia informacji o gromadzeniu przez NSZZ „Solidarność” broni

Gdańsk, dnia [a]21 V[a] 1981 r.[b]

Tajne [a]spec[jalnego] znaczenia[a]

Egz. nr [a]1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”[c]

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[d]

Z Departamentu III MSW w Warszawie uzyskaliśmy informację, że przebywający w Polsce w okresie od 22 I do 19 II 1981 r. student amerykański: Lippman Harley Lorin, znany z działalności syjonistycznej, opublikował po powrocie do USA trzy artykuły na temat działalności NSZZ „Solidarność”.

W jednym z artykułów podał, że w trakcie pobytu w Gdańsku, gdzie przebywał w dniach 22–23 I 1981 r., zaprowadzony został przez członka gdańskiej „Solidarności” do magazynu, w którym znajdowała się ukryta broń palna, przeznaczona – jak wynikało z wyjaśnień członków „Solidarności” – do obrony na wypadek wejścia do Polski wojsk Układu Warszawskiego.

Z relacji Lippmana wynika ponadto, że we wspomnianym magazynie zgromadzonych było około 200 sztuk broni palnej – karabinów i prawdopodobnie automatów Kałasznikowa.

W związku z tym, że powyższa informacja stanowiła podstawę do wszczęcia sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt[onim] „Bunkier”[1], uprzejmie proszę o:

– Potwierdzenie, czy faktycznie Harley Lippman przebywał na terenie Gdańska w wyżej podanym terminie i gościł w gdańskiej „Solidarności”. W przypadku potwierdzenia tej informacji – ustalenie osób, które opiekowały się wymienionym i mogły udzielić mu informacji o rzekomych magazynach broni usytuowanych prawdopodobnie na terenie Trójmiasta.

– Ustalenie powiązań tych osób z ugrupowaniami antysocjalistycznymi (KPN, KOR, RMP) w celu stwierdzenia, czy fakt gromadzenia broni nie jest wynikiem współdziałania w tym zakresie NSZZ „Solidarność” z działaczami antysocjalistycznymi.

Ponadto proszę o informowanie nas na bieżąco o wszelkich danych świadczących o zainteresowaniach członków „Solidarności” mających związek z gromadzeniem i magazynowaniem broni przeznaczonej do wykorzystania w przypadku konfliktu zbrojnego.

Z uwagi na ważność problemu powyższe proszę traktować jako pilne.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjrJerzy Domski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. i druk JŁ/BE

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 136, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Zainteresować się problemem. Sprawdzić tę informację. 21 V 1981 r.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Dąbrowski. Do pilnej realizacji poprzez m[iędzy] innymi źródła „Cezary” i „Teofil”. Uzupełnić w tej kwestii zadanie dla TW „Wit”. 22 V 1981 [r.].

[1] SOS krypt. „Bunkier” – zarejestrowana 12 V 1981 r. pod nr. 39612 przez Wydział III KW MO w Gdańsku; materiały zarchiwizowano 7 VI 1982 r. pod sygn. II-18096; nie zachowały się.

Nr 203

1981 czerwiec 1, Gdańsk – Notatka służbowa zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego

Gdańsk, dnia 1 VI 1981 r.[a]

Tajne

Egz. nr [b]2[b]

Notatka służbowa

W związku z otrzymaną informacją st[arszego] sierż. M. Odynieckiego z KM MO w Wejherowie z dnia 30 V 1981 r. udałem się do wymienionej jednostki w celu uzupełnienia jej treści.

W rozmowie ze st[arszym] sierż. Odynieckim, w czasie której towarzyszył komendant mjr Mularczyk, uzupełniłem brakujące elementy, które nie zostały uwzględnione, a oto one:

St[arszy] sierż. Odyniecki w rozmowie z Sikorą – pracownikiem Zarządu Portu w Gdyni, którego zna poprzez żonę, ponieważ w b[ieżącym] r[oku] kończą szkołę średnią, uzyskał następujące informacje: w I dekadzie maja br., będąc na plenum MKZ w Gdańsku (jest członkiem tegoż plenum oraz Komisji Interwencyjnej MKZ w Gdańsku), dowiedział się, że grupa funkcjonariuszy z Podkarpacia, dokładnie [sobie] nie przypomina miejscowości: Nowy Sącz czy też Krosno, wystąpiła z propozycją przystąpienia do NSZZ „Solidarność” w charakterze członków tego związku. Zagadnienie to w MKZ Gdańsk było szeroko dyskutowane. Między innymi w tej sprawie wobec pracowników MKZ Gdańsk wypowiedzieć się miał Wałęsa, który precyzując swój pogląd, że gdyby przyjął milicjantów do „Solidarności”, to zbyt dużo miałby „wtyczek”, niemniej jednak poza tą wypowiedzią powstał problem, jakie ma zająć stanowisko gdański MKZ. Z relacji Sikory wynikało, że zagadnienie to było przedmiotem dyskusji i rozważań wielu działaczy „Solidarności” w Gdańsku i w okręgu Mazowsze. Na potwierdzenie powyższej tezy Sikora był uczestnikiem rozmowy, w której brał udział Bujak z Mazowsza. Bujak miał się wyrazić, że sprawa milicji oraz przyjęcia funkcjonariuszy do „Solidarności” musi być poprzedzona opinią ekspertów, ponieważ członkowie KKP nie są sami w stanie podjąć decyzji wiążącej w tak istotnej sprawie. Bujak wyraził się, że ma wielu naukowców, którzy już podjęli ten temat, w związku z czym oczekuje na propozycje z ich strony, jak należy go rozwiązać. Po powrocie Bujaka z Japonii ponownie Sikora w rozmowie z nim poruszył temat funkcjonariuszy MO i ich związku. Bujak zdaniem Sikory był wyraźnie zadowolony tym tematem. Miał się wyrazić, że on w swoim regionie, tzn. w Mazowszu, pracuje nad tym zagadnieniem, lecz bliższych szczegółów nie przekazał, ponieważ rozmowie przysłuchiwało się kilka osób.

Sikora ponadto informował, że Komisja Interwencyjna przy MKZ w Gdańsku prowadzi skrupulatne badania, gromadzi materiały, nazwiska, adresy, zasoby materialne oraz kompromitujące materiały w formie oświadczeń osób postronnych bądź członków „Solidarności” przeciwko funkcjonariuszom MO i SB. Akcja ta ma dostarczyć materiał, na podstawie którego będzie można wystąpić do prokuratora, bądź [ma zostać] wykorzystana publicznie w formie pokazania sylwetek funkcjonariuszy. Głównym celem podjętej akcji jest oczyszczanie szeregów milicji z funkcjonariuszy, którzy w przeszłości dokonali „niechlubnych” działań przeciwko robotnikom oraz popełnili przestępstwa natury gospodarczej, jak budowa domków letniskowych z zakupionych nielegalnie materiałów budowlanych, hodowla lisów oraz pobieranie łapówek. Jaka ma być forma rozliczania, Sikora dokładnie nie sprecyzował. Aktualne stadium to gromadzenie materiałów dot. funkcjonariuszy.

Dość głośno mówi się w MKZ Gdańsk o sprawie funkcjonariusza MO ppor. Marka Krela z Kom[isariatu] Portowego w Gdyni. Zarzuca mu się branie łapówek, jak również wynoszenie z portu kawy w większych ilościach. Kawę miał dostarczać do kawiarni „Adria”. Komisja Interwencyjna jest w posiadaniu oświadczeń członków „Solidarności” w tej sprawie.

Odnośnie spłaty przez ZSRR długów finansowych zaciągniętych przez Polskę za granicą jest zasłyszaną plotką krążącą w ZP Gdynia, która nie ma logicznego uzasadnienia.

Odnośnie osoby Sikory – źródła przekazanych informacji. W m[iesią]cu maju zdaje maturę w Liceum Ogólnokształcącym w Wejherowie. Po zdaniu matury udaje się do seminarium oo. franciszkanów w Katowicach. W związku z powyższym rozwiązuje umowę o pracę, a tym samym kończy również działalność związkową w MKZ Gdańsk.

Informacje, jakie zostały przekazane st[arszemu] sierż. Odynieckiemu, miały charakter rozmów prywatnych, ponieważ Sikora razem z żoną funkcjonariusza uczęszcza do tej samej szkoły.

Odnośnie wykorzystania Sikory w celu pogłębienia informacji na interesujący nas temat istnieje jedynie szansa poprzez st[arszego] sierż. Odynieckiego bez naszego udziału. Mając jednak na uwadze pozycję Sikory w MKZ Gdańsk, wnioskuję o niepodejmowanie działań operacyjnych, ponieważ w m[iesią]cu wrześniu opuszcza nasze województwo.

Z treścią notatki zapoznać kierownictwo Wydziału III.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. 1 – kier[ownictwo] SB

Egz. 2 – S[ekcja] 3 W[ydziału] III „A” Opr. Fr.Ch/druk WU

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 33–34, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3. 1 VI [19]81 [r.].

[b-b] Wpisano odręcznie.

Nr 204

1981 czerwiec 1, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Czesława Wojtalika do naczelnika Wydziału III „A” KM MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 1 VI 1981 r.[a]

Tajne[b]

Egz. nr [c]1[c]

Naczelnik Wydziału III „A”[d]

KM MO w Gdańsku[e]

Z informacji otrzymanej z Wydziału III KW MO w Szczecinie wynika, że w najbliższych dniach (dokładnego terminu nie znamy) zamierza przyjechać do Gdańska Jerzy Tomaszewski, s. Kazimierza, ur. w 1923 r., celem przeprowadzenia rozmów z tutejszymi działaczami Koła Kombatantów NSZZ „Solidarność” na temat skoordynowania ogólnopolskich działań zmierzających do utworzenia nowej organizacji kombatanckiej. J[erzy] Tomaszewski może w związku z tym kontaktować się z Krystyną (de) Zopoth – wiceprzewodniczącą Krajowej Rady Koła Kombatantów, która podczas pobytu w Szczecinie rozmawiała już z ww. na te tematy.

Z uwagi na fakt, iż tutejszy Wydział III „A” posiada operacyjne możliwości dotarcia do środowiska kombatantów skupionych przy NSZZ „Solidarność”, uprzejmie proszę o potwierdzenie powyższej informacji oraz, w miarę możliwości, o operacyjne zabezpieczenie pobytu ww. na naszym terenie i przekazanie nam informacji dotyczącej jego rozmów z działaczami Koła Kombatantów NSZZ „Solidarność”.

Naczelnik Wydziału III

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Czesław Wojtalik

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa Oprac. MR/BE

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 11, k. 352, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b] Obok odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3. Do realizacji. 2 VI 1981 [r.] oraz nieczytelny podpis.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d] Obok odręczna adnotacja o treści Por. Dąbrowski. Do realizacji poprzez źródło „Teofil”.

[e] Po lewej stronie prostokątna pieczątka o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 2 VI 1981 r.

Nr 205

1981 czerwiec 2, Gdańsk – Wyciąg z informacji uzyskanej od TW ps. „Antoni”

Gdańsk, dnia 2 VI 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojed[ynczy]

Wyciąg

z informacji TW „Antoni” z dnia 30 V 1981 r.

1. W dniach 27–28 uczestniczyłem w posiedzeniu KKP NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Obrady prowadzili Marek Wach[1], Nowicki, Wądołowski.

Wałęsa siedział w prezydium, ale nie prowadził obrad. Odzywał się rzadko, często jego wypowiedzi były torpedowane. W pierwszym dniu rozpatrywano sprawy czysto związkowe. W drugim dniu przede wszystkim sprawy polityczne. Pod koniec pierwszego dnia odczytano pismo o stanie pogotowia MO i SB w całym kraju. W odpowiedzi na to Wałęsa wydał polecenie, aby delegaci porozumieli się ze swoimi rejonami i ogłosili tam również stan pogotowia. Jego zdaniem pogotowie w MO wynika z akcji prowadzonych przez komitet uwolnienia więźniów politycznych. „Pozwoliliśmy na utworzenie tego komitetu – powiedział – i teraz musimy ich ubezpieczać”.

Długą dyskusję wywołała sprawa wyborów do „Solidarności”. Wielu działaczy stwierdzało, że związek jest porozbijany. Zakłady przechodzą z jednego MKZ do drugiego i z powrotem. Chciano zaprowadzić pewną dyscyplinę wśród komisji zakładowych, ale ostatecznie dyskusja zawisła w próżni. Jak powiedział któryś z dyskutantów: „Dyskusję zakończono, a burdel pozostał”. Również długa była dyskusja na temat przydziału maszyn drukarskich. Poszczególne MKZ ukrywają maszyny nadchodzące z Zachodu. Każdy chciałby mieć ich jak najwięcej, nie oglądając się na sąsiada. Odpowiedzialnym za maszyny drukarskie jest Andrzej Słowik z Łodzi. W pierwszym dniu podczas jego nieobecności był on obciążony odpowiedzialnością za bałagan, w drugim dniu zdołał się obronić, padały jednak słowa: „Złodziejstwo” i „Trzeba tę sprawę oddać prokuratorowi”.

W drugim dniu, na wiadomość o śmierci kardynała Wyszyńskiego, wystąpiono z wnioskiem o pochowanie go na Wawelu. Wystosowano odpowiednie pismo do episkopatu. Wystosowano również pismo do Rady Państwa w sprawie ogłoszenia żałoby narodowej i postawiono wniosek o odwołanie wszystkich akcji protestacyjnych, w tym także głodówek w sprawie więźniów politycznych. W tej sprawie stanowisko „Solidarności” jest negatywne. Na wiadomość o strajku głodowym w Akademii Medycznej niektórzy delegaci śmiali się: „A niech sobie głodują, będzie więcej jedzenia dla nas”.

Negatywnie zostały ocenione rozmowy z ministrem Bafią: prokuratura uchyliła się od rozmów, z milicją w ogóle jeszcze nie zaczęliśmy rozmawiać. Referujący Karczewski powiedział, że to są negocjacje na lata.

Janusz Onyszkiewicz powiedział, że rozmowy w sprawie środków masowego przekazu przebiegają dobrze. Rząd zgodził się, że środki masowego przekazu są własnością społeczną i przyznał audycje w radiu i telewizji. Nie zgodzono się jedynie na własną redakcję „Solidarności” w telewizji.

Karczewski powiedział: „Tego nie możemy popuścić, musimy robić sami audycje o sobie”.

Bogdan Lis zakomunikował, że raport o stanie gospodarki przedstawiony przez rząd został przez „Solidarność” odrzucony. Jego zdaniem poprawa gospodarki wymaga zlikwidowania wpływu partii na te sprawy. Należy znieść zależność dyrektorów od administracji, znieść zjednoczenia i część ministerstw, otworzyć drogę do wymienialności złotówki, rozszerzyć sektor prywatny, dopuścić kapitały zagraniczne do inwestowania w Polsce, stworzyć wolny, konkurencyjny rynek.

Niezgoda, referujący sprawę więźniów politycznych, stwierdził, że rozmowy utknęły w martwym punkcie. Gwiazda zauważył, że nie należy w tej sprawie rozmawiać z prokuratorem, tylko z sejmem. W tej sprawie [a]Niezależne Zrzeszenie Studentów rozmawiało[a] z prof. Szczepańskim i jest pewna nadzieja na ułaskawienie Kowalczyków[2].

Jednym z zabierających głos był lekarz prowadzący rozmowy z Polonią amerykańską w sprawie banku leków „na ratunek”. Stwierdził on, że przed kilkoma dniami miał konferencję w Ministerstwie Zdrowia i tam powiedziano, że jeśli w najbliższym czasie nic się nie zmieni w sprawie zaopatrzenia w leki, do końca roku umrze w Polsce 700 tysięcy ludzi, w tym 300 tysięcy cukrzyków i 400 tysięcy noworodków. Ten sam lekarz w formie dramatycznej mówił, że obowiązek wobec Polaków na całym świecie wymaga, aby Wałęsa na początku lipca pojechał odwiedzić Polonię amerykańską. Ci ludzie czekają na niego.

W dalszym ciągu Niezgoda referował sprawy „Solidarności” w MON i MSW. Mówił, że sprawa jest tam bardzo trudna. W odpowiedzi Lis: „Sprawa MON i MSW ciągnie się bardzo długo i trzeba to zakończyć, czy się rządowi podoba, czy nie. My nasze postulaty negocjujemy[b] nie gadaniem, lecz siłą. Jeśli sprawa MON i MSW nie będzie rozstrzygnięta do 10 czerwca, trzeba będzie podjąć w tych resortach akcję protestacyjną”. W głosowaniu upoważniono negocjatorów z powyższymi ministerstwami do podjęcia akcji protestacyjnej przez pracowników cywilnych MON i MSW.

Krzysztof Gotowski[c] referował wypadki bydgoskie. W tej sprawie – powiedział – prócz audycji telewizyjnej nic nie zostało zakończone. Pewni ludzie są nietykalni: wicepremier Mach, komendant MO w Bydgoszczy. Nikt w MSW nie został za wypadki bydgoskie zawieszony w czynnościach. Zdaniem „Solidarności” organizatorami tych wypadków są sekretarze: Olszewski, Grabski i Żabiński. Być może także Moczar, ale co do tego „Solidarność” nie ma pewności. Ktoś powiedział: „My nie chcemy karać psa, który ugryzł, bo pies uciekł i się go nie odnajdzie, ale chcemy ukarać tego, który psem poszczuł”.

Gotowski[c] powiedział: Decydenci i społeczeństwo może zapomniało o tych wypadkach, ale myśmy nie zapomnieli i 10 czerwca chcemy wznowić gotowość strajkową, a następnie przeprowadzić strajk. Do Bydgoszczy przyłączył się Toruń, następnie Włocławek i Płock. Ustalono, że w dniu 4 czerwca odbędzie się w Bydgoszczy w Domu Kolejarza posiedzenie KKP specjalnie poświęcone tej sprawie. Już wcześniej będzie w całym kraju przeprowadzona akcja plakatowa, przypominająca o sprawie bydgoskiej.

Lubieniecki[3] z Olsztyna ostrzegał, że rząd chce sprowokować awanturę (służy temu kampania prasowa o nasileniu się przestępstw) i nie można dać się sprowokować, zwłaszcza przed wyborami w partii i w „Solidarności”.

Pod koniec obrad Gwiazda wystąpił z oświadczeniem, że w kraju psują się miliony kurczaków, gorzelnie nie mogą nadążyć z przerobem gnijących ziemniaków, lekarstwa są wyrzucane do kanałów ściekowych, w Łodzi spalono wielkie ilości papierosów, konwie na mleko złomowano i nie ma czym przewozić mleka, że po kraju krążą pociągi, którym na niektórych stacjach towarowych zmienia się specyfikację i miejsce przeznaczenia. Należy zażądać ujawnienia wszystkich zapasów żywności, w tym również w magazynach wojskowych. To, co robi rząd, jest celowym wygładzaniem narodu, a więc zdradą. Należy stworzyć specjalne służby w MKZ „Solidarność”, które będą zbierały informacje o marnotrawieniu żywności. „Solidarność” roztoczy opiekę nad tymi, którzy łamiąc tajemnicę służbową, dostarczą informacji. Wałęsa zaproponował, aby ze względu na najlepszą łączność wiadomości w sprawie marnotrawienia żywności przyjmował MKZ Mazowsze. Następnie wiadomości te będą przekazywane do Bydgoszczy, gdzie zostanie utworzona centrala informacyjna.

W czasie obrad widziałem trochę „kibiców” nienależących do KKP. W pierwszym i drugim dniu w kuluarach kręcił się Bogdan Borusewicz, Nina Milewska, Jan Zapolnik, Lech Bądkowski. Z L[echem] Bądkowskim przeprowadziłem rozmowę. Mówił on, że udało mu się uzyskać półgodzinną audiencję u Wałęsy. Bądkowski miał Wałęsie przekazać prośbę Grassa o rozmowę z Wałęsą podczas pobytu Grassa w Gdańsku na początku czerwca. „Wałęsa to przeraźliwie głupi człowiek – stwierdził Bądkowski. – Musiałem mu przez te całe pół godziny tłumaczyć, kim jest Grass, bo takiego nazwiska nie słyszał”. Bądkowski zwrócił uwagę, że Wałęsa wyjeżdża do Szwajcarii na kongres MOP w oficjalnej delegacji państwowej. Jest to dowód, że został już „kupiony” przez władzę. Nie jest wykluczone, że po likwidacji „Solidarności” Wałęsa zostanie w ramach „odnowy” przewodniczącym Frontu Jedności Narodu lub podobnej organizacji. Bardzo surowo Bądkowski ocenił kler polski. Biskupi, jego zdaniem, są na beznadziejnym poziomie. Partia radykalna chciałaby zapewne wybrać nowym prymasem Tokarczuka[4], ale rząd się na niego nie zgodzi. Zaletą Tokarczuka przynajmniej jest to, że jest odważny.

W przerwie obrad rozmawiałem również z Andrzejem Jarmakowskim. Był on negatywnie ustosunkowany do głodówki w Akademii Medycznej. Na pytanie o Halla odpowiedział, że jego zdaniem Hall się marnuje. Ma on świetne pióro i powinien dużo pisać, a zupełnie niepotrzebnie został działaczem Komitetu Obrony Więźniów, na czym się nie zna.

Rozmawiałem także z Gwiazdą. Gwiazda powiedział, że jest pesymistycznie nastawiony. W marcu przegapiono moment. Należało absolutnie strajkować, bo to by podniosło morale narodu. Gdyby cały naród był zjednoczony, Rosjanie by nie wkroczyli. Mogą to zrobić, jeśli będą widzieli rozbicie i zmęczenie społeczeństwa. Sytuacja napięcia, nerwowości, oczekiwania rozbija wewnętrznie „Solidarność”[c].

Za zgodność:

(kpt. mgr L[eon] Stańczyk)[d]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 117–121, kopia, mps.

[1] Marek Wach (ur. 1952 r.) – 26–31 VIII 1980 r. uczestnik strajku okupacyjnego w FSM, przewodniczący KS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ, wiceprzewodniczący MKZ w Tychach; delegat na I WZD woj. katowickiego; od sierpnia 1981 r. wiceprzewodniczący ZR ds. informacji; delegat na I KZD; 13 XII 1981–8 VII 1982 internowany w Jastrzębiu-Szerokiej, Raciborzu i Zabrzu; od lutego 1983 r. w Stanach Zjednoczonych; zarejestrowany przez Wydział V-1 KW MO w Katowicach (KR MO Tychy) pod nr. 45749 jako TW ps. „Echo”; wyeliminowany 27 VII 1983 r. z powodu emigracji. Zob. Karta Mkr-2 dot. M. Wacha z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Katowicach; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/ wiki/index.php?title=Marek_Wach (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[a-a] W oryginale Niezależny Związek Studencki rozmawiał.

[2] Chodzi o Jerzego (ur. 1942 r.) i Ryszarda (ur. 1937 r.) Kowalczyków, którzy jesienią 1971 r. przygotowali protest przeciwko uroczystości ku czci MO i SB. W nocy z 5 na 6 X 1971 r. Jerzy Kowalczyk podłożył materiał wybuchowy pod aulę WSP w Opolu, w której miała się odbyć akademia ku czci MO i SB. W 1972 r. został skazany na karę śmierci, a jego brat Ryszard na dwadzieścia pięć lat więzienia. W wyniku licznych protestów w 1973 r. Rada Państwa PRL zamieniła karę śmierci na dwadzieścia pięć lat więzienia. Do dziś nie nastąpiła pełna rehabilitacja braci Kowalczyków. Szerzej na ten temat: J. Wegner, Bez świadków obrony. Historia Jerzego i Ryszarda Kowalczyków, Kraków 2008.

[b] W oryginale wynegocjowujemy.

[c] W oryginale Godowski.

[3] Józef Lubieniecki (ur. 1950 r.) – sędzia; 1974–1981 członek PZPR; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; od 23 IX 1980 r. wiceprzewodniczący KZ Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości przy Sądzie Wojewódzkim w Olsztynie; przewodniczący Komisji Prawnej MKZ, następnie TZR i ZR Warmińsko-Mazurskiego; od października 1980 r. wiceprzewodniczący KKK Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości; od listopada 1980 r. do marca 1981 r. członek Komisji ds. Reformy Wymiaru Sprawiedliwości; delegat i przewodniczący I WZD Regionu Warmińsko-Mazurskiego; członek ZR; delegat na I KZD; 13 XII 1981–31 VIII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie, Kielcach i Nowym Łupkowie; 24 XII 1981 r. odwołany z funkcji sędziego; syndyk i radca prawny kurii biskupiej diecezji warmińskiej; 22 II 1985 r. aresztowany, osadzony w areszcie śledczym w Olsztynie, wielokrotnie przesłuchiwany, zwolniony 3 IV 1985 r. w wyniku umorzenia sprawy; 14 X 1988 r. współorganizator i członek Olsztyńskiego Klubu Obywatelskiego, od 8 IV 1989 r. KO NSZZ „Solidarność” Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Józef_Lubieniecki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Ignacy Tokarczuk (ur. 1918 r.) – duchowny rzymskokatolicki; święcenia kapłańskie przyjął w 1942 r.; w 1966 r. otrzymał sakrę biskupią; 1965–1992 ordynariusz przemyski; od 1992 r. arcybiskup; od 1993 r. biskup senior; prześladowany przez władze PRL i rozpracowywany przez SB (m.in. w ramach SOR „Capito”). Zob. m.in. Abp Ignacy Tokarczuk. Trzeba oprzeć wszystko na prawdzie, wybór i oprac. P. Chmielowiec, M. Krzysztofiński [w:] Niezłomni. Nigdy przeciw Bogu. Komunistyczna bezpieka wobec biskupów polskich, red. ks. J. Marecki, F. Musiał, Warszawa–Kraków 2007, s. 417–623; J. Żaryn, Bp Ignacy Tokarczuk [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 337–339.

[c] Poniżej odręczna adnotacja o treści Proszę o wykonanie kserokopii w 2 egz. oraz prostokątna pieczątka Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku 2 VI 1981 r.

[d] Obok prostokątna pieczątka o treści GD. Zam. 2 VI 1981 [r.]. Wyk[onano] 2 egz.

Nr 206

1981 czerwiec 10, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Władysława Jaworskiego do dyrektora Departamentu III „A” MSW

[Gdańsk], dnia 10 VI 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

nr 2426

godz. 9.45

Bardzo pilne – doręczyć natychmiast[a]

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń

Informacja z dnia 10 VI 1981 r. godz. 7.20 otrzymana ze Szczecina kierowana do L[echa] Wałęsy przez Ewę Kozłowską. Podaję treść:

„...czy nie uważasz, Leszku, że wobec panującej u nas sytuacji najlepszym wyjściem byłoby bardzo szybkie zorganizowanie u boku «Solidarności» prężnej partii politycznej i jednocześnie zawarcie układu pomiędzy «Solidarnością» a Moskwą? Przecież rząd radziecki już nie chce rozmawiać z prominentami Polski, należałoby to jak najszybciej wykorzystać.

Zagrożenie przy tej koncepcji byłoby dosyć duże, ale nie jest ono większe niż ciągle grożąca nam konfrontacja.

Tę sprawę należałoby przeprowadzić, a przynajmniej jej zaczątki jeszcze przed zjazdem partii. Wypadałoby to tak rozpracować, aby była ona zaskoczeniem dla rządu, a zarazem tak, żeby ludzie nie mogli powiedzieć, że walczy się o niesłuszną sprawę, tym samym byłaby to jakaś gwarancja, że jesteśmy za sojuszem, ale nasze sprawy wewnętrzne potrafimy załatwić między sobą. Ta sprawa była dosyć szczegółowo omawiana na naszym pierwszym walnym zebraniu za kulisami i po dłuższej analizie nasi ludzie jeszcze będący w KKP całkowicie ją poparli, tylko że chodzi tutaj o czas, a tego nie ma już za wiele.

Podpisała

Ewa Kozłowska...”

Z[astępca]ca k[omendan]ta woj[ewódzkiego] MO

ds. SB w Gdańsku płk Władysław Jaworski

Zaszyfrował: Szpyra, dnia 10 VI 1981 r., godz. 11.00

Rozszyfrował: Borowska

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 145, oryginał, mps.

[a] Obok odręczna adnotacja o treści Tow. mjr R[yszard] Łubiński. Sekcja 3. 10 VI 1981 r. oraz parafa.

Nr 207

1981 czerwiec 8, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału „T” KW MO w Gdańsku w sprawie założenia podsłuchów w hotelu „Monopol” po przeniesieniu tam siedziby MKZ NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia [a]8[a] VI 1981 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału „T”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

W związku z planowanym przeniesieniem siedziby MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku do pomieszczeń hotelu „Monopol” oraz faktem dużego udziału czołowych działaczy KSS „KOR”, KPN, RMP we władzach MKZ i kształtowania profilu działalności związkowej proszę o rozpoznanie technicznych możliwości zainstalowania technik operacyjnych w postaci „PP” w powyższym obiekcie.

Jednocześnie informuję, że do chwili pełnego zasiedlenia budynku i sporządzenia imiennego przydziału pokojów dla poszczególnych działaczy ww. ugrupowań nie możemy określić ich miejsc pracy.

Uzupełnienie tych niezbędnych do formalnego załatwienia sprawy informacji nastąpi w okresie późniejszym.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – spr[awa] obiekt[owa] „Klan”

Opr. TK/NC

Druk. RT/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 11, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 208

1981 czerwiec 8, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia [a]8 VI[a] 1981 r.[b]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Zgodnie z[e] wskazówkami do sporządzania miesięcznych analiz (ocen) dot. ochrony NSZZ „Solidarność” z dnia 11 V 1981 r. przesyłam informację za miesiąc maj br.

1. Ochraniane MKZ i KZ:

– MKZ Gdańsk,

– 31 KZ ochranianych w ramach spraw obiektowych,

– 320 KZ w ramach kompleksów i w obiektach ochranianych doraźnie,

– ogółem 351 KZ.

Zamierzenia i kierunki działania MKZ Gdańsk na najbliższą przyszłość:

W m[iesią]cu maju br. działalność MKZ Gdańsk skupiała się głównie na sprawach organizacyjnych dot. wyborów do władz regionalnych „Solidarności”. Trwają obecnie wybory delegatów na walne zebranie regionu gdańskiego, które planowane jest na 19 i 20 czerwca br.

Wśród istniejących w MKZ Gdańsk ugrupowań (liberalnego skupionego wokół osoby L[echa] Wałęsy oraz radykalnego reprezentowanego m.in. przez A[ndrzeja] Gwiazdę, A[nnę] Walentynowicz i A[linę] Pienkowską) wzmogły się w ostatnim okresie wzajemne tarcia, zmierzające do zyskania [c]poparcia[c] ze strony wyborców, a tym samym do wejścia w skład nowych władz regionalnych „Solidarności”.

Główny nacisk MKZ Gdańsk położył obecnie na dążenia do realizacji porozumienia warszawskiego, związanego ze sprawą wydarzeń bydgoskich, popierając w tym przedmiocie stanowisko KKP.

Odnośnie spraw uwolnienia więźniów politycznych MKZ Gdańsk miał zastrzeżenia co do formy protestu gdańskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w postaci trwającego w okresie od 27 V br. do 6 VI br. strajku głodowego na terenie Akademii Medycznej w Gdańsku.

Większość działaczy tut[ejszego] MKZ uważa ponadto, iż rząd powinien podjąć realizację wszystkich zawartych porozumień postrajkowych, co ma związek z zawarciem nowych porozumień płacowych z niektórymi związkami branżowymi.

W MKZ Gdańsk podjęto obecnie przygotowania organizacyjne do zajęcia nowej siedziby w budynku hotelu „Monopol” w Gdańsku, z tym, iż częściowo mają zamiar zająć ten budynek w miesiącu lipcu br.

2. Posiadane źródła osobowe:

– 9 źródeł w MKZ Gdańsk, jak i mających dotarcie do tutejszego MKZ: TW ps. „Cezary”[1], „Teofil”, „Zbyszek”, „Mariacki”, „Rejtan”, „Ronson”, „Wit”, [c]„Konrad”[c] i KO ps. „Paweł Kamiński”[2],

– 1 źródło KO ps. „Longin”[3] – członek Krajowej Sekcji Branżowej Budownictwa przy NSZZ „Solidarność”, posiada dostęp do informacji dot. działalności ww. komórki organizacyjnej,

– 19 TW będących członkami KZ. Posiadają dostęp do informacji dot. działalności zakładowych organizacji NSZZ „Solidarność”,

– brak źródeł zdecydowanych wystąpić oficjalnie przeciwko KOR.

3. Dialogów operacyjnych z działaczami MKZ nie przeprowadzono, z 39 działaczami KZ prowadzone są dialogi operacyjne.

4. Ilość figurantów zarejestrowanych w ramach odrębnych spraw ewidencji operacyjnej:

– 7 figurantów będących działaczami MKZ Gdańsk

– 26 figurantów w KZ, w tym 4 w sprawach nowo założonych w m[iesią]cu maju br.

Z ww. figurantami nie przeprowadzono dialogów operacyjnych i rozmów profilaktyczno-ostrzegawczych.

5. Aktualnie nie posiadamy ścisłych danych liczbowych dot. osób, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko KSS „KOR” i innym grupom antypaństwowym. Z posiadanych informacji wynika, iż w MKZ Gdańsk do ww. osób można zaliczyć działaczy skupionych wokół Lecha Wałęsy. Natomiast aktualnie w sposób półoficjalny występują przeciwko KSS „KOR” całe KZ Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Stoczni Północnej w Gdańsku oraz niektórzy członkowie KZ Stoczni Remontowej w Gdańsku.

6. Nie przeprowadzono rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych.

7. Nie zatrzymano działaczy „Solidarności”.

8. Gospodarka finansowa NSZZ „Solidarność”:

Źródła dochodów:

– składki członkowskie w wysokości 1 proc. wynagrodzeń,

– darowizny w formie przekazów dewizowych z zagranicy,

– dochody z wydawnictw. Wpływ składek:

– potrącenie z list płac na zakładowe konta banków NSZZ „Solidarność”. Kierunki i wysokość wydatków:

– 60 proc. wpływów pozostaje w zakładowej organizacji,

– 40 proc. przejmuje MKZ, z tego 15 proc. [[d]] przeznaczone jest na fundusz wyrównawczy dla zakładowych ogniw związkowych o niewielkiej liczbie członków,

– MKZ przekazuje część swych wpływów na potrzeby KKP,

– większość etatowych działaczy KZ otrzymuje wynagrodzenia z funduszy związkowych w wysokości średniej płacy w poprzednim miejscu zatrudnienia.

Odnośnie wydatków związanych z wyjazdami służbowymi brak informacji. Wydatki na cele pozastatutowe nie są ujawniane przez MKZ Gdańsk.

Odnośnie szczegółowej gospodarki finansowej MKZ Gdańsk i KKP aktualnie nie dysponujemy pełnymi danymi na ten temat, m[iędzy] innymi z powodu braku operacyjnych możliwości dotarcia do IV Oddziału NBP, którego pracownicy w 100 proc. należą do NSZZ „Solidarność”.

9. Prognozy zagrożeń na odcinku ochrony NSZZ „Solidarność”:

W wypadku pełnej realizacji do dnia 10 VI br. porozumienia warszawskiego dot. sprawy bydgoskiej istnieje możliwość powstania akcji strajkowej nie tylko w makroregionie bydgoskim, lecz również rozszerzenia się tego zagrożenia na inne regiony, w formie strajku postępującego.

Posiadacze źródła informacji ukierunkowani są na uzyskiwanie wyprzedzających informacji w ww. zakresie.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. PK z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 142–143, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c-c] Nadpisano odręcznie.

[1] Chodzi o Cezarego Jordana. Zob. dok. nr 36, przyp. 1.

[2] Prawdopodobnie chodzi o KO ps. „Paweł Kański”. Zob. dok. nr 35, przyp. 1.

[3] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[d] Słowo przekreślone i nieczytelne.

Nr 209

1981 czerwiec 19, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. Teofil”

Gdańsk, dnia 19 VI 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojedynczy

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym na spotkaniu TW „Teofil” przekazał, że nie może jednoznacznie ustalić, czy w dz[iale] finansowo-księgowym MKZ Gdańsk pracują: Ludwika Manowska, Danuta Włodarek oraz Zenaida Rowińska.

Nie posiada, jak stwierdził, bezpośredniego dotarcia do księgowości, a pytanie się o stanowiska osób tam zatrudnionych może wzbudzić podejrzenia. W pokoju księgowości pracują dwie kobiety (a nie trzy).

TW słyszał, iż do MKZ Gdańsk po reorganizacji w następstwie wyborów ma przyjść wiele nowych osób. Również osoby te będą przyjmowane do pracy dla obsługi KKP.

Stwierdził po okazaniu zdjęcia (Janina Brodalska), że widział tę osobę na korytarzu, jednak nie widział jej w księgowości.

Zadanie dla TW

W dalszym ciągu realizować zadania odnośnie Koła Kombatantów. W miarę możliwości dokonać ustaleń personalnych pionu księgowości.

Przedsięwzięcia

Przygotować opracowanie osoby J[aniny] Brodalskiej pod kątem ewentualnego przygotowania na kandydata na TW w przypadku podjęcia pracy przez ww. w MKZ lub KKP.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 19 VI br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Posejdon”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji w czasie spotkania nie stwierdzono.

St[arszy] ins[pektor] S[ekcji] 3

Wydz[iału] III „A”

por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 71, oryginał, rkps.

Nr 210

1981 czerwiec 25, Gdańsk – Notatka służbowa kpt. Henryka Cichonia dotycząca jego wizyty w budynku MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 25 VI 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojedynczy

Notatka służbowa

W dniu 23 VI 1981 r. byłem służbowo w budynku MKZ NSZZ „Solidarność”, między innymi w pomieszczeniu sąsiadującym z drukarnią. W tym czasie za biurkiem znajdującym się w tym pomieszczeniu siedział nieznany mężczyzna, który rozmawiał z trzema innymi mężczyznami obecnymi w tym pokoju. Zwróciłem się do tego mężczyzny z pytaniem, czy mógłbym otrzymać najnowsze wydawnictwa „Solidarności”. Ten najpierw zapytał mnie, skąd ja jestem, a po otrzymaniu odpowiedzi, iż jestem z delegacji wenezuelskiej, wyjął z plastikowej torby 2 egzemplarze, które mi wręczył. Wśród otrzymanych wydawnictw był:

– nr 19/49 „Solidarności” z dnia 4 VI br.,

– nr 4 wydania specjalnego „Solidarności” z dnia 10 VI br. wydany w Sieradzu.

Ponadto przekazał mi 1 egz. nr 108 „BIPS” z dnia 23 VI br., który przyniósł inny mężczyzna. Z zachowania tego mężczyzny wynikało, iż czuł się w tym budynku bardzo swobodnie i wyglądało na to, że tam pracuje.

W dniu 24 bm. byłem z kolei służbowo w Warszawie w MSW. Ok. godz. 15.45, czekając pod blokiem B MSW, zauważyłem, jak z budynku MSW wychodził w towarzystwie pracownika Biura „B” (nazwiska nie znam – znam go tylko z widzenia) mężczyzna, którego w dniu 23 bm. spotkałem w budynku MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Przechodząc obok mnie, pracownik Biura „B” wypowiedział „cześć”, a towarzyszący mu mężczyzna stwierdził, że „znów się spotykamy”. Żadnej dalszej rozmowy nie prowadziliśmy, ponieważ byłem tym zaskoczony i odniosłem wrażenie, że mężczyzna ten również.

Rysopis mężczyzny

Wzrost ok. 170 cm, szczupłej budowy, włosy ciemny blond (o odcieniu rudawym). Twarz okrągła. Żadnych cech charakterystycznych nie posiadał. Stwierdzam, iż bez wahania poznałbym go w każdej sytuacji.

kpt. Cichoń Henryk[1]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 152, oryginał, mps.

[1] Henryk Cichoń (ur. 1929 r.) – kpt. MO; 1952–1954 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1954–1955 wywiadowca brygady operacyjnej Referatu III KW MO w Gdańsku; 1955–1989 wywiadowca/starszy wywiadowca Wydziału III, Wydziału Kolei, Wydziału Kryminalnego i Wydziału „B” SB KW MO/WUSW w Gdańsku; 31 X 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2421, Akta osobowe Henryka Cichonia.

Nr 211

1981 czerwiec 26, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Cezar”

Gdańsk, dnia 26 VI 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

– Henryk Jagiełło jest szefem biura MKZ Gdańsk. Cechuje go takt i duża uczynność. Jednocześnie daje się odczuć, że ww. bardzo zależy na pieniądzach, na osiągnięciu korzyści materialnych przy okazji działalności w związku. W ostatnim czasie na jego miejsce zaproponowano p[anią] Celejewską[1], która ma objąć to stanowisko od m[iesią]ca lipca br. Zmiana ta wiąże się prawdopodobnie z udzieleniem pomocy przez ww. A[nnie] Walentynowicz, czemu przeciwny był L[ech] Wałęsa.

H[enryk] Jagiełło nie nadużywa alkoholu.

– W gdańskim MKZ trwa w chwili obecnej ostra walka o zapewnienie sobie przez poszczególnych potencjalnych kandydatów na funkcję przewodniczącego MKZ jak największego poparcia w zakładach pracy. Temu celowi mają służyć liczne wyjazdy ww. do zakładów pracy, jak i występowanie w innych regionach kraju. W chwili obecnej największe szanse mają w akcji wyborczej:

– L[ech] Wałęsa, J[oanna] Duda-Gwiazda, A[ndrzej] Gwiazda, B[ogdan] Lis i A[lina] Pienkowska. Mówi się, że pewne szanse może mieć A[nna] Walentynowicz, która ma kłopoty w stoczni, lecz posiada poparcie innych zakładów pracy.

W chwili obecnej mówi się o kilkunastu kandydatach, wymieniając m.in. Jarosza z ZPG, Koziatka[b] ze stoczni gdańskiej.

W MKZ Gdańsk zatrudnieni są kierowcy:

– M[ieczysław] Wachowski, Mieczysław Dziembowski: tel. 51–00–04 (jego samochodem najczęściej jeździ A[ndrzej] Celiński), prokurat. tel. 52–15–77.

– MKZ Gdańsk wydrukował zawiadomienia następującej treści: „...Zostałem zatrzymany przez MO. Proszę dzwonić NSZZ „Solidarność” Gdańsk tel. 41–11–11; 642 41–62–34”. Na dole zawiadomienia wpisane jest nazwisko każdego z działaczy i po ewentualnym zatrzymaniu przez MO wyrzuca zawiadomienie, które znalazca winien dostarczyć do MKZ (zawiadomienie w załączeniu).[c]

– Drukarnia MKZ Gdańsk cierpi w chwili obecnej na brak kwalifikowanej obsługi. Dotkliwi[e] daje się odczuć brak następujących rzeczy:

1) farby do powielacza stencilowego AB Dick,

2) hydrofilizatora,

3) gąbki wiskozowej,

4) matryc aluminiowych produkcji zachodniej, np. Agfa-Gevoert, Rota,

5) papieru negatywowego Copyrapid CRRO firmy Agfa-Gevoert.

– W[edłu]g ostatnich zmian obsada następujących pokoi wygląda jak poniżej:

45–46 – centrala telefoniczna, teleks

32 – drukarnia

42 – rozpowszechnianie informacji

67 – sala konferencyjna

65 – B[ogdan] Lis, A[ndrzej] Kołodziej

62 – Jacek Kłys – sprawy reformy gospodarczej

81 – Szymon Pawlicki, J[ózef] Przybylski, A[ndrzej] Opiela[2]

83 – Fotokopiarka

1–3 – dział kontaktów z zakładami.

Ostatnio poruszona była w MKZ sprawa teleksów i konieczności ścisłej rejestracji wychodzącej korespondencji. Wiąże się to ze stwierdzonymi przypadkami wykorzystywania teleksów do celów pozasłużbowych.

Ocena informacji

Informacja od TW wiarygodna. Dotychczasowe informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w ramach spr[aw]: „Bolek”, „Klan”, „Brodacz”.

Zadanie dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Zapewnić dopływ „Solidarności” i „BIPS”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 26 VI br. w godz. 16.00–17.00 w kawiarni „Staromiejska” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. TW powiadomił mnie, że w dniach 27–30 bm. wyjeżdża do Łodzi na rozprawę alimentacyjną, pokazując jednocześnie wezwanie. Następne spotkanie ustaliliśmy na dzień 2 VII br. na godz. 15.00.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

[a]Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 135, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Koziatek.

[1] Małgorzata Celejewska (ur. 1938 r.) – aktywna uczestniczka Grudnia ’70 na terenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina; rozpracowywana w ramach sprawy obiektowej krypt. „Jesień ’70”; członek ZR „NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; od 1985 r. w Kanadzie.

[c] Załącznika brak w aktach.

[2] Andrzej Opiela (ur. 1945 r.) – w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Porcie Gdynia, współorganizator strajku na swoim wydziale; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek wydziałowego KZ, od 1981 r. KZ NSZZ „Solidarność”; od kwietnia 1981 r. reprezentant Portu Gdynia w Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, oddelegowany do pracy związkowej w MKZ, następnie ZR; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; członek Prezydium ZR; po 13 XII 1981 r. na emigracji, przewodniczący Komitetu NSZZ „Solidarność” w Szwajcarii; 1981–1990 zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO jako OZ. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Opiela (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 212

1981 lipiec 3, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Czesława Wojtalika do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku dotyczące rozpracowania Krystyny Wiśniewskiej

Gdańsk, dnia [a]3 VII[a] 1981 r.[b]

Tajne spec[jalnego][c] znaczenia

[a]Egz. nr 1[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[d]

W aktywnym zainteresowaniu Wydz[iału] III tut[ejszej] KW MO pozostaje Krystyna Wiśniewska, figurantka sprawy operacyjnego rozpracowania krypt[onim] „Pirania”, zatrudniona jako kierowniczka działu interwencji MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, a jednocześnie odpowiedzialna za dział prawny MKZ.

Ponadto na V Zjeździe Biur Interwencyjnych została wybrana przewodniczącą Krajowego Biura Interwencji.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o przekazanie osobowym źródłom informacji będących na kontakcie Waszego wydziału, [a]a mającym bezpośrednie dotarcie do MKZ[a], następujących zadań:

– jaki jest stosunek L[echa] Wałęsy do Krystyny Wiśniewskiej,

– jakie stanowisko w MKZ zajmują jej córki,

– czy Krystyna Wiśniewska utrzymuje kontakty z czołowymi aktywistami KSS „KOR”: B[ogdanem] Borusewiczem, J[ackiem] Kuroniem, A[damem] Michnikiem, jeżeli tak, to w jakiej formie,

– informowanie nas na bieżąco o negatywnych politycznie poczynaniach Krystyny Wiśniewskiej na terenie MKZ.

Naczelnik Wydziału III

KW MO w Gdańsku

mjr mgr Czesław Wojtalik

Wyk[onano w] 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. i druk. DK/BI

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 18, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka z godłem o treści Komenda Wojwódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3. 3 VII 1981 [r.] oraz parafa.

[d] Na lewym marginesie odręczna adnotacja o treści Por. Dąbrowski. Do realizacji. 6 VII 1981 [r.].

Nr 213

1981 lipiec 4, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW zawierający miesięczną informację dotyczącą ochrony NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 4 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr [a]2668[a]

Naczelnik Wydziału III

Departamentu III „A”

MSW w Warszawie

Zgodnie ze wskazówkami do sporządzania miesięcznych analiz (ocen) dot. ochrony NSZZ „Solidarność” z dnia 11 V 1981 r. przesyłam informację za miesiąc czerwiec br.

1. Ochraniane MKZ i KZ

– MKZ Gdański

– 31 KZ ochranianych w ramach spraw obiektowych

– 320 KZ w ramach kompleksów i w obiektach ochranianych doraźnie

– ogółem 351 KZ

Zamierzenia i kierunki działania MKZ Gdańsk w najbliższym czasie

Głównym zagadnieniem, na którym koncentrują i koncentrować się będą w najbliższym okresie działania podejmowane przez MKZ Gdańsk, są wybory do władz regionu gdańskiego i delegatów na zjazd krajowy. Wybory te prowadzą w konsekwencji do zastąpienia dotychczasowych prezydiów międzyzakładowych komitetów założycielskich przez zarządy regionalne, a Krajowej Komisji Porozumiewawczej przez Komisję Krajową.

Z uwagi na upływający z dniem 3 VII [19]81 r. termin przedstawienia do wiadomości publicznej wyników śledztwa w sprawie „konfliktu bydgoskiego” niewykluczone jest podjęcie akcji protestacyjnej przez MKZ Gdańsk lub poszczególne KZ regionu.

Na I Walnym Zebraniu Delegatów regionu gdańskiego 610 delegatów z 495 okręgów wyborczych reprezentuje 502 tys. członków „Solidarności”. WZD będzie przebiegało w dwóch turach tj.:

Pierwsza tura: 2 VII br. – zatwierdzenie ordynacji wyborczej, złożenie przez prezydium MKZ i Komisję Rewizyjną sprawozdań z działalności merytorycznej i finansowej, ustalenie list kandydatów do władz regionu i na delegatów na zjazd krajowy, a także przedstawienie programu działania.

Druga tura: 12–13 VII br. – wybór władz regionu oraz delegatów na zjazd krajowy. Przyjęcie programu działania na najbliższą kadencję.

Okres pomiędzy turami wykorzystany będzie na prowadzenie kampanii wyborczej. W okresie tym zaplanowane [b]są przez L[echa] Wałęsę spotkania i wiece[b] z mieszkańcami Trójmiasta.

Trwa również akcja odbywania spotkań działaczy NSZZ „Solidarność” z załogami przedsiębiorstw regionu.

Podczas plenarnego posiedzenia gdańskiego MKZ w dniu 24 VI br. zawarto porozumienie z Wojewódzkim Komitetem Założycielskim NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”. Strony zobowiązały się do ścisłej współpracy i tworzenia warunków w celu wykorzystania wszystkich sił i środków warunkujących rozwój rolnictwa. Działania zmierzały będą głównie w kierunku propagowania i wdrażania postępu technicznego, a także w dziedzinie szerzenia kultury na wsi.

2. Posiadane źródła osobowe:

– 9 źródeł w MKZ Gdańsk, jak i mających dotarcie do tutejszego MKZ (TW ps. „Cezary”, „Teofil”, „Zbyszek”, „Mariacki”, „Rejtan”, „Ronson”, „Konrad”, „Wit”, KO ps. „Paweł Kamiński”[1]),

– 1 źródło KO ps. „Longin” – członek Krajowej Sekcji Branżowej Budownictwa przy NSZZ „Solidarność”, posiada dostęp do informacji dot. działalności problematyki budownictwa,

– 19 TW będących członkami KZ – posiadają dostęp do informacji dot. działalności zakładowych organizacji NSZZ „Solidarność”.

Z posiadanych źródeł jedynie TW ps. „Anna”[2] zdecydowany jest oficjalnie wystąpić przeciwko KSS „KOR”.

3. Dialogów operacyjnych z działaczami MKZ nie przeprowadzono. Z 25 działaczami KZ przeprowadzono dialogi operacyjne.

4. Ilość figurantów zarejestrowanych w ramach odrębnych spraw ewidencji operacyjnej:

– 7 figurantów będących działaczami MKZ Gdańsk,

– 26 figurantów w KZ.

Z ww. figurantami nie przeprowadzono dialogów operacyjnych i rozmów profilaktyczno-ostrzegawczych.

5. Aktualnie nie posiadamy ścisłych danych liczbowych dot. osób, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko KSS „KOR” i innym grupom antypaństwowym.

W MKZ Gdańsk do [c]grona tych[c] osób można zaliczyć działaczy skupionych wokół Lecha Wałęsy, którzy przyczynili się do zdjęcia z funkcji rzecznika prasowego MKZ Gdańsk J[oanny] Dudy-Gwiazdy. W sposób półoficjalny występuje przeciwko KSS „KOR” cały KZ Stoczni Gdańskiej im. Lenina oraz niektórzy członkowie KZ Stoczni Remontowej w Gdańsku, czego przykładem był fakt pozbawienia A[nny] Walentynowicz w dniu 25 VI br. przez Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina mandatu delegata.

6. Nie przeprowadzono rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych.

7. Nie zatrzymano działaczy „Solidarności”.

8. Gospodarka finansowa NSZZ „Solidarność”.

Z informacji uzyskanych w m[iesią]cu czerwcu br. wynika, iż:

– całkowite koszty wyjazdów zagranicznych oraz koszty pobytu działaczy NSZZ „Solidarność” na zaproszenia różnych organizacji związkowych z k[rajów] k[apitalistycznych], finansowane są przez zapraszające organizacje,

– Komisja Rewizyjna (prawdopodobnie KKP) zabroniła przyjmowania przez księgowość MKZ Gdańsk dewiz na działalność. Do banku dewizy mogą wpłacać tylko konkretne osoby (prawdopodobnie na indywidualne imienne konta bankowe), a nie organizacja NSZZ „Solidarność”,

– Lech Wałęsa przywiózł dewizy ze Szwajcarii (brak informacji o ich ilości),

– delegacje zagraniczne, odwiedzając siedzibę MKZ Gdańsk, pozostawiają tam bliżej nieznane kwoty dewiz pochodzących ze składek uczestników tych delegacji, problemowe sekcje branżowe NSZZ „Solidarność” finansowane będą przez Komisję Krajową (obecnie przez KKP),

– MKZ Gdańsk i KKP posiadają obecnie osobne komórki księgowe. W KKP w dziale księgowości pracuje 1 księgowa i 1 kasjerka. Ustalono dane osobowe tych osób, w stosunku do których rozpoczęto działania operacyjne pod kątem ich ewentualnego wykorzystania operacyjnego.

9. Prognozy zagrożeń na odcinku ochrony NSZZ „Solidarność” [i] planowane w związku z tym przedsięwzięcia operacyjne.

Głównym zagrożeniem, jakie może wystąpić w m[iesią]cu [a]lipcu[a] br., jest możliwość podjęcia przez MKZ Gdańsk decyzji o wszczęciu akcji protestacyjnej w postaci strajku – początkowo ostrzegawczego, a następnie właściwego w sytuacji, gdy do dnia 3 VII br. nie zostaną ogłoszone wyniki śledztwa w sprawie „konfliktu bydgoskiego”.

Z posiadanego rozpoznania wynika, że niektóre KZ zdecydowane są podjąć taką akcję, o ile w wyznaczonym terminie władze nie wywiążą się ze zobowiązania, bądź też gdy przedstawione wyniki nie będą zgodne z oczekiwaniami „Solidarności”.

Z dotychczasowego rozpoznania operacyjnego wynika również, że istnieje możliwość podjęcia akcji protestacyjnych przez porty w Gdyni, Gdańsku i Szczecinie

Działania operacyjne polegające głównie na wykorzystaniu osobowych źródeł informacji będą miały na celu odwiedzenie działaczy, przede wszystkim komisji zakładowych, od podejmowania decyzji w sprawie akcji protestacyjnej. Argumentacja winna polegać na tym, iż tego typu akcje mogą wyrządzić duże szkody w łonie związku, głównie zaś mogą doprowadzić do rozbicia jedności i tak niezbyt skonsolidowanego związku „Solidarność”.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 166–168, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b-b] W oryginale jest przez L[echa] Wałęsę spotkań wieców.

[1] Prawdopodobnie chodzi o KO ps. „Paweł Kański”. Zob. dok. nr 35, przyp. 1.

[2] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[c-c] Wpisano odręcznie nad tekstem. z uwagi na nieterminowe załatwianie „Karty Portowca”. Wstępny termin podjęcia strajku ustalono na dzień 6 VII br. z możliwością przełożenia na dzień 10 VII br.

Nr 214

1981 lipiec 10, Gdańsk – Notatka służbowa kierownika Sekcji 6 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Frączkowskiego ze spotkania z TW ps. „Roman”

Gdańsk, dnia 10 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa[b]

W dniu 6 VII br. odbyłem spotkanie z TW ps. „Roman”[1], który złożył mi relacje z przebiegu wyborów do władz regionalnych NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, odbywających się w Teatrze Muzycznym w Gdyni w dniach 2–5 VII br. TW został wytypowany przez swój zakład do komisji wyborczej, gdzie wybrano go jednym z przewodniczących tej komisji.

TW poinformował, iż poza relacjonowanym przez prasę przebiegiem wyborów dokonał szeregu spostrzeżeń, które mogą wskazywać na pewne tendencje w rozstrzygnięciu wyników wyborów oraz układzie personalnym we władzach regionalnych. W[edłu]g jego obserwacji w czasie wyborów można było rozważyć dwie wyróżniające się grupy wiodące: pierwsza skupiona wokół L[echa] Wałęsy, najliczniejsza, do której należą przedstawiciele większości stoczni i innych większych zakładów pracy. Grupa ta nie jest jednak zbyt dobrze zorganizowana, tzn. nie prezentuje jakiegoś jednolitego stanowiska, czy też nie ma wypracowanych metod „walki wyborczej”. Druga grupa, popierająca A[ndrzeja] Gwiazdę, jest mniej liczna, reprezentowana przez dotychczasową administrację MKZ i niektóre zakłady, np. „Unimor”, „Elmor”. Grupa ta jest dobrze zorganizowana, zajmuje zawsze jednolite stanowisko. Z prowadzonych przez TW obserwacji wynika, że wewnętrzną jej organizacją, tj. uzgadnianiem stanowisk, czy wręcz formułowaniem pewnych stwierdzeń, zajmuje się B[ogdan] Borusewicz. Odczuwało się nawet, że jest on takim zakulisowym przywódcą tej grupy. Na przykład grupa ta w sposób konsekwentny występowała przeciwko wszystkim delegatom, kandydatom do władz będącym jednocześnie członkami PZPR. Delegatom tym przedstawiciele grupy A[ndrzeja] Gwiazdy zadawali najczęściej pytania, co zrobią, jeżeli otrzymają od władz partyjnych polecenia sprzeczne z decyzją „Solidarności”.

Najczęściej delegaci ci nie potrafili udzielić jednoznacznej odpowiedzi i tym samym akcje ich w wyborach spadały.

Poza tymi dwoma dominującymi grupami pozostała cała liczna grupa delegatów, która nie opowiadała się ani za jedną, ani za drugą grupą. Starali się oni jedynie 650 pilnie obserwować przebieg wyborów i zająć stanowisko najbardziej sobie odpowiednie. Byli to przede wszystkim przedstawiciele mniejszych zakładów pracy.

W[edłu]g oceny TW największe szanse na wybór na stanowisko przewodniczącego NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego ma L[ech] Wałęsa, który cieszy się dużym autorytetem. Niemniej jednak TW uważa, że grupa A[ndrzeja] Gwiazdy, biorąc pod uwagę jej prężność działania, będzie w stanie wprowadzić kilka osób do władz regionalnych.

Innych istotnych informacji TW nie przekazał.

Zadania

– Przygotować pisemną ocenę szans wyborczych poszczególnych kandydatów z uwzględnieniem przesłanek wskazujących na szanse wyborcze poszczególnych osób.

– Po opracowaniu listy kandydatów do władz z ich charakterystykami niezwłocznie je przekazać.

– Wykorzystać udział w Komisji Wyborczej do pogłębienia znajomości z A[ndrzejem] Gwiazdą.

Uwagi

Przekazane przez TW informacje oparte są o jego wiedzę i znajomość osób uczestniczących w wyborach. Udział jego w akcji wyborczej ma charakter indywidualny i nie ma on szans na utrzymywanie dalszych kontaktów z osobami kierującymi „Solidarnością”, a jedynie przekazanie informacji o przebiegu. Powyższe informacje proponuję wykorzystać do spraw krypt[onim] „Bolek”, „Brodacz”.

Kierownik Sekcji 6

Wydziału III „A”

(–) kpt. Jerzy Frączkowski[2]

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW „Roman”

Egz. nr 2 – sprawa krypt[onim] „Bolek”

Egz. nr 3 – sprawa „Brodacz”

Egz. nr 4 – Opr. JF/NF

GL/761/10 VII [19]81 [r.]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 141–142, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja por. Miazga.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Jerzy Frączkowski (ur. 1946 r.) – mjr MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1967 r.; funkcjonariusz ZOMO w Gdańsku; od 1973 r. w Wydziale dw. z Przestępstwami Gospodarczymi KW MO w Gdańsku; 1978– 1982 w Wydziale III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1983 w Wydziale V KW MO w Gdańsku; 1983–1989 zastępca kierownika Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku; 1988–1989 p.o. kierownik i kierownik Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku; w 1990 r. naczelnik Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Gdańsku; 6 IV 1990 r. zwolniony na własną prośbę. Zob. AIPN Gd, 214/2506, Akta osobowe Jerzego Frączkowskiego.

Nr 215

1981 lipiec 13, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania przedwyborczego Andrzeja Gwiazdy

Gdańsk, dnia 13 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr[a]

Notatka służbowa

ze spotkania przedwyborczego A[ndrzeja Gwiazdy]

W dniu 9 VII br. z polecenia kierownictwa Wydziału III „A” udałem się o godzinie 13.00 do Gdańska-Oliwy, ul. Piastowska 7 (świetlica ROM) na spotkanie z Andrzejem Gwiazdą. Spotkanie zaplanowano na godz. 14.00. O wymienionej godzinie w świetlicy było pusto, nikogo również nie było w lokalu zakładowym „Solidarności”. O godz. 15.00 po powtórnym zgłoszeniu się w świetlicy ROM zostałem poinformowany przez jednego z działaczy „Solidarności”, że spotkanie odbędzie się o godz. 15.30, a nie, jak mylnie na plakacie podano, o 14.00.

O godz. 15.45 rozpoczęło się spotkanie, na które, oprócz A[ndrzeja] Gwiazdy, przybył również Jacek Kłys i przedstawicielka KWK „Solidarność”. Na wstępie A[ndrzej] Gwiazda zaproponował luźne spotkanie w „kółeczku” z uwagi na małą liczbę osób (43), jak i skromną powierzchnię lokalu. Zabierając głos, A[ndrzej] Gwiazda dał krótki rys rozgrywania strajku. Stwierdził, że strajk winien być konsekwentnie realizowany aż do końca. W m[iesią]cu marcu należało doprowadzić do decydującej rozgrywki, w której trzeba było strajkować aż do ostatecznego zwycięstwa (stwierdził „albo my, albo oni”). Marzec był dobrym momentem do zmuszenia władzy do ostatecznych ustępstw z przejęciem władzy włącznie. Nie doszło do tego z uwagi na, co tu ukrywać, rozbicie związku. Część działaczy jest niekonsekwentna, podatna wpływom, m.in. Kościoła. Ci działacze doprowadzają do ustępstw związku w stosunku do rządu i partii. Jeśli miałbym wybierać, to wolałbym partyjnego, niż takiego dwulicowego działacza związku. Tamten – przynajmniej wiadomo – jest czerwony. Na pytanie z sali, jaki program realizowałby w wypadku wyboru go na przewodniczącego, stwierdził, że podniósłby dyscyplinę związkową i konsekwencję działalności związku.

Następnie Gwiazda nawiązał do rzuconego hasła – przedsiębiorstwo społeczne. Zaznaczył, że ta forma możliwa będzie po przejęciu władzy, gdyż w obecnym systemie jest to nierealne. Przedsiębiorstwo społeczne, a więc przejęcie przedsiębiorstwa na własność przez zatrudnionych w nim pracowników i w dalszym etapie prowadzenie go, czerpanie zysków itp. Powiedzmy, nie ukrywając celu, [że] dążymy do zmiany systemu, gdyż dopiero wtedy takie formy będą możliwe.

Do wypowiedzi Gwiazdy ustosunkował się dyrektor ROM, stwierdzając, że jest dyrektorem od kilkudziesięciu lat. Był dyrektorem w 1956, 1968, 1970 i 1980 r. Było to możliwe dzięki układaniu przez niego odpowiednich stosunków z załogą. Nie rozumie jednak, jak działałoby takie przedsiębiorstwo społeczne np. w wypadku ROM. Dywidendy byłyby bardzo małe, a jednocześnie w takiej np. rafinerii pracownicy otrzymywaliby olbrzymie zyski. Uważa, że ktoś tu do końca wszystkiego nie przemyślał.

W stwierdzeniu tym poparł go Jacek Kłys, stwierdzając, że jest to sprawa nierealna i nie ma co o tym dyskutować. Ważniejszą sprawą jest postawić na samorząd pracowniczy, rozumny i działający dla dobra przedsiębiorstwa niż na awanturnictwo. Zaznaczył, że w chwili obecnej strajkują porty – co jest sprawą nieprzemyślaną i szkodliwą. W portach chcą, żeby karta portowca przysługiwała również pracownikom biurowym na równi z dokerami. Jest to zupełny absurd. Ale porty mają siłę – są dużymi przedsiębiorstwami. Dla przykładu podam, że w bazie przeładunku siarki czy nawozów fosforowych panują okropne warunki BHP, ale przedsiębiorstwa te są słabe, żeby coś wywalczyć.

W porcie wystarczyło[by], aby przestrzegając warunków BHP na odcinkach, gdzie one nie istnieją, nie podejmować pracy. Byłoby to zgodne z przepisami i nie powodowałoby przestoju portów.

Prowadzący spotkanie zaapelował, żeby zwracano się do Gwiazdy, a nie do Kłysa, gdyż jest to spotkanie przedwyborcze A[ndrzeja] Gwiazdy.

Kolejny głos z sali do J[acka] Kłysa – co robi związek, aby załatwiać takie sprawy, jak np. polepszenie warunków BHP. Odpowiadając, J[acek] Kłys stwierdził, że on osobiście jest rozgoryczony. Związek robi w tym kierunku bardzo mało. Wdaje się w sprawy polityczne, w sprawę reformy gospodarczej, zamiast zostawić ją rządowi, w intrygi poszczególnych działaczy, chcących przekształcić związek w partię polityczną. W związku w powyższym on, Kłys, zajął się samorządami, BHP i podobnymi sprawami, które uważa za pilniejsze dla załóg niż jakieś tam mrzonki o partii politycznej.

Na pytanie z sali o Polską Partię Pracy i osobę Milewskiego[1] głos zabrał A[ndrzej] Gwiazda, stwierdzając, że Milewski, pracownik PAN, działa w kierunku utworzenia PPP, posiadając w „Solidarności” licznych zwolenników. W chwili utworzenia PPP włączy się do niej „Solidarność”, a przynajmniej jej znaczna część.

Po tej wypowiedzi A[ndrzej] Gwiazda wstał i stwierdziwszy, że nie ma już czasu, bez pożegnania wyszedł z sali – godz. 16.30.

W dalszym ciągu głos zabierał J[acek] Kłys, który stwierdził, że nie ma nic przeciwko powstaniu PPP, ale nie należy do tego mieszać „Solidarności”. Związek jest po to, aby bronić ludzi pracy, a nie wdawać się w politykę. Jeśli związek uzna, że PPP realizuje cele związkowe, że jest partią, która broni interesów robotników, na pewno udzieli PPP poparcia – ale nie wcześniej i nie na kredyt.

Następnie Kłys przeszedł do spraw gdańskiej rafinerii. Zaznaczył, że wywodzi się z rafinerii, lecz zawsze patrzył przez pryzmat interesów związku, a nie jednego zakładu. Stwierdził, że wielu działaczy robi olbrzymi błąd, utożsamiając się z konkretnym zakładem i broniąc jego interesów. Jest zdania, że po wyborach działaczy należy uczynić odpowiedzialnymi za poszczególne regiony wyborcze i zakłady znajdujące się na tym terenie.

Przechodząc do spraw gospodarczych, Kłys powiedział, że Gdańskie Zakłady Rafineryjne pracują kosztem Płocka, obniżając zdolności produkcyjne tej rafinerii. Związek rozmawiał na Zachodzie i rafinerie zachodnioeuropejskie zagwarantowały 18 mln ton ropy naftowej, którą można by w Gdańsku przerabiać. Do tego dochodzą zyski z transportu ropy i jej finalnych produktów polskimi zbiornikowcami. Nie wie, jak do tej propozycji odniosą się kompetentne osoby w rządzie.

Rafinerii jest brak ponadto komponentów uszlachetniających oleje – można by je było sprowadzić z zagranicy za np. sprzedaż robocizny w i tak nieczynnej rafinerii.

Na zakończenie spotkania stwierdził, że część kierownictwa „Solidarności”, jeśli chce tworzenia partii politycznych i politykowania, powinna odejść ze związku, zaś związek w chwili obecnej powinien przejść do działalności statutowej, nie wdając się w wichrzenie i akcje strajkowe.

Na drugiej części pod nieobecność Gwiazdy pozostali wszyscy uczestnicy zebrania. J[acek] Kłys zapraszał, jeśli kogoś bliżej interesuje sprawa samorządu pracowniczego, aby wpadł do niego do MKZ po 12 VII [br.], tj. po jego powrocie z Warszawy.

Spotkanie zakończyło się o godz. 18.15.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – spr. „Brodacz”

Egz. nr 2 – spr. „Klan”

Opr. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 143–144, oryginał, mps.

[a] Brak numeru.

[1] Jerzy Milewski (ur. 1935 r.) – 1957–1981 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący KZ, następnie KZ NSZZ „Solidarność” w IMP PAN; w 1981 r. współorganizator, od kwietnia 1981 r. sekretarz Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy i autor projektu Tymczasowego Statutu Polskiej Partii Pracy; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; członek ZR; członek KOWzP; w grudniu 1981 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie zastał go stan wojenny; do kraju nie wrócił; kierował Biurem Koordynacyjnym NSZZ „Solidarność” w Brukseli; 1963–1965 wykorzystywany operacyjnie przez Wydział II KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Franciszek”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Milewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.); AIPN Gd, 0046/808, t. 1, k. 120–123, Materiały dotyczące osób podejrzanych o szpiegostwo na rzecz USA.

Nr 216

1981 lipiec 14, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia [a]14[a] VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[b]

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału IV

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Jesteśmy w posiadaniu jednoźródłowej informacji, z której wynika, że pewna grupa działaczy MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk przejawia zainteresowanie rozpoznaniem miejsc składowania broni palnej i amunicji, zwłaszcza będącej na stanie straży przemysłowej, a także gromadzeniem jej na terenie MKZ Gdańsk.

Z informacji tej wynika ponadto, że instrukcje oraz wytyczne postępowania, w tym także [w] przedmiocie rozpoznania możliwości pozyskania broni i amunicji, pochodzić miały od Jacka Kuronia.

W związku z powyższym proszę poprzez będące na Waszym kontakcie osobowe źródła informacji rozpoznać przedmiotową sprawę.

Sprawę prosimy traktować jako pilną.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 56, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 217

1981 lipiec 17, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Sekcji 9 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Edwarda Bartusiaka ze spotkania z TW ps. „Rejtan”

Gdańsk, dnia 17 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa[b]

dot. spotkania z TW ps. „Rejtan” w dniu 17 VII 1981 r.[c]

W dniu 17 VII 1981 r. o godz. 15.30 wspólnie z kpt. Protasewiczem odbyłem spotkanie z TW „Rejtan”, który przekazał następujące [informacje] mogące mieć szczególne znaczenie z uwagi na odbywający się aktualnie IX Nadzwyczajny Zjazd Partii. W związku z wyborem Lecha Wałęsy na przewodniczącego regionu, B[ogdan] Borusewicz, A[ndrzej] Gwiazda i inni aktywiści KSS „KOR” planują podjęcie akcji zmierzającej do udowodnienia, iż jest on człowiekiem niezasługującym na tę funkcję. Ponadto w związku z osłabieniem fali emocji w społeczeństwie, na co ma niewątpliwy wpływ przebieg obrad, planują podjąć działanie zmierzające do wywołania ponownego napięcia. Akcja ta ma polegać na rozrzuceniu ulotek, w szczególności na terenie Stoczni Gdańskiej, nawołujących do występowania przeciwko planowanym podwyżkom cen pod hasłem: „Robotnik nie będzie spłacał długów partii”.

Uwagi własne

Należy nadmienić, że odnośnie bliższych szczegółów kolportażu ulotek na terenie Stoczni Gdańskiej TW nie jest zorientowany.

Spotkanie odbyłem bez przeszkód i cech dekonspiracji. TW przyszedł na spotkanie o wyznaczonej godzinie i na umówione miejsce.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację przekazać kierownictwu służbowemu Wydziału III „A” tut[ejszej] KW MO.

Zadania

– Zlecono TW pogłębienie informacji, w szczególności o terminie planowanych działań na terenie S[toczni] G[dańskiej] przez aktywistów KSS „KOR”.

– Zebranie informacji o opiniach na temat odbywającego się zjazdu oraz ewentualnych zamierzeniach grup antysocjalistycznych na terenie Trójmiasta.

St[arszy] insp[ektor] Sek[cji] 9

Wydz[iału] III [„A”]

(–) ppor. Edward Bartusiak

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – aa

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”[d]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 149, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. Zapoznać kierownika Sekcji 6 i wspólnie zorganizować rozpoznanie i przeciwdziałać akcji, 18 VII 1981 r. Obok parafa.

[d] Poniżej kwadratowa pieczęć o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 18 VII 1981 r., nr 02580 zał.

Nr 218

1981 lipiec 18, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Katowicach

Gdańsk, dnia 18 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Katowicach[b]

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 17 VII br. Chmielowska[1] z Zarządu Regionalnego NSZZ „Solidarność” w Katowicach przeprowadziła rozmowę z L[echem] Wałęsą. W trakcie rozmowy poinformowała o nieprawnym zwołaniu przez Zarząd Regionalny Ziemi Łódzkiej posiedzenia KKP w Łodzi w dniu 17 VII br. Z uwagi na oświadczenie L[echa] Wałęsy dotyczące kompetencji zwoływania KKP – Andrzej Rozpłochowski zrezygnował z udziału w obradach. L[ech] Wałęsa decyzję „Solidarności” w Łodzi uznał za popisy przedwyborcze.

Chmielowska potwierdziła spostrzeżenia L[echa] Wałęsy, charakteryzując sytuację przedwyborczą na Śląsku. Mianowicie, na pierwszym spotkaniu przedwyborczym obecny był Z[bigniew] Bujak, który bardzo mocno forował T[adeusza] Jedynaka. Aktualnie A[ndrzej] Cierniewski zaprosił do Bytomia całą elitę KSS „KOR”. Chmielowska stwierdziła, że jest w posiadaniu dokumentów z Warszawy, które wskazują, iż KSS „KOR” zamierza zaatakować swoimi mackami Śląsk poprzez obsadzenie większej liczby etatów „Wszechnicy Mazowieckiej” swoimi ludźmi, objęcie wykładami i opanowanie Śląska jako jednego z najpotężniejszych regionów, dotychczas wolnych od wpływów KOR.

W związku z atakami KSS „KOR”, zmierzającymi do uzyskania wpływów na Śląsku i w innych regionach, a w konsekwencji dokonania rozłamu w związku, Chmielowska zaprosiła L[echa] Wałęsę na walne zebranie w dniu 27 VII br. celem rozpoznania sytuacji. L[ech] Wałęsa będzie się starał uczestniczyć w tym zebraniu, jednak prosił, żeby tej informacji nie rozgłaszać. Ponadto ze stwierdzeń Chmielowskiej wynika, że na 17 zgłoszonych kandydatów na przewodniczącego zarządu w regionie katowickim aktualnie największe szanse ma A[ndrzej] Rozpłochowski.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. ZM druk. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 80, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Janina Jadwiga Chmielowska (ur. 1954 r.) – współorganizatorka KZ w ISS w Katowicach i członkini Zarządu MKZ NSZZ „Solidarność” w Katowicach; od lipca 1981 r. w ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; 10 IV 1982–1 VIII 1990 ścigana listem gończym; 1982–1989 na czele założonej przez siebie podziemnej RKK Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 1985–1990 przewodnicząca oddziału katowickiego Solidarności Walczącej; 1988–1989 na czele krajowego Komitetu Wykonawczego SW; 1988 założycielka Wydziału Wschodniego SW; rozpracowywana przez Wydział III „A”, Inspektorat 2, Wydział Studiów i Analiz WUSW w Katowicach m.in. w ramach SOR krypt. „Elektra” i SO „Ośmiornica”. Zob. m.in. J. Neja, Janina Jadwiga Chmielowska [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 69–71; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Janina_Jadwiga_Chmielowska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 219

1981 lipiec 18, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 18 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[b]

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 9 VII br. w trakcie spotkania A[ndrzeja] Gwiazdy z wyborcami w ROM Gdańsk-Oliwa, ul. Piastowska 7, padło do ww. pytanie o Polską Partię Pracy. A[ndrzej] Gwiazda stwierdził, że Milewski, pracownik PAN, działa w kierunku utworzenia PPP, posiadając w „Solidarności” licznych zwolenników. Zdaniem Gwiazdy, w chwili utworzenia PPP, włączy się do niej „Solidarność”, a przynajmniej znaczna jej część.

Uczestniczący również w tym spotkaniu członek prezydium Gdańskiego MKZ J[acek] Kłys stwierdził, że nie ma nic przeciwko powstaniu PPP, ale nie należy do tego mieszać „Solidarności”. Związek jest po to, aby bronić ludzi pracy, a nie wdawać się w politykę. Jeśli związek uzna, że PPP realizuje cele związkowe, że jest partią, która broni interesów robotników, zapewne udzieli PPP poparcia, ale nie wcześniej i nie na kredyt.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjrFranciszek Chmielewski

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk. RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 173, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 220

1981 lipiec 19, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Czesława Wojtalika do naczelnika Wydziału II Departamentu III MSW

Gdańsk, dnia [a]19[a] VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Szyfrogram[b]

Naczelnik Wydziału II Dep[artamentu] III

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

W dniu 30 VI 1981 r. z inicjatywy kierownictwa Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku funkcjonariusze MO dokonali zatarcia kilku haseł i napisów o wrogiej wymowie politycznej, umieszczonych w szczególnie ruchliwych miejscach publicznych na terenie Gdańska.

W celu zapobieżenia dalszemu malowaniu haseł i napisów w tych rejonach zorganizowano punkty obserwacyjne dla ustalenia osób dokonujących tych aktów. Podczas prowadzonych obserwacji około godz. 15.50 zauważono grupę 4 mężczyzn idących od ul. Lendziona, którzy ubrani byli w kombinezony robocze z plakietkami „Solidarność”, niosących ze sobą 2 puszki białej farby i pędzle. Wymienieni podeszli pod murowany parkan przylegający do Zakładów Przemysłu Cukierniczego „Bałtyk” i przystąpili do malowania hasła. Prowadzący obserwację o powyższym powiadomili dyżurnego KM MO Gdańsk, który polecił funkcjonariuszom Wydziału Ruchu Drogowego wylegitymować wspomnianych mężczyzn.

Legitymowanymi okazali się:

1. Zygmunt Gerard Błażek, s. Gerarda i Heleny, ur. 16 XI 1940 r. Starogard Gdański, [[c]], zatrud[niony] Gdańskie Zakłady Elektroniczne „Unimor” w Gdańsku, ul. Rzeźnicka nr 54/55.

2. Jarosław Pirowski[1], s. Mikołaja i Stanisławy, ur. 13 XI 1959 r. Gdynia, zatrud[niony] Przedsiębiorstwo Usług Morskich „Port-Service” w Gdyni, ul. Celna nr 2, [[c]].

3. Marek Jaroński, s. Wacława i Jadwigi, ur. 16 XI 1962 r. Gdańsk, uczeń Technikum Samochodowego w Gdańsku, [[c]].

4. Andrzej Skłodowski, ur. 31 V 1963 r., uczeń Liceum Zawodowego MHZiGM w Gdańsku, [[c]].

W trakcie legitymowania osoby te nie stawiały żadnego oporu, a po przekazaniu dowodów osobistych funkcjonariuszom MO przystąpiły do dalszego malowania hasła o treści: „Precz z cenzurą. Kto prawdę zamaluje – ten naród atakuje”.

W czasie rozmowy funkcjonariusz MO poinformował ww. osoby, że w sprawie tej zostanie sporządzony wniosek do Kolegium ds. Wykroczeń. Na co Błażek odpowiedział, że karę zapłaci MKZ „Solidarność”, wymieniając nazwisko Mechliński lub Machliński[2]. Na pytania przechodzących osób, czy nie szkoda im farby, malujący odpowiadali, że będą tak długo malować, aż się znudzi tym, którzy napisy te zamalowują.

Po namalowaniu hasła o godz. 16.30 ww. grupa osób udała się ulicą Grunwaldzką w kierunku ulicy Lendziona.

Nadmieniam, że Zygmunt Gerard Błażek, wraz z grupą trzech osób, których nie legitymowano, w dniu 17 VI 1981 r. o godz. 18.00 zostali zatrzymani w trakcie malowania hasła o treści: „Wolność działaczom politycznym – zbrodniarze 1956, 1968, 1970, 1976 – pod sąd”, na terenie dworca PKP w Gdańsku.

Również w tej sprawie został sporządzony wniosek do Kolegium ds. Wykroczeń. Sprawa dotychczas nie została rozstrzygnięta.

Z posiadanych przez nas danych operacyjnych wynika, że ww. osoby są członkami grupy plakatowo-propagandowej, funkcjonującej przy MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Stwierdzono również, że Zygmunt Gerard Błażek jest figurantem sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt[onim] „Fotograf” nr rej. 39206, prowadzonej przez Wydział III „A” tutejszej komendy. Jest on przewodniczącym Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania przy Zakładowym Komitecie NSZZ „Solidarność” w zakładzie „Unimor” w Gdańsku.

Naczelnik Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Czesław Wojtalik

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – aa

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 146–148, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Pominięto dane adresowe.

[1] Jarosław Pirowski (ur. 1959 r.) – rozpracowywany przez Wydział II KB WOP w ramach KE w związku z podejrzeniem prowadzenia wrogiej działalności; materiały zarchiwizowano pod sygn. IIw-18751; 13 XII 1981–23 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[2] Prawdopodobnie chodzi o Andrzeja Machalińskiego.

Nr 221

1981 lipiec 24, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW

Gdańsk, dnia 24 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr [a]2958[a]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie[b]

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 21 VII br. Vera Rich (bliższych danych brak) przekazała do MKZ Gdańsk (dla Bożeny Rybickiej) teleks treści:

„...Przyjeżdżam pociągiem do Gdańska w czwartek, 23 lipca. Chciałabym przedyskutować z kompetentnymi osobami zanieczyszczenie Bałtyku, sprawy BHP, sprawy wyżywienia, sprawy oświaty i nauki i inne tematy z punktu widzenia «Solidarności». Pozdrowienia...”.

Z uzyskanych od TW ps. „Solo”[1] informacji wynika, że w ostatnim okresie duże zainteresowanie całokształtem działalności NSZZ „Solidarność” oraz rysem historycznym powstania tego związku przejawiają przebywające na Wybrzeżu grupy młodych obywateli CSRS. Grupy te dążą do nawiązania bezpośredniego kontaktu z członkami kierownictwa KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Jak poinformował TW Z[bigniew] Trafalski[2] (członek komisji zakładowej stoczni, figurant naszego wydziału), wizytę taką złożyła grupa młodzieży CSRS m.in. w dniu 22 VII 1981 r.

Z rozmowy ze Z[bigniewem] Trafalskim TW ps. „Solo” wywnioskował, że na terenie CSRS istnieje już około 20 grup przygotowanych do założenia związku o podobnym charakterze jak „Solidarność”.

Opr. ZN/NC

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 177, oryginał, rkps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Zbigniew Stępień (ur. 1956 r.) – 17 VII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40062 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Solo”; wyrejestrowany 31 I 1990 r.; materiały nie zachowały się. Zob. Karta E-16 dot. Z. Stępnia z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Zbigniew Trafalski (ur. 1959 r.) – technolog w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; działacz NSZZ „Solidarność”; 1978–1980 figurant SOS krypt. „Tancerz” prowadzonej przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” w ramach SOR krypt. „Fart”; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w ZK w Kwidzynie.

Nr 222

1981 lipiec 24, Gdańsk – Skład Prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 24 VII 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Wyciąg

dot. składu Prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”

(„Samorządność” nr 123, „Dz[iennik] Bałt[ycki]” z dn. 24 VII 1981 r.)

1. Lech Wałęsa – przewodniczący zarządu

2. Stanisław Fudakowski – Pracownia Psychologiczna przy Kombinacie Budowlanym

3. Bogusław Gołąb[1] – Stocznia P[ółnocna]

4. Maria Grubba[2] – PKP, Rejon Budynków

5. Jacek Kłys – Gdańskie Z[akła]dy Rafineryjne

6. Andrzej Kozicki – Stocznia im. Komuny Paryskiej

7. Bogdan Lis – „Elmor”

8. Konrad Marusczyk[3] – Centrum Informatyki Gospodarki Morskiej

9. Jacek Merkel – Stocznia Gdańska

10. Andrzej Opiela – Zarząd Portu Gdynia

11. Jan Samsonowicz – Akademia Medyczna

12. Zdzisław Złotkowski – Stocznia Remontowa

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 55, oryginał, rkps.

[1] Bogusław Kazimierz Gołąb (ur. 1946 r.) – uczestnik Grudnia ’70; 1972–1987 pracownik Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku, wiceprzewodniczący KZ stoczni, członek MKZ w Gdańsku; w 1981 r. delegat na WZD, członek Prezydium ZR, delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”; organizator I Przeglądu Piosenki Prawdziwej w hali „Olivia”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Starogardzie Gdańskim, Ośrodku Odosobnienia w Iławie i Kwidzynie; uczestnik obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Bogusław_Kazimierz_ Gołąb (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Maria Vayssade Grubba (ur. 1939 r.) – pracownik Sekcji Budynków PKP w Gdyni; w 1987 r. wyjechała na stałe do Francji.

[3] Konrad Marusczyk (1936–1996) – w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Gdańskiego, sekretarz Prezydium ZR; 13 XII 1981–7 VII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; członek Bractwa Oblatów św. Brygidy w Gdańsku; w 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej; rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Samotny”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Konrad_Maruszczyk (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 223

1981 lipiec 24, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 24 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps „Teofil”

W dniu wczorajszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W dniach 24/25 VII br. obradować będzie w Gdańsku KKP, jednym z punktów obrad będzie ostateczne ustalenie terminu zjazdu krajowego „Solidarności”. W gdańskim MKZ słyszy się, że Gdańsk obstawać będzie przy terminie 31 VIII br.

– I tura oraz 17–20 IX [br.] – II tura.

– W MKZ Gdańsk silny wpływ na L[echa] Wałęsę ma A[nna] Kowalczyk[1] – sekretarka. L[ech] Wałęsa powierza jej redagowanie odpowiedzi na listy kierowane do niego. A[nna] Kowalczyk prezentuje realne spojrzenie na działalność związku i daje wyraz w swoich wypowiedziach, że działalność związku powinna ograniczać się do celów statutowych. Jest osobą zdyscyplinowaną i sumienną. Zjawia się zawsze punktualnie w pracy i kieruje organizacją dnia pracy L[echa] Wałęsy. Jest osobą zaufaną przewodniczącego. Przeciwniczka A[ndrzeja] Gwiazdy.

– Biuro Zjazdu Krajowego „Solidarności” zainstalowane w Gdańsku-Oliwie przy ul. Obrońców Westerplatte 36 II p. – siedziba „Uni-Service”. Biurem kierują H[enryk] Jagiełło i A[ndrzej] Jarmakowski. Ponadto zatrudniona tam jest Małgorzata Rusiniak[2]. Od 1 VIII [br.] przyjęta została na jej miejsce N.N. kobieta z Warszawy

– protegowana Jagiełły.

– [[b]]

Ocena informacji TW

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje uzyskane od TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania „Brodacz” i „Bolek” oraz w sprawie obiektowej „Klan”.

[[b]]

Zadania dla TW

– Zbierać informacje i materiały dotyczące Zjazdu Krajowego „Solidarności”.

– Przygotować listę delegatów regionu gdańskiego na Zjazd Krajowy oraz do Centralnej Komisji Rewizyjnej.

– Zbierać informacje odnośnie obsady personalnej administracji MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps „Teofil” odbyłem w dniu 23 VII br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Posejdon” w Gd[ańsku]-Brzeźnie. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – sprawa ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 150, oryginał, mps.

[a] Brak numeru.

[b] Pominięto fragment dotyczący sytuacji w miejscu zamieszkania TW.

[1] Anna Kowalczyk (1922–2007) – kierownik sekretariatu KKP; zajmowała się dystrybucją darów; 27 X 1981 r. zarejestrowana pod nr. 40893 przez Inspektorat 1 KW MO w Gdańsku jako OZ; przerejestrowana na TW ps. „Wiktoria”; z powodu wyczerpania możliwości współpracy materiały zarchiwizowano 18 X 1985 r. pod sygn. I-22527; nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-2 dot. A. Kowalczyk z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Małgorzata Janina Rusiniak (ur. 1957 r.) – nauczycielka w przedszkolu WPK w Gdańsku; pracownik etatowy sekcji branżowych KKP NSZZ „Solidarność”.

Nr 224

1981 lipiec 27, Gdańsk – Notatka służbowa inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Piotra Kmieciaka dotycząca składu osobowego Grupy Decyzyjnej Krajowej Komisji Porozumiewawczej

Gdańsk, dnia 27 VII 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

dot. składu osobowego Grupy Decyzyjnej KKP

W czasie trwania w dn. 24–25 VII 1981 r. plenarnego posiedzenia KKP powołano sześcioosobową grupę decyzyjną KKP, która urzędując w Gdańsku, będzie stale nadzorowała i rozwiązywała bieżące problemy związkowe.

W jej skład wchodzą:

1) Lech Wałęsa

2) Janusz Onyszkiewicz

3) Andrzej Celiński

4) Andrzej Gwiazda

5) Bogdan Lis

6) Ryszard Kalinowski

Inspektor Wydz[iału] III „A”

ppor. P[iotr] Kmieciak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 54, oryginał, rkps.

Nr 225

1981 lipiec 27, Gdańsk – Wykaz środków techniki operacyjnej zastosowanych w sprawie obiektowej kryptonim „Klan”

Gdańsk, dnia 27 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Wykaz

środków techniki operacyjnej zastosowanych w sprawie obiektowej kryptonim „Klan”

I. „P[odsłuch] T[elefoniczny]”

1. „Bolek” 41–11–11 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

2. „Halina” 41–62–34 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

3. „Helena” 41–95–26 – centrala telefoniczna MKZ NSZZ

4. „Borys” 41–88–35 – sekretariat Lecha Wałęsy

5. „Błażej” 41–70–72 – Lech Wałęsa MKZ (tel. zastrz.)

6. „Lolek” 53–24–23 – Lech Wałęsa (tel. dom.)

7. „Alma” 41–24–39 – Krajowa Komisja Porozumiewawcza

8. „Astma” 20–90–00 – Anna Kowalczyk

9. „Lena” 22–32–09 – Magdalena Jędruch-Wójcik[1]

10. „Rudy” 32–18–68 – Bogdan Lis

11. „Król” 21–71–80 – Henryk Jagiełło

12. „Brodacz” 56–28–26 – Andrzej Gwiazda

13. „Pielęgniarka” 53–17–74 – Alina Pienkowska

14. „Zjazd” 52–04–91 – biuro organizacyjne Zjazdu Krajowego NSZZ

II. „P[odsłuch] P[okojowy]”

1. „Tola” – sala b[yłego] klubu „Ster”

2. „Tuba” – nagłośnienie zewnętrzne MKZ NSZZ

3. „Klan” – sala konferencyjna „A” w budynku NOT

4. „Brodacz” – Andrzej Gwiazda

III. „P[odsłuch] T[elegraficzny]”

1. „Piorun” – 0512184 c

2. „Poszum” – 0512184 b

3. „Powiew” – 0512184 a

St[arszy] inspektor Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. [a]R[yszard] Tomczak[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 54, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Magdalena Jędruch z d. Wójcik (ur. 1951 r.) – filolog angielski; pracownik PHZ „Navimor” w Gdańsku; sekretarka Lecha Wałęsy; pracownik etatowy KKP NSZZ „Solidarność”.

Nr 226

1981 lipiec 29, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 29 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

Egz. nr [b]2[b]

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 28 VII br. Ministerstwo Łączności przesłało do KKP NSZZ „Solidarność” w Gdańsku teleks o następującej treści:

„...W odpowiedzi na Wasze pismo SKK/3192/4a/81 z dnia 1 VII 1981 r. w sprawie organizacji międzynarodowej łączności telefonicznej w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ «Solidarność», Departament Służby Telekomunikacyjnej wyraża zgodę na zainstalowanie na okres zjazdu w hali «Olivia» w Gdańsku-Oliwie rozmównicy telefonicznej wraz z obsługą. Organizację rozmównicy telefonicznej oraz jej obsługę zapewni Dyrekcja Okręgu Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku.

W tym celu kopią niniejszego teleksu prosimy DOPiT w Gdańsku o nawiązanie bezpośredniego kontaktu z KKP NSZZ «Solidarność» i uzgodnienie szczegółów oraz przewidywanych potrzeb w zakresie telefonicznej łączności międzynarodowej...”. Teleks podpisał inż. Józef Kozłowski – starszy specjalista.

Powyższą informację przekazuję do wiadomości i ewentualnego operacyjnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[c]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk: ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 111, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 227

1981 lipiec 30, Gdańsk – Informacja uzyskana przez kpt. Kazimierza Borysa od TW ps. „Jurek”

Gdańsk, dnia 30 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr 3

Źródło: TW ps „Jurek”[1]

Przyjął: kpt. K[azimierz] Borys[2]

Dnia: 29 VII 1981 r.[a]

Informacja

W dniu 27 bm. odbyło się zebranie KZ NSZZ „Solidarność”.

Głównym powodem zwołania tegoż zebrania było rozpatrzenie zarzutów, jakie wysunął w dniu 21 bm. Andrzej Kołodziej przeciwko L[echowi] Wałęsie, że jakoby w grudniu 1970 r. zdradził strajkujących kolegów. Ponieważ zarzut ten wywołał wielkie wzburzenie, zażądano od Kołodzieja przedstawienia dowodów, co miało się odbyć w dniu 27 bm.[3]

Oprócz ww. sprawy na zebraniu tym miano rozstrzygnąć inne [kwestie], np. ustalenie kompetencji prezydium KZ, sprawy reglamentacji oraz problemy związane z obchodami rocznicy „sierpnia 1980”.

Główną sprawą jednak było pomówienie L[echa] Wałęsy przez A[ndrzeja]

Kołodzieja. Kołodziej na dowód pomówienia złożył pisemne oświadczenie, że: „w grudniu 1970 r. w czasie zdobywania KM MO w Gdańsku na czele młodych robotników ze stoczni im. Lenina w Gdańsku w pewnym momencie [Wałęsa] widziany był w towarzystwie milicjantów (w oknie komendy), jak dawał znaki, aby współtowarzysze opuścili teren komendy”. Zdaniem Kołodzieja był to jawny akt zdrady. Na dowód tego podał, że on nie brał tam udziału, bo był za młody, ale w czasie spotkania odbytego w mieszkaniu Gwiazdów usłyszał o tym fakcie. Na zebraniu było tam ok. 18 osób.

Gdy Kołodziej złożył to oświadczenie, wybuchło na sali oburzenie i zaczęto mu zarzucać: dlaczego prędzej tego nie zauważył, że powinien to zrobić na zebraniu w zakładzie lub też przed wyborami. Kołodziej tłumaczył się tym, że nie chciał rozrabiać.

W obronie Wałęsy wystąpił przybyły specjalnie w tym celu robotnik ze stoczni Lenina, który stwierdził, że jest to wszystko nieprawda, że t[o] j[est] specjalna rozróbka przeciwko Wałęsie.

Dodał przy tym, że on był członkiem komitetu strajkowego w stoczni Lenina w grudniu 1970 r., że był wyznaczony jako opiekun z ramienia tego komitetu nad młodymi robotnikami, którzy atakowali Komendę Miejską w Gdańsku w celu uwolnienia aresztowanych w dniu poprzednim – demonstrantów, którzy przebywali na podwórzu komendy w garażu.

Ponieważ był tam na miejscu, więc może najlepiej zaświadczyć, że nic z tego, co się zarzuca Wałęsie, nie miało miejsca. Po tym oświadczeniu rozpętała się burza. Padały wnioski, aby oddać Kołodzieja do sądu za szkalowanie oraz wykluczyć go ze związku „Solidarność” w stoczni.

Sprawę przerwało przybycie na zebranie Kozickiego, który wrócił z zarządu regionu.

Na początku stwierdził Kozicki, że Kołodziej jest kłamcą i celowo się mści za to, że on nie został wybrany do władz regionu. Kołodziej oburzony przypomniał Kozickiemu, żeby pamiętał o swojej niechlubnej sprawie z pomnikiem.

W ogóle zaczęto się kłócić, co przerwał Kozicki, zdając relację z narady w regionie KKP.

Stwierdził, że postanowiono tam: że będą wydrukowane specjalne plakaty z hasłami: Pierwsze po IX Zjeździe posunięcie rządu – to obniżenie środków żywnościowych dla ludności.

Postanowiono również, że zaleca się nie odbierać kartek. Tylko z konieczności, np. wyjazd na wczasy, urlop itp.

Kozicki poinformował również, że u wojewody była trzyosobowa delegacja z protestem. Wojewoda podobno poinformował ich o stanie art[ykułów] żywnościowych.

Kozicki poinformował również, że w „Hartwigu” komisja zakładowa przekształci się w komitety, które będą kontrolowały eksport art[ykułów] żywnościowych, rekwirowały i oddawały do dyspozycji wojewody, [b]który zadecyduje o przydziale artykułów na sklepy[b].

Równocześnie Kozicki odczytał uchwałę KKP o sprawie reglamentacji, gdzie żądano poprawy zaopatrzenia, grożąc nawet strajkiem. W uchwale stwierdzono również, że rząd winien podjąć kroki w celu poprawy sytuacji, a „Solidarność” przyrzekła pomóc w wystąpieniu o poparcie do związkowców z innych krajów o pomoc w dostawie żywności do Polski, o udzielenie kredytów na zakup żywności.

Równocześnie zażądano u wojewody, że kartki mają być numerowane oraz zażądano dokładnych informacji o skupie itp.

„Jurek”

29 VII 1981 r.

Za zgodność:

kpt. Kazimierz Borys

30 VII [19]81 r.

Wyk[onano w] 3 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] „Kleryk”

Egz. nr 2 – spr[awa] obiektowa

Egz. nr 3 – S[ekcja] 3 w/m Opr. KB/druk WU

Dnia 29 VII 1981 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 152, oryginał, mps.

[a] Poniżej odręczna adnotacja o treści Por. Miazga, Kmieciak, do wykorzystania w meldunkach w sprawie „Bolek” i „Związkowiec”, 30 VII 1981 r., S[ekcja] 3. 30 VII 1981 r. oraz parafa.

[1] Zbigniew Szarszewski (ur. 1932 r.) – 22 V 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 28225 jako kandydat na TW, przerejestrowany na TW ps. „Jurek”, następnie prowadzony przez pion V RUSW w Gdyni; wyrejestrowany 30 I 1990 r.; materiały nie zachowały się. Zob. Karta Mkr-3 dot. Z. Szarszewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Kazimierz Borys (ur. 1939 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1963 r.; 1963–1964 słuchacz Szkoły Podoficerskiej MO w Słupsku; 1969–1975 inspektor, później kierownik sekcji operacyjno-dochodzeniowej dw. z przestępstwami gospodarczymi KD MO w Gdańsku-Wrzeszczu i Komisariatu III KM MO w Gdańsku; 1976–1977 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1977–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni; 1982–1984 starszy inspektor Wydziału V; 1982–1984 kierownik grupy operacyjnej w Starogardzie Gdańskim; od 1984 r. kierownik Sekcji 5 RUSW w Gdyni; 30 XI 1984 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2179, Akta osobowe Kazimierza Borysa.

[3] APG, KW PZPR, 10462, List A. Kołodzieja do Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, 27 VII 1981 r., k. 160. Zob. także: S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 120–121.

[b-b] W oryginale które art[ykuły] przydzielić na sklepy.

Nr 228

1981 lipiec 30, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału „T” ppłk. Ryszarda Sadza do zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego

Gdańsk, dnia [a]30 VII 1981[a] r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[b]

Egz. nr [a]1[a]

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[c]

mjr R[yszard] Łubiński[d]

Nawiązując do Waszego pisma, l.dz. NL-003602/80 z dnia 8 IX 1980 r., w którym zwracacie się o rozpoznanie możliwości zastosowania PP w prywatnym mieszkaniu figuranta sprawy krypt. „Bolek”, ob. [a]Lecha Wałęsy[a], zamieszkałego w Gdańsku- -Zaspie przy ul. Pilotów [a]17 D m. 2[a], proszę o sprecyzowanie Waszych potrzeb w odniesieniu do konkretnych pomieszczeń obiektu, oraz możliwości wyprowadzenia wszystkich domowników na okres wykonywania prac instalacyjnych.

Jednocześnie informuję, że w świetle obowiązujących nas przepisów dotyczących obiektów tej kategorii zastosowanie PP jest bardzo trudne i nie jesteśmy w stanie określić terminu jego realizacji.

W związku z koniecznością organizacji skomplikowanych przedsięwzięć operacyjno-technicznych sprawę powyższą proszę potraktować jako bardzo pilną.

Naczelnik Wydziału „T”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Ryszard Sadz[1]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr.: MB. Druk: GJ

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 112, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[c] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3 do omówienia z mjr. Chmielewskim, 30 VII 1981 r.

[d] W lewym rogu odręczna adnotacja o treści Por. Miazga do omówienia, 5 VIII 1981 r.

[1] Ryszard Sadz (ur. 1935 r.) – płk MO; 1962–1963 wywiadowca Sekcji 5 Wydziału „B” SB KW MO w Gdańsku; 1963–1964 słuchacz WSO MSW w Legionowie; od 1972 r. inspektor Wydziału Śledczego KW MO w Gdańsku; 1972–1974 kierownik grupy Wydziału Śledczego KW MO w Gdańsku; 1974–1978 zastępca naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku; 1978–1979 zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1979–1982 naczelnik Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1983–1984 naczelnik Wydziału III SB KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1986 naczelnik Wydziału III-1 SB WUSW w Gdańsku; 15 VIII 1986 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2237, Akta osobowe Ryszarda Sadza.

Nr 229

1981 lipiec 31, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku w sprawie zaplanowanego na 17 sierpnia 1981 r. marszu protestacyjnego w związku z zastosowaniem aresztu tymczasowego wobec działaczy KPN

Gdańsk, dnia 31 VII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanych informacji wynika, że w obradach plenarnych Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dniu 29 VII br. brał udział Dariusz Kobzdej. W swoim wystąpieniu oświadczył, że w związku z ponownym zastosowaniem aresztu tymczasowego wobec działaczy KPN, których proces toczy się przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie, zachodzi potrzeba silniejszej reakcji. Podkreślił, że być może proces członków KPN ma na celu odwrócenie uwagi społeczeństwa od spraw istotniejszych, jak chociażby zaopatrzenie rynku w artykuły żywnościowe, reforma gospodarcza, cenzura itp.

D[ariusz] Kobzdej poinformował zebranych, że na 17 VIII [br.] zaplanowana została ogólnokrajowa akcja protestacyjna na rzecz więzionych za przekonania, w formie marszu gwiaździstego, który rozpocznie się [w] kilku miejscowościach podwarszawskich. Ma on jednak wątpliwości, czy uczestnicy marszu zdołają dotrzeć do Warszawy, gdyż „mimo poparcia prof. J[ana] Szczepańskiego, być może na naszej drodze staną czołgi”.

Uczestnicy marszu protestować będą pod hasłem: „Nie ma chleba bez wolności”. Na zakończenie D[ariusz] Kobzdej poinformował uczestników obrad, że został zredagowany 12-punktowy program pod nazwą „Praworządność”, w którym komitety obrony więzionych za przekonania domagają się m.in. ukarania wszystkich winnych wydarzeń lat 1956, 1968, 1970 i 1976 oraz innych zbrodni przeciwko narodowi.

Wśród uczestników obrad plenarnych D[ariusz] Kobzdej rozdał również biuletyny informacyjne G[dańskiego] K[omitetu] O[brony] W[ięzionych] z[a] P[rzekonania].

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[b]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. Druk: ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 113, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 230

1981 lipiec 31, Gdańsk – Wyciąg z obrad I Walnego Zjazdu Delegatów Regionu Gdańskiego dotyczący finansów MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia 31 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Wyciąg

dot. finansów MKZ Gdańsk (z obrad I WZD Regionu Gdańskiego w dniu 3 VII 1981, „Bolek” z dn. 6 VII [19]81 r.)

W dniu 3 VII 1981 r., w czasie obrad I Walnego Zebrania Delegatów Regionu Gdańskiego, przedstawiono sprawozdanie z wyników działalności Komisji Rewizyjnej (referent – M[arian] Markowski[1]).

W protokole krytycznie oceniono pracę aparatu urzędniczego MKZ Gdańsk, wskazując na szereg uchybień formalnych oraz występujący w niektórych komórkach niedowład organizacyjny. Stwierdzono, że praca w początkowym stadium organizacyjnym, najpierw MKS, a następnie MKZ, była chaotyczna. Brak było możliwości i czasu na należyte prowadzenie tej pracy.

W sprawozdaniu wykazano, że wpływy od września 1980 r. do maja 1981 r. wyniosły 48,5 mln zł, natomiast wydatki związkowe wyniosły w tym okresie ponad 20,5 mln zł. Stan konta dewizowego wynosi ok. 13 tys. dolarów USA.

Oceniając sprawozdanie z działalności Prezydium MKZ Gdańsk i Komisji Rewizyjnej, dyskutanci podkreślali specyficzne, trudne warunki działania prezydium i jego osiągnięcia. Mieli również krytyczne uwagi do obu ww. sprawozdań, zgłaszając zastrzeżenia do merytorycznej działalności i gospodarki finansowej, wskazując na małą wartość dokumentacyjną tych sprawozdań.

Delegatów interesowały wielkości kont dewizowych MKZ NSZZ „Solidarność” i poszczególnych członków prezydium, a także kwestie zmian personalnych w łonie Prezydium MKZ Gdańsk. Sugerowano potrzebę wprowadzenia podziału zadań nowych członków prezydium. Walne zebranie postanowiło odłożyć udzielenie absolutorium ustępującemu Prezydium MKZ do drugiej tury spotkania.

W dalszej części obrad poddano pod dyskusję wniosek o przyznanie A[nnie] Walentynowicz honorowego członkostwa w zarządzie regionu. W wyniku głosowania (144 osoby „za”, 180 przeciwko, wstrzymało się 84) wniosek odrzucono, a A[nna] Walentynowicz zrezygnowała nawet z przyznania jej biernego prawa wyborczego.

Za zgodność:

Inspektor Wydz[iału] III „A”

ppor. P[iotr] Kmieciak

Uwagi własne dot. protokołu Komisji Rewizyjnej

W świetle obowiązujących przepisów (kodeks karny, Prawo Bankowe, Dziennik Urzędowy Ministerstwa Finansów nr 7 z dnia 31 V 1977 r. dot. obrotu gotówkowego), informacje ujawnione przez Komisję Rewizyjną MKZ za okres od września 1980 [r.] do maja 1981 r. są niewystarczające do oceny przestrzegania przepisów finansowych przy MKZ, a tym bardziej nie stanowią podstawy do pociągnięcia kogokolwiek do odpowiedzialności karnej i służbowej. Ujawnione nieprawidłowości (np. nierozliczone zaliczki pobrane jeszcze w 1980 r. przez pracowników MKZ) stanowią przekroczenie obowiązującej praktyki w dziedzinie finansów, ale nie stanowią przekroczenia przepisów finansowych, które np. nie określają jednoznacznie terminu rozliczenia się z pobranych pieniędzy, a ponadto dotyczy przedsiębiorstw państwowych, spółdzielczych i jednostek budżetowych, a nie organizacji związkowych, w tym „Solidarności”.

Wobec powyższego proponuję podjęcie działań operacyjnych odnośnie gospodarki finansowej MKZ Gdańsk po uzyskaniu uzupełniających informacji świadczących jednoznacznie o przestępstwie lub przekroczeniu obowiązujących przepisów.

Za zgodność:

Inspektor Wydz[iału] III „A”

ppor. P[iotr] Kmieciak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 56–57, oryginał, rkps.

[1] Marian Markowski (ur. 1931 r.) – od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący TKR MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek Komisji Rewizyjnej ZR Gdańskiego; delegat na I KZD; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Słupsku w ramach SOR krypt. „Podregion”. Zob. m.in. http:// www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Marian_Markowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 231

1981 sierpień 3, Gdańsk – Informacja zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku w sprawie zorganizowania Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane piosenki”

Gdańsk, dnia [a]3 VIII[a] 1981 r.

Poufne[b]

Informacja

Z uzyskanych przez Służbę Bezpieczeństwa informacji wynika, że Zarząd Regionalny NSZZ „Solidarność” w Gdańsku wystąpił z inicjatywą zorganizowania w ramach obchodów I rocznicy „Sierpnia ’80” w dniach 21, 22, 23 VIII br. w hali „Olivia” Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane piosenki”.

Decyzję tę podjęto w okresie, kiedy organizacja tegorocznego Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie stała pod znakiem zapytania. Kontrfestiwal organizowany przez „Solidarność” miał na celu skompromitowanie w oczach opinii publicznej festiwalu w Sopocie, szczególnie zaś ubiegłorocznego festiwalu, który mimo protestu społecznego odbył się w przełomowym momencie, tj. w okresie strajków o zasięgu krajowym. W tym roku ze względów oszczędnościowych zrezygnowano z organizacji Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie.

Natomiast „Solidarność” dotychczas utrzymuje swoją decyzję, co przy założeniu interpretacji utworów poza oficjalną cenzurą i zgodą władz administracyjno-politycznych jest równoznaczne z nadaniem imprezie charakteru politycznego.

Cały dochód z imprezy, której kierownikiem artystycznym jest Maciej Zembaty[1], będzie przeznaczony na cele „Solidarności”. Dobrowolne uczestnictwo w tym festiwalu zdeklarowały najlepsze grupy i piosenkarze krajowi.

Jednocześnie program ma być rejestrowany przez kilka zachodnich sieci radiowo-telewizyjnych.

Ponadto kierownictwo „Solidarności” zwróciło się z prośbą do zachodnioeuropejskich sieci radiowo-telewizyjnych o wsparcie i spowodowanie uczestnictwa w festiwalu najpopularniejszych światowych gwiazd protestsong, takich jak: Bob Dylan, Leonard Cohen, Kris Kristofferson.

Zagranicznym gościom oferuje zwrot kosztów podróży i pobytu na Wybrzeżu, jednak bez wynagrodzeń w walucie obcej, co jest podyktowane aktualnymi możliwościami związku w tym zakresie. Formą pewnej rekompensaty dla gości zagranicznych festiwalu jest propozycja honorowego członkostwa [w] „Solidarności”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płkWładysław Jaworski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 41–42, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Maciej Zembaty (ur. 1944 r.) – poeta, satyryk, scenarzysta, muzyk; w latach osiemdziesiątych uczestnik nielegalnych koncertów patriotycznych; 26 IX 1970 r. zarejestrowany przez Wydział I Departamentu II MSW pod nr. 29153 jako kandydat na TW, przerejestrowany na TW ps. „Aida”, 1 II 1977 r. przekazany na kontakt Wydziału III Departamentu II MSW, 6 III 1984 r. wyrejestrowany z powodu odmowy współpracy (wniosek o wyeliminowanie z czynnej sieci agenturalnej sporządzony został już 7 XI 1982 r.); wykorzystywany operacyjnie przy rozpracowaniu pracowników ambasady USA i RFN; w związku z zaangażowaniem się w działalność NSZZ „Solidarność” odmówił dalszej współpracy (luty 1981 r.); 21 XII 1981 r. internowany, ponownie odmówił współpracy oraz podpisania deklaracji o lojalności, 12 I 1982 r. zwolniony z Ośrodka Odosobnienia w Białołęce. Zob. m.in. AIPN, 002086/1305, Teczka tajnego współpracownika; Karty E-14/1 i E-16 z kartotek b. Biura „C” MSW dot. M. Zembatego.

Nr 232

1981 sierpień 4, Gdańsk – Analiza informacji i działań dotyczących NSZZ „Solidarność” za lipiec 1981 r. przesłana naczelnikowi Wydziału III Departamentu III „A” MSW przez zastępcę naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku kpt. Tadeusza Kaczmarka

Gdańsk, dnia 4 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Szyfrogram nr [a]3091[a]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Zgodnie ze wskazówkami do sporządzania miesięcznych analiz (ocen) dot. ochrony NSZZ „Solidarność” z dnia 11 V 1981 r. przesyłam informacje za miesiąc lipiec br.:

1. Ochraniane MKZ i KZ

– MKZ Gdańsk

– ogółem 351 KZ, w tym 31 KZ ochranianych w ramach spraw obiektowych i 320 KZ – w ramach kompleksów i w obiektach ochranianych doraźnie

2. Zamierzenia i kierunki działania MKZ Gdańsk w najbliższym czasie.

W m[iesią]cu lipcu br. w czasie I Walnego Zebrania Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego nastąpiło z inicjatywy Lecha Wałęsy wyeliminowanie z władz regionalnych tego związku (z zarządu i prezydium) działaczy radykalnych, ściśle powiązanych z KSS „KOR”, ROPCiO i RMP. Przy poparciu większości delegatów, przy czynnym udziale delegatów ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w czasie ww. wyborów nie uzyskały wymaganej większości głosów następujące osoby: Anna Walentynowicz i Bogdan Borusewicz nie weszli w skład zarządu, natomiast Alina Pienkowska i Joanna Duda-Gwiazda nie uzyskały wymaganej liczby głosów jako kandydaci na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”.

Aktualnie trwają przygotowania organizacyjne do obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”, który odbędzie się w dwóch turach: 5–7 IX br. oraz 26 IX–3 X br. w hali „Olivia” w Gdańsku. Na terenie Gdańska-Oliwy, przy ul. Obrońców Westerplatte 36, działa Biuro Organizacyjne Zjazdu, którego kierownikiem jest Andrzej Jarmakowski (figurant tut[ejszego] Wydziału III).

Ponadto trwają obecnie w MKZ Gdańsk przygotowania do uroczystych obchodów pierwszej rocznicy sierpnia na terenie Gdańska i Gdyni w dniach 14 i 15 VIII br. W okresie 16–31 VIII br. przewiduje się zorganizowanie imprez wewnątrzzakładowych, a także przeglądów filmów dokumentujących protesty społeczne w kraju. Przewidziane jest publikowanie programu obchodów tej rocznicy w środkach masowego przekazu i w formie materiałów propagandowo-informacyjnych Zarządu Regionu Gdańskiego. Na okres 21–23 VIII br. tut[ejszy] Zarząd Regionu planuje zorganizowanie w hali „Olivia” w Gdańsku Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane piosenki”.

O szczegółowym programie obchodów rocznicy sierpnia poinformowano I sekretarza KW PZPR w Gdańsku oraz wojewodę gdańskiego.

W związku ze złym zaopatrzeniem w żywność, na plenarnym posiedzeniu tut[ejszy] Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność” w dniu 29 VII br. przewidział zorganizowanie akcji strajkowej w tut[ejszym] regionie w dniu 17 VIII br. Ostateczne decyzja odnośnie czasu strajku oraz jego szczegółów technicznych ma być podjęta w dniu 5 VIII br. po uzyskaniu wyników ankiety przeprowadzonej na ten temat w zakładach pracy naszego województwa. Niezależnie od powyższego, organizacja zakładowa NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Lenina w Gdańsku zaleciła wszystkim swym członkom, w związku z sytuacją żywnościową, przedłużanie przerwy śniadaniowej o 15 minut. Zapowiedziano możliwość dalszego sukcesywnego powiększenia przerwy śniadaniowej aż do ośmiu godzin włącznie.

Z inicjatywy tut[ejszego] Zarządu Regionalnego trwa akcja propagandowa na rzecz wprowadzenia głębokiej reformy ekonomicznej, której fundamentem mają być autentyczne samorządy pracownicze w samodzielnych przedsiębiorstwach, z położeniem szczególnego nacisku na ustawowe zagwarantowanie ww. samorządom prawa do wyboru dyrektora, nieograniczonego prawa do strajków, a także społecznej kontroli środków masowego przekazu informacji.

Z posiadanych potwierdzonych informacji wynika, że tut[ejszy] Zarząd Regionu rezygnuje z hotelu „Monopol” w Gdańsku jako swej siedziby. Rozważana jest propozycja budowy nowego budynku przez nieustaloną firmę zagraniczną.

3. Posiadane źródła osobowe:

– 9 źródeł w MKZ Gdańsk, jak i mających dotarcie do tut[ejszego] MKZ (TW ps. „Cezary”, „Teofil”, „Zbyszek”, „Mariacki”, „Rejtan”, „Ronson”, „Konrad”, „Wit”, KO ps. „Paweł Kamiński”[1]),

– 1 źródło: KO ps. „Longin” – członek Krajowej Sekcji Branżowej Budownictwa przy NSZZ „Solidarność”, posiada dostęp do informacji dot. działalności problematyki budownictwa,

– 19 TW będących członkami KZ – posiadają dostęp do informacji dot. działalności zakładowych organizacji NSZZ „Solidarność”. Z posiadanych źródeł jedynie TW ps. „Anna” zdecydowany jest oficjalnie wystąpić przeciwko KSS „KOR”.

4. Dialogów operacyjnych z działaczami MKZ nie przeprowadzono. Przeprowadzono rozmowę operacyjną z jednym pracownikiem administracyjnym MKZ. Z 25 działaczami KZ przeprowadzone są dialogi operacyjne.

5. Ilość figurantów zarejestrowanych w ramach odrębnych spraw ewidencji operacyjnej:

– 7 figurantów będących działaczami MKZ Gdańsk,

– 26 figurantów w KZ.

Z ww. figurantami nie przeprowadzono dialogów operacyjnych i rozmów profilaktyczno-ostrzegawczych.

6. Aktualnie nie posiadamy ścisłych danych liczbowych dot. osób, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko KSS „KOR” i innym grupom antypaństwowym.

W wybranym Zarządzie Regionalnym (szczególnie w składzie Prezydium Zarządu) większość działaczy należy obecnie do grona skupionego wokół Lecha Wałęsy, który doprowadził do wyeliminowania z zarządu A[nny] Walentynowicz i B[ogdana] Borusewicza, a także niewybrania na delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów A[liny] Pienkowskiej i J[oanny] Gwiazdy. Ww. postawę L[echa] Wałęsy, polegającą na eliminowaniu działaczy radykalnych, popiera KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Lenina w Gdańsku.

7. Nie przeprowadzono rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych.

8. W m[iesią]cu lipcu zatrzymano 2 działaczy „Solidarności”.

W dniu 13 VII br. patrol MO zatrzymał etatowego kolportera tut[ejszego] MKZ – Zygmunta Błażka, który wraz z dwoma uczniami szkół średnich malował hasło na murze. Po wylegitymowaniu ww. zostali zwolnieni, a sprawa została przekazana do Kolegium do spraw Wykroczeń.

W dniu 19 VII br. został zatrzymany były w[i]ceprzewodniczący MKZ Gdańsk – A[ndrzej] Kołodziej, który nie posiadał przy sobie żadnych dokumentów. Po ustaleniu tożsamości został zwolniony, z tym iż zakwestionowano mu ok. 400 egz. broszury pt. Katyń.

9. Gospodarka finansowa NSZZ „Solidarność”.

W m[iesią]cu lipcu br. uzyskano protokół Komisji Rewizyjnej MKZ z działalności finansowej tego MKZ w okresie od września 1980 r. do maja br. Kopię tego protokołu wysłano do Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” meldunkiem z dnia 20 VII [19]81 r. w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek”, nr ident. 000131/80.

Z posiadanych informacji wynika ponadto, iż w czasie obrad I Walnego Zebrania Delegatów Regionu Gdańskiego ustalono, iż przewodniczący Zarządu Regionu otrzymywać będzie wynagrodzenie miesięczne w wysokości 15 tys. zł, a członkowie prezydium – po 13 tys. zł miesięcznie. Równocześnie delegaci zjazdu zaakceptowali wniosek przekazania do dnia 13 VII 1981 r. przez komisje zakładowe 40 proc. swoich składek na konto Zarządu Regionu.

10. Prognozy zagrożeń na odcinku ochrony NSZZ „Solidarność” i planowane w związku z tym przedsięwzięcia operacyjne.

W związku z zaostrzoną sytuacją w kraju, której podstawą jest zmniejszenie norm kartkowej reglamentacji mięsa i jego przetworów oraz wyraźne pogorszenie zaopatrzenia rynku w pozostałe artykuły żywnościowe, do MKZ w Gdańsku wpływają coraz liczniej uchwały kierownictw regionalnych NSZZ „Solidarność” dot. charakteru i form planowanych i proklamowanych akcji protestacyjnych. Najczęściej spotykanymi formami tych akcji są:

– określone czasowo strajki ostrzegawcze o zasięgu regionalnym,

– propozycje przedłużania przerw śniadaniowych sukcesywnie o 15 minut aż do 8 godzin włącznie,

– marsze głodowe.

Dalsze nasilenie się tych form akcji protestacyjnych doprowadzić może do proklamowania strajku o zasięgu krajowym.

W związku z przedstawioną sytuacją, na bieżąco przekazywane są informacje do terenowych władz polityczno-administracyjnych.

Zastępca naczelnika

Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

[a]kpt. mgr T[adeusz] Kaczmarek[a]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 6–8, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Prawdopodobnie chodzi o KO ps. „Paweł Kański”. Zob. dok. nr 35, przyp. 1.

Nr 233

1981 sierpień 6, Gdańsk – Skład Prezydium KK NSZZ „Solidarność” oraz organu kontrolno-korygującego KK NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 6 VIII 1981 r.

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

1. Lech Wałęsa – przewodniczący

2. Krupiński Mirosław – Region Warmińsko-Mazurski

3. Wądołowski Stanisław – Region Pomorze Zachodnie

4. Błaszczyk Ryszard[1] – Region Śląsko-Dąbrowski

5. Bogacz Ryszard – Region Pomorze Zachodnie

6. Konarski Andrzej – Region Dolny Śląsk

7. Matuszewska Alicja[2] – Region Gdańsk

8. Merkel Jacek – Region Gdańsk

9. Palka Grzegorz[3] – Region Ziemia Łódzka

10. Patyna Józef [4] – Region Śląsko-Dąbrowski

11. Przybylska-Wendt Grażyna[5] – Region Płock

12. Szumiejko Eugeniusz[6] – Region Dolny Śląsk

13. Tokarczuk Antoni[7] – Region Bydgoszcz

14. Waszkiewicz Jan[8] – Region Dolny Śląsk

Organ kontrolno-korygujący KK NSZZ „Solidarność”

1. Bujak Zbigniew – Region Mazowsze

2. Frasyniuk Władysław[9] – Region Dolny Śląsk

3. Sikora Wacław – Region Małopolska

4. Słowik Andrzej – Region Ziemia Łódzka

5. Rozwalak Zdzisław[10] – Region Wielkopolska

6. Waliszewski Leszek[11] – Region Śląsko-Dąbrowski

7. Brunné Marek[12] – rzecznik prasowy

Źródło: AIPN Gd, 003/176, k. 110, oryginał, mps.

[1] Ryszard Błaszczyk (ur. 1954 r.) – pracownik Huty Katowice w Dąbrowie Górniczej; 1981–1983 kontrolowany operacyjnie przez pion V-1 MUSW w Dąbrowie Górniczej w ramach SOS krypt. „Cezar”; członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

[2] Alicja Matuszewska (ur. 1934 r.) – skarbnik KK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w okresie stanu wojennego internowana w ZK w Bydgoszczy-Fordonie.

[3] Grzegorz Palka (1950–1996) – pracownik Politechniki Łódzkiej; wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Ziemi Łódzkiej; członek Prezydium KKP; delegat na I KZD; członek stały KK NSZZ „Solidarność”; internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; w 1982 r. aresztowany i przewieziony do Warszawy, zwolniony w 1984 r. Zob. m.in. K. Lesiakowski, Grzegorz Palka [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 291–292; Stan wojenny w Regionie Łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, wybór i oprac. M. Kopczyński, R. Rabiega, Warszawa–Łódź 2008, s. 243; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Grzegorz_Palka (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Józef Patyna (ur. 1947 r.) – pracownik KWK „Siersza” w Trzebini; członek KS w sierpniu 1980 r.; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego; delegat na I KZD, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–26 VII 1982 internowany; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział V-2 RUSW w Chrzanowie w ramach SOS krypt. „Dozorca”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Wojciech_Patyna (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[5] Grażyna Przybylska-Wendt (ur. 1935 r.) – członek NSZZ „Solidarność” od września 1980 r., organizatorka NSZZ „Solidarność” w środowisku służby zdrowia, wiceprzewodnicząca KK NSZZ „Solidarność”; członek zespołu redakcyjnego „Biuletynu Informacyjnego” MKZ/ZR w Płocku; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Płock i I KZD, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–22 III 1982 internowana w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 1986–1989 przewodnicząca podziemnego Zarządu Organizacji Regionu Płockiego NSZZ „Solidarność”; zaangażowana w działalność Grupy Roboczej KK. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Grażyna_Przybylska_Wendt (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[6] Eugeniusz Szumiejko (ur. 1946 r.) – w marcu 1968 r. członek KS na Uniwersytecie Wrocławskim; członek NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Dolny Śląsk, sekretarz Prezydium ZR, delegat na I KZD, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku, współorganizator i członek KKS; po pacyfikacji strajku ukrywał się w Trójmieście; w 1982 r. założyciel OKO, współtwórca i członek TKK; wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB; od 1986 r. ponownie w ukryciu; 1986–1988 przewodniczący RKS Dolny Śląsk, od 1987 r. ponownie w TKK; krytyk porozumień okrągłego stołu. Zob. m.in. M. Strasz, Eugeniusz Szumiejko [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 336–338; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Eugeniusz_Szumiejko (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Antoni Tokarczuk (ur. 1951 r.) – członek Prezydium ZR NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy; sekretarz KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Białołęce; 1980–1989 inwigilowany przez Inspektorat 2 WUSW w Bydgoszczy w ramach KE krypt. „Gniazdo”, następnie SOS krypt. „Teolog”.

[8] Jan Waszkiewicz (ur. 1944 r.) – współpracownik KOR, następnie KSS „KOR”; 1979–1981 redaktor naczelny wydawanego poza cenzurą „Biuletynu Dolnośląskiego”; od jesieni 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk i Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; od 1980 r. w Radzie Programowej TKN; 13–16 XII 1981 r. członek KS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, po pacyfikacji strajku w ukryciu; 1983–1988 członek tajnej Rady Edukacji Narodowej, szef Dolnośląskiej Rady Edukacji; w 1989 r. przeciwnik obrad okrągłego stołu; w 1990 r. członek KO przy Lechu Wałęsie. Zob. m.in. R. Bubnicki, Jan Waszkiewicz [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 348–350; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Jan_Waszkiewicz (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[9] Władysław Frasyniuk (ur. 1954 r.) – kierowca mechanik we wrocławskim MPK; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; współtwórca MKS, rzecznik prasowy MKZ Dolny Śląsk; od 5 III 1981 r. przewodniczący MKZ, przewodniczący ZR Dolny Śląsk; członek KKP, delegat na I KZD, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; w okresie stanu wojennego ukrywał się, ścigany listem gończym; współtwórca i przewodniczący RKS Dolny Śląsk; organizator strajków i konspiracyjnych struktur „Solidarności”; współtwórca TKK; 5 X 1982 r. aresztowany, skazany na sześć lat więzienia, zwolniony na mocy amnestii w 1984 r.; po uroczystościach rocznicowych 31 VIII 1984 r. zatrzymany i skazany na trzy miesiące aresztu; ponownie aresztowany 13 II 1985 r. w Gdańsku po spotkaniu z Lechem Wałęsą, skazany na cztery i pół roku więzienia; współtwórca i przewodniczący działającej jawnie od grudnia 1987 r. RKW Dolny Śląsk; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; uczestnik obrad okrągłego stołu; rozpracowywany przez SB. Zob. m.in. M. Strasz, Władysław Frasyniuk [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 87–90; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Władysław_Frasyniuk (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[10] Zdzisław Rozwalak (ur. 1943 r.) – pracownik Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych; 1964–1980 członek PZPR; przewodniczący KS; założyciel MKZ w Poznaniu; przewodniczący KZ i ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I WZD; po wprowadzeniu stanu wojennego złożył publiczne oświadczenie lojalności; w 1982 r. zaangażowany w działalność strajkową; po przeprowadzeniu rozmowy ostrzegawczej wycofał się. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Zdzisław_Rozwalak (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[11] Leszek Waliszewski (ur. 1953 r.) – inżynier elektronik; pracownik FSM w Tychach; w 1980 r. przewodniczący MKZ w Tychach; działacz i członek ZR NSZZ „Solidarność” w Katowicach; w 1981 r. członek KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział V-1 KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Przewodnik”; od 1983 r. na emigracji w Stanach Zjednoczonych; od 1994 r. w Polsce. Zob. m.in. www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Leszek_Zygmunt_Waliszewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[12] Marek Brunné (1940–2002) – 1963–1992 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku; 1974–1975 pracownik Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy; 1975–1980 pracownik WSP w Słupsku; od lat sześćdziesiątych członek Klubu Wysokogórskiego „Trójmiasto”; członek Komisji Instytutowej NSZZ „Solidarność”; od lipca do grudnia 1981 r. rzecznik prasowy ZR/KK.

Nr 234

1981 sierpień 7, Gdańsk – Meldunek dzienny komendanta miejskiego MO w Gdańsku płk. Stefana Bachorskiego do komendanta wojewódzkiego MO w Gdańsku o sytuacji w Gdańsku 6 sierpnia 1981 r.

Gdańsk, dnia [a]7[a] VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Towarzysz[b]

Komendant wojewódzki

Milicji Obywatelskiej

w Gdańsku[c]

Melduję towarzyszowi komendantowi, że w okresie minionej doby nie zanotowano na terenie miasta wydarzeń nadzwyczajnych mających istotny wpływ na stan bezpieczeństwa w mieście.

Kontynuując rozpoznanie operacyjne sytuacji ekonomiczno-politycznej w kluczowych zakładach pracy Gdańska, obserwuje się wzrastające napięcie w środowiskach robotników i inteligencji pracującej wywołane ostatnimi wydarzeniami w kraju.

Z uzyskanych informacji operacyjnych w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i innych zakładów pracy wynika, że Zarząd Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” na dzień 17 VIII 1981 r. ogłosił strajk ostrzegawczy w regionie, który ma trwać w godzinach od 10.00 do 12.00. Celem strajku ostrzegawczego jest poparcie dla KKP NSZZ „Solidarność”, domagającego się poprawy zaopatrzenia w żywność i przywrócenia norm obowiązujących przed 1 VIII 1981 r., dostępu do środków masowego przekazu, ustawowego uregulowania problemu samorządności w zakładach pracy itp.

Uzyskano także poufną informację od TW zatrudnionego w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, że Komitet [Obrony] Więzionych za Przekonania w dniach od 17 VIII 1981 r. do 22 VIII 1981 r. w Warszawie organizuje ogólnopolski marsz protestacyjny. Marsz ten organizowany jest pod egidą „Solidarności”, która udziela pełnego poparcia dla organizatorów. KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej i innych zakładów ma udzielić pomocy w zabezpieczeniu uczestników marszu w koce, śpiwory, namioty, materace, a także w opiekę lekarską. Ponadto „Solidarność” ma spowodować, aby uczestnicy otrzymali urlopy na czas marszu i wynagradzani byli tak jak za udział w strajku. W[edłu]g TW „Solidarność” przygotowuje dużą ilość ulotek propagandowych, które przed wymarszem, jak i na trasie przemarszu będą rozplakatowane i rozkolportowywane. Planuje się, że w 7 miastach, tj. Olsztyn, Białystok, Zduńska Wola, Konin, Toruń, Kielce i Lublin, odbędzie się koncentracja uczestników marszu, którzy następnie w zwartych grupach udadzą się do Warszawy. W pobliżu Warszawy uczestnicy marszu mają się połączyć w 2 lub 3 grupy i wejść do miasta z 3 kierunków, kierując się na plac Zamkowy. Na placu Zamkowym przewidywana jest msza polowa, po zakończeniu której uczestnicy marszu udadzą się do Sejmu z przygotowanymi petycjami.

W dniu wczorajszym w godzinach popołudniowych do prezydenta m[iasta] Gdańska zgłosili się z pismem (kopia w załączeniu) przedstawiciele Komitetu Organizacyjnego Marszu Protestacyjnego, informując prezydenta, że w dniu 9 VIII 1981 r. o godz. 18.00 odbędzie się marsz protestacyjny kobiet, który będzie poprzedzony mszą świętą celebrowaną w bazylice Mariackiej o godz. 17.00. Marsz ma trwać około 2 godzin. Przewiduje się kilka wystąpień przed pomnikiem Jana Sobieskiego, przedstawicieli służby zdrowia, handlu, organizatorów i innych osób. W tej sprawie na mieście pojawiły się już plakaty, z których jeden załączam[d]. Komitet organizacyjny przyjął za swoją siedzibę NSZZ „Solidarność” WPHW w Gdańsku przy ul. Łąkowej 39/44.

W rozmowie z prezydentem organizatorzy, licząc się z możliwością ekscesów, mają spowodować, że w każdym sklepie na trasie przemarszu będzie przynajmniej 1 pracownik z obsługi sklepu. Organizatorzy zabezpieczyli się także w ten sposób, że przygotowali ekipy z płytami pilśniowymi, którymi w przypadku wybicia szyb mają zabezpieczać okna sklepów.

Do prezydenta, także w dniu wczorajszym, zgłosiła się delegacja KZ NSZZ przy Stoczni Północnej w Gdańsku z prośbą o wyrażenie zgody na przemarsz stoczniowców w dniu 14 VIII 1981 r. w godz. od 16.00 do 16.30 na trasie brama główna stoczni do Pomnika Poległych Stoczniowców. Kopia pisma w załączeniu[d][e]. Z podobnym pismem o udzielenie zezwolenia na zorganizowanie w dniu 30 VIII 1981 r. uroczystości na półwyspie Westerplatte zwróciła się KZ NSZZ „Solidarność” przy Zarządzie Portu Gdańsk (kopia w załączniku)[d][f].

Załączam jednocześnie kopię programu obchodów pierwszej rocznicy Sierpnia 1980, który został doręczony prezydentowi m[iasta] Gdańska przez Komitet Organizacyjny Stoczni Gdańskiej im. Lenina[g].

Komendant miejski

Milicji Obywatelskiej w Gdańsku

(–) płk mgr S[tefan] Bachorski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 145–146, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 3: z odpowiednimi fragmentami proszę zapoznać zainteresowane sekcje, 13 VIII 1981 r. oraz Naczelnik Wydz[iału] III „A”.

[c] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[d] Załącznika brak w aktach.

[e] Na marginesie odręczna adnotacja S[ekcja] 6.

[f] Na marginesie odręczna adnotacja o treści Rozpoznać S[ekcja] 7, 14 VIII 1981 r., por. W. Wąsowski.

[g] Załącznika nie publikujemy.

Nr 235

1981 sierpień 11, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 11 VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[b]

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 5 VIII br. Zarząd Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” podjął uchwałę nr 8/81 w sprawie marszu protestacyjnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania o treści:

„(...) Zarząd Regionu popiera inicjatywę Ogólnopolskiego Zjazdu Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania z dnia 20 VII 1981 r. zorganizowania ogólnopolskiego marszu protestacyjnego w dniach 17–22 VIII br. Utożsamiając ideały naszego związku z ideami KOWzP, Zarząd Regionu oświadcza, że podejmie wszelkie dostępne mu środki statutowe do strajku włącznie w przypadku stwierdzenia jakichkolwiek represji wobec organizatorów i uczestników marszu. Zarząd Regionu podejmie niezbędną akcję propagandową w tej sprawie. Wzywa się również komisje zakładowe regionu, aby ułatwiły udział w marszu wszystkim członkom związku, ponosząc koszty z tym związane (rozliczanie pracowników jak za udział w strajku) i dopomogły organizatorom w technicznej obsłudze marszu (środki łączności, nagłośnienie, transport, sprzęt turystyczny, opieka lekarska)...”.

Ponadto informuję, że w dniach 12 i 13 sierpnia br. w auli nr 153 Wydziału Mat[ematyczno]-Fiz[yczno]-Chem[icznego] UG odbywać się będą obrady Komisji Zjazdowej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Początek obrad zaplanowano na godz. 11.00 dnia 12 VIII br.

W miarę posiadanych możliwości proszę o zabezpieczenie operacyjne obrad Komisji Zjazdowej i poinformowanie tut[ejszego] Wydziału III „A” o tematyce i przebiegu obrad.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 166, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 236

1981 sierpień 12, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału XIV Departamentu II MSW dotyczące przebiegu konferencji prasowej zorganizowanej po zakończeniu obrad Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 12 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szyfrogram nr[a]

Pilne[b]

Naczelnik Wydziału XIV

Departamentu II MSW

w Warszawie

Informuję, że w dniu dzisiejszym (12 VIII 1981 r.) o godz. 15.00 zakończyły się obrady KKP NSZZ „Solidarność”. Po zakończeniu obrad odbyła się w Domu Technika w Gdańsku konferencja prasowa prowadzona przez rzecznika prasowego KKP – Janusza Onyszkiewicza, która zakończyła się ok. godz. 16.45.

Poprzez nasze źródła informacji obecne na konferencji prasowej uzyskaliśmy następujące informacje dot. jej przebiegu i treści merytorycznej.

Prowadzący konferencję odczytał na wstępie dwa oświadczenia wydane przez KKP po zakończeniu obrad.

W pierwszym oświadczeniu KKP zajęła stanowisko dot. aktualnego kryzysu społeczno-politycznego, w którym stwierdza się, że NSZZ „Solidarność” nie zmierza w swym działaniu do konfrontacji, lecz wyraźnie chce jej uniknąć. Prowadzona przez rząd i środki masowego przekazu propaganda zmierza do obarczenia odpowiedzialnością „Solidarności” za wywołany stan napięcia w kraju. Akcja propagandowa jest według tego oświadczenia swoistą „nagonką” na związek i zmierza w efekcie do demontażu „Solidarności”. Związek nie będzie w odpowiedzi na akcję rządu „walczyć tą samą bronią”.

Dalej stwierdza się, że zapowiedź premiera Rakowskiego o ewentualnej delegalizacji Niezależnego Zrzeszenia[c] Studentów jest przyjęta przez „Solidarność” negatywnie i związek będzie, jako przeciwny takiej decyzji, bronić NZS.

W drugim oświadczeniu odnoszącym się do przebiegu i wyników rozmów delegacji „Solidarności” z Komitetem Rady Ministrów ds. związków zawodowych – KKP odrzuca obarczanie „Solidarności” winą za przedłużający się stan kryzysu i narastanie trudności gospodarczych. Winę za ten stan ponoszą rząd i władze. „Solidarność”, podkreśla się w oświadczeniu, działa w ramach statutu i konstytucji. Jako strona zawartych umów i porozumień z rządem czuwa jedynie nad ich realizacją. Nie jest to – pełnienie funkcji kontrolnych – spełnieniem przez „Solidarność” roli partii politycznej, tak jak to widzi rząd. Związek jedynie wyraża opinię o rządzie i partii, i ma do tego uzasadnione prawo. Tak jak i prawo do krytyki funkcjonariuszy państwowych.

Zapowiada się dalej w oświadczeniu, że KKP będzie dążyć do uchylenia aktu prawnego z 1945 roku „o zwalczaniu opozycji”.

Zdaniem „Solidarności” rząd wstrzymuje realizację reformy gospodarczej. Minęło już kilkanaście miesięcy, a zmian nie widać, jeśli nie liczyć mocnego systemu ekonomicznego w stosunku do drobnej wytwórczości czy nowego systemu rozliczania efektów ekonomicznych PGR-ów.

„Solidarność” jest związkiem niezależnym zarówno w kraju, jak i za granicą, lecz w konfliktach międzynarodowych bierze pod uwagę i uwzględnia interesy narodu, nie prowadząc „polityki zagranicznej”. W tym punkcie zaatakowano rząd za utrudnienia i ingerencję w sferę swobodnych wyjazdów obywateli za granicę w ramach polityki paszportowej.

Związek zastrzega sobie prawo do opiniowania projektów rządu w sferach społeczno-ekonomicznych i do szerokiej konsultacji takich projektów przed ich wprowadzeniem w życie. Reforma cen jest niezbędna, ale za odpowiednią rekompensatą. Ceny muszą być powiązane z działalnością ekonomiczną jednostek gospodarki uspołecznionej.

Rząd, jak stwierdza się dalej, nie rozumie przyczyn obecnych akcji strajkowych. To nie „Solidarność” je wywołuje, lecz kłopoty zaopatrzeniowe. Władza i aparat administracyjny są zbyt opieszałe. Istnieje wbrew temu, co twierdzi rząd, zagrożenie głodem. „Solidarność” nie jest i nie będzie na to obojętna.

Rząd, jak się stwierdza, posiada klucz do rozwiązania trudności.

W sprawie „incydentu” na rondzie w Warszawie formułuje się tezę, że ingerencja Milicji Obywatelskiej była bezzasadna, gdyż manifestacja nie miała charakteru prowokacji. Istotą wyjścia z kryzysu jest zmiana systemu zarządzania. Konieczne jest jak najszybsze wprowadzenie kompleksowej reformy gospodarczej w oparciu o samorząd pracowniczy. Spekulacji nie zwalczy się stosowanymi akcjami – a kontrola niewiele pomaga.

Związek chce zachęcić zakłady przemysłowe do pomocy rolnikom, do podjęcia produkcji na rzecz rolnictwa.

Kluczem do rozwiązania kwestii węgla jest zorganizowanie odpowiednich warunków pracy w kopalniach.

Następnie Celiński przedstawił apel KKP do „Solidarności” i społeczeństwa sprowadzający się w swych tezach do następujących problemów.

Pierwszą i podstawową sprawą jest troska o zwalczenie kryzysu postępującego spadku produkcji. „Solidarność” zdaje sobie sprawę z odpowiedzialności, jaka także i na niej ciąży w tej kwestii.

Istnieje zagrożenie wybuchu niezadowolenia społecznego. KKP nadała tylko formy zorganizowane temu niezadowoleniu. Instrumentem umożliwiającym wyjście z kryzysu jest szeroko rozumiana samorządność, zarówno w zakładach pracy – samorządy wybierające dyrektora – jak też to, że reforma zarządzania musi objąć także samorząd terytorialny i sejm. Istnieje potrzeba instytucjonalnego wpływu na decyzje organów państwa – bez potrzeby uciekania się do strajków.

W apelu KKP podtrzymuje swe stanowisko z dnia 24 VII 1981 r. w sprawie obcięcia przydziału kartkowego mięsa i sformułowanie żądania. Zapowiada, że powołane Komitety Kontroli Społecznej zajmą się usprawnieniem skupu mięsa i rozprowadzenia. Potrzebny jest system rozdzielników z priorytetem dla Zagłębia Śląsko-Dąbrowskiego, bowiem realna jest groźba katastrofy energetycznej.

W apelu KKP zwraca się o poświęcenie przez społeczeństwo 8 wolnych sobót do końca roku na pracę. Zwraca się w tej sprawie do załóg górniczych, przemysłu i rolnictwa. Decyzja pozostaje w rękach tych załóg. Ma to być normalny dzień pracy opłacany tak jak każdy dzień pracy w tygodniu. Soboty te mają być jednak „nie dla rządu, lecz dla nas”. Organizacją pracy w te soboty ma się zająć samorząd pracowniczy, kontrolujący, aby nie było „przechwytywania” efektów przez rząd i dzielenia wbrew oczekiwaniom społecznym. Utrudnienie takiej kontroli społecznej spotka się ze strajkiem.

Apeluje się jednak dalej o powstrzymanie się przez okres najbliższych dwóch miesięcy od działań strajkowych.

KKP zapowiada, że będzie walczyć o dostęp do środków masowego przekazu i w przypadku niedojścia do porozumienia z rządem na dzień 19–20 VIII 1981 r. zapowiada strajk w wydawnictwach prasowych – z konsekwencją nieukazania się prasy, bowiem „monopol” rządu” w środkach masowego przekazu, jak wykazuje praktyka, „potęguje napięcie”.

Z istotniejszych spraw poruszonych na konferencji prasowej Wałęsa, który się trochę spóźnił, stwierdził, iż „my apelujemy jako obywatele do obywateli, a nie tylko jako związkowcy”. O wolne soboty walczyliśmy jako o zasadę, zawiódł nas system, gdyż nie umiano właściwie zorganizować pracy. Uniemożliwiły to stare struktury, chodzi więc o zrekompensowanie powstałych strat.

W ocenie obecnych dziennikarzy kwestia pracy w ramach tych 8 wolnych sobót jest traktowana przez KKP jako swoiste „poletko” doświadczalne sprawności w praktyce koncepcji samorządu.

W sprawie „marszu gwiaździstego” KKP zapowiedziała odwołanie tej akcji planowanej w dniach 17–22 VIII br. Jednak „Solidarność” przejmie na siebie walkę o realizację punktu 4 porozumienia gdańskiego.

Ponadto informuję, że dalsze dane i informacje dot. ocen kuluarowych środowiska dziennikarskiego na temat konferencji prasowej oraz zaprezentowanego programu „Solidarności” przekażemy Wam kolejnym meldunkiem.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku[c]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 189–195, kopia, rkps.

[a] Brak numeru.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści Por. Miazga: Do meldunku, 13 VIII 1981 r.

[c] W oryginale Związku.

[c] Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 237

1981 sierpień 12, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku w sprawie wyboru władz NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego

Gdańsk, dnia [a]12 VIII[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku[b]

Informuję, iż w miesiącu lipcu br. do władz regionalnych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego z obiektów ochranianych przez Wasz wydział wybrane zostały następujące osoby:

I. do Prezydium Zarządu Regionu

– Samsonowicz Jan – Akademia Medyczna Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

II. na członków Zarządu Regionu

– Blindow Bogdan[1] – Okręgowe Przeds[iębiorstwo] Rozpowszechniania Filmów Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

– Buczkowski Lesław – Politechnika Gdańska (delegat na Zjazd Krajowy)

– Kaczyński Lech – Uniwersytet Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

– Ptak-Kasprzak Bożena[2] – Teatr „Wybrzeże”

– Kubasiewicz Ewa[3] – Wyższa Szkoła Morska

– Milewski Jerzy – Polska Akademia Nauk (delegat na Zjazd Krajowy)

– Olszewski Bodgan[4] – Uniwersytet Gdański

– Pawlicki Szymon – teatr

– Płocharczyk[c] Czesław[5] – ZOZ Tczew

– Staśkiel Ryszard – Instytut Kształcenia Nauczycieli i Badań Oświat[owych]

Gdańsk

– Żurkowska Danuta[6] – Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku (delegat na Zjazd Krajowy)

III. do Komisji Rewizyjnej

– Ruchniewicz Krystyna[7] – Pałac Młodzieży Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

IV. na delegatów na Zjazd Krajowy

– Balicki Marek[8] – Zespół Opieki Zdrowotnej

– Marek Henryk[9] – Woj[ewódzki] Szpital Zespolony Gdańsk

– Nowakowska Danuta[10] – Przedszkole nr 62

– Smulkowski Jędrzej – Uniwersytet Gdański Lab[oratorium] Akustyki

W związku z powyższym proszę o spowodowanie ustalenia danych osobowych ww. osób oraz w miarę posiadanych możliwości – charakterów tych osób. Sprawę proszę traktować jako bardzo pilną.

W załączeniu przesyłam listy imienne składu osobowego Zarządu Komisji Rewizyjnej oraz delegatów na Zjazd Krajowy[d].

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. PK/druk WU Dnia 12 VIII [19]81 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 196, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Bogdan Blindow (ur. 1944 r.) – 1965–1982 członek PZPR; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS przy OPRF w Gdańsku; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” przy OPRF w Gdańsku, następnie KZ; współzałożyciel i przewodniczący Krajowej Sekcji Pracowników Filmu NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD, członek ZR; członek Komitetu Ocalenia Kinematografii; w marcu 1982 r. wydalony z PZPR; 1982–1988 przewodniczący Rady Pracowniczej przy OPRF w Gdańsku (następnie przy Państwowej Instytucji Filmowej Neptun-Film); 22 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 40808 jako kandydat na TW, wyrejestrowany 9 IX 1982 r., materiały nie zachowały się.

[2] Bożena Ptak (ur. 1952 r.) – w sierpniu 1980 r. delegatka Koła Młodych przy ZLP w Gdańsku do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek KZ NSZZ „Solidarność” w Teatrze „Wybrzeże”; w 1981 r. delegatka na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR NSZZ „Solidarność; 1981–1982 redaktor w KK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w grudniu 1981 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1982–1989 członek Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego; w maju 1988 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Bogdan_Blindow (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Ewa Kubasiewicz-Houée (ur. 1940 r.) – bibliotekarka w WSM w Gdyni; 3 II 1982 r. skazana na dziesięć lat pozbawienia wolności i pięć lat pozbawienia praw publicznych za kolportaż ulotek; objęta amnestią z 21 VII 1983 r.; działaczka Solidarności Walczącej; 1984–1989 rozpracowywana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gnazdo”; 4 VII 1989 r. zarejestrowana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ; wyrejestrowana 23 I 1990 r.; materiały nie zachowały się.

[c] W oryginale Pocharczyk.

[4] Bogdan Olszewski (ur. 1950 r.) – pracownik naukowy UG; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Instytucie Filologii Polskiej UG, następnie Komisji Wydziałowej „Solidarność” i członek Prezydium KZ na UG; redaktor naczelny pisma KZ „Spojrzenie”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR; współredaktor „Tygodnika Biura Informacji Prasowej NSZZ «Solidarność»”; 14 XII 1981 r. współorganizator strajku na UG, członek KS; 1982–1989 współpracownik RKK „Solidarność” Gdańsk; współpracownik Lecha Wałęsy (m.in. redagował oświadczenia i utrzymywał kontakt z dziennikarzami); redaktor tekstów w Radiu „Solidarność”; w maju 1988 r. współorganizator łączności między ośrodkiem w parafii św. Brygidy a strajkującymi w Stoczni Gdańskiej im. Lenina oraz kontaktów z prasą; w sierpniu 1988 r. przedstawiciel uczelni gdańskich na strajku w stoczni; od września członek Międzyzakładowego Komitetu Organizacyjnego „Solidarność” w Gdańsku; 1983–1989 zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ.

[5] Czesław Płocharczyk (ur. 1950 r.) – absolwent Medycznego Studium Zawodowego w Gdańsku; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR; 1989–2000 wiceprzewodniczący KZ „Solidarność” przy ZOZ.

[6] Danuta Żurkowska (ur. 1947 r.) – członek Komitetu Założycielskiego w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej; przewodnicząca KZ; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD; w listopadzie 1981 r. członek delegacji „Solidarności” w Szwajcarii; po 13 XII 1981 r. nie wróciła do Polski. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Danuta_Żurkowska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[7] Krystyna Ruchniewicz-Misiak (ur. 1942 r.) – członek Komitetu Założycielskiego NSZZ Nauczycieli i Pracowników Oświaty i Wychowania przy MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, w listopadzie 1980 r. członek KS; w 1981 r. delegatka na I WZD Regionu Gdańskiego, przewodnicząca RKR NSZZ „Solidarność”; delegatka na I KZD, członek KKR; od 1981 r. na emigracji. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci. pl/wiki/index.php?title=Krystyna_Ruchniewicz–Misiak (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[8] Marek Balicki (ur. 1953 r.) – lekarz, polityk, od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD, członek ZR NSZZ „Solidarność”; 13–29 XII 1981 r. internowany m.in. w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; wydawca głównego pisma podziemnego w Lęborku „Robotnik Lęborka”; 1982–1983 działacz podziemnej TKK „Solidarności” w Lęborku; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Słupsku w ramach SOS krypt. „SBB”, a następnie przez RUSW w Lęborku w ramach KE krypt. „Agitator”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Marek_Balicki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[d] Załączników brak w aktach.

[9] Henryk Marek (ur. 1927 r.) – lekarz; członek KS w sierpniu 1980 r.; następnie przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Gdańsku; delegat na I KZD; 17 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku pod nr. 40472 jako kandydat na TW; przekazany do Wydziału V RUSW w Gdyni, wyrejestrowany w listopadzie 1982 r.

[10] Danuta Nowakowska (ur. 1932 r.) – nauczycielka; w sierpniu 1980 r. członek KS pracowników oświaty; delegatka do MKS w Stoczni Gdańskiej; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Nauczycieli i Pracowników Placówek Oświatowych przy MKZ; wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty NSZZ „Solidarność”; w listopadzie 1980 r. uczestniczka strajku okupacyjnego pracowników oświaty w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku; w 1981 r. delegatka na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD; po 13 XII 1981 r. na emigracji. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Danuta_Nowakowska (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 238

1981 sierpień 12, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku w sprawie wyboru władz NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego

Gdańsk, dnia [a]12 VIII[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Informuję, iż w miesiącu lipcu br. do władz regionalnych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego z obiektów ochranianych przez Wasz wydział wybrane zostały następujące osoby:

I. do Prezydium Zarządu Regionu

– Maria Grubba – PKP Rejon Budynków Mieszkalnych Gdynia-Grabówek

II. na członków Zarządu Regionu

– Blindow Bogdan – Okręgowe Przeds[iębiorstwo] Rozpowszechniania Filmów Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

– Cegielski Jacek[1] – Polskie Linie Oceaniczne (delegat na Zjazd Krajowy)

– Gajewski Andrzej[2] – Morska Obsługa Radiowa Statków

– Jaruchowski Jacek[3] – Polskie Linie Oceaniczne

– Miąskowski Marian[4] – Stacja RTV Gdańsk (delegat na Zjazd Krajowy)

– Woźniak Jan[5] – PKS Wejherowo

– Urbański Roman[6] – PKP Zajączkowo Tczewskie

III. do Komisji Rewizyjnej

– Kubicki Józef [7] – emerytowany kapitan ż[eglugi] w[ielkiej] (delegat na Zjazd Krajowy)

– Kuskowski Henryk[8] – Polskie Linie Oceaniczne

– Zalewska Halina – Zakład Produkcji i Nasycania Podkładów Kolejowych

IV. na delegata na Zjazd Krajowy

Czerwińska Maria[9] – Urząd Poczt[owo]-Telekom[unikacyjny] Gdańsk 6.

W związku z powyższym proszę o spowodowanie ustalenia danych osobowych ww. osób oraz w miarę posiadanych możliwości – charakterów tych osób. Sprawę proszę traktować jako bardzo pilną.

W załączeniu przesyłam listy imienne składu osobowego Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, Komisji Rewizyjnej i delegatów na Zjazd Krajowy.

Zał. 2 na 4 ark.[b]

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. PK/druk WU Dnia 12 VIII [19]81 r.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 193, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Jacek Cegielski (ur. 1947 r.) – inżynier nawigator; w marcu 1968 r. uczestnik protestów studenckich; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” PLO; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego oraz I KZD, członek ZR NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–30 VI 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział II KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Domino”; 1989–1990 zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jacek_Cegielski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[2] Andrzej Gajewski (ur. 1949 r.) – pracownik Morskiej Obsługi Radiowej Statków w Gdyni; członek ZR NSZZ „Solidarność”; figurant SOR krypt. „Gdańsk” i „Gniazdo”.

[3] Jacek Jaruchowski (ur. 1944 r.) – technik budowy okrętów; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; podczas strajku w sierpniu 1980 r. członek KS w PLO; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PLO; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”, członek ZR. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jacek_Jaruchowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[4] Marian Miąskowski (ur. 1954 r.) – 1975–1981 członek PZPR, wcześniej w ZMS i ZSMP; członek KZ NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KKK Pracowników Resortu Łączności; delegat na I KZD; 1984– 1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Maniek”.

[5] Jan Woźniak (ur. 1948 r.) – kierowca mechanik; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; 4 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku jako TW ps. „Jan”, wyrejestrowany 13 XI 1989 r., materiały nie zachowały się. Zob. Karty Mkr-2 dot. Jana Woźniaka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

[b] Załączników brak w aktach.

[6] Roman Urbański (ur. 1948 r.) – pracownik stacji PKP Zajączkowo Tczewskie; członek NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–3 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 9 VII 1981 r. zarejestrowany przez pion V SB w Tczewie jako figurant KE krypt. „Konduktor”; 10 V 1984 r. materiały przejęła do dalszego prowadzenia SB w Kościerzynie, przekwalifikowując sprawę na SOS oraz zmieniając jej kryptonim na „Kolejarz”; materiały zarchiwizowano 14 XI 1985 r. pod sygn. II-18945.

[7] Józef Kubicki (1917–1994) – kapitan PLO; inwigilowany w związku z utrzymywaniem kontaktów towarzyskich z osobami mieszkającymi w Wielkiej Brytanii; w sierpniu 1980 r. członek zakładowego KS w PLO; 1980–1981 członek KZ „Solidarność” w PLO; członek Komisji Rewizyjnej ZR NSZZ „Solidarność” Gdańsk; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index. php?title=Józef_Kubicki (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[8] Henryk Kuskowski (ur. 1933 r.) – spawacz w PLO; 10 XI 1965 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; materiały zarchiwizowano 23 I 1976 r. pod sygn. Ik-14343; nie zachowały się; 13 XII 1981–9 III 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział II WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Matros”.

[9] Maria Czerwińska (ur. 1950 r.) – ekonomista; pracownik Wojewódzkiego Urzędu Poczty w Gdańsku; członek KS w swoim zakładzie pracy w sierpniu 1980 r.; delegat na I KZD NSZZ „Solidarność”.

Nr 239

1981 sierpień 12, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Bodzenty do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku w związku ze wzrostem zainteresowania działaczy NSZZ „Solidarność” żołnierzami zawodowymi

Gdańsk, dnia [a]12 VIII[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[b]

Egz. nr 1[c]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO Gdańsk

W związku z aktualną sytuacją społeczno-polityczną w kraju przewiduje się wzrost zainteresowań ze strony niektórych działaczy NSZZ „Solidarność” stosunkiem kadry zawodowej i żołnierzy służby zasadniczej do działań w „Solidarności”. Należy spodziewać się prób dotarcia do kadry zawodowej tak w celu propagowania idei związkowej, jak i prowadzenia rozpoznania obiektów wojskowych, stanu gotowości bojowej jednostek, współdziałania z siłami zbrojnymi państw sojuszniczych.

W związku z powyższym prosimy o pilne informowanie o powyższych sprawach naszego wydziału, a w szczególności o próbach tworzenia przez „Solidarność” systemu rozpoznania Wojska Polskiego i Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, czasowo stacjonujących w Polsce.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Fr[anciszek] Bodzenta[1]

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. ZR/Druk/GK/112

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 167, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. 12 VIII 1981 r.

[c] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[1] Franciszek Bodzenta (ur. 1933 r.) – mjr MO; 1953–1954 słuchacz KOSz MBP w Czerwieńsku; 1954– 1956 funkcjonariusz Wydziału IX, a następnie Wydziału IV WUdsBP w Gdańsku; 31 XII 1956 r. zwolniony ze służby; ponownie przyjęty w 1958 r. na stanowisko oficera operacyjnego Referatu ds. SB KM MO w Sopocie; 1960–1946 oficer operacyjny Sekcji 1 Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; 1964–1969 kierownik grupy Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; 1969–1975 kierownik grupy Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; 1975–1980 kierownik sekcji Wydziału II SB KW MO w Gdańsku; 1980–1988 zastępca naczelnika Wydziału II SB KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2464, Akta osobowe Franciszka Bodzenty.

Nr 240

1981 sierpień 17, Gdańsk – Notatka służbowa kierownika Sekcji 4 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Bogdana Czoski dotycząca reakcji zakładów pracy na przerwanie rozmów rządu z NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia [a]17[a] VIII 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa[b]

dot. reakcji zakładów pracy na przerwanie rozmów rządu z „Solidarnością”

Z dokonanego rozpoznania w zakładach funkcjonujących w obrębie wojewódzkiego kompleksu gospodarki komunalnej i mieszkaniowej oraz w wojew[ódzkim] kompleksie funkcjonowania gospodarki narodowej (banki, Okr[ęgowy] Zarz[ąd] Doch[odów] Państwa itp.) wynika, że pracownicy poszczególnych instytucji zareagowali na fakt przerwania rozmów w Warszawie przede wszystkim wzmożonymi komentarzami na temat sytuacji, jaka niewątpliwie wytworzy się w kraju w konsekwencji powyższego.

Spodziewany jest zdecydowany wzrost „zaostrzenia kursu” przez rząd i wynikające stąd nasilenie się wymogów dyscyplinarnych wobec pracowników gospodarki uspołecznionej. W komentarzach pojawiają się elementy strachu przed ewentualnymi reperkusjami wobec osób aktywnie działających w „Solidarności”. Środowisko członków „Solidarności”, zwłaszcza w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym, sceptycznie odnosi się do treści komunikatu ogłoszonego na temat przerwania rozmów rzekomo za przyczyną KKP NSZZ „Solidarność”, zdaniem bowiem wielu działaczy wina niewątpliwie, jak zawsze w takich sytuacjach, jest podzielona i ponoszą ją prawdopodobnie obie strony.

Ostry w tonie komunikat rządowy nie jest w stanie całkowicie „ostudzić” zapału rozsierdzonych aktywistów większych ogniw „Solidarności”. Mimo to w zakładach panuje spokój i trwa normalna praca. Trudno jednak nie dostrzec wyraźnego wzrostu napięć społecznych i dalszego pogłębienia się nastroju niezadowolenia z dotychczasowej polityki rządu w zakresie wyprowadzania kraju z kryzysu.

Kier[ownik] Sekcji 4

Wydz[iału] III „A”

(–) por. B[ogdan] Czoska[1]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 168, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści S[ekcja] 1: Treść notatki przekazać tow. Kwaśniewskiemu do meldunku. Poinformowano Dep[artament] III „A”, 17 VIII 1981 r.

[1] Bogdan Czoska (ur. 1948 r.) – por. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1976 r.; funkcjonariusz Wydziału III, III „A”/V; 1979–1980 starszy inspektor Wydziału III SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie środowiska naukowo-dydaktycznego UG); w 1983 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2126, Akta osobowe Bogdana Czoski.

Nr 241

1981 sierpień 18, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Jola” opracowana przez kierownika Sekcji 7 Wydziału III „A” KW MO w Częstochowie por. Stanisława Juszczyka

Gdańsk, dnia 18 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr 2

Źródło: TW ps. „Jola”[1]

Przyjął: St[anisław] Juszczyk[2]

Dnia: 11 VIII 1981 r., godz. 0.30

Informacja

spisana ze słów i notatek TW

Program na 10–11 VIII 1981 r.

1. Sprawozdanie z negocjacji z rządem (Onyszkiewicz, Geremek)

2. Wystąpienie przedstawicieli rządu

3. O rządowym projekcie reformy gospodarczej (R[yszard] Bugaj[3], Kurowski – dyskusja)

4. Propozycje programowe związku wobec sytuacji politycznej w kraju (K[arol] Modzelewski)

5. Sprawa Śląska

6. Projekt podwyżek cen art[ykułów] mącznych

7. Stanowisko wobec podziału CRZZ

8. Sejm – ustawa o przedsiębiorstwie

Obrady rozpoczęły się z półgodzinnym opóźnieniem od przedstawienia programu. Prowadził je Onyszkiewicz. Poinformowano zebranych, iż rząd zamierza rozważyć poprawkę do norm żywnościowych. Następnie Geremek omówił aktualną sytuację w kraju, stwierdzając m.in., że rozmowy z rządem są dialogiem głuchych, że trwa naganianie związku żądaniami zaprzestania strajków i demonstracji. Uważa, że związkowi nie można zakazać wyrażania odczuć i żądań społeczeństwa. Władze wykorzystały monopol na środki masowego przekazu, tworząc zasłonę z problemów drugorzędnych, by zasłonić podstawowe żądania społeczeństwa. Polityka rządu w obecnej chwili jest próbą demontażu związku poprzez włączanie związku do odpowiedzialności za współrządzenie krajem.

Następnie Jedynak przedstawił stanowiska rządowe, po czym Słowik, mówiąc o uchwałach KKP, stwierdził: „Rakowski, mimo że jest premierem, nie mógł udzielić odpowiedzi na uchwały KKP”. Ocenił spotkanie jako prowokacyjne, inspirowane przez rząd. Wałęsa, zabierając głos, stwierdził, że rząd walczy o utrzymanie ciepłych posad. Nawoływał do zachowania spokoju, mówiąc, żeby pozwolić rządowi „wyskakać się”. Sobieraj[4] z Radomia stwierdził, że strona rządowa ma swych doradców, więc „Solidarność” też ich ma, jak np. Bujaka, Kuronia. Rulewski zaakcentował w swej wypowiedzi, że nie powinno być dialogu, a ponadto określił Rakowskiego mianem niekoronowanego króla. Następny mówca zażądał określenia kompetencji rządu. Zaznaczył również, że brak informacji był sztucznie stworzony przez zablokowanie teleksu. Gwiazda określił przeszukanie dokonane u Kęcika jako kolejną prowokację, wobec której KKP powinna zająć zdecydowane stanowisko. Zauważył, że rewizję tę przeprowadzał Zygmunt Kuczmierowski wraz z tymi samymi osobami, znanymi już z poprzednich rewizji, sprzed 1980 r. Zaproponował również przedrukowanie wydawnictwa chłopskiego. Cierniewski[a] (Bytom) stwierdził, że rząd tak manipuluje, aby mieć pretekst do wprowadzenia stanu wyjątkowego.

Omawiając projekt reformy gospodarczej, Bugaj określił komisję ds. reformy jako ciało niekompetentne. Stwierdził, że musi ulec zmianie finansowanie, zarządzanie, należy zerwać ze służbową zależnością (państwo, rząd, U[rząd] R[ady] Ministrów, Sejm), bowiem powoduje to chaos i umożliwia „wykręcanie się sianem”.

Generalnie stanowisko związku do reformy neguje możliwość aprobaty projektu rządowego, który, jak się określa, jest ekstremalny. Należy wypracować formę kompromisu oraz powołać grupę roboczą w sprawie reformy gospodarczej.

Kurowski stwierdził, że reforma nie jest sprawą najpilniejszą i nie musi być wdrożona w ciągu najbliższych 2 miesięcy. Reforma musi być głęboka i radykalna. Samodzielność ma być rzeczywista i realna. Plan powinien być centralny. Centralne rozdzielnictwo natomiast to jest problem do rozważenia. Dalej zasugerowano, że Sejm powinien być autentycznie kompetentny i pochodzić z prawdziwego wyboru.

Po przerwie kontynuowano obrady z udziałem przedstawicieli rządu. Min[ister] Ciosek oznajmił, że przyjechał na obrady w dobrej woli i nadziei, że osiągnięte zostanie porozumienie. Zapoznał zebranych ze składem sekretariatu komisji ds. reformy, a następnie zabierali głos przedstawiciele komisji, omawiając ważniejsze aspekty wprowadzenia reformy i konieczność jej wprowadzenia. Wystąpienia te nie przekonały zebranych, którzy wytykali słabe jej punkty jak:

– aktywizacja skupu bez spisu zwierząt,

– brak autentyzmu rad narodowych,

– marnotrawstwo mięsa,

– problem eksportu i importu mięsa.

Bugaj zaproponował projekt samorządu oraz wskazał na konieczność opiniowania planu gospodarczego, wprowadzenie dodatku wyrównawczego na członka rodziny, podwyżkę na przetwory mączne oraz wprowadzenie reform ekonomicznych teraz i w przyszłości.

Następnie Kurowski wykazał sprzeczność między rządowym programem przezwyciężenia kryzysu a reformą gospodarczą. Poruszył również sprawę wydobycia węgla, produkcji cukru, braku paliw, ogumienia.

W dalszym ciągu dyskusji krytykowano reformę gospodarczą, która przy dotychczasowej kadrze zarządzającej („chronionej”) nie może być wdrożona, bo z powrotem wszystko będzie roztrwonione i zmarnowane.

Delegat Katowic obarczył rząd winą za 70 tys. ognisk zapalnych, jako przykład podając nieterminowe rozdzielanie kartek żywnościowych na Śląsku. Następnie dyskusja potoczyła się na tematy związane z mięsem i tu Wądołowski oznajmił, że załoga wstrzyma eksport mięsa przez port.

Kolejno przedstawiciele komisji ds. reformy przedstawili propozycje działań i zmian związanych z reformą, po czym zabrał głos B[ogdan] Lis. Stwierdził on, że reforma powinna być kompleksowa i równocześnie wszędzie wprowadzona. Zaproponował, by kartki na mięso były numerowane, oraz wyraził wątpliwość, kto będzie decydował, do czego kierownicza rola partii będzie się odnosiła.

Na zakończenie min[ister] Ciosek zabrał głos, bardzo szeroko omawiając ciężką sytuację gospodarczą i polityczną kraju i zaapelował o poparcie dla rządu oraz realizację linii porozumienia.

Wystąpienie to było potem burzliwie komentowane i omawiane przez zebranych. Przyjęto je jako próbę ugłaskania „Solidarności”, bez przekonania. Określono go jako dobrego gracza i wytrawnego, który chce uśpić działaczy i wygrać w decydującym momencie. Krążą opinie, że obrady mogą przeciągnąć się do środy, a nawet do czwartku.

Kier[ownik] Sek[cji] 7

Wydz[iału] III „A”

KW MO w Częstochowie

(–) por. St[anisław] Juszczyk

Wyk[onano] w 1 egz.

Opr. SJ.

Druk: LG

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 174–175, oryginał, mps.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Stanisław Juszczyk (ur. 1943 r.) – kpt. MO; w resorcie spraw wewnętrznych od 1971 r.; funkcjonariusz ZOMO, Wydziału Kryminalnego, Wydziału III, Wydziału III „A”/V w Częstochowie; 1984–1988 zastępca szefa ds. polityczno-wychowawczych kierownictwa RUSW w Koniecpolu; 1988–1989 oddelegowany do służby w pododdziale ZOMO w Częstochowie. Zob. AIPN Ka, 0235/582, Akta osobowe funkcjonariusza Stanisława Juszczyka.

[3] Ryszard Bugaj (ur. 1944 r.) – polityk, ekonomista, uczestnik protestów studenckich w marcu 1968 r.; od 1976 r. związany ze środowiskiem KOR; w 1981 r. delegat na WZD Regionu Mazowsze; członek ZR NSZZ „Solidarność”; reprezentant KKP w rządowej Komisji ds. Reformy Gospodarczej; 13–22 XII 1981 r. internowany w Białołęce i Jaworze; doradca KKW i Lecha Wałęsy; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; uczestnik obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. G. Majchrzak, Ryszard Bugaj [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 49–50; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Ryszard_Bugaj (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[a] W oryginale Cierpiewski.

[4] Andrzej Sobieraj (ur. 1946 r.) – członek NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ w Radomiu; w listopadzie 1980 r. organizator strajku okupacyjnego w Wojewódzkim Komitecie Związków Zawodowych w Radomiu; członek KPN; delegat na WZD Regionu Ziemia Radomska; przewodniczący ZR; delegat na I KZD; członek KK; 13 XII 1981–23 XII 1982 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku i w Warszawie-Białołęce, wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany; 1983–1991 na emigracji w Australii. Zob. m.in. http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Andrzej_Sobieraj (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

Nr 242

1981 sierpień 18, Częstochowa – Informacja spisana ze słów TW ps. „Jola” przez kierownika Sekcji 7 Wydziału III „A” KW MO w Częstochowie por. Stanisława Juszczyka

Częstochowa, dnia 18 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia[a]

Egz. nr [b]3[b]

Źródło: TW ps. „Jola”

Przyjął: por. St[anisław] Juszczyk

Dnia: 17 VIII 1981 r.

LK: sam[odzielne] prywat[ne][c]

Informacja[d]

spisana ze słów TW[e]

Trzeci dzień obrad KKP rozpoczęło wystąpienie Onyszkiewicza, który przedstawił problemy związane z zaopatrzeniem w art[ykuły] spożywcze oraz ciężką sytuację żywnościową kraju. W toku wystąpienia również wykazał, że strajkami na pewno nie uzdrowi się sytuacji ani też nie poprawi zaopatrzenia. Zdaniem TW jego wystąpienie było ukierunkowane na „zmiękczenie” członków delegatów KKP.

Po tym wystąpieniu odczytano propozycję apelu (opublikowanego potem przez KKP), który opracowany został przez Modzelewskiego i Kuronia. Pierwszym stwierdzeniem po jego odczytaniu był komentarz Andrzeja Sobieraja z Radomia sprowadzający się do słów: „Podpisał E[dward] Gierek”.

Wywiązała się dyskusja, w toku której m.in. głos zabierali: Gwiazda, Rulewski, Kuroń, Słowik, Modzelewski, Siła-Nowicki. W wystąpieniach swych popierali tekst tego apelu, wskazując, że jest to jedyna droga do poprawy sytuacji gospodarczej i społecznej kraju.

Przeważająca większość dyskutujących opowiedziała się za apelem i jego treścią z wyjątkiem przedstawicieli Cz[ęstocho]wy, Regionu Śląsko-Zagłębiowskiego oraz Piotrkowa Trybunalskiego, którzy nie zgadzali się z formą podania tego apelu oraz jego treścią. Chodziło o fragment odnoszący się do górnictwa (wyeksponowanie tego zawodu i nadanie mu priorytetowej rangi) oraz dot. formy dysponowania dobrami wyprodukowanymi w wolne soboty. Zdaniem delegatów zgłaszających te zastrzeżenia brak jest konkretnych wskazówek, w jaki sposób należy tę produkcję przekazać zainteresowanym oraz jak stwierdzić, czy przeznaczono ją w takiej ilości i właściwym odbiorcom.

Ponadto przedstawiciel Cz[ęstocho]wy poddał krytyce tekst apelu, uważając, że jest zbyt rozwlekły, mało komunikatywny, wzorowany na innych, podobnych dokumentach z minionego dziesięciolecia. Zdaniem delegata winien on zawierać konkretne treści i stwierdzenia wraz z zaleceniami do realizacji.

Po dyskusji przeprowadzono głosowanie za treścią apelu, w wyniku którego:

– głosowało za – 27 osób,

– głosowało przeciw – 10 osób,

– pozostali wstrzymali się od głosu.

W głosowaniu nie brały udziału osoby doradców czy ekspertów.

Kolejną sprawą dyskutowaną w trzecim dniu obrad było nawiązanie do kampanii rozpoczętej przez rząd za pomocą środków masowego przekazu, a skierowanej p[rzeciw]ko „Solidarności”, w wyniku której, jako przeciwstawienie[f] się akcji, Jurczyk zaproponował zorganizowanie strajku poligrafii w skali ogólnokrajowej, w czym poparł go również Onyszkiewicz.

Propozycję tę poddano głosowaniu, w wyniku którego przeważającą większością głosów, przy 5 wstrzymujących się, została podjęta uchwała o ogłoszeniu strajku.

Obrady KKP w trzecim dniu zakończyły się ok. godz. 16.00.

Kier[ownik] Sek[cji] 7

Wydz[iału] III „A”

KW MO w Częstochowie

(–) por. St[anisław] Juszczyk

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[ecz]ka pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A” MSW W[arsza]wa

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 180, oryginał, mps.

[a] Poniżej odręczna adnotacja o treści Sekcja 3. 25 VIII 1981 r.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] Poniżej pieczątka z godłem o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Częstochowie. Pominięto liczbę dziennika.

[d] Poniżej kwadratowa pieczęć o treści Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Wpłynęło dnia 25 VIII 1981 r. Nr 02999.

[e] Powyżej odręczna adnotacja o treści Por. Tomczak do sprawy obiektowej, 25 VIII 1981 r.

[f] W oryginale przedstawienie.

Nr 243

1981 sierpień 18, Gdańsk – Notatka służbowa kpt. Leona Stańczyka z rozmowy z Ryszardem Sobocińskim w związku z zabezpieczeniem imprez w hali „Olivia”

Gdańsk, dnia 18 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa[b]

W dniu 17 VIII 1981 r. zgodnie z decyzją kierownictwa przeprowadzona została rozmowa operacyjna z ob. [a]Ryszard Sobociński – gł. specjalista ds. obiektów sportowych Stoczni P[ó]łn[ocnej][a].

Celem rozmowy było stworzenie formalno-merytorycznych warunków do przeprowadzenia wspólnie z Wydziałem „T” tut[ejszej] komendy kombinacji operacyjnej zmierzającej do zabezpieczenia imprez planowanych w hali „Olivia”, w tym festiwalu Piosenki Prawdziwej, jak i I Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”.

W czasie luźnej wymiany zdań ob. R[yszard] S[obociński] stwierdził, że aktualnie przygotowany jest już wystrój plastyczny sceny na festiwal. Głównym motywem dekoracji będzie szubienica, która umieszczona będzie na tle zdjęć osób poległych w grudniu 1970 r. Ponadto zawieszone będą łachmany ubrań roboczych.

Uzgodniono z organizatorami festiwalu, jak i Krajową Komisją Wyborczą, że dzienne opłaty za wynajęcie sali na ww. imprezy wynosić będą 120 tys. zł.

Przechodząc do meritum zagadnienia, poinformowałem ob. [a]R[yszarda] S[obocińskiego][a], iż celem naszego spotkania jest omówienie zagadnień związanych z zabezpieczeniem sali widowiskowej przed ewentualnymi wypadkami nadzwyczajnymi mogącymi zakłócić przebieg festiwalu, jak i Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Poinformowałem wymienionego, iż w trakcie ostatnich obrad KKP w Gdańsku grożono telefonicznie uczestnikom obrad wysadzeniem sali w powietrze. Mimo że tym razem był to „żart”, jako aparat zobowiązany do otrzymaniu ładu, porządku, jak i zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim obywatelom, musimy podjąć takie działania, aby zminimalizować maksymalnie, o ile nie wykluczyć całkowicie możliwości dokonania aktu terrorystycznego, jak i zabezpieczyć się przed ewentualną prowokacją ze strony nieodpowiedzialnego elementu. W tej sytuacji oczekujemy od niego, jako tym bardziej od wyższego oficera LWP, daleko idącej pomocy w tym względzie. Ob. [a]R[yszard] S[obociński][a] stwierdził, że cel rozmowy jest dla niego jasny, a propozycja współdziałania konieczna.

Poinformowałem wymienionego, że o fakcie podejmowanych działań zabezpieczających wspomnianej imprezy nie informowano ani kierownictwa Stoczni Północnej, ani też odpowiedzialnych działaczy NSZZ „Solidarność” z uwagi na uniknięcie paniki, jak i wzbudzanie niezdrowej sensacji. Uzyskano zapewnienie ob. [a]R[yszarda] S[obocińskiego][a], iż sprawa ta nie wyjdzie poza grono osób zainteresowanych. Następnie rozmówca scharakteryzował obiekt, jego zabezpieczenia, możliwości dojścia do newralgicznych miejsc itd. Szczegóły dot. technicznej strony zagadnienia

znajdą odbicie w notatce kpt. M[ichała] Bolesławskiego[1] z Wydziału „T”.

Celem zapoznania się bliżej z obiektem, warunkami technicznymi, zabezpieczeniem itd. uzgodniono spotkanie na terenie hali „Olivia” w dniu 18 bm.

Uwagi

Rozmówca jest człowiekiem bardzo inteligentnym. Jako były wojskowy hołduje zasadzie rozmowy wprost bez zbędnych argumentacji. Widzi potrzebę współdziałania w zakresie zabezpieczenia imprez organizowanych przez „Solidarność”, mimo że nie pała do związku zbytnią sympatią. Wynika to z tego, iż zarówno członkowie, jak działacze ogniwa „Solidarności” zatrudnieni w hali „Olivia” podjęli działania zmierzające do zwolnienia go ze stanowiska głównego specjalisty ds. obiektów sportowych. Na porządku dziennym są ciągłe utarczki z pracownikami obiektu w zakresie dyscypliny pracy, z których większość to członkowie „Solidarności”.

Odnośnie festiwalu, jak i zjazdu ob. [a]R[yszard] S[obociński][a] stwierdził, że do dnia dzisiejszego nie jest znany mu żaden z programów organizowanych imprez – organizatorzy, mimo że jest on odpowiedzialny za przygotowanie obiektu, nie udostępnili mu szczegółowego programu.

Na podstawie przeprowadzonej rozmowy odnoszę wrażenie, iż ob. [a]R[yszard] S[obociński][a] jest osobą gwarantującą dyskrecję, jak i chętną do udzielenia nam daleko idącej pomocy.

W rozmowie uczestniczył kpt. M[ichał] Bolesławski z tut[ejszego] Wydziału „T”.

Na konsumpcję wydatkowano 940 zł (dziewięćset czterdzieści). Dekonspiracji osoby [a]R[yszarda] S[obocińskiego][a] nie stwierdzono.

Kier[ownik] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) kpt. L[eon] Stańczyk

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – sprawa „Klan”

Egz. nr 2 – Wydz[iał] „T” w/m

Opr. LS/NK

JW(18 VIII [19]81 [r.])

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 50–51, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu kwadratowa pieczątka o treści Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk Władysław Jaworski.

[1] Michał Bolesławski (ur. 1939 r.) – kpt. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1962 r.; oficer techniki operacyjnej Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; od 1969 r. starszy oficer techniki operacyjnej Wydziału „T”; od 1972 r. kierownik Sekcji 1a Wydziału „T”; 4 IV 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2477, Akta osobowe Michała Bolesławskiego.

Nr 244

1981 sierpień 18, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 18 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym na spotkaniu TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

– W wyniku przeprowadzonej po wyborach nowych władz regionu reorganizacji Andrzej Butkiewicz[b] przestał pełnić funkcję kierownika działu i pracuje obecnie jako drukarz w drukarni „Solidarności”.

– W wyniku powyższej reorganizacji, jak i zatargu z Lechem Wałęsą – na tle wypowiedzi pod adresem Wałęsy i bliskich kontaktów z Gwiazdami – przestał pełnić funkcję rzecznika prasowego „Solidarności” regionu gdańskiego Mariusz Wilk, który pracuje nadal w redakcji tygodnika MKZ Gdańsk „Solidarność”.

Na jego miejsce został zarekomendowany przez Jacka Kłysa – Marek Brunné, aktualnie pracujący jako rzecznik prasowy regionu gdańskiego.

Na zakończenie spotkania TW przekazał 4 egzemplarze „Solidarności” oraz tygodnika „BIPS” nr 11.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna, dotychczasowe informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację dot. A[ndrzeja] Butkiewicza[b] wykorzystać do opracowania informacji dla tut[ejszego] Wydz[iału] III.

Informację odnośnie M[arka] Brunné wykorzystać w sprawie op[eracyjnego] rozpr[acowania] „Bolek” oraz w ramach spr[awy] „Klan”.

Zadanie dla TW

Realizować dotychczas przekazane zadania.

Zbierać wszelkie informacje dot. Krajowego Zjazdu „Solidarności”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Teofil” odbyłem w dniu 18 VIII 1981 r. w kawiarni „Posejdon” w Gdańsku. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji na spotkaniu nie stwierdzono.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 181, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale Budkiewicz.

Nr 245

1981 sierpień 18, Gdańsk – Informacja operacyjna uzyskana od TW ps. „Jantar” dotycząca przebiegu obrad Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 18[a] VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Źródło: „Jantar”[1]

Przyjął: A[dam] Żaczek

Dnia: 12 VIII 1981 r.

godz. 10.30–11.00

[Miejsce:] „Novotel” Gdańsk[b]

Informacja operacyjna

Podczas spotkania w dniu dzisiejszym „Jantar” przekazał własne refleksje z przebiegu dwudniowych obrad KKP, a oto one:

1.[c]Obrady „krajówki” w zasadzie prowadzone są pod dyktando Kuronia, Bujaka, Kurowskiego, Chrzanowskiego[2], Olszewskiego oraz Geremka. Wszyscy uczestnicy obrad są prawdziwie pod psychiczną presją tych osób. Dlatego, że nie są ugruntowane pozycje poszczególnych członków KKP, przed wyborami krajowymi pozostają oni pod wpływem oddziaływania ww. osób.

Cele tych, którzy wymienieni są na wstępie, to opanowanie władzy politycznej w kraju. Eliminacja z działalności tych osób, to tyle co zmiana całego kursu „Solidarności”. Są tego przykłady, np. w dniu 11 VIII br. po wystąpieniu Bujaka głos zabrał Kuroń, który w zasadzie stwierdził to samo, co zawierało wystąpienie Bujaka. Jasnym jest, że np. referat Bujaka był w całości opracowany przez Kuronia, gdyż wynikało to z treści i sformułowań słownych obydwu mówców.

Grupa Kuronia w sposób bardzo dobitny wywiera presję na pozostałość, która wpływom tym w warunkach obecnych musi się poddać. W kuluarach np. przedstawiciel B[ielska]-Białej (Kosmowski) pytał Kuronia, czy np. będzie drugim Marksem i opracuje nowy system, jeżeli neguje obecny.

Kuroń nie był w stanie na to dać konkretnej odpowiedzi. Mówił, że dla własnego dobra musi negować to, co istnieje, ale programu konkretnego nie może przedstawić. Kosmowski na zakończenie stwierdził, że: „Panie Jacku, obecna polityka nasza prowadzi głównie do tego, że występujemy przeciwko naszym związkowcom, a kapitalizmu nikt nam nie zaakceptuje”.

Jakie jest więc obecne wyjście, mówi Kosmowski, żeby coś nowego stworzyć, Kuroń nie daje na to odpowiedzi. Na obradach bardzo mocno wypowiadał się, jak nigdy – np. Cierniewski, natomiast bardziej umiarkowani jak zwykle byli Rulewski, a prawie niewidzialnym był Gwiazda.[d]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 176, oryginał, mps.

[a] Datę dzienną 12 poprawiono na 18.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści Poinfor[mować] I sekr[etarza] KW o treści, 12 VIII 1981 r.

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Do meldunku, 13 VIII 1981 r.

[1] Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

[2] Wiesław Chrzanowski (ur. 1923 r.) – prawnik; żołnierz NOW i AK; uczestnik powstania warszawskiego; członek Stronnictwa Narodowego i Młodzieży Wszechpolskiej; w latach czterdziestych kilkukrotnie aresztowany, w styczniu 1950 r. skazany na osiem lat więzienia, osadzony we Wronkach i Rawiczu, zwolniony ze względu na stan zdrowia, w 1956 r. zrehabilitowany; 1965–1981 członek nieformalnego zespołu informacyjnego przy prymasie Stefanie Wyszyńskim; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. negocjator w sprawie rejestracji NZS; 1982–1986 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; 1962–1969 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach operacyjnej obserwacji krypt. „Mecenas”; 10 XI 1969 r. zarejestrowany przez Wydział III KS MO pod nr. 4976 jako figurant KE krypt. „Spółdzielca”, 13 III 1974 r. przerejestrowany na TW ps. „Spółdzielca”, wyrejestrowany 18 VI 1976 r.; 28 X 1984 r. zarejestrowany przez Wydział III Biura Studiów MSW pod nr. 74495 jako zabezpieczenie, 6 XI 1982 r. przekazany do Wydziału II Departamentu I MSW; 7 XI 1984 r. zarejestrowany przez Wydział II Departamentu I pod nr. 16133 jako rozpracowanie operacyjne; 11 VI 1986 r. przekazany do Wydziału XI Departamentu I MSW; 29 IX 1989 r. materiały zostały zniszczone przez Wydział IX Departamentu I (kategoria TST, krypt. „Pertex”); w 2000 r. Sąd Lustracyjny uznał, że Wiesław Chrzanowski nie był osobowym źródłem informacji SB. Zob. m.in. AIPN, 001121/1022, t. 1–2, Materiały operacyjne krypt. „Spółdzielca”; B. Brzostek, Wiesław Chrzanowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 57–59; karty EO4/77, EO-4-E/62, EO-4/62, Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydziału „C” SUSW; http://www.encyklopedia–solidarnosci.pl/Wiki/index.php?title=Wiesław_Marian_Chrzanowski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[d] Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 246

1981 sierpień 19, Gdańsk – Plan operacyjnego zabezpieczenia I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane piosenki” mającego się odbyć w hali „Olivia” w dniach 20–22 sierpnia 1981 r.

Gdańsk, dnia 19 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr 2

Plan

operacyjnego zabezpieczenia I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej

„Zakazane piosenki”, który odbędzie się w hali „Olivia” w dniach 20–22 VIII 1981 r.

I. Sytuacja operacyjna

W ramach obchodów I rocznicy „Sierpnia 80” jedną z imprez organizowanych przez NSZZ „Solidarność” w Gdańsku ma być I Ogólnopolski Przegląd Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane piosenki”. Organizatorzy zaplanowali przeprowadzenie tej imprezy w hali sportowo-widowiskowej „Olivia” w Gdańsku w dniach od 20–22 sierpnia 1981 roku.

W skład Komitetu Organizacyjnego wspomnianej imprezy oprócz przedstawicieli MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku wchodzą następujące osoby:

kierownik biura organizacyjnego – Waldemar Banasik[1] z klubu „Lastadia”,

kierownik artystyczny – Maciej Zembaty,

scenografia – Jerzy Janiszewski[2] i Andrzej Czeczot[3],

honorowy przewodniczący biura organizacyjnego – Lech Wałęsa,

honorowy przewodniczący komisji artystycznej – Andrzej Wajda.

Ponadto w pracach organizacyjnych z ramienia MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku weźmie udział Szymon Pawlicki, a z MKZ NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze ob. Łyżwa.

Organizatorzy przewidują trzy 5-godzinne imprezy przez trzy kolejne dni, na które uzyskali zezwolenie prezydenta miasta Gdańska. Na widowni według planów organizatorów będzie przebywać jednorazowo 2800 osób. Celem zapewnienia porządku w trakcie trwania imprezy zorganizowano 300-osobową ekipę porządkowych złożoną z członków „Solidarności”. Z posiadanych przez nas nieoficjalnych informacji wynika, iż teksty utworów, które mają być prezentowane w trakcie wspomnianej imprezy, były udostępnione do wglądu Urzędowi Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.

Według posiadanego rozpoznania operacyjnego w przeglądzie tym zaplanowano udział około 200 wykonawców, zarówno zawodowych, jak i amatorów. Szereg z nich znanych jest z negatywnej postawy w stosunku do obecnej rzeczywistości. Celem nadania możliwie wysokiej rangi artystycznej podjęto starania o udział w imprezie najlepszych wykonawców krajowych i zagranicznych. Jednakże pomimo wysłania zaproszeń Cohen i Kristofferson odmówili udziału, a Bob Dylan nawet nie odpowiedział na wysłane zaproszenie.

Kształt imprezie nadadzą znani artyści krajowi – Jonasz Kofta[4], Ewa Demarczyk[5], Jan Pietrzak[6], Krystyna Janda[7], Jacek Fedorowicz[8], Krzysztof Jaroszyński[b] oraz zespół kabaretów „Elita”, „60 minut na godzinę”, „Wały Jagiellońskie”, „B-kompleks”. Konferansjerkę prowadzić będzie Jerzy Stuhr, Leszek Niedzielski[9] i Jerzy Skoczylas[10]. Organizatorzy zamierzają wkomponować w układ twórczość autorską powstałą spontanicznie w trakcie „wydarzeń grudniowych” i „sierpniowych”.

Dotychczasowe oblicze ww. imprezy wskazuje, iż będzie ona w swym kształcie odbiegać od dotychczas przyjętych schematów organizacyjnych. W głównej mierze opierać się ona będzie na improwizacji, gdyż nie przewidziano dla niej ścisłego scenariusza. W organizowaniu jej nie borą udziału żadne instytucje kulturalne profesjonalnie zajmujące się organizacją imprez rozrywkowych.

W związku z założonym przez organizatorów żywiołowym charakterem imprezy liczyć należy się z prezentowaniem utworów nieposiadających debitu komunikacyjnego, a tym samym istnieje możliwość powstania sytuacji nieprzewidzianych przez organizatorów, które mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Sytuację powyższą pogłębić może specyficzny dobór widowni ukształtowany poprzez zamknięty system rozpowszechniania biletów na powyższą imprezę pośród członków „Solidarności” w zakładach pracy. Jednocześnie organizatorzy planują nagłośnienie na zewnątrz hali „Olivia”.

W związku z tym należy brać pod uwagę możliwość prezentowania prowokacyjnych tekstów antypaństwowych i antyradzieckich, jak również kolportaż wrogich materiałów.

W celu maksymalnego rozpoznania ewentualnych wrogich zamierzeń organizatorów oraz podjęcia działań operacyjno-zapobiegawczych zarówno przed, w trakcie, jak i po imprezie wymagane jest jej operacyjne zabezpieczenie.

II. Czynności operacyjno-zabezpieczające

1. Kontynuowanie operacyjnego rozpoznania organizatorów imprezy w celu zapewnienia pełnej wiedzy operacyjnej oraz dopływu wyprzedzających informacji o ich zamiarach związanych z planowaną imprezą. Kontrola prowadzona będzie za pośrednictwem źródeł informacji wydziałów III, III „A”, II oraz przy wykorzystaniu techniki operacyjnej.

Wykaz wykorzystywanych osobowych źródeł informacji podany zostanie w załączniku nr 1 do niniejszego planu.[c]

2. W celu zabezpieczenia dopływu wyprzedzających informacji o ewentualnych wrogich zamiarach działaczy antysocjalistycznych w związku z zaplanowaną imprezą Wydział III i III „A” podda intensywnej kontroli operacyjnej figurantów pozostających w ich zainteresowaniu.

3. Operacyjne zabezpieczenie przebiegu imprezy w dniach 20, 21, 22 VIII 1981 r. będzie prowadzone niezależnie od obecności na niej osobowych źródeł informacji [d]przez[d] dziewięciu pracowników Wydziału III, III „A” i II. (Wykaz pracowników zostanie podany w załączniku nr 2 do niniejszego planu).[c]

Bilety na imprezę zabezpieczają[e] poszczególne wydziały we własnym zakresie. Zadaniem tych pracowników wyposażonych w sprzęt do ciągłego nagrywania przebiegu imprezy będzie dokumentowanie ewentualnych wrogich wystąpień o charakterze antypaństwowym i antyradzieckim przez wszystkie dni trwania imprezy, jak również ujawnianie osób prowokujących negatywne zachowania publiczności. Pracownicy zabezpieczający imprezę będą [na] bieżąco informować kierownictwo służbowe tut[ejszej] KW MO o wypadkach mających znaczenie dla zabezpieczenia imprezy celem podjęcia ewentualnych przeciwdziałań. W tym celu kierownik grupy będzie utrzymywać bezpośredni kontakt z pracownikiem Wydz[iału] „B” zaopatrzonym w środki łączności bezprzewodowej. Wydział „B” zabezpieczy łączność z bazą, w razie konieczności podda obserwacji zewnętrznej po zakończeniu imprezy grupy osób bądź osoby zachowujące się prowokacyjnie.

4. Zadaniem Wydziału „B” będzie też bieżąca operacyjna kontrola zamiejscowych osób, organizatorów i uczestników imprezy, którzy zamieszkiwać będą w hotelach Trójmiasta.

5. Wydział Paszportów zabezpieczy operacyjnie cudzoziemców – uczestników festiwalu.

6. Wydział II zapewni bieżący dopływ informacji o tym, na ile organizatorzy wyżej wymienionej imprezy rozpowszechnią ją przy wykorzystaniu środków masowej informacji oraz [czy] poprzez te środki będą starali się propagować wrogie antysocjalistyczne treści.

Powyższe informacje niezbędne będą w celu informowania władz polityczno-administracyjnych.

Wydział II zobowiązany jest do zapewnienia dopływu informacji o ewentualnych wrogich działaniach podejmowanych przez środowisko dziennikarskie, zarówno krajowe, jak i dziennikarzy zagranicznych, celem podejmowania stosownych przeciwdziałań (akredytowanie źródeł informacji przy festiwalu).

III. Czynności organizacyjne

1. Zadania wynikające z niniejszego planu dla pracowników Wydziału II, III i III „A” omówione zostaną z poszczególnymi pracownikami zaangażowanymi do działań specjalnych podczas odprawy w świetlicy Wydziału II w dniu 20 bm. o godz. 10.00.

2. Za dokonanie niezbędnych ustaleń z kierownictwem Wydziału II, III „A”, „T”, „B” i Paszportów odpowiedzialny jest z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydziału III mjr Domski.

3. Za wszystkie realizowane, przewidziane planem zadania dla pracowników Wydziału II, III „A”, „B” i Paszportów odpowiedzialni są naczelnicy poszczególnych jednostek.

4. Wszystkie uzyskiwane informacje z zabezpieczanej imprezy będą przekazywane do Wydziału III.

5. W dniach 20, 21, 22 VIII br. w godzinach od 16.00 do zakończenia imprezy w sekretariacie Wydziału III pełniony będzie dyżur (grafik dyżurów zostanie odrębnie opracowany i załączony do planu jako załącznik nr 3).

6. Odrębny plan zabezpieczenia fizycznego imprezy opracuje Wydział WSK Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku.

7. Za prawidłową realizację całości zadań wynikających z niniejszego planu oraz dokonywanie niezbędnych bieżących uzgodnień z kierownictwem służbowym tutejszej komendy odpowiedzialny jest z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydziału III mjr Jerzy Domski.

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańsku

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Jerzy Domski

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – Wydział III

Egz. nr 2 – Wydział III „A”

Egz. nr 3 – Wydział II

Egz. nr 4 – aa Oprac. NC i MR/BC Druk 20/81/BC.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 154–160, oryginał, mps.

[a] Poniżej kwadratowa pieczątka o treści Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk Władysław Jaworski opatrzona odręcznym podpisem.

[1] Waldemar Banasik (ur. 1953 r.) – członek Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego.

[2] Jerzy Janiszewski (ur. 1952 r.) – grafik; absolwent PWSSP w Gdańsku; podczas strajków sierpniowych w 1980 r. autor projektu logo NSZZ „Solidarność”. Zob. m.in. http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Jerzy_Janiszewski (ostatni dostęp 15 X 2009 r.).

[3] Andrzej Czeczot (ur. 1933 r.) – grafik i twórca filmów animowanych; zadebiutował w tygodniku „Szpilki” w 1956 r.; 13–21 XII 1981 r. internowany; 1982–1997 w Stanach Zjednoczonych.

[b] W oryginale Jarosiński. Krzysztof Jaroszyński (ur. 1953 r.) – satyryk, twórca kabaretowy; członek SPP; występował w kabarecie studenckim „Stodoła”; współtworzył magazyn radiowy „60 minut na godzinę”; od 1976 r. występował w kabarecie Jana Pietrzaka „Pod Egidą”, wraz z Januszem Gajosem tworzył duet kabaretowy „Dwójka bez Sternika”.

[4] Jonasz (właśc. Janusz) Kofta (1942–1988) – poeta, dramaturg, satyryk i piosenkarz; początkowo związany z klubem „Hybrydy”; współpracownik Teatru „Syrena”, współzałożyciel kabaretu „Pod Egidą”; od 1964 r. współpracownik Programu III Polskiego Radia.

[5] Ewa Demarczyk (ur. 1941 r.) – piosenkarka, dyrektor teatru; debiutowała w studenckim kabarecie Akademii Medycznej w Krakowie „Cyrulik” i „Piwnicy pod Baranami”; występowała m.in. we Francji, Szwajcarii, Szwecji, Belgii, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Japonii.

[6] Jan Pietrzak (ur. 1937 r.) – satyryk, aktor, kompozytor; współtwórca kabaretów „Hybrydy” oraz „Pod Egidą”; felietonista „Tygodnika Solidarność”, redaktor tygodnika „Szpilki”; znany z satyry politycznej wymierzonej w ustrój PRL.

[7] Krystyna Janda (ur. 1952 r.) – aktorka filmowa i teatralna, piosenkarka i felietonistka; w 1975 r. ukończyła PWST w Warszawie; w filmie zadebiutowała rolą Agnieszki w Człowieku z marmuru Andrzeja Wajdy.

[8] Jacek Jan Fedorowicz (ur. 1937 r.) – satyryk i aktor; 1954–1960 współtwórca gdańskiego teatru „Bim- -Bom”; występował w telewizyjnych programach rozrywkowych „Poznajmy się”, „Małżeństwo doskonałe”, „Kariera” i „Runda”; współtwórca radiowego magazynu satyrycznego „60 minut na godzinę”; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; pracownik Radia „Solidarność”; od początku stanu wojennego zerwał wszelkie kontakty z państwowymi środkami przekazu; działacz Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom; rozpracowywany przez SB. Zob. m.in. R. Spałek, Jacek Fedorowicz [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 91–93.

[9] Leszek Niedzielski (ur. 1942 r.) – reżyser radiowy, satyryk, członek kabaretu „Elita”; związany z Wrocławskim Magazynem Rozrywkowym „Studio 202”.

[10] Jerzy Skoczylas (ur. 1948 r.) – satyryk, współtwórca kabaretu „Elita”; redaktor Polskiego Radia we Wrocławiu; 27 IV 1982 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu jako OZ, wyrejestrowany 7 X 1989 r.

[c] Załącznika brak w aktach.

[d-d] Wpisano odręcznie.

[e] W oryginale zabezpieczającą.

Nr 247

1981 sierpień 19, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku dotyczące rozmów prowadzonych między Zarządem Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” a dyrekcją gdańskiej telewizji w sprawie emisji programów z udziałem członków NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia [a]19 VIII[a] 1981 r.

Tajne[b]

Egz. nr [a]2[a]

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że przedstawiciele Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” prowadzą uzgodnienia z zastępcą dyrektora Ośrodka TV w Gdańsku ob. Bożyczką w sprawie emisji audycji telewizyjnych z udziałem „Solidarności”.

Do udziału w programach zapraszani będą przedstawiciele władz związku lub eksperci „Solidarności” i eksperci zaproszeni przez telewizję.

Tematem dwóch pierwszych programów (czas emisji każdego z nich przewidziano na 30 minut) będą praworządność i reglamentacja. Dokładny termin emisji uzależniony jest od terminu przedstawienia przez „Solidarność” konspektów tych programów.

Powyższe przekazuję do wiadomości i ewentualnego operacyjnego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. WW/NC JW(19 VIII 1981 r.)

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 183, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 248

1981 sierpień 20, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku w sprawie produkcji filmu poświęconego realizacji porozumień sierpniowych

Gdańsk, dnia 20 VIII 1981 r.

Tajne[a]

Egz. nr [b]2[b]

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 17 VIII br. Marian Terlecki[1] (bliższych danych brak) konsultował z Arkadiuszem Rybickim sprawę produkcji filmu o dniach sierpniowych w Gdańsku w kontekście oceny stanu realizacji porozumienia gdańskiego z sierpnia 1980 r.

M[arian] Terlecki stwierdził, że realizację filmu już rozpoczęto, wykorzystując udostępniony w tym celu przez Ośrodek TV w Gdańsku sprzęt filmowy. Kierownictwo produkcji objął Krzysztof Leszczyński[2], któremu wraz z ekipą filmową zostanie wypłacona zaliczka w wysokości 10 tys. złotych. Potrzebną do produkcji filmu taśmę (czarno-białą) ekipa otrzymała od klubu „Lastadia” w zamian za jedną kopię filmu.

Zdaniem M[ariana] Terleckiego produkcja tego filmu będzie bardzo opłacalna dla „Solidarności” jako właściciela. Wym[ieniony] jest w trakcie wstępnego ustalania ofert i wyliczania zysków „Solidarności” ze sprzedaży filmu.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 194, oryginał, mps.

[a] W lewym górnym rogu pieczątka o treści Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej 80–819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Marian Terlecki (ur. 1954 r.) – dziennikarz, filmowiec, działacz RMP i NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; ujawnił się 13 IX 1983 r.; w 1985 r. aresztowany (zwolniony w 1986 r.); rozpracowywany operacyjnie przez Wydział III KW MO w Gdańsku oraz Wydział XI Departamentu I MSW w ramach SOR krypt. „Aktor”, „Kunigas”, „Scena”, „Sony” i „Kramir”; z materiałów „Kramir” (AIPN, 01911/169) wynika, że w 1976 r. Wydział III KW MO w Gdańsku nawiązał z nim dialog operacyjny (k. 47), w wyniku którego podjął on współpracę z SB; rejestrowany jako KO pod nr. 24014. Zob. Operacja „Zorza II”. Służba Bezpieczeństwa i Komitet Wojewódzki PZPR wobec wizyty Jana Pawła II w Trójmieście (czerwiec 1987), wybór, red. nauk. i wstęp S. Cenckiewicz, M. Kruk, Warszawa–Gdańsk 2008, s. 101, przyp. 4.

[2] Krzysztof Leszczyński (ur. 1953 r.) – kierownik produkcji w Ośrodku Telewizji Gdańsk; w 1981 r. odmówił powrotu do kraju z wyjazdu czasowego do Anglii.

Nr 249

1981 sierpień 21, Gdańsk – Notatka służbowa por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil”

Gdańsk, dnia 21 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW przekazał następujące informacje: – W dniu 20 IX br. TW uczestniczył w I koncercie Festiwalu Piosenki Prawdziwej „Zakazane piosenki” w hali „Olivia”. Festiwal rozpoczął się o godz. 20.20 z nieznacznym opóźnieniem. Na sali był komplet widzów. Wiele osób zgromadziło się przed halą (ubrani często w sposób niechlujny).

Festiwal rozpoczął się bez specjalnego uroczystego otwarcia. W pierwszym dniu najlepiej wypadł (sądząc po reakcji publiczności i głosowaniu) J[acek] Zwoźniak[1] za piosenki Najpiękniejsze w klasie robotniczej i Piosenka na wszelki wypadek. Publiczność reagowała w sposób żywiołowy przy piosenkach, w których treści znajdowały się akcenty antyradzieckie oraz przy wszelkiej krytyce władz zarówno z okresu gierkowskiego, jak i obecnych.

Pierwszy koncert zakończył się tuż po północy. Uczestnicy i publiczność rozeszli się do domów w miarę spokojnie.

– W związku z licznymi zatargami ze Z[bigniewem] A[damem] Mazurem TW zamierza zrezygnować z pracy w sekcji kombatantów, gdzie udzielał porad prawnych i odpowiadał na korespondencję. Współpraca z Mazurem jest b[ardzo] ciężka z uwagi na aspiracje przywódcze ww. w organizacji kombatanckiej.

Ocena informacji

Informacje TW zostały potwierdzone przez inne źródła.

Przedsięwzięcia

Informacje dot. festiwalu wykorzystać w ramach sprawy op[eracyjnej] „Klan”.

W związku z zaistniałą sytuacją rozważyć możliwość wprowadzenia TW do pracy w pionie organizacyjnym MKZ Gdańsk z uwagi na fakt, iż posiada on odpowiednie

Zadania dla TW

Realizować zadania otrzymane na poprzednich spotkaniach. Podjąć rozmowę z p. Celejewską – szefem Biura MKZ Gdańsk w celu zorientowania się w ewentualnej możliwości podjęcia pracy w tym biurze. Zbierać informacje dot. Festiwalu Piosenki Prawdziwej.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 21 VIII br. w godz. 12.00–13.00 w kawiarni „Posejdon” w Gdańsku. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. W trakcie spotkania TW został poinstruowany o sposobie przeprowadzenia rozmowy z Celejewską. W trakcie rozmowy ma on podkreślić konfliktowy stan z Mazurem, brak możliwości wykazania się w pracy na dotychczasowym stanowisku, a przede wszystkim swoje doświadczenie w zakresie organizacji pracy poparte odpowiednimi zaświadczeniami z zakładów pracy. W trakcie rozmowy TW winien podkreślić swoją przeszłość polityczną oraz kontakty ze środowiskiem kombatanckim w Wielkiej Brytanii.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 182, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[1] Jacek Zwoźniak (1952–1989) – piosenkarz, artysta kabaretowy, członek popularnej wrocławskiej grupy BABA oraz kabaretu „B-Complex”; zdobywca nagród i wyróżnień, m.in. na Festiwalu Piosenki Prawdziwej, Festiwalu Piosenki Zakazanej, Ogólnopolskim Przeglądzie Piosenki Autorskiej „Hybrydy”; zginął w wypadku samochodowym podczas powrotu z koncertu. kwalifikacje w tym zakresie, jak i z uwagi na przeszłość polityczną ww. (oficer AK, utrzymuje kontakt z organizacjami kombatanckimi w Wielk[iej] Brytanii).

Nr 250

1981 sierpień 24, Gdynia – Notatka służbowa st. sierż. Adama Zbrzeskiego dotycząca spotkania z osobami poszukującymi grobów ofiar Grudnia ’70

Gdynia, 24 VIII 1981 r.[a]

st. sierż. Adam Zbrzeski[b]

KK MO – Gdynia[c]

Notatka służbowa

W dniu 23 VIII 1981 ok. godz. 15.30 do mojego miejsca zamieszkania [[d]], gdzie zamieszkuję od 21 VIII 1981 r., przyszły dwie kobiety, które przedstawiły się, że są z MKZ NSZZ „Solidarność”, pokazując przy tym legitymację o formacie biletu miesięcznego. Następnie podały moje dane personalne, jednocześnie pytając, czy to są moje personalia. Po opisanej sytuacji zaproponowały te kobiety, aby dalszą rozmowę kontynuować w moim mieszkaniu, na co zdecydowałem się, gdyż nadal nie wiedziałem, o co chodzi, a ponadto skąd te kobiety wiedziały, że mieszkam na ul. Swarzewskiej. Wewnątrz mieszkania jedna z kobiet oświadczyła, że interesują się sprawą grzebania ofiar grudnia 1970 r., a ustaliły, że ja byłem naocznym świadkiem tego zdarzenia. Zdziwiła mnie ta rozmowa, gdyż nikomu nie mówiłem, iż obserwowałem w grudniu 1970 r. sposób i miejsce grzebania ofiar tych zajść. Nadmieniam, że w 1970 [r.] pracowałem w Stoczni Mar[ynarki] Woj[ennej] w Gdyni, a zdarzenie to obserwowałem z Markiem Stelmach[em][1], który w tamtym okresie nigdzie nie pracował, a zamieszkiwał na ul. Królewieckiej w Gdyni, obecnie koło Kolbud, dokładnie gdzie nie wiem, gdyż od 6 lat nie utrzymuję z nim żadnych kontaktów. Drugą osobą, która również obserwowała moment zwożenia zwłok i grzebania, była Barbara Nejranowska, która zamieszkuje obecnie na Żabiance, a poprzednio zamieszkiwała na ul. Witomińskiej, trzecią osobą i czwartą byli bracia Bernard Goździewicz i Włodzimierz Goździewicz, zam[ieszkali] na ul. Witomińskiej. Nadmieniam, że w tamtym okresie czasu, jak i obecnie, nikt z wymienionych nie pracował i nie pracuje w resorcie MSW. Następnie kobieta ta zapytała mnie, czy pamiętam coś z tamtego okresu, na co odpowiedziałem, że upłynęło 11 lat i nie chciałbym podawać nieprawdziwych faktów. W związku z tym kobieta ta powiedziała, że organizują spotkanie naocznych świadków w celu odtworzenia rzeczywistego przebiegu wydarzeń umiejscowienia pogrzebanych w celu zrobienia kroniki tamtych dni. Powiedziała również, że przeprowadzą ekshumację zwłok nawet bez zezwolenia, gdyż pochowani są na drogach, a za rozkopywanie dróg nikt nie będzie mógł nic zrobić. Na zakończenie zapytały mnie, czy będę osiągalny pod tym adresem i jak pracuję, na co odpowiedziałem, że w systemie zmianowym i ciężko będzie się ze mną skontaktować. Wówczas kobieta ta powiedziała, że przyjadą po mnie, gdy będą wszyscy „świadkowie” umówieni na określony dzień, to poczekają na mnie. Terminu nie podała. Ponadto powiedziała, że jestem pierwszą osobą, z którą rozmawia na ten temat, z listy, którą ma przygotowaną. Po tym wszystkim wyszła, ja natomiast pojechałem do mojego byłego miejsca zamieszkania, aby ustalić, czy moja matka podała kobietom mój obecny adres, lecz matka oświadczyła, że nikt nie wie, a po drugie nie podałaby adresu, gdyż nie wie, czy życzyłbym sobie, aby ktoś, kogo ona nie zna, odwiedzał mnie.

Nadmieniam, że świadkiem rozmowy była moja żona.

Uzupełniam:

Kobiety te oświadczyły, że następną osobą, z którą się skontaktują w tym samym dniu, tj. 23 VIII 1981 [r.], będzie Marek Stelmach, który zam[ieszkuje] w Pierwoszynie koło Kolbud. Dopiero adres zamieszkania Stelmacha dowiedziałem się od tych kobiet[e], gdyż wyprowadzając się z ul. Królewieckiej, wprowadził się na al. Grunwaldzką, Gdańsk-Żabianka.

Wychodząc z mojego mieszkania, powiedziały, że też skontaktują się z „Baśką od Kucharskich”, tj. Barbarą Nejranowską (nazwisko panieńskie) i Goździewiczami, gdyż oni również byli „świadkami”.[f]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 52–53, oryginał, rkps.

[a] Poniżej odręczna adnotacja o treści Rozważyć możliwość przeprowadzenia dodatkowo rozmowy z tym funkcjonariuszem o zezwolenie na pójście na to spotkanie. Sprawdzić wszystkie n[iżej] w[ymienione] osoby, 25 VIII 1981 r.

[b] Poniżej odręczna adnotacja o treści Tow. R[yszard] Łubiński, 25 VIII [1981 r.].

[c] Obok odręczna adnotacja o treści Por. R[yszard] Tomczak, por. T[omasz] Kurdwanowski. Do realizacji po omówieniu. Poinformować Wydz[iał] III w Łodzi i Wydz[iał] IV w/m.

[d] Pominięto dane adresowe.

[1] Marek Władysław Stelmach (ur. 1954 r.) – operator w Spółdzielni Kółek Rolniczych w Pręgowie gm. Kolbudy; w 1981 r. złożył wniosek o wyjazd stały do RFN.

[e] Tak w oryginale.

[f] Poniżej parafka.

Nr 251

1981 sierpień 28, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku z rozmowy przeprowadzonej z Tomaszem Moszczakiem i Alojzym Szablewskim[1]

Gdańsk, dnia 28 VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]5[a]

Notatka służbowa

W dniu 25 VIII br.[b], wykorzystując zaistniałą sytuację operacyjną, przeprowadziłem rozmowę z T[omaszem] Moszczakiem[2] i A[lojzym] Szablewskim w ich pomieszczeniu służbowym. Poinformowałem moich rozmówców, iż jesteśmy w posiadaniu informacji, z której wynika, że pewna grupa osób przegotowuje akcję propagandową przeciwko L[echowi] Wałęsie. Do grupy tej należą Tarasiewicz, Satora i J[oanna] Gwiazda. Chcą oni opublikować w postaci ulotek materiały przedstawiające w negatywnym świetle przewodniczącego KKP. Od strony technicznej problemem tym zajął się Tarasiewicz i Satora. Tarasiewicz był wykonawcą matryc, a Satora zlecał wykonanie druku. W tej sprawie zwrócił się do Biura Projektów Budownictwa Morskiego, gdzie napotkał bliżej nieznane nam kłopoty. W związku z powyższym sprawę powielenia wspomnianych materiałów zamierza powierzyć którejś ze stoczni. Po przekazaniu tej informacji rozmówcom nawiązałem do ewentualnych możliwości druku ulotek na ich stoczni. Rozmówcy orzekli, że na Stoczni im. Lenina taka historia nie będzie miała miejsca, gdyż cała „Solidarność” popiera linię L[echa] Wałęsy i fakt drukowania tego typu ulotek byłby natychmiast im znany. Jednocześnie nadmienili, że podejmą wszelkie kroki, aby pomimo ich pewności nigdzie nie podjęto wspomnianych materiałów.

W dalszej części rozmowy zwróciłem się do rozmówców z pytaniem, czy nie obawiają się w tym zakresie działań ze strony osób związanych przed sierpniem [19]80 r. z grupą Gwiazdy i Walentynowicz, a zwłaszcza Felskiego i Borowczaka. Jak wynika z wypowiedzi Moszczaka, poglądy tych osób znacznie zmieniły się w ostatnim okresie. Borowczak np. jest zagorzałym przeciwnikiem Kuronia, chociaż nosi przydomek „dziecka Kuronia”. Poglądy tych osób uległy zmianie podczas jednego ze spotkań z Kuroniem, gdy na pytanie Borowczaka: „Co będzie, gdy poleje się krew?” wymieniony odrzekł: „Co się tym przejmujesz, wtedy my już dawno będziemy na Zachodzie”.

Odnośnie Walentynowicz, A[ntoni] Szablewski zgłaszał pretensje do naszej służby o to, że pozwalamy jej na wyjazdy zagraniczne, w trakcie których przynosi ona wiele strat dla naszego kraju.

W tym momencie zwróciłem uwagę, iż właśnie na wniosek „Solidarności” wyjazdy Walentynowicz doszły do skutku. Powrócimy do tematu działalności skierowanej przeciwko Wałęsie. Borowczak stwierdził, że grupa zainteresowanych tymi sprawami może wydrukować swoje materiały na maszynach, które są w ich posiadaniu, albowiem wiele maszyn drukarskich nadesłanych z zagranicy na adres KKP lub Stoczni im. Lenina w Gdańsku było przejętych przez grupę B[ogdana] Borusewicza i do tej pory w ich posiadaniu się znajdują. W ten sposób zagarnięto maszynę drukarską z Belgii dla Stoczni Gdańskiej i obecnie stoczniowcy nie wiedzą, kto ją ma. Podobnie rzecz się ma z innymi towarami. Te atrakcyjniejsze znikają bez śladu w kraju.

Na zakończenie rozmowy wróciliśmy raz jeszcze do tematu A[nny] Walentynowicz. Rozmówcy dziwili się, na jakiej podstawie kierownik Wydziału W-2, gdzie zatrudniona jest wymieniona, przedłuża jej systematycznie urlop bezpłatny. Z ich wypowiedzi wynika, iż „Solidarność” nie występowała do stoczni o takowe urlopowanie[3].

Na powyższym rozmowę zakończono, sugerując jednocześnie Szablewskiemu poinformowanie o możliwości produkcji materiałów skierowanych przeciwko Wałęsie w innych stoczniach, na co wymieniony wyraził zgodę.

Uwagi własne

Omawiana rozmowa była kontynuacją formy nawiązywania kontaktu z czołowymi działaczami NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Lenina w Gdańsku. Miała ona również charakter operacyjny. W jej wyniku zapewniono sobie kontrolę urządzeń powielających na terenie zakładu przez członków związku, w którego interesie jest zwycięstwo linii L[echa] Wałęsy, a jednocześnie ukazano grupę osób dążącą do zmiany zasad działania „Solidarności”. Z informacji uzyskanych w trakcie rozmowy uwagę przykuwa fakt utraty zaufania wśród dawnych wielbicieli Jacka Kuronia oraz pogłębianie się konfliktu pomiędzy organizacją zakładową i Anną Walentynowicz. Ten ostatni akcent proponuję do wykorzystania operacyjnego w celu dalszej neutralizacji figurantki. Ewentualny dalszy brak urlopowania (obecnie A[nna]

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

(–) por. Łach

Wyk[onano] w 5 egz.

Egz. nr 1 – podteczka „A[lojzego] Sz[ablewskiego]”

Egz. nr 2 – podteczka „T[omasza] M[oszczaka]”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Suwnicowa”

Egz. nr 4 – spr[awa] „Wojak”

Egz. nr 5 – Sek[cja] 3 w/m

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 54–55, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W oryginale 25 IX br. Powinno być raczej 25 VIII 1981 r., gdyż dokument datowany jest na 28 VIII 1981 r.

[1] Dokument po raz pierwszy opublikowano w: S. Cenckiewicz, Anna Solidarność..., s. 538–540.

[2] Tomasz Moszczak (ur. 1948 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; rzecznik prasowy KZ NSZZ „Solidarność” stoczni; członek KS stoczni po 13 XII 1981 r.; 8 I 1987 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ pod nr. 55476; wyrejestrowany 28 IX 1989 r. Zob. Karta K-P dot. T. Moszczaka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[3] 30 X 1981 r. na skutek interwencji KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina kierownictwo zakładu wycofało zgodę na urlop bezpłatny Anny Walentynowicz. Walentynowicz ma urlop bezpłatny tylko do 30 bm.) zmusi ją do przejścia na emeryturę lub podjęcia pracy na W-2, gdzie prawdopodobnie szybko nastąpi konflikt z zakładową „Solidarnością”, a tym samym odejście jej na stałe z zakładu.

Nr 252

1981 sierpień 31, Gdańsk – Notatka służbowa por. Bogdana Czoski ze spotkania z KO ps. „W.F.”

Gdańsk, dnia [a]31[a] VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]1[a]

Notatka służbowa[b]

ze spotkania z KO „W.F.”[1]

Zgodnie z wcześniejszymi uzgodnieniami KO przekazał mi w dniu dzisiejszym dane dotyczące stanu konta KKP NSZZ „Solidarność”.

Według zapisków bankowych w dniu 27 VIII br. na rachunku KKP znajdowało się 23 640 tys. zł. Interesujące przy tym wydaje się – zdaniem KO – że ostatnie dni sierpnia były okresem wzmożonych wpływów, a także, że konto systematycznie przyrasta.

I tak:

w dniu 21 bm. jego stan wynosił 15 400 tys. zł

w dniu 22 bm. jego stan wynosił 17 066 tys. zł

w dniu 24 bm. jego stan wynosił 19 287 tys. zł

w dniu 25 bm. jego stan wynosił 22 165 tys. zł

w dniu 27 bm. jego stan wynosił 23 640 tys. zł

Z powyższego wynika, że rejestrowane w ostatnim okresie wpływy są znaczne, a podkreślenia wymaga fakt, że przy każdej z wpłat zaznaczono, iż kieruje się ją z przeznaczeniem na zjazd. Są to więc środki, które do KKP przekazuje się niezależnie od comiesięcznych wpłat z tytułu składek. Te bowiem kwoty nie przekraczają raczej kilkunastu tysięcy zł.

Jeśli chodzi o kwoty przelewane przez poszczególne zarządy regionalne – kształtują się one na poziomie ok. 500 tys. zł. Ostatnio np. Kielce przysłały właśnie taką kwotę, Lublin 700 tys. zł, Szczecin około 600 tys. zł.

Z dalszej rozmowy z KO wynikało, że ustalenie wpływów na przedmiotowe konto (podobnie jak na każde inne) jest sprawą niezwykle skomplikowaną i wymaga wielu poszukiwań w stosowanych dokumentach, co jest rzeczą odbiegającą od normalnych obowiązków KO, stąd też, by nie zwrócić na siebie uwagi innych pracowników banku, ograniczy się jedynie do rozpoznawania bieżących stanów konta. Na ich podstawie można będzie wnioskować o wielkości wnoszonych wpłat. Trudno będzie natomiast ustalać, kto jest nadawcą określonych wpływów.

Uzgodniono zatem, że wspomniane rozpoznawanie stanu konta dokonywane będzie co najmniej raz w tygodniu.

Ze względu jednak na nadchodzący zjazd poprosiłem KO, by w miarę możliwości obserwował kształtowanie się interesującego nas konta w bieżącym tygodniu. Ustalone dane odbiorę osobiście w piątek, tj. 4 bm.

Uwagi i przedsięwzięcia

Rozmowę z KO odbyłem w zajmowanym przez niego pomieszczeniu służbowym z zachowaniem wymogów konspiracji. Dla pogłębienia tejże zaproponowałem KO, by – z racji zwiększenia częstotliwości moich wizyt w banku – spotkania nasze przenieść poza miejsce pracy KO. Wyjaśniłem przy tym, że chodzi głównie o dobro „W.F.” i potrzebę pełnej konspiracji faktu jego kontaktów z naszą służbą.

KO odpowiedział jednak, że wybywanie poza bank, poprzedzone wzmożonym jego zainteresowaniem sprawami finansowymi KKP, byłoby w oczach wielu pracowników oddziału jeszcze bardziej „podejrzane”. Stąd też zaproponował, by w przypadku określonej potrzeby skontaktować się z nim telefonicznie, sygnalizując interesujące nas zagadnienia, w odpowiedzi na co „językiem suchych liczb” przekaże stosowne dane, nie opatrując ich żadnym komentarzem. Będzie to jednak potrzebne tylko wtedy, gdyby częstotliwość moich wizyt w Oddziale NBP zwiększyła się w sposób zasadniczy. Przy zachowaniu terminów tygodniowych – zdaniem KO – nikt z pracowników nie domyśli się ich celu. Następny kontakt z KO uzgodniono na dzień 4 bm.

Notatkę powyższą przekazać do Sekcji 3 w/m.

Kier[ownik] Sek[cji] 4

Wydz[iału] III „A”

(–) por. B[ogdan] Czoska

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka KO

Egz. nr 2 – Sekcja 3

Opr. druk RD z NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 32, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] W prawym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Przekazać Sek[cji] 3 konkretnie kpt. Stańczykowi, 31 VIII 1981 r.

[1] Władysław Fajfer (ur. 1925 r.) – 17 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 38834 jako KO; wyrejestrowany 22 I 1990 r.; materiały nie zachowały się. Zob. Karta K-P dot. W. Fajfera z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 253

1981 sierpień 31, Gdańsk – Informacja sytuacyjna przesłana do dyrektora gabinetu MSW

Gdańsk, dnia 31 VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr [b]1[b]

Szyfrogram nr[a]

Dyrektor Gabinetu

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

za pośrednictwem

oficera operacyjnego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Informacja sytuacyjna

Z uzyskanych w dniu dzisiejszym informacji operacyjnych wynika:

– W dniu dzisiejszym uzyskaliśmy operacyjną informację, z której wynika, że przebywający w Warszawie Andrzej Celiński, członek prezydium KKP, powiadomił Lecha Wałęsę o tym, że wicepremier M[ieczysław] Rakowski chce się z nim (tj. Wałęsą) spotkać. Początkowo Wałęsa wykazywał zainteresowanie proponowanym terminem spotkania, następnie jednak dał Celińskiemu wszelkie pełnomocnictwa w tej sprawie.

Celiński ma przybyć do Gdańska 11 IX br.

– Uzyskano drogą operacyjną informację, że na jednym z ostatnich posiedzeń Prezydium Gdańskiego Zarządu Regionu „Solidarności” w czasie nieobecności Lecha Wałęsy redaktorem naczelnym stałej szpalty w „Dzienniku Bałtyckim” p[od] n[azwą] „Samorządność” w miejsce Lecha Bądkowskiego wybrano Joannę Gwiazdę, a sekretarzem Konrada Bielińskiego[c].

Lech Wałęsa dowiedział się o tym po fakcie i nie akceptował tego wyboru, wykazując duże niezadowolenie z takiego obrotu sprawy. W[edłu]g naszych opinii jest to przejaw dalszego umacniania się we władzach gdańskiego regionu „Solidarności” ekstremistycznego skrzydła stojącego w opozycji do Wałęsy.

– W nawiązaniu do szyfrogramu nr 9537 z 29 VIII 1981 r., w którym informowaliśmy o niezadowoleniu wśród załóg PKP w związku z nieprawidłowościami[d] w zakresie przydzielania środków do utrzymywania higieny osobistej, niniejszym zawiadamiamy, że w dniu dzisiejszym w godz[inach] porannych w świetlicy stacji Gdańsk-Port Północny odbyło się spotkanie członków zakładowej organizacji NSZZ „Solidarność” poświęcone tym problemom. Uczestniczyło w nim około 100 osób. W trakcie spotkania podjęto decyzję o odroczeniu akcji protestacyjnej planowanej na dzień 2 IX br., do końca września, z tym że zobowiązano KZ do pisemnego wystąpienia do dyrektora DRKP Gdynia o dostarczenie w terminie do 30 września niezbędnych środków higieny osobistej. Niespełnienie tego warunku spowodować ma strajk.

W wyniku działań inspiracyjnych Wydziału II spowodowano dostarczenie niewielkich ilości tych środków dla niektórych służb. Istnieje obawa, że wobec dużych trudności w zaopatrzeniu w mydło, proszek do prania itp. niedotrzymanie zobowiązań dyrekcji spowoduje ostry konflikt na tym tle z załogami PKP węzła gdańskiego.

– Wczoraj na terenie Trójmiasta w różnych punktach ukazały się ulotki wykonane tą samą techniką poligraficzną (powielacz), z których jedna obrazuje mapę Polski z 1939 r. rozrywaną przez dwie ręce zaopatrzone w symbol swastyki oraz godło ZSRR. Ulotka ma przypominać układ Ribbentrop-Mołotow.

Druga ulotka zawiera fragment odezwy dowódcy wojsk Armii Czerwonej do oficerów WP z kampanii 1939 r., w której zapowiada, że przeżyją wojnę, jeśli oddadzą się do niewoli. Ulotki te nie noszą żadnych cech identyfikujących wydawcę.

– Uzyskaliśmy dane, że w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów „Solidarności” została powołana gazeta zjazdowa p[od] n[azwą] „Głos wolny”. Redagowana jest przez dziennikarzy Gdańska, Warszawy i Wrocławia, a jej sekretarzem został Jan Dworak[1]. Nakład gazety wynosi 10 tys. egzemplarzy z głównym przeznaczeniem dla delegatów i gości zjazdowych, jednakże będzie również kolportowany wśród członków „Solidarności” w kraju. Ukazywać się będzie codziennie w dniach zjazdu, a w przerwach między dwoma turami co kilka dni.

Szczegóły dotyczące organizacji zjazdu przekazano dziś meldunkiem do Dep[artamentu] III „A”.

– W związku z informacją przekazaną szyfrogramem nr 3518 z 28 VIII 1981 r. dot. organizowanej przez „Solidarność” na terenie portu gdyńskiego mszy portowej w dniu 31 VIII br., zawiadamiam, że wzięło w niej udział około 500 osób spośród pracowników portu oraz członków rodzin. W tej liczbie przybyło około 100 osób ze stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Ocenia się frekwencję jako małą. Przebieg mszy nie był zakłócony wrogimi wystąpieniami.

W ciągu minionej doby na terenie województwa gdańskiego stwierdzono 31 przestępstw, w tym 2 rozboje, 7 włamań do obiektów uspołecznionych,

Dnia 30 VIII 1981 r. służbę patrolowo-obchodową na terenie województwa gdańskiego pełniło 727 f[unkcjonariu]szy mundurowych MO. W czasie służby patrolowo-obchodowej uzyskano m.in. następujące efekty:

– zatrzymano 2 osoby poszukiwane,

– ujawniono 696 wykroczeń,

– sporządzono 19 wniosków do kolegium ds. wykroczeń,

– przeprowadzono 1537 kontroli stanu zabezpieczenia obiektów,

– skontrolowano 84 meliny przestępcze i 91 osób inwigilowanych.

Ponadto przeprowadzono 116 rozmów profilaktyczno-ostrzegawczych z osobami stanowiącymi potencjalne zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w Gdańsku

(–) płkW[ładysław] Jaworski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – komendant wojew[ódzki] w/m.

Egz. nr 2 – kierownik Szt[a]b[u]

Egz. nr 3 – aa

Opr. AK Druk BO.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 12–14, oryginał, mps.

[a] Brak numeru.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[c] W oryginale Bilińskiego.

[d] W oryginale niewłaśmciwościami.

[1] Jan Aleksander Dworak (ur. 1948 r.) – producent filmowy; dziennikarz, współpracownik m.in. „Przeglądu Katolickiego”, „Tygodnika Solidarność”; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981–10 III 1982 internowany; uczestnik obrad okrągłego stołu. Zob. m.in. A. Friszke, Jan Dworak [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 83–85. 15 włamań do obiektów prywatnych oraz 7 kradzieży mienia stanowiącego własność obywateli.

Nr 254

1981 wrzesień 1, Gdańsk – Informacja sytuacyjna przesłana do dyrektora gabinetu MSW

Gdańsk, dnia 1 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr [b]1[b]

Szyfrogram nr[a]

Dyrektor Gabinetu

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

za pośrednictwem

oficera operacyjnego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Informacja sytuacyjna

Z uzyskanych w dniu dzisiejszym informacji wynika:

– W[edłu]g informacji opublikowanej w „BIPS” Lech Wałęsa wystąpił z interwencją do wicepremiera M[ieczysława] Rakowskiego w sprawie licencji na wydawanie tygodnika „Samorządność”, powołując się na rozmowę Lecha Bądkowskiego z rzecznikiem prasowym rządu – J[erzym] Urbanem[1], który udzielił wymijającej odpowiedzi ww.

– W czasie obrad odbywanego w Gdańsku II Ogólnopolskiego Zjazdu sekcji branżowych i zawodowych NSZZ „Solidarność” omawiano:

1) rolę i miejsce sekcji w związku

2) rolę sekcji w warunkach reformy gospodarczej

3) stan realizacji porozumień branżowych, jak również zasady finansowania sekcji, dyskutowano nad ewentualnymi zmianami w statucie, nad układem zbiorowym pracy w kontekście reformy gospodarczej. Z tym wiąże się kwestia problemu zmiany systemy płac.

– Dział zagraniczny KKP NSZZ „Solidarność” przekazał propozycje rozdziału stu asygnat na powielacze elektryczne białkowe:

1) Jelenia Góra, Kalisz, Leszno, Opoczno, Chełm, Jarosław, Toruń, Koszalin, Ziemia Sieradzka, Radom i Sekretariat KKP – po 2 sztuki

2) Płock – 3 sztuki

3) Elbląg, Włocławek – 4 sztuki

4). Częstochowa, Słupsk, Olsztyn – 5 sztuk

5) Rzeszów, Kielce, Białystok – 10 sztuk

6) Giżycko – 15 sztuk

Dwie maszyny offsetowe dotychczas posiadane przez KKP zostały przydzielone Zarządowi Regionu Wielkopolska – 1 (rotaprint), Zarząd[owi] Regionu Ziemia Sandomierska – 1 sztuka (offset OCE).

– Uzyskaliśmy informację za pośrednictwem „BIPS”, że wiceprzewodniczący KKP R[yszard] Kalinowski przesłał do MZS listę zaproszonych gości na zjazd „Solidarności” w Gdańsku. Lista obejmuje z:

Belgii – 9 osób

Wenezueli – 1 osoba

Japonii – 4 osoby

W[ielkiej] Brytanii – 2 osoby

Szwajcarii – 3 osoby

Francji – 3 osoby

USA – 4 osoby (Lane Kirkland[2] z żoną, Martin Ward i Irving Brown[3]).

MSZ negatywnie rozpatrzyło wcześniej przesłany wniosek o wydanie wizy dla przedstawiciela Postal Telegraph and Telephone – nazwisko nieznane. Kalinowski zażądał od MSZ uzasadnienia odmowy.

Krajowa Komisja Wyborcza „Solidarności” podjęła decyzję w sprawie nieuznania mandatu Edwarda Antończyka[4], uzasadniając, że zajmowana przez niego funkcja jest funkcją polityczną, a zgodnie ze statutem związku nie może on pełnić żadnych funkcji związkowych ani piastować mandatu delegata na zjazd bez uprzedniego zrzeczenia się funkcji zajmowanej. Nie zadowala złożone do akt oświadczenie ww. w tej sprawie. Podpisał protokół Krzysztof Seniuta.

– Główny Urząd Ceł został zawiadomiony przez Biuro Organizacyjne I Krajowego Zjazdu Delegatów „Solidarności”, że firma IBM w Wiedniu przesłała sprzęt poligraficzny: kopiarkę i kompozer kart magnetycznych.

– Przesłane dane do Krajowej Komisji Zjazdowej „Solidarności” przez Komisję Skrutacyjną Zarządu Regionu Ziemi Łódzkiej wskazują, że w czasie wyborów w Łodzi było 425 delegatów, oddano 406 głosów, w tym ważnych 400. Za uchwałą głosowało 376, a przeciw 24 osoby. Oddano 6 nieważnych głosów.

Kierownik Sztabu

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – k[omendan]t woj[ewódzki] MO

Egz. nr 2 – kier[ownik] Sztabu

Egz. nr 3 – aa Oprac. A.K. Druk. T.P.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 15–17, oryginał, mps.

[a] Brak numeru.

[b-b] Wpisano odręcznie.

[1] Jerzy Urban, właśc. Jerzy Urbach (ur. 1933 r.) – dziennikarz; 1955–1957 pracownik tygodnika „Po Prostu”, 1961–1981 kierownik działu krajowego tygodnika „Polityka”; 1981–1989 rzecznik prasowy rządu PRL, redaktor naczelny tygodnika „NIE” i właściciel wydającej go spółki Urma.

[2] Lane Kirkland (1922–1999) – amerykański działacz związkowy; 1975–1995 przewodniczący centrali American Federation of Labor – Congress of Industrial Organizations, zaangażowany we wspieranie NSZZ „Solidarność”.

[3] Irving Brown (1911–1989) – amerykański działacz związkowy; źródło informacji CIA; europejski przedstawiciel American Federation of Labor – Congress of Industrial Organizations; po wojnie pomagał budować niekomunistyczne związki zawodowe we Francji i Włoszech; działał na obszarze byłych kolonii, m.in. w Algierii, Tunezji, Ghanie, Kenii; organizował przyjazd do Stanów Zjednoczonych Aleksandra Sołżenicyna i Władimira Bukowskiego; wspierał NSZZ „Solidarność”.

[4] Edward Antończyk (ur. 1937 r.) – ekonomista; w związku z działalnością w Stowarzyszeniu „Pax” rozpracowywany przez Wydział IV WUSW w Tarnobrzegu w ramach SOR; 13–14 XII 1981 r. internowany w Załężu k. Rzeszowa; 7 IV 1982 r. skazany na łączną karę czterech lat pozbawienia wolności wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego.

Nr 255

1981 wrzesień 2, Gdańsk – Informacja sytuacyjna przesłana do dyrektora gabinetu MSW

Gdańsk, dnia [a]2 IX[a] 1981 r.

Tajne

Egz. nr [a]1[a]

Szyfrogram nr[b]

Dyrektor Gabinetu

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

za pośrednictwem

oficera operacyjnego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Informacja sytuacyjna

Z uzyskanych w dniu dzisiejszym informacji wynika:

– W dniu dzisiejszym rozpoczęły się obrady plenarnego posiedzenia KKP NSZZ „Solidarność”. Miejscem obrad jest sala posiedzeń Naczelnej Organizacji Technicznej przy ul. Rajskiej w Gdańsku. Szczegółowy meldunek dot. tematyki obrad został przesłany do Dep[artamentu] III „A” i [a]Dep[artamentu] II[a].

– W dniu wczorajszym o godz. 17.30 na cmentarzu na Zaspie, gdzie znajduje się miejsce stracenia obrońców Poczty Gdańskiej we wrześniu 1939 r., odbyła się patriotyczno-religijna uroczystość dla uczczenia 42. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Uroczystość ta była organizowana staraniem księży, którzy zorganizowali grupy młodzieży szkolnej w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. W[edłu]g niepewnych obliczeń, uroczystość zgromadziła ponad 15 tys. osób. Mszę celebrował biskup L[ech] Kaczmarek, następnie odbyła się część recytatorsko-wokalistyczna. Nie stwierdzono wrogich wystąpień.

– Dzisiaj na terenie Zarządu Portu w Gdyni opublikowano przez radiowęzeł komunikat o wczoraj prowadzonych rozmowach w Bydgoszczy między delegacją Ministerstwa Handlu Zagranicznego a przedstawicielami „Solidarności” w osobach Rulewskiego i Tarasiewicza dot. spraw blokady eksportu produktów żywnościowych. Zakomunikowano, że projekt, jak i komunikat przedłożony przez „Solidarność” nie został przyjęty przez stronę rządową, a rozmowy będą kontynuowane. Zacytowano projekt komunikatu negocjatorów „Solidarności”, z którego wynika, że nie zostali oni przekonani przez rząd, że polityka eksportu dobrze służy ludziom pracy. Zażądano umorzenia wszczętego przez prokuraturę woj[ewódzką] śledztwa w sprawie wstrzymania przez „Solidarność” wywozu żywności w porcie gdyńskim. Zawiadomiono, że wobec braku porozumienia w Bydgoszczy będzie kontynuowany strajk selektywny w porcie gdyńskim.

– W dniu wczorajszym przy legitymowanym przez funkcjonariuszy MO na terenie dworca kolejowego w Gdyni – Zdzisławie Oleksiuku, ur. w 1964 r., zam[ieszkałym] w Gdyni, uczniu Liceum Zawodowego nr 1 w Sopocie, znaleziono 4 egz. ulotki – klepsydry w związku z 42. rocznicą napaści hitlerowskiej na Polskę, o treści antyradzieckiej, o której informowaliśmy szyfrogramem nr 3518 z dnia 28 VIII 1981 r. Ww. po wylegitymowaniu i zakwestionowaniu u niego ulotek został zwolniony do domu. Wyjaśnienia w tej sprawie trwają.

– W związku z sygnalizowanymi w ostatnich meldunkach objawami niezadowolenia wśród pracowników kolejowych węzła gdańskiego na tle niedostarczania przez służby gospodarcze PKP środków higieny osobistej informuję, iż w dniu dzisiejszym [a]o godz. 12.00[a] w lokomotywowni stacji Malbork odbyło się spotkanie przedstawicieli P[ó]łn[ocnej] DOKP oraz DRKP Olsztyn z załogą dotyczące tych problemów. Wobec niedotrzymania terminu dostarczenia tych środków załoga nie podjęła pracy do końca zmiany. W[edłu]g wyjaśnień dyrekcji jutro ma zostać dostarczone mydło w dostatecznej ilości. Poinformowano o powyższym Dep[artament] II.

– W dniu dzisiejszym zaobserwowano objawy niezadowolenia pracowników wśród niektórych wydziałów Stoczni Remontowej w Gdańsku (Z-2, W-3 oraz Szefostwo Ruchu) na tle zmniejszenia ilości przydziału mięsa. Podłożem niezadowolenia jest zbyt dowolna interpretacja zarządzenia ministra handlu wewn[ętrznego] w zakresie zaliczenia poszczególnych pracowników stoczni do tzw. I grupy zatrudnienia. Okazało się, że 1500 pracowników Gdańskiej Stoczni Remontowej nie zostało zaliczonych do tej grupy, otrzymując kartki B-1. W związku z tym miało dziś miejsce spotkanie członków załogi z przedstawicielami Dyrekcji Stoczni i kierownictw KZ NSZZ „Solidarność”, w czasie którego omówiono sprawę. Padały zarzuty, że jest to kolejna „prowokacyjna próba rządu rozbicia i skłócenia załóg”. Odstąpiono od akcji protestacyjnej ze względu na zbliżający się I Krajowy Zjazd Delegatów „Solidarności”, grożąc strajkiem, jeśli sprawa nie zostanie pozytywnie uregulowana. Szczegółowy meldunek przesłano do Dep[artamentu] III „A”.

– W dniu 31 VIII br. wjechali do Polski samochodem ciężarowym obywatele RFN:

Brinke Wolfgang, ur. 22 IX [19]46 r., paszport F 4402883,

Finke Wolfgang, ur. 13 VI [19]34 r., paszport E 9124951,

którzy wg list przewozowych przewieźli urządzenie komputerowe, którego nadawcą jest „Distribution Center Nider Roden, Senefelderstr. 2, 6054 Rodgan 3, a odbiorcą Dział Zagraniczny KKP w Gdańsku.

– Uniwersytet South Carolina – USA przesłał dla Lecha Wałęsy zaproszenie na uroczystość wręczenia mu dyplomu honorowego – doktora praw. Zostałby on wręczony podczas jego pobytu w USA 15 XI br.

– W dniu dzisiejszym przesłano do Dep[artamentu] III „A” szczegóły meldunek dot. nieudzielenia przez Biuro Prasowe I Krajowego Zjazdu Delegatów „Solidarności” akredytacji pracownikowi redakcji zagranicznej TVP – Ewie Szczęsnej oraz innych spraw związanych z przygotowaniami do zjazdu.

[[c]]

Kierownik Sztabu

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – komendant wojewódzki MO w/m

Egz. nr 2 – kierownik Sztabu

Egz. nr 3 – aa

Opr. AK/druk BJ/81

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 18–21, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru.

[c] Pominięto fragment dotyczący przestępstw pospolitych.

Nr 256

1981 wrzesień 2 – Notatka służbowa młodszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku Wojciecha Lewandowskiego ze spotkania członków komisji regionalnej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 2 IX 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa[a]

W dniu 1 IX br. w godz. [od] 15.45 do 17.00, przebywając w restauracji „Newska”, byłem świadkiem dyskusji, jaka toczyła się w salce bankietowej lokalu pomiędzy uczestniczącymi tam w obiedzie członkami Komisji Regionalnej NSZZ „Solidarność”.

W obiedzie uczestniczyło 16 osób, w tym rozpoznałem:

– Andrzeja Gwiazdę

– Zbigniewa Bujaka

– Leszka Waliszewskiego

– Władysława Frasyniuka

– Zdzisława Złotkowskiego

– p. Marię – prawdopodobnie sekretarkę L[echa] Wałęsy

– Iwonę Kuczyńską[1] – pracownika sekretariatu KR [KKP].

Pozostałych osób nie zdołałem zidentyfikować, bowiem mogłoby to wzbudzić podejrzenia. W toku dyskusji poruszono następujące problemy:

– Toczono ostrą polemikę na temat nagranego w godzinach przedpołudniowych wywiadu, krytykując L[echa] Wałęsę za uporczywe i niepotrzebne podkreślanie przez niego, cyt[uję]: „że «Solidarność» nie chce władzy”. Zbigniew Bujak stwierdził wręcz, cyt[uję]: „Lechu narzuca bez przerwy swoje zdanie i trudno się jest przy nim wypowiedzieć. Jego wypowiedzi uniemożliwiają włączenie się do dyskusji”.

– Omawiano, jaką koncepcję należy przyjąć na jutrzejszym, tj. w dniu 2 IX 1981 r., posiedzeniu KKP w sprawie transmisji obrad I Zjazdu w TV i PR.

– L[eszek] Waliszewski i Zb[igniew] Bujak, a także Z[dzisław] Złotkowski stwierdzili, że należy bezwzględnie przeforsować i wymusić na władzy transmisję obrad zjazdu w I programie w ilości minimum 3 godzin bezpośrednio po D[zienniku] TV.

– A[ndrzej] Gwiazda podkreślił, że argumenty, jakie podczas rozmów przytaczał, że środowisko wiejskie nie musi oglądać transmisji, bowiem nie jest zainteresowane obradami „tej «Solidarności»”, są śmieszne i należy je czym prędzej opublikować, szczególnie wśród robotników.

A[ndrzej] Gwiazda podkreślił także, że jutro, tj. 2 IX 1981 r., należy ostro porozmawiać z Rulewskim w związku z indywidualizowaniem decyzji komisji, której przewodniczy. Sprawa dotyczy prawdopodobnie podpisanego przez Rulewskiego oświadczenia dla PSP w sprawie zgody na podwyżkę cen na artykuły mączne i zbożowe.

Z[bigniew] Bujak poinformował, że w najbliższym czasie uzyska dokument, z którego wynikało będzie, jakich środków używała będzie wobec nas, cyt[uję]: „ta czerwona mafia”. Dokumentem tym ma być instrukcja dla lektorów KC i materiały z narady ideologicznej, jaka ostatnio odbywała się w KC. Z naciskiem podkreślił też, że tam (tzn. w KC) po ostatnim strajku w poligrafii ludzie zaczynają otwierać oczy i myśleć.

– Z[dzisław] Złotkowski, Wł[adysław] Frasyniuk i trzecia osoba, prawdopodobnie z Krakowa, podjęli temat, że na jutrzejszym posiedzeniu KKP należy bezwzględnie postawić sprawę samorządu. W tym momencie głos zabrał Andrzej Gwiazda, postulując wyczekanie z szerszym omawianiem tego problemu do czasu efektów III Plenum KC. Pozostali dyskutanci starali się dowieść, że plenum partyjne niczego nowego nie wniesie i sprawa ulegnie znowu przedłużeniu.

– L[eszek] Waliszewski poinformował, że dobrze się stało, że przesunięto termin referendum nad wotum zaufania do dyr[ektora] naczelnego Huty Katowice na dzień 7 lub 8 IX 1981 r. Będzie to miało wymowę polityczną po pierwszej turze I Zjazdu.

– A[ndrzej] Gwiazda w toku luźnych wypowiedzi ujawnił, że Andrzej Słowik

– przewodniczący łódzkiego ZR NSZZ „Solidarność” wystąpił z PZPR. Stwierdził ponadto, że fakt ten należy szeroko rozpropagować jako przykład odchodzenia od partii niektórych działaczy naszego związku.

W trakcie obiadu poruszano także sprawy organizacyjne związane z przygotowaniem posiedzenia KKI w dniach 2 i 3 IX br. oraz przedstawiono listę dyskutantów. Z toku luźnych wypowiedzi wynikło, że „BIPS” pilnie poszukuje maszynistek do pracy stałej, a szczególnie do obsługi I Krajowego Zjazdu. A[ndrzej] Gwiazda zasugerował, aby wnikliwie sprawdzić tłumaczy, istnieje bowiem możliwość „wkręcenia tutaj kogoś z SB”.

Zobowiązano także Annę Szalewską do zajęcia się sprawą maszynistek zarówno stałych, jak i na zjazd.

Dalszego ciągu rozmowy nie słyszałem ze względu na konieczność opuszczenia miejsca, w którym się znajdowałem. Istniała bowiem możliwość zdekonspirowania mnie.

Nadmieniam, że sprawami recepcyjnymi zajmowała się Kuczyńska Iwona z sekretariatu L[echa] Wałęsy.

Wnioski

1. Widoczne było duże zdenerwowanie uczestników posiedzenia nagranym wywiadem w TV. Odnosiło się wrażenie, że zebrani mają bardzo podzielone zdania w kwestii celu i sensu takiego prezentowania poglądów. Zadowalałby ich tylko własny blok, niezależny od cenzury i władz TVP.

2. Wyczuwalne było duże zniecierpliwienie autokratycznością L[echa] Wałęsy (opinie o tym wyrażali Bujak i Frasyniuk).

3. Zgoda na nagranie omawianego programu wyraźnie zaskoczyła działaczy „Solidarności”, ale nie zaspokoiła ich żądań, które nadal będą stawiali przy rozmowach z kierownictwem TVP.

Przedsięwzięcia

Ustaliłem, że każdorazowo po posiedzeniu sekretariatu KR KKP oraz z okazji innych imprez członkowie kierownictwa NSZZ „Solidarności” regularnie wykorzystują ww. salkę na spotkania i dyskusje nieformalne (posiłki). Biorąc powyższe pod uwagę, proponuję zastosowanie w tym pomieszczeniu środków techniki operacyjnej.

Mł[odszy] insp[ektor] Sekcji 3

Wydz[iału] III

st. szer. W[ojciech] Lewandowski[2]

Wyk[onano] w egz. poj[edynczym]

Druk 152/81/MD[b]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 189–191, kopia, mps.

[a] W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści Por. Miazga, por. Tomczak, rozważyć możliwość zabezpieczenia operacyjnego tych spotkań, 17 IX 1981 r. Poniżej na tekście dokumentu Tow. Lewandowski, Wasze wnioski są słuszne, dalej nieczytelne, omówić z ppłk. nazwisko nieczytelne konkretne propozycje, 3 IX 1981 r.

[1] Iwona Kuczyńska (ur. 1961 r.) – sekretarka w KK NSZZ „Solidarność”; 23 XII 1981 r. zarejestrowana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 42009 jako TW ps. „Ewa”, wyrejestrowana 1 IX 1982 r. z powodu aresztowania w związku z prowadzoną działalnością związkową, sprawę umorzono z braku dowodów; 23 II 1984 r. wyemigrowała do Kanady. Zob. Karta Mkr-2 i EO-13-A dot. Iwony Kuczyńskiej z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

[2] Wojciech Lewandowski (ur. 1956 r.) – st. szer. MO; pracownik aparatu bezpieczeństwa od 1980 r.; młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/1999, Akta osobowe Wojciecha Lewandowskiego.

[b] Poniżej odręczna adnotacja na tekście dokumentu o treści Proszę wykonać dwa egzemplarze kserokopii. Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku, 4 IX 1981 r.

Nr 257

1981 wrzesień 3, [Płock] – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Płocku kpt. M. Straszyńskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

[Płock], dnia 3 IX 1981 r.

Tajne

nr 2249

godz. 13.00[a]

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku[b]

Informuję, że w dniu 2 IX 1981 r. w godz[inach] popołudniowych w Płocku odbyła spotkanie z członkami NSZZ „Solidarność” pozostająca w waszym zainteresowaniu A[nna] Walentynowicz. W czasie spotkania, w którym uczestniczyło ok. 40 osób, A[nna] Walentynowicz podkreślała swoje zasługi w organizowaniu protestu klasy robotniczej na Wybrzeżu w ubiegłym roku, stwierdzając przy tym, że strajk zorganizowany został z jej powodu i dzięki niej doszło do zawiązania się „Solidarności”. W wypowiedziach swoich starała się zdyskredytować Lecha Wałęsę, zarzucając mu brak wykształcenia i odpowiedniego przygotowania do pełnienia tak wysokiej funkcji (stwierdziła, że mógłby najwyżej być przewodniczącym MKZ), nieliczenie się z nikim – podejmowanie decyzji bez konsultacji (wg jej słów, w ten sposób podjął decyzję o odwołaniu przygotowań do strajku generalnego, informując o niej rząd już w sobotę, natomiast związkowców dopiero w poniedziałek), co wpłynęło na osłabienie autorytetu i siły przebicia „Solidarności”. Stwierdziła ponadto, że Wałęsa nie powinien zostać ponownie wybrany na przewodniczącego KKP, ponieważ nie sprawdził się w dotychczasowej działalności. Jako głównego kandydata na przewodniczącego przedstawiła Andrzeja Gwiazdę, stwierdzając, że jest to człowiek wykształcony, inteligentny, który nawet Rakowskiemu w rozmowach gabinetowych nie dał się zaszachować i którego nawet Wałęsa uważa za mózg „Solidarności”. Stwierdziła, że przewodniczącym może zostać również Zbigniew Bujak, nie powinien nim zostać natomiast J[an] Rulewski, który jest zbyt pochopny i w krytycznych sytuacjach nad sobą nie panuje.

Zdaniem Walentynowicz powinna w Polsce powstać nowa partia polityczna ludzi pracy, która byłaby zdolna przełamać hegemonię PZPR. Stwierdziła przy tym, że takiej roli wg niej nie będzie zdolna spełnić Konfederacja Polski Niepodległej.

Oskarżyła rząd o celowe pogarszanie sytuacji żywnościowej w Polsce, wrogość do „Solidarności”, nieprzyjmowanie pomocy od Polonii i tolerowanie marnotrawstwa rodzimych dóbr. Pocieszała jednocześnie, że papież miał zapewnić przedstawicieli „Solidarności”, że do interwencji z zewnątrz nie dojdzie, a gdyby doszło, to on przybędzie natychmiast do Polski i „położy swoją głowę razem z członkami «Solidarności»”.

Wypowiadała się również, że ustrój PRL jest niereformowalny, dlatego trzeba go zmienić na system wielopartyjny. Nie potrafiła jednak odpowiedzieć na pytanie, co rozumieć przez ustrój, co przez system i co należy zmienić.

Wypowiedzi A[nny] Walentynowicz sprowadzały się do dyskwalifikowania w oczach zebranych rządu PRL, ustroju państwowego, przywódcy „Solidarności” Lecha Wałęsy, a z drugiej strony [do] podkreślania własnych zasług w tworzeniu „Solidarności” i niesprawiedliwości, jaka ją spotkała, to jest odsunięcia jej od prac KKP.

Z[astęp]ca nacz[elnika] Wydz[iału] III „A”

KW MO [w] Płocku kpt. M. Straszyński

Zaszyfrował: Waszkiewicz dnia 3 IX 1981 r. godz. 13.40

Rozszyfrował: Dudziński

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 62–63, oryginał, mps.

[a] W prawym górnym rogu czerwona pieczęć o treści Szyfrogram otrzymany nr 3113 z KW MO Płock rozszyfrowano 3 IX 1981 r.

[b] Powyżej odręczna adnotacja o treści Sek[cja] 3 do wykorzystania przez Sek[cję] 6, 3 IX 1981 r.

Nr 258

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Miesięczna analiza działań dotyczących ochrony NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia [a]5 IX[a] 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr [a]2[a]

Szyfrogram nr[b]

Naczelnik Wydziału III Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Zgodnie ze wskazówkami do sporządzania miesięcznych analiz (ocen) dot. ochrony NSZZ „Solidarność” z dnia 11 V 1981 r. przesyłam informacje za m[iesią]c sierpień br.:

1. Ochraniane Zarządy Regionalne i KZ

– Gdański Zarząd Regionu

– ogółem 351 KZ, w tym 31 ochranianych w ramach spraw obiektowych i 320 – w ramach kompleksów i w obiektach ochranianych doraźnie.

Zamierzenia i kierunki działania Gdańskiego Zarządu Regionalnego w najbliższym czasie:

W miesiącu sierpniu br. działalność Zarządu Regionalnego NSZZ „Solidarność” skupiła się głównie na organizacyjnym i merytorycznym przygotowaniu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”, który odbędzie się w hali „Olivia” w Gdańsku w dniach 5–7 IX br. i 26 IX–3 X br. (organizatorzy biorą pod uwagę możliwość przedłużenia zarówno I, jak i II tury obrad).

Kompleksowym przygotowaniem organizacyjnym zjazdu (sali konferencyjnej, centrum prasowego wyposażonego w łączność telefoniczną, telegraficzną i telefoto, centrum informatycznego, zakwaterowania i wyżywienia) zajmuje się Biuro Organizacyjne Zjazdu, w ramach którego powołano Biuro Prasowe Zjazdu, które na czas trwania obrad przekształci się w Centrum Prasowe Zjazdu. Zorganizowano również własny serwis fotograficzny, w związku z czym nie udziela się akredytacji prasowych krajowym fotoreporterom.

Działa Krajowa Komisja Zjazdowa, w której biorą udział członkowie Gdańskiego Zarządu Regionu. Głównym zadaniem tej komisji jest wypracowanie koncepcji i programu działania związku w oparciu o kompleksowe opracowania poszczególnych regionów oraz ustalenie zakresu tematycznego obrad zjazdowych. Komisja ta opracowała:

– porządek obrad w obu turach zjazdu

– regulamin obrad

– pełne materiały programowe i statutowe

– zawartość merytoryczną 3 biuletynów zjazdowych

– jeden apel do delegatów

W czasie swych posiedzeń KKZ ustaliła, iż podczas obrad zaproponuje powołanie 3 zespołów problemowych, które prowadzić będą prace nad programem działania związków. Są to:

– zespół ds. struktury i życia związku

– zespół ds. polityki społecznej związku

– zespół ds. życia publicznego

Zespoły te mają pracować w grupach tematycznych.

O wszystkich szczegółach, zarówno dot. spraw organizacyjnych, jak merytorycznych, dot. problemów, informowaliśmy na bieżąco w meldunkach w sprawie obiektowej krypt[onim] „Sejmik” założonej w celu ochrony operacyjnej I Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”.

Z posiadanych informacji wynika, że zarząd naszego regionu, w pełni popierając zamierzenia KKP (m.in. z powodu wspólnego przewodniczącego L[echa] Wałęsy), w ostatnim okresie dąży do odzyskania częściowo utraconego zaufania i poparcia członków „Solidarności” poprzez szerokie propagowanie swej działalności, którą określa jako mieszczącą się w ramach statutu związku i podpisanych porozumień społecznych, powołując się przy tym m.in. na swe uchwały w takich sprawach, jak: renty i emerytury, rekompensaty w związku z podwyżkami cen, przestrzeganie podpisanych porozumień, blokada eksportu artykułów spożywczych, apel o przepracowanie 8 wolnych sobót. Obwinia się przy tym rząd i administrację za wszelkie ujemne zjawiska w życiu gospodarczym i politycznych kraju.

2. Posiadane źródła osobowe:

– 9 źródeł w MKZ Gdańsk, jak i mających dotarcie do tutejszego MKZ (TW ps. „Cezary”, „Teofil”, „Zbyszek”, „Mariacki”, „Rejtan”, „Ronson”, „Konrad”, „Wit”, KO ps. „Paweł Kamiński”[1]),

– 1 źródło KO ps. „Longin” – członek Krajowej Sekcji Branżowej Budownictwa przy NSZZ „Solidarność”, posiada dostęp do informacji dot. działalności problematyki budownictwa,

– 19 TW będących członkami KZ – posiadają dostęp do informacji dot. działalności zakładowych organizacji NSZZ „Solidarność”. Z posiadanych źródeł jedynie TW ps. „Anna” zdecydowany jest oficjalnie wystąpić przeciwko KSS „KOR”.

3. Dialogów operacyjnych z działaczami MKZ nie przeprowadzono. Z 4 działaczami KZ przeprowadzono dialogi operacyjne.

4. Ilość figurantów zarejestrowanych w ramach odrębnych spraw ewidencji operacyjnej:

– 7 figurantów będących działaczami MKZ Gdańsk,

– 29 figurantów w KZ.

Z jednym figurantem (z organizacji zakładowej) przeprowadzono dialog operacyjny i rozmowę profilaktyczno-ostrzegawczą.

5. Aktualnie nie posiadamy ścisłych danych liczbowych dot. osób, które w określonych okolicznościach będą zdecydowane wystąpić oficjalnie przeciwko KSS „KOR” i innym grupom antypaństwowym.

Tym niemniej, większość działaczy Zarządu Regionu popiera Lecha Wałęsę, który mimo iż oficjalnie utrzymuje kontakty z działaczami KSS „KOR” (o czym świadczy m.in. zaproszenie na I KZD czołowych działaczy tej organizacji w charakterze gości honorowych), dąży do wyeliminowania z zarządu wszystkich osób o radykalnym nastawieniu. Ww. postawę L[echa] Wałęsy nadal popierają zarówno KZ, jak i członkowie zakładowej organizacji NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

6. Nie przeprowadzono rozmów profilaktycznych i ostrzegawczych z osobami z „Solidarności” niebędącymi figurantami spraw operacyjnych.

7. Nie zatrzymano działaczy „Solidarności”. Natomiast w stosunku do figuranta sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt[onim] „Fotograf ” – Zygmunta Błażka[b] wszczęto śledztwo o przestępstwo z art. 237 § 2 kk w zw[iązku] z art. 270 § 1 i art. 271 § 1 kk.

8. Gospodarka finansowa Gdańskiego Zarządu Regionu:

Zarząd Regionu Gdańskiego, zgodnie z uchwałą KKP z dnia 7 VIII br. nr 78/81 w sprawie składki zjazdowej, przelał na konto KKP sumę składającą się z dwuzłotowych składek każdego członka „Solidarności” Regionu Gdańskiego. Inne regiony również systematycznie przelewały takie składki zjazdowe oprócz normalnie przekazywanych składek comiesięcznych na cele KKP.

Na początku drugiej dekady m[iesią]ca sierpnia stan konta bankowego KKP wynosił ok. 15 mln zł, następnie rósł systematycznie do sumy ok. 26 mln zł, a w związku z wydatkami na cele zjazdowe począł maleć. Dzienne wpływy pochodzące z przelewów z poszczególnych regionów wyniosły kilkaset tysięcy złotych. Największe liczbowo regiony nadesłały kwoty w wysokości ok. 500–700 tys. zł.

Natomiast comiesięczne wpływy pochodzące z comiesięcznych wpłat z poszczególnych regionów wynoszą po ok. kilkanaście tysięcy złotych.

Oprócz wydatków na cele zjazdowe z krajowego konta bankowego na cele te wydatkowano fundusze w walutach obcych, które do dyspozycji NSZZ „Solidarność” przyznali przedstawiciele zagranicznych związków zawodowych afiliowanych w Naczelnym Komitecie Wolnych Związków Zawodowych w Genewie (środki te w wysokości ok. 1 mln dolarów USA wydatkowano na zakup sprzętu, wyposażenia i materiałów do poligrafii). Oprócz tego m.in. japońskie związki zawodowe ofiarowały na cele obsługi zjazdu sprzęt telewizyjny o wartości ok. 100 tys. dolarów.

O innych wydatkach na cele zjazdowe informowaliśmy szczegółowo w meldunkach operacyjnych w sprawie krypt[onim] „Sejmik” i „Bolek”.

9. Prognozy zagrożeń na odcinku NSZZ „Solidarność” i planowane w związku z tym przedsięwzięcia operacyjne.

Z posiadanego rozpoznania wynika, że w obradach zjazdu weźmie udział ok. 1200 zaproszonych gości (przedstawicieli central zagranicznych, central związkowych) i dziennikarzy zagranicznych. W okresie trwania zjazdu przewidziana jest szeroka akcja propagandowo-informacyjna z wykorzystaniem wszelkich form, jak imprezy artystyczne, wystawy plastyczne, plakatowanie, ulotki, środki audiowizualne.

W związku z przedstawioną sytuacją operacyjną, biorąc pod uwagę aktualne i przewidywane zagrożenia, zmierzać się będzie do:

– operacyjnej kontroli i ewentualnej eliminacji z obrad zjazdu delegatów reprezentujących wrogie postawy wobec ustroju społeczno-politycznego w PRL, będących jednocześnie aktywistami ugrupowań antysocjalistycznych, utrzymujących bieżące kontakty z ośrodkami dywersji ideologicznej na Zachodzie,

– rozpoznawania i operacyjnego przeciwdziałania przemycaniu koncepcji i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu działania związku oraz likwidacji prób sprowadzenia działalności NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną,

– operacyjnego zabezpieczenia obrad I KZD NSZZ „Solidarność” przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej i nieuzasadnioną penetracją ze strony ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 207–209, oryginał, mps.

[a-a] Wpisano odręcznie.

[b] Brak numeru.

[1] Prawdopodobnie chodzi o KO ps. „Paweł Kański”. Zob. dok. nr 35, przyp. 1.

[b] W oryginale Błażaka.

Wykaz skrótów

AAN

– Archiwum Akt Nowych

AFL-CIO

– American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations

AGH

– Akademia Górniczo-Hutnicza

AIPN

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie

AIPN By

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Bydgoszczy

AIPN Gd

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku

AIPN Kr

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie

AIPN Lu

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie

AIPN Łd

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi

AIPN Po

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu

AIPN Rz

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie

AIPN Sz

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie

AIPN Wr

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu AKKS – Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

AL

– Armia Ludowa

AMG

– Akademia Medyczna w Gdańsku

APG

– Archiwum Państwowe w Gdańsku

APW

– Archiwum Państwowe w Warszawie

AWF

– Akademia Wychowania Fizycznego

AZ

– Archiwum Zakładowe

BCh

– Bataliony Chłopskie

BIPS

– „Biuletyn Informacji Prasowej «Solidarność»”

BP

– Biuro Polityczne

CMIE

– Centrala Morska Importowo-Eksportowa

CPN

– Centrala Produktów Naftowych

CRZZ

– Centralna Rada Związków Zawodowych

CSRS

– Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

CTO

– Centrum Techniki Okrętowej

CW MBP

– Centrum Wyszkolenia MBP

DiP

– Doświadczenie i Przyszłość

DO

– dowód osobisty

DOKP

– Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych

DOPiT

– Dyrekcja Okręgu Poczty i Telekomunikacji

DRKP

– Dyrekcja Rejonowych Kolei Państwowych

DUSW

– Dzielnicowy Urząd Spraw Wewnętrznych

FDP

– Freie Demokratische Partei (Wolna Partia Demokratyczna)

FJN

– Front Jedności Narodu

FON

– Fundusz Obrony Narodowej

FPS

– Fabryka Przekładni Samochodowych

FSM

– Fabryka Samochodów Małolitrażowych

GL

– Gwardia Ludowa

GPK

– Graniczna Placówka Kontrolna

GS

– Gminna Spółdzielnia

GSR

– Gdańska Stocznia Remontowa

GZP

– Główny Zarząd Polityczny

GZR

– Gdańskie Zakłady Rafineryjne

GZT

– Gdańskie Zakłady Telekomunikacyjne

IASE

– Instytut Automatyki Systemów Energetycznych

IBP

– Informator Biura Prasowego

ISS

– Instytut Systemów Sterowania

JW

– jednostka wojskowa

KAB

– Kierownictwo Akcji Bieżącej [KPN]

KB

– Kaszubska Brygada

KBW

– Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego

KC

– Komitet Centralny

KD MO

– Komenda Dzielnicowa Milicji Obywatelskiej

KE

– kwestionariusz ewidencyjny

KGB

– Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego)

KIK

– Klub Inteligencji Katolickiej

KK

– Komisja Krajowa

KKI

– Krajowa Komisja Interwencyjna

KKK

– Krajowa Komisja Koordynacyjna

KK MO

– Komisariat Kolejowy Milicji Obywatelskiej

KKP

– Krajowa Komisja Porozumiewawcza

KKR

– Krajowa Komisja Rewizyjna

KKS

– Krajowy Komitet Strajkowy

KKW

– Krajowa Komisja Wykonawcza

KM MO

– Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej

KMiP MO

– Komenda Miejska i Powiatowa Milicji Obywatelskiej

KO

– kontakt operacyjny, Komitet Obywatelski

KOR

– Komitet Obrony Robotników

KOSz

– Krajowy Ośrodek Szkolenia

KOWzP

– Komitet Obrony Więzionych za Przekonania

KPN

– Konfederacja Polski Niepodległej

KPZR

– Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KRG

– Kontrola Ruchu Granicznego

KR MO

– Komenda Rejonowa Milicji Obywatelskiej

KRN

– Krajowa Rada Narodowa

KR NSZZ

– Komisja Regionalna NSZZ „Solidarność”

KS

– Komitet Strajkowy, kontakt służbowy

KS MO

– Komenda Stołeczna Milicji Obywatelskiej

KSN

– Kluby Służby Niepodległości

KSS „KOR”

– Komitet Samoobrony Społecznej

„KOR” KWK

– kopalnia węgla kamiennego

KW MO

– Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej

KZ

– komitet zakładowy, komitet założycielski, komisja zakładowa KZD – Krajowy Zjazd Delegatów

LK

– lokal kontaktowy

LWSM

– Lokatorsko-Własnościowa Spółdzielnia Mieszkaniowa

MBP

– Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego

MHZiGM

– Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej MIR – Morski Instytut Rybacki

MK

– mieszkanie konspiracyjne

MKK

– Międzyzakładowy Komitet Koordynacyjny

MKP

– Międzyuczelniana Komisja Porozumiewawcza

MKR

– Międzyzakładowy Komitet Strajkowy

MKZ

– Międzyzakładowy Komitet Założycielski

MOiW

– Ministerstwo Oświaty i Wychowania

MON

– Ministerstwo Obrony Narodowej

MOP

– Międzynarodowa Organizacja Pracy

MPK

– Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne

MPMCiR

– Ministerstwo Przemysłu Maszyn Ciężkich i Rolniczych MSW – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

MUSW

– Miejski Urząd Spraw Wewnętrznych

NBC

– National Broadcasting Company

NBP

– Narodowy Bank Polski

NIK

– Najwyższa Izba Kontroli

NKWD

– Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł (Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych)

NOT

– Naczelna Organizacja Techniczna

NOW

– Narodowa Organizacja Wojskowa

NRD

– Niemiecka Republika Demokratyczna

NRF

– Niemiecka Republika Federalna

NSZ

– Narodowe Siły Zbrojne

NSZZ

– Niezależne Samorządne Związki Zawodowe

NSZZ RI

– Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność”

NZS

– Niezależne Zrzeszenie Studentów

OG ZLP

– Oddział Gdański Związku Literatów Polskich

OKO

– Obywatelski Komitet Oporu

OKZ

– Ogólnopolski Komitet Założycielski

OM

– Oddział Miejski

OPRF

– Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów

OZ

– osoba zabezpieczona

OZI

– osobowe źródło informacji

PAN

– Polska Akademia Nauk

PAU

– Polska Akademia Umiejętności

PG

– Politechnika Gdańska

PHZ

– Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego

PiS

– Prawo i Sprawiedliwość

PLO

– Polskie Linie Oceaniczne

PMRN

– Prezydium Miejskiej Rady Narodowej

POP

– Podstawowa Organizacja Partyjna

POW

– Polska Organizacja Wojskowa

PPDiUR

– Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich PPH – Państwowe Przedsiębiorstwo Handlowe

PPN

– Polska Partia Niepodległościowa

PPP

– Polska Partia Pracy

PPR

– Polska Partia Robotnicza

PRE

– Przedsiębiorstwo Robót Elektrycznych

PRK

– Przedsiębiorstwo Robót Kolejowych

PRMPO

– Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Okrętowego PRO – Polskie Ratownictwo Okrętowe

PRON

– Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego

PSM

– Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej

PSZ

– Polskie Siły Zbrojne

PTSB

– Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Budownictwa

PUBP

– Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

PUM

– Przedsiębiorstwo Usług Morskich

PWSP

– Państwowa Wyższa Szkoła Plastyczna

PWSSP

– Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych

PWST

– Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna

PZM

– Polski Związek Motorowy

PZPR

– Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

PŻB

– Polska Żegluga Bałtycka

RFN

– Republika Federalna Niemiec

RKK

– Regionalna Komisja Koordynacyjna

RKR

– Regionalna Komisja Rewizyjna

RKS

– Robotniczy Klub Sportowy

RKW

– Radiokontrwywiad, Regionalny Komitet Wykonawczy, Regionalna Komisja Wykonawcza

RMP

– Ruch Młodej Polski

ROM

– Rejon Obsługi Mieszkańców

ROPCiO

– Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

RSW

– Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza

RUSW

– Rejonowy Urząd Spraw Wewnętrznych

RWE

– Radio Wolna Europa

SDP

– Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich

SFP

– Stowarzyszenie Filmowców Polskich

SKBP

– Społeczny Komitet Budowy Pomnika

SKP

– Stocznia im. Komuny Paryskiej

SKS

– Studencki Komitet Solidarności

SO

– sprawa obiektowa

SOR

– sprawa operacyjnego rozpracowania

SOS

– sprawa operacyjnego sprawdzenia

SPATiF

– Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu

SP MO

– Szkoła Podoficerska Milicji Obywatelskiej

SPP

– Stowarzyszenie Pisarzy Polskich

SUSW

– Stołeczny Urząd Spraw Wewnętrznych

SW

– Solidarność Walcząca

SZSP

– Socjalistyczny Związek Studentów Polskich

TIR

– Transports Internationaux Routiers (Międzynarodowy Tranzyt Drogowy)

TKK

– Terenowa Komisja Koordynacyjna

TKN

– Towarzystwo Kursów Naukowych

TKR

– Tymczasowa Komisja Rewizyjna

TKZ

– Tajna Komisja Zakładowa

TW

– tajny współpracownik

TZR

– Tymczasowy Zarząd Regionu

UG

– Uniwersytet Gdański

UMCS

– Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

UMK

– Uniwersytet Mikołaja Kopernika

UPR

– Unia Polityki Realnej

USC

– Urząd Stanu Cywilnego

UTSK

– Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne

UW

– Uniwersytet Warszawski, Urząd Wojewódzki

WAT

– Wojskowa Akademia Techniczna

WKB

– Wytwórnia Konstrukcji Betonowych

WK FJN

– Wojewódzki Komitet Frontu Jedności Narodu

WKKP

– Wojewódzka Komisja Kontroli Partyjnej

WKS

– wszystkie kraje świata

WKZ

– Wojewódzki Komitet Założycielski

WOP

– Wojska Ochrony Pogranicza

WP

– Wojsko Polskie

WPHW

– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego

WPK

– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne

WPT

– Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyczne

WRN

– Wojewódzka Rada Narodowa

WRON

– Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego

WRZZ

– Wojewódzka Rada Związków Zawodowych

WSK

– Wojewódzkie Stanowisko Kierowania

WSM

– Wyższa Szkoła Morska

WSMW

– Wyższa Szkoła Marynarki Wojennej

WSO

– Wyższa Szkoła Oficerska

WSP

– Wyższa Szkoła Pedagogiczna

WSR

– Wojskowy Sąd Rejonowy

WSW

– Wojskowa Służba Wewnętrzna

WUBP

– Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych

WUdsBP

– Wojewódzki Urząd do spraw Bezpieczeństwa Publicznego WUSW – Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych

WZD

– Wojewódzki Zjazd Delegatów

WZZ

– Wolne Związki Zawodowe

ZBoWiD

– Związek Bojowników o Wolność i Demokrację

ZECW

– Zakłady Energetyki Cieplnej Wybrzeże

ZG FJN

– Zarząd Główny Frontu Jedności Narodu

ZK

– Zakład Karny

ZKM

– Zakład Komunikacji Miejskiej

ZKR

– Zakładowy Komitet Robotniczy

ZKZ

– Zakładowy Komitet Założycielski

ZLP

– Związek Literatów Polskich

ZMP

– Związek Młodzieży Polskiej

ZMS

– Związek Młodzieży Socjalistycznej

ZMSR

– Zjednoczenie Morskich Stoczni Remontowych

ZMW

– Związek Młodzieży Wiejskiej

ZNTK

– Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego

ZOMO

– Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej

ZOUEiA

– Zakłady Okrętowe Urządzeń Elektrycznych i Automatyki ZOZ – Zespół Opieki Zdrowotnej

ZPG

– Zarząd Portu Gdańsk

ZR

– Zarząd Regionu

ZRHiBE

– Zakład Robót Hydrotechnicznych i Budownictwa Energetycznego ZRMPO – Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Okrętowego ZSL – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe

ZSMP

– Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej

ZSP

– Zrzeszenie Studentów Polskich

ZSRR

– Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

ZWM

– Związek Walki Młodych

ZWSE

– Zakład Wykonawstwa Sieci Elektrycznych

ZZMiP

– Związek Zakładowy Marynarzy i Portowców

BIBLIOGRAFIA

I. ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Akt Nowych

KC PZPR

Archiwum Państwowe w Gdańsku

KW PZPR

Archiwum Państwowe m.st. Warszawy

KW PZPR

Archiwum Komisji Krajowej Solidarność

Uchwały, oświadczenia, odezwy, apele i komunikaty MKZ i Zarządu Regionu Gdańskiego 1980–1981.

Protokoły Prezydium MKZ w Gdańsku 1980–1981, Protokół posiedzenia MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie

Akta operacyjne, śledcze, administracyjne: AIPN, 0754/10; AIPN, 0397/540; AIPN, 0449/34; AIPN, 0296/82; AIPN, 01101/1; AIPN, 002086/1305; AIPN, 01789/263; AIPN, 00191/9, t. 1–6; AIPN, 00200/455, t. 1–18; AIPN, 0608/265; AIPN, 0236/243, t. 1–9; AIPN, 0236/277; AIPN, 0236/315.

Akta osobowe i karty funkcjonariuszy: AIPN, 0604/1109, Akta osobowe Waldemara Misiewicza; AIPN, 0218/3081, Akta osobowe Mariana Pachuckiego; AIPN, 00234/98/7, Akta osobowe Ireneusza Krupy; AIPN, 0604/1905, Akta osobowe Jerzego Czubaka; AIPN, 0604/2015, Akta osobowe Tomasza Rudeckiego; AIPN, 0604/517, t. 1–2, Akta osobowe Władysława Jaworskiego; AIPN, 0604/1923, Akta osobowe Józefa Sasina; AIPN, 0968/208, Akta osobowe Jerzego Okraja; AIPN, 710/428, Akta osobowe Jana Sosnowskiego; AIPN, 710/429, Akta osobowe Jerzego Andrzejewskiego; AIPN, 0604/647, Akta osobowe Antoniego Zaorskiego; AIPN, 0604/787, Akta osobowe Stefana Olejarza; AIPN, 0604/2019, Akta osobowe Edwarda Kudybińskiego; AIPN, 00161/26, Akta osobowe Piotra Kmieciaka; AIPN, 0604/1541, t. 1–2, Akta osobowe Władysława Kucy; AIPN, 01321/82, Akta osobowe Aleksandra Siwka; AIPN, 01050/1440, Akta osobowe Jerzego Gralaka; AIPN, 0604/567, Akta osobowe Sławomira Domańskiego; AIPN, 710/430, Akta osobowe Sylwestra Paszkiewicza; Karta ewidencyjna funkcjonariusza Mariana Słupka; AIPN, 00556/13/49 – karta ewidencyjna Jana Dawidowicza.

Zasoby kartoteczne: Jędrzej Smulkowski – kartoteka ogólnoinformacyjna Biura „C” MSW (E-14/1, Mkr-2); Andrzej Wajda – wypis dot. nr 49526 z dziennika rejestracyjnego Biura „C” MSW; Tony Halik – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” SUSW (EO-4/62, EO-4D/63); Maria Nowicka-Marusczyk – kartoteka Biura „C” MSW (EO-4-A/77) oraz w kartotece paszportowej Biura Paszportów MSW (Pz-35); Waldemar Uziak – kartoteka paszportowa Biura Paszportów MSW (Pz-35); Janina Jadwiga Chmielowska – kartoteka ogólnoinformacyjna Biura „C” MSW (Mkr-2, EO-13-A); Grażyna Przybylska-Wendt – kartoteka ogólnoinformacyjna Biura „C” MSW (Mkr-2); Wiesław Chrzanowski – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” SUSW (EO-4/77, EO-4-E/62, EO-4/62, Mkr-2).

Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Bydgoszczy

Akta administracyjne: AIPN By, 080/174.

Tony Halik – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Toruniu (2 karty E-14/1); Zygfryd Wincenty Kowalski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Bydgoszczy (E-14-B); Edmund Zadrożyński – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Bydgoszczy (DE-14/0, Mkr-2); Jan Rulewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Bydgoszczy (E-16, EO-13-A); Janusz Bucholc – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Toruniu.

Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

Akta osobowe funkcjonariuszy: AIPN Bi, 99/429, Akta osobowe funkcjonariusza Stanisława Gargola.

Zapisy ewidencyjne: Maciej Butkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Suwałkach (2 karty EO-13-A, Mkr-2); Andrzej Słowik – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Olsztynie (EO-13-A, karta zagadnieniowa).

Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

Akta operacyjne: AIPN Gd, 0046/802; AIPN Gd, 0046/800; AIPN Gd, 0046/600; AIPN Gd, 0046/576; AIPN Gd, 0025/52; AIPN Gd, 0046/802; AIPN Gd, 00105/47; AIPN Gd, 003/16; AIPN Gd, 0046/299; AIPN Gd, 382/1; AIPN Gd, 0046/808.

Akta osobowe i karty ewidencyjne funkcjonariuszy: AIPN Gd, 214/2397, Akta osobowe Zygmunta Staniszewskiego; AIPN Gd, 214/2560, Akta osobowe Ryszarda Łubińskiego; AIPN Gd, 214/2183, Akta osobowe Zbigniewa Byszki; AIPN Gd, 214/2601, Akta osobowe Zenona Sosnowskiego; AIPN Gd, 214/2265, Akta osobowe Jana Protasewicza; AIPN Gd, 214/2159, Akta osobowe Czesława Wojtalika; AIPN Gd, 214/2397, Akta osobowe Zygmunta Staniszewskiego; AIPN Gd, 214/2403, Akta osobowe Jana Ciechanowicza; AIPN Gd, 214/2486, Akta osobowe Franciszka Chmielewskiego; AIPN Gd, 214/2666, Akta osobowe Jerzego Zamorowskiego; AIPN Gd, 214/2687, Akta osobowe Ryszarda Dąbrowskiego; AIPN Gd, 00161/46, Akta osobowe Jerzego Szuberta; AIPN Gd, 214/2665, Akta osobowe Jerzego Osucha; AIPN Gd, 214/2602, Akta osobowe Leona Stańczyka; AIPN Gd, 0132/85, Akta osobowe Marka Aftyki; AIPN Gd, 214/2634, Akta osobowe Jerzego Żmudy; AIPN Gd, 214/2557, Akta osobowe Zbigniewa Łyszkowskiego; AIPN Gd, 214/2482, Akta osobowe Ryszarda Berdysa; AIPN Gd, 214/2511, Akta osobowe Wacława Grzelaka; AIPN Gd, 214/2148, Akta osobowe Aleksandra Świerczyńskiego; AIPN Gd, 214/2500, Akta osobowe Jerzego Domskiego; AIPN Gd, 214/2533, Akta osobowe Tadeusza Kaczmarka; AIPN Gd, 214/2067, Akta osobowe Jana Wochny; AIPN Gd, 214/2576, Akta osobowe Mariana Owieckiego; AIPN Gd, 214/2035, Akta osobowe Włodzimierza Domagały; AIPN Gd, 214/2685, Akta osobowe Janusza Berezowskiego; AIPN Gd, 214/2526, Akta osobowe Bronisława Jordana; AIPN Gd, 214/2608, Akta osobowe Ryszarda Tomczaka; AIPN Gd, 214/2522, Akta osobowe Andrzeja Jankowskiego; AIPN Gd, 214/2645, Akta osobowe Jacka Garncarczyka; AIPN Gd, 214/2548, Akta osobowe Tomasza Kurdwanowskiego; AIPN Gd, 214/2421, Akta osobowe Henryka Cichonia; AIPN Gd, 214/2179, Akta osobowe Kazimierza Borysa; AIPN Gd, 214/2237, Akta osobowe Ryszarda Sadza; AIPN Gd, 214/2464, Akta osobowe Franciszka Bodzenty; AIPN Gd, 214/2126, Akta osobowe Bogdana Czoski; AIPN Gd, 214/2477, Akta osobowe Michała Bolesławskiego; AIPN Gd, 214/1999, Akta osobowe Wojciecha Lewandowskiego; AIPN Gd, 290/84, Akta osobowe Janusza Banaszkiewicza; AIPN Gd, 214/2448, Akta osobowe Macieja Ropelewskiego; AIPN Gd, 214/2135, Akta osobowe Zygmunta Barlikowskiego; AIPN Gd, 0132/87, Akta osobowe Józefa Chuchmały; AIPN Gd, 214/2240, Akta osobowe Zdzisława Sobańskiego; AIPN Gd, 214/2030, Akta osobowe Mieczysława Bary; AIPN Gd, 214/2192, Akta osobowe Andrzeja Kamińskiego; AIPN Gd, 214/2551, Akta osobowe Andrzeja Kuzioły; AIPN Gd, 214/2506, Akta osobowe Jerzego Frączkowskiego; Karta ewidencyjna funkcjonariusza Stanisława Kwiatkowskiego.

Zapisy ewidencyjne: Bogdan Lis – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, K-P); Andrzej Gwiazda – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16, Mkr-3, K-P); Alina Pienkowska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Dariusz Kobzdej – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (DE-14/O, Mkr-2, E-14/1, EO-4-A/74); Tadeusz Szczudłowski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Joanna Duda-Gwiazda – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16, Mkr-3, E-14/1, K-P); Andrzej Kołodziej – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, Mkr-2, K-P); Henryka Krzywonos-Strycharska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Stanisław Gwiazda – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B); Anna Gwiazda – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4-A/77); Jacek Kłys – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Tadeusz Stanny – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Wojciech Jamrozik – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Lech Sobieszek – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, E-14/1); Lech Wałęsa – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” i osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EKB-1/84); Jerzy Sikorski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, EO-6); Jerzy Kmiecik – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, K-P, Mkr-3); Florian Wiśniewski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW i osobowa b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6, E-16, 2 karty Mkr-2, Mkr-3); Anna Walentynowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 2 karty Mkr-2, Mkr-3, E-16, E-14, 2 karty EO-6); Stefan Izdebski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Stefan Lewandowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-16, 2 karty EO-13-A); Józef Przybylski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zdzisław Kobyliński – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2); Wojciech Gruszecki – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Lech Bądkowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-14, 2 karty Mkr-2, 2 karty EO-4/62); Jacek Kuroń – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Bogdan Borusewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 2 karty Mkr-3, 2 karty Mkr-2, DE-14/O); Rajmund Rubacki – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, K-P, EO-6); Henryk Jezierski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Adam Rosiński – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P, EO-6); Jerzy Bandrowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3, K-P); Andrzej Bunikowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P, Mkr-2); Dionizy Kosedowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P, Mkr-2); Andrzej Woliński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, E-16); Zygmunt Merchel – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zbigniew Pluciński – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2); Józef Hamadyk – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3); Jan Choroszewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Marek Tomasiak – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Jerzy Gajewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Jan Beling – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, 2 karty K-P, E-16, 2 karty E-14, EO-4-A/77); Sylwester Niezgoda – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, EO-4/77); Longin Stojek – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Wiesław Lisek – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14); Mirosława Białoszewska-Zgirska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 5 kart Mkr-2, E-14/1, EO-4-A/77, EO-13-A); Bogusław Sonik – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Krakowie (4 karty Mkr-2); Eugeniusz Łoziński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3); Jolanta Kmiecik – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, Mkr-3); Mieczysław Ziętala – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, E-16, Mkr-3); Edward Lipkowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16); Henryk Sawicki – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2); Andrzej Osipów – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2, K-P, E-16); Bogusław Jocz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B); Jan Ciwiel – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2, Mkr-3, EO-4/77, 2 karty K-P); Przemysław Pierzyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Jerzy Salmonowicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Zygmunt Pełczyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Władysław Misiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-4/77, 2 karty Mkr-2); Krzysztof Wilski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, DE-14/0, Mkr-3, Mkr-2); Józef Kucharski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Grzegorz Ungier – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Hubert Pionk – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, Mkr-3, 3 karty Mkr-2); Henryk Kraska – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, Mkr-3, Mkr-2); Andrzej Radomski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2); Mirosław Walukiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Wiesław Krementowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2); Helena Nieciecka – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2); Elżbieta Wieczorek – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, K-P, Mkr-3, Mkr-2, EO-6); Andrzej Plutowski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Zygmunt Noga – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Andrzej Kaszuba – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2); Leszek Lamkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3); Konrad Gajewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2); Tadeusz Kruża – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, E-14/1); Stanisław Mrozek – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, 2 karty E-14, K-P, E-16); Andrzej Staśkowski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2, EO-6); Henryk Matysiak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Andrzej Machaliński – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Zdzisław Złotkowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” i osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, K-P, Mkr-3, B-8); Marek Krówka – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3); Jan Sobótka – kartoteka ogólnoinformacyjna i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-6); Zbigniew Lis – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (DE-14/0, Mkr-3, EO-6, 3 karty Mkr-2); Marek Dubski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Waldemar Styś – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Brunon Klawikowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Jan Koziatek – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3, 2 karty K-P); Jerzy Stanisław Borowczak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” oraz kartoteka b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, DE-14/0, EO-4-A/77, 3 karty Mkr-2, Mkr-3, 2 karty EKB 1/84); Bogdan Felski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, DE14/0); Ludwik Prądzyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Słupsku (Mkr-2); Ryszard Dębicki – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-14/1, Mkr-2, E-14-B, Mkr-3); Henryk Jagielski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2); Andrzej Kozicki – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, E-14-B, Mkr-3); Tadeusz Pławiński – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (E-14/1, Mkr-2, EO-4-A/77, EO-4M/74, E-14-B, karta zagadnieniowa); Henryk Mierzejewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3, E-14/1); Bogdan Bojko – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Zdzisław Ślesarow – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-6, Mkr-2, E-14/1); Henryk Tarasiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6, Mkr3, K-P, 3 karty Mkr-2); Tadeusz Nikielski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Wojciech Szydłowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Krzysztof Jurkiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Justyn Baranowski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, EO-6, Mkr-3, 3 karty Mkr-2); Andrzej Bysewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr 3, Mkr-2, K-P, E-14); Tadeusz Urbaniak – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, E-16, Mkr-2, EO-6); Ryszard Olkiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, 2 karty Mkr-3, K-P); Lech Jendruszewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2 odsyłacz); Mirosława Szostak – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Stanisław Bagnecki – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14); Jan Wojewoda – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Zenon Baranowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, K-P); Zenon Kwoka – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4/77, E-16, 3 karty Mkr-3, Mkr-2, K-P); Ryszard Brzeziński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14); Marian Kokot – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2); Wiesław Szulc – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Jan Węgliński – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Stanisław Wesołowski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Wiesław Duba – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Jerzy Kwieciński – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Benedykt Wąsikowski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, K-P, karta zagadnieniowa, EO-6); Ryszard Chomentowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16); Aleksander Staśków – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Andrzej Netza – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Bożena Bronk – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Sławomir Ziembiński – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Brunon Dahm – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1); Henryk Frankiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, E-14); Piotr Rosa – kartoteka ogólnoinformacyjna i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, K-P, EO-6); Eugeniusz Galuba – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Leon Wiczanowski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P, EO-6); Jolanta Szostek – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, EO-4-A/77, Mkr-3, EO-6); Jan Karandziej – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, E-14); Andrzej Waruszewski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Jan Eichelberger – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 3 karty Mkr-2); Edward Damasiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-14, Mkr-2, E-16); Leon Czapiewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 2 karty Mkr-2, Mkr-3); Kazimierz Wollenschleger – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, E-14, EO-13-A); Józef Śreniowski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zniszczeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Łodzi (EO-14/0, K-P, E-16, Mkr-2, 4 karty EO-13-A, E-14-B); Henryk Wujec – kartoteka ogólnoinformacyjna i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A, EO-6); Andrzej Bulc – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4-A/77); Maria Płońska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Magdalena Modzelewska-Rybicka – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Bożena RybickaGrzywaczewska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B, Mkr-2); Bronisława Milewska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” (2 karty Mkr-2) oraz kartoteka osobowa b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-8); Aleksander Hall – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, DE-14/0, EO-13-A, E-16); Arkadiusz Rybicki – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” (Mkr-3, DE-14/0, EO-6) oraz b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-8); Mirosław Rybicki – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” (Mkr-2, K-P) oraz b. Wydziału „B” KW MO/ WUSW w Gdańsku (B-8); Stanisław Załuski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-3); Jan Samsonowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6, EO-A/74); Andrzej Butkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E14/1, 2 karty Mkr-2, Mkr-3, E-14); Krzysztof Wyszkowski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnienowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (DE-14/0, E-14/1, K-P, Mkr-3, 2 karty EO-6, Mkr-2); Jerzy Kozłowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, Mkr-3, E-14); Michał Wojciechowicz – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” oraz kartoteka osobowa b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (karty 3 karty Mkr-2, E-16, B-8, 2 karty zagadnieniowe); Leszek Jankowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, EO-4-A/77); Stanisław Czerwiński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Janusz Łatacz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, Mkr-3, E-16, E-14); Ewa Ossowska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Iwona Pluta – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zbigniew Tanajewski – kartoteka odtworzeniowa Biura „C” MSW w Gdańsku (E-14, E-14/1); Piotrzkowska Róża – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-4-A/77, K-P); Maciej Miatkowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, DE-14/0, K-P); Janusz Satora – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, EO-6); Mieczysław Klamrowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2, Mkr-3); Czesław Sienkiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Janusz Dąbrowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 2 karty Mkr-2, K-P); Mariusz Wilk – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, 2 karty EO-13-A, EO-6); Lech Kaczmarek – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4-A/72, E-16, E-14, Mkr-2); Maciej Grzywaczewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1, E-14-B); Jacek Bartyzel – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zniszczeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2, EO-13-A, K-P, E-16); Mieczysław Staszewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, E-14/1, E-14); Adam Grzybowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Adam Kinaszewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” oraz kartoteka osobowa b. Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr3, K-P); Henryk Galus – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Wojciech Łukaszewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Cezary Jordan – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Marek Grabowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3, E-14/1); Małgorzata Rudzińska – kartoteka odtworzeniowa Biura „C” MSW (E-16, E-14/1); Andrzej Remiszewski – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4/77, K-P, DE-14/0, Mkr-3, EO-6); Stanisław Zawada – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Józef Burski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (E-16, E-14, E-14-B); Józefa Mrówczyńska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16); Krystyna Wiśniewska – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-6, E-16, 3 karty Mkr-2); Henryk Jankowski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” (K-P, Mkr-3), kartoteka osobowa i nr rejestracyjnych pojazdów Wydziału „B” KW MO/ WUSW w Gdańsku; Marian Puzdrowski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Henryk Woroch – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zygmunt Sabatowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, E-14/1); Jacek Taylor – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” (Mkr-2, K-P) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty B-8); Hilary Jastak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Henryk Lenarciak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14); Irena Puciata-Chociwska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Anna Kurska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-16, K-P); Henryk Jagiełło – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (K-P, 3 karty Mkr-2, Mkr-3); Lech Kaczyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, DE-14/0, Mkr-3); Jan Zapolnik – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Paweł Lejman – kartoteka osobowa Wydział „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Mirosław Słomiński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Maria Komorowska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2); Eleonora Zbierska – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Roman Szymon Pawlicki – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, 3 karty Mkr-2, DE-14/0, EO-6); Lucyna Bujnicka – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, E-14, Mkr-2); Izabella Trojanowska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B, Mkr-2); Zdzisław Sitkiewicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-16, E-14); Stanisław Bogdanowicz – kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (EKB-1/84, Mkr-2); Jan Karandziej – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B, Mkr-3); Magdalena Wójcik – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Irena Malińska – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Mariusz Muskat – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1, Mkr-3); Stanisław Cholewa – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14); Marian Błoniarczyk – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P); Mirosław Kamieński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Monika Makoś – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Jan Rulewski – kartoteka zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6); Leon Stobiecki – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-6); Danuta Kędzierska-Grzelak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zbigniew Mazur – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, K-P); Tadeusz Nowak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B, E-16, Mkr-2); Zbigniew Gryszkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (DE-14/0, E-14/1, EO-4-A/77); Joanna Wojciechowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, Mkr-3, 3 karty B-8, EO-6); Andrzej Dering – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Jerzy Augustyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-14); Lech Dymarski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Antoni Kopaczewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Rzeszowie (E-14, EO-13-A, 2 karty EO-4-A/77) i kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P); Andrzej Słowik – kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/ WUSW w Gdańsku (EKB-1/84, Mkr-2); Henryk Kormienko – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16, E-14, DE14/0); Ludwik Kamiński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Wacław Szlegr – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty Mkr-2, Mkr-3); Marek Wańkowski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Słupsku (Mkr-2); Stanisław Gargol – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Słupsku (EO-4-A/74); Tadeusz Żabczyński – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, EO-4/77, K-P, EO-6); Piotr Bystrzanowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, E-14); Marek Mikołajczuk – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Marek Gurda – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14); Jacek Merkel – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3); Benedykt Pałczyński – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Mirosława Pietraszak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, Mkr-2); Józef Hołownia – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, Mkr-3, Mkr2); Eugeniusz Możejewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P); Antoni Kojro – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1); Marek Skański – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, EO-6); Witold „Wicher” Kucharski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-16, E-14/B); Zbigniew Kokot – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Zygmunt Błażek – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-3, E-14/1); Władysław Jachniak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14); Kazimierz Szeszel – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Elblągu (E-16, 2 karty Mkr-3); Adam Sitko – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-3); Wojciech Sychowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4/77, Mkr-2); Tadeusz Kunkel – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Alojzy Szablewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 2 karty Mkr-2); Jacenty Harasimiuk – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (DE-14/0, E-14, E-16, Mkr-2); Stanisław Bury – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty K-P); Janina Brodalska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2); Egon Brodalski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, E-14, DE-14/0); Barbara Ławińska – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Mirosław Krupiński – kartoteka ogólnoinformacyjna i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A, EO-6); Andrzej Jarmakowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 3 karty Mkr-2) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-8); Antoni Wręga – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6, E-14/1); Joanna Muszkowska-Penson – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, Mkr-2, 2 karty E-14/1); Grzegorz Grzelak – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Ireneusz Gust – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Piotr Adamowicz – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, K-P); Stanisław Fudakowski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, K-P, E-16); Marian Świtek – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3, DE-14/0); Wiesław Łaszczyk – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, E-14); Janusz Onyszkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Józef Lemle – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, E-14/1, 2 karty Mkr-3, K-P); Henryk Soszko – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (K-P); Stanisław Gołaszewski – kartoteka odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, K-P); Kazimierz Kunikowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, E-14-B); Józef Rzeszutek – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Krzysztof Gotowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (3 karty E-16, EO13-A); Małgorzata Celejewska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, E-14, Mkr-2); Andrzej Opiela – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4/77, Mkr-2); Jerzy Milewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-14); Jarosław Pirowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-3, 2 karty Mkr-2, K-P); Zbigniew Stępień – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-16, E-14); Zbigniew Trafalski – kartoteka ogólnoinformacyjna i zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14-B, Mkr-2, Mkr-3, EO-6); Bogusław Gołąb – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” (Mkr-3, 2 karty K-P, E-16, Mkr-2) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (EKB-1/84); Maria Vayssade-Grubba – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Konrad Marusczyk – kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (EKB-1/84, 2 x B-8, Mkr-2); Anna Kowalczyk – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” (2 karty Mkr-2) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-7, Mkr-2); Janina Małgorzata Rusiniak – kartoteka ogólnoinformacyjna KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Magdalena Jędruch z d. Wójcik – kartoteka ogólnoinformacyjna KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Zbigniew Szarszewski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, Mkr-3, E-14); Marian Markowski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Ryszard Błaszczyk – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Alicja Matuszewska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-14, 2 karty Mkr-2, Mkr-3); Grzegorz Palka – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty EO-13-A); Józef Patyna – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Eugeniusz Szumiejko – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty E-13-A); Antoni Tokarczuk – kartoteka zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6), kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Bydgoszczy (EO-6, E-16, EO13-A); Jan Waszkiewicz – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Władysław Frasyniuk – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-13-A); Marek Brunné – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, E-16, E-14); Bogdan Blinow – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2); Ewa Kubasiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6, K-P, 3 karty Mkr-2, E-16); Bogdan Olszewski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” (K-P) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, EKB-1/84); Danuta Żurkowska – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4-A/77); Marek Balicki – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, 3 karty Mkr-2, Mkr-1, EO-13-A); Henryk Marek – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2); Danuta Nowakowska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-4/77, 2 karty Mkr-2); Jacek Cegielski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” (Mkr-2, Mkr-3, K-P, E-14/1) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-8, B-7, Mkr-2); Andrzej Gajewski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, K-P); Marian Miąskowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, K-P); Jan Woźniak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2, Mkr-3); Roman Urbański – kartoteka odtworzeniowa i zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Gdańsku (Mkr-3, Mkr-2, EO-6); Józef Kubicki – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1); Henryk Kuskowski – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1, Mkr-3, 2 karty K-P); Maria Czerwińska – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14, Mkr-2); Andrzej Sobieraj – kartoteka zagadnieniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (EO-6); Waldemar Banasik – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr2); Marian Terlecki – kartoteka odtworzeniowa, ogólnoinformacyjna, zagadnieniowa Wydziału „C” (E-14, EO-13-A, karta zagadnieniowa) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/WUSW w Gdańsku (B-8, B-7); Krzysztof Leszczyński – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (Mkr-2, E-14/1); Marek Stelmach – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (2 karty Mkr-2); Tomasz Moszczak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P, Mkr-2); Władysław Fajfer – kartoteka odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (K-P); Iwona Kuczyńska – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku (E-14/1, 3 karty Mkr-2, Mkr-3, 2 karty EO-13-A); Józef Drogoń – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” (2 karty Mkr-2, K-P) i kartoteka osobowa Wydziału „B” KW MO/ WUSW w Gdańsku (2 karty EKB 1/84).

Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Akta operacyjne: AIPN Ka, 00161/104.

Akta osobowe funkcjonariuszy: AIPN Ka, 0235/582, Akta osobowe funkcjonariusza Stanisława Juszczyka.

Zapisy ewidencyjne: Kazimierz Świtoń – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i rejestracyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (13 kart Mkr-2, Mkr-3, E-14/1, EO-4/73, EO-4M/74, EO-4-C/72); Andrzej Czeczot – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (2 karty Mkr-2); Andrzej Cierniewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (E-14); Andrzej Rozpłochowski – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i rejestracyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (3 karty Mkr-2, EO-4M/74, EO-4-C/72); Ireneusz Maligłówka – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Częstochowie (Mkr-2); Ryszard Kuź – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (E-14); Bohdan Cywiński – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Krakowie (E-14-B); Zbigniew Suchłobowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr2, EO-4-A/77); Zbigniew Kokot – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Częstochowie (EO-4-A/74); Wojciech Trzmiel – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i rejestracyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (EO-4/77, EO-4C/72, EO-4M/74, 2 karty Mkr-2, Mkr-3); Jan Górny – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa b. Wydziału „C”

KW MO/WUSW w Katowicach (E-16, E-14); Edmund Bałuka – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (E-14); Marek Wach – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr-2); Janina Jadwiga Chmielowska – kartoteka ogólnoinformacyjna, rejestracyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr-2, 2 karty EO-4/77, E-16, EO-4-A/74); Ryszard Błaszczyk – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr-2, EO-13-A); Józef Patyna – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr-2), kartoteka ogólnoinformacyjna Biura „C” MSW (EO-13-A); Leszek Waliszewski – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach (Mkr-2).

Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Akta osobowe funkcjonariuszy: Wiesław Marian Chrzanowski – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Kielcach (E-16), kartoteka zniszczeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Krakowie (E-14); Edward Antończyk – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Tarnobrzegu (E-14); Józef Okarmus – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Krakowie (E-14, EO-4/62, 2 x Mkr-2, karta zagadnieniowa); Patrycjusz Kosmowski – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Bielsku Białej (2 x Mkr-2); Stanisław Zawada – kartoteka ogólnoinformacyjna WUSW w Krakowie (E-15).

Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie

Akta operacyjne: AIPN Lu, 0229/1019.

Zapisy ewidencyjne: Andrzej Burda – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Lublinie (E-14); Hubert Czuma – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Lublinie (E-14, E-14-B); Ignacy Tokarczuk – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Lublinie (EO-4/62).

Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

Akta osobowe funkcjonariuszy: Romuald Kukułowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Łodzi (E-14); Andrzej Słowik – kartoteka zniszczeniowa i ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Łodzi (K-P, Mkr-2, E-16, 2 x E-13-A, Mkr-2); Grzegorz Palka – kartoteka ogólnoinformacyjna i zniszczeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW w Łodzi (EO-13-A, 3 x E-16, EO-4-A/74).

Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Akta osobowe funkcjonariuszy: AIPN Po, 084/3831, Akta osobowe Ryszarda Krasickiego; AIPN Po, 0065/5856, Akta osobowe Stefana Olejarza.

Zbiory kartoteczne: Andrzej Cierniewski – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Poznaniu (E-14, E-14-B); Lech Dymarski – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Poznaniu (4 karty EO-4/77, 2 karty E-14); Bogusław Śliwa – kartoteka ogólnoinformacyjna, odtworzeniowa i zagadnieniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Kaliszu (2 karty EO-13-A, Mkr-2, 2 karty E-14); Grażyna Przybylska-Wendt – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Poznaniu (K-P).

Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

Jan Kułaj – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Przemyślu (3 karty EO-4/77, Mkr-3, 2 karty E-16).

Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie

Akta osobowe funkcjonariuszy: AIPN Sz, 0019/5856, Akta osobowe Stefana Olejarza; AIPN Sz, 0019/6349, t. 1, Akta osobowe Sławomira Sokołowskiego; AIPN Sz, 0019/5875, Akta osobowe Józefa Sasina.

Zasoby kartoteczne: Marian Jurczyk – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Szczecinie (2 karty EO-4/77, 3 karty E-14, Mkr-2, EO-4-A/77) i kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Koszalinie (E-14, Mkr-3); Elżbieta Potrykus – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Koszalinie (EO-13-A) i kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Szczecinie (E-16); Wiesław Parchimowicz – kartoteka ogólnoinformacyjna b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Szczecinie (2 karty Mkr-3, Mkr-2); Edmund Bałuka – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/WUSW w Szczecinie (DE-14/0, E-16, 3 karty E-14, Mkr-2); Wojciech Trzmiel – kartoteka ogólnoinformacyjna Wydziału „C” KW MO/ WUSW w Szczecinie (DE-14/0, E-16, 3 karty E-14, Mkr-2).

Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Akta osobowe funkcjonariusza: AIPN Wr, 058/1428, Akta osobowe Stanisława Nowaka.

Zasoby kartoteczne: Jerzy Szulc – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Wałbrzychu (E-14, Mkr-2, K-P, E-14, Mkr-2); Hubert Hanusiak – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Wrocławiu (E-14, Mkr-2, E-14, Mkr-3, 2 karty E-16); Eugeniusz Szumiejko – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW we Wrocławiu (2 karty E-14, E-16, Mkr-3, Mkr-2); Jan Waszkiewicz – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW we Wrocławiu (E-16, 2 karty Mkr-2); Władysław Frasyniuk – kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa Wydziału „C” KW MO/WUSW we Wrocławiu (2 karty EO-13-A, 2 karty Mkr-2, E-14, Mkr-3, 2 karty rejestracyjne postępowania przygotowawczego).

II. Źródła drukowane

II tura WZD Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, „Solidarność. Pismo MKZ NSZZ Solidarność z siedzibą w Gdańsku” 1981, nr 24.

18 dni Sierpnia, Warszawa, [b.d.].

Dokumenty. Teczka Susłowa, Warszawa 1993.

Drogi do niepodległości 1944–1956/1980–1989. Nieznane źródła do dziejów najnowszych Polski, wstęp, wybór i oprac. T. Balbus, Ł. Kamiński, W. Sawicki, K. Szwagrzyk, red. W. Wrzesiński, Wrocław 2001.

Dzień drugi – piątek 3 VII 1981, „Solidarność. Pismo MKZ NSZZ Solidarność z siedzibą w Gdańsku” 1981, nr 23.

Gontarczyk P., Tajny współpracownik Święty. Dokumenty archiwalne sprawy Mariana Jurczyka, Warszawa 2005.

Instrukcje pracy operacyjnej aparatu bezpieczeństwa 1945–1989, oprac. i wstęp T. Ruzikowski, Warszawa 2004.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Statut, Gdańsk 1980.

Operacja „Zorza II”. Służba Bezpieczeństwa i Komitet Wojewódzki PZPR wobec wizyty Jana Pawła II w Trójmieście (czerwiec 1987), wstęp i red. nauk. S. Cenckiewicz, M. Kruk, oprac. S. Cenckiewicz, A. Chmielecki, M. Kruk, M. Krzencessa-Trichet, P. Semków, P. Wójtowicz, Warszawa–Gdańsk 2008.

Powstanie KKP (Posiedzenie delegacji MKZ – 17 września 1980 r. w Gdańsku), „Krytyka” 1984, nr 18.

Protokoły porozumień Gdańsk, Szczecin, Jastrzębie. Statut NSZZ „Solidarność”.

Założenia Ustawy o związkach zawodowych, Warszawa 1981.

Raina P., Brożek M., Operacja „Lato-80”. Preludium stanu wojennego. Dokumenty MSW, Pelplin 2003.

„Solidarność” Małopolska 1980–1981. Wybór dokumentów, wstęp, wybór i oprac. M. Orski, A. Roliński, E. Zając, Kraków 2006.

Stan wojenny w dokumentach władz PRL (1980–1983), wybór, wstęp i oprac. B. Kopka, G. Majchrzak, Warszawa 2001.

Serwis Informacyjny «Solidarność» Politechniki Gdańskiej”, 20 VII 1981.

Stan wojenny w Regionie Łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, wybór i oprac. M. Kopczyński, R. Rabiega, Warszawa–Łódź 2008.

Tajne dokumenty Biura Politycznego. PZPR a „Solidarność” 1980–1981, oprac. Z. Włodek, Londyn 1992.

Zapis wydarzeń. Gdańsk – Sierpień 1980. Dokumenty, zebr. i oprac. A. Drzycimski, T. Skutnik, Warszawa 1999.

III. Pamiętniki, wspomnienia, wywiady

Droga nadziei, Kraków 1990.

Droga do wolności. Decydujące lata 1985–1990, Warszawa 1991.

Gwiazdozbiór w „Solidarności”. Joanna i Andrzej Gwiazdowie w rozmowie z Remigiuszem Okraską, Łódź 2009.

Gwiazda miałeś rację. Z Andrzejem Gwiazdą rozmawiała Wiesława Kwiatkowska, Gdynia 1990.

Jankowska J., Portrety niedokończone. Rozmowy z twórcami „Solidarności” 1980– 1981, wstęp, kalendarium i przypisy oprac. A. Friszke, Warszawa 2003.

Kołodziej A., Gdyńscy komunardzi, rozmowa z autorem, oprac. i przypisy M. Sokołowska, Gdynia 2008.

Kubasiewicz-Houée E., Bez prawa powrotu, Wrocław 2007. Kuczyński W., Burza nad Wisłą. Dziennik 1980–1981, Warszawa 2002. Kuroń J., Wiara i wina. Od i do komunizmu, Warszawa 1990.

Kuroń J., Gwiezdny czas. „Wiary i winy” dalszy ciąg, Londyn 1991.

Lipski J.J., KOR – Komitet Obrony Robotników, Komitet Samoobrony Społecznej, wstęp A. Friszke, oprac. G. Waligóra, Warszawa 2006.

Prosto w oczy. Z Janem Olszewskim rozmawia Ewa Polak-Pałkiewicz, Warszawa 1997. Staniszkis J., Ja. Próba rekonstrukcji, Warszawa 2008.

Staniszkis – życie umysłowe i uczuciowe. Z Jadwigą Staniszkis rozmawia Cezary Michalski, Warszawa 2010.

Szcześniak E., Borusewicz. Jak runął mur. Rozmowy z liderem opozycji demokratycznej, legendą Sierpnia ’80 oraz podziemia „Solidarności”, pierwowzorem „Człowieka z żelaza”, Warszawa 2005.

Walentynowicz A., Baszanowska A., Cień przyszłości, Kraków 2005. Walentynowicz A., Moja Solidarność, Wrocław 2007.

Wałęsa L., Droga nadziei, Kraków 2006.

Wałęsa L., Moja III RP. Straciłem cierpliwość, Warszawa 2007. Wałęsa L., Droga do prawdy – autobiografia, Warszawa 2008.

Wywiad z A. Pienkowską, „BIPS. Tygodnik Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ Solidarność” 1981, nr 12.

IV. OPRACOWANIA

Andrew Ch., Gordijewski O., KGB, Warszawa 1999.

Aparat Bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. 3: 1975–1990, red. P. Piotrowski, Warszawa 2008.

Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, wybór, wstęp i oprac. J. Żaryn, J. Gołębiewski, J. Mysiakowska, A.K. Piekarska, Warszawa 2009.

Cenckiewicz S., Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929–2010), Poznań 2010.

Cenckiewicz S., Od „Klanu” do „Renesansu” [w:] Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004.

Cenckiewicz S., „Sejmik” i „Debata”. SB wobec I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” [w:] Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004.

Cenckiewicz S., Powstrzymać powódź kontrrewolucji. Służba Bezpieczeństwa wobec „Solidarności” w latach 1980–1981 [w:] Droga do Niepodległości. Solidarność 1980–2005, red. A. Borowski, Warszawa 2005.

Cenckiewicz S., Zemsta czy „wypadek przy pracy”? Tajemnica śmierci Tadeusza Szczepańskiego (1960–1980) – działacza Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2006, nr 8/9.

Cenckiewicz S., Prawda źle podana, „Rzeczpospolita”, 12 XII 2009.

Cenckiewicz S., Jak Lech Wałęsa usuwał Annę Walentynowicz z „Solidarności”, „Gazeta Polska”, 26 VIII 2009.

Cenckiewicz S., „Źle urodzony”. Pamięci Henryka Lenarciaka (1933–2006), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 5/6.

Cenckiewicz S., Andrzej Butkiewicz, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 4.

Cenckiewicz S., TW „Rybak” – agent artysta. Trójmiejski Sierpień ’80 w raportach konfidenta SB [w:] Śladami bezpieki i partii. Studia. Źródła. Publicystyka, Łomianki 2009.

Cenckiewicz S., Służba Bezpieczeństwa wobec I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”, „Arcana” 2003, nr 51/52.

Cenckiewicz S., Zakazane piosenki ’81, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2003, nr 6.

Cenckiewicz S., Opozycja 1976–1989, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2. Cenckiewicz S., Sprawa Lecha Wałęsy, Poznań 2008.

Cenckiewicz S., NSZZ „Solidarność” – w 25. rocznicę powstania, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2005, nr 7/8.

Cenckiewicz S., Gontarczyk P., SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii, Gdańsk– Warszawa–Kraków 2008.

Chinciński T., W cieniu bydgoskiego Marca ’81. Studia i szkice z dziejów NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy, „Zeszyty Historyczne Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ «Solidarność» i Muzeum Wolności i «Solidarności» w Bydgoszczy” 2006, z. 1.

Droga do Niepodległości. Solidarność 1980–2005, red. A. Borowski, Warszawa 2005.

Dudek A., Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności” (1980–1981) [w:] Droga do Niepodległości. Solidarność 1980–2005, Warszawa 2005.

Farbowane związki, „Robotnik” 1980, nr 62.

Frazik W., Musiał F., Szpytma M., Wenklar M., Ludzie bezpieki województwa Krakowskiego. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby

Bezpieczeństwa w województwie krakowskim w latach 1945–1990. Informator personalny, Kraków 2007.

Encyklopedia Gdyni, red. M. Sokołowska, t. 1–2, Gdynia 2006–2009. Friszke A., Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, Londyn 1994.

Friszke A., Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989, Warszawa 2003. Holzer J., Solidarność 1980–1981. Geneza i historia, Paryż 1984.

Jastrun T., Życie Anny Walentynowicz, Warszawa 1985.

Kamiński Ł., Opozycja demokratyczna wobec idei niezależnych związków zawodowych, „Almanach Historyczny” 2005, t. 7.

Kochański A., Polska 1944–1991. Informator historyczny, t. III/1: 1971–1982. Ważniejsze akty prawne, decyzje i enuncjacje państwowe (1971–1991), Warszawa 2005.

Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Warszawa 1984.

Kuisz J., Charakter prawny porozumień sierpniowych 1980–1981, Warszawa 2009. Kuroń J., Polityka i odpowiedzialność, Londyn 1984.

Lityński J., Moi przyjaciele z WZZ, „Gazeta Wyborcza”, 12 IX 2008.

Leksykon duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945-1989. Pomordowani, więzieni, wygnani, t. 1-3, red. J. Myszor, Warszawa 2002-2006.

Macierewicz A., Wolne Związki Zawodowe, „Głos” 1980, nr 29. Macierewicz A., Drogi wyjścia, „Głos” 1980, nr 30 (wydanie specjalne).

Madajczyk-Krasowska B., Szczepuła B., Obywatel F.W., „Dziennik Bałtycki”, 19 IX 2003.

Majchrzak G., Esbecka panna „S”, „Rzeczpospolita”, 13 XII 2002.

Majchrzak G., Początki „ochrony” NSZZ „Solidarność” przez Służbę Bezpieczeństwa (wrzesień 1980 – kwiecień 1981), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2.

Majchrzak G., Działania Służby Bezpieczeństwa w celu przejęcia kontroli nad „Solidarnością” w latach 1980–1982, „Dzieje Najnowsze” 2003, nr 3.

Majchrzak G., Kontakt operacyjny „Delegat” vel „Libella”, Warszawa 2009.

Niezłomni. Nigdy przeciw Bogu. Komunistyczna bezpieka wobec biskupów polskich, red. ks. J. Marecki, F. Musiał, Warszawa–Kraków 2007.

Marzec 1981. Perspektywa „społeczeństwa obywatelskiego”. Materiały z sesji naukowej i uroczystości odsłonięcia kamienia memorialnego, red. A. Bezwiński, Bydgoszcz 2001.

Masłoń K., Darz bór, towarzysze, „Rzeczpospolita”, 7 I 2008.

Matusewicz Z., Szczecin 1980–1981. Rewolucja „Solidarności”, Szczecin 1997. Mażewski L., Niszczący dualizm. Polityka NSZZ „Solidarność” w latach 1980–1982, Toruń 2004.

Michnik A., Szanse polskiej demokracji, Londyn 1984.

Mołdawa T., Ludzie władzy 1944-1991. Władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, Warszawa 1991.

Nawrocki G., Polak z Polakiem, Warszawa 1990.

Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, red. J. Skórzyński, t. 1–3, Warszawa 2000–2006.

Orchowski A., Jaki szef?, „Czas” 1981, nr 32.

Paczkowski A., Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy lipiec 1980–styczeń 1982, Kraków 2002.

Paczkowski A., Pół wieku dziejów Polski, Warszawa 2005.

Paczkowski A., Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981–22 VII 1983, Warszawa 2006.

Polak W., Wydawnictwo Alternatywy. Z dziejów gdańskiej poligrafii podziemnej, Gdańsk–Toruń–Bydgoszcz 2009.

Sielezin J.R., Płaszczyzna konfrontacji politycznej między „Solidarnością” a władzą w latach 1980–1981, Wrocław 2005.

Słownik dziennikarzy i publicystów Pomorza 1945-2005, red. J. Model, Gdańsk 2008.

Solidarność podziemna 1981–1989, red. A. Friszke, Warszawa 2006.

„Solidarność” a wychodzenie Polski z komunizmu. Studia, artykuły z okazji XV rocznicy powstania NSZZ „Solidarność”, red. L. Mażewski, W. Turek, Gdańsk 1995.

„Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989). O pomorskim modelu obrony czynnej, red. L. Mażewski, W. Turek, Gdańsk 1995.

Szcześniak E., Okno na wolność, Gdańsk 2005.

Tajemnicza panna S. – o Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym „Solidarność” ze Sławomirem Cenckiewiczem i Grzegorzem Majchrzakiem rozmawia Barbara Polak, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2002, nr 12.

„Twórczość obca nam klasowo”. Aparat represji wobec środowiska literackiego 1956–1990, red. A. Chojnowski, S. Ligarski, Warszawa 2009.

Wąsowicz J., Posługa duszpasterska ks. prałata Hilarego Jastaka podczas strajków gdyńskich stoczniowców i portowców w czasie Sierpnia ’80, „Zeszyty Gdyńskie” 2009, nr 4.

Wegner J., Bez świadków obrony. Historia Jerzego i Ryszarda Kowalczyków, Kraków 2008.

Wieliński B.T., G. Grass służył w Waffen-SS, „Gazeta Wyborcza”, 12 VIII 2006. Woźniak T., Eliminacje, „Czas” 1981, nr 32.

Wyszkowski K., W odpowiedzi na artykuł Roberta Spałka „Gracze” – Komitet Obrony Robotników w propagandzie PRL, stereotypach oraz dokumentach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2.

Zbierski P., Na własny rachunek. Rzecz o Lechu Bądkowskim, Gdańsk 2004. Znamierowski A., Zaciskanie pięści czyli rzecz o „Solidarności Walczącej”, Gdynia 1989.

Zyzak P., Lech Wałęsa. Idea i historia. Biografia polityczna legendarnego przywódcy „Solidarności” do 1988 roku, Kraków 2009.

V. INTERNET

http://www.boguslawsonik.pl/dlaprasy.php (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

http://www.badkowski.pl/ (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

http://katalog.bip.ipn.gov.pl (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

http://www.komk.ovh.org/historia_04.html#01 (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

http://www.13grudnia81.pl/ (ostatni dostęp 15 X 2009 r.)

Indeks osób

Numery stron odnoszą się do wersji drukowanej

A

Abryszeński Piotr     94, 96

Adamczyk Maria     210

Adamski Stanisław bp     53

Adenauer Konrad     72, 123, 446, 447, 481

Aduszkiewicz Adam     197

Aleksandrowska Elżbieta     212

Ambroch Magdalena     93, 99, 100

Anczykowska Maria     188, 266

Andrych Maksymilian o.     251, 253

Antkowiak Michał     66

Antonin (Aleksandr Granowski) bp     65

Arendt Hannah     116

B

„B-90” (ps.) N.N.     314, 317, 318

Babenko Ludmyła     64

Bachanek Grzegorz     31

Baciński Antoni     27, 28, 417, 503

Badowski Zygmunt ks.     336, 422, 423

Bajohr Frank     66

Balawajder Edward     198

Baley Stefan     113

Bała Paweł     486

Bankowicz Bożena     11, 46, 84, 86, 127, 132, 195, 197, 202, 205, 249, 256, 282, 359

Baraniak Antoni bp     56, 371, 372

Baranowski Paweł ks.     300, 328, 334, 336, 423, 424

Barcikowski Wacław     474

Barreau Henri ks.     126

Bartel Józef ks.     83, 345

Barth Karl     73

Basińska Krystyna     527

Bastian Adam     107, 507

Batawia Stanisław     113

Baudrillart Alfred kard.     200

Baumgart Konrad ks.     269

Baziak Eugeniusz abp     53, 369, 370

Beauvoir Simone de     200

Beck Józef     56

Bednorz Filip ks.     53, 349, 538

Bednorz Herbert bp     53

Béguin Albert     196

Bejze Bohdan     117

Bender Ryszard     213

Benedykt XV (Giacomo della Chiesa)     200

Beniamin (Wasilij Kazanski), metropolita     65

Bensch Teodor ks.     32, 480

Beran Josef abp     68, 69

Berendt Grzegorz     109

Beresztóczy Miklós ks.     71

Beria Ławrientij     31

Berling Zygmunt     110, 324

Berman Jakub     16, 44, 45, 85, 485

Bernacki Włodzimierz     455, 458

Białecki Konrad     21, 29, 56, 371

Bida Antoni     237, 327, 352, 374

Biedroń Tomasz     40

Bielawa Maksymilian ks.     231

Bieliński Gracjan ks.     132, 223, 225

Bieniek Juliusz bp     53

Bieńkowski Ludomir     209, 214

Bieńkowski Witold     86

Bierut Bolesław     7, 30, 37, 41, 44–47, 50, 51, 76, 82, 173–176, 209, 231–233, 240, 250, 274, 323, 325, 341, 358, 396, 417, 426, 443, 460, 463, 476, 485, 486, 488, 489, 491–494, 499

Biesok Ezdrasz o.     110, 127

Bieszk Stefan     389

Biskup Marian     25

Biskupski Stefan ks.     51, 299, 350, 408

Blank Theodor     447

Bloch Marc     20

Błachnio Władysław ks.     277, 278, 399, 428

Błażejewska Justyna     455, 456, 460, 467

Błażyński Zbigniew     45, 46, 86

Bober Sabina     14, 51, 87, 408, 516

Bobryk Witold     65

Bodzioch-Bryła Bogusława     113

Bogaczewicz Stanisław A.     349, 350, 538

Bogdanowicz Stanisław ks.     14, 26, 176, 297, 305, 343, 344, 408, 409, 417, 419, 421, 426, 503, 529

Bolesław I Chrobry     130

Bolesław III Krzywousty     474

Borcz Tadeusz     390

Borowczyk Czesław ks.     382

Borowski Feliks ks.     467

Borzyszkowski     169

Borzyszkowski Józef     419

Brasse Aleksy ks.     79

Breitinger Lorenz ks.     35

Breza Achilles     512

Brystiger Julia     39, 57, 88, 314

Brzeski Franciszek ks.     392

Brzeziński Piotr     23, 518

Brzóska Stanisław     209

Brzycki Wit ks.     54

Budziarek Marek     148, 149

Bujak Waldemar     251

Burczyk Zygmunt     61, 344, 346, 354

Burowski Eugeniusz ks.     251–254, 329, 529

Buryła Sławomir     133

Burzmiński Bonawentura ks.     20, 93, 103, 106, 112, 154, 267, 277, 278, 280, 465, 493, 509, 513, 529, 541

Bykowska Sylwia     61, 108, 109, 140, 257

Bystroń Józef ks.     20, 100, 103, 105, 107, 111, 112, 119, 120, 181, 395, 541

Bystryćka Ełła     65

C

Cabała Tadeusz ks.     168, 174, 182, 183, 187

Cat-Mackiewicz Stanisław     517

Ceklarz Jan     113

Cenckiewicz Sławomir     405

Centek Jarosław     117

Ceran Tomasz Sylwiusz     25

Ceynowa Tadeusz ks.     33

Chachlica Edward     54

Chaillet Pierre     198

Chajn Leon     485

Chinciński Tomasz     12, 63, 376

Chmiel Władysław ks.     148

Chmielowiec Piotr     24

Chodyniecki Dariusz     324, 326

Chojnowski Andrzej     11, 64, 82, 157, 256, 364

Choromański Zygmunt bp     34, 357, 436, 483

Chrobak Teofil ks.     136, 468

Chruszczow Nikita     161, 501

Chrzanowski Bogdan     108, 140

Chrząstowska Bożena     210

Ciechanowski Konrad     108

Cieplik Feliks ks.     233, 443

Cieślak Tadeusz     117

Ciołkosz Adam     213, 214

Ciołkosz Lidia     213, 214

Citkowska-Kimla Anna     205

Codogni Paulina     500

Cygler Bogusław     526, 527

Cymanowski Jan ks.     15, 51, 159, 175, 176, 189–192, 194, 245, 296–298, 307, 327, 328, 330, 334–336, 339, 341, 343, 348, 350, 365, 374, 401, 407–419, 427, 442, 482, 497, 530, 537

Cyrankiewicz Józef     63, 173, 295, 457

Cywiński Bohdan     35, 43, 71

Czaczkowska Ewa     16, 31, 33, 34, 54, 202, 484

Czaplewski Paweł ks.     399

Czapliński Bernard ks.     26, 180, 264, 295, 296, 322, 336, 339, 344, 345, 347, 348, 374, 379, 380, 385, 386, 389–394, 396, 397, 399, 400, 419, 420, 427, 435, 436, 498, 502, 504, 506, 537

Czarcińska Iwona     16, 33, 499

Czarnowski Stefan     163

Czermak Grażyna     93, 99, 100

Czerniak Anna     531, 534

Czerniawska Ewa     113, 534

Czerwiński Daniel     10, 14, 62, 63, 264, 313, 344, 376, 382, 392, 409

Czerwiński Stanisław ks.     480

Czuchnowski Wojciech     54, 368

Czuj Jan ks.     89, 286, 305

Czwołek Arkadiusz     31, 344–346, 397, 398

Ć

Ćwirko Józef ks.     311, 343, 424–426, 513

D

Dalbor Edmund bp     508

Danielewicz Tadeusz ks.     20, 101, 103, 105, 109, 111, 112, 144, 145, 230, 231, 250, 329, 406, 542

Dąb-Kocioł Jan     461

Dąbrowska Maria     433

Dąbrowski Kazimierz     536

Dągielski Ksawery ks.     267

Deely John     199

Deling Karolina     75

Dembowski Jan     213

Derdowski Hieronim     517

Dereń Aldona     39

Dębicki Krzysztof W.     105, 124, 140

Dilthey Wilhelm     98

Djakow Włodzimierz     214

Dmowski Roman     94

Dobosiewicz Stanisław     117, 171

Dobrski Bolesław     141

Dolański Seweryn     226

Domagała Czesław     444

Domenech Jean-Marie     196

Domenico Roy     196

Dominiczak Henryk     48, 62

Dominik Konstantyn bp     26

Domke Radosław     475

Domosławski Artur     121

Doppke Jan A.     117, 141

Dorak-Wojakowska Lilianna     113

Drecki Ryszard     36

Dru Gilbert     195

Drzycimski Andrzej     91, 411, 518, 519, 521

Dudek Antoni     11, 13, 21, 24, 29–31, 34–39, 41, 42, 44, 47, 49, 50, 52–55, 57, 58, 83, 85, 87–91, 132, 205, 221, 282, 368, 451, 511, 514–516, 521, 531

Dunn Dennis J.     69

Dworaczek Kamil     14, 26, 63, 344

Dydymski Józef ks.     20, 93, 103, 107, 111, 112, 138, 139, 191, 192, 228, 258, 261, 278, 314, 318, 319, 355, 356, 373, 403, 505, 529, 542

Dykier Ambroży ks.     16, 20, 82, 100, 103, 106, 109, 137, 145, 151, 156, 167, 168, 172–180, 182, 185, 187, 199, 200, 203, 208, 211, 218, 219, 228–230, 249, 250, 255, 263, 276–280, 284–288, 290, 295, 296, 299, 300, 307, 314–317, 321, 322, 324, 326, 327, 331, 335, 337, 338, 341, 347, 349, 353, 354, 357, 358, 362, 370, 371, 373, 381, 382, 384, 385, 390, 403, 404, 410, 411, 413, 416, 417, 422, 427, 428, 441, 446, 453, 482, 483, 490, 491, 493, 495, 497, 498, 501, 502, 504, 505, 509, 513, 523, 529, 543

Dylska Bronisława     291

Dymek Anna     192, 327

Dymek Walenty bp     56, 149

Dymitrów Edward     122

Dziedzic Stanisław     73

Dziuba Mieczysław     388

Dziurok Adam     11, 13, 29, 43, 53, 59, 62, 259, 293, 313, 349, 375, 499, 535, 538

Dzwonkowski Roman     24, 45, 65, 66, 73

E

Einstein Albert     116, 433

Ekerling Ignacy     516

Engelgard Jan     14, 86, 88, 282

Engelking Leszek     208

Engels Fryderyk     267

Engler Edmund ks.     268

Englicht Władysław     473

F

Fatyga Jan     256

Faulhaber Michael von kard.     201

Felczak Zygmunt     76

Fessard Gaston     198

Fijałkowska Barbara     29, 35, 44, 49, 53, 56, 372, 373

Fijałkowski Zenon     24, 25

Fiszbach Tadeusz     527

Fojtuch Jan ks.     315

Fojtuch Zygmunt ks.     20, 93, 98, 100, 103, 110, 117, 133, 212, 230, 231, 255, 265, 267, 274–279, 300, 314–317, 320–324, 327, 328, 330, 362, 400–403, 422, 438, 490, 505, 509, 529, 543

Forster Albert     140

Frankowski Jan     226, 514, 515

Frelichowski Stefan Wincenty ks.     390

Freud Zygmunt     531

Frings Joseph Richard kard.     201, 202, 484

Friszke Andrzej     19, 501, 515

Frymark Tomasz ks.     24

G

Gadomski Zbigniew ks.     52

Gajda Ewa     29

Gajdziński Jerzy     291

Gajowniczek Tomasz     60

Galij-Skarbińska Sylwia     31, 345

Galiński Antoni     117

Gałaszewska-Chilczuk Dorota     40

Gałka Andrzej     16, 33

Gardocki Dariusz     196

Garlicki Andrzej     39, 486

Gawin Janina     242

Gawlina Józef bp     34, 78, 139

Gawron Mirosław ks.     144

Gąsior Stanisław     36

Geraga Bolesław     331, 332, 385

Gierak Adolf     516

Gierszewski Stanisław     411

Gil Andrzej     65

Girzyński Zbigniew     25

Glemp Józef kard.     83, 357

Glinka Beata     220

Gliński Tadeusz     335

Gliszczyński Paweł ks.     230, 246, 440–442, 468

Głombiowski Brunon ks.     20, 103, 107, 109, 112, 144, 151, 230, 319, 351, 529, 543

Główczewski Leon ks.     260, 391

Główczewski Wojciech ks.     391

Godin Henri ks.     125, 126

Godyń Mieczysław     116

Goetze Arnold ks.     20, 101, 103, 105, 108, 109, 112, 133, 146, 151–154, 181, 182, 265, 448, 513, 544

Golan Wiktor ks.     343

Golon Mirosław     37, 61, 257, 465

Gołębiewski Józef ks.     443

Gomułka Władysław     86, 474, 515

Gontarczyk Piotr     28

Górecki Alojzy ks.     293

Górniak Marek Robert     50

Götting Gerald     72, 201

Gradolewski Roman ks.     148–150

Grajewski Andrzej     11, 38, 43, 53, 65, 68–72, 201

Greiser Arthur     108, 149

Griffiths Devin     21

Grochocki Józef ks.     336, 387–389

Gronkowski Józef ks.     340

Gronowski Stanisław ks.     20, 101, 103, 105, 107, 110, 120, 123–126, 178, 180, 188, 189, 191, 228, 230, 255, 278, 280, 289, 334, 380, 395, 428, 441, 497, 513, 544

Grősz József abp     71

Grunberger Richard     67

Gryglewicz Feliks     214

Gryz Ryszard     13, 24, 29–31, 34, 35, 37, 40, 47, 49, 50, 52, 55, 58, 60, 61, 78, 84, 221, 305, 371, 451, 511, 521

Grzegorz XVI (Bartolomeo Alberto Cappellari)     214

Grzenia Hieronim ks.     268

Gucewicz Daniel     10, 14, 21, 27, 61, 62, 145, 170, 224, 252–254, 257, 279, 315, 316, 320, 322, 340, 343, 408, 419, 515

Gurgacz Władysław ks.     40, 224, 368

Gustkowicz Jan ks.     237, 253, 505

Gutiérrez Gustavo     196

Gutowski Włodzimierz ks.     293, 294, 356, 465, 471

H

Haack Eric     137

Hagmajer Jerzy     133, 157

Halasz Jacek     527

Halban Leon     226

Hal’ko Jozef bp     69

Hałagida Igor     21, 24, 501

„Hanka” (ps.) zob. Weryński Henryk ks.

Hankovszky Béla Jácinto o.     71

Hanley Mark     196

Henryk Pobożny     474

Hereśniak Stanisław ks.     327, 374, 414

Herman Kazimierz     186

Hitler Adolf     66–68, 121, 143, 146, 490

Hlebowicz Adam     74

Hlebowicz Dorota     21

Hlebowicz Jan     10, 14, 26, 46, 61, 81, 122, 138, 140, 170, 192, 224, 225, 252, 253, 318, 322, 344, 401, 405, 417, 420, 423, 432, 522

Hlond August kard.     31–34, 39, 41–43, 79, 90, 198

Horodyński Dominik     514

Horváth Richard o.     71

Hoszycki Jacek o.     148–150

Hössenfelder Joachim     66

Hryniewicz Janusz T.     94, 95

Huener Jonathan     149

Huet Stanisław ks.     54, 334, 350, 370, 538

Humeński Julian ks.     16, 80, 114, 270, 274, 278, 324, 421, 533

Huxley Julian     433

I

Ijjas József abp     71

Isakowicz-Zaleski Tadeusz ks.     13, 76, 321, 350, 538

Iwanicki Józef ks.     267

Iwaszkiewicz Jarosław     433, 454

Izdebski Leon ks.     277, 278

J

Jacewicz Wiktor     117, 141

Jagodzińska Anna     117

Jakubik Andrzej     118, 531

Jakubowska Barbara     46, 522

„Janek”, informator     137

Janicka Danuta     447

Jank Franciszek ks.     387

Januszewski Leon ks.     20, 101, 103, 104, 107, 112, 353, 509, 513, 545

Jarosławski Jemieljan     45

Jaroszewicz Jan ks.     52

Jasienica Paweł (właśc. Leon Lech Beynar)     226

Jasiński Janusz     473

Jasiński Tadeusz ks.     20, 101, 103, 105, 106, 109, 121, 123, 124, 139, 140, 151, 152, 186, 187, 218, 230, 234, 267, 280, 288, 290, 302, 322, 332, 354–356, 447, 462, 495, 496, 501, 509, 513, 545

Jasiński Włodzimierz bp     148, 149

Jastak Hilary ks.     132, 225, 227, 229, 263–265, 337, 338

Jastrzębski Włodzimierz     12, 82, 108, 433, 474, 530

Jaszczuk Andrzej     13, 87, 89, 90, 217, 515

Jaszczur Zygmunt ks.     278

Jaworska Kazimiera     28, 407, 482

Jaworski Mieczysław     127

Jażdżewski Leszek ks.     26

Jesionowski Ernest     228

Johnson Paul     208

Jokiel Jan     519

Joliot-Curie Irène     433

Jonca Karol     66, 67

Jop Franciszek bp     53

Jóźwiak Franciszek     474

Juchta Józef ks.     533, 534

K

Kacprzak Paweł     142

Kaczmarek Czesław bp     52, 55, 57, 123, 371, 372, 389

Kaczmarek Ryszard     109, 141

Kaczyńska Maria     113

Kaczyński Zygmunt ks.     76

Kalfas Tomasz ks.     305

Kalinowski Witold     67

Kaliński Janusz     454, 456, 458–460, 471, 472

Kaliski Bartosz     10, 12, 13, 81, 98, 259, 529, 530, 533, 536

Kałduński Alojzy ks.     233, 391, 396, 397

Kałuża Stanisław ks.     20, 93, 100, 103, 105, 106, 108, 110, 112, 114, 121, 122, 127, 132, 133, 136, 137, 208, 255, 267, 277, 278, 310, 323, 329, 362, 363, 369, 384, 409, 434, 444, 453, 493, 529, 545

Kamiński Edmund ks.     341

Kamiński Józef     131

Kamiński Łukasz     14, 26, 63, 344

Kaplan Karel     68

Kapuściński Ryszard     121

Karaba Rastislav     69

Karczyński Alojzy ks.     393, 394

Kardasz Stanisław     25

Kardis Kamil     73

Karmolińska-Jagodzik Ewa     98

Karwot Edward     202

Kas ks.     239

Katuninec Milan     44

„Kaźmierczak” (ps.) zob. Fojtuch Zbigniew ks.

Kaźniak Aleksander ks.     234

Kądziołka Jan     100

Kempnerówna Salomea     531

Kersten Krystyna     488, 536

Kępiński Antoni     19, 113, 116, 118, 119, 531, 532, 534, 535

Kętrzyński Wojciech     216, 514

Kielanowski Tadeusz     527

Kierlin Franciszek ks.     234

Kiernik Władysław     32

Kiewert Herbert ks.     20, 103–105, 112, 137, 154, 340, 434, 503, 546

Kilian Alina     141

Kim Ir Sen     450

Kinka Stefan ks.     403, 472, 505

Kirstein Franciszek ks.     507

Kisielewski Stefan     36, 454

Kiwior-Filo Małgorzata     205

Klawikowska Maria     242

Kleczewski     247

Kleeberg Franciszek gen.     78

Kleinert Ernest ks.     26–28, 32, 51, 104, 141, 407, 408, 410, 412, 413, 503

Klepacz Michał bp     56, 57, 297, 372–375, 408, 429, 499

Klimowicz Mieczysław     210–213

Kłoczowski Jerzy     209, 211, 213, 214

Kłodzińska Anna     92

Kłosowicz Wiktor ks.     257, 268, 269, 273

Kmak-Pamirska Aleksandra     26

Knap Paweł     33

Knitter     169

Kobiela Łukasz     33, 34

Kobierzycki Emil ks.     51, 408

Kobylińska Eugenia     247, 286

Kochański Aleksander     50, 54, 284

Kochman Michał ks.     129

Kocimowski Kazimierz     100

Kociołek Stanisław     16, 63

Kohutnicki Antoni ks.     20, 93, 100, 103, 106, 108, 111, 112, 114, 166, 167, 178, 185, 186, 318, 356, 464, 471, 509, 513, 529, 546

Kolczyk Wincenty ks.     374

Kołakowski Tomasz ks.     76, 250, 251

Kołłątaj Hugo     206, 209, 211, 212, 215, 216, 218, 487, 531

Kołodziejczyk Arkadiusz     87, 90, 516

Komender Zenon     516, 520

Kominek Bolesław kard.     32, 33

Komorowski Paweł     251

Konarski Edmund ks.     83

Konarski Stanisław     209

Kononowicz Stanisław     235

Konopka Kazimierz     213

Kopczyński Tomasz ks.     126

Kopiczko Andrzej     10, 12, 103, 299, 305, 366, 408

Kopiec Franciszek zob. Kubsz Wilhelm Franciszek ks.

Kopyś Tadeusz     71

Korab-Żebryk Roman     518

Korec Jan Chryzostom     69

Korejwo Mariusz     10, 12, 13

Korzeniewska Katarzyna     70

Kosicki Piotr H.     14, 31, 196–199, 208, 216, 514, 515

Kosiński Krzysztof     8, 30, 40, 133

Kossak-Główczewski Leon ks.     242, 336, 407, 419, 420

Kossakowski Józef Kazimierz bp     213

Kostarczyk Zygmunt     288–291, 294, 307, 516

Kosznik Edmund ks.     170

Kośmider Tomasz     13, 77

Kotarbiński Tadeusz     433

Kowalczyk Krzysztof     12, 88, 282

Kowalczyk Stanisław ks.     196–198

Kowalski Kazimierz Józef bp     26, 48, 124, 165, 169, 179, 184, 225, 228, 231–233, 239, 263, 295, 316, 323, 332, 336, 343–348, 354, 362, 374–389, 391, 393, 400, 427, 428, 435, 436, 442, 480, 502, 506–508, 513, 535, 537

Kowolik Michał     54

Kozimala Irena     24

Kozłowska Anna     82, 157, 256, 364

Kozłowski Józef „Las”     131

Kozłowski Ryszard     12, 32, 82, 433, 475, 530

Kozłowski Tomasz     14

Krajewski Mirosław     12, 82, 433, 530

Krasicki Ignacy     209

Krasucki Witold ks.     231

Kraszewski Henryk     286, 289

Kraszewski Zbigniew     83, 357

Krause Roman ks.     508

Krawczyk Paweł     29

Kreft Alfons ks.     262

Kroczek Jan ks.     440

Kromp Dorota     25, 141

Krukowski Józef ks.     28, 35

Krupa-Wojciechowska Barbara     16, 524, 526, 527

Krych Maria (s. Gabriela)     242

Krynicki Stanisław ks.     226

Kubicki Mateusz     25

Kubsz Wilhelm Franciszek ks.     77, 324–326

Kucab Bogusław     526

Kucharski Wojciech     33, 473

Kula Marcin     11, 29, 64, 82, 157, 256, 364

Kulawik Bolesław ks.     126, 157, 280, 285, 286, 306, 326, 366

Kulińska Anna     169

Kunicki Mikołaj Stanisław     86

Kurzyna Mieczysław     516

Kusiak Franciszek     454

Kutnjak Ivković Sanja     539

Kuźnica Aniela (s. Łucja)     241

Kwiatkowski Stefan ks.     155, 338

Kwiatkowski Wincenty ks.     267

Kwiecień Maciej     103, 503

L

Labens Walerian ks.     133, 135, 136, 146, 229, 234, 249, 250, 255, 267, 274, 276, 278, 322, 323, 362, 368, 380, 390, 433, 437, 438, 441, 462, 493, 494

Lacroix Jean     196

Lagosz Kazimierz ks.     51, 349, 408, 538

Lain Domingo o.     196

Lalewicz Jan ks.     224, 319, 325, 326, 328

Landau Zbigniew     454, 456

Landowski Władysław ks.     20, 100, 103, 105, 111, 267, 278, 392, 547

„Las” (ps.) zob. Kozłowski Józef „Las”

Lasota Marek     54, 368

Lebaron Frédéric     19

Lelito Józef ks.     54, 331, 368

Lemparty Antoni ks.     83, 226, 236, 238, 285, 286, 306, 402

Lenin Włodzimierz     424

Leon XIII (Gioacchino Pecci)     195, 208

Leszczyńska Cecylia     99

Leszkowicz Tomasz     81

Lichaczow Michaił     86

Licznerski Alojzy ks.     20, 101, 103, 106, 110, 112, 168–170, 338, 362, 377, 386, 392, 409, 468, 470, 495, 497, 498, 547

Liedtke Antoni ks.     26, 338, 388

Ligarski Sebastian     149

Lisewska Teresa     242

Lisiak Elżbieta     93, 99, 100

Loew Jacques o.     126

Lorens Antoni ks.     202, 293

Loth Roman     210

Lubecka Małgorzata     13

Lubiński Konrad ks.     188, 191, 265

Ł

Łach Stanisław     32, 454, 465

Łacmański Józef     16, 523

Łatka Rafał     10, 33, 34, 39, 47, 49, 50, 52, 55–58, 60, 61, 232, 257, 371, 499, 500

Łęga Władysław ks.     260, 407, 426, 441

Łomacki Mikołaj     46

Łubieński Konstanty     217, 514

Łuczak Piotr     13, 77–79

Łuć Irena     19

Łukasiewicz Dariusz     94

Łukaszyk Romuald     214

Łysiak Waldemar     433

M

Machałek Małgorzata     465

Machens Joseph bp     476

Macholak Jan     58, 340, 343

Mackiewicz Beata     56, 499

Maczek Stanisław     109, 139

Maćkowiak Stanisław ks.     20, 99, 103, 106, 107, 112, 164, 165, 188, 209, 246, 277, 278, 280, 286, 314, 322, 353, 380–385, 387, 400, 406, 413, 445, 451, 483, 493, 506–509, 528, 535, 547

Madajczyk Piotr     24, 25, 108, 140

Madej Maria     225

Madej Wojciech     116

Magierska Anna     9

Majewski Klemens ks.     20, 97, 98, 101, 103, 106, 111, 112, 116, 146, 187, 230, 280, 288, 373, 466–468, 493, 498, 509, 513, 548

Makowski Adam     459, 466

Malenkow Gieorgij     68, 74

Maluga Laurenty ks.     399, 400

Mandouze André     199, 216, 217

Manthey Franciszek     25

Marecki Józef ks.     34, 39, 47, 49, 50, 52, 55, 57, 58, 68, 313, 500

Marek Łucja     500

„Marek” (ps.) N.N.     314, 317

Maritain Jacques     198

Markiewicz Tadeusz     11, 64, 82, 89, 157, 202, 256, 281–283, 306, 364, 376

Markowska Krystyna     407

Markus Vasyl     66

Marshall George     217, 440, 455

Marszalec Janusz     62

Martušis Liucijus o.     73

Martysz Czesław     146

Maruszewski Tomasz     213

Masłowski Jan     118, 531

Massalski Ignacy Jakub bp     213

Maszkiewicz Mariusz     65

Maternicki Jerzy     20

Matthäus Jürgen     66

Matusaitis Vita     73

Matyjasiak Łukasz P.     14

Mauriac François     197

Mazanowska Izabela     25, 62, 232

Mazowiecki Tadeusz     514

Mazur Franciszek     54, 193, 483

Mazur Mariusz     19

Mazurek Piotr ks.     114

Mazuś Józef     350

Mażewski Lech     49

Meger Leon ks.     318, 329

Meier Józef ks.     212, 213, 215

Menclewski Tadeusz     286

Metternich Klemens von     214

„Mewa” (ps.) zob. Lalewicz Jan ks.

Męclewski Alojzy     247

Micewski Andrzej     49, 86, 90, 132, 226, 514

Michalski Michał ks.     267

Michaś Julian Aleksander     264

Miczurin Iwan     424

Miernik Grzegorz     12, 79

Mikołaj I Romanow     214

Mikołajczyk Magdalena     474

Milewska Helena (s. Kazimiera)     242

Milewska Zofia     197

Milik Karol ks.     32

Minc Hilary     44–46, 77, 455, 456

Minczykowska Katarzyna     25, 141

Mindszenty Józef kard.     49

Mirek Agata s.     264

Mironowicz Eugeniusz     24

Mirynowski Kazimierz ks.     175, 224, 235, 300, 406–408, 412, 416–419, 441

Misiaszek Antoni ks.     16, 112, 167, 168, 219, 321, 329, 535, 537

Misiek Stanisław     61

Miszewski Józef ks.     184, 264, 265, 354, 391, 392

Misztal Henryk     28, 54, 57, 80, 373

Mitzenheim Moritz bp     73

Młynarczyk Jerzy     523

Mokrzycki Jan ks.     505

Molendowski Leszek     25, 253

Morawska Anna     66

Mordawski Hubert     460

More Thomas     215

Morgan Gareth     534

Morus Tomasz zob. More Thomas

Moser Friedrich Karl von     95

Mounier Emmanuel     195–198, 202, 216, 217

Mówka Władysław ks.     338

Mroczko Marian     27

Mroczkowski Mieczysław ks.     269

Mross Henryk     97, 101, 103, 106, 111, 168, 169, 232, 378, 389, 393

Musiał Filip     24, 54, 224, 313, 368

Musioł Teodor     117, 124

Müller Ludwig ks.     67, 336

Müllerowa Lidia     211, 213, 214

Mycielska Gabriela     200

Myszor Jerzy ks.     43, 53, 171, 225, 264, 292

N

Nabywaniec Stanisław ks.     129

Nadolny Anastazy ks.     25, 28, 232, 378

Nagórski Stanisław ks.     344–347, 350, 506

Nałkowska Zofia     433

Napierała Józef ks.     269

Napoleon Bonaparte     64

Nieczuja-Ostrowski Bolesław Michał     518

Niezgoda Piotr ks.     156

Nitecki Piotr     32

Niwiński Piotr     140

Noniewicz Czesław     454, 456, 458, 459, 472

„Norbert” (ps.) N.N.     394

Noszczak Bartłomiej     11, 30, 35, 37, 38, 43, 47, 54, 56, 57, 59, 60, 287, 305, 306, 371, 373, 514, 515

Nowak Edmund     198

Nowak Stanisława (s. Stefania)     241

Nowak Zbigniew     419

Nowak-Jeziorański Jan     217

Nowicki Edmund bp     32, 163, 190, 305, 480, 502–505, 513, 535

Nowotny Antonin     70

O

O’Rourke Edward bp     104

Oborski Piotr ks.     52

Obracht-Prondzyński Cezary     123, 142, 459

Obuchowska Irena     113

Ochab Edward     50, 489, 494

Okoniewski Stanisław Wojciech bp     25

Olszewski Juliusz Paweł ks.     481

Orsenigo Cesare abp     149

Orzełek Ariel     515

Osęka Piotr     19, 29, 30

Osękowski Czesław     460, 465, 476

Osóbka-Morawski Edward     41

Owczarek Stanisław ks.     16, 81–84, 196, 203, 283, 284, 286, 306, 502, 510, 511, 515, 528, 532–534

Ożga Feliks ks.     265, 344, 345, 397, 398

P

Pacuła Przemysław     451

Paczkowski Andrzej     39, 40, 314, 500

Paczoska Alicja zob. Paczoska-Hauke Alicja

Paczoska-Hauke Alicja     12, 63, 142, 143, 376

Paech Joseph ks.     35

Papenfuss Paweł ks.     20, 95, 100, 103, 104, 111, 112, 147, 246, 548

Papenfuss Wincenty ks.     20, 97, 100, 103, 104, 111, 112, 150, 151, 178, 181, 493, 548

Parragi György     71

Pasieczny Jacek     220

Pasierb Janusz Stanisław ks.     232, 233

Passini Józef     361, 428

Patek Artur     433

Patoleta Bogusław S. ks.     394

Paweł z Tarsu św.     198, 363

Pawłowicz Zygmunt bp     343, 344

Pazik Przemysław     30, 75, 76, 195, 196, 198, 216

Perkowski Piotr     108, 142, 340, 343

Persak Krzysztof     19, 486

Perszon Jan ks.     119

Petranský Ivan A.     68

Piasecka Justyna     82, 157, 256, 364

Piasecki Bohdan     516

Piasecki Bolesław     8, 17, 47, 51, 57, 76, 83–90, 196, 198, 216, 217, 220, 226, 282–285, 289, 305–308, 370, 511, 514, 515, 518, 520, 522, 538, 540

Picasso Pablo     433

Pietrzak Michał     29

Pilecki Giedymin ks.     299, 304, 470, 502

Pilipowski Leopold ks.     253, 254

Piontek Paweł ks.     13, 78

Piotrowski Leon     61, 133, 139, 177, 182, 183, 256, 257, 261, 263, 267, 268, 270, 276–280, 351, 352, 381–384, 400, 415, 428, 433, 442, 443

Pipka Zenon ks.     184, 188, 190

Piskorz Jan ks.     538

Piskozub Tadeusz ks.     311

Piszczek Radosław     16, 324, 533

Pius XI (Achille Ratti)     195, 208

Pius XII (Eugenio Pacelli)     31, 33, 34, 41–43, 49, 74, 394, 475, 476, 503

Platon     534

Plojhar Josef ks.     69

Plutowski Piotr     168, 169

Płużański Tadeusz     196, 202

Pochopień Jan ks.     54

Poćwiardowski Zygmunt ks.     20, 100, 103, 105, 109, 143, 180, 203, 207, 255, 270, 277, 278, 280, 332, 357, 380, 461–463, 468, 470, 483, 496, 513, 549

Podchorski Marian ks.     337

Podgórecki Adam     19, 220, 308

Podolec Ondrej     69

Pokrzywniak Józef Tomasz     210

Poksiński Jerzy     44, 45

Polak Wojciech     12, 31, 345

Poniatowska-Leszczyńska Katarzyna     534

Poniński Antoni ks.     10, 12, 75, 80, 84

Ponka Klemens ks.     133, 189, 345

Popiel Karol     30, 76

Popławski Stanisław     196

Popow Piotr     128

Potykanowicz-Suda Lidia     14, 45, 163, 221, 235, 248, 264, 265, 286, 292, 293, 298, 305, 512, 520, 522, 524

Powelski Józef zob. Kowalski Kazimierz Józef bp

Poznańska Aniela s.     235

Preis Wacław ks.     269, 270, 335

Preysing Konrad bp     32

Prokopowicz Kazimierz     110, 127

Próchniak Leszek     12, 31

Prusak Marian ks.     330

Prusinowski Aleksy ks.     94

Pruszyński Ksawery     41

Przegiętka Marcin     25

Przemysław II     474

Przeperski Franciszek ks.     234

Przeperski Michał     19, 473, 488, 489

Przetakiewicz Zygmunt     85, 347, 370, 371, 515, 516

Przygodzianka Maria (s. Wiesława)     243

Przytarski Stanisław ks.     192, 193

Ptak Alfons ks.     222

Ptak Czesław     516

Ptasiński Jan     16, 23, 86, 518

Ptaszyński Radosław     515

Puciłowski Józef o.     157

Pugevičius Casimir     73

Pušinis Bronius     73, 74

Pyszkowski Wacław ks.     76, 78–80, 252

Pytel Grzegorz     13, 85, 87–91, 132, 205, 282, 514–516

R

Radkiewicz Stanisław     38, 39, 44

Radny Alina     531

Radoch Marek     117

Radwan Marian     208

Raina Peter     23, 26, 32, 33, 35, 42, 43, 47, 50, 52, 55, 56, 61, 235, 358, 370, 457, 483

Ramet Sabrina     45, 65

Rastawicka Anna     499

Raszeja Stefan     527

Redelbach Andrzej     488, 489

Reichenau Walter von     67

Reiff Ryszard     280, 281, 286, 305

Rekowski Leonard     135

Riebandt Brunon ks.     336

„Riwiera” (ps.)     314

Robespierre Maximilien de     211, 212

Rodak Paweł     133

Rode Maksymilian ks.     215

Rogalski Aleksander     42, 72

Rokossowski Konstanty     499

Rola-Żymierski Michał     77, 78, 324, 325

Rolewska Weronika     100

Rolewski Antoni     100

Rolewski Franciszek ks.     20, 97, 98, 100, 103–105, 107, 167, 170, 171, 176, 177, 230, 231, 235, 250, 255, 264, 268, 274–280, 284, 286, 290, 318, 322, 323, 329, 332, 374, 381–384, 392, 444, 452, 479, 483, 496, 505, 506, 509, 529, 549

Romaniuk Marian Piotr     56

Rompa Robert ks.     16, 20, 101, 102, 106, 112, 121, 136, 147–151, 176–180, 183, 184, 186, 188, 190, 218, 229, 231, 235, 246, 247, 265, 311, 332, 351, 354, 364, 376, 403, 479, 509, 513, 549

Rosenbaum Sebastian     68

Rosenberg Alfred     66, 67

Roslof Edward     65

Rospond Stanisław bp     53, 369

Rospond Stefania     54

Rostworowski Mikołaj     86

Rostworowski Stanisław     226

Rotta Józef ks.     506

Rozmaryn Stefan     485

Rozynkowski Waldemar     12

Różański Józef     88

Ruchniewicz Józef ks.     134

Ruchniewicz Krzysztof     51, 481

Ruciński Wacław ks.     399

Ruszkowski Janusz     73

Ruzikowski Tadeusz     313

Rybińska Aleksandra     21

Rybiński Rajmund     459

Rychter Leon ks.     148

Rydel Jan     433

Rymkiewicz Jarosław Marek     212

Rynkowski Kazimierz     16, 522

Rzędzianowicki Wojsław ks.     490

S

Sadowska Danuta     225

Sakson Andrzej     459

Salmonowicz Stanisław     95, 96

Sapieha Adam Stefan abp     34, 51, 222, 357, 358, 402, 436

Sarrach Alfons ks.     20, 97, 98, 101, 103, 108, 110, 158–163, 172, 192–194, 200, 204, 205, 218, 286, 288, 290, 301, 319, 327, 344, 349, 374, 414, 415, 462, 495, 496, 498, 502, 509, 529, 530, 535, 538, 550

Sawicka Barbara     117

Schaff Adam     159

Sehn Jan     117

Semka Piotr     115, 458, 484

Senftleben Milada (s. Maria)     241

Sertillanges Antonin o.     199, 200

Serwiński Adam     101

Serwiński Henryk ks.     20, 101, 104, 106, 107, 112, 134–138, 189, 190, 262, 351, 353, 355, 368, 402, 404, 406, 428, 441, 466, 479, 529, 550

Sędzicki Franciszek     247, 286

Siedziako Michał     10

Siekierzyński Janusz     61

Sierow Iwan     31, 45, 46, 85, 86

Sikora Hanna     19

Sikorski Juliusz     10, 12

Sikorski Tomasz     14, 514, 515

Siudek Roman ks.     278, 279, 443

Skabeikis Marian     73

„Skała” (ps.) zob. Średzki Stanisław ks.

Skarbek Jan     211, 213, 214

Skarga Piotr     209

Skaziński Stanisław ks.     337

Skibiński Paweł     16, 56, 412, 486

Skobelski Robert     460

Skoblik Sławomir     14, 176, 297, 408, 409, 529

Skórzyński Jan     500

Skugarewski Fiodor     128

Skurczyński Mieczysław ks.     212, 280

Skurski Stanisław ks.     84, 226, 283

Skwarczyńska Stefania     490

Skwiercz Alfons ks.     20, 103, 104, 112, 261, 340, 503, 551

Skwiercz Józef ks.     20, 103, 104, 112, 277, 278, 413, 503, 551

Slánský Rudolf     68

Słoma Jacek     522, 524

Słomski Wojciech     197

Słowacki Juliusz     507

Słowik Zdzisław     522, 525

Smarzych Szczepan ks.     266, 451

Smoliński Maciej     34

Smuga Tomasz     153

Sobol Marian     519

Sobotówna Jadwiga     256, 276

Socha Jacek ks.     107, 507

Sowa Andrzej Leon     51, 434, 467, 481, 486, 495

Sowiński Paweł     19, 29, 433

Sówka Wiktor ks.     278

Splett Carl Maria bp     26, 35, 41, 141, 146, 482

Spychalski Marian     79

Spyrka Lucyna     69

Sroczyńska-Wyczańska Krystyna     344

Sroka Józef ks.     277, 278, 280, 413

Stachewicz Karol     11, 85, 267

Stalin Józef     38, 43–46, 50, 77, 161, 167, 176, 325, 328, 389, 424, 466, 485

Stanisz Piotr     11, 84

Stanuch Zbigniew     10

Stańczyk Piotr     102

Staszic Stanisław     206, 209–211, 215, 216, 218, 487, 531

Stefaniak Helena (s. Łucja)     241

Stefaniak Janusz     12, 50, 334

Stefaniak Piotr     139

Stehle Hansjakob     36, 49

Steidle Luitpold     72

Stola Dariusz     486

Stone Lawrence     19

Stopniak Franciszek ks.     106, 117, 148, 335, 344

Stosik Bernard ks.     269

Stpiczyńska Agnieszka     10, 12, 46, 118, 123, 127, 139, 157, 436, 440, 441, 443

Strauchold Grzegorz     465, 473

Strąbski Stanisław     115

Streikus Arūnas     74

Struczyński Michał     36

Stryszyk Ignacy ks.     124, 181, 394–396

Stryszyk Rafał     394

Strzeszewski Czesław     213

Stypułkowska Maria     449

Suhard Emmanuel-Célestin kard.     126

Sumiński Mieczysław ks.     234

Susłow Władimir     68

Suwała Mieczysław ks.     287, 293, 294

Syzdek Eleonora     500, 522, 525

Szarek Jarosław     24, 52, 56, 224

Szarkowski Józef ks.     228

Szarkowski Stanisław ks.     288

Szczegóła Hieronim     460, 473

Szczepański Adam ks.     351

Szczepański Jakub     27

Szczudłowski Piotr     14, 26, 27, 344, 345, 347, 401, 405, 407, 408

Szemraj Roman ks.     80, 175, 283, 284, 286, 306, 366, 498

Sziling Jan     12, 25, 108, 141, 146

Szlachta Bogdan     205

Szlaga Jan ks.     184

Szponar Wiktor     112

Sztachelski Jerzy     507, 511

Szulc-Łyskowa Jadwiga     46

Szulist Władysław ks.     14, 16, 25, 136, 148–150, 180, 183, 188, 190, 219, 247, 268, 329, 354, 390, 393, 537

Szulta Władysław ks.     337

Szyc Paweł ks.     337

Szychta Bernard ks.     269, 270

Szycowie, rodzina     169

Szydłowska Grażyna     93, 99, 100

Szymańska Monika     235

Szymonek Franciszek ks.     54

Szyprowski Bartłomiej     363

Ś

Ściegienny Piotr ks.     7, 209, 213–216

Ślązak Ewelina     57, 499

Śledziewski Zbigniew     247, 248

Śleziak Marta     474, 477

Ślęzak Jolanta     449

Ślusarczyk Jacek     434

Średzki Stanisław ks.     7, 20, 101, 103, 105, 111, 112, 135, 177, 180, 189, 205, 230, 234, 249, 255, 265, 270, 274, 277, 278, 280, 288, 310, 314, 316, 317, 321, 322, 347, 349, 352, 357, 364, 380, 382, 384, 385, 390, 402, 413, 448, 449, 451, 457, 467, 477–479, 482, 483, 487, 498, 509, 551

Światło Józef     45, 85, 86

Świątkowski Henryk     28, 35

Świdecki Witold ks.     340

Świerczewski Karol „Walter”     129, 130, 324

Świrski Ignacy bp.     79

Świtalska-Jopek Anna     21

T

Tardini Domenico     41, 49

„Tatar” (ps.) zob. Piasecki Bolesław

Tatarkiewicz Władysław     209

Terlecki Ryszard     28

Thorez Maurice     198

Thullie Kazimierz ks.     300

Tichon (Wasilij Biełławin), patriarcha     65

Tkaczew Władysław     39

Toborek Tomasz     149

Tomala Mieczysław     447

Tomasz z Akwinu św.     199

Tomaszewski Jerzy     24

Tomaszewski Włodzimierz     256

Tomczak Kazimierz bp     149

Tomkiewicz Monika     421

Topolski Jerzy     20

Torańska Teresa     16, 485, 536

Torres Restrepo Camilo     196

Tracz Bogusław     499

Tramer Jerzy     405

Trąba Mariusz     176

Trębacz Michał     149

Trębacz Tomasz ks.     472

Truman Harry     446

Trusz Jan     61, 373, 460

Trzciński Stefan ks.     344–347, 350, 379, 398

Trzebiatowska Iwona     169

Trzeciakowski Lech     94, 96

Tuczemska Wanda     226

Turnowiecki Witold     459

Turowski Konstanty     213

Tylec Piotr     13

Tylus Stanisław ks.     335, 343, 426

Tyrmand Leopold     454

Tyszkiewicz Jakub     473, 474

U

Urban Kazimierz     23, 24

Urbański Henryk ks.     236, 246, 247, 413, 443

V

Varga Ferenc ks.     70, 71

Vaughan Diane     539

W

Waląg Józef ks.     135, 223–225, 300, 337, 338, 341, 342, 417, 418, 420, 423, 424

Waląg-Galiszewska Halina     224, 225

Walkusz Jan ks.     25, 28, 141, 407

Walters Philip     45, 65

Wańkowicz Melchior     518

Wapiński Roman     9, 142

Warchałowski Stanisław ks.     78, 79

Wasilewcow „Dziadzia Wasia”     324

Wasilkowska Zofia     449

Wasiniewski Roman     527

Wasylewski Stanisław     94

Waszkiewicz Zofia     35

Wat Aleksander     536

Wawrzyniak Joanna     81

Wąsowicz Jarosław ks.     56

Wejer Leon     192

Wejman Grzegorz     10, 32

Werochowscy, rodzina     169

Weryński Henryk ks.     64, 75, 76, 194, 195, 200, 202, 203, 209, 216, 283

Wesołowski Marek ks.     13, 46, 77–80, 249, 257

Węc Janusz Józef     433

Węgrowski Mieczysław     79

Wiankowska-Ładyka Zofia     534

Wicenty Daniel     19, 21, 539

Widy-Wirski Feliks     76

Wieczorkiewicz Paweł     455, 456, 460, 467

Wielecki Krzysztof     98

Wielgosz Katarzyna (s. Teresa)     241

Wierzbicki Marek     24, 445

Wiktor Artur     458

Wiktor Jan     75

Wilczyński Tomasz bp     305

Wilkowski Stanisław ks.     202

Wisłocki Jerzy     41

Witko Krzysztof ks.     197

Włoch Adolf     293

Wnuk Marian     116

Wojciechowski Daniel ks.     52

Wojciechowski Mieczysław     37, 474

Wojciszke Bogdan     19, 164, 531, 532, 534, 535

Wojewódka Jakub     112

Wojtyła Karol ks.     126

Wojtyło Franciszek ks.     20, 93, 100, 103, 106, 110, 112, 128–131, 177, 281, 288, 292, 294, 304, 371, 462, 513, 529, 533, 534, 552

„Wolny” (ps.) zob. Dykier Ambroży ks.

Wolski Władysław     42, 226

Wołk Grzegorz     19

Wołonciej Edward     100

Wołoszyn Jacek W.     40

Woroszyłow Klimient     325

Woźniczka Zygmunt     115

Woźny Bonifacy ks.     54, 83, 286, 334, 350, 370, 538

Wójcicki Krzysztof     132, 225

Wronka Andrzej ks.     15, 26, 27, 32, 114, 127, 151, 182, 221, 252, 254, 279, 321, 324, 326, 328, 353, 354, 362, 401–407, 409–411, 417, 419, 421, 422, 424, 427, 428, 435, 436, 480, 482, 537

Wróbel Janusz     12, 31

„Wróblewski” (ps.) N.N.     336, 345

Wrycza Józef ks.     168, 169

Wrzeszczewicz Franciszek ks.     20, 93, 98, 101, 103, 107, 110, 112, 137, 155, 183–185, 246, 248, 255, 258, 274, 278, 313, 402, 404, 406, 434, 529, 552

Wyka Kazimierz     210

Wysocki Wiesław Jan     13, 31, 47, 77, 91, 106, 107, 117, 344, 394, 396

Wysokiński Ludwik ks.     288, 301

Wyszyński Stefan kard.     11, 16, 18, 33, 43, 48, 49, 51, 53, 54, 56, 57, 60, 83, 89, 90, 201, 202, 219, 232, 305, 309, 335, 357–361, 363–366, 371–375, 381, 385, 389, 408, 412, 429, 430, 476, 483, 484, 486, 499, 500, 506–509, 515, 523, 534–536

Z

Zabłocki Janusz     44, 49, 89, 90, 499, 514

Zając Józef ks.     340, 341, 413, 443

Zając Justyna     481

Zalewski Henryk ks.     82, 202

Zalewski Ludwik ks.     226

Załuczkowski Tadeusz ks.     51, 408

Zamiatała Dominik ks.     48, 56, 220, 222, 223, 226, 228, 501

Zaniewicki Witold     531

Zaradny Ryszard     10, 12

Zarako-Zarakowski Stanisław     77

Zaremba Marcin     19, 112, 113, 115, 122, 133, 163, 486, 489

Zasada W.     118

Zator-Przytocki Józef ks.     159, 252, 405, 417, 419, 423, 424

Zawacka Elżbieta     519

Zawadzki Aleksander     79, 324

Zawadzki Michał ks.     52, 79, 80

Zawiślak Michał     48

Zbaraski Anatol     142

Zblewski Zdzisław     31, 34, 467

Zbłowski Władysław ks.     311, 335, 343, 425, 426

Zieliński Alfons ks.     191

Zieliński Zygmunt ks.     33, 51, 89, 408

Zięba Ryszard     481

Zimbardo Philip     113, 534

Zimmermann Bernard ks.     503

Zinczuk-Zielazna Joanna     534

Zink Wojciech ks.     51, 408

Ziomek Jerzy     215

Związek Jan ks.     28, 32, 39, 41, 44, 49

Zygmanowski Marian     192

Ż

Żakiewicz Maciej     115, 450

Żarnowski Janusz     23, 99, 100

Żaryn Jan     9, 11, 24, 30, 31, 33–37, 44, 46, 47, 49, 50, 55, 57, 76, 77, 79, 83, 84, 133, 157, 195, 226, 232, 249, 251, 357, 522, 529

Żdanow Andriej     38, 39, 68

Żebracki Władysław ks.     252, 253

Żebrowska Maria     113

Żółtowski Szymon ks.     192–194, 327, 328

Żukow Gieorgij     324

Żukowska Lucyna     67

Żurawski Bernard ks.     222, 227–229

Żurawski Wincenty     228

Żurek Alfons ks.     233

Żurek Jacek     11, 47–49, 60, 64, 66, 76, 78, 82, 85, 89, 152, 171, 254, 256, 258, 259, 274, 282, 305, 307, 314, 433, 440, 452, 476, 485, 486, 536, 538

Żurek Robert     9, 32, 476, 477

Żuroch-Piechowski Tomasz     394

Żywicki Jan ks.     407, 421, 422

Żywicki Otton     421

Przypisy

Wstęp

[1] Zapis wydarzeń. Gdańsk – Sierpień 1980. Dokumenty, zebrali i oprac. A. Drzycimski, T. Skutnik, Warszawa 1999, s. 477. Zupełnie inaczej zostało to ujęte w porozumieniu szczecińskim z 30 VIII 1980 r., które ustalało, że „Komitety Strajkowe z chwilą zakończenia strajku stają się komisjami robotniczymi”, w oparciu o które powstaną związki zawodowe. Zob. Protokoły porozumień Gdańsk, Szczecin, Jastrzębie. Statut NSZZ „Solidarność”. Założenia Ustawy o związkach zawodowych, Warszawa 1981, s. 10–12. Dość optymistycznie, bo wyłącznie jako dowód na brak koordynacji działań strajkujących w Szczecinie i Gdańsku, przedstawił ten problem Zdzisław Matusewicz w książce: Szczecin 1980–1981. Rewolucja „Solidarności”, Szczecin 1997, s. 85–87. Komuniści szybko skorzystali z manewru, który przeprowadzili w Szczecinie w sierpniu 1980 r. i już na początku września przyjęli, że „komisje robotnicze, przekształcone z komitetów strajkowych, nie są organami związków zawodowych i wobec tego nie mają prawa organizowania wyborów, z czego zdaje sobie sprawę m.in. kierownictwo MKZ Gdańsk”. Zob. APW, KW PZPR, 121/V/1/IV, Dyrektywa wewnętrzna KC PZPR w sprawie związków zawodowych nr 2 z 8 IX 1980 r., k. 107.

[2] Gwiazdozbiór w „Solidarności”. Joanna i Andrzej Gwiazdowie w rozmowie z Remigiuszem Okraską, Łódź 2009, s. 177.

[3] Dokumenty. Teczka Susłowa, Warszawa 1993, s. 17; wyróżnienie za oryginałem.

[4] Ch. Andrew, O. Gordijewski, KGB, Warszawa 1999, s. 507.

[5] Szerszą analizę prawną porozumień sierpniowych przedstawił w ostatnim czasie Jarosław Kuisz: Charakter prawny porozumień sierpniowych 1980–1981, Warszawa 2009.

[6] W. Kuczyński, Burza nad Wisłą. Dziennik 1980–1981, Warszawa 2002, s. 69; Prosto w oczy. Z Janem Olszewskim rozmawia Ewa Polak-Pałkiewicz, Warszawa 1997, s. 212.

[7] Zob. m.in. W. Kuczyński, op. cit., s. 32; Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 158–159; Umowa jest umową, rozmowa z A. Gwiazdą [w:] J. Jankowska, Portrety niedokończone. Rozmowy z twórcami „Solidarności” 1980–1981, wstęp, kalendarium i przypisy oprac. A. Friszke, Warszawa 2003, s. 98; Rozmowa niedokończona, rozmowa z T. Mazowieckim [w:] J. Jankowska, op. cit., s. 137 i 141; J. Kuroń, Gwiezdny czas. „Wiary i winy” dalszy ciąg, Londyn 1991, s. 121.

[8] Por. J. Kuroń, Polityka i odpowiedzialność, Londyn 1984, s. 140–142 (artykuł Myśli o programie działania z 1977 r.); W każdej sytuacji szukam wyjścia, rozmowa z J. Kuroniem [w:] J. Jankowska, op. cit., s. 225–226. Zob. także: A. Michnik, Szanse polskiej demokracji, Londyn 1984, s. 85 (artykuł Nowy ewolucjonizm z 1976 r.). Na szczęście nie było to jednak stanowisko całego KSS „KOR”. Zarówno w tym czasie, jak i po Sierpniu ’80 przeciwko koncepcjom Kuronia występowała grupa działaczy KOR skupiona wokół pisma „Głos” i Antoniego Macierewicza. W programowym artykule Wolne Związki Zawodowe z 20 VIII 1980 r. Macierewicz przedstawił idee niezależnego ruchu związkowego w perspektywie drogi do niepodległości Polski. Swoje stanowisko potwierdził także kilka dni później, pisząc artykuł Drogi wyjścia, w którym podkreślił, iż jedynie „Wolne Związki Zawodowe” są „gwarancją” realizacji programu sformułowanego przez gdański MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Zob. A. Macierewicz, Wolne Związki Zawodowe, „Głos” 1980, nr 29, s. 1; idem, Drogi wyjścia, „Głos” 1980, nr 30 (wydanie specjalne), s. 1. Jedynym badaczem, który przeprowadził analizę tekstów programowych (w tym publicystyki „Robotnika”) środowiska KSS „KOR” pod kątem problematyki związkowej, jest Łukasz Kamiński: Opozycja demokratyczna wobec idei niezależnych związków zawodowych, „Almanach Historyczny” 2005, t. 7, s. 173–177. Z jego badań wynika, że środowisko Jacka Kuronia niezbyt entuzjastycznie podchodziło do idei wolnych związków. Dotyczy to nie tylko lat 1976–1980, ale również okresu Sierpnia ’80.

[9] Wcześniej pisali o tym: G. Nawrocki, Polak z Polakiem, Warszawa 1990, s. 102–104; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii, Gdańsk–Warszawa–Kraków 2008, s. 103–104; S. Cenckiewicz, Sprawa Lecha Wałęsy, Poznań 2008, s. 148–151; P. Zyzak, Lech Wałęsa. Idea i historia. Biografia polityczna legendarnego przywódcy „Solidarności” do 1988 roku, Kraków 2009, s. 248–252. Jako pierwszy, ale w formie relacji pamiętnikarskiej, o planach Kuronia z września 1980 r. pisał Krzysztof Wyszkowski: W odpowiedzi na artykuł Roberta Spałka „Gracze” – Komitet Obrony Robotników w propagandzie PRL, stereotypach oraz dokumentach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2, s. 79–112; „Pamięć i Sprawiedliwość” 2004, nr 2, s. 401–407.

[10] Pod datą 7 IX 1980 r. Waldemar Kuczyński zanotował: „Jacek Kuroń napisał krótki projekt programu (Aktualny program działania Niezależnych Związków Zawodowych – projekt)”. Zob. W. Kuczyński, op. cit., s. 55. Zapytany o kwestię autorstwa Aktualnego programu..., Waldemar Kuczyński odpowiedział: „Ja nie widziałem Kuronia piszącego ten program, ale skoro napisałem, że go napisał, to znaczy, że powtarzałem opinię kogoś, albo nawet kilku osób wiarygodnych”. Zob. List W. Kuczyńskiego do S. Cenckiewicza, 23 I 2010 r., w zbiorach autora.

[11] Aktualny program działania Niezależnych Związków Zawodowych, projekt przygotowany przez J. Kuronia, [12 IX 1980 r.], druk ulotny w zbiorach autora. Zob. także: Projekt programu doraźnego Komitetu Założycielskiego Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych w Gdańsku, projekt przygotowany przez J. Kuronia, b.d. [wrzesień 1980 r.], druk ulotny w zbiorach autora. Podobne tezy sformułował w tym czasie Jacek Kuroń w artykule: Co dalej?, „Biuletyn Informacyjny” 1980, nr 6, s. 70. Szerzej na temat Aktualnego programu działania... i sporów programowych związanych z powstaniem NSZZ „Solidarność” zob. S. Cenckiewicz, Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929–2010), Poznań 2010.

[12] Apel KZ NSZZ Stoczni Gdańskiej im. Lenina, b.d., druk ulotny w zbiorach autora.

[13] List L. Zborowskiego do S. Cenckiewicza, Boston, 7 I 2010 r., w zbiorach autora. Z tego powodu stwierdzenie Waldemara Kuczyńskiego, że Aktualny program działania Niezależnych Związków Zawodowych autorstwa Jacka Kuronia „MKZ Gdańsk uznał za swój”, budzi wątpliwości. Zob. W. Kuczyński, op. cit., s. 55.

[14] Nie ma przynajmniej o nim mowy w protokołach z posiedzeń Prezydium MKZ w Gdańsku zachowanych w Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Twierdzi tak również Joanna Duda-Gwiazda (relacja pisemna, Gdańsk, 18 I 2010 r., w zbiorach autora).

[15] AKKS, Uchwały, oświadczenia, odezwy, apele i komunikaty MKZ i Zarządu Regionu Gdańskiego 1980–1981, Oświadczenie MKZ, 13 IX 1980 r., b.p.

[16] Nieco inaczej stanowisko gdańskiego MKZ zapamiętał Karol Modzelewski, który przed laty stwierdził, że środowisko Andrzeja Gwiazdy i Bogdana Borusewicza aż do 17 IX 1980 r. opowiadało się raczej za regionalną strukturą związkową. Zob. Na pewno czas najważniejszy, rozmowa z K. Modzelewskim [w:] J. Jankowska, op. cit., s. 270. W jeszcze bardziej uproszczony sposób stanowisko gdańskiego MKZ przedstawił Jan Lityński: Moi przyjaciele z WZZ, „Gazeta Wyborcza”, 12 IX 2008. Obie relacje nie uwzględniają także ewolucji stanowiska Jacka Kuronia w tej sprawie.

[17] W. Kuczyński, op. cit., s. 64.

[18] Na temat dyskusji wokół dwóch koncepcji budowy związku – federacyjnej i centralistycznej, które zostały rozstrzygnięte 17 IX 1980 r. podczas zjazdu MKZ w Gdańsku, zob. J. Holzer, Solidarność 1980–1981. Geneza i historia, Paryż 1984, s. 112–114; A. Dudek, Dzieje dziesięciomilionowej „Solidarności” (1980–1981) [w:] Droga do niepodległości. Solidarność 1980–2005, red. A. Borowski, Warszawa 2005, s. 26–27.

[19] AIPN Gd, 033/166, t. 2, Stenogram ze spotkania odbytego w siedzibie gdańskiego MKZ dnia 17 IX 1980 r., k. 1.

[20] Ibidem, k. 2.

[21] Ibidem, k. 15.

[22] Powstanie KKP (Posiedzenie delegacji MKZ – 17 września 1980 r. w Gdańsku), „Krytyka” 1984, nr 18, s. 98–99.

[23] Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 178. Na ten problem zwracano uwagę w artykule Farbowane związki, „Robotnik” 1980, nr 62.

[24] AKKS, Uchwały, oświadczenia, odezwy, apele i komunikaty MKZ i Zarządu Regionu Gdańskiego 1980–1981, Oświadczenie MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, 17 IX 1980 r., b.p.

[25] Według danych KW PZPR w Gdańsku z końca września 1980 r. do NSZZ „Solidarność” przystąpiło: 80 proc. załóg w 300 zakładach pracy, 50–80 proc. w 200 zakładach, poniżej 50 proc. w 130 zakładach. Łącznie, według danych partyjnych, około 70 proc. ogółu zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej przystąpiło do nowych związków. Zob. APG, KW PZPR, 2384/872, Informacja o rozwoju sytuacji w ruchu związkowym na terenie województwa gdańskiego, 30 IX 1980 r., k. 7–8. Zob. także: J.R. Sielezin, Płaszczyzna konfrontacji politycznej między „Solidarnością” a władzą w latach 1980–1981, Wrocław 2005, s. 174–175.

[26] AAN, KC PZPR, XI/922, Dyrektywa wewnętrzna KC PZPR w sprawie związków zawodowych nr 3, 18 IX 1980 r., k. 105.

[27] Tajne dokumenty Biura Politycznego. PZPR a „Solidarność” 1980–1981, oprac. Z. Włodek, Londyn 1992, s. 101–102. Było to w istocie powtórzenie koncepcji sformułowanych przez Wydział Organizacyjny KC PZPR w pierwszej połowie września 1980 r. Zob. APW, KW PZPR, 121/V/1/IV, Dyrektywa wewnętrzna KC PZPR w sprawie związków zawodowych nr 2 z 8 IX 1980 r., k. 100–107.

[28] AIPN, 0449/34, t. 10, Wystąpienie gen. A. Krzysztoporskiego na naradzie zastępców komendantów wojewódzkich MO ds. SB, 27 IX 1980 r., k. 236–238.

[29] Szerzej na ten temat zob. J. Holzer, op. cit., s. 119 i nast.

[30] AKKS, Protokoły Prezydium MKZ w Gdańsku 1980–1981, Protokół posiedzenia MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, 1 X 1980 r., b.p.

[31] Ibidem, Uchwały, oświadczenia, odezwy, apele i komunikaty MKZ i Zarządu Regionu Gdańskiego 1980–1981, Do załóg Trójmiasta, oświadczenie MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, 1 X 1980 r., b.p.

[32] J. Holzer, op. cit., s. 132.

[33] Na temat kompetencji i zadań Wydziału III Departamentu III „A” MSW zob. AIPN, 0236/277, t. 1, Pismo płk. W. Kucy do naczelników wydziałów III „A”, 21 XI 1980 r., k. 310; ibidem, t. 2, Zakres działania Wydziału III Departamentu III „A” MSW, b.d., k. 72.

[34] AIPN, 0236/315, t. 1, Uwagi ogólne dotyczące oceny dotychczasowej pracy na odcinku operacyjnej ochrony NSZZ „Solidarność”, 30 XII 1980 r., k. 63–65; AIPN, 0236/277, t. 1, Operacyjna ochrona Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych przed wykorzystaniem ich przez elementy antysocjalistyczne do wrogiej działalności politycznej, [styczeń 1981 r.], k. 244–245.

[35] AIPN, 0236/277, t. 1, Operacyjna ochrona Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych przed wykorzystaniem ich przez elementy antysocjalistyczne do wrogiej działalności politycznej, [styczeń 1981 r.], k. 245.

[36] G. Majchrzak, Początki „ochrony” NSZZ „Solidarność” przez Służbę Bezpieczeństwa (wrzesień 1980 – kwiecień 1981), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2, s. 312 (tab. Analiza operacyjnej ochrony NSZZ „Solidarność” (wg stanu na dzień 15 I 1981 r.).

[37] AIPN, 0236/277, t. 1, Plan działań pionu III „A” w związku z konfliktem wokół sprawy wolnych sobót, 7 I 1981 r., k. 121–122.

[38] Ibidem, Pismo gen. W. Ciastonia do szefów SB w komendach wojewódzkich MO, 6 II 1981 r., k. 339.

[39] Szerzej na temat rozpracowania „Solidarności” w pierwszym okresie działalności zob. S. Cenckiewicz, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004, s. 427–438 i 462–467; idem, Powstrzymać powódź kontrrewolucji. Służba Bezpieczeństwa wobec „Solidarności” w latach 1980–1981 [w:] Droga do Niepodległości..., s. 86–90 i nast.; G. Majchrzak, op. cit., s. 301–316.

[40] APG, KW PZPR, 446, Protokół nr 23/80 z posiedzenia Egzekutywy KW PZPR w Gdańsku odbytego dnia 20 11 1980 r., k. 81.

[41] Na ten temat zob. także: A. Paczkowski, Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy lipiec 1980 – styczeń 1982, Kraków 2002, s. 83. Zob. także: S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 313–315 i nast.

[42] AIPN, 0397/540, mł. chor. R. Sobierajski, Ośrodek regionalny NSZZ „Solidarność” w Gdańsku – niektóre aspekty operacyjnej ochrony w okresie sierpień 1980 – grudzień 1981, praca dyplomowa przygotowana pod kierunkiem mjr. J. Zepy, MSW Wyższa Szkoła Oficerska im. F. Dzierżyńskiego, Legionowo 1984, s. 92–101.

[43] AIPN Gd, 003/166, t. 10, Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału II Departamentu III „A” MSW w Warszawie, 17 XII 1980 r., k. 57; ibidem, Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW w Warszawie, 5 V 1981 r., k. 133; ibidem, t. 1, Wykaz środków techniki operacyjnej zastosowanych w sprawie obiektowej kryptonim „Klan”, k. 49; AIPN, 0397/540, Ośrodek regionalny NSZZ „Solidarność” w Gdańsku..., s. 110 i nast.

[44] G. Majchrzak, op. cit., s. 301–316.

[45] AIPN By, 080/174, Informacja dotycząca niektórych czynnych zainteresowań operacyjnych Służby Bezpieczeństwa w 1980 roku, 25 II 1981 r., k. 3–5.

[46] G. Majchrzak, op. cit. (tab. Analiza operacyjnej ochrony NSZZ „Solidarność”...).

[47] Zestawienie statystyczne agentury w poszczególnych województwach (1975–1984), oprac. T. Ruzikowski, w zbiorach autora; AIPN Gd, 003/166, t. 10, Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku do naczelnika Wydziału II Departamentu III „A” MSW w Warszawie, 17 XII 1980 r., k. 60; ibidem, t. 26, Kierunkowy plan działań operacyjnych zabezpieczających dopływ informacji o systemie gospodarki finansowej NSZZ „Solidarność” oraz mających na celu profilaktyczne przeciwdziałanie ewentualnym próbom finansowego uzależnienia „Solidarności” przez wrogie siły i ośrodki, 13 IV 1981 r., k. 66; AIPN, 0397/540, Ośrodek regionalny NSZZ „Solidarność” w Gdańsku..., s. 112–113, 115 i 120–121. Zob. także: Tajemnicza panna S. – o Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym „Solidarność” ze Sławomirem Cenckiewiczem i Grzegorzem Majchrzakiem rozmawia Barbara Polak, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2002, nr 12, s. 16.

[48] Na temat dynamiki prowadzonych spraw i przyrostu agentury zob. AIPN Gd, 003/166, t. 10, Pismo mjr. F. Chmielewskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW, 5 V 1981 r., k. 131–132; ibidem, Pismo mjr. F. Chmielewskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW, 8 VI 1981 r., k. 142–143; ibidem, Pismo mjr. F. Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW, 4 VII 1981 r., k. 168–169; ibidem, t. 25, Pismo mjr. F. Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW, 4 VIII 1981 r., k. 6–8; ibidem, t. 10, Miesięczna analiza działań dotyczących ochrony NSZZ „Solidarność”, 5 IX 1981 r., k. 207–209.

[49] Na temat kryzysu bydgoskiego zob. m.in.: J. Holzer, op. cit., s. 197–215; A. Dudek, op. cit., s. 35–40; A. Paczkowski, op. cit., s. 147–171; Marzec 1981. Perspektywa „społeczeństwa obywatelskiego”. Materiały z sesji naukowej i uroczystości odsłonięcia kamienia memorialnego, red. A. Bezwiński, Bydgoszcz 2001; T. Chinciński, W cieniu bydgoskiego Marca ’81. Studia i szkice z dziejów NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy, „Zeszyty Historyczne Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ «Solidarność» i Muzeum Wolności i «Solidarności» w Bydgoszczy” 2006, z. 1, s. 11–67; A. Friszke, „Solidarność” 1980–1981 [w:] J. Jankowska, op. cit., s. 21–23; L. Mażewski, Niszczący dualizm. Polityka NSZZ „Solidarność” w latach 1980–1982, Toruń 2004, s. 52–101; J.R. Sielezin, op. cit., s. 241–269.

[50] S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 121–122.

[51] A. Walentynowicz, A. Baszanowska, Cień przyszłości, Kraków 2005, s. 105–128; Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 183 i in.; Cicha legenda, rozmowa z B. Borusewiczem [w:] J. Jankowska, op. cit., s. 72 i in.; E. Kubasiewicz-Houée, Bez prawa powrotu, Wrocław 2007, s. 40–41 i in.

[52] Por. m.in. Dzień drugi – piątek 3 VII 1981, „Solidarność. Pismo MKZ NSZZ «Solidarność» z siedzibą w Gdańsku” 1981, nr 23; II tura WZD Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, „Solidarność. Pismo MKZ NSZZ «Solidarność» z siedzibą w Gdańsku” 1981, nr 24.

[53] II tura WZD Regionu Gdańskiego...

[54] Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Statut, Gdańsk 1980, s. 5.

[55] Wywiad z A. Pienkowską, „BIPS. Tygodnik Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ «Solidarność»” 1981, nr 12, s. 11.

[56] Relacja pisemna Joanny Dudy-Gwiazdy, Gdańsk, 18 I 2010 r., w zbiorach autora.

[57] Interesujący artykuł na ten temat opublikował w tym czasie Tadeusz Woźniak: Eliminacje, „Czas” 1981, nr 32. Zob. także: A. Orchowski, Jaki szef?, „Czas” 1981, nr 32.

[58] W. Kwiatkowska, Andrzeja Gwiazdy program związkowy [w:] „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989), red. L. Mażewski, W. Turek, Gdańsk 1995, s. 57; S. Cenckiewicz, Oczami bezpieki..., s. 470–471. Na temat „prawdziwków”, prowadzonej przez nich akcji pod hasłem walki z „ekstremą” oraz ogólnej sytuacji w gdańskiej „Solidarności” przed zjazdem regionalnym w lipcu 1981 r. i potem zob. także: Gwiazda miałeś rację. Z Andrzejem Gwiazdą rozmawiała Wiesława Kwiatkowska, Gdynia 1990, s. 13–16; A. Znamierowski, Zaciskanie pięści czyli rzecz o „Solidarności Walczącej”, Gdynia 1989, s. 68–71.

[59] „Serwis Informacyjny «Solidarność» Politechniki Gdańskiej”, 20 VII 1981.

[60] Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 231–232.

[61] E. Kubasiewicz-Houée, op. cit., s. 47; Gwiazdozbiór w „Solidarności”..., s. 242. Zob. także: Walny Zjazd Delegatów Regionu Gdańskiego, „Rozwaga i Solidarność” 1981, nr 32.

Nota edytorska

[1] Sprawa obiektowa krypt. „Sejmik” – zarejestrowana 24 VIII 1981 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40233. Materiały włączono do sprawy obiektowej krypt. „Klan”/„Związek” 29 III 1982 r.

[2] Sprawa obiektowa „Renesans”/„Mrowisko” – zarejestrowana 19 I 1982 r. przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 42220; sprawę przejął Inspektorat 2; materiały złożono do archiwum Wydziału „C” WUSW w Gdańsku w jednym tomie 10 V 1985 r. (sygn. AIPN Gd, 003/176).

[3] G. Majchrzak, Esbecka panna „S”, „Rzeczpospolita”, 13 XII 2002; S. Cenckiewicz, Oczami bezpieki..., s. 451–453.

[4] AIPN Gd, 003/166, SO „Klan”, t. 6, k. 1–99.

[5] S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 175.

[6] W workach przeznaczonych do zniszczenia odnaleziono kilka dokumentów z wczesnego etapu prowadzenia tej sprawy. Zob. AIPN Gd, 382/1.

[7] Mikrofilmy z wyborem dokumentów z tych spraw znaleziono w mieszkaniu mjr. Jerzego Frączkowskiego w czasie przeszukania w 1993 r. Jednak materiały te zaginęły. Zob. AIPN Gd, 494/1, t. 1–2; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 218 i in.

[8] Sprawa obiektowa krypt. „Debata” dotycząca koordynacji całości działań SB w związku z I KZD NSZZ „Solidarność” (sygn. AIPN, 0236/243, t. 1–9).

[9] G. Majchrzak, Kontakt operacyjny „Delegat” vel „Libella”, Warszawa 2009, s. 36–42.

[10] S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 397.