Publikacja przygotowana w ramach prac naukowo-badawczych
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej

Recenzenci
dr hab. Sławomir Cenckiewicz, prof. dr hab. Wojciech Polak

Redakcja i korekta
Wojciech Kujawa, Irena Siwińska

Redakcja techniczna
Sławomir Gajda

Indeks nazwisk i pseudonimów
Wojciech Kujawa

Na okładce
Fragment oficjalnego plakatu I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku zmodyfikowanego przez władze w celach propagandowych (ze zbiorów ECS)

Projekt okładki
Agencja Poligraficzna Sławomir Zych

CENTRUM POLIGRAFII Sp. z o.o.
ul. Łopuszańska 53
02-232 Warszawa

© Copyright by Instytut Pamięci Narodowej
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Gdańsk–Warszawa 2019

Seria „Dokumenty”: tom 63

ISBN 978-83-8376-241-8

Zapraszamy na stronę internetową
www.ipn.gov.pl
oraz do księgarni internetowej
www.ipn.poczytaj.pl

Zapraszamy:

Plik przygotował Jan Żaborowski

janzaborowski.com

Wstęp

Po kilkuletniej przerwie ukazuje się drugi tom wydawnictwa zawierającego dokumenty sprawy obiektowej krypt. „Klan”, w ramach której Służba Bezpieczeństwa w Gdańsku od 14 listopada 1980 r. do 10 listopada 1983 r. inwigilowała NSZZ „Solidarność”. Chociaż szczebel wojewódzki sugeruje zawężenie rozpracowania wyłącznie do lokalnych struktur „Solidarności”, to fakt, że w Trójmieście mieściła się centrala związku, nadawał mu rangę ogólnopolską. Potwierdza to również niniejsza publikacja, która w całości została poświęcona jednemu z najważniejszych wydarzeń w historii „Solidarności” – I Krajowemu Zjazdowi Delegatów. Obradował on w gdańskiej hali „Olivia” w dwóch turach: 5–10 września i 26 września – 7 października 1981 r.¹

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” – powołany na fali strajków sierpniowych – wciąż czekał, aż wolnościowa idea, która legła u jego podstaw, zmaterializuje się w postaci jasno wyartykułowanego programu. Opracowanie spójnego dokumentu, zaspokajającego żądania wszystkich gremiów, okazało się jednak nie lada wyzwaniem. Warto tylko wspomnieć, że „Solidarność” doby karnawału lat 1980–1981 była mozaiką środowisk i ruchów skupiających ludzi, których co prawda łączyła walka o ludzką godność i poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej, lecz dzieliły poglądy na temat priorytetów i metod działania. Nic więc dziwnego, że tak szeroki ruch społeczny mówił wieloma głosami. Zrzeszał przecież działaczy i sympatyków KSS „KOR”, członków KPN czy RMP, zarówno anonimowych robotników, jak i wybitnych profesorów. Od momentu powstania członkowie związku stawiali sobie pytania: Jaką drogę powinna obrać „Solidarność”? Czy pójść na ostre zwarcie z władzą? A może skupić się wyłącznie na sprawach socjalnych, nie ulegając mrzonkom (co podpowiadał rozsądek) o upadku komunizmu i wolnych wyborach? Przedstawiciele wszystkich nurtów mieli w końcu stanąć na trybunie zjazdowej. Efektem debaty miały być uchwały, które wraz z dokumentami programowymi przygotowanymi w komisjach eksperckich i poddanymi następnie analizie delegatów miały stanowić fundament dalszej działalności związku i wyznaczyć perspektywy jego rozwoju. Co więcej, na zjeździe zamierzano wybrać nowe władze „Solidarności”. Doniosłość wydarzenia sprawiała, że dygnitarze partyjni oraz najwyżsi funkcjonariusze aparatu represji z uwagą się przysłuchiwali toczącym się dyskusjom. Rozważali, jakie szanse mają „ekstremiści” z Andrzejem Gwiazdą i Janem Rulewskim, jak zachowa się Jacek Kuroń, czy „umiarkowany” Lech Wałęsa utrzyma się na stanowisku przewodniczącego. Właśnie jego wybór był dla SB najkorzystniejszy, ponieważ gwarantował pogłębienie konfliktu wewnętrznego i dekompozycję NSZZ „Solidarność”. Zdawano sobie bowiem sprawę, że jego przywództwo nieustannie będzie kwestionowane przez nurt „ekstremistyczny”. Podjęte działania operacyjne miały zatem prawdopodobne zwycięstwo Wałęsy uczynić pewnym. Dodatkowo starano się zminimalizować wpływ tzw. radykalnych działaczy na kształtowanie programu „Solidarności” i poprzez kompromitowanie niektórych kandydatów do Komisji Krajowej nie dopuścić, by „ekstrema” stanowiła w niej znaczącą siłę. Plany te realizowano (i zrealizowano!) w głównej mierze w oparciu o osobowe źródła informacji: tajnych współpracowników oraz kontakty operacyjne i służbowe pośród delegatów, ekspertów, zaproszonych gości i służby porządkowej. Bezpieka i władze partyjne w naturalny sposób wykorzystywały również tarcia wewnątrz ruchu (personalne i ideowe), które zaistniały już w chwili narodzin „Solidarności”, a nasiliły się w trakcie formowania struktur związkowych.

Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” – jak widać – był ogromnym wyzwaniem nie tylko dla jego organizatorów, lecz także dla aparatu represji. Za koordynowanie wszystkich działań operacyjnych związanych z wydarzeniem odpowiedzialny był Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, który – jak się szybko okazało – nie był należycie przygotowany do realizacji wszystkich wyznaczonych zadań. „Odbiera się wrażenie, iż władze lokalne traktują ten zjazd jak kolejną imprezę typu festiwal piosenki” – relacjonował 3 września 1981 r. w czasie narady w MSW gen. Adam Krzysztoporski. Dodawał: „Nie lepsza jest sytuacja w Komendzie Wojewódzkiej [MO] w Gdańsku, gdzie rozpoznanie operacyjne [i] przygotowanie bezpośredniego dotarcia operacyjnego do uczestników zjazdu – delegatów, jest żadne. Brak tam osobowych źródeł informacji. Przygotowanie techniki operacyjnej jest lepsze. Na miejscu służby operacyjne otrzymały zalecenia zintensyfikowania działań – lecz stan na dzień dzisiejszy jest niepokojący”². Stało się jasne, że gdańska komenda natychmiast potrzebuje wsparcia. Już 27 sierpnia 1981 r. powołano grupę operacyjną MSW, na której czele stanęli generałowie Adam Krzysztoporski i Władysław Ciastoń. Decyzje w sprawie działań wymierzonych w zjazd zapadały odtąd na najwyższym szczeblu. Jedną z pierwszych było wysłanie do Gdańska kilkudziesięciu funkcjonariuszy poszczególnych departamentów, zarówno do obsługi prowadzonych przez nich osobowych źródeł informacji (uczestników zjazdu, zaproszonych gości, dziennikarzy), jak i do pracy analitycznej, prowadzenia obserwacji (Biuro „B”) oraz obsługi urządzeń techniki operacyjnej, m.in. podsłuchów (Departament „T”). To samo dotyczyć miało jednostek terenowych SB i w pewnej mierze wojska, w szczególności Kaszubskiej Brygady WOP, która już wcześniej pozyskała informatorów mających bezpośrednie dotarcie do delegatów. W Planie działań operacyjnych w związku z I KZD NSZZ „Solidarność” zanotowano: „Od 1 IX 1981 r. wytypowane komendy wojewódzkie wydelegują do pomocy Wydziałowi III «A» KW MO w Gdańsku dziesięciu doświadczonych pracowników operacyjnych i pięciu pracowników analityczno-informacyjnych, a oddzielnie delegują pracowników do obsłużenia osobowych źródeł informacji uczestniczących w zjeździe. […] Rolę wiodącego ośrodka koncepcyjnego i analityczno-informacyjnego do rozpoczęcia zjazdu spełniał będzie Departament III «A» MSW, a w okresie zjazdu ośrodek ten usytuowany będzie w Gdańsku. W okresie zjazdu główny ciężar realizacji koncepcji przeciwdziałań negatywnym zjawiskom spoczywał będzie na tzw. grupie gdańskiej MSW i grupie wydelegowanych do Gdańska pracowników polityczno-administracyjnych. Między tymi grupami następować będzie wymiana informacji-sprawozdań przekazywanych do centrali”³. Dokumenty, o których mowa, nierzadko kilkudziesięciostronicowe, sporządzane były na podstawie notatek ze spotkań z TW i KO, stenogramów z obrad, meldunków poszczególnych wydziałów operacyjnych, danych uzyskanych z podsłuchów i obserwacji itp. Wszystkie – przefiltrowane przez analityków bezpieki – trafiały zarówno na biurka generałów Krzysztoporskiego i Ciastonia, jak i najważniejszych dygnitarzy partyjnych. Machina aparatu represji pracowała na najwyższych obrotach. Jak podano w Informacji nr 41 z 3 października 1981 r.: „Powyższe meldunki sporządzane są, średnio biorąc, z siedemdziesięciu dwóch informacji operacyjnych uzyskiwanych w ciągu 24 godzin. […] do dnia 2 X [19]81 r. łącznie przyjęto około 430 informacji, w tym 133 informacje z KW MO Gdańsk, 58 informacji od źródeł będących na kontakcie pracowników MSW i KS MO w W[arsza]wie, 28 – KW MO Toruń, 26 – KW MO Poznań, 22 – KW MO Opole. Znaczna część uzyskanych informacji, niezależnie od wykorzystania sprawozdawczo-statystycznego i analityczno-prognostycznego, służy do ukierunkowania dalszych działań operacyjnych oraz podejmowania konkretnych przedsięwzięć zapobiegawczo-prewencyjnych i propagandowych”⁴.

Egzemplarze wspomnianych dokumentów, a także wiele innych materiałów operacyjnych (np. raporty osobowych źródeł informacji), trafiały do teczek dwóch spraw obiektowych – krypt. „Sejmik” i „Debata”, założonych specjalnie na okoliczność zjazdu⁵. Pierwszą z nich zarejestrowano 24 sierpnia 1981 r. pod numerem ewidencyjnym 040233, a prowadził ją Wydział III „A” KW MO w Gdańsku. Co ciekawe, nie zamknięto jej zaraz po zakończeniu zjazdu, ale dopiero 29 marca 1982 r. Dziewięć tomów dokumentów wytworzonych w jej toku włączono do sprawy obiektowej krypt. „Klan”, prowadzonej wówczas przez Wydział V KW MO w Gdańsku (w 1983 r. przejął ją Inspektorat 2 i zmienił kryptonim na „Związek”). Zakończono ją ostatecznie 10 listopada 1983 r., a zachowane materiały złożono w archiwum Wydziału „C” WUSW w Gdańsku pod sygnaturą IV-166. Dziś obejmują one 28 tomów akt, przy czym teczki noszące numery od 19 do 27 stanowią wspomniane materiały dotyczące sprawy krypt. „Sejmik”⁶. Pochodzące z nich dokumenty są trzonem niniejszego wydawnictwa. Aby obraz działań ofensywno-dezintegracyjnych podejmowanych przez SB wobec uczestników I KZD był pełny, postanowiono włączyć do niego materiały sprawy obiektowej krypt. „Debata” – założonej na szczeblu centralnym w celu „operacyjnej ochrony” zjazdu. Wniosek o jej wszczęcie 3 września 1981 r. zatwierdził zastępca dyrektora Departamentu III „A” MSW płk Józef Sasin i jeszcze tego samego dnia zarejestrowano ją pod numerem ewidencyjnym 66477. Sprawę zamknięto 26 listopada 1981 r. (formalnie wyrejestrowano ją 11 grudnia), a dziewięć tomów jej akt trafiło do archiwum Biura „C” MSW. W podsumowaniu działań operacyjnych płk Sasin podkreślał z satysfakcją: „Zasługą naszych działań operacyjnych jest m.in. fakt korzystnego rezultatu głosowania w kwestii zapisu w statucie dot[yczącego] roli PZPR, wyników wyborów do Prezydium KK i na funkcję przewodniczącego związku, jak też pogłębienia różnic poglądów między delegatami i wyraźnego zarysowania się podziału na dwa nurty: ekstremalny i robotniczy”⁷.

Kilka tysięcy dokumentów wytworzonych w toku prowadzenia spraw krypt. „Sejmik” i „Debata” zebrano w 18 tomach. Wyselekcjonowanie najistotniejszych źródeł na potrzeby jednotomowej, choć obszernej publikacji wymagało kompromisów. Autorzy opracowania starali się wybrać dokumenty prezentujące zarówno szerokie spektrum działań aparatu represji wymierzonych w I KZD NSZZ „Solidarność”, jak i różne ich formy kancelaryjne. Dlatego oprócz meldunków operacyjnych, raportów ze spotkań z osobowymi źródłami informacji, notatkami opracowanymi na podstawie źródeł techniki operacyjnej czy relacji z posiedzeń grupy operacyjnej MSW oraz telekonferencji między KC a komitetami wojewódzkimi PZPR w publikacji znalazły się także materiały statystyczne, jak choćby wykazy osobowych źródeł informacji wraz z liczbą i oceną wartości przekazanych informacji. Dopiero takie zestawienie daje wyobrażenie o ogromie środków, jakich komuniści użyli do wpływania na przebieg zjazdu.

* * *

Materiał dokumentujący I KZD NSZZ „Solidarność” powstawał pod presją czasu. Dlatego formułowany na gorąco przekaz nie zawsze był precyzyjny i zawierał liczne błędy stylistyczne, co w połączeniu z resortowym żargonem czyni go dziś w niektórych fragmentach trudnym do edycji. Dużym wyzwaniem dla autorów była także weryfikacja zapisu nazwisk. „Korespondenci” z wydziałów III „A” oddelegowani do pomocy gdańskiej komendzie doskonale znali czołowe postacie opozycji demokratycznej oraz niektórych regionalnych działaczy „Solidarności”, pod warunkiem że pochodzili oni z ich własnego terenu. Gdy w sporządzanych pośpiesznie relacjach przyszło im operować personaliami związkowców z innych części kraju, w zapisach imion i nazwisk często popełniali błędy. Większość z nich udało się skorygować, m.in. dzięki analizie porównawczej ze stenogramami z debaty zjazdowej. Poprawny zapis umieszczono w tekście głównym, natomiast pierwotny (błędny) przeniesiono do przypisów.

Dokumenty zredagowano zgodnie z przyjętymi kanonami edycji źródeł. Z uwagi na obszerność meldunków operacyjnych pominięto w nich fragmenty, których treść pokrywała się z innymi dokumentami publikowanymi w niniejszym wydawnictwie. Zrezygnowano również z zamieszczania długich wykazów wydawnictw niezależnych uzyskanych drogą operacyjną w miejscu obrad i przed halą „Olivia”. W publikowanych archiwaliach pominięto także dane teleadresowe i informacje na temat życia osobistego. Wszystkie ingerencje w pierwotną strukturę tekstu zaznaczono stosownymi przypisami.

Przypisy biograficzne przygotowano na podstawie źródeł z archiwów IPN, publikacji książkowych oraz biogramów zamieszczonych na stronie internetowej Encyklopedii Solidarności, do której za każdym razem podano link. Przebieg służby funkcjonariuszy SB ustalono na podstawie kart ewidencyjnych, akt osobowych oraz katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa opublikowanego na stronie internetowej IPN. W przypadku biogramów osobowych źródeł informacji (TW, KO, KS) w przypisach podano źródło, na podstawie którego dokonano identyfikacji (teczka personalna i pracy, karta ewidencyjna, dzienniki archiwalne, dzienniki korespondencyjne). W razie braku danych pozwalających na zidentyfikowanie osoby ukrytej za pseudonimem poinformowano o tym odpowiednim przypisem. W biogramach osób rozpracowywanych przez SB w ramach spraw operacyjnego sprawdzenia i rozpracowania, kwestionariuszy ewidencyjnych czy spraw obiektowych ograniczono się do podania kryptonimu sprawy, wydziału ją rejestrującego oraz okresu jej prowadzenia. Niestety nie zawsze autorom udało się ustalić dane wystarczające do sporządzenia choćby krótkich biogramów.

Podobnie jak w czasie pracy nad pierwszym tomem zachowano oryginalny styl dokumentów. Pozostawiono zamiennie używane przez wytwórców skróty nazw Krajowej Komisji Porozumiewawczej (KKP) i Komisji Krajowej (KK). Poprawiono błędy ortograficzne i interpunkcyjne, sporadycznie także gramatyczne czy słownikowe, jeśli powodowały one niezrozumiałość tekstu. Ujednolicono sposób zapisu dat. Wyróżnienia dokonane przez wytwórcę dokumentu, takie jak podkreślenia, wersaliki itp., oddano za pomocą czcionki pogrubionej. Jeżeli zostały one naniesione przez adresata dokumentu, poinformowano o nich w odredakcyjnym przypisie. W nawiasach kwadratowych rozwinięto inicjały (z wyjątkiem sytuacji, kiedy identyfikacja osoby okazała się niemożliwa) oraz uzupełniono brakujące fragmenty tekstu. Niejasności, fragmenty błędne lub nieczytelne, dopiski i przekreślenia opatrzono odpowiednimi przypisami. Przeniesiono do nich również treści niektórych pieczątek.

Publikowane w niniejszym tomie dokumenty są odzwierciedleniem poglądów i opinii przedstawicieli reżimu komunistycznego – funkcjonariuszy SB i członków PZPR, za które autorzy publikacji nie ponoszą odpowiedzialności.

Dominik Sokołowski, Radosław Żydonik

1 Proces formowania się gdańskich struktur związku w kontekście wewnętrznych tarć, które doprowadziły do rozejścia się dróg głównych aktorów solidarnościowej sceny (konflikt Lecha Wałęsy z Andrzejem i Joanną Gwiazdami oraz Anną Walentynowicz), a także tło historyczne I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” omówił Sławomir Cenckiewicz we wstępie do tomu pierwszego niniejszego wydawnictwa. Zob. S. Cenckiewicz, „Klan” znaczy „Związek”. Refleksje wokół początków gdańskiej „Solidarności” i działań Służby Bezpieczeństwa [w:] Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, t. 1: wrzesień 1980 – wrzesień 1981, wybór i oprac. M. Kruk, R. Żydonik, Warszawa–Gdańsk 2010, s. 23–40. Na temat działań SB wobec zjazdu oraz jego przebiegu, uchwał i konsekwencji zob. idem, „Sejmik” i „Debata”. SB wobec I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” [w:] idem, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004, s. 462–508; idem, Lech Kaczyński. Biografia polityczna 1949–2005, Poznań 2013, s. 249–265; idem, Anna Solidarność. Życie i działalność na tle epoki (1929–2010), Poznań 2010, s. 211–294; A. Friszke, Rewolucja Solidarności 1980–1981, Kraków 2014; B. Kaliski, Zjazd „Solidarności” – fakty i konteksty [w:] I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. Stenogramy, t. 1: I tura, oprac. i red. G. Majchrzak, J.M. Owsiński, Warszawa 2011, s. 11–51.

2 AIPN, 0236/243, t. 9, Sprawa obiektowa krypt. „Debata”, k. 5–8.

3 AIPN Gd, 003/166, t. 1, Sprawa obiektowa krypt. „Klan”, k. 161–171.

4 Ibidem, t. 21, k. 242–251.

5 Część dokumentów, jakie znajdują się w sprawie krypt. „Sejmik”, to kolejne egzemplarze meldunków przygotowanych w ramach odrębnych rozpracowań gdańskiej SB dotyczących najważniejszych osób z kręgu opozycji demokratycznej (m.in. SOR krypt. „Bolek” – dotyczącej Lecha Wałęsy, SOR krypt. „Brodacz” – Andrzeja Gwiazdy, SOR krypt. „Suwnicowa”/„Emerytka” – Anny Walentynowicz, SOR krypt. „Godot” – Bogdana Borusewicza i wiele innych). Niemal wszystkie one zostały zniszczone przez SB na przełomie 1989 i 1990 r. (wyjątek stanowią zachowane fragmentarycznie materiały dotyczące Anny Walentynowicz), a zatem dokumenty zgromadzone w aktach SO krypt. „Klan”/„Związek” są dziś często jedynymi egzemplarzami wspomnianych materiałów. Uwagi na temat stanu zachowania zbioru oraz jego wartości historycznej zawiera nota edytorska do pierwszego tomu niniejszego wydawnictwa. Zob. Kryptonim „Klan”…, t. 1, s. 41–44.

6 Do niektórych tomów z nieznanych powodów włączono dokumenty wytworzone na długo przed obradami I KZD oraz po nich i niemające z nimi bezpośredniego związku. Na przykład w tomie 23 (pierwotnie tomie 5 SO krypt. „Sejmik”) znajdują się stenogramy z posiedzeń MKZ w Gdańsku z marca 1981 r. oraz szyfrogramy dotyczące członków KK, przygotowane 12 XII 1981 r. w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, natomiast tom 26 (pierwotnie tom 8 SO krypt. „Sejmik”) zawiera materiały dotyczące kwestii finansowych związanych z funkcjonowaniem NSZZ „Solidarność” w szerokiej perspektywie czasowej.

7 AIPN, 0236/243, t. 1, Sprawa obiektowa krypt. „Debata”, k. 446.

Kalendarium przebiegu obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” (wrzesień–październik 1981 r.)

I tura I KZD (5–10 września 1981 r.)

5 września

Otwarcie obrad (przemówienie Lecha Wałęsy), wybór Komisji Skrutacyjnej, wybór prezydium I tury zjazdu, wybór Komisji Mandatowo-Wyborczej, posłanie rządu do I KZD (wystąpienie ministra Stanisława Cioska), uchwała w sprawie zwiększenia nakładu „Tygodnika Solidarność”, przyjęcie porządku obrad, wybór rzecznika prasowego I KZD, sprawa dopuszczenia dziennikarzy TVP do zjazdu, wybór Komisji Uchwał i Wniosków, przyjęcie regulaminu obrad, wybieranie Komisji Statutowej.

6 września

Uchwała dotycząca włączenia kazania ks. Józefa Tischnera do dokumentów zjazdu, wybieranie Komisji Statutowej – kontynuacja, zaproszenie na zjazd przedstawicieli ZLP, powołanie Komisji Programowej, dyskusja nad sprawozdaniem Krajowej Komisji Porozumiewawczej, kwestia mszy polowej w hali „Olivia”.

7 września

Sprawa preambuły statutu związku, głosowanie nad ankietą Komisji Statutowej, głosowanie dotyczące liczby zespołów problemowych Komisji Programowej (13 zespołów), przyjęcie sprawozdania Krajowej Komisji Wyborczej.

8 września

Uchwała dotycząca samorządów pracowniczych, „Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność» do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

9 września

Dyskusje i głosowania nad statutem związku, rozpoczęcie pracy przez TV BIPS, wybór Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych.

10 września

Dyskusje i głosowania nad statutem związku, kwestia przygotowania ordynacji wyborczej na II turę zjazdu, wystąpienie Lecha Wałęsy kończące obrady I tury I KZD.

II tura I KZD (26 września – 7 października 1981 r.)

26 września

Wybór prezydium II tury I KZD, sprawa relacji z obrad I KZD w Rozgłośni Gdańskiej Polskiego Radia, przyjęcie sprawozdania Krajowej Komisji Rewizyjnej, zaproszenie na zjazd przedstawicieli Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, wystąpienie prezesa ZLP Jana Józefa Szczepańskiego, uchwalenie komunikatu o ratyfikacji przez regiony zmian w statucie, wydanie oświadczenia w sprawie wydarzeń w KWK „Szczygłowice” (strajk po aresztowaniu przewodniczącego Komitetu Zakładowego NSZZ „Solidarność” Tadeusza Arenta).

27 września

Dyskusja dotycząca treści ustaw o samorządzie pracowniczym i o przedsiębiorstwie państwowym oraz decyzji Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej z 22 września 1981 r. na temat kompromisu w sprawie samorządu pracowniczego.

28 września

Komunikat o rozwiązaniu KOR, relacja o sytuacji w KWK „Szczygłowice”, prace nad regulaminem wyborów władz związku, wystąpienie przedstawiciela Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO.

29 września

Życzenia urodzinowe dla Lecha Wałęsy, przyjęcie regulaminu wyboru władz związku, kwestia uchwały dotyczącej KOR, uchwała o absolutorium dla Krajowej Komisji Porozumiewawczej.

30 września

Dyskusja programowa, prace nad uchwałą dotyczącą ustawy o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym.

1 października

Zamknięcie listy kandydatów na przewodniczącego Komisji Krajowej, kontynuacja dyskusji programowej, przedstawienie listy kandydatów do Komisji Krajowej i Krajowej Komisji Rewizyjnej, wystąpienia wyborcze Mariana Jurczyka, Andrzeja Gwiazdy, Lecha Wałęsy i Jana Rulewskiego oraz pytania do kandydatów.

2 października

Ciąg dalszy dyskusji programowej, prezentacja programu gospodarczego KPN, wystąpienia ekspertów dotyczące programu gospodarczego związku, głosowanie i ogłoszenie wyników wyborów przewodniczącego Komisji Krajowej (Lech Wałęsa uzyskał około 55 proc. głosów).

3 października

Zamknięcie dyskusji programowej, autoprezentacja kandydatów do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz I tura wyborów do Krajowej Komisji Rewizyjnej, prace nad uchwałą dotyczącą samorządu przedsiębiorstwa.

4 października

Uchwała dotycząca powstania codziennej gazety związkowej, prezentacja kandydatów do Komisji Krajowej, II tura wyborów do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz I tura wyborów do Komisji Krajowej, powołanie grupy delegatów do rozmów z rządem na temat podwyżek cen (w kontekście podwyżki cen papierosów).

5 października

Ogłoszenie wyników wyborów II tury do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz I tury wyborów do Komisji Krajowej, Uchwała o edukacji narodowej, III tura wyborów do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz II tura wyborów do Komisji Krajowej.

6 października

Ogłoszenie wyników III tury wyborów do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz II tury wyborów do Komisji Krajowej, IV tura wyborów do Krajowej Komisji Rewizyjnej oraz III tura wyborów do Komisji Krajowej, jak również podanie ich wyników, ukonstytuowanie się Krajowej Komisji Rewizyjnej, IV i V tura wyborów do Komisji Krajowej, dyskusja i głosowania nad programem związku.

7 października

Ogłoszenie wyników V tury wyborów do Komisji Krajowej, VI tura wyborów do Komisji Krajowej, dyskusja i głosowania nad programem związku, przyjęcie całości Uchwały Programowej („Samorządna Rzeczpospolita”), podanie wyników VI tury wyborów do Komisji Krajowej, uchwała w sprawie KOWzP, uchwała o spółdzielczości, uchwała w sprawie gwarancji niezawisłości sędziowskiej, uchwała o podziękowaniu za działalność KOR, uchwała w sprawie kultury narodowej, uchwała w sprawie uwolnienia więźniów politycznych, zakończenie zjazdu.

Dokumenty

Nr 1

Bdm – Wykaz osób, z którymi KW MO w Gdańsku nawiązała dialog operacyjny w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Dialogi operacyjne

A) z delegatami na I KZD NSZZ „Solidarność”:

1. Marian Świtek¹ – pracownik Zarządu Portu w Gdańsku, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” (dialog prowadzi Wydział III „A”).

2. Jaceka Cegielski – pracownik Polskich Linii Oceanicznych, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” (dialog prowadzi Wydział II).

3. Marian Miąskowski² – pracownik stacji radiowo-telewizyjnych (dialog prowadzi Wydział II).

4. Henryk Mierzejewski³ – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” (dialog prowadzi Wydział III „A”).

5. Henryk Marek⁴ – pracownik Zakładu Opieki Zdrowotnej w Gdańsku (dialog prowadzi Wydział III „A”).

6. Jan Jędrzejewski⁵ – pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego (dialog prowadzi Wydział III „A”).

7. Tadeusz Pławiński⁶ – pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej, w[i]ceprzewodn[iczący] KZ NSZZ „Solidarność” (dialog prowadzi Wydział III „A”).

8.b – delegat ze środowiska kultury (dialog prowadzi Wydział III).

B) z zaproszonymi gośćmi na I KZD NSZZ „Solidarność”:

1. Henryk Tarasiewicz⁷ – przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Zarządzie Portu Gdynia (dialog prowadzi Wydział III „A”).

C) z innymi aktywistami NSZZ „Solidarność”:

1. Alojzy Szablewski⁸ – w[i]ceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina (dialog prowadzi Wydział III „A”).

2. Tomasz Moszczak⁹ – rzecznik prasowy KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina (dialog prowadzi Wydział III „A”).

3. Stanisław Jarosz¹⁰ – przewodniczący KKK Pracowników Branży Portów Morskich (dialog prowadzi Wydział III „A”).

4. Wojciech Jamrozik¹¹ – przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskich Zakładach Rafineryjnych (dialog prowadzi Wydział III „A”).

5. Andrzej Urbański¹² – w[i]ceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Zarządzie Portu w Gdańsku (dialog prowadzi Wydział III „A”).

6. Antoni Grabarczyk¹³ – przewodniczący Zespołu ds. Interwencyjnych NSZZ „Solidarność” w Zarządzie Portu w Gdańsku (dialog prowadzi Wydział III „A”).

7. Daniel Zbytek¹⁴ – czołowy aktywista NSZZ „Solidarność” w PHZ „Navimor” (funkcji etatowych nie piastuje, dialog prowadzi Wydział III „A”).

8.b – aktywista NSZZ „Solidarność”, osoba obsługująca I KZD. W[ydział] III.

9. Albiniak Jerzy¹⁵ – dziennikarz „Portowca” akredytowany przy zjeździe. Wydz[iał] III „A”c.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 232, oryginał, rkps.

a W oryginale Jerzy. Jacek Cegielski (ur. 1947 r.) – inżynier nawigator; uczestnik Marca ’68 w Gdańsku; pracownik Polskich Linii Oceanicznych; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku, członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 30 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział II KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Domino”; 1989–1990 zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Cegielski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Marian Leszek Świtek (ur. 1949 r.) – prawnik; 1971–1984 pracownik Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. przedstawiciel portu w MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD w Gdańsku; od 13 XII 1981 r. do lutego 1983 r. ukrywał się; 1982–1983 członek RKK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w lutym 1983 r. aresztowany, 31 X 1983 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 3,5 roku więzienia, w sierpniu 1984 r. zwolniony; od 1984 r. jawny przedstawiciel KZ; doradca prawny struktur podziemia; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Witold”, a następnie SOR krypt. „Podżegacze”; 23 X 1989 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marian_Leszek_%C5%9Awitek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Marian Miąskowski (ur. 1954 r.) – technik mechanik; członek ZMS i ZSMP, 1975–1981 w PZPR; członek KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący KKK Pracowników Resortu Łączności; delegat na I KZD w Gdańsku; 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Maniek”.

3 Henryk Mierzejewski (ur. 1949 r.) – ślusarz; 1969–1983 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; uczestnik Grudnia ’70; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w stoczni, członek prezydium zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; w lipcu 1981 r. współorganizator i delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, wiceprzewodniczący Komisji Skrutacyjnej zjazdu; od jesieni 1980 r. członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia w Gdyni; 13 XII 1981 r. – 3 V 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1982 nakłaniany do współpracy z SB. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Mierzejewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Henryk Marek (1927–1988) – lekarz; pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 17 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40472 jako kandydat na TW; przekazany na kontakt pionu V SB w Gdyni; w 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19717, nie zachowały się; wykorzystywany operacyjnie przez Wydział III Departamentu II MSW jako kontakt służbowy; 15 VI 1976 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-13801. Zob. AIPN, 01480/671, Ankieta personalna H. Marka oraz karta E-14/1 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

b Nie wpisano nazwiska.

5 Jan Jędrzejewski (1933–2005) – stolarz; w grudniu 1970 r. członek KS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w czerwcu 1976 r. uczestnik strajku w stoczni, po którym zwolniono go z pracy; pracownik Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 4 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 42100 jako TW ps. „Lew”; 16 II 1988 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-24834, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Jędrzejewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

6 Tadeusz Pławiński (ur. 1951 r.) – inżynier elektronik; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; w sierpniu 1980 r. członek KS; delegat na I KZD w Gdańsku; 14–15 XII 1981 r. uczestnik strajku w stoczni, po pacyfikacji ukrywał się; 16 IX 1983 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Gdyni na rok więzienia za posługiwanie się fałszywym dokumentem; od 1984 r. na emigracji w Kanadzie; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku, następnie Wydział V RUSW w Gdyni w ramach SOR krypt. „Brodacz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_P%C5%82awi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Henryk Tarasiewicz (ur. 1947 r.) – ekspedytor; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Porcie Gdynia, przewodniczący KS; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”, członek redakcji pism KZ „Biuletyn Informacyjny” i „Solidarność Portowców”; w marcu 1981 r. oddelegowany do pracy w KZ; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; 13 XII 1981 r. – 22 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od maja 1985 r. na emigracji w Norwegii; 1980–1986 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”, a następnie SOR krypt. „Blada twarz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Tarasiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Alojzy Szablewski (1925–2017) – inżynier budowy okrętów; od 1952 r. pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Grudnia ’70; w czerwcu 1976 r. uczestnik strajku w stoczni; 1978–1980 współpracownik WZZ; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ; po 13 XII 1981 r. przewodniczący KS w stoczni; 15 XII 1981 r. aresztowany, 28 V 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku na 2 lata więzienia w zawieszeniu; współorganizator struktur podziemnych, współzałożyciel i szef TKZ NSZZ „Solidarność” w stoczni; rozpracowywany przez SB. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Alojzy_Szablewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Tomasz Moszczak (ur. 1948 r.) – monter; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; rzecznik prasowy KZ NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. członek KS w stoczni; 8 I 1987 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku pod nr. 55476 jako OZ; 28 IX 1989 r. wyrejestrowany. Zob. karta K-P dot. T. Moszczaka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Tomasz_Tadeusz_Moszczak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Stanisław Jarosz (ur. 1949 r.) – technik mechanik; pracownik Zarządu Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. członek, a następnie przewodniczący zakładowego KS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, a następnie KKK Pracowników Branży Portów Morskich; po wprowadzeniu stanu wojennego przewodniczący KS w Porcie Gdańsk, po zakończeniu strajku ukrywał się; zwolniony z pracy; członek RKK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w sierpniu 1982 r. aresztowany i skazany przez Sąd MW w Gdyni na 4 lata więzienia; 1988–1990 na emigracji w USA; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Docent”, 1985–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gniazdo”/„Serwis”. Zob. https://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Jarosz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c Poniżej odręczny dopisek deleg[atów] 36 na 55 z terenu, dialogi 19, [nieczytelne słowo], TW 12 + 6 Gdańsk, KO 8, 17 TW w obsłudze, 73 źródła TW i KO.

11Wojciech Jamrozik (ur. 1948 r.) – technik chemik; pracownik Rafinerii Nafty Gdańsk w Budowie; podczas strajku w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego KS; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Gdańskich Zakładach Rafineryjnych; 13–19 XII 1981 r. współorganizator strajku, przewodniczący KS w rafinerii; 23 XII 1981 r. aresztowany, osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku; 13 I 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 5 lat więzienia; od 1987 r. na emigracji w USA. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Jamrozik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Brak bliżych danych.

13 Antoni Grabarczyk (1949–2007) – kierowca; operator sprzętu zmechanizowanego w Zarządzie Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. członek KS, następnie NSZZ „Solidarność”; po wprowadzeniu stanu wojennego współorganizator strajku w Porcie Gdańsk; do maja 1982 r. ukrywał się; 13 IX 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 7,5 roku więzienia, zwolniony pod koniec 1984 r.; działacz niezależnego ruchu wydawniczego; w 1985 r. ponownie aresztowany, więziony bez wyroku, w 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1988 r. współorganizator strajku w ZPG; 1984–1989 rozpracowywany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gniazdo”/„Sabat-2”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Grabarczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Daniel Zbytek (ur. 1946 r.) – ekonomista; zastępca dyrektora biura w Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego „Navimor” w Gdańsku; 28 VII 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 29051 jako KO; 2 XI 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Navimor”; 26 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4/77, EO-4-A/77 dot. D. Zbytka z kartoteki odtworzeniowej MSW.

15 Jerzy Albiniak (ur. 1942 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zarządu Portu Gdańsk; instruktor ZHP; redaktor „Portowca” – pisma KZ ZPG NSZZ „Solidarność”; 13 II 1971 r. zarejestrowany przez GPK Port w Gdyni pod nr. 12893 jako kandydat na TW; 28 V 1971 r. przerejestrowany na TW ps. „Czarny”; 5 V 1972 r. przekazany na kontakt 16. Kaszubskiej Brygady WOP (zarejestrowany pod nr. 10859); w 1974 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-13044 z powodu wstąpienia do PZPR; 15 IV 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku pod nr. 53876 jako OZ; 9 VIII 1986 r. przerejestrowany na kandydata na TW; 29 I 1987 r. przerejestrowany na TW ps. „Krystian”; 31 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4/62, EO-4-A/77, EO-4/77 dot. J. Albiniaka z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty E-14, E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/%E2%80%9EPortowiec%E2%80%9D (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 2

Bdm – Zadania kierunkowe dla tajnych współpracowników opracowane przez MSW w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Zadania kierunkowe

dla tajnych współpracowników na okres zjazdu NSZZ „Solidarność”

1. Rozpoznawanie projektu programu, z którym wystąpi region (uzyskiwanie tekstów). W miarę posiadanych możliwości wywierać pozytywny wpływ na opracowanie programu.

2. Rozpoznawanie tematyki wystąpień przygotowywanych przez delegatów regionu, a szczególnie przez osoby znane z wrogich postaw.

3. Prowadzenie agitacji w celu poparcia wszelkich tendencji umiarkowanych (ograniczanie ekstremy, demokracja [w] związku, działalność w ramach statutu).

4. Dążenie do uzyskania poparcia umożliwiającego wchodzenie w skład władz zjazdu, zespołów problemowych i grup tematycznych [czy] komisji zjazdowych celem realizacji otrzymanych zadań (m.in. tworzenie grup nieformalnych, rozmowy kuluarowe, spotkania prywatne).

5. W wystąpieniach i dyskusjach dążyć do zdominowania tematyki zjazdu przez nurt rozliczeniowy, a szczególnie:

– atakowanie autokratycznych metod kierowania stosowanych przez niektórych działaczy (Bujak¹, Rulewski², Rozpłochowski³, Sobieraj⁴, Jurczyk⁵);

– krytykowanie niedowładu organizacyjnego i anarchii regionalnej (bałagan organizacyjny w KKP, niepodporządkowywanie się uchwałom KKP, ambicje działaczy regionalnych, obieg informacji);

– nadmierny rozrost administracji związkowej oraz nieprawidłowa gospodarka finansowa (kumoterstwo przy zatrudnianiu pracowników, nadużycia, rozrzutność, brak kontroli);

– zastrzeżenia natury moralnej do działaczy (wykorzystywanie funkcji do osiągania korzyści osobistych, pijaństwo, naruszanie prawa, niemoralne prowadzenie się).

6. W miarę posiadanych możliwości, w sprzyjających warunkach, atakować i popierać wystąpienia demaskujące cele polityczne narzucane związkowi przez grupy antypaństwowe oraz próby wykorzystywania związku do tworzenia partii politycznych. Inspirowanie do takich działań innych delegatów.

7. W kampanii wyborczej przeciwstawianie się typowaniu i wyborowi do władz radykałów (Bujak, Rozpłochowski, Rulewski, Gwiazda⁶, Lis⁷, Słowik⁸, Jurczyk, Wądołowski⁹, Sobieraj) oraz działaczy i doradców realizujących cele KSS „KOR”, KPN, RMP i inn[ych].

W ramach prezentacji kandydatów zadawanie radykalnym działaczom kłopotliwych pytań i inspirowanie innych do dyskredytacji tych osób.

8. Udzielanie w trakcie wyborów wszechstronnego poparcia dla osób stojących na gruncie działalności czysto związkowej celem wprowadzenia ich do władz – w miarę możliwości na kierownicze funkcje.

9. W ramach demokracji związkowej przeciwstawianie się koncepcji powołania do władz obligatoryjnie przewodniczących regionów.

Forsowanie zasady wyboru władz tylko spośród delegatów na zjazd.

10. Tajni współpracownicy winni zapewnić sobie możliwość szybkiego kontaktu z zakładami macierzystymi i wiodącymi w danym regionie celem konsultacji i przekazywania spostrzeżeń oraz inspiracji załóg do wysyłania rezolucji, listów otwartych i odezw popierających ich stanowisko.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 45–47, oryginał, mps.

1 Zbigniew Bujak (ur. 1954 r.) – robotnik, działacz opozycyjny; od września 1980 r. przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze; od 1981 r. przewodniczący ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność” i członek prezydiów KKP i KK NSZZ „Solidarność”; od grudnia 1981 r. działacz struktur podziemnych związku; od 1982 r. przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Zob. G. Majchrzak, Zbigniew Bujak [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, t. 1, red. J. Skórzyński, Warszawa 2000, s. 51–53; http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Bujak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Jan Rulewski (ur. 1944 r.) – inżynier mechanik, polityk; 1963–1965 student WAT w Warszawie, usunięty z uczelni za odmowę udziału w wyborach do rad narodowych i Sejmu PRL; absolwent ATR w Bydgoszczy; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; przewodniczący związku w Bydgoszczy; członek KKP; od 1981 r. członek Prezydium KKP; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Bydgoskiego; przewodniczący ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 19 III 1981 r. na sesji WRN w Bydgoszczy pobity przez funkcjonariuszy MO – incydent ten postawił cały kraj w stan gotowości strajkowej (tzw. kryzys bydgoski); 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; w grudniu 1982 r. oskarżony o „przygotowania zmierzające do obalenia przemocą ustroju PRL”, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; od 1987 r. członek Grupy Roboczej KK; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Bydgoszczy, następnie Inspektorat 2 WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Janek”. Zob. M. Skowron, Jan Rulewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 303–305; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Rulewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Andrzej Rozpłochowski (ur. 1950 r.) – mechanik; w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS w Hucie Katowice, później MKZ NSZZ „Solidarność” w Katowicach; sygnatariusz porozumienia katowickiego; od 1980 r. członek KZ NSZZ „Solidarność”; we wrześniu 1980 r. delegat na Ogólnopolskie Spotkanie Przedstawicieli MKZ; od września 1980 r. członek KKP, a od października 1981 r. – KK; delegat na I i II WZD Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. internowany w KW MO w Katowicach, następnie w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, Grodkowie i Uhercach; 23 XII 1982 r. przewieziony do Warszawy i oskarżony o „próbę obalenia siłą ustroju PRL”, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; 1984–1988 współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; od 1988 r. na emigracji w USA; rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Katowicach w ramach SOR krypt. „Lider”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Rozp%C5%82ochowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Andrzej Sobieraj (ur. 1946 r.) – technik mechanik; członek NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ w Radomiu; w listopadzie 1980 r. organizator strajku okupacyjnego w WRZZ w Radomiu; członek KPN; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Ziemia Radomska; przewodniczący ZR Ziemia Radomska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce, wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany; 1983–1991 na emigracji w Australii. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Sobieraj (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Marian Jurczyk (ur. 1935 r.) – spawacz; kierownik magazynu w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 1970–1980 przewodniczący Rady Oddziałowej Związków Zawodowych; zarejestrowany jako TW ps. „Święty” (w latach 1977–1978 odbył 19 spotkań z funkcjonariuszami SB, sporządził 9 imiennych informacji i przyjął wynagrodzenie finansowe); w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w stoczni; od września 1980 r. do czerwca 1981 r. przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność”; od czerwca 1981 r. przewodniczący ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; od października 1981 r. członek KK; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie; w grudniu 1982 r. aresztowany, w sierpniu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1986 r. współtwórca Tymczasowej Rady Regionalnej Pomorza Zachodniego; w sierpniu 1987 r. członek Społecznego Komitetu Obchodów Rocznicy Sierpnia ’80 w Szczecinie; w 1989 r. przeciwnik rozmów Okrągłego Stołu. Zob. M. Strasz, Marian Jurczyk [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, t. 3, red. J. Skórzyński, Warszawa 2006, s. 124–126; P. Gontarczyk, Tajny współpracownik „Święty”. Dokumenty archiwalne sprawy Mariana Jurczyka, Warszawa 2005; http://www.encysol.pl/wiki/Marian_Jurczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Andrzej Gwiazda (ur. 1935 r.) – inżynier elektronik; podczas II wojny światowej wywieziony do Kazachstanu; od 1946 r. w Polsce; uczestnik Marca ’68 i Grudnia ’70 w Gdańsku; asystent na PG; w 1973 r. zwolniony z pracy; pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku; w czerwcu 1976 r. sygnatariusz listu do Sejmu PRL wzywającego do poparcia dla KOR; od 1978 r. jeden z liderów WZZ Wybrzeża; autor strategii negocjacyjnej w sierpniu 1980 r. i członek Prezydium MKS; wiceprzewodniczący MKZ i KKP NSZZ „Solidarność”; podczas zjazdu regionalnej „Solidarności” w czerwcu–lipcu 1981 r. niewybrany do Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność” (pozostał członkiem ZR); delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; 22 XII 1982 r. aresztowany, przetrzymywany w Areszcie Śledczym Warszawa-Mokotów, zwolniony w lipcu 1984 r. na mocy amnestii; zwolniony z pracy; później wielokrotnie aresztowany; w kwietniu 1987 r. współzałożyciel Grupy Roboczej KK domagającej się zwołania KK w składzie z 1981 r.; w 1989 r. przeciwnik obrad Okrągłego Stołu; 2007–2011 członek Kolegium IPN; 1976–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Brodacz”, 1982–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Saturn”, 1982–1988 przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Krokus”. Zob. Z. Płużańska, Andrzej Gwiazda [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 115–117; Gwiazdozbiór w „Solidarności”. Joanna i Andrzej Gwiazdowie w rozmowie z Remigiuszem Okraską, Łódź 2009, passim; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Gwiazda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Bogdan Lis (ur. 1952 r.) – mechanik; pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku; 1975–1981 członek PZPR; po utworzeniu WZZ Wybrzeża działacz antykomunistyczny; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS, a później MKZ i ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. działacz podziemnej „Solidarności”; w 1984 i 1985 r. aresztowany, w 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku i Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Działacz” i „Kozak”. Zob. Z. Płużańska, Bogdan Lis [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 210–212; http://www.encysol.pl/wiki/Bogdan_Lis (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Andrzej Słowik (ur. 1949 r.) – mechanik, kierowca; 1977–1981 członek PZPR; od 26 VIII 1980 r. na czele strajku w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Łodzi; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ w Łodzi; wiceprzewodniczący KKP; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Ziemia Łódzka; od 25 V 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Łódzka; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK i jej prezydium; 1981–1984 więziony; od marca 1986 r. przewodniczący tajnej Regionalnej Komisji NSZZ „Solidarność” Ziemi Łódzkiej; od października 1986 r. współorganizator jawnej działalności Prezydium ZR w opozycji do RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Ziemia Łódzka; od marca 1987 r. współorganizator prac Grupy Roboczej KK; 1981–1982 i 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Muzyk”. Zob. K. Lesiakowski, Andrzej Słowik [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 318–319; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_S%C5%82owik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Stanisław Wądołowski (ur. 1938 r.) – technik mechanik; 1966–2002 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; uczestnik Grudnia ’70 w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Pomorze Zachodnie i I KZD; wiceprzewodniczący KK; 13 XII 1981 r. – 30 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; koordynator działań struktur podziemnych NSZZ „Solidarność” Pomorza Zachodniego; 1986–1987 członek Tymczasowej Rady Koordynacyjnej Pomorza Zachodniego; 1987–1989 przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w stoczni. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_W%C4%85do%C5%82owski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 3

Bdm – Wykaz osobowych źródeł informacji nierejestrowanych przez KW MO w Gdańsku obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródła przyjezdne

Lp. | Pseudonim | Nazwisko obsługującego | Miejscowość i wydział
1 | „Ramzes”¹ | por. Płatek R[yszard]² | Wydz[iał] II Częstochowa
2 | „Merkury”³ | kpt. Pilitowski J[erzy]⁴ | Wydz[iał] III „A” Gorzów
3 | „Marek”⁵ | kpt. Pilitowski J[erzy] | Wydz[iał] III „A” Gorzów
4 | „Ala”⁶ | kpt. Pustułka Z[bigniew]⁷ | Wydz[iał] II Jelenia Góra
5 | „Karol”⁸ | kpt. Jasiński J[erzy]⁹ | Wydz[iał] III „A” Zielona Góra
6 | „Lidka”¹⁰ | kpt. Wilkołaski T[adeusz]¹¹ | Wydz[iał] III Lublin
7 | „Równy”¹² | por. Żelazko K[azimierz]¹³ | Wydz[iał] III-1 KS MO Warszawa
8 | „Pat[r]yk”¹⁴ | por. Rudzki M[arian]¹⁵ | Wydz[iał] III-2 KS MO Warszawa
9 | „Marcin”¹⁶ | ppor. Janulewicz R[yszard]¹⁷ | Wydz[iał] III „A” Jelenia Góra
10 | „Mietek”¹⁸ | ppor. Tomkowiak R[oman]¹⁹ | Wydział III Poznań
11 | „Wrocławski”²⁰ | kpt. Krasicki R[yszard]²¹ | [Wydział III] Poznań
12 | „Wojciech”²² | ppor. Kocięcki M[irosław]²³ | [Wydział III] Poznań
13 | „Omelanowicz”²⁴ | por. Dobrowolski M[irosław]²⁵ | [Wydział III] Wałbrzych
14 | „Szwagier” lub „Ząbek”²⁶ | por. Dobrowolski M[irosław] | [Wydział III] Wałbrzych
15 | „Sebastian”²⁷ | por. Hładko W[iesław]²⁸ | Wydz[iał] III Włocławeka
16 | „Anna Witkowska”²⁹ | por. Faleńczyk Z[bigniew]³⁰ | Wydz[iał] III „A” Bydgoszcz
17 | KO „CZ”³¹ | por. Czykun R[yszard]³² | Wydz[iał] III „A” Bydgoszcz
18 | „Rafał”³³ | por. Cywka M[arek]³⁴ | Wydz[iał] III „A” Radom
19 | „Henryk”³⁵ | por. Witkowski Eb[dward]b | Wydz[iał] III „A” Toruń
20 | „Edward”³⁶ | ppor. Hofman L[esław]³⁷ | Wydz[iał] III „A” Toruń
21 | „Ordys”³⁸ | Wierzbicki T[adeusz]³⁹ | Wydz[iał] III „A” Katowice
22 | „Mazur”⁴⁰ | Wierzbicki T[adeusz] | Wydz[iał] III „A” Katowice
23 | „Jan”⁴¹ | Pinkosz R[yszard]⁴² | Wydz[iał] II Opole
24 | „Grażyna”⁴³ | ppłk Wesołowski⁴⁴ | KW MO Piłac
25 | „Ryszard”⁴⁵ | mjr Kowalski E[dward]⁴⁶ | Wydz[iał] III „A” Szczecin
26 | „Kamil”⁴⁷ | kpt. Wojciechowski⁴⁸ | Wydz[iał] III „A” Szczecin
27 | „Jola”⁴⁹ | kpt. Dynak L[eon]⁵⁰ | Wydz[iał] III „A” Szczecin
28 | „Helena”⁵¹ | por. Panwicz W[ładysław]⁵² | Wydz[iał] III „A” Szczecin
29 | „Marek Walicki”⁵³ | ppor. Anklewicz A[ndrzej]⁵⁴ | Wydz[iał] III-2 KS MO Warszawa
30 | „Jacek Żarski”⁵⁵ | por. Maślanka⁵⁶ | Wydz[iał] III „A” Bielsko-Biała
31 | „Han”⁵⁷ | mjr Wojtyniak⁵⁸ | Wrocław
32 | „Kurowicz”⁵⁹ | por. Klimowicz K[azimierz]⁶⁰ | Wrocław
33 | „Marcin”⁶¹ | ppor. Kucharczyk R[oman]⁶² | Wrocław

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 226, oryginał, rkps.

1 Jarosław Mszyca (ur. 1957 r.) – technik mechanik; pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Częstochowie; w 1979 r. zatrzymany przez WOP podczas próby nielegalnego przekroczenia granicy z CSRS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; sekretarz Prezydium ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 26 III – 25 V 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łupkowie; 29 X 1979 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Częstochowie pod nr. 3874 w kategorii „fakt”; 27 XI 1979 r. przerejestrowany na TW ps. „Anka”; 10 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Ramzes”; 16 I 1990 r. materiały zniszczono. Zob. karty Mkr-2, EO-13-A, EO-4/77, EO-4/74 dot. J. Mszycy z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW; karta EO-13-A z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Częstochowie; karta EO-4-A/74 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Częstochowie.

2 Ryszard Płatek (ur. 1947 r.) – kpt. MO; 1976–1980 inspektor Wydziału II KW MO w Częstochowie; w 1980 r. starszy inspektor Wydziału II KW MO w Częstochowie; 1980–1983 kierownik Sekcji 1 Wydziału II KW MO w Częstochowie; 1983–1987 starszy inspektor Wydziału II KW MO/WUSW w Częstochowie; 1987–1990 kierownik Sekcji 1 WUSW w Częstochowie. Zob. AIPN Ka, 0188/487, Akta osobowe R. Płatka.

3 Anatol Konsik (ur. 1946 r.) – ekonomista; pracownik Zakładów Wyrobów Chemicznych „Chemitex-Stilon” w Gorzowie Wielkopolskim; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; w 1981 r. członek założyciel PPD; od maja do lipca 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Głogowie; 26 IV 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gorzowie Wielkopolskim pod nr. 1483 jako TW ps. „Merkury”; 5 XI 1985 r. materiały przekazano do Departamentu I MSW; 1985–1990 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Melkur”. Zob. AIPN Sz, 0097/1, Dziennik rejestracyjny b. WUSW w Gorzowie Wielkopolskim; G. Majchrzak, TW „Merkury”. Przypadek Anatola Konsika, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2010, nr 17, s. 423–426.

4 Jerzy Pilitowski (ur. 1948 r.) – ppłk MO; 1970–1973 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Zielonej Górze; 1973–1976 słuchacz ASW w Warszawie; 1976–1978 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Gorzowie Wielkopolskim; 1978–1979 kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Szczecinie; w 1979 r. kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Gorzowie Wielkopolskim; 1979–1982 kierownik sekcji Wydziału III „A”/V KW MO w Gorzowie Wielkopolskim; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału V KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim; 1985–1990 kierownik Inspektoratu Ochrony Funkcjonariuszy WUSW w Gorzowie Wielkopolskim; w 1990 r. p.o. naczelnik Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gorzowie Wielkopolskim. Zob. AIPN Sz, 0018/1149, Akta osobowe J. Pilitowskiego.

5 Ryszard Kotarski (ur. 1944 r.) – spawacz; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Gorzowie Wielkopolskim; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; od lipca 1981 r. członek PPD; członek Stowarzyszenia Pomocy Osobom Uwięzionym i ich Rodzinom „Patronat” w Gorzowie Wielkopolskim; delegat na I KZD w Gdańsku; 4 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim na rok więzienia za kontynuowanie działalności związkowej; od 1983 r. na emigracji w RFN; 23 II 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gorzowie Wielkopolskim pod nr. 4437 jako TW ps. „Marek”; 21 XII 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1546, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. R. Kotarskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gorzowie Wielkopolskim.

6 Marian Kwieciński (ur. 1940 r.) – kolejarz; pracownik Lokomotywowni Węzła PKP w Węglińcu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 22 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w 1982 r. współzałożyciel KIK w Lubaniu; w 1977 r. (brak daty dziennej) zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Jeleniej Górze pod nr. 751 jako TW ps. „Ala”; 20 XII 1989 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. M. Kwiecińskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Jeleniej Górze; Ł. Sołtysik, NSZZ „Solidarność” Region Jelenia Góra [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 6: Polska południowa, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, s. 506; http://www.encysol.pl/wiki/Marian_Kwieci%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Zbigniew Pustułka (ur. 1949 r.) – chor. MO; 1972–1974 milicjant plutonu służbowego KP MO w Bolesławcu; 1974–1975 referent operacyjny Referatu do Walki z Przestępczością Gospodarczą KP MO w Bolesławcu; 1975–1981 inspektor KK MO w Bolesławcu; w 1981 r. inspektor Wydziału III „A” KW MO w Jeleniej Górze; 1981–1983 inspektor Wydziału II KW MO w Jeleniej Górze; w 1983 r. inspektor SB KM MO w Bolesławcu; 1983–1986 inspektor Sekcji Operacyjno-Dochodzeniowej do Walki z Przestępczością Gospodarczą RUSW w Bolesławcu; 1986–1987 inspektor KK MO w Bolesławcu. Zob. AIPN Wr, 196/2; AIPN Wr, 369/2; AIPN Wr, 418/2, Akta osobowe Z. Pustułki.

8 Zygmunt Chojnacki (ur. 1928 r.) – robotnik; pracownik Komunalnego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w Szprotawie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 2 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Zielonej Górze pod nr. 13591 jako kandydat na TW; 18 IX 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Karol”, następnie na kontakcie Wydziału V KW MO w Zielonej Górze; 29 I 1990 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20101, nie zachowały się. Zob. karty DE-14/0, Mkr-3, EO-4/77 dot. Z. Chojnackiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Zielonej Górze.

9 Jerzy Jasiński (ur. 1954 r.) – kpt. MO; 1979–1980 młodszy inspektor Wydziału Kryminalnego KW MO w Zielonej Górze; 1980–1981 inspektor Wydziału Kryminalnego KW MO w Zielonej Górze; 1981–1988 inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Zielonej Górze; 1988–1990 starszy inspektor Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Zielonej Górze. Zob. AIPN Po, 625/25, Akta osobowe J. Jasińskiego.

10 Andrzej Kowalczyk (ur. 1949 r.) – geograf; pracownik Usługowo-Wytwórczej Spółdzielni Pracy w Puławach; członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Puławach; redaktor „Biuletynu Informacyjnego NSZZ «Solidarność» Ziemi Puławskiej”; uczestnik I KZD w Gdańsku; w październiku 1981 r. wyjechał do Francji, gdzie po wprowadzeniu stanu wojennego włączył się w nurt emigracyjny „Solidarności” (redagował m.in. „Tygodnik Paryski”); usunięty ze struktur emigracyjnych związku za niechęć do działaczy b. KOR i sympatyzowanie z KPN; 6 X 1972 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Lublinie pod nr. 13801 jako kandydat na TW; 28 XI 1972 r. przerejestrowany na TW ps. „Lidka”; 25 II 1983 r. wyrejestrowany; materiały przekazano do Departamentu I MSW. W 1984 r. paryska ekspozytura Departamentu I MSW podjęła próbę zwerbowania Andrzeja Kowalczyka i nakłonienia go do przekazania materiałów kompromitujących solidarnościową emigrację. Kowalczyk zgodził się na współpracę (agent ps. „Petite”), równocześnie podejmując dialog operacyjny z kontrwywiadem francuskim. 7 I 1985 r., w ustalonym dniu przekazania przez Kowalczyka materiałów dot. „Solidarności”, służby francuskie zatrzymały Stanisława Jańczaka – polskiego dyplomatę i oficera wywiadu o ps. „Rainar”, którego następnie wydalono z Francji. W dokumentach RO krypt. „Petite” inspektorzy Wydziału XI Departamentu I MSW por. Juliusz Nowosz i płk Henryk Bosak, charakteryzując wcześniejszą współpracę A. Kowalczyka jako TW ps. „Lidka”, zanotowali: „W trakcie współpracy przekazał szereg wartościowych informacji pisemnych, realizował zadania typu inspiracyjnego, posługiwał się techniką operacyjną (m.in. obsługując obrady I i II tury zjazdu «S», przeprowadzał rozmowy z wytypowanymi przez oficera delegatami i operacyjnie dokumentował je za pomocą magnetofonu)”. Zob. AIPN, 001911/257, Teczka RO krypt. „Petite”.

11 Tadeusz Wilkołaski (ur. 1931 r.) – mjr MO; 1961–1962 i 1963–1967 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Lublinie; 1962–1963 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1967–1970 inspektor Wydziału III KW MO w Lublinie; 1970–1971 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Lublinie; 1971–1973 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Lublinie; 1973–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Lublinie; 1978–1982 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Lublinie; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO/WUSW w Lublinie. Zob. AIPN Lu, 028/2266, Akta osobowe T. Wilkołaskiego.

12 Eugeniusz Janusz Sigismund (ur. 1950 r.) – dziennikarz; pracownik ds. reklamy PTTK w Warszawie; uczestnik I KZD w Gdańsku; 1977–1978 figurant SOS krypt. „Kombinator” prowadzonej przez Wydział III KS MO; 12 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III-1 KS MO pod nr. 31613 jako TW ps. „Równy”; od 1983 r. prowadzony przez Wydział III-2 KS MO; przerejestrowany na TW ps. „Anna”; 3 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4-B/76, Mkr-3, EO-4/77, EO-4-A/77 dot. E. Sigismunda z kartoteki odtworzeniowej MSW.

13 Kazimierz Żelazko – w 1981 r. por. MO na stanowisku inspektora Wydziału III-1 KS MO.

14 Andrzej Róg (ur. 1952 r.) – technik budowlany; 22 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III-2 KS MO w Warszawie pod nr. 30444 jako TW ps. „Patryk”; 24 X 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-21131, nie zachowały się. Zob. karty EO-4/77, Mkr-2 dot. A. Roga z kartoteki odtworzeniowej MSW.

15 Marian Rudzki – w 1981 r. por. MO na stanowisku starszego inspektora Wydziału III-2 KS MO.

16 Janusz Rodziewicz (ur. 1945 r.) – inżynier elektryk; pracownik Spółdzielni Pracy Konfekcyjno-Odzieżowej „Włókno” w Jeleniej Górze; redaktor pisma „Solidarność Jeleniogórska”; rzecznik prasowy ZR Jeleniogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku (relacjonował obrady); 21 IX 1981 r. zarejestrowany pod nr. 3514 przez Wydział III „A” KW MO w Jeleniej Górze jako TW ps. „Marcin”; 21 XI 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2837 z powodu dekonspiracji TW. Zob. AIPN Wr, 0015/1257, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Marcin”.

17 Ryszard Janulewicz (ur. 1943 r.) – kpt. MO; 1976–1979 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Jeleniej Górze; w 1979 r. inspektor Wydziału III „A” KW MO w Jeleniej Górze; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Jeleniej Górze; 1981–1983 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Jeleniej Górze; 1983–1990 zastępca naczelnika Wydziału Paszportów KW MO/WUSW w Jeleniej Górze; w 1990 r. p.o. naczelnik Wydziału Paszportów WUSW w Jeleniej Górze. Zob. AIPN Wr, 176/68; AIPN Wr, 368/68; AIPN Wr, 419/68, Akta osobowe R. Janulewicza.

18 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

19 Roman Tomkowiak (ur. 1948 r.) – mjr MO; 1973–1976 inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; w 1975 r. słuchacz ASW w Warszawie; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1978–1986 kierownik sekcji Wydziału III KW MO/WUSW w Poznaniu; 1986–1989 zastępca naczelnika Wydziału III WUSW w Poznaniu; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału OKPP WUSW w Poznaniu. Zob. AIPN Po, 084/4047, Akta osobowe R. Tomkowiaka.

20 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

21 Ryszard Marian Krasicki (ur. 1946 r.) – ppłk MO; od 1969 r. w organach bezpieczeństwa; inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1972–1975 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1975–1977 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1977–1984 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V KW MO w Poznaniu; 1984–1989 naczelnik Wydziału V/Ochrony Gospodarki KW MO w Poznaniu; 31 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Po, 084/3831, Akta osobowe R. Krasickiego.

22 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

23 Mirosław Kocięcki (ur. 1954 r.) – kpt. MO; od 1975 r. w MO; w 1979 r. młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Poznaniu; 1979–1985 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Poznaniu; 1985–1990 kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Poznaniu. Zob. AIPN Po, 084/3955, Akta osobowe M. Kocięckiego.

a W oryginale Wrocław.

24Ryszard Gwiżdż (ur. 1948 r.) – inżynier mechanik; pracownik Zakładów Koksowniczych „Wałbrzych” w Wałbrzychu; delegat na I KZD w Gdańsku; 3 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Wałbrzychu pod nr. 4381 jako kandydat na TW; 25 IX 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Omelanowicz”; 13 VI 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-6499, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. R. Gwiżdża z kartoteki odtworzeniowej MSW; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu.

25 Mirosław Dobrowolski (ur. 1948 r.) – mjr MO; 1973–1974 oficer grupy operacyjnej Referatu ds. SB KP MO w Nowej Rudzie; w 1974 r. inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Nowej Rudzie; 1974–1976 słuchacz WSO w Legionowie; 1978–1979 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Wałbrzychu; 1979–1981 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Wałbrzychu; 1981–1989 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Wałbrzychu; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Wr, 058/1413, Akta osobowe M. Dobrowolskiego.

26 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

27 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

28 Wiesław Hładko (ur. 1950 r.) – kpt. MO; od 1974 r. w MO; 1975–1977 starszy inspektor Wydziału III KW MO we Włocławku; 1977–1979 kierownik Wydziału III KW MO we Włocławku; 1979–1989 kierownik Sekcji 1 Wydziału III KW MO/WUSW we Włocławku. Zob. AIPN By, 0134/539, Akta osobowe W. Hładki.

29 Jan Walczak (1946–2000) – kierowca; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Bydgoszczy; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Bydgoszczy oraz KKK Pracowników Komunikacji Miejskiej; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–24 XII 1981 r. internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach; w kwietniu 1982 r. wyjechał do Francji, skąd planował się udać do RFN; we wrześniu 1983 r. wrócił do kraju; podejrzewany przez działaczy emigracyjnych o współpracę z SB; 8 VII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Bydgoszczy pod nr. 19428 jako TW ps. „Anna Witkowska”; 31 V 1982 r. w związku z planowanym wyjazdem do RFN przekazany na kontakt Departamentu I MSW jako agent ps. „Vist” (zobowiązanie do współpracy z wywiadem PRL podpisał 9 IX 1982 r.); 6 XII 1983 r. materiały RO krypt. „Vist” zarchiwizowano pod sygn. J-8606 (AIPN, 01593/77), natomiast akta TW ps. „Anna Witkowska” 1 VIII 1984 r. złożono do archiwum pod sygn. I-37221, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Walczaka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Bydgoszczy.

30 Zbigniew Faleńczyk (ur. 1946 r.) – mjr MO; 1973–1975 inspektor Wydziału III KW MO w Bydgoszczy; 1975–1976 i 1977–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Bydgoszczy; 1976–1977 słuchacz ASW w Warszawie; 1979–1980 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Bydgoszczy; 1980–1989 kierownik sekcji Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Bydgoszczy; w 1989 r. zastępca kierownika Inspektoratu 2 WUSW w Bydgoszczy; 1989–1990 naczelnik Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Bydgoszczy. Zob. AIPN By, 0122/3426, Akta osobowe Z. Faleńczyka.

31 Zygmunt Ciechorski (ur. 1935 r.) – prawnik; pracownik Zakładów Chemicznych „Organika-Zachem” w Bydgoszczy; członek regionalnego KOWzP; delegat na I KZD w Gdańsku; 27 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Bydgoszczy pod nr. 19485 jako KO ps. „CZ”; 28 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. Z. Ciechorskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy; karty EO-4/77, DE-14/0 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

32 Ryszard Czykun (ur. 1952 r.) – kpt. MO; 1976–1979 inspektor Wydziału III KW MO w Bydgoszczy; w 1979 r. inspektor Wydziału III „A” KW MO w Bydgoszczy; 1979–1985 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Bydgoszczy; 1985–1986 starszy inspektor Wydziału VI WUSW w Bydgoszczy; 1986–1990 starszy inspektor Inspektoratu Ochrony Funkcjonariuszy WUSW w Bydgoszczy. Zob. AIPN By, 0122/3509, Akta osobowe R. Czykuna.

b W oryginale R. Edmund Witkowski (ur. 1946 r.) – kpt. MO; 1970–1972 oficer techniki operacyjnej Referatu ds. SB KMiP MO w Grudziądzu; 1972–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KMiP MO w Grudziądzu; 1975–1980 starszy inspektor operacyjny Wydziału IV KW MO w Toruniu; 1980–1981 inspektor Wydziału IV KW MO w Toruniu; w 1981 r. inspektor Wydziału III „A” KW MO w Toruniu; 1981–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Toruniu; 1982–1985 kierownik Sekcji 3 Wydziału V KW MO/WUSW w Toruniu; starszy inspektor Wydziału V WUSW w Toruniu. Zob. AIPN By, 0145/137, Akta osobowe E. Witkowskiego.

33Henryk Olszewski (ur. 1944 r.) – pracownik Radomskich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Radoskór” w Radomiu; członek KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 22 II 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Radomiu pod nr. 2325 jako TW ps. „Rafał”; 30 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4/73, E-16, EO-4-B/72 dot. H. Olszewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Radomiu.

34 Marek Cywka (ur. 1951 r.) – kpt. MO; 1973–1974 funkcjonariusz ZOMO w Warszawie; 1974–1976 inspektor Wydziału III KW MO w Kielcach; 1976–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Radomiu; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Radomiu; 1981–1988 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Radomiu; 1988–1989 kierownik sekcji Wydziału V WUSW w Radomiu. Zob. AIPN Ra, 038/311, Akta osobowe M. Cywki.

35 Błażej Wierzbowski (ur. 1946 r.) – prawnik, dr hab.; pracownik naukowy UMK w Toruniu; członek Prezydium ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; uczestnik prac Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności; 1990–1993 sędzia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku; 10 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydziału III „A” KW MO w Toruniu pod nr. 7260 jako TW ps. „Henryk”, następnie prowadzony przez Wydział V, Wydział III, Inspektorat 2, Wydział Studiów i Analiz KW MO/WUSW w Toruniu. Zob. karta Mkr-3 dot. B. Wierzbowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy, Toruniu, Włocławku; karta EO-4/77 z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

36 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

37 Lesław Hofman (ur. 1949 r.) – kpt. MO; w 1979 r. inspektor Wydziału III KW MO w Toruniu; 1979–1980 starszy inspektor grupy operacyjnej w Grudziądzu Wydziału III „A” KW MO w Toruniu; 1980–1981 słuchacz ASW w Warszawie; 1981–1983 starszy inspektor grupy operacyjnej w Grudziądzu Wydziału III „A”/V KW MO w Toruniu; 1983–1987 starszy inspektor SB RUSW w Grudziądzu; 1987–1988 kierownik referatu/sekcji SB RUSW w Grudziądzu; 1988–1990 zastępca szefa ds. SB RUSW w Wąbrzeźnie. Zob. AIPN By, 0135/237, Akta osobowe L. Hofmana.

38 Edmund Koksa (ur. 1924 r.) – inżynier elektroenergetyk; pracownik Biura Studiów i Projektów Energetycznych „Energoprojekt” w Katowicach; 18 III 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Katowicach pod nr. 19764 jako kandydat na TW; 24 III 1971 r. przerejestrowany na TW ps. „Ordys”, następnie na kontakcie Wydziału V-2 KW MO w Katowicach; 6 XI 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-33786. Zob. AIPN Ka, 0046/204, t. 1–3, Teczki personalna i pracy TW ps. „Ordys”; karta Mkr-2 dot. E. Koksy z kartoteki ogólnoinformacyjnej KW MO w Katowicach.

39 Tadeusz Wierzbicki (ur. 1934 r.) – mjr MO; od 1959 r. w MO; w 1961 r. absolwent Szkoły Oficerskiej MO w Szczytnie; 1961–1968 w pionie do walki z przestępczością gospodarczą KM MO w Tarnowie i Zabrzu; 1968–1971 inspektor Wydziału III KW MO w Katowicach; 1971–1975 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Katowicach; 1975–1981 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Katowicach; 1981–1982 zastępca naczelnika grupy operacyjnej w Chrzanowie Wydziału III „A” KW MO w Katowicach; w 1982 r. zastępca naczelnika Wydziału V KW MO w Katowicach; 1982–1984 zastępca naczelnika Wydziału V-2 KW MO/WUSW w Katowicach; 1984–1987 starszy inspektor na etacie niejawnym grupy operacyjnej Departamentu V MSW w NRD (oficer łącznikowy przy Stasi); 1987–1989 zastępca naczelnika Wydziału VI WUSW w Katowicach; w 1989 r. p.o. zastępca szefa ds. SB RUSW w Rybniku; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału V-2/Ochrony Gospodarki WUSW w Katowicach. Zob. AIPN Ka, 0231/249, Akta osobowe T. Wierzbickiego.

40 Zbigniew Malinowski (ur. 1935 r.) – pracownik Huty Baildon w Katowicach; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w grudniu 1981 r. organizator i przywódca strajku w Hucie Baildon; 20 XII 1981 r. internowany; 26 II 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Katowicach pod nr. 19615 jako kandydat na TW; 20 IV 1976 r. przerejestrowany na TW ps. „Mazur”; od 1978 r. na kontakcie Wydziału III „A”, następnie Wydziału V-1 KW MO w Katowicach; 22 IV 1985 r. przerejestrowany na TW ps. „Korycki”; 22 I 1990 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-46628. Zob. AIPN Ka, 00250/107, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Mazur”/„Korycki”; karty EO-4/73, Mkr-2, Mkr-3 dot. Z. Malinowskiego z kartoteki Wydziału „C” WUSW w Katowicach.

c Obok przekreślone odręcznie Mława.

41Aleksander Dudek (ur. 1943 r.) – pracownik Opolskiej Fabryki Mebli w Kluczborku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; 15 V – 12 VII 1982 r. internowany; 29 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Opolu pod nr. 25875 jako dysponent lokalu kontaktowego krypt. „Dziupla”; 22 IX 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Jan”; przekazany na kontakt Wydziału VI KW MO w Opolu; w latach 1984–1985 wykorzystywany przez Departament II MSW do pracy ofensywnej w RFN; 8 V 1990 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18129. Zob. AIPN Wr, 0010/3205, Teczka personalna TW ps. „Jan”; karty EO-4/77, E-14 dot. A. Dudka z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty EO-4-A/77, EO-13-A z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Opolu.

42 Ryszard Pinkosz (ur. 1946 r.) – kpt. MO; w 1974 r. w dyspozycji komendanta KW MO w Opolu; 1974–1975 oficer Referatu ds. SB KP MO w Kluczborku; w 1975 r. referent przy Kierownictwie KW MO w Opolu; w 1975 r. inspektor Wydziału III KW MO w Opolu; 1975–1976 inspektor grupy operacyjnej w Kluczborku Wydziału III KW MO w Opolu; 1976–1977 inspektor Wydziału III KW MO w Kluczborku; 1977–1980 słuchacz WSO w Legionowie; 1980–1981 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Opolu; 1981–1982 inspektor grupy operacyjnej w Brzegu Wydziału II KW MO w Opolu; 1982–1985 starszy inspektor grupy operacyjnej w Brzegu Wydziału II KW MO/WUSW w Opolu; 1985–1987 starszy inspektor Wydziału II WUSW w Opolu; 1987–1988 starszy inspektor Wydziału III WUSW w Opolu; 1988–1989 starszy inspektor Wydziału VI WUSW w Opolu; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Opolu. Zob. AIPN Wr, 0126/2040, Akta osobowe R. Pinkosza.

43 Eligiusz Naszkowski (ur. 1956 r.) – politolog; w 1980 r. starał się o przyjęcie do pracy w MO; nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 4 w Pile; przewodniczący MKZ w Pile; członek KKP; przewodniczący ZR Pilskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 16–23 XII 1981 r. internowany w Zakładzie Karnym we Wronkach; 26 III 1979 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Pile pod nr. 2553 jako kandydat na TW; 5 XI 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-756 z powodu nieprzydatności; 1980–1981 (formalnie do 1982 r.) rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Pile w ramach SOR krypt. „Politolog”; 19 II 1981 r. zarejestrowany przez komendanta wojewódzkiego MO w Pile pod nr. 4005 jako TW ps. „Grażyna”; 2 III 1990 r. wyrejestrowany (ostatnie zachowane doniesienie pochodzi z 18 V 1982 r.); materiały zarchiwizowano pod sygn. I-23355; 14 VII 1982 r. przyjęty do MO; 1982–1984 inspektor Wydziału III Biura Studiów MSW; w 1984 r. inspektor Departamentu I MSW; 30 IX 1984 r. zwolniony ze służby z powodu ucieczki do Berlina Zachodniego dwa dni wcześniej. Zob. AIPN, 00200/1432, t. 1–3, Teczka personalna i dwie teczki pracy TW ps. „Grażyna”; AIPN, 003175/603, Akta osobowe E. Naszkowskiego.

44 Kazimierz Wesołowski (ur. 1926 r.) – ppłk MO; w 1945 r. starszy referent Wydziału II WUBP w Rzeszowie; 1945–1947 p.o. kierownik sekcji Wydziału II WUBP w Koszalinie; 1947–1949 p.o. szef PUBP w Drawsku Pomorskim; 1949–1950 kierownik sekcji Wydziału I WUBP w Szczecinie; 1950–1952 p.o. naczelnik Wydziału I WUBP w Koszalinie; 1952–1955 naczelnik Wydziału I WUBP/WUdsBP w Koszalinie; w 1955 r. naczelnik Wydziału II WUdsBP w Koszalinie; 1955–1963 starszy inspektor Samodzielnej Grupy Specjalnej WUdsBP/KW MO w Gdańsku; 1963–1964 starszy inspektor Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku; 1964–1970 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW (oficjalnie w Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego „Baltona”, następnie attaché Ambasady PRL w Belgradzie); 1970–1975 naczelnik Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1975–1976 zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. administracyjno-gospodarczych w Elblągu; 1976–1983 zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Pile; 1983–1985 zastępca szefa WUSW ds. SB w Pile; 1985–1989 zastępca szefa WUSW ds. SB w Elblągu. Zob. AIPN, 710/388, Akta osobowe K. Wesołowskiego.

45 Andrzej Kamrowski (ur. 1954 r.) – geodeta; pracownik Okręgowego Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficznego w Szczecinie; w 1979 r. członek KZ WZZ Pomorza Zachodniego; w sierpniu 1980 r. członek KS w przedsiębiorstwie; delegat na I KZD w Gdańsku; 29 I – 5 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; 1990–1997 dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Szczecinie; 1997–1998 wiceprezydent Szczecina; 19 VII 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Szczecinie pod nr. 17002 jako TW ps. „Koper”, następnie na kontakcie Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 30 III 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Ryszard”; 29 VIII 1989 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. karty DE-14/0, E-16 dot. A. Kamrowskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie.

46 Edward Kowalski (ur. 1936 r.) – ppłk MO; 1958–1963 p.o. wywiadowca/wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Szczecinie; 1963–1964 słuchacz CW MSW w Legionowie; w 1964 r. wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Legionowie; 1964–1967 starszy wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Legionowie; 1967–1968 wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Szczecinie; 1968–1971 inspektor Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1971–1977 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Szczecinie; w 1977 r. kierownik grupy operacyjnej w Gryficach Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1977–1978 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1978–1979 kierownik grupy operacyjnej w Gryficach Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1979–1981 kierownik grupy operacyjnej w Gryficach Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 1981–1984 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Szczecinie; 1984–1990 naczelnik Wydziału „B” WUSW w Szczecinie. Zob. AIPN Sz, 0019/6359, Akta osobowe E. Kowalskiego.

47 Franciszek Skwierczyński (ur. 1941 r.) – konstruktor; pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych „Polmo” w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. członek KS w fabryce; członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 5 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; od 1983 r. na emigracji we Francji; 29 X 1968 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Szczecinie pod nr. 8697 jako TW ps. „Śmiały”, następnie na kontakcie Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie jako TW ps. „Kamil”; 14 XII 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-40760 (teczkę pracy TW ps. „Śmiały” zarchiwizowano 25 VI 1976 r.). Zob. AIPN Sz, 0024/296, t. 1–4, Teczki personalna i pracy TW ps. „Śmiały”/„Kamil”; karty Mkr-2, E-14/1 dot. F. Skwierczyńskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie; karta EO-4/73 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

48 Waldemar Wojciechowski (ur. 1946 r.) – mjr MO; w 1973 r. inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1973–1974 słuchacz Studium Podyplomowego ASW w Warszawie; 1974–1976 inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie na wolnym etacie starszego inspektora; 1976–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 1981–1986 kierownik sekcji Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Szczecinie; 1986–1990 zastępca naczelnika Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Szczecinie. Zob. AIPN Sz, 440/52, t. 1–2, Akta osobowe W. Wojciechowskiego.

49 Zbigniew Krzysztof Szczeciński (ur. 1951 r.) – inżynier mechanik; pracownik rozgłośni zakładowej w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 14 V 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie pod nr. 22056 jako kandydat na TW; 29 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Jola”; 7 I 1991 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-52984. Zob. AIPN Sz, 0010/3625, Teczka personalna TW ps. „Jola”; karty Mkr-2, EO-4/73 i karta personalna dot. Z. Szczecińskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie; karta EO-4/73 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

50 Leon Dynak (ur. 1932 r.) – mjr MO; 1954–1955 młodszy wywiadowca Wydziału „A” WUBP w Olsztynie; wywiadowca Wydziału „B” WUdsBP w Olsztynie; 1955–1956 słuchacz CW KdsBP w Legionowie; 1956–1958 wywiadowca Wydziału „B” WUdsBP/KW MO w Olsztynie; 1958–1961 wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Szczecinie; 1961–1966 starszy wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Szczecinie; 1966–1967 starszy oficer ewidencji operacyjnej Wydziału „C” KW MO w Szczecinie; 1967–1968 inspektor Wydziału Ogólnego KW MO w Szczecinie; 1968–1970 inspektor Wydziału KRG KW MO w Szczecinie; 1972–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 1981–1983 starszy inspektor Wydziału V KW MO w Szczecinie; 1983–1987 kierownik sekcji Wydziału V WUSW w Szczecinie; 1987–1990 inspektor grupy operacyjnej Departamentu V MSW; w 1990 r. kierownik sekcji Wydziału II WUSW w Szczecinie. Zob. AIPN Sz, 0019/6242, Akta osobowe L. Dynaka.

51 Eugeniusz Sztukowski (ur. 1933 r.) – technik mechanik; pracownik Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia”; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w stoczni; członek ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 28 III 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Szczecinie pod nr. 18258 jako KO; przekazany na kontakt Wydziału III „A” KW MO w Szczecinie; 27 II 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Helena”; od 25 IX 1984 r. na kontakcie Wydziału V KW MO w Szczecinie jako KO; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-48186. Zob. AIPN Sz, 0052/476, Teczka personalna TW/KO ps. „Helena”; karty Mkr-2, E-16 dot. E. Sztukowskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

52 Władysław Panwicz (ur. 1947 r.) – kpt. MO; 1967–1972 milicjant plutonu lekkiego 1. kompanii ZOMO w Szczecinie; 1972–1973 milicjant kontroler/inspektor Komisariatu MO Portu Lotniczego Szczecin-Goleniów; 1973–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. Bezpieczeństwa KP MO w Szczecinie; w 1975 r. młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1975–1978 podchorąży WSO w Legionowie; 1978–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1979–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Szczecinie; 1982–1988 kierownik sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Szczecinie. Zob. AIPN Sz, 0019/6070, Akta osobowe W. Panwicza.

53 Bernard Koleśnik (ur. 1954 r.) – kleryk seminarium duchownego księży sercanów; w 1978 r. wystąpił ze zgromadzenia i nawiązał kontakt z działaczami ROPCiO; w czerwcu 1979 r., w czasie rozłamu w organizacji, stanął po stronie Leszka Moczulskiego; członek KPN; redaktor „Gazety Polskiej” – organu prasowego partii; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 22 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; od 1984 r. na emigracji. W 1978 r. figurant SOS krypt. „Leśnik” prowadzonej przez Wydział IV KW MO w Krakowie; 28 VIII 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III-2 KS MO w Warszawie pod nr. 24335 jako TW ps. „Marek Walicki”; wykorzystywany w kombinacjach operacyjnych wymierzonych w środowiska ROPCiO, KPN, KSS „KOR”; w ramach SOR krypt. „Oszust” inwigilował Leszka Moczulskiego, u którego przez pewien czas mieszkał, przekazywał informacje dot. druku i kolportażu wydawnictw KPN. W charakterystyce TW ps. „Marek Walicki” z 6 VIII 1980 r. starszy inspektor Wydziału III-2 KS MO w Warszawie ppor. Lech Wicherkiewicz zanotował: „W okresie dotychczasowej współpracy TW przekazał ponad 170 informacji operacyjnych, które można określić jako niezwykle istotne w procesie rozpracowywania działalności grup antysocjalistycznych. Informacje te były zawsze obiektywne i pozbawione jakichkolwiek elementów dezinformacji. Umożliwiły wszechstronne działania wobec ROPCiO i KPN oraz były wielokrotnie wyjściowe dla zastosowania kombinacji operacyjnych”. W czasie I KZD w Gdańsku przekazał 13 pisemnych informacji wysoko ocenianych przez Sztab Zabezpieczenia Zjazdu. Materiały zarchiwizowano 12 VI 1985 r. pod sygn. I-17382 z powodu wyjazdu TW za granicę. Zob. AIPN, 00328/664, t. 1–8, Teczki personalna i pracy TW ps. „Marek Walicki”; karty EO-4/77, EO-4/78, Mkr-2, EO-4-B/76, Mkr-3 dot. B. Koleśnika z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

54 Andrzej Anklewicz (ur. 1953 r.) – mjr MO; 1976–1977 młodszy inspektor Wydziału III KS MO; 1977–1979 młodszy inspektor Wydziału III-2 KS MO; 1979–1981 inspektor Wydziału III-2 KS MO; 1981–1982 starszy inspektor Wydziału III-2 KS MO; 1982–1985 specjalista w sekretariacie I zastępcy ministra spraw wewnętrznych; 1985–1990 naczelnik Wydziału II Zarządu Polityczno-Wychowawczego MSW. Zob. AIPN, 02042/342, t. 1–2, Akta osobowe A. Anklewicza.

55 Czesław Zamorski (ur. 1943 r.) – ekonomista; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Bielsku-Białej; 9 VI 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Bielsku-Białej pod nr. 4426 jako KO; przerejestrowany na TW ps. „Jacek Żarski”; 24 VII 1985 r. materiały zarchiwizowano pod nr. I-3983 z powodu dekonspiracji, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. C. Zamorskiego z kartoteki odtworzeniowej KW MO/WUSW w Bielsku-Białej.

56 Józef Maślanka (ur. 1948 r.) – por. MO; 1972–1975 referent SB KP MO w Żywcu; 1975–1976 inspektor Wydziału III KW MO w Bielsku-Białej; 1976–1979 pchor. WSO w Legionowie; w 1979 r. starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Bielsku-Białej; 1979–1980 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Bielsku-Białej; 1980–1985 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej. Zob. AIPN Ka, 0238/213, Akta osobowe J. Maślanki.

57 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

58 Wacław Wojtyniak (ur. 1928 r.) – mjr MO; w 1952 r. referent PUBP w Dzierżoniowie; 1952–1953 słuchacz Szkoły Międzywojewódzkiej BP; 1953–1955 starszy referent PUBP w Jeleniej Górze; 1955–1956 starszy referent operacyjny PUdsBP w Jeleniej Górze; 1957–1963 starszy oficer operacyjny SB KP MO w Jeleniej Górze; 1963–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału II KW MO we Wrocławiu; 1967–1970 inspektor Wydziału II KW MO we Wrocławiu; 1970–1972 starszy inspektor Wydziału II KW MO we Wrocławiu; 1972–1975 kierownik sekcji Wydziału Paszportów i Dowodów Osobistych KW MO we Wrocławiu; 1975–1976 kierownik sekcji Wydziału Paszportów KW MO we Wrocławiu; 1976–1981 starszy inspektor Wydziału II KW MO we Wrocławiu; 1981–1985 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu. Zob. AIPN Wr, 059/4498, Akta osobowe W. Wojtyniaka.

59 TW ps. „Kurowicz” 26 III 1980 r. został zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu jako kandydat na TW; 24 IV 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Kurowicz”; przekazany na kontakt Inspektoratu 2 KW MO we Wrocławiu; 9 II 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

60 Kazimierz Klimowicz (ur. 1944 r.) – kpt. MO; 1974–1975 inspektor Wydziału III KW MO we Wrocławiu; 1975–1978 inspektor Wydziału III „A” KW MO we Wrocławiu; 1978–1984 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW we Wrocławiu; 1984–1985 starszy inspektor DUSW we Wrocławiu-Starym Mieście; w 1985 r. starszy inspektor Grupy II DUSW we Wrocławiu-Krzykach; 1985–1988 kierownik Referatu V DUSW we Wrocławiu-Krzykach; w 1988 r. inspektor Wydziału V-1 WUSW we Wrocławiu; 1988–1990 kierownik Referatu V DUSW we Wrocławiu-Krzykach; w 1990 r. starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW we Wrocławiu. Zob. AIPN Wr, 0135/29, Akta osobowe K. Klimowicza.

61 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

62 Roman Kucharczyk (ur. 1953 r.) – kpt. MO; 1979–1980 młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO we Wrocławiu; 1980–1981 słuchacz ASW w Świdrze; 1981–1983 inspektor Wydziału III „A”/V KW MO we Wrocławiu; 1983–1987 starszy inspektor (1984–1985 p.o. kierownik sekcji) Wydziału V-1 WUSW we Wrocławiu; 1987–1989 starszy inspektor (1988–1989 p.o. kierownik sekcji) Inspektoratu 2 WUSW we Wrocławiu; 1989–1990 inspektor Wydziału „T” WUSW we Wrocławiu. Zob. AIPN Wr, 0135/108, Akta osobowe R. Kucharczyka.

Nr 4

Bd, Gdańsk – Wykaz osobowych źródeł informacji zarejestrowanych przez KW MO w Gdańsku, którzy zostali wykorzystani podczas obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Osobowe źródła informacji obecne na I KZD NSZZ „Solidarność”

1. TW ps. „Marek”¹ na kontakcie Wydz[iału] III „A” – służba porządkowa I KZD.

2. TW ps. „Wiktor”² na kontakcie Wydz[iału] II – gość zaproszony na I KZD.

3. TW ps. „Jerzy”³ na kontakcie Wydz[iału] III „A” – gość zaproszony na I KZD.

4. TW ps. „Konrad”⁴ na kontakcie Wydz[iału] III „A” – służba porządkowa I KZD.

5. TW ps. „Dorota”⁵ na kontakcie Wydz[iału] III „A” – służba porządkowa I KZDa.

6. TW ps. „Marek”⁶ na kontakcie Wydz[iału] III – akredytacja dziennikarska.

7. TW ps. „Antoni”⁷ na kontakcie Wydz[iału] III – akredytacja dziennikarska.

8. TW ps. „Jurek”⁸ na kontakcie Wydz[iału] III – akredytacja dziennikarska.

9. KO na kontakcie Wydz[iału] II – akredytacja dziennikarska.

10. KO na kontakcie Wydziału Paszportów – obsługa administracyjna.

11. KO na kontakcie Wydziału III.

12. TW [ps.] „Zuzanna”⁹ na kontakcie Wydz[iału] III – służba porządkowa.

13. TW ps. „Trociniak”¹⁰ na kontakcie Wydz[iału] Krym[inalnego] KM MO Gdańsk – gość zaproszony, bywa w kuluarach zjazdu.

14.b W dniu 25 IX br. Wydział III „A” pozyskał w charakterze TW pracownika Zarządu Regionu Gdańsk – TW ps. „Kacper”¹¹.

15. TW ps. „Jędrek”¹² na kontakcie Wydz[iału] III „A” – gość zaproszony.

12c TW i 6 KO, w tym:

– Wydz[iał] III „A” – 7d TW + 2 KO,

– Wydz[iał] II – 1 TW,

– Wydz[iał] III – 4e TW,

– Wydz[iał] IV – 1 KO.

Z.R. x 2; 71 źródeł osob[owych]; 37 obsługa.

Ponadto podjęta została kombinacja z TW ps. „Teofil”¹³ zakładająca w końcowym efekcie przeniesienie się ww. źródła z Sekcji Kombatantów do sekretariatu L[echa] Wałęsy¹⁴. Aktualnie – jakkolwiek sprawa powyższa nie zostanie załatwiona formalnie w MKZ Gdańsk – TW [ps.] „Teofil” otrzymał już dodatkowe zatrudnienie w postaci udzialania odpowiedzi na listy przychodzące do L[echa] Wałęsy.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 235, oryginał, rkps.

a Powyżej nieczytelny dopisek.

1 Janusz Łatacz (ur. 1958 r.) – elektromonter; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku (obsługiwał radiowęzeł); 13 V – 14 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 18 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 36634 jako TW ps. „Marek”; w 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty K-P, E-16, Mkr-3, E-14 dot. J. Łatacza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

2 Gerard Kaptur (ur. 1932 r.) – geograf; pracownik Urzędu Morskiego w Gdyni; 28 VIII 1978 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 25996 jako TW ps. „Wiktor”; przekazany na kontakt Referatu II KP MO w Wejherowie; 30 X 1989 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta EO-4-A/77 dot. G. Kaptura z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

3 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

4 Jerzy Kozłowski (ur. 1951 r.) – elektromonter; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; bliski współpracownik Lecha Wałęsy; 3 VI 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku jako figurant SOS krypt. „Kanał”; 30 XI 1971 r. przerejestrowany na TW ps. „Kolega”; we wrześniu 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Konrad”, na co wskazują zapisy w funduszu operacyjnym SB (zmiana nie została ujęta w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku); 26 I 1990 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Werbunek Kozłowskiego jako TW ps. „Kolega” nastąpił po intensywnym rozpracowywaniu go przez Wałęsę (jako TW ps. „Bolek” przekazał on szczegółowe informacje o udziale Kozłowskiego w Grudniu ’70, a nawet o posiadanej przez niego broni krótkiej: AIPN, 3333/1, t. 2, k. 120). Zob. karty Mkr-3, E-16 dot. J. Kozłowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; AIPN Gd, 00105/46, t. 2–3, 8, 12, 14–15, 17, 20–21, 24, Raporty kasowe funduszu „O” Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii, Gdańsk–Warszawa–Kraków 2008, s. 338 i in.; S. Cenckiewicz, Wałęsa. Człowiek z teczki, Poznań 2013, s. 193–198.

5 Józef Burski (ur. 1945 r.) – spawacz; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 6 VIII 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 13503 jako TW ps. „Dorota”; 27 I 1990 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. karta E-14 dot. J. Burskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

6 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

7 Stanisław Załuski (ur. 1929 r.) – dziennikarz, literat; absolwent Wydziału Budownictwa Lądowego PG; redaktor „Dziennika Bałtyckiego” (1964–1965) oraz tygodnika „Głos Stoczniowca” (1974–1983); autor powieści (m.in. Klub nocnych marków, Gdańsk 1981), nowel, słuchowisk radiowych; zarejestrowany jako TW ps. „Antoni” (rozpracowywał środowiska RMP oraz ROPCiO), zdemaskowany przez Adama Hołysza. Zob. karta Mkr-2 dot. S. Załuskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

8 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

b W oryginale 13. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja.

c Poniżej przekreślona odręcznie liczba 10.

d Obok przekreślona odręcznie cyfra 6.

e Obok przekreślona odręcznie cyfra 3.

9Mirosław Sarnecki (ur. 1957 r.) – dziennikarz; pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku; 28 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 40918 jako TW ps. „Zuzanna”; 6 III 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Doktor”; 23 VIII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-21013 z powodu dekonspiracji TW, nie zachowały się. Zob. karty Mkr-2, DE-14/0 dot. M. Sarneckiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

10 TW ps. „Trociniak” był członkiem ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, czasowo przekazany przez Wydział Kryminalny KM MO w Gdańsku na kontakt por. Ryszarda Dąbrowskiego z Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

11 Kazimierz Wollenschleger (ur. 1956 r.) – operator sprzętu zmechanizowanego; pracownik Zarządu Portu Gdynia; członek ZSMP; w sierpniu 1980 r. członek KS w Porcie Gdynia; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Zarządu Portu Gdynia; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Posucha”; 18 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40186 jako TW ps. „Kacper”; 11 VII 1983 r. wyrejestrowany; w kwietniu 1982 r. na statku „Kazimierz Pułaski” zbiegł do Stanów Zjednoczonych, gdzie otrzymał azyl polityczny; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Skrzynia”. Zob. karta Mkr-2 dot. K. Wollenschlegera z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

12 Prawdopodobnie chodzi o Andrzeja Budkę. Andrzej Budka (ur. 1927 r.) – kierowca; w 1958 r. dowódca plutonu ZOMO w Lublinie; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Gdańsku; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w przedsiębiorstwie; etatowy pracownik ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 8 V – 11 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 25 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40645 jako TW ps. „Jędrek”; 22 VIII 1983 r. teczki personalną i pracy przesłano do Wydziału II WUSW w Gdańsku; 5 IX 1983 r. zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku pod nr. 47516 jako TW ps. „Jędrek”; 2 I 1984 r. przekazany na kontakt Wydziału V WUSW w Gdańsku; 26 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW dot. A. Budki, gdzie jako datę i miejsce pozyskania wpisano: 1965 r., KW MO w Lublinie, natomiast w rubryce pseudonim/kryptonim odnotowano: „Jędrek”, „Antek”, „Krystyna”.

13 Zdzisław Sitkiewicz (ur. 1922 r.) – prawnik; 23 III 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku pod nr. 39296 jako TW ps. „Teofil”; później przekazany na kontakt Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku; 17 VII 1984 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. karty E-14, E-16 dot. Z. Sitkiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

14 Lech Wałęsa (ur. 1943 r.) – robotnik, działacz związkowy, polityk; 1967–1976 elektryk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1976–1979 elektromechanik w Gdańskich Zakładach Mechanizacji Budownictwa (później Fabryka Urządzeń Budowlanych) „Zremb”; 1979–1980 pracownik Przedsiębiorstwa Robót Elektrycznych „Elektromontaż” w Gdańsku; od czerwca 1978 r. działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący KK (wcześniej MKZ i KKP) NSZZ „Solidarność”; w 1983 r. laureat Pokojowej Nagrody Nobla; 1990–1995 prezydent RP; 1970–1976 zarejestrowany pod nr. 12535 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Bolek”; 1978–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Bolek”, 1983–1990 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Zadra”. Do niedawna oryginalne teczki dot. L. Wałęsy (personalna i pracy) wytworzone w ramach współpracy z SB jako TW ps. „Bolek” uznawano za bezpowrotnie utracone: skradzione, przekazane do Związku Sowieckiego lub zniszczone (Wałęsa przyczynił się do zaginięcia dokumentów SB na swój temat rozproszonych w aktach innych spraw operacyjnych. Zob. S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit.). 16 II 2016 r. Maria Kiszczak – wdowa po gen. Czesławie Kiszczaku – zgłosiła się do IPN z ofertą sprzedaży dokumentów SB. Podczas umówionej wizyty w willi Kiszczaków wydała prokuratorom IPN m.in. teczki personalną i pracy TW ps. „Bolek”; ich autentyczność potwierdziła ekspertyza grafologiczna. Zob. AIPN, 3333/1, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Bolek” dot. Lecha Wałęsy.

Nr 5

Bdm – Propozycje i postulaty pierwszych sekretarzy komitetów wojewódzkich PZPR skierowane do naczelnych władz partii

Załącznik nr a3a

Propozycje i postulaty k[omitetów] w[ojewódzkich] skierowane pod adresem kierownictwa partii

1. Zwołanie Biura Politycznego z udziałem pierwszych sekretarzy k[omitetów] w[ojewódzkich] (dn[ia] 15 IX 1981 r.) dla wypracowania politycznego stanowiska wobec sytuacji w NSZZ „Solidarność”.

Na posiedzeniu Biura Politycznego powinny być rozstrzygnięte kwestie:

– przynależności członków partii do „Solidarności”,

– określenia stosunku rządu do działań pozastatutowych „Solidarności”.

2. Odbycie plenarnego posiedzenia KC (przyszły tydzień) w sprawie aktualnej sytuacji w kraju. Należy na nim określić stanowisko PZPR wobec „Solidarności” i przekazać je bratnim partiom komunistycznym.

3. Biuro Polityczne powinno wyjść z inicjatywą spotkania I sekretarza KC z kierownictwem KPZR.

4. Zwołanie sesji Sejmu PRL i wyrażenie na niej negatywnego stosunku do niektórych postanowień „Solidarności”, zaaprobowanie przez sejm działań rządu w walce z zagrożeniem podstaw ustroju (stan wojenny), wprowadzenie zakazu strajku.

5. Odbycie spotkania z episkopatem Polski celem uzyskania jego stanowiska w sprawie sytuacji w kraju. Podobne rozmowy powinny się odbyć z władzami kościelnymi w terenie.

6. Ogłoszenie nadzwyczajnego stanu w zakresie zaopatrzenia ludności w żywność w dużych aglomeracjach.

7. Z dniem 1 X 1981 r. ujednolicić system reglamentacji towarów żywnościowych i przemysłowych w całym kraju.

8. Rozważyć możliwość wprowadzenia zmienionych cen skupu żywca lub opracowania systemu skupu artykułów żywnościowych w zamian za środki produkcji dostarczone przez państwo.

9. Natychmiastowe podjęcie w środkach masowego przekazu i w propagandzie partyjnej działań obnażających rzeczywiste intencje „Solidarności”, dające interpretację jej zjazdu. Oczekuje się na zdecydowane stanowisko w tej sprawie:

– proponuje się w polskim RTV wystąpienie I sekretarza KC i premiera rządu;

– opracowanie dla aktywu partyjnego i dla prasy materiałów komentujących poszczególne uchwały zjazdu „Solidarności” i niektóre wrogie wystąpienia na zjeździe;

– w RTV opracować cykl programów, w których należy ukazać to, do czego „Solidarność” zobowiązała się, i to, czego nie wykonuje;

– oceny BP odnośnie [do] aktualnej sytuacji i przebiegu zjazdu „Solidarności” przekazać do POP i między 14 i 18 IX br. nasilić powszechną propagandę w tym zakresie;

– opublikowanie stanowiska sejmu odnośnie [do] ultimatum referendowego „Solidarności”;

– opublikowanie oficjalnego stanowiska partii komunistycznych i central związkowych bratnich krajów wobec posłania „Solidarności”;

– stałe informowanie społeczeństwa o realizacji porozumień społecznych oraz o przebiegu postępowania prawnego wobec osób naruszających prawo;

– w prasie, radiu i TV pokazywać partię w działaniu;

– zakaz akcji [rozpowszechniania] plakatów i publikacji o wrogich treściach.

10. Rozważyć celowość utrzymania kartek na mięso dla rolników indywidualnych.

11. Uruchomienie aparatu partyjnego i aktywu, lektorów, których celem będzie dalsze wyjaśnianie intencji uchwał III Plenum KC i reformy gospodarczej. KW domagają się nasilenia [częstotliwości] spotkań członków centralnych władz partyjnych i państwowych na terenie zakładów pracy.

12. Rozważyć możliwość podjęcia dekretu ograniczającego strajki oraz dającego większe prerogatywy [w zakresie] obrony kadry kierowniczej.

13. Rozważyć możliwość zniesienia wolnych sobót lub ograniczenia ich w niektórych branżach.

14. Po dokonaniu przez BP oceny sytuacji w kraju odbyć wojewódzkie narady aktywu, a w następnej kolejności w instancjach terenowych.

15. Określenie przez BP obowiązków członków partii w „Solidarności” w związku z nową sytuacją społeczno-polityczną.

Zobowiązać wszystkie instancje partyjne do odbycia rozmów z członkami partii w „Solidarności”; rozważyć możliwość wystąpienia części członków partii z „Solidarności” (przykład demonstracji politycznej).

16. Nasilenie działań przez organa ścigania i porządku publicznego na rzecz wzmocnienia dyscypliny społecznej, obrony kadr kierowniczych, zahamowania wrogiej działalności ulotkowej, publicznego ujawniania ekstremalnych działaczy i doradców „Solidarności”.

17. Wydać materiały KC ustosunkowujące się do dwóch broszur kolportowanych przez „Solidarność” (wypaczających stosunki handlowe i gospodarcze z ZSRR i [dotyczących] Józefab Światły „Za kulisamic bezpieki i partii”).

18. Natychmiastowe uruchomienie systemu informacji, badań i analiz w partii, przesunięcie na ten odcinek niezbędnych środków materialnych i kadr w KC i KW.

19. Masowo wydać ulotki obnażające wrogie działania opozycji, ekstremistyczne działania „Solidarności”, a także krótkie materiały informacyjne na masówki załóg, które rozpocząć od 14 bm.

20. Z konsekwencją wyegzekwować decyzję rządową o niepłaceniu za udział w strajkach.

21. Bezwzględnie wyegzekwować konsekwencje służbowe wobec pracowników stacji radiowo-telewizyjnych w przypadku udziału w strajku, nawet gdyby doszło do stosowania czynnego oporu z ich strony.

22. W związku z nadzwyczajną sytuacją w kraju i koniecznością obrony ustroju socjalistycznego postawić należy w stan pogotowia odpowiednie służby i zacząć stosować nadzwyczajne środki prawne. Niektóre KW postulują wprowadzenie stanu wojennego, militaryzację gospodarki, wydzielenie grup samoobrony wśród aktywu partyjnego, włącznie z wydaniem broni.

23. Ostrzec ustawowo „Solidarność”, iż w przypadku dalszego naruszania statutu może nastąpić delegalizacja związku.

24. Niektóre KW proponują przeprowadzenie błyskawicznej weryfikacji członków PZPR i usunięcie z jej szeregów wszystkich aktywistów „Solidarności”.

25. Wykluczenie z partii ludzi występujących z pozycji antypartyjnych (B[ogdan] Lis, S[tefan] Bratkowski¹).

26. Zaprzestać tolerowania prób tzw. rewindykacji lokali partyjnych.

27. W świetle obecnej sytuacji przyśpieszyć weryfikację kadry dziennikarskiej.

28. Przyśpieszyć prace legislacyjne w sejmie, a szczególnie nad ustawami o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym.

29. Zająć konkretne stanowisko w sprawie określenia terminu wyboru do rad narodowych stopnia podstawowego.

30. Nie zaniedbywać procesu rozliczeń w partii i przez organa sprawiedliwości i informować o tym społeczeństwo, gdyż ta kwestia ponownie podnoszona jest w POP.

31. Niezwłocznie dokonać weryfikacji kadr kierowniczych objętych nomenklaturą i konsekwentnie ich bronić.

32. Podjąć w propagandzie kwestie dotyczące Katynia i „rocznicy” 17 września 1939 roku.

33. Przeprowadzić szybką i kompleksową reformę cen detalicznych, zaopatrzenia i skupu – jako warunku wyjścia z kryzysu.

(z inf. KW)

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 81–84, oryginał, mps.

1 Stefan Bratkowski (ur. 1934 r.) – dziennikarz, publicysta, pisarz, scenarzysta; 1949–1954 członek ZMP; 1954–1981 członek PZPR; redaktor tygodnika „Po Prostu”; członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; współzałożyciel „Gazety Wyborczej” i „Agory”. Zob. K. Biernacki, Stefan Bratkowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 50–52; http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Bratkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Jana. Józef Światło, właśc. Izaak Fleischfarb (1915–1994) – szewc, ppłk UB; przed 1939 r. działacz KZMP; po kampanii wrześniowej znalazł się na terenach zajętych przez Armię Czerwoną; deportowany w głąb ZSRR; w 1943 r. wstąpił do armii Berlinga, w której służył jako oficer polityczny; w 1944 r. skierowany do pracy w RBP, m.in. zastępca komendanta UB w Warszawie, Olsztynie i Krakowie; w 1950 r. objął stanowisko wicedyrektora Biura Specjalnego/Departamentu X MBP; w 1953 r. zbiegł do Berlina Zachodniego; 1954–1955 brał udział w serii audycji radiowych na antenie RWE pt. Za kulisami bezpieki i partii.

c W oryginale plecami.

Nr 6

Bdm – Program I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Program I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

5 IX 1981 r.

Sesja poranna

– otwarcie zjazdu,

– wybór Komisji Skrutacyjnej Głosowań Jawnych,

– wybór Prezydium Zjazdu,

– wybór Komisji Mandatowo-Wyborczej,

– sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej,

– uchwalenie porządku obrad i regulaminu obrad,

– wybór Komisji Uchwał i Wniosków,

– pozdrowienia dla zjazdu.

Sesja popołudniowa

– referat sprawozdawczy dla KKP,

– sprawozdanie Komisji Rewizyjnej,

– sprawozdanie Komisji Mandatowej,

– dyskusja.

6 IX 1981 r.

Sesja poranna

– dyskusja nad sprawozdaniami,

– sprawa udzielenia absolutorium dla KKP.

Sesja popołudniowa

– wybór Komisji Statutowej,

– przedstawienie koncepcji poprawek do statutu,

– dyskusja nad statutem związku,

– wybór Komisji Programowej.

7 IX 1981 r.

Sesja poranna

– dyskusja nad statutem związku (ciąg dalszy).

Sesja popołudniowa

– zebrania wstępne zespołów tematycznych (wg wykazów),

– sprawozdanie Komisji Statutowej,

– uchwalenie poprawek do statutu.

II część

26 IX 1981 r.

Sesja poranna

– sprawa zatwierdzenia poprawek do statutu,

– przedstawienie i przyjęcie ordynacji wyborczej,

– otwarcie list wyborczych do władz krajowych związku,

– informacja OPSZ i OBS – oczekiwania społeczne wobec I Zjazdu „Solidarności”.

Sesja popołudniowa: „Struktura a życie związku”

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) Demokracja i formy działania związku,

b) Organizacja związku,

c) Informacje, szkolenia oraz prace opiniodawcze,

d) Negocjacje i akcje protestacyjne,

– dyskusja,

– zamknięcie list kandydatów do władz krajowych.

27 IX 1981 r.

Sesja poranna

– struktura i życie związku,

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa: „Problemy polityki społeczno-gospodarczej”

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) Program stabilizacji i polityki gospodarczej oraz reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego,

b) Rynek, ceny i koszty utrzymania,

c) Praca i zatrudnienie, płace, ochrona pracy i prawo pracy,

d) Człowiek i środowisko – polityka społeczna związku,

– dyskusja.

28 IX 1981 r.

Sesja poranna: „Problemy polityki społeczno-gospodarczej”

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa: „Związek a życie publiczne”

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) Prawa obywatelskie i samorządność,

b) Edukacja i kultura narodowa,

c) Związek wobec PZPR i władz państwowych,

d) Związek a ruchy społeczne,

– dyskusja.

29 IX 1981 r.

Sesja poranna: „Związek a życie polityczne”

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa

– prezentacje kandydatów do władz,

– wybór Komisji Skrutacyjnej [w wyniku] głosowania tajnego.

30 IX 1981 r.

Wybory władz krajowych związku

1 X 1981 r.

Sesja poranna

– sprawozdanie Komisji Programowej,

– dyskusja,

– przyjęcie dokumentu programowego.

Sesja popołudniowa

– przedstawienie uchwał i wniosków,

– przyjęcie dokumentów końcowych zjazdu,

– zakończenie zjazdu.

W celu zapewnienia prawidłowego przebiegu obrad powołano trzy zespoły problemowe:

1. Zespół ds. struktury i życia związku.

2. Zespół ds. polityki społecznej związku.

3. Zespół ds. życia publicznego.

Zespoły te będą pracować pomiędzy dwiema turami zjazdu w następujących grupach tematycznych:

1.1. Rola sekcji branżowych, zawodowych i innych form współpracy międzyzakładowej w działaniu związku.

1.2. Organizacja terytorialna związku.

1.3. Kierunki działalności komisji zakładowych.

1.4. Formy szkolenia związkowego i wymiany doświadczeń.

1.5. Tryb konsultacji i udziału mas członkowskich w podejmowaniu decyzji przez władze związkowe.

1.6. Działania prasy i innych publikacji związkowych.

1.7. Prowadzenie negocjacji oraz organizacja akcji protestacyjnych.

1.8. Gospodarka finansowa związku.

2.1. Społeczne aspekty polityki gospodarczej.

2.2. Reforma gospodarcza i samorząd pracowniczy.

2.3. Zaopatrzenie rynku.

2.4. Koszty utrzymania oraz instrumenty regulacyjne: płace, wykonanie porozumień, umowy zbiorowe, ceny i rekompensata wzrostu kosztów utrzymania.

2.5. Zatrudnienie.

2.6. Prawo pracy.

2.7. Polityka mieszkaniowa.

2.8. Polityka rodzinna.

2.9. Ochrona zdrowia, ochrona pracy i ochrona środowiska.

2.10. Polityka oświatowo-wychowawcza.

2.11. Czas wolny (uczestnictwo w kulturze, w życiu społecznym, wypoczynku…).

2.12. Grupy społeczne szczególnej troski (ludzie starzy i niepełnosprawni).

2.13. Strefa niedostatku.

3.1. Związek wobec władzy państwowej i samorządu terytorialnego.

3.2. Prawa i wolności obywatelskie.

a1 egz. – płk Trzaskowski¹ – WSW Wrzeszcz

[2 egz.] – kmdr Krupa² – WSW Mar[ynarki] Woj[ennej]a

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 132–136, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Jan Trzaskowski (ur. 1926 r.) – płk; od 1943 r. żołnierz ludowego WP; od 1947 r. w organach WSW; członek PPR, następnie PZPR; 1973–1981 zastępca szefa Oddziału WSW w Gdańsku; 4 XII 1981 r. przeniesiony w stan spoczynku. Zob. AIPN Gd, 662/242, Karta ewidencyjna żołnierza J. Trzaskowskiego.

2 Ireneusz Krupa (ur. 1925 r.) – kmdr; od września 1945 r. ochotnik w ludowym WP; w 1946 r. absolwent Szkoły Oficerów Polityczno-Wychowawczych w Łodzi; uczestnik walk z podziemiem antykomunistycznym; od 1947 r. w organach WSW; od 1946 r. członek PPR, następnie PZPR; 1957–1965 student na Wydziale Prawa Karnego UWr; szef Zarządu WSW Marynarki Wojennej; 1984–1988 zastępca attaché wojskowego Ambasady PRL w Moskwie. Zob. AIPN, 00234/98/7, Akta osobowe I. Krupy.

Nr 7

1981 lipiec 8, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 8 VII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

Pozycja Henryka Jagiełły¹ w MKZ Gdańsk uległa w ostatnim czasie wzmocnieniu. Już nie mówi się o odejściu ww. z funkcji szefa Biura MKZ, a wręcz przeciwnie – powierzono mu funkcję szefa Biura Organizacyjnego KZD „Solidarności”. Na tym stanowisku ma w zasadzie nieskrępowaną możliwość doboru personelu obsługującego zjazd.

W chwili obecnej H[enryk] Jagiełło zaangażował już trzy osoby (kobiety), w tym jedną plastyczkę, grafika i malarkę z Warszawy.

Planuje się, że zjazd krajowy odbędzie się w dwóch turach: pierwsza (robocza) 31 sierpnia 1981 r., zjazd właściwy wstępnie ustalono na dzień 17 września br.

Obie te daty wiążą się z konkretnymi rocznicami: zakończenia strajku i powołania „Solidarności”, zaś druga z wkroczeniem wojsk radzieckich w 1939 r. na tereny polskie.

Przewiduje się, że w zjeździe uczestniczyć będzie ponad 3000 osób, w tym ok. 1200 delegatów reprezentujących poszczególne regiony kraju oraz ok. 800 gości zagranicznych, oraz kilkuset dziennikarzy zagranicznych, głównie z k[rajów] k[apitalistycznych].

Przewiduje się obsługę prasową zjazdu, tłumaczenie kabinowe, transmisje telewizyjne, propagandę wizualną na terenie całego Trójmiasta.

Planowany jest zjazd przedstawicieli pracowni plastycznych wszystkich MKZ-ów w celu powielenia form plastycznych, które będą prezentowane w Gdańsku jako mieście zjazdu, na teren całego kraju.

W okresie zjazdu zorganizowane zostanie miasteczko zjazdowe na terenie akademików UG (prawdopodobnie przy ul. Polanki w Gdańsku). Przewidziane są liczne wystawy i prezentacje na terenie tego miasteczka.

Przewiduje się zorganizowanie na terenie hali „Olivia”, w kuluarach, licznych wystaw, na które praktycznie nikt poza organizatorami nie będzie miał wpływu.

W chwili obecnej zaostrzyły się stosunki pomiędzy L[echem] Wałęsą a Gwiazdami na tle zorganizowanegob m.in. przez Gwiazdów wykładu w auli Wydziału Humanistycznego UG pt. „WZZ a «Solidarność»”. Wałęsa uznał to za robienie kampanii wyborczej przez Gwiazdów oraz za działanie wymierzone w jego osobę.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach spraw: „Bolek”, „Brodacz”, „Klan”. Informację dot[yczącą] H[enryka] Jagiełły wykorzystać do opracowania jego osoby. Ustalić skład Biura Zjazdowego, a przede wszystkim dane osób zatrudnionych już przez H[enryka] Jagiełłę.

Zadania

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Teofil” odbyłem w dniu 8 VII 1981 r. w kawiarni „Posejdon”. Na spotkanie TW przybył z piętnastominutowym opóźnieniem, tłumacząc się chorobą żony i koniecznością podania jej lekarstw. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Na spotkaniu TW przekazał 1 egz. dwutygodnika „Kwadrat”, wydawanego przez KKK Pracowników Poligrafii w Szczecinie.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski²

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 246, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Henryk Jagiełło (ur. 1952 r.) – inżynier nawigator; 9 IX 1978 r. zatrzymany i aresztowany pod zarzutem rozpowszechniania nielegalnych wydawnictw: pism „Bratniak” i „Opinia”, odezwy ROPCiO, deklaracji TKN i SKS; 23 XI 1978 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na rok więzienia i degradację, w wyniku rewizji obrony wyrok zawieszono na 3 lata, 8 II 1979 r. zwolniony; od września 1980 r. szef Biura MKZ „Solidarność” w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. na emigracji w Wielkiej Brytanii, później w Belgii; od grudnia 1982 r. odpowiedzialny za finanse Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Jagie%C5%82%C5%82o (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b W oryginale zorganizowanej.

2 Ryszard Dąbrowski (ur. 1950 r.) – kpt. MO; 1977–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1980 młodszy inspektor na etacie starszego inspektora grupy operacyjnej w Wejherowie Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1982 inspektor/starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1983 starszy inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1989 kierownik sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2687, Akta osobowe R. Dąbrowskiego.

Nr 8

1981 lipiec 30, Warszawa – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Zygmunta Jędrysa do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku dotyczące pozyskiwania osobowych źródeł informacji spośród delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia a30a VII 1981 r.b

Tajne spec[jalnego] znaczeniac

Egz. nr a9a

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO w aGdańskua

W związku z planowanym w dniach 5–6 IX 1981 r. rozpoczęciem roboczych obrad I KZD NSZZ „Solidarność” i prawdopodobnie mającym się odbyć w dniach 1–3 X [19]81 [r.] zjazdem uprzejmie proszę o wzmożenie pracy operacyjnej na odcinku pozyskania nowych osobowych źródeł informacji spośród delegatów wybranych na KZD NSZZ „Solidarność”.

W związku z koniecznością wypracowania dla tajnych współpracowników zadań i taktyki postępowania na zjeździe uprzejmie proszę o nadesłanie w terminie do 15 sierpnia br. wykazów:

1. Tajnych współpracowników (pseudonimy), z uwzględnieniem możliwości, poziomu intelektualnego, autorytetu w środowisku, prawdomówności i szczerości wobec naszego aparatu.

2. Delegatów (jeśli dotychczas nie został przesłany) na zjazd z terenu waszego regionu, z podaniem następujących danych:

– pełne dane personalne;

– miejsce pracy i pełnione funkcje związkowe;

– dotychczasową przeszłość i działalność w NSZZ „Solid[arność]”;

– prezentowaną dotychczas postawę polityczną, powiązania z elementami ugrupowań antysocjalistycznych.

Nadmieniam, iż pracowników posiadających na łączności TW będących delegatami na zjazd przygotować należy do wyjazdu do Gdańska w okresie obrad zjazdu.

Sprawa bardzo pilna.

Rozesłano wg rozdzielnika.

Wyk[onano] 51 egz.

Egz. [nr] 1–50 – adresat

Egz. [nr] 51 – aa

Opr. AŻ/LK

Z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A”

(–) płk Zygmunt Jędrys¹

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 257, oryginał, mps.

1 Zygmunt Jędrys (ur. 1925 r.) – płk MO; 1945–1947 funkcjonariusz w plutonie ochrony/dowódca warty WUBP w Krakowie; 1947–1948 młodszy referent Wydziału V WUBP w Krakowie; w 1948 r. referent Wydziału V WUBP w Krakowie; 1948–1949 starszy referent Wydziału V WUBP w Krakowie; 1949–1950 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1950–1952 kierownik sekcji Wydziału V WUBP w Krakowie; 1952–1953 starszy referent Wydziału V Departamentu V MBP; 1953–1954 kierownik sekcji Wydziału I Departamentu XI MBP; 1954–1956 kursant Szkoły Oficerskiej nr 1 MBP w Warszawie; 1956–1962 starszy oficer operacyjny Wydziału V Departamentu III MSW; 1962–1963 starszy oficer operacyjny Wydziału II Departamentu III MSW; 1963–1965 inspektor Wydziału II Departamentu III MSW; 1965–1976 zastępca naczelnika Wydziału II Departamentu III MSW; 1976–1979 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu III/III „A” MSW; w 1979 r. starszy inspektor Wydziału II/VIII Departamentu III MSW; 1979–1982 zastępca naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1982–1990 naczelnik Wydziału I Biura Studiów SB/Departamentu Studiów i Analiz MSW. Zob. AIPN, 0604/1454, t. 1–2, Akta osobowe Z. Jędrysa.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Nie wpisano liczby dziennika. Poniżej odręczny dopisek Por. Mitura. Do pilnej realizacji.

c Obok odręczny dopisek S[ekcja] 3 do realizacji. 3 VIII [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

Nr 9

1981 sierpień 6, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Cezar” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. przekazania listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 6 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”¹

W dniu dzisiejszym, w trakcie spotkania, TW ps. „Cezar” przekazał dokumenty I Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego przygotowane do wysyłki do francuskich związków zawodowych. Zgodnie z przekazanym wcześniej zadaniem TW przekazał listę delegatów na zjazd krajowy „Solidarności”, członków Komisji Rewizyjnej Regionu Gdańskiego oraz wykaz członków Zarządu Regionu wraz z adresami i telefonami.

Na spotkaniu nowych zadań TW nie przekazano z uwagi na otrzymanie zadań długofalowych na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 12.00–12.30. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji na spotkaniu nie stwierdzono. Spotkanie ograniczyło się do przekazania materiałów.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] ob[iektowa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 163, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Cezary Jordan (ur. 1958 r.) – kotlarz; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 30 VIII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 35976 jako TW ps. „Cezar”/„Cezary”; 29 VII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20568 z powodu odmowy współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. C. Jordana z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 10

1981 sierpień 12, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Mitury dotycząca Ryszarda Wesołowskiego

Gdańsk, dnia 12 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

W trakcie dokonywanych czynności służbowych związanych z operacyjnym zabezpieczeniem I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku stwierdzono, że ob. Ryszard Wesołowski¹, s. Adama i Genowefy, ur. 15 VII 1948 r. w Będzinie, zam. […]a, zatrudniony jako fotoreporter w tygodniku „Czas”, został zaproponowany jako osoba, która ma pełne predyspozycje do zorganizowania od strony technicznej serwisu fotograficznego obsługującego zjazd.

Z przeprowadzonych sprawdzeń wynika, że wymieniony figuruje w tut[ejszym] Wydziale „C”, pozostając na kontakcie por. Janusza Wolińskiego² z tut[ejszego] Wydziału Paszportów. W wyniku porozumienia się z pracownikiem obsługującym [zjazd] stwierdzono, że z racji wykonywanego zawodu fotoreportera ma on zostać przekazany na kontakt tut[ejszego] Wydziału II. Z posiadanego przez nas rozpoznania wynika, że wymieniony posiadab naturalny dostęp do kierownictwa i działaczy gdańskiego MKZ. Kontakty te zostały nawiązane podczas akcji strajkowej w sierpniu 1980 r. Posiadał on wstęp na teren Stoczni Gdańskiej im. Lenina, gdzie posiadał dostęp do Komitetu Strajkowego, a następnie do działaczy MKZ. Podczas swych pobytów na terenie Stoczni Gdańskiej wykonał kilka reportaży fotograficznych. Przez działaczy związkowych jest bardzo pozytywnie opiniowany do podjęcia organizacji serwisu fotograficznego. Z posiadanych materiałów wynika, że cieszy się w środowisku działaczy związkowych opinią człowieka bardzo pewnego, niewymagającego sprawdzeń i kontroli.

W związku z powyższym uważam, że wymieniony w przypadku przejęcia go na kontakt przez tut[ejszy] Wydział III „A” będzie efektywnie wykorzystany do rozpoznania środowiska działaczy związkowych będących pod wpływem ugrupowań ekstremalnych i mających wpływ na działalność związkową. Nie wyklucza to też możliwości wykonywania przez niego zadań wynikających z potrzeb Wydziału II po zagadnieniu dziennikarzy.

Starszy inspektor Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Mitura³

cWniosek zawarty w niniejszej notatce uważam za słuszny. Przejście ww. źródła na kontakt S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A” pozwoli na dalsze operatywne zabezpieczenie i ochronę ruchu związkowego.

Kier[ownik] S[ekcji] 3 W[ydziału] III „A”

kpt. L[eon] Stańczykc4

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 222, oryginał, mps.

a Pominięto dane adresowe.

b Obok przekreślone odręcznie powtórzenie posiada.

1Ryszard Wesołowski (ur. 1948 r.) – fotoreporter; pracownik tygodnika „Czas” w Gdańsku, następnie „Itd.” w Warszawie; 1 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 40264 jako TW ps. „Wojażer”, następnie TW ps. „Atos”, materiały przekazano do Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku; 28 II 1985 r. zarejestrowany pod nr. 50845 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako TW ps. „Wiking”, następnie pod ps. „Kim”, „Zorba”, „Tornado”; 16 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4-A/77, DE-14/0 dot. R. Wesołowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

2 Janusz Woliński (ur. 1945 r.) – kpt. MO; 1968–1973 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1973–1975 starszy oficer Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1975–1977 starszy referent Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; w 1977 r. oddelegowany na 6 miesięcy do NRD; 1978–1983 inspektor Referatu Paszportów SB w Sopocie; 1983–1984 starszy inspektor Wydziału Paszportów WUSW w Gdańsku; 1984–1985 starszy inspektor Wydziału II WUSW w Gdańsku; w 1985 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2205, Akta osobowe J. Wolińskiego.

c–c Wpisano odręcznie.

3

Ryszard Mitura (ur. 1944 r.) – kpt. MO; 1970–1972 inspektor Wydziału KRG KW MO w Gdańsku; 1972–1981 inspektor Wydziału Paszportów i Dowodów Osobistych KW MO w Gdańsku; 1981–1987 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku; w 1987 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2317, Akta osobowe R. Mitury.

4 Leon Stańczyk (ur. 1947 r.) – ppłk MO; od 1972 r. w aparacie bezpieczeństwa; służbę odbywał w Gdańsku; funkcjonariusz wydziałów: III, III „A”/V oraz Ochrony Gospodarki; 1984–1987 naczelnik Wydziału III WUSW w Gdańsku; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2602, Akta osobowe L. Stańczyka.

Nr 11

1981 sierpień 14, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku dotyczące I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”

Gdańsk, dnia 14 VIII 1981 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2ab

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Z posiadanych informacji wynika, że Zarząd Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” w ramach uroczystych obchodów I rocznicy Sierpnia ’80 wystąpił z inicjatywą zorganizowania w dniach 20–22 sierpnia 1981 r. w hali „Olivia” w Gdańsku Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane Piosenki”.

Decyzję tę podjęto w okresie, kiedy organizacja tegorocznego Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie stała pod znakiem zapytania. Kontrfestiwal organizowany przez „Solidarność” miał na celu skompromitowanie w oczach opinii publicznej festiwalu w Sopocie, szczególnie ubiegłorocznego, który mimo protestu społecznego odbył się w przełomowym momencie, tj. w okresie strajków o zasięgu krajowym.

W tym roku ze względów oszczędnościowych zrezygnowano z organizacji MFP w Sopocie. Natomiast „Solidarność” dotychczas utrzymuje swą decyzję, co przy założeniu interpretacji utworów poza oficjalną zgodą władz i cenzurą jest równoznaczne z nadaniem imprezie charakteru politycznego.

Cały dochód z imprezy będzie przeznaczony na cele „Solidarności”. Dobrowolne uczestnictwo w tym festiwalu zadeklarowały najlepsze grupy muzyczne i kabaretowe oraz piosenkarze krajowi.

Jednocześnie program artystyczny ma być rejestrowany przez kilka zachodnich sieci radiowo-telewizyjnych. Kierownictwo „Solidarności” zwróciło się z prośbą do zachodnioeuropejskich sieci radiowo-telewizyjnych o wsparcie i spowodowanie uczestnictwa w festiwalu najpopularniejszych światowych gwiazd protest songów, takich jak: Bob Dylan, Leonard Cohen, Kris Kristofferson. Zagranicznym gościom oferuje się zwrot kosztów podróży i pobytu na Wybrzeżu, jednakże bez wynagrodzeń w walucie obcej, co jest podyktowane aktualnymi możliwościami finansowymi związku.

Formą pewnej rekompensaty dla gości zagranicznych festiwalu jest propozycja honorowego członkostwa „Solidarności”.

Przewodniczącym komitetu organizacyjnego całej imprezy jest Lech Wałęsa, szefem Biura Organizacyjnego Waldemar Banasik¹ – kierownik klubu Stoczni Północnej „Lastadia”, dyrektorem artystycznym Maciej Zembaty², a przewodniczącym komisji opiniującej utwory i wykonawców Andrzej Wajda³.

Oprawę plastyczną imprezy zapewni autor znaczka „Solidarności” Jerzy Janiszewski⁴, a scenografem będzie Andrzej Czeczot⁵.

W załączeniu przesyłam także czwarty egzemplarz meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek”, identyfikator nr 000131/80, z dnia 14 VIII br., który zawiera treść komunikatu wystosowanego do regionalnych redakcji NSZZ „Solidarność”, dot[yczącego] stanu przygotowań do festiwalu.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński⁶

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk ZM/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 174, oryginał, mps.

1 Waldemar Banasik (ur. 1953 r.) – członek Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego.

2 Maciej Zembaty (1944–2011) – poeta, satyryk, scenarzysta, muzyk; w latach osiemdziesiątych uczestnik nielegalnych koncertów patriotycznych; 26 IX 1970 r. zarejestrowany przez Wydział I Departamentu II MSW pod nr. 29153 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Aida”, 1 II 1977 r. przekazany na kontakt Wydziału III Departamentu II MSW; 6 III 1984 r. wyrejestrowany z powodu odmowy współpracy (wniosek o wyeliminowanie z czynnej sieci agenturalnej został sporządzony już 7 XI 1982 r.); wykorzystywany operacyjnie do rozpracowania pracowników ambasad USA i RFN; w związku z zaangażowaniem się w działalność NSZZ „Solidarność” odmówił dalszej współpracy (luty 1981 r.); 21 XII 1981 r. – 12 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce, ponownie odmówił współpracy oraz podpisania deklaracji o lojalności. Zob. AIPN, 002086/1305, Teczka personalna TW ps. „Aida”; karty E-14/1, E-16 z kartotek Biura „C” MSW dot. M. Zembatego.

3 Andrzej Wajda (1926–2016) – reżyser filmowy i teatralny; debiutował u boku Aleksandra Forda; współtwórca polskiej szkoły filmowej, laureat honorowego Oscara; na początku lat osiemdziesiątych zaangażowany w działalność opozycyjną; 30 VIII 1980 r. pojawił się w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek komitetu doradczego „Solidarności”, a w 1989 r. KO przy Lechu Wałęsie; 1989–1991 senator; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział IV Departamentu III MSW w ramach KE krypt. „Luminarz”. Zob. AIPN, 0222/1572, t. 1–6, KE krypt. „Luminarz” dot. A. Wajdy.

4 Jerzy Janiszewski (ur. 1952 r.) – grafik; absolwent PWSP w Gdańsku; podczas strajków w sierpniu 1980 r. autor projektu logo NSZZ „Solidarność”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Janiszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Andrzej Czeczot (1933–2012) – grafik, twórca filmów animowanych; absolwent ASP w Krakowie; w 1956 r. zadebiutował w tygodniku „Szpilki”; 13–21 XII 1981 r. internowany; 1982–1997 na emigracji w USA.

6 Ryszard Łubiński (ur. 1936 r.) – ppłk MO; od 1962 r. w organach bezpieczeństwa; 1962–1970 oficer śledczy KW MO w Gdańsku; od 1973 r. w Wydziale III KW MO w Gdańsku; 1975–1978 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1989 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/Wydziału V KW MO w Gdańsku; w 1989 r. kierownik Inspektoratu Operacyjnej Ochrony Elektrowni Jądrowej Żarnowiec WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2560, Akta osobowe R. Łubińskiego.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 12

1981 sierpień 15, Warszawa – Informacja dotycząca przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” opracowana przez Departament III „A” MSW

Warszawa, dnia 15 VIII 1981 r.

Tajne

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Departament III „A”

L.dz. OA-I-01933/81

Informacja

dot[ycząca] przygotowań NSZZ „Solidarność” do I KZDa

KKP NSZZ „Solidarność” w trakcie obrad plenarnych dnia 7 VII 1981 roku przyjęła uchwałę w sprawie terminu zjazdu krajowego i procedury jego przeprowadzenia.

Zjazd odbędzie się w dwóch turach, a mianowicie:

I. W dniach 5–7 IX br. obrady robocze, podczas których przewiduje się:

1. Wybór władz zjazdu i zespołów roboczych.

2. Przyjęcie regulaminu zjazdu.

3. Sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej z działalności poprzedzającej przygotowania do zjazdu.

4. Sprawozdanie KKP z dotychczasowej działalności.

5. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej.

6. Dyskusja i udzielenie absolutorium ustępującym władzom związku.

7. Poprawki do statutu (przedstawi Komisja Zjazdowa).

8. Główne problemy związku (przedstawi Komisja Zjazdowa).

9. Powołanie zespołów problemowych zjazdu dla przygotowania programu związku.

II. Zjazd właściwy ma się odbyć w dniach 26 IX br. – 3 X br. Określono, że tura ta może trwać 4–7 dni, w zależności od rozwoju sytuacji w czasie obrad.

Planuje się następującą tematykę:

1. Obrady nad programem działania związku, w tym:

– struktura i życie związku;

– polityka społeczno-gospodarcza;

– ruch związkowy a życie publiczne.

2. Wybór władz związku.

Zjazd obradował będzie w gdańskiej hali sportowo-widowiskowej „Olivia”.

Przygotowaniem obrad zajmuje się wyłoniony przez KKP tzw. stały zespół roboczy ds. przygotowania KZD, w którego skład wchodzą: L[ech] Wałęsa, A[ndrzej] Celiński¹, A[ndrzej] Gwiazda, J[anusz] Onyszkiewicz², R[yszard] Kalinowski³, B[ogdan] Lis.

Rolę usługową dla ww. zespołu stanowi Biuro Organizacyjne zjazdu, na czele którego stoi Andrzej Jarmakowski⁴. Siedziba Biura mieści się w Gdańsku-Oliwie przy ulicy Obrońców Westerplatte 36.

W okresie poprzedzającym zjazd i w czasie jego trwania przewidywane jest zorganizowanie obsługi prasowej – łącznie z kabinami do tłumaczenia. „Solidarność” zamierza podjąć również starania o uzyskanie zgody na transmisję obrad przez radio i TV. KKP wystąpiła również do ministra łączności z wnioskiem o wyrażenie zgody na zainstalowanie w czasie zjazdu telefonicznej łączności międzynarodowej.

Minister łączności pismem z dnia 28 VII br. wyraził zgodę na zainstalowanie międzynarodowych łączy telefonicznych wraz z obsługą pracowników Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku.

Na czas trwania zjazdu planuje się zorganizowanie tzw. miasteczka zjazdowego na terenie akademików UG zlokalizowanych przy ul. Polanki.

W miejscu tym urządzone zostaną różnego rodzaju wystawy. W związku z tym L[ech] Wałęsa ma zamiar zwrócić się do rektora UG z prośbą przesunięcia terminu rozpoczęcia roku akademickiego.

Niezależnie od powyższego kierownictwo Biura Organizacyjnego zjazdu przewiduje zorganizowanie licznych wystaw w kuluarach hali „Olivia”, na których tematykę nikt nie będzie miał wpływu poza samymi organizatorami.

Komórki propagandowe ogniw regionalnych w czasie zjazdu będą prezentować materiały informacyjne na swoim terenie. Przygotowana propaganda wizualna ma być przed zjazdem przedstawiona władzom związkowym w Gdańsku do oceny, a następnie powielona. Odpowiedzialnymi za przeprowadzenie tej akcji są plastycy MKZ-ów.

Wg oceny KKP w zjeździe weźmie udział ok. 1200 delegatów oraz 800 gości zagranicznych, głównie z central związkowych krajów kapitalistycznych.

Przewiduje się jednocześnie akredytację w Biurze Prasowym około 1000 dziennikarzy krajowych i zagranicznych.

W oparciu o analizę 186 delegatów z 13 województw: kieleckiego, legnickiego, przemyskiego, wrocławskiego, płockiego, tarnowskiego, jeleniogórskiego, opolskiego, włocławskiego, leszczyńskiego, krośnieńskiego, bielskiego i pilskiego stwierdzono, że ok. 50 proc. osób jest w wieku od 30 do 40 lat. Pozostałe 50 proc. stanowią osoby w wieku od 20 do 30 lat i powyżej 40 lat. W tych przedziałach wiekowych utrzymuje się względna równowaga.

Charakterystycznym zjawiskiem jest, że wśród grona delegatów około 80 proc. stanowią pracownicy umysłowi legitymujący się w przeważającej większości cenzusem wyższego wykształcenia. Udział autentycznych robotników waha się w granicach 16 proc. Wśród 186 delegatów tylko 9 osób jest członkami PZPR i 1 członkiem ZSL.

Po otrzymaniu materiałów z pozostałych województw zostanie opracowana analiza szczegółowa.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń⁵

Akceptował:

Wiceminister spraw wewn[ętrznych]

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski⁶

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 59–62, oryginał, mps.

1 Andrzej Celiński (ur. 1950 r.) – socjolog, polityk; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; w czerwcu 1976 r. sygnatariusz listu w obronie robotników z Radomia i Ursusa; 1977–1980 członek KSS „KOR”; w 1977 r. współorganizator tzw. Uniwersytetu Latającego; 1978–1980 współzałożyciel i członek TKN; w sierpniu 1980 r. współautor Apelu 64 – posłania intelektualistów popierającego postulaty strajkujących robotników; od września 1980 r. sekretarz MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, następnie KKP NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. szef gabinetu Lecha Wałęsy; w 1981 r. współorganizator I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 7 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku; 1987–1989 sekretarz KKW NSZZ „Solidarność”; w maju 1988 r., podczas strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca KS oraz Lecha Wałęsy; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. A. Friszke, Andrzej Celiński [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, t. 2, red. J. Skórzyński, Warszawa 2002, s. 67–69; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Celi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Janusz Onyszkiewicz (ur. 1937 r.) – matematyk, polityk, dr; 1962–1975 pracownik naukowy Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW, 1976–1979 wykładowca uniwersytetu w Leeds; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; w 1972 r. sygnatariusz listu w obronie braci Jerzego i Ryszarda Kowalczyków; od 1976 r. współpracownik niezależnego wydawnictwa Aneks; od 1979 r. współpracownik KSS „KOR”; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; doradca MKZ Mazowsze; członek Prezydium MKZ i ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; rzecznik prasowy ZR; w 1981 r. rzecznik prasowy KKP, delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz zjazdu; członek Prezydium KK; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; od kwietnia do lipca 1983 r. osadzony w Areszcie Śledczym Warszawa-Mokotów w związku z nielegalnymi obchodami 40. rocznicy powstania w getcie warszawskim; od 1984 r. redaktor podziemnego kwartalnika społecznego „Poglądy”; od 1986 r. rzecznik prasowy TKK, od 1987 r. jawnej KKW; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1974–1977 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach KE krypt. „Panorama”; 1980–1989 przez Wydział III/III-2/III KS MO/SUSW/Wydział II Departamentu III MSW w ramach SOR krypt. „Taternik”. Zob. G. Majchrzak, Janusz Onyszkiewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 277–279; http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Onyszkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Ryszard Kalinowski (ur. 1952 r.) – technik mechanik; 1979–1982 pracownik Elbląskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS, następnie MKZ w Elblągu; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KKP NSZZ „Solidarność”, odpowiedzialny za kontakty z zagranicą; 13 XII 1981 r. – 18 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie, w czasie internowania bezpieka prowadziła z nim dialog operacyjny, podczas którego przekazał informacje na temat kontaktów zagranicznych KKP i poligrafii; 1982–1984 działacz tajnych struktur NSZZ „Solidarność” w Elblągu; kolporter podziemnej prasy; wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB; od grudnia 1984 r. na emigracji w Norwegii. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Kalinowski (dostęp 18 VIII 2017 r.); AIPN, 01101/1, t. 6, Andrzej Gwiazda i inni, k. 185–204.

4 Andrzej Jarmakowski (ur. 1953 r.) – historyk; absolwent UG; działacz RMP; współpracownik „Bratniaka”; kierownik Biura Organizacyjnego I KZD w Gdańsku; wicedyrektor Biura Krajowego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 VIII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; po zwolnieniu z internowania na emigracji w USA; długoletni redaktor naczelny „Dziennika Chicagowskiego”; członek redakcji „Pomostu”; rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Młodzieżowcy”, 1979–1983 w ramach SOR krypt. „Historyk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Jarmakowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Władysław Ciastoń (ur. 1924 r.) – gen. MO/SB; 1952–1953 kierownik sekcji Wydziału I Departamentu IV MBP; 1953–1954 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu IX MBP; 1954–1956 zastępca naczelnika/naczelnik Wydziału II Departamentu IV MBP/KdsBP; 1956–1957 zastępca dyrektora Departamentu IV KdsBP/MSW; 1957–1958 naczelnik Wydziału IV Departamentu III MSW; w 1958 r. zwolniony ze służby; 1958–1971 pracownik Instytutu Maszyn Matematycznych; 1971–1979 zastępca dyrektora Departamentu III MSW; 1979–1981 dyrektor Departamentu III „A” MSW; od 1981 r. podsekretarz stanu w MSW; 1987–1990 chargé d’affaires/ambasador PRL w Albanii. AIPN, 0604/1618, Akta osobowe W. Ciastonia.

6 Adam Krzysztoporski (ur. 1932 r.) – gen. bryg. MO; starszy referent w obiekcie UBP nr 16 – Stocznia Gdańska (WUBP w Gdańsku); 1954–1955 w dyspozycji dyrektora Departamentu I KdsBP w Warszawie; 1955–1956 starszy referent Departamentu I KdsBP; 1956–1958 oficer operacyjny Departamentu I KdsBP/MSW; 1958–1959 starszy oficer operacyjny Departamentu I MSW; 1959–1963 inspektor Departamentu I MSW; 1963–1964 zastępca naczelnika Wydziału VII Departamentu I MSW; 1964–1969 naczelnik Wydziału VII Departamentu I MSW; 1969–1973 zastępca dyrektora Departamentu I MSW; 1973–1980 dyrektor Departamentu III MSW; 1980–1982 podsekretarz stanu w MSW; 1982–1987 podsekretarz stanu w Urzędzie Gospodarki Morskiej. Zob. AIPN, 0604/1644, Akta osobowe A. Krzysztoporskiego.

a Na marginesie wpisano maszynowo rozdzielnik Otrzymują: tow[arzysz] Kania, tow[arzysz] Jaruzelski, tow[arzysz] Barcikowski, tow[arzysz] Czyrek, tow[arzysz] Kubiak, tow[arzysz] Milewski, tow[arzysz] Olszowski, tow[arzysz] Michałek, tow[arzysz] Woźniak, tow[arzysz] Rakowski, tow[arzysz] Atłas, tow[arzysz] Brych, tow[arzysz] Ciosek.

Nr 13

1981 sierpień 17, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Koninie dotyczące ograniczenia liczby delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Konińskiego na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a17a VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2ab

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Koninie

Z posiadanych potwierdzonych informacji wynika, że w dniu 15 VIII br. przewodniczący Zarządu Regionu w Koninie Ryszard Stachowiak¹ nadesłał do Krajowej Komisji Wyborczej protest o następującej treści:

„W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z przewodniczącym Zarządu Regionalnego w Koninie Ryszardem Stachowiakiem przedstawiciel KKW zasygnalizował nam, iż Prezydium KKW podjęło zaskakującą nas i niczym nieuzasadnioną decyzję o ograniczeniu liczby delegatów na I KZD NSZZ «Solidarność» wybranych w naszym regionie.

W związku z powyższym stwierdzamy:

1. Nie przyjmujemy do wiadomości tego sygnału.

2. Prosimy o przesłanie nam ww. decyzji teleksem oraz pocztą (w formie pisemnej), z podaniem treści decyzji oraz dokumentów, na podstawie których została ona podjęta.

3. Poinformowanie nas o trybie odwołania się od ww. decyzji.

Dla pełniejszej informacji KKW podajemy, że małe regiony, do których się zaliczamy, w przeciwieństwie do innych potrafią dość dokładnie policzyć liczbę swoich członków zrzeszonych w NSZZ «Solidarność», która to liczba stanowi wg protokołu Regionalnej Komisji Wyborczej podstawę klucza wyboru delegatów. Wg ostatnich weryfikujących danych liczba ta się ponownie potwierdza i z całą pewnością przekracza 65 tys. członków. Postanowienia Regionalnej Komisji Wyborczej, regulującej prawo uczestnictwa w walnym zebraniu delegatów regionu, są naszą wewnętrzną sprawą i ich konsekwencje nie mogą stanowić podstawy dla niczym nieuzasadnionej weryfikacji stanu ilościowego członków w regionie”.

Powyższą informację przesyłamy do służbowego wykorzystania.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. i wyk.: PK/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 177, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

1 Ryszard Stachowiak (1953–1999) – inżynier elektryk; pracownik Huty Aluminium Konin; członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Koninie (od listopada 1980 r. wiceprzewodniczący, od 2 I 1981 r. przewodniczący); przewodniczący ZR Konińskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–24 XII 1981 r. oraz 12 V – 8 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie i Kwidzynie; organizator podziemnych struktur „Solidarności”; wydawca i kolporter publikacji niezależnych; 1984–1987 redaktor „Konińskiego Biuletynu Informacyjnego”; od 1986 r. członek jawnej Tymczasowej Regionalnej Rady NSZZ „Solidarność” w Koninie, od 22 X 1986 r. Wielkopolskiej Rady NSZZ „Solidarność”; od 1990 r. radny Konina; 1981–1990 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Koninie w ramach SOS krypt. „Przewodniczący”, SOR krypt. „Układ 2” oraz SO krypt. „Związkowcy”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Stachowiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 14

1981 sierpień 21, Warszawa – Propozycje dotyczące pracy politycznej PZPR w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Propozycje

do pracy politycznej przed i w czasie zjazdu NSZZ „Solidarność”a

Zjazd NSZZ „Solidarność” proponowany jest w dwóch etapach: w dniach 5–8 września i 26 września – 3 października br. Miejscem obrad będzie hala sportowo-widowiskowa „Olivia” w Gdańsku.

Wg dotychczasowych ustaleń udział w zjeździe weźmie ok. 1200 delegatów, 800 zaproszonych gości (w tym ew[entualnych] zagranicznych przedstawicieli zw[iązków] zaw[odowych]), ok. 1000 dziennikarzy prasy, radia i TV z kraju i zagranicy. Do służb organizacyjnych angażowanych jest ok. 2 tys. ludzi.

Aktualny stan przygotowań przedstawia się następująco:

– w dniach 19–21 [bm.] odbyło się posiedzenie Krajowej Komisji Zjazdowej NSZZ „Solidarność” dla opracowania szczegółowych zamierzeń organizacyjnych;

– w szeregu regionów nie wybrano dotychczas delegatów, a w niektórych przewiduje się powtórzenie lub uzupełnienie wyborów;

– panuje duża niejasność w sprawach programowych, które miałyby być przedstawione na zjeździe.

Wg wstępnych szacunków wśród delegatów jest ok. 50–70 członków partii. Dominującą grupę delegatów (ok. 70 proc.) stanowią pracownicy aparatu związkowego. Niski jest udział robotników, poniżej 25 proc. ogółu delegatów. Dokładniejsze analizy składu delegatów są w fazie opracowania.

Sprawą najważniejszą dla pracy politycznej przed zjazdem jest określenie zasadniczej dyrektywy: czy działania będą podejmowane w stosunku do „Solidarności” w sposób defensywny wobec działań i zamierzeń związku, czy też podejmiemy działania ofensywne, wyprzedzające.

Do zagadnień politycznych wymagających stosunku partii w związku ze zjazdem „Solidarności” zaliczyć należy:

1. Treść programu działania związku, który będzie uchwalony przez zjazd:

– stosunek do ogłoszonego w kwietniu zarysu programowego,

– ewentualne tendencje [do] zmian programowych.

2. Statut NSZZ „Solidarność”:

– czy możliwe są zmiany statutowe na zjeździe i jaki może być kierunek zmian,

– czy bronić obecnie istniejącego statutu jako podstawy istnienia związku.

3. Sprawy personalne dotyczące składu władz związkowych:

– system wyborczy na zjeździe, ilościowe i strukturalne problemy,

– charakterystyki kandydatów do władz.

4. Obsługa informacyjna zjazdu – tryb i zakres informacji w środkach masowego przekazu.

5. Udział zagranicznych gości i dziennikarzy w zjeździe.

6. Duże znaczenie dla przebiegu zjazdu może mieć uchwalenie przez sejm ustaw:

– o związkach zawodowych,

– o przedsiębiorstwie państwowym,

– o samorządzie załogi przedsiębiorstwa.

7. Należy rozważyć możliwość przeprowadzenia przed zjazdem spotkania grupy członków Biura Politycznego z KKPb.

A. Propozycje działań na szczeblu centralnym

I. Działania organizacyjne

1. Powołać zespół koordynacyjny do spraw pracy politycznej w związku ze zjazdem NSZZ „Solidarność”, w którego skład weszliby kierownicy wydziałów KC: organizacyjnego, socjalno-zawodowego, pracy ideowo-wychowawczej, prasy, radia i TV, administracyjnego, zagranicznego, [oraz] Min[isterstwo] ds. Zw[iązków] Zaw[odowych], MSW.

2. Przy Wydziale Socjalno-Zawodowym KC utworzyć roboczy zespół ekspertów do przygotowania bieżącej analizy dokumentów zjazdowych i wniosków do pracy politycznej dla ww. zespołu koordynacyjnego.

3. Zebrać pełne dane osobowe o składzie delegatów i dokonać analiz porównawczych składu z punktu widzenia reprezentacji grup społecznych, postaw politycznych itp.

4. Podjąć działania dla organizowania spotkań z delegatami w zakładach pracy, przygotować aktyw partyjny do polemiki z delegatami i prezentacji stanowiska partii – celem powinno być wiązanie delegatów z opiniami środowisk pracy.

5. Ustalić możliwość uruchomienia w wybranych dużych zakładach pracy aktywnych ośrodków kształtowania opinii i prezentowania stanowisk wobec przebiegu zjazdu.

6. Przeprowadzić w środowiskach partyjnych rozmowy z delegatami – członkami PZPR, postawić im zadania obrony linii partii oraz w miarę potrzeb udzielićc pomocy merytorycznej (przemówienia, materiały propagandowe)d.

7. Ustalić na okres zjazdu możliwie sprawny system informacji wewnątrzpartyjnej:

– wydelegowanie do KW Gdańsk grupy pracowników KC z wydziałów: organizacyjnego (sektor informacji), socjalno-zawodowego, prasy, radia i TV, którzy przygotowywać będą szybką informację dla instancji i organizacji partyjnyche;

– określić sposoby szybkiego przekazu informacji do KC i do organizacji partyjnych, wyprzedzających informacje prasowe i RTV.

II. Działania propagandowe

1. W gazetach, radiu i TV prowadzić akcję wywiadów z wybranymi delegatami dla polaryzacji poglądów o stanowiskach delegatów, główną uwagę zwrócić na delegatów robotnikówf.

2. W środkach masowego przekazu podjąć akcję wywiadów z szeroko rozumianymi reprezentantami społeczeństwa pod hasłem: „Czego oczekujesz od zjazdu «Solidarności»?”g.

3. Podjąć pogłębione analizy programu „Solidarności” – wnieść do opinii publicznej wiedzę o zbieżnościach i rozbieżnościach między tym programem a uchwałami IX Zjazdu PZPR.

h4. Ze względu, że w I etapie zjazdu organizatorzy proponują dokonanie zmian w statucie związku, należy podjąć w propagandzie problemy prawne zmian statutowych, rejestracji związków, zależność statutu od porozumień gdańskichh.

5. Określić, co z materiałów programowych PZPR można dostarczyć delegatom na zjazd, np. raport o stanie gospodarki, program stabilizacji, uchwały IX Zjazdu (przewidzieć metodę przekazania tych materiałów w trybie indywidualnym przed zjazdem).

6. Przygotować nową wersję białej księgi, charakteryzującej główne fakty naruszania statutu, dla rozkolportowania wśród delegatówi.

7. Przygotować się do akcji podejmowania rezolucji i listów do zjazdu w przypadku wygłoszenia na zjeździe poglądów sprzecznych z racjami politycznymi PRL. Wykorzystać do tego działania zespoły aktywu (p. II 5), związki branżowe i autonomiczne, a także inne organizacje społecznee.

8. Opracować plan prezentacji zjazdu w partyjnych gazetach i RTV.

9. Analizować i wykorzystywać w propagandzie przygotowania i przebieg zjazdu z punktu widzenia kosztów, megalomaniie.

III. Problemy międzynarodowe

1. Ustalić zasady postępowania MSZ i MSW w sprawach udziału delegacji i korespondentów zagranicznych w zjeździej.

2. Opracować oceny przygotowań do zjazdu dla przekazania bratnim partiom i centralom związkowym w k[rajach] s[ocjalistycznych], a także hw toku zjazdu przekazywać informacje placówkom dyplomatycznym PRLh.

3. Zainspirować w środkach masowego przekazu artykuły i wypowiedzi o międzynarodowych aspektach zjazdu „Solidarności”.

IV. Działania rządu

1. Doprowadzić do spotkania Komitetu RM ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi z KKP dla omówienia spraw przedzjazdowych, w miarę możliwości podobne spotkania odbyć w województwach między kwojewodami i zarządami regionówk.

2. Wystosować posłanie – oświadczenie rządu do zjazdu, w którym należy przedstawić płaszczyzny współdziałania ze związkami zawodowymie.

3. W okresie przedzjazdowym zgłosić do KKP możliwie dużą ilość propozycji aktów normatywnych dotyczących zarówno programu stabilizacyjnego i reformy gospodarczej, z jednoczesnym podawaniem do publicznej wiadomości faktu przedstawienia propozycji związkowi.

4. Ustalić ew[entualną] propozycję reprezentacji władz państwowych na zjeździe.

B. Propozycje do działań w terenowych instancjach i organizacjach partyjnych

1. Powołać w k[omitetach] w[ojewódzkich] zespoły pracowników do koordynowania pracy politycznej w związku ze zjazdem „Solidarności”.

2. Ustalić metodologię szybkiej informacji wewnątrzpartyjnejl.

3. Dostosować do ustaleń centralnego zespołu koordynacyjnego działania propagandowe i wewnątrzpartyjne:

h– ustalenie grup aktywu w zakładach dla podejmowania działańł agitacyjno-propagandowych,

– oddziaływanie na przebieg pracy produkcyjnej w zakładach,

– współdziałanie z organizacjami branżowych i autonomicznych zw[iązków] zawodowychh.

4. Dokonać analizy składu delegatów na zjazd z terenu województwa i ustalić formy i możliwości oddziaływania na ich postawy i poglądy.

5. Ustalić możliwości i przeprowadzić rozmowy z członkami partii – delegatami na zjazd „Solidarności”.

Warszawa, dn[ia] 21 VIII [19]81 r.m

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 25–31, oryginał, mps.

a Powyżej odręczny dopisek tow[arzysz] A[dam] Krzysztoporski.

b Na marginesie odręczny dopisek Czy nie?

c W oryginale udzielenia.

d Obok odręczny dopisek wykazy, charakterystyki.

e Obok nieczytelny odręczny dopisek.

f Na marginesie odręczny dopisek Podpowiedzi kogo.

g Obok odręczny dopisek tylko pozytyw, bo inaczej popularność.

h–h Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

i Obok odręczny dopisek nierealny. Dalej dwa nieczytelne słowa.

j Obok odręczny dopisek Dep[artament] I.

k–k W oryginale wojewodą i zarządem regionu.

l Obok odręczny dopisek telekonferencje, Gdańsk. Dalej nieczytelne słowo.

ł W oryginale udziału.

m Poniżej odręczny dopisek Nam będzie trudniej wkraczać w zjazd niż im IX. Czy nie zwołać I Sek[cji] – przed zjazdem.

Nr 15

1981 sierpień 22, Gdańsk – Wniosek o wszczęcie sprawy obiektowej krypt. „Sejmik”

Zatwierdzama

Gdańsk, dnia 22 VIII 1981 r.

Tajne

Wniosek o wszczęcie sprawy obiektowej kryptonim „Sejmik” na I KZD NSZZ „Solidarność”.

Cel założenia: Operacyjna ochrona obrad I KZD NSZZ „Solidarność” przed:

– przemycaniem koncepcji, treści i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu związku przez organizacje antypaństwowe oraz próbami sprowadzania działalności związku na płaszczyznę antysocjalistyczną;

– oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej i penetracją [ze strony] ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych.

Zastępca naczelnika Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Ryszard Łubiński

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 1, oryginał, rkps.

a Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk Władysław Jaworski oraz nieczytelny podpis. Władysław Jaworski (ur. 1925 r.) – płk MO; od 1947 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz WUBP w Gdańsku (m.in. kierownik sekcji Wydziału III i zastępca naczelnika wydziałów: VIII, V i II); 1956–1970 naczelnik Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1970–1973 II zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB; 1973–1981 I zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB; od 1981 r. na emeryturze. Zob. AIPN, 0604/517, t. 1–2, Akta osobowe W. Jaworskiego.

Nr 16

1981 sierpień 24, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego dotyczący m.in. zaleceń wydanych przez Biuro Prasowe I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3411

24 VIII [19]81 r., [godz.] 16.00

Tajne spec[jalnego] znaczenia
Naczelnik Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”

MSW w Warszawiea

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80:

01. Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. 24 VIII [19]81 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew¹, 376266.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, związków, instytucji i stowarzyszeń do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez Lecha Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej informuję o dalszych ustaleniach.

Z uzyskanych od źródła ps. „Tajfun”² informacji wynika, że Biuro Prasowe I KZD NSZZ „Solidarność” w dniu 22 VIII br. opublikowało oświadczenie o następującej treści:

b„W związku ze zbliżającym się I KZD NSZZ «Solidarność» w Gdańsku Biuro Prasowe Zjazdu oraz rzecznik prasowy KKP wielokrotnie występowali do przewodniczącego Komitetu ds. Radia i TV Władysława Lorancac o decyzję w sprawach obsługi TV zjazdu. Począwszy od 31 lipca, skierowano do prezesa Radiokomitetu kilka pism w sprawach:

1. Wynajmu sprzętu do obsługi Biura Prasowego.

2. Ustalenia zasad transmisji TV ze zjazdu.

3. Wprowadzenia od 17 sierpnia pięciominutowych audycji dotyczących organizacyjnych i merytorycznych problemów zjazdu.

Po wielokrotnych telefonach, teleksach i pismach udało się pokonać barierę niekompetentnego sekretariatu i w bezpośredniej rozmowie z Władysławem Lorancem ustalić termin spotkania na 21 sierpnia. Ze strony «Solidarności» mieli wziąć udział J[anusz] Onyszkiewicz, P[iotr] Załuski³ oraz przedstawiciele Biura Prasowego Zjazdu.

21 sierpnia, już po przyjeździe do Warszawy delegacji, sekretariat prezesa jednostronnie odwołał rozmowy bez podania następnego terminu. Jest to faktycznie odmowa pomocy technicznej przy zjeździe, a przede wszystkim odmowa transmisji TV ze zjazdu «Solidarności». Czy z powodu arbitralnych posunięć garstki decydentów dziesięciomilionowy związek ma być pozbawiony pełnej informacji w środkach masowego przekazu, które są własnością społeczną? Apelujemy: wywieszajcie na budynkach transparenty żądające transmisji TV z I KZD NSZZ «Solidarność». Domagajcie się niezależnych audycji «Solidarności» w PR i TV. «Solidarność» musi mówić sama o sobie, własnym głosem”. Oświadczenie podpisali szef Biura Prasowego Zjazdu Marek Podgórczyk⁴ oraz wiceprzewodniczący KKK NSZZ „Solidarność” Marian Terleckib5.

[…]d

W dniu 20 VIII [19]81 r. Komisja Zjazdowa wydała zalecenia w sprawie zabezpieczenia informacji związkowej podczas I KZD na wypadek blokady informacji oficjalnej. Zalecenia te przedstawiają się następująco:

„Istnieje teoretyczna możliwość blokady informacji o przebiegu zjazdu w tzw. masowych środkach przekazu, np. na skutek braku porozumienia w kwestii przekazywania materiałów opracowanych przez Biuro Prasowe Zjazdu w wersji niezmienionej. Stwierdzenie jakichkolwiek uchybień w tym względzie ze strony władz upoważnia zjazd do natychmiastowego wstrzymania kierowania jakichkolwiek informacji do oficjalnych środków przekazu, wszakże wyłącznie pod warunkiem zapewnienia odpowiednio szerokiego i sprawnego systemu przekazywania wiadomości z Gdańska kanałami związkowymi. System musi zabezpieczać wszechstronnie możliwość pełnego informowania członków związku i społeczeństwa o faktycznym przebiegu zjazdu w przypadku możliwej blokady. Jest to warunek konieczny powodzenia zjazdu w opinii związkowej i społecznej, a niestety nie można wykluczyć ewentualnych chwilowych działań zmierzających w kierunku odcięcia społeczeństwa od rzetelnej informacji o jego przebiegu. Komisja Zjazdowa zobowiązuje Biuro Prasowe Zjazdu do opracowania, we współpracy z przedstawicielem komisji, ogólnej instrukcji dla regionów w tej sprawie. Instrukcja powinna uwzględniać następujące elementy systemu zabezpieczenia informacji:

1. Powołanie w regionach zespołów awaryjnych, upoważnionych do podejmowania niezbędnych decyzji roboczych, szczególnie wobec nieobecności na miejscu wielu członków zarządów będących delegatami na zjazd.

2. Zorganizowanie odpowiednio sprawnej obsługi teleksowej:

a) wszystkie teleksy związkowe w Gdańsku natychmiast w sytuacji awaryjnej pozostają w dyspozycji Biura Prasowego Zjazdu i rzecznika prasowego zjazdu powołanego przez zjazd;

b) absolutna cisza teleksowa na sygnał z Gdańska (dopuszczalne kierowanie informacji wymagających decyzji władz krajowych);

c) opracowanie specjalnej sieci połączeń teleksowych, z uwzględnieniem pracy wszystkich nadajników w Gdańsku przekazujących materiały zjazdowe wyłącznie do zarządów regionów i tych ich delegatur, które są wyposażone w poligrafię i mogą powielać materiały (do szczegółowego opracowania przez Biuro Prasowe);

d) opracowanie awaryjnego systemu przekazywania informacji z Gdańska do regionów na wypadek blokady połączeń teleksowych (do szczegółowego opracowania przez Biuro Prasowe).

3. Zapewnienie pełnego pogotowia osobowego i technicznego we wszystkich regionach – działach informacji i poligrafii związkowej (całodobowa pełna obsada redakcyjna i techniczna), począwszy od dnia 4 września do 9 września włącznie oraz od 25 września do 3 października włącznie (do szczegółowego opracowania przez zarządy regionów).

4. Zabezpieczenie w ten sposób możliwości wydania pełnej informacji z poprzedniego dnia zjazdu następnego dnia rano, zabezpieczenie natychmiastowego kolportażu, rozwieszenia w kluczowych punktach komunikacyjnych miast i możliwości rozdawania ludności (do szczegółowego opracowania przez zarządy regionów).

5. Zorganizowanie terenowych/dzielnicowych punktów informacyjnych w większych ośrodkach miejskich, ewentualnie wyposażonych w powielacz i papier, czynnych od 8.00 do 22.00, pozostających w stałym kontakcie z zarządem regionu. Wcześniej[sze] poinformowanie organizacji zakładowych o ich lokalizacji. Ewentualne szczegółowe rozwiązania w regionach powinny uwzględniać istniejące możliwości techniczne. Instrukcje szczegółowe (Biura Prasowego oraz zarządów regionalnych) nie powinny być publikowane, z wyjątkiem fragmentów informujących organizacje zakładowe o sposobie kolportażu materiałów. Instrukcja Biura Prasowego Zjazdu powinna być przekazana regionom najpóźniej do dnia 26 VIII br.

Z upoważnienia Komisji Zjazdowej podpisał Andrzej Porawskie.

[…]f

Z posiadanych informacji wynika, że w dniu 25 VIII br. rozpoczynają się kolejne obrady Krajowej Komisji Zjazdowej (obrady zaplanowano na dwa dni). W drugim dniu planowane jest spotkanie KKZ z przedstawicielami delegatów z wszystkich regionów. Dotychczas KKZ opracowała porządek obrad w obu turach zjazdu, regulamin obrad, pełne materiały programowe, pełne materiały statutowe, zawartość merytoryczną 3. „Biuletynu Zjazdowego”, ponadto jeden apel do delegatów i inne materiały omówieniowe. Uważa się, że nareszcie praca KKZ zakończyła się poważnymi efektami. KKZ uznała, że zrobiła wszystko, co można było zrobić w tak krótkim okresie.

Z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A”

KW MO Gdańsk

mjr R[yszard] Łubiński

Zaszyfrował: Głaszczka, dnia 24 VIII [19]81 r., godz. 20.30

Rozszyfrował: Lesiak, [godz.] 22.25

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 14–22, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Strzelichowski, tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 25 VIII [19]81 r. Jan Strzelichowski (ur. 1930 r.) – inżynier górnictwa, płk MO; 1953–1954 funkcjonariusz MUBP w Wałbrzychu; 1954–1956 referent Departamentu I MBP/KdsBP; w 1956 r. zwolniony ze służby na własną prośbę; 1956–1965 pracownik KWK „Thorez” w Wałbrzychu; 1965–1973 inspektor Wydziału IV Departamentu I MSW; 1973–1979 starszy inspektor Wydziału IV Departamentu I MSW; 1979–1982 starszy inspektor Wydziału III Departamentu III „A”/V MSW; w 1982 r. starszy inspektor Wydziału I Biura Studiów SB MSW; 1982–1989 zastępca naczelnika Wydziału I Biura Studiów SB MSW/Departamentu Studiów i Analiz MSW. Zob. AIPN, 0604/1332, t. 1–2, Akta osobowe J. Strzelichowskiego. Adam Żaczek (ur. 1951 r.) – kpt. MO; od 1971 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz MO w Opatowie, Baćkowicach i Iwaniskach; od 1980 r. w Departamencie III „A”/V MSW; zajmował się rozpracowaniem kierownictwa „Solidarności”; po 13 XII 1981 r. uczestnik przygotowań do procesu działaczy KSS „KOR” i NSZZ „Solidarność”; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 0604/2013, Akta osobowe A. Żaczka. Józef Burak (ur. 1950 r.) – mjr MO; 1973–1974 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Dąbrowie Białostockiej; 1974–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Białymstoku; 1975–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Białymstoku; 1978–1979 inspektor Wydziału III KW MO w Białymstoku; 1979–1980 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Białymstoku; 1980–1981 inspektor Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1981–1982 starszy inspektor Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1982–1989 zastępca naczelnika Wydziału II Biura Studiów MSW; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału IV Departamentu Studiów i Analiz MSW. Zob. AIPN, 0604/1735, t. 1–2, Akta osobowe J. Buraka.

1 Zbigniew Miazga (ur. 1946 r.) – kpt. MO; 1974–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1980 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1983 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; 1983–1990 kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2466, Akta osobowe Z. Miazgi.

b–b Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

c W oryginale tu i dalej pisownia nazwiska Loranz. Władysław Loranc (ur. 1930 r.) – dziennikarz, polityk, dr nauk humanistycznych;1968–1971 dziennikarz rozgłośni Polskiego Radia w Krakowie; 1971–1972 pracownik Wydziału Nauki i Oświaty KC PZPR; 1972–1973 zastępca przewodniczącego Radiokomitetu; 1974–1981 wiceminister kultury i sztuki; 1981–1982 przewodniczący Radiokomitetu; kierownik Wydziału Ideologicznego KC PZPR; 1987–1989 kierownik Urzędu do spraw Wyznań.

2 Źródło techniki operacyjnej.

3 Piotr Załuski (ur. 1945 r.) – filolog polski, dziennikarz radiowy i telewizyjny, reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych; pracownik TVP Wrocław; od 1980 r. przewodniczący KKK Pracowników Radia i Telewizji; 13 XII 1981 r. – 1 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; 1982–1995 na emigracji w RFN; dziennikarz RWE; 3 XI 1967 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu jako OZ; 25 XI 1967 r. przerejestrowany na TW ps. „Maria”; 30 X 1975 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-52876, nie zachowały się; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział II KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOS krypt. „Redaktor” ze względu na utrzymywanie kontaktów z KSS „KOR” i współpracę z RWE; 1984–1985 Wydział Śledczy WUSW we Wrocławiu prowadził przeciwko niemu śledztwo w związku ze współpracą z „obcą organizacją na szkodę PRL”. Zob. karta E-14 dot. P. Załuskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW we Wrocławiu; http://www.encysol.pl/wiki/Piotr_Za%C5%82uski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Marek Podgórczyk (ur. 1952 r.) – ekonomista; pracownik Wojewódzkiego Zjednoczenia Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Gdańsku; szef Biura Informacyjno-Prasowego NSZZ „Solidarność”; rzecznik prasowy I KZD w Gdańsku; w latach osiemdziesiątych współwłaściciel sklepu w Gdańsku; 1976–1977 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Kolporter”.

5 Marian Terlecki (ur. 1954 r.) – dziennikarz, filmowiec; działacz RMP i NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. do 13 IX 1983 r. ukrywał się; w 1985 r. aresztowany, w 1986 r. zwolniony; rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku oraz Wydział XI Departamentu I MSW w ramach SOR krypt. „Aktor”, „Kunigas”, „Scena”, „Sony” i „Kramir”; z materiałów SOR krypt. „Kramir” (AIPN, 01911/169) wynika, że w 1976 r. Wydział III KW MO w Gdańsku nawiązał z nim dialog operacyjny (k. 47), w wyniku którego podjął on współpracę z SB; zarejestrowany pod nr. 24014 jako KO. Zob. Operacja „Zorza II”. Służba Bezpieczeństwa i Komitet Wojewódzki PZPR wobec wizyty Jana Pawła II w Trójmieście (czerwiec 1987), red. S. Cenckiewicz, M. Kruk, Warszawa–Gdańsk 2008, s. 101; W. Muszyński, Marian Terlecki [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 331–333.

d Pominięto fragment dotyczący porządku obrad. Zob. AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 132–136.

e W oryginale Porowski. Andrzej Porawski (ur. 1951 r.) – technolog drewna, samorządowiec; pracownik Instytutu Technologii Drewna w Poznaniu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium Sekcji Resortowych Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki; 13 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gębarzewie; 30 III 1982 r. osadzony w Areszcie Śledczym w Poznaniu za przynależność do Tymczasowego ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”, postępowanie umorzono w związku z amnestią z 21 VII 1983 r.; po 1989 r. związany z Partią Chrześcijańskich Demokratów, następnie z AWS i PO; 1982–1985 figurant SOS krypt. „Reformator” prowadzonej przez Wydział V KW MO/WUSW w Poznaniu.

f Pominięto fragment dotyczący zaopatrzenia delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” w artykuły spożywcze. Zob. dokument nr 19 – AIPN, 0236/243, t. 4, k. 26–37.

Nr 17

1981 sierpień 24, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Łubińskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3412

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa

24 VIII [19]81 [r.], [godz.] 16.30

Naczelnik Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”

MSW w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 24 VIII [19]81 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew, 376266.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez L[echa] Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności informuję o dalszych ustaleniach.

Z uzyskanych od źródła ps. „Pasat”¹ informacji wynika, że Biuro Organizacyjne I KZD NSZZ „Solidarność” wystosowało do wszystkich zarządów regionalnych pismo o treści: „W celu usprawnienia przyjęcia zakwaterowania blisko 2 tysięcy uczestników pierwszej tury (5 września do 9 września 1981 r.) I KZD NSZZ «Solidarność» Biuro Organizacyjne uprzejmie prosi o przekazanie teleksem na nasz adres w terminie nieprzekraczalnym do dnia 29 sierpnia br. następujących informacji wg poniższego wzoru:

1) nazwa regionu, ilość delegatów;

2) przewidywany środek lokomocji dla delegacji: PKP, PKS, LOT;

3) stacja docelowa: Dworzec Główny PKP w Gdańsku, Dworzec PKS w Gdańsku, lotnisko Gdańsk-Rębiechowo;

4) przewidywana data: godzina przybycia na stację docelową określoną w punkcie 3.

Informujemy, że zapewniamy nieodpłatne zakwaterowanie i wyżywienie dla wszystkich delegatów na zjazd. Centralna recepcja, a więc punkt zborny dla wszystkich uczestników, mieścić się będzie w miejscu obrad, to jest w hali «Olivia» w Gdańsku-Oliwie przy ul. Grunwaldzkiej. Recepcja ta czynna będzie od godz. 8.00 4 września br.

Od godz. 14.00 tego samego dnia zapewniamy zakwaterowanie. Również od 4 września br. od godz. 8.00 oraz przez cały czas zjazdu organizatorzy zapewniają własną bezpłatną komunikację autobusową.

W dniach od 4 września [od] godz. 8.00 do 5 września [do] godz. 7.00 na Dworcu Głównym PKP w Gdańsku uruchamiamy punkt informacji zjazdowej oraz komunikację autobusową na trasie dworzec PKP – hala «Olivia». W obopólnie dobrze pojętym interesie uczestników i organizatorów (w intencji uniknięcia spiętrzeń) prosimy o odpowiednio wcześniejszy przyjazd (4 września).

Jednocześnie z góry prosimy o życzliwą wyrozumiałość z uwagi na niezwykle krótki okres pozostawiony do dyspozycji organizatorów tak poważnego przedsięwzięcia (mieliśmy tylko półtora miesiąca wobec rozpowszechnionej praktyki półtorarocznych przygotowań)”.

[…]b

W prowadzonym rozpoznaniu stwierdzono, że w dalszym ciągu dyskutowana jest sprawa zaopatrzenia delegatów i gości zjazdowych w artykuły żywnościowe, papierosy, używki itp. Pierwotne założenia realizacji tych dostaw przez wojewodę gdańskiego uległy zmianie. Wojewoda gdański prof. J[erzy] Kołodziejski² uznał bowiem, że z uwagi na ogólnokrajowy charakter imprezy (zjazd) decyzję o zaopatrzeniu w ww. artykuły podjąć musi minister handlu wewnętrznego i usług.

Od źródła ps. „Pasat” uzyskaliśmy treść apelu L[echa] Wałęsy do dziennikarzy, opublikowanego w wydaniu specjalnym BIPS w dniu 23 VIII [19]81 [r.]: „Chcemy mówić własnym głosem o własnych sprawach. Za dziesięć dni mamy zjazd naszego związku. Zwracam się do polskich dziennikarzy, do pracowników radia i telewizji – prawda jest nam potrzebna jak węgiel, pomóżcie nam ją głosić. Jeżeli spotkają was za to represje, obronimy was. Pamiętajcie, że służycie nam wszystkim, wasza uczciwość i zdecydowanie może uchronić Polskę przed kolejnymi strajkami. Lech Wałęsa”.

Od tego samego źródła uzyskano również oświadczenie szefa Biura Prasowego I Zjazdu Delegatów „Solidarności” o treści:

„5 września br. rozpoczyna się I KZD NSZZ «Solidarność», organizacji łączącej 10 milionów członków. Rzetelna informacja o przebiegu zjazdu i jego uchwałach w środkach masowego przekazu znajdujących się pod kontrolą rządu jest społeczeństwu absolutnie niezbędna. Jeszcze w drugiej połowie lipca br. rzecznik prasowy KKP i Biuro Prasowe Zjazdu wystąpiły do Komitetu ds. Radia i Telewizji z inicjatywą podjęcia rozmów na temat transmisji przebiegu obrad oraz informacji zjazdowej w TV. Do dnia dzisiejszego z winy kierownictwa komitetu rozmów takich nie podjęto. Dziesięciomilionowa rzesza członków związku, a wraz z nią całe społeczeństwo stoi wobec groźby pozbawienia bądź całkowitego zafałszowania informacji o przebiegu i decyzjach I KZD. Domagamy się właściwego miejsca dla informacji zjazdowej w środkach masowego przekazu, domagamy się autoryzacji treści merytorycznych informacji, bowiem tylko to zapewni jej rzetelność. Wzywamy kierownictwo Komitetu ds. Radia i TV do natychmiastowego podjęcia rozmów. Szef Biura Prasowego I KZD Marek Podgórczyk”.

Ponadto uzyskano komentarz BIPS na temat zbliżającego się I KZD: „Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów rozpoczyna obrady za 11 dni. Rozpoczyna obrady w sytuacji, gdy pamięć społeczeństwa obciążona jest jeszcze zniesławiającą związek, oszczerczą kampanią rozpętaną w kontrolowanych przez rząd środkach masowego przekazu w pierwszej połowie sierpnia. Rzetelna, uczciwa informacja o przebiegu zjazdu na pewno będzie instrumentem uspokojenia nastrojów w kraju, czynnikiem stabilizującym sytuację. Dezinformacja i przekłamanie spowodują na pewno wzrost napięcia społecznego. Wszyscy znamy tę prostą prawdę. Zna ją także rząd. Dlaczego więc dotąd rządowa agenda, Komitet ds. Radia i Telewizji, nie odpowiedziała na inicjatywę podjęcia konkretnych, technicznych rozmów w tej sprawie? Rzecznik prasowy KKP oraz Biuro Prasowe Zjazdu już w drugiej połowie lipca zwróciły się do władz Radiokomitetu o uzgodnienie warunków transmisji obrad i przekazywania informacji zjazdowych. Do dziś brak efektów tej inicjatywy, ściślej – ostatnim efektem było odwołanie przez prezesa Lorancac kolejnego, wcześniej umówionego spotkania z rzecznikiem prasowym KKP i szefem Biura Prasowego Zjazdu, ustalonego na 21 sierpnia br. Odwołanie, o którym dwaj zainteresowani dowiedzieli się na kilka godzin przed spotkaniem. Czyżby taktyka władz Komitetu ds. Radia i Telewizji polegała na unikaniu rozmów i pozorowaniu braku zainteresowania? Czy możemy się spodziewać, że na dzień przed rozpoczęciem obrad zjazdu prezes Loranc przyśle teleks, a w ślad za nim ekipę DTV z red. Samitowskim³ na czele? Niestety tego właśnie możemy się spodziewać. Bardzo pragnęlibyśmy uniknąć takiej ewentualności. Uniknąć kolejnej oszczerczej kampanii propagandowej pod hasłem: «Solidarność» nie dopuszcza dziennikarzy TV na obrady zjazdu. Prawda to bardzo cenny, reglamentowany towar. Powinien on być przeznaczony na rynek krajowy, gdzie występuje ogromna przewaga popytu nad podażą. Jak to się dzieje, że w Biurze Prasowym Zjazdu akredytują się i uzgadniają warunki współpracy znane zachodnie stacje telewizyjne: BBC, CBS, NBC, RDT⁴, ITV N[ews], zaś nasza TV wykazuje kompletny brak zainteresowania, czyżbyśmy musieli eksportować prawdę?

IX Nadzwyczajny Zjazd PZPR miał codziennie około dziesięciogodzinowe bloki transmisyjno-informacyjne w TV. Dobrze się stało, że tak obszernie informowano opinię publiczną. Ilu godzin transmisji i jakiej informacji może spodziewać się I KZD «Solidarności» – organizacji skupiającej 10 milionów obywateli? IX Zjazd PZPR relacjonowali i komentowali dziennikarze TV w ogromnej większości będący członkami tej organizacji. Czy zjazdu «Solidarności» nie powinni relacjonować dziennikarze będący jej członkami? Związek nigdy nie unikał rzeczowej i udokumentowanej krytyki. Związek nie zamierza pozbawiać nikogo prawa do dowolnego komentowania jego działalności. Jednocześnie związek musi żądać minimum obiektywnej informacji. A minimum to własnym głosem o własnych sprawach”.

Z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

mjr mgr R[yszard] Łubiński

Zaszyfrował: Głaszczka, dnia 24 VIII [19]81 [r.], godz. 22.00

Rozszyfrował: Lesiak, [godz.] 23.00

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 9–13, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Strzelichowski, tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 25 VIII [19]81 r.

1 Źródło techniki operacyjnej.

b Pominięto fragment zawierający listę przedstawicieli zagranicznych związków zawodowych zaproszonych na I KZD NSZZ „Solidarność”.

2 Jerzy Kołodziejski (1933–2001) – architekt, polityk, prof. dr hab.; 1977–1979 wicewojewoda, 1979–1981 wojewoda gdański, sygnatariusz porozumień sierpniowych; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; sekretarz stanu w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.

c W oryginale Loranza.

3 Tadeusz Samitowski (ur. 1945 r.) – dziennikarz; prezenter DTV; korespondent zagraniczny PR i TVP; członek Komitetu ds. PRiTV; członek PZPR; w maju 1981 r. usunięty z SDP za niezgodne z etyką dziennikarską przygotowanie reportaży dot. wydarzeń w Radomiu i Olsztynie; 3 III 1981 r. zarejestrowany przez Departament II MSW pod nr. 64332 jako kandydat na TW; 16 III 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Danuta”; 17 XII 1983 r. przekazany na kontakt Departamentu III MSW; współpracę zawieszono z powodu wyjazdu służbowego za granicę; 21 III 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18620. Zob. AIPN, 002082/497, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Danuta”.

4 Prawdopodobnie chodzi o obecny na zjeździe zachodnioniemiecki związek nadawców radiowo-telewizyjnych ARD.

Nr 18

1981 sierpień 25, Warszawa – Plan działań operacyjnych opracowany w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia a25 VIIIa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Plan

działań operacyjnych w związku z I KZD NSZZ „Solidarność”

W okresie poprzedzającym zjazd „Solidarności” oraz w czasie jego trwania działania polityczne i operacyjne winny koncentrować się na:

– zminimalizowaniu społecznego znaczenia i ograniczaniu negatywnego wpływu zjazdu na rozwój sytuacji społeczno-politycznej kraju;

– ograniczaniu wpływów KSS „KOR”, KPN, RMP, ROPCiO itp. oraz ekstremistów w związku na przebieg, decyzje zjazdu i dalszą działalność „Solidarności”;

– sprowadzaniu „Solidarności” do działalności związkowej zgodnej ze statutem.

1. Współudział w realizacji planu pracy politycznej przed i w czasie zjazdu NSZZ „Solidarność” z dnia 21 VIII 1981 r., a w szczególności:

1.1. Przekazywanie bieżących informacji o przygotowaniach i przebiegu zjazdu grupie ekspertów przy zespole koordynacyjnym powołanym przez władze partyjne i administracyjne, celem umożliwienia przygotowania bieżącej analizy materiałów i dokumentów zjazdowych oraz wypracowywania wniosków do działań politycznych.

1.2. Informowanie władz politycznych o tendencjach związanych z głównymi tematami pierwszej tury obrad, tj. zmiany w statucie związku oraz samorządność pracownicza i terytorialna, dla zajęcia stanowiska w środkach masowego przekazu (problemy prawne zmian statutu, rejestracja związku, zależność statutu od porozumień gdańskich, projekty ustaw o związkach zawodowych, o przedsiębiorstwie państwowym, o samorządzie załogi przedsiębiorstwa itp.).

1.3. Przekazywanie charakterystyk biograficzno-operacyjnych delegatów celem umożliwienia prowadzenia działań politycznych, a szczególnie:

– organizowanie spotkań z delegatami w zakładach pracy, prowadzenie właściwej polemiki z delegatami i wiązanie ich z opinią środowiska pracy;

– prowadzenie wywiadów w środkach masowego przekazu z wytypowanymi delegatami opowiadającymi się przeciwko działalności ekstremistów i KSS „KOR” w związku;

– przeprowadzenie przez instancje partyjne rozmów z delegatami – członkami PZPR celem wytyczenia linii postępowania na zjeździe.

1.4. Wytypowanie ekspertów „Solidarności”, z którymi przedstawiciele władz centralnych winni przeprowadzić poważne rozmowy przed zjazdem.

1.5. Wskazywanie osób – szeroko rozumianych reprezentantów społeczeństwa – do rozmów i wywiadów w środkach masowego przekazu pod hasłem: „Czego oczekujesz od zjazdu «Solidarności»?” oraz wyrażanie krytycznej opinii środowiska wobec forsowania negatywnych kierunków na zjeździe.

2. Zadania ogólne dla pionów Służby Bezpieczeństwa i MO.

Wszystkie służby resortu spraw wewnętrznych nasilą działania rozpoznawcze w celu ujawniania wszelkich negatywnych inicjatyw i zamiarów związanych ze zjazdem „Solidarności”.

2.1. Departament III „A” MSW

– odpowiedzialny jest za całokształt operacyjnego zabezpieczenia zjazdu i realizację wspólnie z innymi pionami głównych kierunków planu.

2.2. Departament I MSW

– dokona wcześniejszego rozpoznania zaproszonych na zjazd przedstawicieli zagranicznych central związkowych i korespondentów zagranicznych;

– wspólnie z Biurem Paszportów przeprowadzi odpowiednią politykę wizową wobec cudzoziemców przybywających na zjazd, celem ograniczenia przyjazdów dziennikarzy i przedstawicieli związków zawodowych reprezentujących kierunki antysocjalistyczne (np. zapewni niewydawanie wiz na punktach granicznych, przewlekłe załatwianie spraw wizowych itp.);

– we współpracy z MSZ podejmie działania na rzecz minimalizowania wydźwięku zjazdu za granicą.

2.3. Departament II MSW

– obejmie wzmożoną kontrolą operacyjną przedstawicielstwa dyplomatyczne i pracowników służb specjalnych;

– ograniczy napływ literatury bezdebitowej;

– będzie prowadzić kontrolę operacyjną dziennikarzy zagranicznych oraz działalności agencji „Interpress” i urządzeń poligraficznych;

– ujawnienie udziału delegacji reprezentujących zachodnie organizacje i ośrodki antykomunistyczne i antypolskie;

– wspólnie z Dep[artamentem] I inspirowanie korespondentów zagranicznych do dyskredytacji w przesyłanych wiadomościach postaw ekstremistycznych, wskazanych delegatów oraz [wyrażania] negatywnych ocen celów politycznych związku w powiązaniu z sytuacją ekonomiczną w kraju.

2.4. Departament III MSW

– obejmie wzmożoną kontrolą operacyjną aktywnych działaczy KSS „KOR”, KPN, RMP, ROPCiO i innych ugrupowań opozycyjnych w gremiach kierowniczych i wśród doradców „Solidarności” w celu rozpoznania przygotowań do zjazdu i ograniczenia ich wpływów na przygotowania, przebieg i decyzje zjazdu;

– dokona rozpoznania działalności inicjatorów organizowania nielegalnych partii politycznych (PPP, PPS, PPD, PPSD), celem neutralizacji ich oddziaływania na zjazd.

2.5. Departament IV MSW

– wykorzysta posiadane możliwości do oddziaływania poprzez doradców „Solidarności” ze środowiska katolickiego na spokojny przebieg i ukierunkowanie zjazdu na działalność czysto związkową.

2.6. Departament Techniki MSW

– zrealizuje techniczno-operacyjne zabezpieczenie obrad zjazdu, punktów przekazu wiadomości przez korespondentów zagranicznych oraz zabezpieczy miejsca wskazane przez piony operacyjne wraz z dokumentowaniem i przetwarzaniem uzyskanych informacji (szczególnie na terenie miasta Gdańska, gdzie oddelegowano pewną liczbę pracowników);

– zapewni kontrolę technicznych środków przekazu w regionalnych siedzibach „Solidarności” w dużych zakładach pracy, celem uzyskiwania informacji o nastrojach i reakcjach środowisk w czasie zjazdu.

2.7. Biuro „B” MSW

– zapewni realizację zadań zleconych przez piony operacyjne, rozwinie pracę w hotelach oraz zapewni pełną dokumentację ważniejszych wydarzeń;

– udzieli pomocy technicznej Wydz[iałowi] „B” w Gdańsku i dokona [jego] wzmocnienia personalnego.

2.8. Biuro „W” MSW

– prowadzić będzie wzmożone rozpoznanie nastrojów społecznych dotyczących zjazdu, a wyniki niezwłocznie przekazywać pionom operacyjnym.

2.9. Służba MO

– podejmie wzmożone działania na rzecz utrzymania ładu i porządku publicznego przed i w czasie zjazdu;

– skieruje do miasta Gdańsk[a] odpowiednie środki i siły porządkowe.

Zadania operacyjne Departamentu III „A”.

1. Praca operacyjna wśród delegatów.

1.1. Dalsze rozpoznawanie delegatów i opracowanie szczegółowych charakterystyk biograficzno-operacyjnych.

1.2. Rozpoznawanie przygotowanych przez poszczególne regiony założeń programowych na zjazd i ustalanie osób lub grup prezentujących poglądy odmienne od narzucanych przez radykalnych działaczy i doradców związku.

1.3. Dalsze typowanie kandydatów i dokonywanie pozyskań oraz prowadzenie dialogów operacyjnych z grona delegatów prezentujących odmienne stanowiska od działaczy ekstremalnych związanych z KSS „KOR”.

1.4. Ustalanie delegatów zamierzających wystąpić z programem inspirowanym przez KSS „KOR” i radykalnych działaczy związku celem podjęcia działań neutralizujących i ograniczających.

1.5. Podawać do wiadomości publicznej informacje o prowadzonych aktualnie przeciwko radykalnym działaczom związku postępowania[ch] za przestępstwa i wykroczenia.

2. Kierunki oddziaływania na zjazd poprzez osobowe źródła informacji.

2.1. Przygotowanie zadań dla osobowych źródeł informacji zmierzających do atakowania ekstremistycznych działaczy regionalnych za nieprawidłowości formalne, organizacyjne i finansowe wynikające z ich funkcji kierowniczych. W okresie przed zjazdem winno to absorbować tych działaczy w obronie swych pozycji i jednocześnie utrudniać prowadzenie kampanii zjazdowej i przygotowanie wystąpień.

2.2. Inspirowanie osobowych źródeł informacji do wystąpień w kierunku zdominowania tematyki zjazdu przez nurt rozliczeniowy, a szczególnie:

– eksponowanie niedowładu organizacyjnego i anarchii regionalnej (ambicje działaczy regionalnych, niepodporządkowywanie się KKP itp.);

– nadmierny przerost administracji związkowej (w porównaniu do lat poprzednich) oraz zatrudnianie pracowników etatowych na zasadach kumoterstwa;

– organizacja gospodarki finansowej związku z eksponowaniem korzyści osiąganych przez działaczy (nadużycia);

– zastrzeżenia natury moralnej do działaczy (przeszłość kryminalna, pijaństwo i inne czyny kompromitujące związek) w celu sprowadzenia dyskusji na tematy drugorzędne i odsuwanie na dalszy plan problematyki forsowanej przez radykalnych działaczy związku.

2.3. Poprzez tajnych współpracowników i delegatów, z którymi prowadzone są dialogi operacyjne, oddziaływać na pozostałych uczestników zjazdu w celu przeciwstawiania się tendencjom do wykraczania poza statutowe zadania związku, z jednoczesnym propagowaniem kampanii na rzecz „czystego ruchu związkowego”.

2.4. Poprzez osobowe źródła informacji oraz zaufanych delegatów ujawniać i wykorzystywać propagandowo fakty [wywierania] nacisku działaczy KSS „KOR” i ekstremistów na delegatów z zamiarem manipulowania związkiem do celów politycznych.

2.5. Ukierunkowanie źródeł na wchodzenie do władz zjazdu, zespołów problemowych i grup tematycznych celem narzucenia zgodnego z otrzymanymi zadaniami przebiegu zjazdu.

2.6. Wykorzystywanie możliwości operacyjnych do zakulisowego tworzenia opozycji wobec działaczy ekstremistycznych i ich programu celem ograniczenia ich wpływu na zjazd.

2.7. Wykorzystanie niektórych osobowych źródeł informacji oraz delegatów skłonnych do otwartego atakowania programu i wpływu KSS „KOR”, KPN itp. do oficjalnego wystąpienia na zjeździe przeciwko działalności członków KSS „KOR” oraz realizacji ich celów przez część radykalnych działaczy związku, a szczególnie:

– ostrej krytyce winien być poddany program polityczny – przejęcie władzy i wykorzystanie do tych celów klasy robotniczej pod demagogicznymi hasłami „samorządów”;

– ujawniania inicjatorów i przeciwdziałania tendencjom wykorzystywania „Solidarności” do tworzenia opozycyjnych partii politycznych, jak PPP, PPD, PPS, PPSD;

– ujawniania powiązania KSS „KOR”, KPN i inicjatorów tworzenia opozycyjnych partii politycznych z antypolskimi ośrodkami na Zachodzie.

2.8. Przygotowanie poprzez osobowe źródła informacji oraz innych pozytywnych delegatów kampanii wyborczej do lansowania wytypowanych delegatów, z jednoczesną dyskredytacją ekstremistów realizujących zadania i cele KSS „KOR”.

2.9. W czasie wyborów prowadzić kampanię na rzecz skreślania z list wyborczych radykałów takich jak: Lis, Gwiazda, Bujak, Rulewski, Rozpłochowski, Jurczyk itp. oraz osób, które w sposób mniej jawny realizują cele KSS „KOR”.

bW ramach udziału w komisjach skrutacyjnych osobowe źródła informacji winny przeciwdziałać i ujawniać ewentualne próby fałszowania wyników wyborówb.

Uwzględniając przewidywaną formę organizacyjną zjazdu – dwie tury obrad plenarnych i pracę zespołów problemowych oraz grup tematycznych w okresie między turami, należy prognozować, że właściwa kampania wyborcza (zakulisowe rozgrywki personalne) i kierunki programu zostaną wypracowane między obradami plenarnymi. W związku z powyższym działania operacyjne winny być w tym okresie szczególnie nasilone.

3. Wykorzystanie innych możliwości operacyjnych do planowanych działań, zmierzających do eliminowania ze związku lub ograniczania wpływów najbardziej radykalnych działaczy i doradców oraz wpływów KSS „KOR”.

3.1. Wykorzystanie aktualnej sytuacji w związku i jego ogniwach:

– próby tworzenia grup regionów w celach realizacji wspólnych dążeń i obrony własnych interesów na zjeździe (np. Słupsk, Elbląg, Toruń, Piła, Koszalin, Gorzów Wlkp., Olsztyn – uzgodnienia w sprawach działalności KKP, organizacji sekcji branżowych, składu przyszłej KKP);

– antagonizmy między regionami na tle podporządkowania ogniw słabszych (np. Wrocław–Kalisz, Bydgoszcz–Toruń, Szczecin–Piła);

– podziały wewnętrzne w łonie MKZ-ów i wśród kierownictw regionalnych – rozgrywki personalne, walka o wpływy, przeciwstawianie się tendencjom (liberałowie kontra ekstremiści).

3.2. Wspieranie działań operacyjnych akcjami propagandowymi w formie ulotek, afiszy satyrycznych i artykułów prasowych na temat działaczy, np. o Rozpłochowskim.

3.3. Ograniczanie propagandy wizualnej o zabarwieniu antypaństwowym, antypartyjnym i godzącym w sojusze międzynarodowe. Wykorzystywanie środków prawnych do konfiskaty przygotowanych wydawnictw i publicznego piętnowania ich autorów, celów działalności i powiązań z wrogimi ośrodkami.

3.4. Inspirowanie środków masowego przekazu do demaskowania (w komunikatach) faktycznych celów politycznych działaczy opozycyjnych i ekstremistycznych i ich dążenia do zaspokajania własnych ambicji politycznych kosztem interesu klasy robotniczej.

3.5. Fakt ewentualnego usunięcia ze zjazdu dziennikarzy i RTV winien spowodować w środkach masowego przekazu przekazywanie informacji i komentarzy siejących nieufność do intencji i poczynań zjazdu.

4. Działania operacyjne poprzez wytypowane duże zakłady pracy.

4.1. Systematyczne rozpoznawanie nastrojów załóg i ocen zjazdu.

4.2. Przygotowanie zakładów pracy oraz niezbędnych środków technicznych do podejmowania rezolucji i wydawania ulotek mających na celu negatywną ocenę wystąpień lub przebiegu zjazdu (np. dobór delegatów na zjazd, kwestionowanie eksponowanych funkcji niektórych działaczy, niezgodność tendencji z oczekiwaniami załóg itp.).

4.3. Inspirowanie wysyłania listów zbiorowych do zjazdu lub wskazanych delegatów, protestujących przeciwko wymuszaniu akcji protestacyjnych i strajków pod demagogicznymi hasłami, np. samorządności, oraz wykorzystywaniu klasy robotniczej do celów politycznych.

5. Organizacja działań operacyjnych Departamentu III „A” w związku ze zjazdem.

5.1. Ze względu na pilną potrzebę doprowadzenia planu działań do wiadomości aktywu kierowniczego KW MO i centrali proponuje się odbycie telekonferencji poświęconej wyłącznie zadaniom przed i w okresie trwania I KZD „Solidarności”.

5.2. Od 1 IX 1981 r. wytypowane komendy wojewódzkie wydelegują do pomocy Wydziałowi III „A” KW MO w Gdańsku dziesięciu doświadczonych pracowników operacyjnych i pięciu pracowników analityczno-informacyjnych, a oddzielnie [wy]delegują pracowników do obsłużenia osobowych źródeł informacji uczestniczących w zjeździe.

Od dnia 3 IX 1981 r. do Gdańska delegowanych zostanie pięciu pracowników Departamentu III „A”, w tym naczelnik Wydz[iału]c i z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] I.

5.3. Rolę wiodącego ośrodka koncepcyjnego i analityczno-informacyjnego do rozpoczęcia zjazdu spełniał będzie Departament III „A” MSW, a w okresie zjazdu ośrodek ten usytuowany będzie w Gdańsku.

W okresie zjazdu główny ciężar realizacji koncepcji przeciwdziałań negatywnym zjawiskom spoczywał będzie na tzw. grupie gdańskiej MSW i grupie wydelegowanych do Gdańska pracowników polityczno-administracyjnych. Między tymi grupami następować będzie wymiana informacji-sprawozdań przekazywanych do centrali.

6. Plan działań będzie aktualizowany w zależności od kształtowania się sytuacji polityczno-operacyjnej.

Wyk[onano] 3 egz.

Opracowano w Wydz[iale] III Dep[artamentu] III „A”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 161–171, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

c Nie wpisano numeru wydziału.

Nr 19

1981 sierpień 26, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego dotyczący przygotowań do zabezpieczenia I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku b001625/81b:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b26b VIII [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr¹, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, inst[ytucji], stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

06. Zagadnienie: inne.

07. Obiekt: I KZD NSZZ „Solidarność”.

11. Źródło: PT.

12. Ocena źródła: stałe, wiarygodne, posiadające dalsze możliwości informowania.

13. Ocena informacji: potwierdzona, wiarygodna.

14. Stosowane formy, środki i metody pracy operacyjnej: sprawa obiektowa (rozpr[acowanie] oper[acyjne]). 4 TW, 6 KO, PT, PR.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W prowadzonych działaniach w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” (nr identyfikatora 000131/80) przy wykorzystaniu zarówno osobowych, jak i rzeczowych źródeł informacji uzyskano informacje dot[yczące] zamiaru wykorzystania przez uczestników i organizatorów I KZD NSZZ „Solidarność” organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej poprzez przemycanie koncepcji, treści i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu oraz poprzez próby sprowadzania działalności związku na płaszczyzny antysocjalistyczne.

[…]c

W celu optymalnego wykorzystania czasu i środków związkowych oraz kompleksowego przygotowania zjazdu pod względem organizacyjnym powołano Biuro Organizacyjne I KZD NSZZ „Solidarność” z siedzibą w Gdańsku-Oliwie, ul. Obrońców Westerplatte 36.

Aktualnie organizacyjne prace przygotowawcze są już daleko zaawansowane. Wystrój hali „Olivia”, jak i projekt rozwiązań komunikacyjnych wewnątrz obiektu przygotowywany jest pod kierunkiem architekta Andrzeja Pniewskiego².

W hali „Olivia” znajdować się będzie także centralna recepcja hotelowa. W pierwszej turze zjazdu zorganizowane będzie miasteczko zjazdowe w domach akademickich UG przy ul. Polanki, gdzie zamieszkiwać będzie ok. 3000 delegatów. Delegaci korzystać będą ze stołówki uniwersyteckiej oraz sal wykładowych, gdzie toczyć się będą ewentualne obrady w grupach problemowych.

Obecnie największym przedsięwzięciem organizacyjnym Biura Zjazdu jest zorganizowanie Biura Prasowego Zjazdu w hali „Olivia”, poprzez znaczną rozbudowę już istniejącego w hali Centrum Prasowego.

Planuje się zainstalowanie około 20 teleksów, 20 telefonów z połączeniami międzynarodowymi, telewizji przemysłowej, zainstalowanie urządzeń do równoległych tłumaczeń kabinowych w kilku językach oraz innych niezbędnych urządzeń i sprzętu dla dziennikarzy (głównie zagranicznych) obsługujących zjazd.

W dniu 28 VII 1981 r. kierownictwo NSZZ „Solidarność” uzyskało zgodę Ministerstwa Łączności na zainstalowanie na okres zjazdu w hali „Olivia” rozmównicy telefonicznej wraz z obsługą, którą zapewni Dyrekcja Okręgu Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku.

Ze wstępnych szacunkowych danych przewiduje się uczestnictwo w obradach zjazdu około 1200 zaproszonych gości (przedstawicieli zachodnich central związkowych) i dziennikarzy zagranicznych (w tym ok. 650 z krajów kapitalistycznych). Obsługę dziennikarzy, ekip telewizyjno-filmowych oraz zaproszonych gości zagranicznych zapewnić ma Biuro Turystyki Młodzieżowej „Juventur” w Gdańsku, które dla potrzeb zjazdu oddeleguje ok. 100 hostess ze znajomością języków obcych, głównie angielskiego i niemieckiego.

W związku ze zbliżającym się I KZD NSZZ „Solidarność” Biuro Prasowe Zjazdu oraz rzecznik prasowy KKP występowali do Komitetu ds. Radia i TV w sprawie zabezpieczenia obsługi prasowej zjazdu w zakresie:

– wynajmu sprzętu TV do obsługi Biura Prasowego,

– ustalenia zasad transmisji telewizyjnych ze zjazdu,

– wprowadzenia od 17 sierpnia pięciominutowych audycji dot[yczących] organizacyjnych i merytorycznych problemów zjazdu.

Dotychczasowy brak decyzji Radiokomitetu uznawany jest przez „Solidarność” jako odmowa pomocy technicznej w okresie zjazdu. Uznając, że dziesięciomilionowy związek nie może być pozbawiony rzetelnej informacji, Biuro Prasowe Zjazdu oraz Krajowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” P[racowników] RiTV zwróciły się z apelem o wywieszanie na budynkach transparentów z żądaniami transmisji TV I KZD oraz domaganiem się niezależnych audycji „Solidarności” w PR i TV.

W dniu 20 VIII br. Krajowa Komisja Zjazdowa wydała zalecenia w sprawie zabezpieczenia obiegu informacji związkowej podczas I KZD na wypadek blokady informacji oficjalnej. Stwierdzenie jakichkolwiek uchybień i zmian ze strony władz dw informacjach przekazywanych przez Biuro Prasowe Zjazdu do środków masowego przekazud upoważnia zjazd do natychmiastowego wstrzymania kierowania tych informacji do oficjalnych środków przekazu i kierowanie ich wyłącznie drogą związkową. Dla zapewnienia odpowiednio szerokiego i sprawnego systemu przekazywania informacji z Gdańska kanałami związkowymi zobligowano Biuro Prasowe Zjazdu do opracowania szczegółowego systemu awaryjnego przekazywania informacji, z uwzględnieniem pełnego pogotowia osobowego we wszystkich regionach, punktów informacyjnych, kolportażu itp.

W dniu 22 VIII br. Biuro Organizacyjne I KZD wystosowało pismo do ministra handlu wewnętrznego i usług, zwracając się z prośbą o zagwarantowanie dostaw reglamentowanych i trudno dostępnych artykułów żywnościowych w celu zaopatrzenia stołówki nr 13 UG oraz bufetów w hali „Olivia” na okres trwania zjazdu.

Lista tych artykułów przedstawia się następująco.

Do zagwarantowania żywienia w stołówce:

– mięso 1 i 2 klasy – 2100 kg,

– wędlina 1 i 2 klasy – 2000 kg,

– kurczaki – 780 kg,

– konserwy mięsne – 600 kg,

– konserwy rybne – 1000 szt.,

– masło – 1100 kg,

– mąka pszenna – 500 kg,

– cukier – 2000 kg,

– ryż – 500 kg,

– kasza manna – 100 kg,

– olej – 100 litrów,

– smalec – 600 kg,

– ser twardy – 1000 kg.

Na potrzeby bufetu w hali „Olivia”:

– parówki – 2550 kg,

– masło – 1280 kg,

– wędlina – 1280 kg,

– ser twardy – 700 kg,

– kawa – 1020 kg,

– cukier – 1280 kg.

Do zakwaterowania dziennikarzy zagranicznych i gości reprezentujących zachodnie centrale związkowe wykorzystane zostaną praktycznie wszystkie hotele Trójmiasta.

Zrodziło to konieczność stworzenia systemu komunikacyjnego obsługiwanego przez ok. 30 autokarów. W okresie poprzedzającym i [w czasie] trwania zjazdu zorganizowanych będzie szereg imprez towarzyszących.

Najważniejsze z tych imprez to:

1. 4 IX 1981 r. – koncert laureatów I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane Piosenki” w Operze Leśnej w Sopocie.

2. Recitale Macieja Zembatego i Elżbiety Wojnowskiej³.

3. Wieczory Poezji Niepublikowanej w Teatrze Wybrzeże.

4. Przegląd „Filmów z półek”.

5. Wystawy grafiki, malarstwa i fotografii pod wspólnym tytułem „Czas widzenia” – na terenie miasteczka zjazdowego lub [w] kuluarach zjazdu.

Z rozpoznania wynika, że w okresie trwania I KZD NSZZ „Solidarność” prowadzona będzie szeroka akcja propagandowo-informacyjna z wykorzystaniem wszelkich form, jak: imprezy plastyczne, wystawy, plakaty, środki audiowizualne.

Akcja ta oprócz bieżącej roli informacyjnej o obradach zjazdu obejmować będzie także problematykę związaną z genezą powstania NSZZ „Solidarność”.

W związku z przedstawioną sytuacją operacyjną, biorąc po uwagę aktualne i przewidywane zagrożenia, w ramach założonej sprawy obiektowej krypt. „Sejmik” przyjęto następujące kierunki działań operacyjnych w celu ochrony obrad I KZD NSZZ „Solidarność”:

– operacyjna kontrola i ewentualna eliminacja z obrad zjazdu delegatów reprezentujących wrogie postawy wobec ustroju społeczno-politycznego w PRL, będących jednocześnie aktywistami ugrupowań antysocjalistycznych, utrzymujących bieżące kontakty z ośrodkami dywersji ideologicznej na Zachodzie;

– rozpoznawanie i operacyjne przeciwdziałanie przemycaniu koncepcji i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu działania związku oraz likwidacja prób sprowadzenia działalności NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną;

– operacyjne zabezpieczenie obrad I KZD NSZZ „Solidarność” przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej i nieuzasadnioną penetracją ze strony różnych ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych.

Zastępca naczelnika

Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski⁴

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 26–37, oryginał, mps.

a W prawym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczny dopisek Całość do informacji. T[owarzysz] Burak, 28 VIII [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto fragment dotyczący programu obrad zjazdu i powołania komisji problemowych. Zob. dokument nr 26 – AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 33–53.

1 Piotr Kmieciak (ur. 1947 r.) – kpt. MO; od 1977 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz wydziałów III, III „A”/V, Wydziału Ochrony Gospodarki KW MO w Gdańsku; 1978–1980 młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za pracę operacyjną na odcinku komunikacji kolejowej); w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 00161/26, Akta osobowe P. Kmieciaka.

d–d W oryginale przekazywanych przez Biuro Prasowe Zjazdu do środków masowego przekazu informacji.

2 Andrzej Pniewski (ur. 1949 r.) – architekt wnętrz, prof. dr hab. sztuk plastycznych; pracownik naukowy ASP w Gdańsku.

3 Elżbieta Wojnowska (ur. 1948 r.) – aktorka, piosenkarka, kompozytorka; aktorka m.in. Teatru Dramatycznego im. Adama Mickiewicza w Częstochowie; wielokrotnie nagradzana na festiwalach w Opolu, Sopocie, we Wrocławiu i w Dreźnie; w 2014 r. wystąpiła na koncercie „25 lat! Wolność – kocham i rozumiem!”, na którym wykonała utwór Mury Jacka Kaczmarskiego.

4 Franciszek Chmielewski (ur. 1932 r.) – ppłk MO; od 1956 r. w organach bezpieczeństwa; słuchacz KOSz w Czerwieńsku; 1956–1959 oficer techniki operacyjnej Stanowiska „N” Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; w 1959 r. słuchacz CW MSW w Legionowie; 1960–1962 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1962–1970 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1970–1975 kierownik grupy Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1985–1990 naczelnik Wydziału V WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2486, Akta osobowe F. Chmielewskiego.

Nr 20

1981 sierpień 26, Warszawa – Wykaz osobowych źródeł informacji mających uczestniczyć w obradach I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 26 VIII 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Wykaz

osobowych źródeł informacji spośród delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność”

Bielsko-Biała – 14 delegatów

1. TW ps. „Włodek”¹. Wykształcenie wyższe. Reprezentuje wysoki poziom intelektualny, zajmuje się problematyką ideologii związku. Posiada autorytet w środowisku. Przekazywane przez niego informacje są wiarygodne.

Bydgoszcz – 27 delegatów

2. TW ps. „Anna Witkowska”. Ma możliwości uzyskiwania wyprzedzających informacji. Cieszy się dużym zaufaniem u Rulewskiego. Jest osobą inteligentną, błyskotliwą, potrafi szybko analizować sytuację, łatwo nawiązuje kontakty i posiada „dar przekonywania”. Jednostka pozyskana w lipcu 1981 r., prawdomówna, sprawdzona.

Częstochowa – 13 delegatów

3. TW ps. „Ramzes”. Pozyskany w 1979 r., jest na kontakcie Wydziału II. Jednostka prawdomówna, sprawdzona. Wśród działaczy ZR „S[olidarność]” cieszy się autorytetem, posiada b[ardzo] dobrą prezencjęa i łatwość w nawiązywaniu kontaktów.

Gorzów Wlkp. – 14 delegatów

4. TW ps. „Merkury”. Wykształcenie wyższe, członek ZR NSZZ „S[olidarność]”. Reprezentuje wysoki poziom intelektualny, posiada duży autorytet wśród działaczy ZR, jak również w miejscu pracy. Jest dobrym mówcą, potrafi zjednać sobie uznanie środowiska. Posiada duże możliwości operacyjne, przekazywane przez niego informacje są wiarygodne.

5. TW ps. „Marek”. Wykształcenie zawodowe, czł[onek] ZR NSZZ „S[olidarność]” oraz Kom[itetu] Obr[ony] Więz[ionych] za Przekonania. Reprezentuje średni poziom intelektualny, cieszy się autorytetem wśród działaczy ZR oraz w miejscu pracy. Rzeczowo zabiera głos, jest konsekwentny w działaniu. Posiada duże możliwości operacyjne w stosunku do działaczy ZR. Udziela wiarygodnych informacji.

Jelenia Góra – 13 delegatów

6. TW ps. „Melchior”². Jednostka pozytywna, o dużym autorytecie. Posiada umiejętność argumentowania swoich racji. Może wykonywać zadania ofensywne, pod warunkiem zaakceptowania ich jako społecznie uzasadnione.

7. TW ps. „Ala”. Pozostaje na kontakcie Wydziału II. Jednostka pozytywna, posiada duży autorytet wśród załogi i umiejętność oddziaływania na jej postawy. Potrafi przekonywająco argumentować swoje racje.

Katowice – 106 delegatów

8. TW ps. „Dorn”³. Wykształcenie średnie. Bierze udział w posiedzeniach KKP, posiada w tym środowisku autorytet. Utrzymuje bezpośrednie kontakty z Wałęsą. Prawdomówny i szczery wobec naszego aparatu, posiada duże możliwości operacyjne.

9. TW ps. „Mazur”. Wykształcenie zasadnicze zawodowe. Prawdomówny i szczery wobec naszego aparatu, posiada możliwości oddziaływania na delegatów z pionu hutnictwa.

10. TW ps. „Andrzej”⁴. Wykształcenie średnie techniczne. Aktywny członek „Solidarności”, ma możliwości pozytywnego oddziaływania na delegatów [z] kopalń „ROW” i Zjednoczenia Bytomskiego Przemysłu Węglowego.

11. TW ps. „Staszek”⁵. Wykształcenie średnie. Jednostka posiadająca autorytet oraz możliwości oddziaływania na delegatów górnictwa. Szczery i prawdomówny wobecb naszego aparatu.

12. TW ps. „Echo”⁶. Wykształcenie średnie. Posiada duże możliwości operacyjne, lecz udziela informacji ogólnych i niechętnie angażuje się do realizacji zlecanych zadań.

Krosno – 11 delegatów

13. TW ps. „Krzysztof”⁷. Wykształcenie średnie. Jednostka prawdomówna, sprawdzona. Posiada autorytet w otoczeniu i duże możliwości operacyjne w stosunku do działaczy ZR NSZZ „S[olidarność]”. Utrzymuje kontakty z działaczami „Solidarności” w Lublinie i Łodzi.

Lublin – 32 delegatów

14. TW ps. „X-80”⁸. Wykształcenie średnie, reprezentuje ścisły aktyw „Solidarności” w regionie. Inteligentny, w postępowaniu i wypowiedziach zrównoważony. Informacje dla SB selekcjonuje, podając tylko te, które są przeznaczone do wiadomości ogólnozwiązkowej. Szereg informacji zataja lub wprost odmawia ujawnienia, zasłaniając się, że dotyczą spraw wewnątrzzwiązkowych.

15. TW ps. „Piłkarz”⁹. Wykształcenie zawodowe. W postępowaniu i wypowiedziach zrównoważony. Pozytywnie ustosunkowany do SB, prawdomówny, lecz bierny w informowaniu.

Łódź – 38 delegatów

16. TW ps. „Władek”¹⁰. Wykształcenie wyższe, w stosunku do SB lojalny, prawdomówny, chętny do współpracy. Posiada predyspozycje do wykonywania zadań podczas trwania I KZD NSZZ „Solidarność”.

17. TW ps. „Znicz”¹¹. Wykształcenie wyższe, w stosunku do SB lojalny. Przekazywane informacje są prawdziwe, lecz TW posiada skłonności do ich weryfikowania. Ma naturalne możliwości realizacji zadań podczas zjazdu.

18. TW ps. „Muzyk”¹². Wykształcenie niepełne średnie. Do współpracy chętny, prawdomówny. Posiada możliwości pośredniego uczestnictwa w zjeździe jako korespondent.

Radom – 11 delegatów

19. TW ps. „Rafał”. Jednostka pozytywnie ustosunkowana do SB, może być wykorzystywany do działań ofensywnych. Jest szczery, prawdomówny, posiadanym autorytetem zdobył zaufanie wyborców.

Sieradz – 3 delegatów

20. TW ps. „Siata”¹³. Wchodzi w skład ZR Ziemia Sieradzka, posiada autorytet wśród tamtejszych działaczy. Reprezentuje wysoki poziom intelektualny. Od chwili włączenia się w działalność związkową unika wykonywania zadań i jest nieszczery wobec naszego aparatu.

Szczecin – 35 delegatów

21. TW ps. „Kamil”. Posiada rozległe kontakty wśród członków ZR i jego prezydium, cieszy się u nich autorytetem. Prezentuje przeciętny poziom intelektualny. Jest szczery i prawdomówny wobec naszego aparatu, realizuje każde zlecone mu zadanie.

22. TW ps. „Ryszard”. Posiada rozległe kontakty w środowisku członków Prezydium i ZR NSZZ „S[olidarność]” Pomorza Szczecińskiego, a także wśród szczecińskich i krajowych działaczy KSS „KOR”. Wywodzi się z tego środowiska, cieszy się w nim autorytetem i uznaniem. Wykonuje wszystkie zlecone mu zadania. We współpracy zdyscyplinowany, prawdomówny, szczery wobec naszego aparatu. Reprezentuje wysoki poziom intelektualny.

23. TW ps. „Helena”. Reprezentuje średni poziom intelektualny. Mimo zlecanych zadań ofensywnych podchodzi do nich bez wymaganego zaangażowania. Przekazywane przez niego informacje są ogólnikowe, chociaż polegają na prawdzie. Do SB ustosunkowany pozytywnie. Cieszy się autorytetem w wąskim gronie pracowników ZR NSZZ „S[olidarność]” oraz w miejscu zatrudnienia.

Toruń – 15 delegatów

24. TW ps. „Henryk”. Wykształcenie wyższe – doktor nauk prawnych. Posiada duże możliwości operacyjne. Cieszy się autorytetem i zaufaniem w środowisku działaczy „S[olidarności]”. Pozyskany do współpracy w lipcu 1981 r. Z powodu krótkiego okresu czasu od pozyskania rzetelność i prawdziwość informacji nie została całkowicie sprawdzona.

Wrocław – 44 delegatów

25. TW ps. „Borowicz”¹⁴. Wykształcenie zawodowe, prezentuje wysoki poziom intelektualny. Jest pracowity, cieszy się znacznym autorytetem. Do współpracy pozyskany we wrześniu 1980 r. Jest szczery, prawdomówny, choć nie ukrywa braku zaufania do wysokich [rangą] funkc[jonariuszy] SB (bazuje na własnych doświadczeniach oraz na podstawie ogólnej sytuacji w kraju – w przeszłości pozostawał w zainteresowaniu naszych organów). Odnośnie [do] działaczy „S[olidarności]” udziela informacji ogólnikowych, przejawiając w tym kierunku opory.

26. TW ps. „Marcin”. Wykształcenie średnie, posiada naturalne możliwości informowania o działalności Regionu Dolnego Śląska. W dotychczasowej współpracy szczery i prawdomówny, chociaż nadrzędnym interesem dla niego jest działalność związkowa (nie wykona zadania, które godziłoby w podstawowe interesy związku). Inteligentny, odważny, posiadający duży autorytet.

Zamość – 1 delegat

27. TW ps. „Adam-2”¹⁵. Nie jest delegatem, a na zjazd pojedzie jako wolny obserwator. Jest członkiem Zarządu MKZ Oddział w Zamościu. Długoletni tajny współpracownik, sprawdzony i prawdomówny. Cechuje go wysoki poziom intelektualny i kultura osobista.

Zielona Góra – 19 delegatów

28. KO ps. „Stefan”¹⁶. Prezentuje średni poziom intelektualny. Cieszy się autorytetem i zaufaniem środowiska. Ze względu na krótki okres współpracy nie jest on w pełni sprawdzony oraz związany z naszą służbą.

Opole – 18 delegatów

29. TW ps. „Dziupla”¹⁷. Jednostka związana z SB, chętna do współpracy, przekazywane informacje są wiarygodne, sprawdzone.

Uwaga: ze względu na sytuację rodzinną (zgon dziecka) TW ma nie uczestniczyć w I turze zjazdu.

Słupsk – 8 delegatów

30. TW ps. „Jola”¹⁸. Wykształcenie średnie. Jednostka zdyscyplinowana we współpracy, przekazuje informacje prawdziwe – sprawdzony. Posiada bezpośrednie możliwości dotarcia do KKP. Istnieje możliwość zlecenia [mu] zadań ofensywnych.

31. Były TW ps. „Ewa”¹⁹. Wykształcenie wyższe, pozyskany i wykorzystywany podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej. Aktualnie posiada 29 lat. Wyraził zgodę na dalszą kontynuację współpracy, zobowiązał się udzielać informacji z przebiegu zjazdu „S[olidarności]”. Osobnik inteligentny.

32. Były TW ps. „Biały”²⁰. Lat 30, wykształcenie średnie, zaangażowany aktywista Ruchu Młodej Polski. Wykorzystywany operacyjnie podczas zasadniczej służby wojskowej. Chętnie wyraził zgodę na dalszą współpracę i na przekazywanie informacji z obrad zjazdu „S[olidarności]”. Cechuje go wysoki poziom intelektualny.

Piła – 5 delegatów

33. TW ps. „Grażyna”. Jednostka związana z naszą służbą, zdyscyplinowana, prawdomówna, sprawdzona. Chętnie angażuje się we współpracy, posiada możliwości manewrowe oraz realizacji zadań ofensywnych. Posiada naturalne dotarcie do działaczy KKP.

34. TW ps. „Roman”²¹. Pozostaje na kontakcie Wydziału II. Jednostka aktywnie udzielająca się we współpracy, prawdomówna, sprawdzona. Prezentuje pozytywny stosunek do organów SB.

Konin – 7 delegatów

35. TW ps. „Bolton”²². Wykształcenie wyższe, inteligentny, posiada dobre predyspozycje w realizacji zadań. Prawdomówny, sprawdzony. Celem zapewnienia ciągłego kontaktu z SB podczas I KZD NSZZ „S[olidarność]” osobiście zainicjował zamieszkanie podczas obrad u rodziny w Gdańsku, a nie w hotelu.

Poznań – 43 delegatów

36. TW ps. „Jarosz”²³. Wykształcenie wyższe, inteligentny, posiada dar przekonywania. Nie jest ściśle związany z naszą służbą. Przejawia chęć do współpracy. Zobowiązał się realizować zadania w związku ze zjazdem.

37. TW ps. „Brzoza”²⁴. Wykształcenie wyższe, pozyskany w październiku 1980 r. Dotychczas niezbyt dobrze związany z SB, ale chętny do współpracy. Prawdomówny, sprawdzony, choć udzielał informacji dość ogólnikowych. Dba o konspirację współpracy.

38. TW ps. „Smoła”²⁵. Wykształcenie średnie, przyjęty na kontakt z Wydz[iału] Kryminalnego KW MO. Jednostka operatywna, może realizować zadania ofensywne. Chętny do współpracy z SB. Dotychczas udzielał informacji rzeczowych, na podstawie których wszczynano postępowania przygotowawcze zakończone sprawami karnymi.

39. TW ps. „Dybowski”²⁶. Wykształcenie wyższe, o długoletnim stażu współpracy. Prawdomówny, sprawdzony. Może realizować zadania ofensywne. Chętnie realizuje zlecane zadania.

40. TW ps. „Mietek”. Pozostaje na kontakcie Wydziału II. Będzie uczestniczył [w zjeździe] jako akredytowany dziennikarz, będzie posiadać możliwość wstępu na obrady zamknięte. Chętny do współpracy, może realizować zadania ofensywne, prawdomówny, sprawdzony.

Bydgoszcz (cd. ze strony 1)

41. KO ps. „CZ”. Źródło nowo pozyskane. Ma możliwość uzyskiwania wyprzedzających informacji o zamierzeniach czł[onków] delegacji bydgoskiej na zjeździe. Chętnie angażuje się do współpracy – [osiąga] dobre rezult[aty].

42. TW ps. „Halina Stankiewicz”²⁷. Uczestniczy [w zjeździe] jako obserwator. Jednostka sprawdzona, prawdomówna. Ma możliwość zapewnienia materiałów filmowych ze zjazdu. Cenne źródło informacji.

Warszawa – 62 delegatów

43. KO ps. „Zofia”²⁸. Jednostka pozytywnie ustosunkowana do naszej służby, chętna do udzielania pomocy. Źródło wyraziło zgodę na kontaktowanie się w Gdańsku podczas obrad zjazdu.

Legnica – 14 delegatów

44. KO „B.W.”²⁹. Wykształcenie wyższe, jednostka bardzo inteligentna, przejawia poglądy umiarkowane, bardzo przeciwny działaniom ekstremy. Udziela wartościowych informacji, chętny do współpracy.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 38–44, oryginał, mps.

a W oryginale prezentację.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

b W oryginale do.

2 Jerzy Modrzejewski (ur. 1942 r.) – inżynier elektryk; prezes Spółdzielni Inwalidów „Simet” w Jeleniej Górze; w 1980 r. uczestnik strajku; wiceprzewodniczący ZR Jeleniogórskiego NSZZ „Solidarność”; 20 XI 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Jeleniej Górze pod nr. 3067 jako TW ps. „Melchior”; 3 V 1983 r. przerejestrowany na KO; 11 VIII 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-5325. Zob. AIPN Wr, 0015/2306, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Melchior”; karta Mkr-2 dot. J. Modrzejewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW we Wrocławiu.

3 Andrzej Cierniewski (ur. 1946 r.) – górnik; 1968–1981 w PZPR; w 1978 r. członek SKS; w sierpniu 1980 r. członek KS; przewodniczący MKS w Bytomiu oraz MKZ NSZZ „Solidarność” w Bytomiu, a następnie KKW przy KKP; członek KZ NSZZ „Solidarność” w KWK „Dymitrow”; 24 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach pod nr. 45632 jako TW ps. „Dorn”; 20 XII 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-32431. Zob. AIPN Ka, 00161/104, Teczka personalna TW ps. „Dorn”.

4 Włodzimierz Nawara (ur. 1948 r.) – górnik; inspektor ds. BHP w KWK „Jastrzębie” w Jastrzębiu-Zdroju; członek KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 16 XII 1981 r. – 28 VII 1982 r. internowany; 13 XII 1976 r. zarejestrowany przez SB w Jastrzębiu-Zdroju pod nr. rej. 34057 jako kandydat na TW; 27 V 1977 r. przerejestrowany na TW ps. „Andrzej”; 14 II 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-32174 z powodu niechęci TW do współpracy. Zob. AIPN Ka, 00160/1908, Teczka personalna TW ps. „Andrzej”; karta Mkr-2 dot. W. Nawary z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Katowicach.

5 Stanisław Okoński (1929–2002) – technik drzewny; harcerz Szarych Szeregów; w 1944 r. osadzony w KL Ravensbrück; po wyzwoleniu obozu – w Wielkiej Brytanii; po odbyciu przeszkolenia jako cichociemny uczestniczył w operacjach kierowanych przez Ryszarda Kaczorowskiego; od 1945 r. członek WiN; w 1949 r. aresztowany przy próbie nielegalnego przekroczenia granicy z Czechosłowacją, rok później skazany na 10 lat więzienia; pracownik KWK „Janina” w Libiążu; w sierpniu 1980 r. członek KS w KWK „Janina”; członek Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; w stanie wojennym kolporter wydawnictw niezależnych; 1 VI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach pod nr. rej. 46774 jako kandydat na TW; 9 VI 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Staszek”; przekazany na kontakt pionu V-2 SB w Chrzanowie i Wydziału V-2 WUSW w Katowicach; 26 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4-A/77, EO-4/78, EO-4-B/72 dot. S. Okońskiego z kartotek odtworzeniowej i rejestracyjnej WUSW w Katowicach.

6 Marek Wach (ur. 1952 r.) – technik elektryk; 26–31 VIII 1980 r. uczestnik strajku okupacyjnego w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Tychach; przewodniczący KS; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KZ oraz MKZ Tychy; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; od sierpnia 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność” ds. informacji; delegat na I KZD w Gdańsku, 13 XII 1981 r. – 8 VII 1982 r. internowany w ośrodkach internowania w Jastrzębiu-Szerokiej, Raciborzu i Zabrzu-Zaborzu; od lutego 1983 r. na emigracji w USA; członek Partii Republikańskiej; 10 XI 1980 r. zarejestrowany przez Wydział V-1 KW MO w Katowicach pod nr. 45749 w kategorii „zainteresowanie operacyjne”; 31 III 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Echo”; 27 VII 1983 r. wyeliminowany z powodu emigracji. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Wacha z kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydziału „C” KW MO/WUSW w Katowicach; https://www.encysol.pl/wiki/Marek_Wach (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Aleksander Migo (ur. 1946 r.) – poeta; autor tekstów piosenek; publikował m.in. w „Życiu Literackim”, „Kulturze”, „Miesięczniku Literackim”; 1969–1971 członek grupy poetyckiej „Samsara”; autor zbioru wierszy Monolog po sezonie; rzecznik prasowy NSZZ „Solidarność” Regionu Podkarpacie; 15 XII 1981 r. – 26 I 1982 r. internowany; w 1984 r. objęty dozorem MO w Krośnie w związku z publikacjami w wydawnictwach bezdebitowych. W 1968 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Lublinie w ramach sprawy krypt. „Rozrabiacze” w związku z nawoływaniem podczas Marca ’68 do wystąpień antypartyjnych w środowisku studenckim UMCS w Lublinie; 28 X 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Opolu pod nr. 17070 jako TW ps. „Kryszakowicz”; 30 IV 1974 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3689, nie zachowały się; 1972–1976 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Kędzierzynie-Koźlu, następnie inspektor w Referacie Paszportów w Brzozowie koło Krosna; w 1977 r. zwolniony ze służby w stopniu kaprala; 12 VI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Krośnie pod nr. 4048 jako TW ps. „Krzysztof” (wg zapisów na karcie EO-4/77 pozyskany do współpracy już 10 IV 1978 r.); 15 XII 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3347 (teczka personalna i 5 teczek pracy), nie zachowały się. Zob. AIPN Rz, 0085/98, Teczka personalna A. Migi; karty E-14, E-14/1, EO-13/1 dot. A. Migi z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW; karty EO-4/77, Mkr-2, EO-4/A z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krośnie.

8 Ryszard Jan Kuć (ur. 1941 r.) – inżynier mechanik; projektant w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Państwowe Zakłady Lotnicze „Świdnik”; w sierpniu 1980 r. członek KS w wytwórni, następnie wiceprzewodniczący MKZ i członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 30 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie, w Załężu k. Rzeszowa, Kielcach-Piaskach i Łupkowie; od 10 XII 1982 r. na emigracji w Kanadzie; 23 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Lublinie pod nr. rej. 26082 jako TW ps. „X-80”; 17 IX 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18402, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. R. Kucia z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Lublinie; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW; http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Jan_Ku%C4%87 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Aleksander Chrzanowski (ur. 1939 r.) – frezer; pracownik Kombinatu Maszyn Rolniczych „Agromet” w Lublinie; we wrześniu 1980 r. przewodniczący KS w kombinacie; uczestnik I KZD w Gdańsku; członek KK; 30 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Lublinie pod nr. rej. 25987 jako TW ps. „Piłkarz”; 28 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty Mkr-2, Mkr-3 dot. A. Chrzanowskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Lublinie oraz EO-4/77, EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

10 Paweł Lipski (ur. 1954 r.) – student AM w Łodzi (studiów nie ukończył); zaangażowany w duszpasterstwo akademickie; pracownik Zakładu Przemysłu Odzieżowego im. Adama Próchnika w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 11–28 V 1982 r. internowany; 9 III 1978 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Łodzi pod nr. 37949 jako TW ps. „Władek” (później „Wiktor”); przekazany na kontakt Wydziału VI WUSW w Łodzi; 20 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. P. Lipskiego z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach; karta DE-14/0 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach; karty EO-4/73, DE-14/0, E-14/1 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

11 Konrad Turowski (ur. 1938 r.) – dziennikarz; redaktor „Expressu Ilustrowanego”, „Kuriera Polskiego”; 14 III 1958 r. zarejestrowany przez Wydział II K MO w Łodzi pod nr. 85 jako TW ps. „Znicz”, 21 XII 1961 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-37341, nie zachowały się; 23 XI 1967 r. zarejestrowany przez Wydział III KM MO w Łodzi pod nr. 12834 jako TW ps. „Znicz”; 17 III 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Bernard”; 17 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. K. Turowskiego z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach; karta EO-4-A z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW; karty EO-4/77, EO-4/62 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

12 Włodzimierz Hankiewicz (ur. 1952 r.) – elektryk; 18 V 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Łodzi pod nr. 44774 jako kandydat na TW; 1 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Muzyk”; 19 I 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-46565. Zob. AIPN Łd, 0040/2100, Teczka pracy TW ps. „Muzyk”; karta Mkr-2 dot. W. Hankiewicza z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach.

13 Jerzy Teluk (ur. 1941 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zakładu Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych „Techma Zugil” w Wieluniu; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący ZR Ziemia Sieradzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 2 V 1976 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Sieradzu pod nr. 1788 jako kandydat na TW; 29 VII 1976 r. przerejestrowany na TW ps. „Siata”; w 1979 r. przekazany na kontakt Wydziału III „A” KW MO w Sieradzu; 28 III 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-667 z powodu niechęci TW do współpracy. Zob. AIPN Łd, 0057/475/J, Teczka personalna TW ps. „Siata”; karta E-14/1 dot. J. Teluka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach.

14 Janusz Bałenkowski (ur. 1947 r.) – ślusarz; pracownik Państwowych Zakładów Lotniczych „Hydral” we Wrocławiu; w grudniu 1970 r. współorganizator wiecu i strajku w zakładzie pracy popierającego robotników Wybrzeża; od 1977 r. kolporter niezależnych wydawnictw; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek Prezydium ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – 2 VII 1982 r. oraz 8 X – 19 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu i w Grodkowie; od 1983 r. na emigracji w USA; 24 IX 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu pod nr. 42842 jako TW ps. „Borowicz”; 12 VIII 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-55264, nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. J. Bałenkowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu.

15 Stefan Kowalicki (ur. 1943 r.) – fotograf; pracownik Powiatowego Domu Kultury w Zamościu; członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Zamościu; 11 IV 1973 r. zarejestrowany przez SB w Zamościu pod nr. 14864 jako TW ps. „Roma”; 12 VII 1973 r. przekazany na kontakt Wydziału II KW MO w Lublinie jako TW ps. „Adam” (nr rej. 15404); 17 IX 1975 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Zamościu pod nr. 611 jako TW ps. „Adam-2”; przekazany na kontakt Wydziału III „A”/V KW MO w Zamościu; 23 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. AIPN Lu, 00121/93, t. 1–2, Teczka pracy TW ps. „Adam-2”; karty EO-4/62, E-16, Mkr-3 dot. S. Kowalickiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Lublinie; karty EO-4/62, E-16, EO-4/72 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

16 Jan Kudła (1926–2017) – leśnik; w 1940 r. deportowany na Syberię; w kwietniu 1942 r. opuścił ZSRR wraz z armią Andersa; w 1946 r. wrócił do Polski, gdzie włączył się w działalność konspiracyjną; w 1952 r. skazany przez WSR w Zielonej Górze na 15 lat więzienia za przynależność do nielegalnej organizacji antykomunistycznej „Polska Tajna Organizacja Wojskowa”; delegat na I KZD w Gdańsku; 7 I 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Zielonej Górze pod nr. rej. 13319 jako KO ps. „Stefan”; 11 XI 1981 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20604, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-3 dot. J. Kudły z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Zielonej Górze; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW. Zob. http://wmeritum.pl/zmarl-plk-jan-kudla-zolnierz-gen-maczka-oraz-dzialacz-podziemia-niepodleglosciowego/172387; http://www.gazetalubuska.pl/wiadomosci/zielona-gora/a/nie-zyje-jan-kudla-zolnierz-wyklety-z-zielonej-gory,11809332/ (dostęp 3 X 2018 r.).

17 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

18 Wojciech Zierke (ur. 1944 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładu Sprzętu i Transportu Technologicznego Kombinatu Budownictwa Ogólnego w Słupsku; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w zakładzie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Słupsku; przewodniczący ZR Słupskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 16 XII 1981 r. poparł wprowadzenie stanu wojennego; 1980–1981 zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Słupsku pod nr. 4948 jako figurant SOR krypt. „Protest”, następnie SOS krypt. „Waran”; 24 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Jola”; 13 III 1984 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. W. Zierkego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; dziennik rejestracyjny Wydziału „C” WUSW w Słupsku; I. Hałagida, NSZZ „Solidarność” Regionu Słupskiego (1980–1990), t. 2: Dokumenty Komitetu Wojewódzkiego PZPR i Służby Bezpieczeństwa, Gdańsk 2011, s. 61.

19 Leszek Matulka (ur. 1951 r.) – zaopatrzeniowiec; 1979–1992 pracownik Zakładów Drobiarskich w Sławnie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 wiceprzewodniczący MKK w Sławnie; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Słupskiego i I KZD w Gdańsku; członek ZR Słupskiego NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym powołany na przeszkolenie wojskowe w Chełmnie; organizator kolportażu podziemnych wydawnictw, akcji ulotkowych i plakatowych w Sławnie i okolicach, Mszy za Ojczyznę w Sławnie; 1987–1989 przekazywał podziemną prasę i inne wydawnictwa działaczom opozycji demokratycznej w Czechosłowacji; delegat na kolejne WZD Regionu Słupskiego i KZD; członek ZR, następnie KK; 31 I 1972 r. zarejestrowany przez Wydział II Bałtyckiej Brygady WOP w Koszalinie jako kandydat na TW ps. „Ewa”; 19 IX 1972 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-14458 z powodu nieprzydatności kandydata. Zob. AIPN Sz, 00147/513, Teczka kandydata na TW ps. „Ewa”; I. Hałagida, op. cit., s. 110; http://www.encysol.pl/wiki/Marek_Leszek_Matulka (dostęp 20 IV 2018 r.).

20 Janusz Majewski (ur. 1946 r.) – technik budowy okrętów; 1969–1979 zawodowy wojskowy; pracownik Spółdzielni Rybołówstwa Morskiego „Łosoś” w Ustce; od 1979 r. działacz RMP; członek ZR Słupskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–30 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1984 r. na emigracji w RFN, następnie w USA; działacz polonijny; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Słupsku w ramach KE krypt. „Marynarz”; 1973–1977 zarejestrowany przez WSW w Ustce jako NP ps. „Biały”; 4 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Słupsku pod nr. 5938 jako TW ps. „Wojtek”; 30 V 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3885 z powodu aresztowania za rozpowszechnianie fałszywych wiadomości i niezaprzestanie działalności związkowej (20 VII 1982 r. skazany przez Sąd POW w Bydgoszczy na rok i 3 miesiące więzienia). Zob. AIPN Gd, 008/383, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Biały”/„Wojtek”; karta EO-1 dot. J. Majewskiego z kartoteki MON; karta Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

21 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

22 Marian Ludwiczak (ur. 1948 r.) – ekonomista; pracownik Fabryki Materiałów i Wyrobów Ściernych „Korund” w Kole; członek Prezydium ZR Konińskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1982–1987 figurant KE krypt. „Ekonomista” prowadzonego przez SB w Kole; 20 XII 1975 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Poznaniu pod nr. rej. 22920 jako TW ps. „Bolton”; 24 XI 1977 r. materiały przesłano do KW MO w Koninie; 16 II 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Koninie pod nr. rej. 3248 jako TW ps. „Bolton”; 19 II 1981 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-641 z powodu wstąpienia TW do PZPR, z zastrzeżeniem, że źródło informacji należy nadal wykorzystywać operacyjnie. Zob. AIPN Po, 0029/186, Teczka personalna TW ps. „Bolton”; karty EO-4/73, E-14, E-16 dot. M. Ludwiczaka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Koninie; karty E-14, Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

23 Prawdopodobnie chodzi o TW ps. „Jarosz” zdjętego już wówczas z ewidencji operacyjnej SB. Jerzy Jordan (1932–2018) – inżynier budownictwa, pracownik „Agromet-Projekt” w Poznaniu; delegat na I KZD w Gdańsku; 6 IV 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Poznaniu jako TW ps. „Jarosz”; 30 XI 1972 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-29295. Zob. karta E-14 dot. J. Jordana z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

24 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

25 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

26 Jan Płotkowiak (ur. 1927 r.) – farmaceuta; pracownik Poznańskich Zakładów Farmaceutycznych „Polfa” w Poznaniu; członek Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność” Regionu Wielkopolska; 12 III 1970 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Poznaniu pod nr. rej. 10944 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Dybowski”; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-31534, nie zachowały się. Zob. karta E-14 dot. J. Płotkowiaka z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW (z zapisu na karcie wynika, że materiały zarchiwizowano 24 IV 1976 r. z powodu wstąpienia do PZPR; najprawdopodobniej, podobnie jak w przypadku TW ps. „Bolton”, podjęto próbę jego ponownego wykorzystania operacyjnego podczas zjazdu; zob. przypis 22 dot. Mariana Ludwiczaka).

27 Andrzej Krajewski (ur. 1951 r.) – technik; pracownik Zakładów Radiowych „Unitra-Eltra” w Bydgoszczy; 11 III 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Bydgoszczy pod nr. rej. 16205 jako kandydat na TW; 22 III 1977 r. przerejestrowany na TW ps. „Halina Stankiewicz”; przekazany na kontakt Wydziału V KW MO w Bydgoszczy jako TW ps. „Wiesława” i „Kmicic”; 18 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-38581, nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. A. Krajewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy; karty EO-4/68, EO-4-A/74 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

28 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

29 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 21

1981 sierpień 27, Warszawa – Decyzja MSW o powołaniu grupy operacyjnej w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

Ministerstwo

Spraw Wewnętrznych

AB. IX-002089/81

Decyzja nr 0015/81 Ministra Spraw Wewnętrznych

z dnia 27 VIII 1981 roku w sprawie powołania grupy operacyjnej

W celu koordynacji zadań związanych z zabezpieczeniem zjazdu NSZZ „Solidarność” przed działaniami niezgodnymi z obowiązującym porządkiem prawnym postanawiam:

§1

Powołać grupę operacyjną w składzie:

1. Kierownik – gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski,

podsekretarz stanu.

2. Z[astęp]ca kierownika – gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń,

dyrektor Departamentu III „A”.

3. Członkowie – płk F[abian] Dmowski¹,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu I;

– płk S[tanisław] Groniecki²,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu II;

– płk S[tefan] Rapało³,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu III;

– płk J[ózef] Sasin⁴,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu III „A”;

– płk Cz[esław] Wiejak⁵,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu IV;

– płk M[ieczysław] Fedyna⁶,

z[astęp]ca dyrektora Departamentu Techniki;

– płk Z[dzisław] Jaworski⁷,

z[astęp]ca dyrektora Biura „B”;

– płk S[tanisław] Galarski⁸,

z[astęp]ca dyrektora Biura Ruchu Drogowego.

4. Sekretarz – płk E[dward] Kasperski⁹,

Grupa Rezerwowa w Departamencie Kadr.

§ 2

Decyzja wchodzi w życie z dniem podpisania.

(–) gen. dyw. Cz[esław] Kiszczak¹⁰

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 3, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Fabian Dmowski (ur. 1934 r.) – płk MO; w 1959 r. oficer operacyjny Wydziału VII Departamentu II MSW; 1959–1963 oficer operacyjny Wydziału XI Departamentu II MSW; 1963–1964 starszy oficer operacyjny Wydziału XI Departamentu II MSW; 1964–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału VI Departamentu I MSW; 1967–1971 inspektor Departamentu I MSW; w 1971 r. starszy inspektor Departamentu I MSW; 1971–1973 zastępca naczelnika Wydziału VI Departamentu I MSW; 1973–1980 naczelnik Wydziału VI Departamentu I MSW; 1980–1982 zastępca dyrektora Departamentu I MSW; 1982–1983 dyrektor Departamentu I MSW; 1983–1986 przeniesiony do dyspozycji dyrektora Departamentu Kadr MSW. Zob. AIPN, 003175/20, Akta osobowe F. Dmowskiego.

2 Stanisław Groniecki (1926–2010) – gen. bryg. MO; 1944–1945 funkcjonariusz ochrony gmachu WUBP w Rzeszowie; 1945–1946 funkcjonariusz grupy operacyjnej PUBP w Śremie; 1946–1947 starszy referent PUBP w Śremie; 1947–1948 zastępca szefa PUBP w Śremie; 1948–1949 zastępca szefa/p.o. szef PUBP w Strzelcach Krajeńskich; 1949–1950 naczelnik Wydziału III WUBP w Poznaniu; 1950–1951 naczelnik Wydziału III WUBP w Bydgoszczy; w 1951 r. starszy referent Wydziału IV Departamentu III MBP; 1951–1952 kierownik Sekcji 1 Wydziału IV Departamentu III MBP; 1952–1953 kierownik Sekcji 2-1 Departamentu VII MBP; w 1953 r. kierownik Sekcji 2 Wydziału III Departamentu VII MBP; 1953–1955 kierownik sekcji na etacie niejawnym Departamentu VII MBP/KdsBP; 1955–1957 zastępca naczelnika Wydziału III Departamentu I KdsBP/MSW; 1957–1958 inspektor Departamentu I MSW; 1958–1964 starszy inspektor Departamentu I MSW; 1964–1965 naczelnik Wydziału II Departamentu I MSW; 1965–1966 naczelnik Wydziału V Departamentu I MSW; 1966–1971 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW; 1971–1973 naczelnik Wydziału V Departamentu I MSW; 1973–1983 zastępca dyrektora Departamentu II MSW; 1983–1990 zastępca szefa Służby Wywiadu i Kontrwywiadu MSW. Zob. AIPN, 003088/33, Akta osobowe S. Gronieckiego.

3 Stefan Rapało (ur. 1931 r.) – płk MO; 1952–1953 młodszy referent Sekcji 4 Wydziału IV Departamentu III MBP; 1953–1954 referent Sekcji 4 Wydziału IV Departamentu III MBP; 1954–1955 referent Sekcji 3 Wydziału IV Departamentu III MBP/KdsBP; 1955–1957 referent Sekcji 5 Wydziału I Departamentu III KdsBP/MSW; 1957–1958 oficer operacyjny Wydziału I Departamentu III MSW; 1958–1963 starszy oficer operacyjny Wydziału I Departamentu III MSW; 1963–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału IV Departamentu III MSW; 1967–1971 inspektor Wydziału IV Departamentu III MSW; 1971–1974 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu III MSW; 1974–1980 naczelnik Wydziału I Departamentu III MSW; 1980–1982 zastępca dyrektora Departamentu III MSW; 10 I 1982 r. zwolniony ze służby na własną prośbę; od 1986 r. pracownik cywilny WSO w Legionowie. AIPN, 2393/1, Akta osobowe S. Rapały.

4 Józef Sasin (ur. 1934 r.) – gen. bryg. MO; od 1954 r. w organach bezpieczeństwa; referent WUBP w Szczecinie; oficer operacyjny WUBP w Szczecinie; starszy referent operacyjny WUBP w Szczecinie; kierownik Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1970–1971 inspektor Wydziału VI Departamentu III MSW; 1971–1972 starszy inspektor Wydziału VI Departamentu III MSW; 1972–1973 zastępca naczelnika Wydziału VI Departamentu III MSW; 1973–1974 słuchacz kursu specjalnego Wyższej Szkoły KGB w Moskwie; 1976–1979 naczelnik Wydziału VII Departamentu III MSW; 1979–1980 naczelnik Wydziału VII Departamentu III „A” MSW; 1980–1989 dyrektor Departamentu V/Ochrony Gospodarki MSW; 31 VII 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Sz, 0019/5875, Akta osobowe J. Sasina; AIPN, 0604/1923, Akta osobowe J. Sasina.

5 Czesław Wiejak (ur. 1934 r.) – gen. bryg. MO; 1953–1954 słuchacz Kursu Przeszkolenia Oficerów BP w Katowicach; w 1954 r. słuchacz CW MBP w Legionowie; 1954–1955 referent Wydziału XI WUBP w Lublinie; 1955–1959 referent/oficer operacyjny Wydziału VI WUdsBP/KW MO w Lublinie; 1959–1961 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Lublinie; w 1961 r. starszy oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Lublinie; 1961–1962 p.o. kierownik/kierownik grupy Wydziału III KW MO w Lublinie; 1962–1965 kierownik grupy Wydziału IV KW MO w Lublinie; 1965–1966 inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB KW MO w Lublinie; 1966–1967 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Lublinie; 1967–1972 naczelnik Wydziału IV KW MO w Lublinie; 1972–1976 naczelnik Wydziału I Departamentu IV MSW; 1976–1981 zastępca dyrektora Departamentu IV MSW; 1981–1990 zastępca szefa ds. SB MSW. Zob. AIPN, 0604/1920, t. 1–2, Akta osobowe C. Wiejaka.

6 Mieczysław Fedyna (ur. 1926 r.) – płk MO; 1946–1956 funkcjonariusz Biura Personalnego MBP/Departamentu Kadr MBP/Departamentu Kadr i Szkolenia KdsBP; 1956–1957 starszy oficer techniki operacyjnej Wydziału III Biura „T” MSW; 1957–1962 kierownik sekcji Wydziału II Biura „T” MSW; w 1962 r. zastępca naczelnika Wydziału III Biura „T” MSW; 1962–1971 naczelnik Wydziału III Biura „T” MSW; 1971–1974 naczelnik Wydziału III Departamentu Techniki MSW; 1974–1990 zastępca dyrektora Departamentu Techniki MSW. Zob. AIPN, 0242/2485, Akta osobowe M. Fedyny.

7 Zdzisław Jaworski (ur. 1925 r.) – płk MO; w 1945 r. słuchacz CS MBP w Łodzi; 1945–1946 referent Wydziału I WUBP w Koszalinie; 1946–1947 referent PUBP w Świnoujściu; 1947–1948 starszy referent PUBP w Świnoujściu; 1948–1949 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1949–1950 starszy referent Wydziału I WUBP w Szczecinie; 1950–1951 kierownik sekcji Wydziału I WUBP w Szczecinie; 1951–1952 zastępca naczelnika Wydziału I WUBP w Szczecinie; 1952–1953 słuchacz Ośrodka Szkoleniowego MBP w Warszawie; 1953–1955 naczelnik Wydziału I WUBP w Szczecinie; 1955–1957 naczelnik Wydziału II WUdsBP w Szczecinie; 1957–1965 naczelnik Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1965–1971 II zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Szczecinie; 1971–1977 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW (oficjalnie konsul w Konsulacie Generalnym PRL w Lipsku); 1977–1984 zastępca dyrektora Biura „B” MSW; 1984–1990 zastępca dyrektora na etacie niejawnym Departamentu I MSW (oficjalnie radca Ambasady PRL w Pradze). Zob. AIPN, 003175/437, Akta osobowe Z. Jaworskiego.

8 Stanisław Galarski (ur. 1929 r.) – płk MO; od 1947 r. w organach bezpieczeństwa; od 1951 r. w KG MO; od 1964 r. związany z pionem kontroli ruchu drogowego; 1970–1974 zastępca dyrektora Biura Prewencji i Ruchu Drogowego KG MO; 1974–1986 zastępca dyrektora Biura Ruchu Drogowego KG MO; 1986–1988 dyrektor Biura Ruchu Drogowego KG MO; 1988–1990 naczelnik wydziału na etacie niejawnym Departamentu II MSW – Grupa Operacyjna „Wisła” w Moskwie (przedstawiciel KG MO w MSW ZSRR). Zob. AIPN, 003088/591, t. 1–2, Akta osobowe S. Galarskiego.

9 Edward Kasperski (ur. 1931 r.) – płk MO; 1958–1961 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Opolu; 1961–1964 starszy oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Opolu; 1964–1970 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Opolu; 1970–1971 naczelnik Wydziału III KW MO w Opolu; 1971–1974 naczelnik Wydziału I Departamentu III MSW; 1974–1975 naczelnik Wydziału III Departamentu III MSW; 1975–1979 zastępca komendanta ds. SB KS MO; 1979–1981 zastępca dyrektora Biura Eksploatacji i Rozwoju Systemu Rządowego Centrum Informatycznego PESEL; 1981–1983 zastępca dyrektora Grupy Rezerwowej przy Departamencie Kadr MSW; 1983–1987 zastępca komendanta wojewódzkiego ds. SB/zastępca szefa WUSW ds. SB w Katowicach; 1987–1989 zastępca szefa WUSW ds. SB w Słupsku; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 0604/2011, Akta osobowe E. Kasperskiego.

10 Czesław Kiszczak (1925–2015) – gen. broni, działacz komunistyczny; w 1945 r. absolwent Centralnej Szkoły Partyjnej PPR w Łodzi; 1945–1947 oficer informacji GZI WP (1946–1947 jako pracownik PMW w Londynie rozpracowywał środowisko polskich żołnierzy); 1947–1951 starszy oficer informacji GZI WP; 1951–1953 p.o. szef/szef Wydziału Informacji 18. DP w Ełku; 1953–1957 w dyspozycji szefostwa WSW w Warszawie; 1957–1959 szef Oddziału II Zarządu I WSW; 1959–1965 szef Oddziału WSW Marynarki Wojennej w Gdyni; 1965–1967 p.o. szef/szef Zarządu WSW ŚOW we Wrocławiu; 1967–1973 zastępca szefa WSW; 1973–1978 szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP; 1978–1979 zastępca szefa Sztabu Generalnego WP; 1979–1981 szef WSW; w 1981 r. podsekretarz stanu w MSW (p.o. minister spraw wewnętrznych); 1981–1990 minister spraw wewnętrznych; 1989–1990 wicepremier. W 2004 r. uznany za winnego przyczynienia się do użycia broni w KWK „Wujek” i „Manifest Lipcowy” (uniewinniony w 2011 r.). W 2012 r. uznany za winnego członkostwa w związku przestępczym o charakterze zbrojnym i skazany przez Sąd Okręgowy w Warszawie na 2 lata więzienia w zawieszeniu na 5 lat. Zob. AIPN, 2174/7098, Akta osobowe żołnierza C. Kiszczaka; AIPN, 2347/4, Akta osobowe C. Kiszczaka; AIPN, 3333/19, Karty przebiegu służby wojskowej i pracy cywilnej gen. broni C. Kiszczaka.

Nr 22

1981 sierpień 27, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego dotyczący apelu Krajowej Komisji Zjazdowej w związku z planowanym porządkiem obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku b1625/81b:

01. Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. b27b VIII [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, inst[ytucji], stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję, że w dniu 25 VIII br. Krajowa Komisja Zjazdowa ww. zjazdu wystosowała apel o następującej treści:

„Do Delegatów I KZD NSZZ «Solidarność». Droga Koleżanko, Drogi Kolego! Związek nasz spotyka się na pierwszym zjeździe. Wszyscy wiemy, że jest to moment o ogromnym znaczeniu dla naszego ruchu, z uwagą obserwowany przez cały kraj. Każdy z nas, delegatów na zjazd, ma mandat zaufania około 10 tysięcy wyborców. Reprezentujemy ich na zjeździe i przed nimi będziemy zdawali sprawę z tego, w jaki sposób wypełniliśmy nasze zadania.

Zwracamy się z gorącym apelem do wszystkich delegatów o rozważenie naszych obowiązków związanych z uczestnictwem w zjeździe, a w szczególności o:

1. Obecność na wszystkich posiedzeniach plenarnych.

2. Aktywne i poważne uczestniczenie we wszystkich obradach zjazdu, w pracach komisji zjazdowych i zespołów tematycznych.

3. Rzeczowy i zwięzły udział w dyskusji, pozbawiony oratorskich popisów, zmierzający do formułowania konkretnych propozycji i wniosków.

4. Wykazanie szczególnej troski o to, aby prace zjazdu skupione były wokół jego celów, a mianowicie:

– dyskusji o przyszłości naszego kraju;

– dyskusji o związku, jego strukturze i formach działania;

– wyborów krajowych władz związku.

5. Dbałość o przestrzeganie zasad demokracji zjazdu.

6. Unikanie w toku dyskusji sporów regionalnych, branżowych, grupowych czy osobistych.

7. Unikanie nadmiernego rozstrzygania spraw proceduralnych i formalnych.

Jesteśmy delegatami na I KZD związku, z którym Polacy wiążą największe nadzieje dla przyszłości naszego kraju. To zobowiązuje. Nie zapominajmy o tym ani przez chwilę.

Komisja Zjazdowa, powołana spośród delegatów na zjazd uchwałą KKP na miesiąc przed terminem [jego] rozpoczęcia, miała ograniczone możliwości właściwego przygotowania zjazdu. Staraliśmy się jednak zrobić wszystko, co można było zrobić. Pod decyzję zjazdu poddajemy propozycję porządku obrad.

Proponowany przez nas regulamin informuje o tym, w jaki sposób wyobrażamy sobie przebieg zjazdu i jego funkcjonowanie.

Postanowiliśmy zwołać zjazd w dwóch turach. Wynika to przede wszystkim z wymogu statutowego, że wszystkie poprawki do statutu muszą zostać zatwierdzone przez zarządy regionalne. A ponieważ wysuwane są takie propozycje zmian w strukturze władz krajowych, muszą one być ewentualnie zatwierdzone przed przystąpieniem do właściwych wyborów.

Mieliśmy ponadto na uwadze jeszcze jeden powód. Uważamy, że zadaniem zjazdu powinno być wypracowanie programu działań dla związku. Chcemy w związku z tym, aby zjazd miał możliwość rzeczywistej pracy nad programem, i dlatego przewidujemy okres przerwy między wyborem Komisji Programowej i zorganizowaniem zespołów tematycznych a przystąpieniem do dyskusji programowej. W okresie tym zespoły tematyczne będą prowadziły roboczą dyskusję, w rezultacie której przygotowane zostaną wstępne dokumenty i wariantowe propozycje, o przyjęciu których zdecydują sesje plenarne zjazdu.

Na pierwszym posiedzeniu proponujemy wybór trzech komisji:

– skrutacyjnej do głosowań, której członkowie będą liczyć głosy w każdym sektorze przy pomocy sekretarzy;

– mandatowo-wyborczej, która obok funkcji sprawdzania ważności mandatów i prawomocności obrad będzie także organizowała i nadzorowała prace wyborcze w drugiej części zjazdu;

– uchwał i wniosków, która przyjmowała będzie od delegatów propozycje uchwał i wniosków, a następnie przedstawi je zjazdowi.

Drugiego dnia obrad, na sesji popołudniowej, przystąpimy do prac nad statutem. Krajowa Komisja Zjazdowa zebrała dotychczas zgłoszone propozycje poprawek statutowych i dokonała ich uporządkowania.

Komisja Zjazdowa przedstawi swoje propozycje co do trybu prowadzenia dyskusji nad statutem, a Komisja Statutowa, wybrana przez zjazd, przedstawi po dyskusji plenarnej propozycje poprawek do statutu pod decyzję zjazdu.

Pierwsza część zjazdu przewiduje także wybór Komisji Programowej podzielonej na trzy sekcje:

a) struktury i życia związku,

b) polityki społeczno-gospodarczej,

c) życia publicznego.

Skład komisji zostanie poszerzony o 24 przedstawicieli zespołów tematycznych (po dwóch z każdego zespołu). Komisja Programowa działać będzie jako zespół redakcyjny dokumentu programowego. Do każdej sekcji przypisuje się cztery zespoły tematyczne. Sekretariat zjazdu poda do wiadomości harmonogram prac zespołów tematycznych, co umożliwi wszystkim delegatom udział w spotkaniach zależnie od zainteresowań. Do pracy w zespołach tematycznych zaproszeni zostaną także doradcy i eksperci. Zespoły te zbiorą się na spotkaniach organizacyjnych w I turze zjazdu, wybiorą ze swego składu dwuosobową grupę redakcyjno-organizacyjną i przystąpią do pracy natychmiast po zakończeniu plenarnych obrad pierwszej części zjazdu.

Drugą część zjazdu rozpoczynamy od sprawy poprawek do statutu. Jeżeli zostaną one ratyfikowane przez statutowo określoną większość zarządów regionalnych, przystąpimy do uchwalenia ordynacji wyborczej, po czym Komisja Mandatowo-Wyborcza przystąpi do przyjmowania zgłoszeń na listy kandydatów do władz krajowych, w sposób określony ordynacją wyborczą. Zgłoszenia te staną się podstawą opublikowania w następnym dniu pełnych charakterystyk kandydatów.

Druga część obrad zjazdu powinna być jednak poświęcona, naszym zdaniem, przede wszystkim dyskusji programowej. Sądzimy, że tego właśnie oczekują od nas wyborcy i cały kraj. Układ dyskusji jest tematyczny. Dyskusja nad każdym z trzech głównych tematów zostanie zakończona przyjęciem przez zjazd w głosowaniu jawnym wstępnych dokumentów przedstawionych przez zespoły.

Tryb prezentacji kandydatów oraz przeprowadzenia wyborów zaproponuje Komisja Mandatowo-Wyborcza.

Komisja Skrutacyjna do głosowań tajnych może liczyć 21 osób przy przyjęciu zasady, że głosy obliczane są przy wykorzystaniu komputera. W innym wypadku należy wybrać komisję 75-cioosobową.

Na ostatnich posiedzeniach zjazdu nastąpi przyjęcie zarówno dokumentów końcowych zjazdu, z dokumentem programowym na czele, jak też proponowanych uchwał i wniosków.

Komisja Zjazdowa proponuje, ażeby Komisja Programowa kontynuowała pracę po zjeździe i w ciągu 2 tygodni przygotowała zalecenia wynikające z uchwał I KZD dla pracy organizacji zakładowych, zarządów regionalnych oraz sekcji zawodowych i branżowych.

Zakładamy, że zarówno pierwsza, jak i druga część zjazdu mogą ulec przedłużeniu. Komisja Zjazdowa wychodzi jednak z założenia, że powinniśmy zmierzać do realizacji zadań zjazdu przy zastosowaniu zasady oszczędności czasu i środków.

Zwracamy się do koleżanek i kolegów z serdeczną prośbą o przyjęcie i pomoc w realizowaniu naszego programu”.

Zastępca naczelnika Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 42–46, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, do wykorzystania, 2 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

Nr 23

1981 sierpień 28, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do dyrektora Gabinetu Ministra Spraw Wewnętrznych dotyczący przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 28 VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr b1b

Dyrektor Gabinetu

Ministra Spraw Wewnętrznych

za pośrednictwem

Oficera Dyżurnego

Ministra Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Informacja sytuacyjna

Z uzyskanych w dniu dzisiejszym informacji operacyjnych wynika:

W nawiązaniu do przesłanych uprzednio informacji dot[yczących] przygotowań do I KZD „Solidarności” w Gdańsku uzyskaliśmy dane, że Krajowa Komisja Zjazdowa zwróciła się z upoważnienia KKP do zarządów regionalnych o dokonanie wyboru przewodniczących regionalnych zespołów delegatów. Ponadto zaleciła wybór regionalnego kandydata do Prezydium Zjazdu (ewentualnie pełniącego jednocześnie funkcję przewodniczącego zjazdu).

Proponuje się powołanie dziewięcioosobowego Prezydium Zjazdu – przewodniczący i ośmiu wiceprzewodniczących, z tym że region może zgłaszać jedną kandydaturę. Nieograniczona jest natomiast liczba kandydatów regionów do komisji zjazdowych (mandatowo-wyborcza, uchwał i wniosków, skrutacyjna do głosowań tajnych, statutowa i programowa).

Przewiduje się powołanie rzecznika prasowego zjazdu; kandydat powinien znać co najmniej dwa języki obce zachodnie, w tym angielski. Musi też posiadać mandat delegata na zjazd. Przewiduje się wybór zespołów roboczych, które będą pracowały między dwiema częściami zjazdu (pierwsza rozpoczyna się 5 IX br., druga dopiero 26 IX br.).

Krajowa Komisja Zjazdowa zwróciła się również do zarządów regionalnych NSZZ „Solidarność” o nadesłanie wykazów zaproszonych na zjazd gości regionu wg klucza: każdy region – jedno miejsce dodatkowe na dziesięciu delegatów z regionu. Przewiduje się również wyjazdy delegacji zagranicznych do poszczególnych regionów w okresie między dwiema częściami zjazdu.

Zarząd Regionu Gdańskiego „Solidarność” wystąpił w dniu 25 VIII br. z protestem, złożonym na ręce wicemarszałka sejmu Haliny Skibniewskiej¹, przeciwko uwzględnieniu w projekcie ustawy o związkach zawodowych pkt „A” do artykułu 13, zgłoszonego przez Prezydium Rządu, który ich zdaniem stanowi próbę eliminacji z NSZZ „Solidarność” pracowników mianowanych i nominowanych. Protest powołuje się na art. 84 Konstytucji PRL, który w ten sposób, zdaniem Zarządu Regionu Gdańskiego, jest naruszony, gdyż ogranicza się prawa członków związku. Protest zapowiada możliwość odrzucenia całego projektu ustawy przez „Solidarność” oraz grozi akcją protestacyjną.

Uzyskaliśmy operacyjne informacje, że funkcję rzecznika prasowego zjazdu „Solidarności” obejmie Robert Kaczmarek². W imieniu Komisji Zjazdowej z propozycją w tej sprawie wystąpił do ww. Andrzej Porawski. Propozycja została przyjęta, lecz podlega jeszcze zatwierdzeniu. Jest znamienne, że pierwszym kandydatem na to stanowisko był Karol Modzelewski³, który z niewiadomych przyczyn odmówił przyjęcia tej funkcji.

Z tych samych źródeł uzyskaliśmy dane, że w czasie pierwszej części obrad zjazdu, tj. po 5 IX [19]81 r., zostanie zgłoszony na zjeździe wniosek o absolutorium dla KKP z możliwością przedłużenia działalności do końca zjazdu. Wg opinii kursujących wśród aktywu „Solidarności” nie jest wykluczone, że zjazd nie wyrazi zgody na przedłużenie działalności KKP w trzytygodniowej przerwie między obradami.

W przeddzień zjazdu, wieczorem 4 IX [19]81 r., ma się odbyć specjalny koncert tzw. Przeglądu Piosenki Prawdziwej dla delegatów na zjazd „Solidarności”.

Uzyskaliśmy drogą operacyjną dane dot[yczące] podróży Anny Walentynowicz⁴ do Białegostoku na zaproszenie tamtejszego Zarządu Regionu w związku z poświęceniem sztandaru oraz do Warszawy. W Białymstoku ma ona przebywać w dniach 29 VIIIc [19]81 r. – 30 VIIIc br. Zatrzyma się u przyjaciółki […]d. W Warszawie, gdzie zamierza być w dniu 31 VIIIc br. w Zakładach Radiowych „Rawar” (uroczystości o godz. 15.00), zatrzyma się u Byrskich⁵ przy ul. Narbutta.

Otrzymaliśmy drogą operacyjną informację, że Jacek Kuroń⁶ wyraził wobec Wałęsy swoje zaniepokojenie rozwojem sytuacji wśród olsztyńskich drukarzy. Obawia się, że prasa rządowa wykorzysta tamtejszy strajk, który nie jest kontrolowany przez władze „Solidarności”. Wyraził obawę, że może to doprowadzić do powołania nowego związku zawodowego. Kuroń, który jest zaangażowany w całą sprawę, prosi, aby Wałęsa nie podejmował w tej sprawie żadnych kroków bez jego obecności/konsultacji. Wałęsa wykazuje optymizm w związku z podjętą w Olsztynie akcją.

Wg uzyskanych informacji przewodniczący KKK Pracowników Portów NSZZ „Solidarność” po uzyskaniu zgody dyrekcji Zarządu Portu Gdańsk zlecił powielarni tego przedsiębiorstwa druk 1000 egzemplarzy wystąpienia Mariana Rajskiego⁷, emerytowanego oficera, komandora Marynarki Wojennej. Wystąpienie to, pt. „Polski kryzys gospodarczy a wymiana z ZSRR”, w niekorzystnym świetle przedstawia wymianę gospodarczą obu państw [i] zostało wygłoszone na konferencji partyjnej w Gdyni 16 V [19]81 r. Ww. był delegatem terenowej organizacji partyjnej na tę konferencję. Wystąpienie to było kolportowane na terenie Chełma.

W dniu dzisiejszym brygada przeładunkowa Rejonu I Zarządu Portu w Gdyni z inspiracji H[enryka] Tarasiewicza odmówiła załadunku 70 ton cukru na statek m/s „Władysławowo”, przeznaczonego na eksport do krajów arabskich.

W dniu wczorajszym pracownicy fizyczni służby drogowej Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w Gdyni wystąpili z żądaniem przywrócenia przydziału mięsa w m[iesią]cu wrześniu wg norm lipcowych. Grożą niepodjęciem pracy fizycznej w m[iesią]cu wrześniu. O sytuacji jest poinformowane Ministerstwo Komunikacji.

Wg posiadanych informacji przebywający w dniach 24 i 25 bm. na terenie Gdańska II sekretarz Ambasady USA w Warszawie John Dobrin⁸ wraz z żoną złożyli wizytę w siedzibie KKP NSZZ „Solidarność” w Gd[ańsku]-Wrzeszczu. Wizyta jego trwała od godz. 8.57 do 9.45. Stwierdzono, że wchodził do pokoju, w którym urzęduje członek Prezydium KKP Bogdan Lis. Pobyt w Gdańsku ww. wykorzystał do penetracji wywiadowczej (obiekty Marynarki Wojennej zakotwiczone przy nabrzeżu w pobliżu Westerplatte).

Wg uzyskanych w ostatniej chwili informacji w wagonach Szybkiej Kolei Miejskiej Trójmiasta rozkolportowano dzisiaj klepsydry zawiadamiające, że 1 IX [19]81 r. o godz. 18.00 i b17 IXe [19]81b [r.] w kościele Najśw[iętszego] Serca Jezusa w Gdyni odbędzie się msza w intencji „42 rocznicy napaści Niemiec hitlerowskich i ZSRR na Polskę”. Nie podaje się, kto jest inicjatorem tej imprezy.

Pracownicy Stoczni Gdańskiej im. Lenina zostali przez zakładowe środki łączności radiowej powiadomieni w dniu dzisiejszym, że zespół Komitetu Radia i Telewizji NSZZ „Solidarność” planuje w dniu 14 IX [19]81 r. akcję protestacyjną, w przypadku jeśli do tego czasu „Solidarność” nie uzyska dostępu do środków masowego przekazu. Przewiduje się trzy fazy akcji:

– ukazywanie w TV plansz „Solidarności”,

– częściowe wyłączanie nadawanych programów,

– całkowite wyłączenie telewizji i radia w dniu 20 IX br.

W dniu 31 VIIIc [19]81 r. na terenie portu gdyńskiego przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” zespołu portowego Gdańsk–Gdynia Hf[enryk] Tarasiewicz organizuje mszę polową na terenie, gdzie odbywał się strajk w 1980 roku. Msze ma odprawić ks. Ryba⁹. Z naszej inspiracji Urząd ds. Wyznań przeprowadził rozmowę – w związku z nieobecnością b[isku]pa – z jego pełnomocnikiem celem niedopuszczenia do odbycia się tej mszy.

W ciągu minionej doby na terenie woj[ewództwa] gdańskiego stwierdzono 28 przestępstw, w tym dwa rozboje, 6 włamań do obiektów uspołecznionych, 9 włamań do obiektów prywatnych, 1 kradzież mienia społecznego oraz 10 kradzieży mienia prywatnego.

W nocy z dnia 26 [na] 27 VIII [19]81 r. jednostki MO woj[ewództwa] gdańskiego przeprowadziły zespołową akcję w systemie „Ład i porządek” w zakresie ujawniania i zwalczania przestępstw i wykroczeń. W toku prowadzonych działań uzyskano m.in. następujące efekty:

– ujawniono 3 przestępstwa oraz 103 wykroczenia,

– zatrzymano 3 osoby w trakcie przestępstwa,

– zatrzymano 1 osobę poszukiwaną.

Kierownik Sztabu

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz¹⁰

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – k[omendan]t woj[ewódzki] MO

Egz. nr 2 – kier[ownik] sztabu

Egz. nr 3 – aa

Opr. AK, druk RJ

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 1–5, oryginał, mps.

1 Halina Skibniewska (1921–2011) – architekt i urbanista, prof. PW; posłanka na Sejm PRL IV–VIII kadencji; 1971–1985 wicemarszałek Sejmu PRL.

2 Robert Kaczmarek (ur. 1947 r.) – inżynier elektryk, dr hab.; pracownik naukowy AGH w Krakowie; uczestnik Marca ’68 w Krakowie; 1976–1981 współpracownik KOR/KSS „KOR”; w 1977 r. współzałożyciel krakowskiego SKS; redaktor podziemnego pisma „Merkuryusz Krakowski i Światowy”; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” na uczelni; szef sekcji informacji oraz członek Prezydium ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; redaktor m.in. „Gońca Małopolskiego”; 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nowym Wiśniczu i Załężu k. Rzeszowa, w marcu 1982 r. zbiegł ze szpitala i ukrywał się; od 1983 r. na emigracji we Francji; 1983–1989 organizował pomoc dla podziemnych struktur „Solidarności”; 1966–1967 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach SOS krypt. „Anarchiści”, 1976–1982 przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach SOR krypt. „Niepoprawni”, 1979–1984 przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Asystent”, 1987–1990 zabezpieczany operacyjnie przez Departament I MSW. Zob. E. Zając, Robert Kaczmarek [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 151–153; http://www.encysol.pl/wiki/Robert_Kaczmarek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Karol Modzelewski (1937–2019) – historyk, prof. dr hab.; 1950–1956 członek ZMP; 1957–1964 członek ZMS i PZPR; 1962–1964 kierownik Politycznego Klubu Dyskusyjnego na UW; w 1964 r. współautor „Listu otwartego do członków POP PZPR i do członków uczelnianej organizacji ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim”, za co został wydalony z partii i zwolniony z pracy; aresztowany i w lipcu 1965 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3,5 roku więzienia, w sierpniu 1967 r. zwolniony warunkowo; uczestnik Marca ’68 w Warszawie, aresztowany i w styczniu 1969 r. ponownie skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3,5 roku więzienia, we wrześniu 1971 r. zwolniony; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; członek KKP; od listopada 1980 r. do marca 1981 r. rzecznik prasowy KKP; od czerwca 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju PRL, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; pracownik naukowy PAN, UWr i UW; do 11 X 1989 r. rozpracowywany przez Inspektorat II WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Erazm”. Zob. A. Friszke, Karol Modzelewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 246–248; http://www.encysol.pl/wiki/Karol_Modzelewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Anna Walentynowicz (1929–2010) – robotnica, działaczka opozycyjna; 1950–1984 i 1990–1991 pracowniczka Stoczni Gdańskiej im. Lenina (1950–1966 – spawacz, 1966–1984 – suwnicowa); od 1978 r. członek WZZ Wybrzeża, publikowała w piśmie WZZ „Robotnik Wybrzeża” i wydawanym pod auspicjami KOR „Robotniku”; 7 VIII 1980 r. zwolniona z pracy za działalność związkową, co stało się jedną z przyczyn rozpoczęcia 14 VIII 1980 r. strajku w Stoczni Gdańskiej; członek Prezydium MKS; od września 1980 r. członek Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej i Prezydium MKZ w Gdańsku; w 1981 r. sygnatariuszka deklaracji ideowej Klubu Rzeczpospolitej Samorządnej Wolność–Samorządność–Niepodległość; 14–16 XII 1981 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej; 18 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; w sierpniu 1982 r. aresztowana pod zarzutem zorganizowania strajku w Stoczni Gdańskiej w grudniu 1981 r.; w marcu 1983 r. skazana na rok i 3 miesiące więzienia w zawieszeniu na 3 lata; 16 XII 1983 r. aresztowana za próbę wmurowania tablicy upamiętniającej pacyfikację KWK „Wujek”, w kwietniu 1984 r. zwolniona; 1978–1990 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku oraz Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Suwnicowa” i „Emerytka”, 10 IV 2010 r. zginęła w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Zob. S. Cenckiewicz, Matka „Solidarności”, „Rzeczpospolita”, 13 VIII 2009; idem, Anna Solidarność...

c W oryginale IX.

d Pominięto dane adresowe.

5 Chodzi o małżeństwo Irenę i Tadeusza Byrskich. Irena Byrska (1901–1997) – aktorka, reżyser, pedagog; w 1927 r. absolwentka Wydziału Dramatycznego Warszawskiego Konserwatorium (ukończyła również Wyższą Szkołę Ogrodniczą w Warszawie); aktorka Teatru Ateneum i Teatru Reduta (występowała również w Wilnie i Rydze), aktorka i reżyser w Polskim Radiu; w czasie wojny prowadziła tajne zajęcia teatralne i pomagała więźniom Pawiaka; po 1945 r. kierowała teatrami w Opolu, Kielcach, Gorzowie Wielkopolskim; wykładowca PWST w Warszawie oraz współpracowniczka TVP; aktorka filmowa (wystąpiła m.in. w Przypadku Krzysztofa Kieślowskiego i Człowieku z żelaza Andrzeja Wajdy); w sierpniu 1980 r. współzałożycielka aktorskiej „Solidarności” na Wybrzeżu; 1976–1978 rozpracowywana przez KS MO w ramach SOR krypt. „Tandem” (była sygnatariuszem Listu 59). Tadeusz Byrski (1906–1987) – aktor, reżyser teatralny i radiowy; absolwent Wydziału Humanistycznego UW; słuchacz szkoły aktorskiej działającej przy Teatrze Reduta, w którym występował w sezonie 1925–1926; od 1929 r. pracownik Polskiego Radia w Wilnie; 1945–1946 kierownik Instytutu Artystycznego w Kazimierzu Dolnym; 1949–1951 kierownik Teatru Polskiego Radia, następnie teatrów w Toruniu, Kielcach, Poznaniu; 1962–1966 reżyser spektakli w Gorzowie Wielkopolskim, 1966–1971 w Łodzi; członek Klubu Krzywego Koła; 1976–1978 rozpracowywany przez KS MO w ramach SOR krypt. „Tandem” (był sygnatariuszem Listu 59).

6 Jacek Kuroń (1934–2004) – polityk; działacz ZMP i ZHP; w 1964 r. współautor „Listu otwartego do członków POP PZPR i do członków uczelnianej organizacji ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim”, za co w 1965 r. został skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3 lata więzienia; w 1969 r. w procesie tzw. inspiratorów Marca ’68 skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3,5 roku więzienia; od 1976 r. działacz KOR; od września 1980 r. doradca MKZ NSZZ „Solidarność”; od 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych NSZZ „Solidarność” (organu doradczego KKP, a następnie KK NSZZ „Solidarność”); jesienią 1980 r. zwolennik pozbawienia Lecha Wałęsy funkcji przewodniczącego Prezydium MKZ; od grudnia 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce, we wrześniu 1982 r. aresztowany, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; współpracownik podziemnych struktur „Solidarności”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 1989–1990 i 1992–1993 minister pracy i polityki społecznej; od lat sześćdziesiątych rozpracowywany przez SB, m.in. w ramach sprawy krypt. „Watra”. Zob. A. Friszke, R. Żelichowski, Jacek Kuroń [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 201–206; J. Kuroń, Wiara i wina. Od i do komunizmu, Warszawa 1990; idem, Gwiezdny czas. Wiary i winy dalszy ciąg, Londyn 1991; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Kuro%C5%84 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale VIII.

f W oryginale M.

7 Marian Rajski (1928–1995) – inżynier budownictwa; absolwent WAT; emerytowany żołnierz ludowego WP; 1983–1985 zaangażowany w nielegalną działalność wydawniczą, w związku z czym Biuro Śledcze MSW prowadziło przeciw niemu sprawę kontrolno-śledczą (1985–1986); w 1984 r. rozpracowywany przez Wydział WSW IV Brygady Artylerii OPK w Gdyni w ramach SOR krypt. „Talion”.

8 John Dobrin-Dobrzyński (ur. 1943 r.) – filozof, dyplomata, dr; 1981–1982 II sekretarz Ambasady USA w Warszawie; 1982–1984 I sekretarz Wydziału Politycznego Ambasady USA w Warszawie; 1981–1984 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „AS-81”. Zob. AIPN, 0222/70, SOS krypt. „AS-81”.

9 Edward Ryba (1933–2011) – redemptorysta; w 1958 r. przyjął święcenia kapłańskie; proboszcz m.in. parafii pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Gdyni, duszpasterz ludzi morza, w czasie strajku w sierpniu 1980 r. odprawiał msze święte w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; w 1984 r. przeniesiony do Głogowa (z uwagi na brak akceptacji Wydziału ds. Wyznań w Legnicy z powodu „nielojalności politycznej” nie objął probostwa); 1986–1999 proboszcz parafii i przełożony placówek redemptorystów w Mierzynie i Szczecinie. Zob. Edward Ryba [w:] Encyklopedia Gdyni, red. M. Sokołowska, Gdynia 2006, s. 685.

10 Sylwester Paszkiewicz (ur. 1928 r.) – gen. MO; od 1945 r. w organach bezpieczeństwa; 1945–1975 oficer kontrwywiadu UB/KdsBP/SB w Szczecinie; 1965–1971 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1971–1975 naczelnik Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1975–1981 II zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB; 1981–1989 I zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB/szefa WUSW w Gdańsku; w 1989 r. attaché handlowy w Biurze Radcy Handlowego Ambasady PRL w Berlinie; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 710/430, Akta osobowe S. Paszkiewicza.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

Nr 24

1981 sierpień 28, Warszawa – Informacja dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotycząca przygotowań poszczególnych regionów związku do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 28 VIII 1981 r.

Tajne

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Departament III „A”

L.dz. OA-I-02044/81

Informacja

dot[ycząca] przygotowań NSZZ „Solidarność” do I KZD NSZZ „Solidarność”

W uzupełnieniu do informacji z dni: 15 VIII br. (L.dz. 01933/81), 21 VIII br. (L.dz. 1973/81) i 25 VIII br. (L.dz. 02012/81) przekazujemy następujące ustalenia:

1. Odbyły się kolejne spotkania delegatów na zjazd krajowy, w trakcie których opracowywano tematy wystąpień i taktykę działania na zjeździe.

1.1. W trakcie kolejnego spotkania delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego powołano 4 zespoły robocze:

– ds. struktury związkowej – odpowiedzialny W[itold] Zalewski¹,

– ds. polityki społecznej – odpowiedzialny A[ndrzej] Rozpłochowski,

– ds. życia publicznego – odpowiedzialny K[azimierz] Świtoń²,

– ds. regionalnych – odpowiedzialny H[enryk] Sienkiewicz³.

Wyniki prac zespołów przedstawione zostaną delegatom na spotkaniu dnia 2 IX br. Wytypowano również R[yszarda] Banasiaa, M. Połętka⁴, Chodakowskiego⁵ i St[anisława] Czarnotę⁶, którzy wezmą udział w przygotowaniach organizacyjnych i problemowych zjazdu w Gdańsku.

1.2. Zarząd Regionalny Ziemi Łódzkiej przeprowadził serię spotkań i szkoleń delegatów, na których poruszono problematykę organizacyjną zjazdu oraz sprawy merytoryczne: politykę społeczno-gospodarczą, sprawy samorządów pracowniczych, podwyżkę cen i rekompensaty (do których region został zobowiązany przez Krajową Komisję Zjazdową).

1.3. Na spotkaniu delegatów Regionu Pomorza Zachodniego ustalono, że do władz związku kandydować będą: M[arian] Jurczyk, St[anisław] Wądołowski, A[leksander] Krystosiak⁷ i St[anisław] Kocjan⁸. Przedstawiciel Regionu w KKZ potwierdził, że z uwagi na słabe przygotowanie organizacyjne i niską frekwencję w Komisji Zjazdowej pierwsza część zjazdu ulegnie prawdopodobnie przedłużeniu. Zgłoszono też postulat utworzenia na zjeździe Biura Prawnego.

2. W spekulacjach i komentarzach n[a] t[emat] przebiegu zjazdu na terenie woj[ewództwa] częstochowskiego spodziewane są znaczne zmiany we władzach związku, do których mogą wejść przede wszystkim ludzie o tendencjach umiarkowanych. Program związku ukierunkowany zostanie na działalność czysto związkową, co popierane jest przez większość zarządów regionalnych kraju. Zgłoszona ma być również propozycja utworzenia 16 regionów – usprawniłoby to funkcjonowanie „Solidarności” i lepszą kontrolę ze strony władz naczelnych. Propozycje te mają być wysunięte przez L[echa] Wałęsę, J[acka] Kuronia i K[arola] Modzelewskiego.

3. Kontynuowane są działania Biura Organizacyjnego Zjazdu w sprawie zakupu sprzętu telewizyjnego dla obsługi przebiegu obrad. W tym celu zapewniono już pobyt w Gdańsku ekipy telewizyjnej z Japonii (firma Sony) oraz zwrócono się do OTV Gdańsk o oddelegowanie 5 pracowników technicznych ośrodka do pomocy ekipie japońskiej. Przebieg obrad ma być nagrywany na kasetach wideo.

4. W dniach 4–5 IX br. na Dworcu Głównym PKP w Gdańsku uruchomiony zostanie punkt informacyjny dla delegatów zjazdu. Zarządy regionalne zostały zobligowane do przesłania do 29 VIII br. imiennego wykazu delegatów, daty i godziny ich przybycia do Gdańska oraz środka lokomocji, jakim przybędą.

5. Brydges⁹ z Departamentu Stanu USA poinformował placówkę PRL w Waszyngtonie, że prezydent AFL-CIO Kirkland Lane¹⁰ zamierza udać się na drugą turę zjazdu „Solidarności” na podstawie otrzymanego zaproszenia. AFL-CIO wystąpił oficjalnie o wizę. Strona amerykańska wyraziła pogląd, że strona polska z pełną uwagą rozpatrzy sprawę.

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

(–) gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 80–82, oryginał, mps.

1 Witold Zalewski (ur. 1934 r.) – inżynier elektryk; główny projektant w Biurze Projektów i Realizacji Inwestycji Przemysłu Syntezy Chemicznej „Prosynchem” w Gliwicach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 I 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, Raciborzu i Jastrzębiu-Szerokiej; w czasie wyborów do sejmu w 1989 r. szef Wojewódzkiej Komisji Wyborczej w Katowicach; 1990–1994 radny Gliwic; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Katowicach/SB RUSW w Gliwicach w ramach SOS krypt. „Witold”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Witold_Zalewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Kazimierz Świtoń (1931–2014) – elektromonter; w grudniu 1976 r. autor listów protestacyjnych do przewodniczącego Rady Państwa Henryka Jabłońskiego oraz marszałka Sejmu PRL Stanisława Gucwy; w maju 1977 r. uczestnik protestu głodowego w obronie robotników Ursusa i Radomia, zorganizowanego przez KOR w kościele pw. św. Marcina w Warszawie; w swoim mieszkaniu założył punkt konsultacyjno-informacyjny ROPCiO; 23 II 1978 r. wraz z Romanem Kściuczkiem, Ignacym Pinesem, Tadeuszem Kickim i Władysławem Suleckim założył w Katowicach pierwszy w Polsce Komitet Wolnych Związków Zawodowych, za co spotkały go liczne represje, m.in. zatrzymania na 48 godzin, kilkutygodniowy areszt, cofnięcie zezwolenia na prowadzenie warsztatu usługowego; w październiku 1978 r. zatrzymany i pobity przez czterech milicjantów, a następnie aresztowany i oskarżony o pobicie swoich oprawców; 2 III 1979 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Katowicach na rok więzienia (dzień później został warunkowo zwolniony – wyrok nie był prawomocny); od grudnia 1978 r. członek Rady Sygnatariuszy ROPCiO; od 3 IX 1980 r. członek KS w Hucie Katowice; sekretarz MKR, następnie MKZ; 30 IV 1981 r. usunięty z Zarządu MKZ; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 6 II 1982 r. internowany w KM MO w Katowicach i Areszcie Śledczym w Bytomiu; 4 XII 1983 r. aresztowany podczas próby wmurowania tablicy upamiętniającej śmierć górników KWK „Wujek”; w 1988 r. wiceprzewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; w lipcu 1988 r. uczestnik strajku w KWK „Andaluzja”, następnie wspomagał strajki w Jastrzębiu-Zdroju; w marcu 1988 r. założyciel Komitetu Budowy Pomnika Górników Poległych 16 XII 1981 r.; 1977–1990 rozpracowywany przez KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOR krypt. „Emisariusz”. Zob. Z. Zwoźniak, Kazimierz Świtoń [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 346–347; http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_%C5%9Awito%C5%84 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a W oryginale Banasza. Ryszard Banaś (ur. 1942 r.) – kierowca; pracownik Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych „Budostal” w Dąbrowie Górniczej; członek KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; kolporter niezależnych wydawnictw; 1986–1989 rozpracowywany przez RUSW w Dąbrowie Górniczej w ramach SOS/KE krypt. „Konwojent”. Zob. AIPN Ka, 230/6865, KE krypt. „Konwojent”.

3 Henryk Adam Sienkiewicz (1931–2012) – inżynier górnictwa, dr; pracownik Głównego Biura Studiów i Projektów Górnictwa w Katowicach; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w 1988 r. przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1990–1993 prezes Aeroklubu Polskiego; 1991–1995 wiceprezydent Międzynarodowej Federacji Lotnictwa; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V-2 KW MO w Katowicach w ramach KE krypt. „Henryk”; 1988–1989 przez Wydział V-2/Inspektorat 2 WUSW w Katowicach w ramach SOR krypt. „Lotnik”; 31 V 1970 r. zarejestrowany przez SB w Lubinie pod nr. 24452 jako kandydat na konsultanta, z pozyskania zrezygnowano; 27 IX 1974 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-51324. Zob. AIPN Wr, 0014/4823, Teczka kandydata na konsultanta dot. H. Sienkiewicza; http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Sienkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Brak bliższych danych.

5 Franciszek Chodakowski (ur. 1948 r.) – inżynier elektryk; maszynista elektrowozu w PKP Lokomotywownia w Gliwicach; przewodniczący KK Kolejarzy DRKP; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” oraz przewodniczący Komisji Porozumiewawczej; delegat na I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 9 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu; 1981–1983 rozpracowywany przez SB w Gliwicach w ramach SOS krypt. „Delegat”.

6 Stanisław Czarnota (ur. 1957 r.) – technik górnik; pracownik KWK „Jaworzno” w Jaworznie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; od 1984 r. na emigracji w USA; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KW MO w Katowicach/MUSW w Jaworznie w ramach SOS/KE krypt. „Krzykacz”. Zob. AIPN Ka, 043/1007, t. 1–2, KE krypt. „Krzykacz”.

7 Aleksander Krystosiak (1922–2002) – ślusarz; w czasie II wojny światowej żołnierz NSZ-AK, następnie NZW (oddział Feliksa Łuniewskiego ps. „Żbik”); w 1948 r. aresztowany; w 1951 r. skazany przez WSR w Warszawie na 8 lat więzienia, w 1956 r. zwolniony; pracownik Stoczni Remontowej „Parnica” w Szczecinie; uczestnik Grudnia ’70 w Szczecinie; współpracownik WZZ Pomorza Zachodniego; kolporter pism bezdebitowych; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w stoczni; członek MKS w Szczecinie; wiceprzewodniczący ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 1 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; zwolniony z pracy; 1982–1988 organizator kolportażu wydawnictw drugoobiegowych; w 1986 r. współorganizator TRK Pomorza Zachodniego; 1988–1996 na emigracji w USA; 1974–1975 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Szczecinie w ramach KE krypt. „Instruktor”, 1980–1988 przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Dąb”/SOR krypt. „Lama”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Krystosiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Stanisław Kocjan (ur. 1942 r.) – inżynier elektronik; pracownik Zakładów Chemicznych „Police”; w sierpniu 1980 r. współprzewodniczący KS w zakładach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; sekretarz ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku i wiceprzewodniczący zjazdu; członek KK; 13 XII 1981 r. – 6 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie, Wierzchowie i Strzebielinku; zwolniony z pracy; działacz Duszpasterstwa Ludzi Pracy; drukarz i kolporter pism podziemnych; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Sekwencja”, 1981–1990 przez Wydział V/Studiów i Analiz KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach KE/SOR krypt. „Wąs”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Kocjan (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Brak bliższych danych.

10 Lane Kirkland (1922–1999) – amerykański działacz związkowy; 1975–1995 przewodniczący centrali American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations, organizator pomocy dla NSZZ „Solidarność”.

Nr 25

1981 sierpień 29, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Zenona Sosnowskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący m.in. działalności Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3530

29 VIII 1981 [r.], [godz.] 13.30

Tajne specjalnego znaczenia
Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

MSW w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 29 VIII [19]81 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew, 376266.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, związków, instytucji i stowarzyszeń do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez Lecha Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności informuję o dalszych ustaleniach.

Z uzyskanych od źródła ps. „Pasat” informacji wynika, że w dniu 2 IX [19]81 r. o godz. 10.00 rozpoczną się obrady plenarne KKP z udziałem przewodniczących zarządów regionalnych NSZZ „Solidarność”. Proponowanym przez KKP tematem obrad jest dyskusja nad sprawozdaniem KKP za roczny okres działalności. Miejsce obrad – siedziba NOT w Gdańsku.

Uzyskano również informację, iż Prezydium KKP NSZZ „Solidarność” podjęło uchwałę o następującej treści: „Prezydium KKP wobec niezrealizowania słusznych zadań i dezyderatów Krajowej Komisji Założycielskiej NSZZ «Solidarność» Kierowców Transportu Prywatnego widzi konieczność przeprowadzenia wiążących rozmów w wyposażoną w pełnomocnictwa komisją rządową. Prezydium na swoim posiedzeniu w dniu 26 VIII 1981 [r.] upoważnia przewodniczącego Zarządu Regionalnego Mazowsze ob. Zbigniewa Bujaka do zajęcia się sprawą rejestracji NSZZ «Solidarność» KTP oraz spowodowania powołania komisji rządowej do rozmów z Krajowym Komitetem Założycielskim NSZZ «Solidarność» KTP”.

Z informacji tego samego źródła wynika, że w dniach 30–31 VIII 1981 [r.] (godz. 10.00) w siedzibie NOT w Gdańsku odbędzie się II Krajowa Konferencja Sekcji Zawodowych i Branżowych. Tematem obrad będzie:

1. Rola i miejsce sekcji w strukturze związku.

2. Realizacja porozumień branżowych.

3. Układy zbiorowe pracy w [a]spekcie przedsiębiorstwa samorządowego, tzn. reformy gospodarczej.

O powyższym poinformowane zostały przez KKP zarządy regionalne NSZZ „Solidarność” z zaleceniem wydelegowania na konferencję członka zarządu merytorycznie odpowiedzialnego za sprawy dot[yczące] sekcji regionalnych. Do udziału w tych obradach KKP zaprosiła również wszystkich zainteresowanych członków KKP.

Z posiadanych informacji wynika, że w Serwisie Informacyjnym BIPS nr 242 z dnia 28 VIII 1981 [r.] opublikowano komunikat o treści: „Sekretarz generalny Radiokomitetu poinformował przedstawicieli KKK «Solidarność» w Komitecie ds. Radia i Telewizji, że z dniem 25 VIII br. zostaje cofnięte przewodniczącym KZ-ów «Solidarności» w Komitecie ds. Radia i Telewizji prawo do nieskrępowanego dostępu do urządzeń poligraficznych i teleksu”.

aŹródło ps. „Tajfun” poinformowało, że Prezydium KKP NSZZ „Solidarność” wystosowało do prezesa Rady Ministrów gen. Wojciecha Jaruzelskiego¹ zaproszenie o treści: „Prezydium KKP NSZZ «Solidarność» zaprasza pana premiera do udziału w obradach I KZD NSZZ «Solidarność», który rozpocznie się 5 września br. w Gdańsku-Oliwie. Jeśli nawał pracy uniemożliwiłby panu premierowi przybycie na nasze obrady, prosimy uprzejmie o wydelegowanie przedstawiciela rządu PRL. Przewodniczący KKP Lech Wałęsa”a.

Z[astęp]ca naczelnika

Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku

mjr mgr Z[enon] Sosnowski²

Zaszyfrował: Szpyra, dnia 29 VIII [19]81 [r.], godz. 15.10

Rozszyfrował: Byrski, [godz.] 15.10

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 51–52, oryginał, mps.

a–a Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu i dopisano Zaprosz[enie] Jaruzelskiego na obrady „Solidarności”.

1 Wojciech Jaruzelski (1923–2014) – gen. armii, działacz komunistyczny; od 1946 r. współpracownik GZI WP jako informator ps. „Wolski”; 1964–1990 członek KC PZPR; 1971–1989 członek BP KC PZPR; 1968–1983 minister obrony narodowej; 1981–1989 I sekretarz KC PZPR; 1981–1985 premier; 1981–1983 przewodniczący WRON; 1989–1990 prezydent PRL/RP.

2 Zenon Sosnowski (ur. 1935 r.) – ppłk MO; od 1954 r. w organach bezpieczeństwa; 1955–1971 oficer operacyjny SB KP MO w Tczewie, Kwidzynie, Sztumie i Malborku; 1972–1974 I zastępca komendanta powiatowego ds. SB w Kartuzach; 1975–1979 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO Gdańsku; 1981–1983 zastępca naczelnika Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1989 naczelnik Wydziału Paszportów WUSW w Gdańsku; 1989–1990 naczelnik Wydziału „C” WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2601, Akta osobowe Z. Sosnowskiego.

Nr 26

1981 sierpień 31, Gdańsk – Plan operacyjnego zabezpieczenia obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” przez KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia a31 VIIIa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

Zatwierdzamb

Plan operacyjno-fizycznego

zabezpieczenia obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

[I.] Sytuacja operacyjna

W dniu 26 VII 1981 r. podczas obrad KKP zapadła decyzja zwołania I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dwóch turach, a mianowicie:

– pierwsza tura w okresie 5–7 IX 1981 r.,

– druga tura w okresie 26 IX–3 X 1981 r.

Organizatorzy biorą pod uwagę możliwość przedłużenia zarówno pierwszej, jak i drugiej tury obrad zjazdowych. Miejscem obrad I KZD NSZZ „Solidarność” będzie hala „Olivia”. W celu właściwego przygotowania zjazdu w poszczególnych regionach powołane zostały komisje zjazdowe, których zadaniem jest kompleksowe przygotowanie problematyki każdego regionu i przedstawienie konkretnych opracowań i rozwiązań na forum zjazdu. Regionalne komisje zjazdowe zostały także zobligowane do przekazania Krajowej Komisji Wyborczej wyników wyborów w regionach i list delegatów na zjazd.

Jednocześnie powołano Krajową Komisję Zjazdową, w skład której weszli wytypowani przez poszczególne regiony aktywiści związkowi, specjaliści i eksperci skupieni w Radzie Programowo-Konsultacyjnej, Ośrodku Prac Społeczno-Zawodowych i Ośrodków Badań Społecznych.

Głównym zadaniem KKZ jest wypracowanie koncepcji programu działania związku, koordynacja i przygotowanie obrad zjazdowych pod względem tematycznym na bazie kompleksowych opracowań zespołów regionalnych. W wyniku kolejnych posiedzeń KKZ przedstawiła, a następnie przyjęła projekt, że prace nad programem działania związku zostaną wykonane przez atrzya zespoły problemowe, które zjazd powoła w pierwszej turze obrad. Są to:

1. Zespół ds. struktury i życia związku.

2. Zespół ds. polityki społeczno-gospodarczej.

3. Zespół ds. życia publicznego.

Zespoły te będą pracować także pomiędzy dwiema turami zjazdu w następujących grupach tematycznych:

1.1. Demokracja i formy działania związkowego.

1.2. Organizacja związku.

1.3. Informacja, szkolenie, działania opiniodawczo-doradcze.

1.4. Negocjacje a akcje protestacyjne, propaganda związkowa.

2.1. Program stabilizacji i polityki gospodarczej oraz reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego.

2.2. Rynek, ceny i koszty utrzymania.

2.3. Praca i zatrudnienie, płace, ochrona pracy i prawo pracy.

2.4. Człowiek i środowisko – polityka społeczna, m.in.:

– rodzina,

– mieszkania,

– ochrona środowiska,

– formy aktywności i organizacji społecznej,

– uczestnictwo w kulturze,

– emeryci i renciści,

– grupy społeczne szczególnej troski,

– strefa niedostatku i degradacji.

3.1. Prawa obywatelskie i praworządność.

3.2. Związek wobec władzy państwowej i PZPR.

3.3. Związek wobec innych ruchów społecznych (inne związki zawodowe, organizacje samorządowe i spółdzielcze, organizacje polityczne i inicjatywy społeczne).

Krajowa Komisja Zjazdowa, działając z upoważnienia KKP, zwróciła się w dniu 26 VIII br. do wszystkich regionów o zwołanie w możliwie najkrótszym czasie regionalnych zebrań delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” i podjęcie następujących ustaleń:

1. Wyboru przewodniczącego regionalnego zespołu delegatów, którego zadaniem będzie współpraca z KKZ i Prezydium Zjazdu.

2. Ewentualnego wyboru kandydata z regionu do Prezydium Zjazdu, z jednoczesnym zastrzeżeniem, czy kandydatura dotyczy również funkcji przewodniczącego zjazdu. KKZ proponuje powołanie dziewięcioosobowego prezydium, którego zadaniem będzie prowadzenie obrad zjazdu, w składzie: 1 przewodniczący, 8 wiceprzewodniczących, z zastrzeżeniem, że każdy region może zgłosić najwyżej jednego kandydata.

3. Sporządzenia listy kandydatów z regionu do komisji zjazdowych (w nieograniczonej ilości):

– skrutacyjnej do głosowań tajnych,

– uchwał i wniosków,

– mandatowo-wyborczej,

– statutowej (dla opracowania ostatecznej wersji poprawek do statutu i ordynacji wyborczej),

– programowej (dla przygotowania projektu dokumentu programowego).

4. Ewentualnego wyboru kandydata z regionu na rzecznika prasowego zjazdu (konieczna znajomość dwóch języków zachodnich, w tym angielskiego, wskazane posiadanie mandatu delegata na zjazd).

5. Wstępnego zapisu delegatów do proponowanych zespołów roboczych zjazdu wg załączonego wyżej spisu.

6. Wyboru zespołów roboczych, którym region może zapewnić możliwość pracy pomiędzy dwiema częściami zjazdu (zgodnie z zainteresowaniami tematycznymi regionu).

7. Sporządzenia listy materiałów, które region proponuje włączyć do zestawu dokumentów roboczych zjazdu.

8. Sporządzenia listy gości regionu, w tym własnych ekspertów, ze wskazaniem specjalności (wg następującego klucza: na każdy region jedno miejsce plus jedno miejsce dodatkowe na każdą pełną dziesiątkę delegatów).

9. Uzgodnienia możliwości przyjęcia przez region delegacji zagranicznych pomiędzy dwiema częściami zjazdu.

KKZ zwróciła się z prośbą o przesłanie do dnia 31 VIII br. na adres Biura Organizacyjnego Zjazdu […]c listy materiałów proponowanych przez regiony oraz listy gości zaproszonych przez regiony. Natomiast na dzień 3 IX br. o godz. 11.00 w Instytucie Fizyki UG (sala 153) KKZ zwoła spotkanie wszystkich przewodniczących regionalnych zespołów delegatów wraz z kandydatami do prezydium i na rzecznika prasowego zjazdu. Osoby te zostały zobligowane do przywiezienia wszystkich dokumentów proponowanych przez region w ilości tysiąca egzemplarzy. Przewodniczący i kandydaci pozostaną w Gdańsku do momentu rozpoczęcia I KZD NSZZ „Solidarność”.

W ostatnim okresie KKZ koncentrowała swoje działanie nad opracowaniem szczegółowego programu porządku obrad, który przedstawia załącznik nr 1.

W celu optymalnego wykorzystania czasu i środków związkowych oraz kompleksowego przygotowania zjazdu pod względem organizacyjnym powołano Biuro Organizacyjne I KZD.

Z prowadzonego rozpoznania operacyjnego wynika, że organizacyjne prace przygotowawcze są już daleko zaawansowane. Wystrój hali „Olivia” oraz projekt rozwiązań komunikacyjnych wewnątrz obiektu przygotował zespół pod kierunkiem architekta Andrzeja Pniewskiego.

W hali „Olivia” znajdować się będzie także centralna recepcja hotelowa. W pierwszej turze zjazdu zorganizowane będzie miasteczko zjazdowe w domach akademickich UG przy ul. Polanki, gdzie zamieszkać ma ok. 2000 delegatów, ekspertów i zaproszonych przez poszczególne regiony gości. Uczestnicy obrad zjazdowych korzystać będą z uniwersyteckiej stołówki nr 13 oraz z sal wykładowych, gdzie przewiduje się ewentualne obrady roboczych zespołów problemowych. Aktualnie najważniejszym przedsięwzięciem organizacyjnym Biura Zjazdu jest zorganizowanie Biura Prasowego Zjazdu w hali „Olivia”, poprzez znaczną rozbudowę istniejącego już w hali Centrum Prasowego. Organizatorzy planują zainstalowanie ok. 20 teleksów, 20 telefonów z połączeniami międzynarodowymi, telewizji przemysłowej, urządzeń do równoległych tłumaczeń kabinowych w kilku językach oraz innych niezbędnych urządzeń i sprzętu dla dziennikarzy (głównie zagranicznych) obsługujących zjazd. W tym też celu kierownictwo związku zrealizowało zakup sprzętu telewizyjnego z firmy Sony.

Organizatorzy uzyskali również zgodę Ministerstwa Łączności na zainstalowanie na okres zjazdu w hali „Olivia” rozmównicy telefonicznej wraz z obsługą, którą zapewni Dyrekcja Okręgu Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku.

Ze wstępnych szacunkowych danych przewiduje się uczestnictwo w obradach zjazdu ok. 1200 zaproszonych gości (przedstawicieli zachodnich central związkowych) i dziennikarzy zagranicznych (w tym ok. 650 z k[rajów] k[apitalistycznych]). Obsługę dziennikarzy, ekip telewizyjno-filmowych oraz zaproszonych gości zagranicznych zapewnić ma Biuro Turystyki Młodzieżowej „Juventur” w Gdańsku, które dla potrzeb zjazdu oddeleguje około 100 hostess ze znajomością języków obcych, głównie angielskiego i niemieckiego.

W związku z bliskim terminem I KZD Biuro Prasowe Zjazdu oraz rzecznik prasowy KKP występowali do Komitetu ds. Radia i Telewizji w sprawie zabezpieczenia obsługi prasowej poprzez wynajem sprzętu TV, ustalenie zasad transmisji TV ze zjazdu oraz wprowadzenie od 17 VIII br. pięciominutowych audycji dot[yczących] organizacyjnych i merytorycznych problemów zjazdu.

Brak decyzji Radiokomitetu uznawany jest przez „Solidarność” jako odmowa pomocy technicznej ze strony władz w okresie zjazdu. „Solidarność” stoi na stanowisku, że dziesięciomilionowy związek nie może być pozbawiony rzetelnej informacji. Stąd też Biuro Prasowe Zjazdu oraz Krajowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” P[racowników] RiTV zwróciły się z apelem do wszystkich ogniw związkowych o podejmowanie akcji protestacyjnych z żądaniem transmisji telewizyjnych obrad I KZD oraz domaganiem się niezależnych audycji „Solidarności” w PR i TV. Dotychczasowe próby negocjacji w Radiokomitecie oraz stanowisko władz PRL w tej sprawie nie satysfakcjonują kierownictwa NSZZ „Solidarność”. Obawiając się blokady informacji oficjalnej w okresie obrad I KZD, w dniu 20 VIII br. Krajowa Komisja Zjazdowa wydała zalecenia w sprawie zabezpieczenia obiegu informacji związkowej. Zjazd został upoważniony do natychmiastowego wstrzymania kierowania informacji do oficjalnych środków masowego przekazu w przypadku stwierdzenia jakichkolwiek uchybień i zmian ze strony władz dw informacjach przekazywanych przez Biuro Zjazdud do oficjalnych mass mediów.

Dla zapewnienia odpowiednio szerokiego i sprawnego systemu przekazywania informacji z Gdańska kanałami związkowymi KKZ zobligowała Biuro Prasowe Zjazdu do opracowania szczegółowego systemu awaryjnego przekazywania informacji, uwzględniającego:

– pełne pogotowie teleksowe, telefoniczne i osobowe we wszystkich regionach na sygnał z Gdańska;

– utworzenie i odpowiednie rozmieszczenie punktów informacyjnych i kolportażu opracowań, materiałów i wydawnictw zjazdowych.

Organizatorzy ustalili system informacji społeczeństwa poprzez wydawaną w okresie trwania I KZD prasę związkową. Z rozpoznania wynika, że po każdych 4 godzinach obrad wydawany będzie komunikat zawierający w ogólnym zarysie tematykę toczących się obrad zjazdowych. Pełniejsze informacje zawierać będzie wydawana codziennie (planowany nakład 50 tys. egz.) „Gazeta Zjazdowa”. Szczegółowe relacje z obrad zjazdu, problematyka i sprawozdania z posiedzeń roboczych zespołów tematycznych znajdą się w zbior[cz]ych opracowaniach, z których każde ukaże się w następnym dniu bezpośrednio po zakończeniu pierwszej i drugiej tury obrad zjazdu.

Do zakwaterowania dziennikarzy zagranicznych i gości reprezentujących zachodnie centrale związkowe wykorzystane zostaną praktycznie wszystkie hotele Trójmiasta. Zrodziło to konieczność stworzenia przez organizatorów odpowiedniego systemu komunikacyjnego, obsługiwanego przez ok. 30 autokarów. Akredytacje będą wydawane dziennikarzom w hali „Olivia” w dniu rozpoczęcia zjazdu.

Obrady I KZD poprzedzi w dniu 4 IX br. o godz. 8.00 msza święta w katedrze oliwskiej z udziałem prymasa Polski arcybiskupa Józefa Glempa¹.

Z prowadzonego aktywnie rozpoznania operacyjnego wynika, że w okresie trwania I KZD NSZZ „Solidarność” prowadzona będzie szeroka akcja propagandowo-informacyjna z wykorzystaniem wszelkich możliwych form i środków, tj. imprezy plastyczne, wystawy, plakaty, środki audiowizualne.

Organizatorzy planują także zorganizowanie szeregu imprez towarzyszących dla delegatów i zaproszonych gości, z których najważniejsze to:

1) 4 IX br. – koncert laureatów I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane Piosenki” w Operze Leśnej w Sopocie (w wypadku braku zgody cenzury odbędzie się impreza zamknięta w hali „Olivia” lub w hali Stoczni Gdańskiej im. Lenina).

2) Recitale Macieja Zembatego i Elżbiety Wojnowskiej.

3) Wieczory Poezji Niepublikowanej w Teatrze Wybrzeże.

4) Przegląd „Filmów z półek”.

5) Wystawy grafiki, malarstwa i fotografii pod wspólnym tytułem „Czas widzenia” – na terenie miasteczka zjazdowego lub w kuluarach zjazdu.

II. Analiza sytuacji operacyjnej i przewidywane zagrożenia

Na podstawie prowadzonej na bieżąco analizy zagrożeń występujących w działalności NSZZ „Solidarność” ujawnianych w trakcie ochrony operacyjnej związku należy stwierdzić, że podstawowym zagrożeniem w okresie poprzedzającym trwanie I KZD będzie dywersja ideologiczna.

Przyczyną tego jest fakt istnienia w kierownictwie NSZZ „Solidarność” radykalnego skrzydła, które poprzez struktury organizacyjne ośrodków badań społecznych i prac społeczno-zawodowych, grono doradców i ekspertówe jest ściśle powiązane i pozostaje pod bezpośrednim wpływem czołowych aktywistów ugrupowań antypaństwowych, [takich] jak: KSS „KOR”, RMP, KPN, ROPCiO, powiązanych z kolei z zagranicznymi ośrodkami dywersji ideologicznej, instytucjami i organizacjami antykomunistycznymi na Zachodzie. Stwarza to realne niebezpieczeństwo przemycania do działalności związkowej (szczególnie zaś do programu działania związku – głównego tematu obrad I KZD) koncepcji obcych założeniom ustroju społeczno-politycznego PRL i podejmowania prób ukierunkowania działalności NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną, niezgodną z duchem odnowy, bazującej na porozumieniach z sierpnia 1980 r. Szczególne niebezpieczeństwo w okresie obrad I KZD stanowić mogą bieżące kontakty i wymiana informacji pomiędzy czołowymi działaczami ugrupowań antypaństwowych a ośrodkami antykomunistycznymi na Zachodzie.

W wyniku tej wymiany poglądów projekty i koncepcje opracowań [lub] rozwiązań mogą być w znacznym stopniu forsowane i akceptowane przez kierownictwo „Solidarności” w programie działania związku opracowywanym przez I KZD oraz przyjmowane w proklamowanych przez związek formach akcji protestacyjnych.

Należy sądzić, że forum I KZD NSZZ „Solidarność” stwarzać będzie korzystne warunki [do] podjęcia przez aktywistów ugrupowań antypaństwowych kolejnej próby zmiany z założonej (w porozumieniach z sierpnia 1980 r.) typowo związkowej płaszczyzny działania i programu NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę konfrontacji ideologicznej zmierzającej do podważenia założeń i zasad ustrojowych PRL, aż do przejęcia władzy włącznie.

Przewidywany jest duży napływ zagranicznych dziennikarzy i ekip telewizyjno-filmowych, których zadaniem będzie uzyskiwanie informacji pozwalających na dalszą dyskredytację Polski w oczach opinii publicznej państw zachodnich.

W okresie zjazdu należy spodziewać się także na terenie kraju, w tym szczególnie w Trójmieście, wzmożonej akcji propagandowo-informacyjnej o charakterze antypaństwowym, w tym głównie o charakterze antyrządowym i antypartyjnym.

III. Kierunki działań operacyjnych

Mając na uwadze przedstawioną sytuację operacyjną [oraz] aktualne i przewidywane zagrożenia, występuje konieczność szczególnej ochrony operacyjnej obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Prawidłowe zabezpieczenie operacyjne przebiegu tych obrad realizowane będzie w ramach sprawy obiektowej krypt. „Sejmik” poprzez działania zmierzające w następujących kierunkach:

– operacyjna kontrola i ewentualna eliminacja z obrad zjazdu delegatów reprezentujących zdecydowanie wrogie postawy wobec ustroju społeczno-politycznego PRL, będących jednocześnie aktywistami ugrupowań antypaństwowych utrzymujących bieżące kontakty z ośrodkami dywersji ideologicznej na Zachodzie;

– rozpoznanie i operacyjne przeciwdziałanie przemycaniu koncepcji i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu działania związku oraz likwidacja prób sprowadzenia działalności NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną;

– operacyjne zabezpieczenie obrad I KZD NSZZ „Solidarność” przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej i nieuzasadnioną penetracją ze strony różnych ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych.

IV. Działania operacyjno-rozpoznawcze w okresie poprzedzającym zjazd

1. W ramach sprawy obiektowej krypt. „Sejmik” kontynuowane będzie wzmożone rozpoznanie operacyjne pod kątem uzyskiwania informacji dot[yczących]:

– dalszych przygotowań organizacyjnych i merytorycznych do I KZD NSZZ „Solidarność”;

– koncepcji opracowań programu działania związku, z uwzględnieniem kompleksowych opracowań regionalnych;

– zaleceń i ustaleń Krajowej Komisji Zjazdowej;

– bieżących decyzji, uchwał i oświadczeń KKP i Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w sprawie I KZD.

2. Rozpoznanie stanowiska kierownictwa NSZZ „Solidarność” pod kątem ujawniania prób nacisków przez czołowych działaczy ugrupowań antypaństwowych i przemycania do projektu programu działania związku koncepcji niezgodnych z założeniami ustroju społeczno-politycznego PRL.

3. Prowadzenie wzmożonej kontroli operacyjnej figurantów spraw zaangażowanych w negatywną działalność polityczną w celu zapewnienia dopływu informacji o ewentualnych wrogich zamierzeniach wykorzystania przez nich w tym celu forum I KZD NSZZ „Solidarność”.

4. Powyższe działania będą realizowane na bieżąco przez Wydział III „A” z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji i środków techniki operacyjnej przy współdziałaniu z tut[ejszymi] wydz[iałami]: II, III, IV „B”, „T” i „W”, z uwzględnieniem informacji wym[ienionych] wydziałów z terenu całego kraju.

5. W dniu 1 IX br. w sali nr 153 UG przy ul. Wita Stwosza w Gdańsku-Oliwie odbędzie się kolejne posiedzenie Krajowej Komisji Zjazdowej. Z uwagi na miejsce obrad zabezpieczenia operacyjnego dokona tut[ejszy] Wydział III.

6. Na dzień 2 IX br. w siedzibie NOT w Gdańsku zaplanowano kolejne obrady plenarne KKP w sprawie proceduralnej dot[yczącej] sprawozdania z działalności KKP. Obrady odbędą się z udziałem przewodniczących zarządów regionalnych całego kraju. Zabezpieczenia operacyjnego dokona tut[ejszy] Wydział III „A” we współdziałaniu z tut[ejszymi] wydziałami: II, III, IV, „B” i „T”, z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji pozostających na kontakcie pionów operacyjnych z terenu całego kraju.

7. W dniu 3 IX br. odbędzie się spotkanie Krajowej Komisji Zjazdowej z przewodniczącym regionalnych grup delegatów oraz z kandydatami do prezydium i na rzecznika prasowego I KZD. Z uwagi na miejsce spotkania – sala 153 UG – zabezpieczenia operacyjnego dokona tut[ejszy] Wydział III.

8. Obrady I KZD poprzedzi w dniu 4 IX br. o godz. 8.00 msza święta dla delegatów i uczestników zjazdu w katedrze oliwskiej z udziałem prymasa Polski – ks. arcybiskupa Józefa Glempa. Zabezpieczenie operacyjne tej imprezy realizować będzie we własnym zakresie tut[ejszy] Wydział IV.

9. W godzinach popołudniowych dnia 4 IX br. planowana jest impreza towarzysząca I KZD w postaci koncertu laureatów I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej pt. „Zakazane Piosenki” w Operze Leśnej w Sopocie dla delegatów i zaproszonych gości. Zabezpieczenie operacyjne tej imprezy realizować będzie tut[ejszy] Wydział III.

V. Zakres zabezpieczenia operacyjnego obrad I KZD NSZZ „Solidarność” przez poszczególne wydziały tut[ejszej] KW MO

Z uwagi na różnorodność problematyki zjazdowej wymagającej operacyjnego zabezpieczenia poszczególne wydziały tut[ejszej] KW MO skoncentrują swoje działania na następujących zagadnieniach:

1. Wydział II obejmie zainteresowaniem:

– łączność teleksową i telefoniczną zainstalowaną w hali „Olivia”;

– Biuro Prasowe Zjazdu łącznie z konferencjami prasowymi, jak i wydawnictwami zjazdowymi;

– zaproszonych gości i akredytowanych dziennikarzy zagranicznych;

– przedstawicieli placówek dyplomatycznych k[rajów] k[apitalistycznych] wykazujących zainteresowanie obradami zjazdu wykraczające poza ogólnie przyjęte normy z zakresu prawa międzynarodowego, zwłaszcza w trakcie organizowanych spotkań uczestników i zaproszonych gości z załogami w kluczowych zakładach pracy.

2. Wydział III podejmie działanie w zakresie:

– rozpoznania form i środków ulicznych akcji propagandowo-informacyjnych dot[yczących] samego zjazdu, jak i ewentualnych akcji protestacyjnych podejmowanych w tym okresie;

– zabezpieczenia pobytu delegatów w miasteczku zjazdowym usytuowanym w domach akademickich UG przy ul. Polanki;

– operacyjnego zabezpieczenia obrad roboczych zespołów problemowych i tematycznych, które toczyć się będą w salach Wydziału Mat[ematyczno]-Fiz[yczno]-Chem[icznego] UG. Zabezpieczenie powinno obejmować nieprzerwanie okres 5 IX – 3 X 1981 r. i realizowane będzie wspólnie z tut[ejszym] Wydz[iałem] III „A”;

– kontroli operacyjnej imprez towarzyszących zjazdowi w postaci: Wieczoru Poezji Niepublikowanej w Teatrze Wybrzeże, przeglądu „Filmów z półek”, recitali M[acieja] Zembatego i E[lżbiety] Wojnowskiej, wystaw grafiki, malarstwa i fotografii pod wspólnym tytułem „Czas widzenia” – na terenie miasteczka zjazdowego i w kuluarach zjazdu;

– aktywnej kontroli operacyjnej figurantów prowadzonych spraw, działających w Biurze Organizacyjnym Zjazdu, w Biurze Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” (BIPS) oraz w Ośrodku Prac Społeczno-Zawodowych (OPSZ).

3. Wydział IV skoncentruje działania na:

– zabezpieczeniu wszelkich imprez o charakterze religijnym organizowanych zarówno przed, jak i w trakcie obrad zjazdu;

– rozpoznaniu nastrojów i odczuć w środowisku kleru katolickiego w zakresie przebiegu zjazdu, jak i zgodności wypracowanego programu działania związku z linią polityczną reprezentowaną przez episkopat.

4. Wydział „T” – w zależności od potrzeb operacyjnych i możliwości technicznych podejmie z tut[ejszym] Wydziałem III „A” działania zmierzające do technicznego zabezpieczenia imprez planowanych przez „Solidarność” w okresie od 5 IX – 3 X 1981 r.

5. Wydział „B” – [zapewni] zabezpieczenie operacyjne pobytu delegacji zagranicznych w hotelach Trójmiasta oraz prowadzenie selektywnej obserwacji zewnętrznej figurantów w oparciu o zlecenia tut[ejszego] Wydziału III „A”.

6. Wydział Paszportów – podejmie działania w zakresie kontroli ruchu osobowego cudzoziemców i ewentualnego wykorzystania możliwości administracyjnego oddziaływania w przypadku naruszenia obowiązujących przepisów przez obcokrajowców.

7. Dla właściwego zabezpieczenia I KZD nieodzownym jest włączenie się do działań wydziałów operacyjnych MO, tj. Wydz[iału] d[o] W[alki] z Przestępstwami Gospodarczymi i Wydz[iału] Kryminalnego w zakresie rozpoznania i neutralizacji środowisk kryminalnych i przestępczych.

8. Konkretne działania dla ww. wydziałów, Wydziału Ruchu Drogowego i ZOMO w zakresie fizycznego zabezpieczenia I KZD określi kierownictwo tych jednostek w porozumieniu z Wojewódzkim Sztabem Kierowania.

9. Za koordynację wszystkich działań zabezpieczających I KZD NSZZ „Solidarność” odpowiedzialny jest Wydział III „A” KW MO w Gdańsku.

Niezależnie od powyższego tut[ejszy] Wydział III „A” prowadził będzie bieżące rozpoznanie operacyjne w ochranianych obiektach, z uwzględnieniem:

– nastrojów i odczuć załóg kluczowych zakładów;

– ewentualnie podejmowanych przez komisje zakładowe działań propagandowo-informacyjnych i akcji protestacyjnych, związanych zwłaszcza z selektywną informacją w środkach masowego przekazu dot[yczącą] przebiegu zjazdu;

– zabezpieczenia operacyjnego przebiegu spotkań delegatów i zaproszonych gości z załogami w kluczowych zakładach pracy;

– wykonywania funkcji informacyjnej w odniesieniu do zainteresowanych jednostek MSW w przedmiocie udziału i inicjatyw poszczególnych delegacji w obradach I KZD, planowanych wyjazdów i obrad roboczych zespołów problemowych w innych regionach kraju.

[…]f

Ponadto tut[ejszy] Wydział III „A” odpowiedzialny jest za dokonanie niezbędnych uzgodnień z Wydziałem II Kaszubskiej Brygady WOP w zakresie kontroli cudzoziemców przybywających do Trójmiasta w okresie zjazdu drogą morską i lotniczą, z uwzględnieniem przewozu literatury i wydawnictw nieposiadających debitu komunikacyjnego na terenie PRL.

Przedstawiony zakres zabezpieczenia operacyjnego I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku realizowany będzie przez wymienione wydziały tut[ejszej] KW MO w oparciu o szczegółowe plany operacyjne stanowiące załącznik do niniejszego planu.

VI. Czynności organizacyjneg

1. Za koordynację i współdziałanie z wydziałami operacyjno-technicznymi oraz dokonywanie niezbędnych uzgodnień z kierownictwem służbowym SB KW MO Gdańsk odpowiedzialny jest n[aczelni]k Wydz[iału] III „A” ppłk mgr J[an] Ciechanowicz² przy współudziale naczelników wydz[iałów] II, III, IV.

2. Za dokonanie niezbędnych ustaleń z kierownictwem Wydz[iału] „B” co do ilości użytychh sił oraz środków transportu i łączności odpowiedzialny jest z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A” mjr Fr[anciszek] Chmielewski.

3. Za uzgodnienia z kierownictwem Wydz[iału] „T” w zakresie technicznego zabezpieczenia obrad I KZD i imprez towarzyszących odpowiedzialny jest z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A” mjr Fr[anciszek] Chmielewski.

4. Za właściwe zabezpieczenie imprez o charakterze kościelnym odpowiedzialny jest n[aczelni]k Wydz[iału] IV wm.

5. Za realizację wynikających z planu zadań wycinkowych dla pracowników wydz[iałów]: II, III, IV, „B”, „T” odpowiedzialni są naczelnicy tych jednostek – każdy w swoim zakresie.

6. Zadania wynikające z niniejszego planu dla pracowników tut[ejszego] Wydziału III „A” omówione zostaną na odprawach służbowych. Odpowiedz[ialny] – z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A” mjr R[yszard] Łubiński.

7. Z pracownikami oddelegowanymi z innych jednostek operacyjnych do dyspozycji tut[ejszego] Wydz[iału] III „A” w zakresie obsługi własnych źródeł informacji oraz pracy operacyjno-analitycznej zostanie przeprowadzona odrębna odprawa. Odpowiedz[ialny] – z[astęp]ca nacz[elnika] mjr Fr[anciszek] Chmielewski.

Podczas odprawy ww. pracownicy zostaną zapoznani z aktualną sytuacją operacyjną z uwzględnieniem konkretnych zadań służbowych.

8. W celu zapewnienia właściwego spływu informacji do środków kierowniczych utworzone zostaną zespoły analityczno-informacyjne, których zadaniem będzie m.in.:

– analiza informacji osobowych źródeł,

– przetwarzanie informacji uzyskanych za pośrednictwem techniki operacyjnej,

– opracowanie informacji kompleksowych oraz meldunków operacyjnych.

Szczegóły dot[yczące] składów osobowych przedstawia zał[ącznik] nr 2. Koordynator – z[astęp]ca n[aczelni]ka Wydz[iału] III „A” mjr R[yszard] Łubiński.

9. W celu sprawnego przekazywania informacji do sztabu operacyjnego MSW w Warszawie przepływ informacji będzie realizowany drogą teleksową, a w sprawach szczególnej wagi poprzez telefon rządowy. Z uwagi na przewidywane duże spiętrzenie materiałów operacyjnych z obrad zjazdu konieczne jest uruchomienie dodatkowych urządzeń przekaźnikowych wraz z obsługą.

10. Biorąc pod uwagę możliwości kolportażu wydawnictw bezdebitowych oraz innych negatywnych materiałów zjazdowych w znacznej ilości i konieczności szybkiego przekazania ich do sztabu MSW, planuje się wykorzystanie komunikacji lotniczej poprzez posiadane możliwości tut[ejszego] Wydz[iału] II.

11. W okresie poprzedzającym i w czasie obrad I KZD planuje się wprowadzić od dnia 2 IX br. dwuzmianowy system pracy Sekcji 3, oddelegowanych pracowników z innych jednostek, a także – w zależności od potrzeb – pracowników pozostałych sekcji Wydz[iału] III „A”. Szczegóły stanowić będzie zał[ącznik] nr 3.

12. Począwszy od 2 X br., planuje się wprowadzić od godz. 22.00 do 8.00 dnia następnego dyżury w sekretariacie Wydziału III „A”.

13. W zależności od rozwoju sytuacji operac[yjnej] powyższy plan będzie uzupełniany o odpowiednie aneksy.

Wyk[onano] wg rozdzielnika.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 33–53, oryginał, mps.

e Obok wpisane odręcznie słowo które.

1 Józef Glemp (1929–2013) – duchowny; w 1956 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1967–1979 osobisty sekretarz prymasa Stefana Wyszyńskiego; od 1979 r. biskup; 7 VII 1981 r. mianowany przez Jana Pawła II arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim (funkcję tę sprawował do 1992 r.) i warszawskim oraz prymasem Polski; od 2007 r. na emeryturze.

h W oryginale użycia.

2 Jan Ciechanowicz (ur. 1931 r.) – płk MO; od 1951 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz WUBP w Gdańsku; pracownik wydziałów: Ogólnego, II, III i KRG KW MO w Gdańsku; 1975–1978 naczelnik Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 naczelnik Wydziału III „A”/V; 1982–1989 naczelnik Wydziału „C” WUSW w Gdańsku; w 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2403, Akta osobowe J. Ciechanowicza.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk mgr Sylwester Paszkiewicz oraz nieczytelny podpis.

c Pominięto dane teleadresowe.

d–d W oryginale przekazywanych przez Biuro Zjazdu informacji.

f Pominięto fragment zawierający zadania na okres zjazdu dla osobowych źródeł informacji, którego treść pokrywa się z planem zadań operacyjnych z 25 VIII 1981 r. Zob. dokument nr 18 – AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 161–171. Fragmentu tego nie zawiera egzemplarz planu włączony do tomu 1 SO krypt. „Klan”. Zob. AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 112–131.

g Egzemplarz planu zadań operacyjnych włączony do tomu 1 SO krypt. „Klan” (AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 129) zawiera dodatkowy fragment Na okres trwania I KZD NSZZ „Solidarność” powołany został Sztab Operacyjny w składzie:

– wicedyrektor Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie płk J[ózef] Sasin – kierownik sztabu;

– naczelnik Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku ppłk mgr J[an] Ciechanowicz – z[astęp]ca kierownika sztabu;

– naczelnik Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” [MSW] w Warszawie płk Wł[adysław] Kuca – z[astęp]ca kierownika sztabu;

– naczelnik Wydz[iału] VI Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie płk M[ieczysław] Greszt – z[astęp]ca kierownika sztabu;

– naczelnik Wydz[iału] VII Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie płk T[adeusz] Gliński – członek sztabu;

– naczelnik Wydz[iału] II Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie płk S[tanisław] Borowczak – członek sztabu;

– z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie płk Z[ygmunt] Jędrys – członek sztabu;

– z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie ppłk W[acław] Ułanowski – członek sztabu;

– z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] VI Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie ppłk A[dam] Bodziony – członek sztabu;

– z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie mjr Amelia Wiśniewska – członek sztabu;

– z[astęp]ca naczelnika Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku mjr Fr[anciszek] Chmielewski – członek sztabu.

Nr 27

1981 sierpień 31, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3559

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa
31 VIII [19]81 [r.], godz. 17.15

Nacz[elnik] Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”

MSW w Warszawie

Meld[unek] operac[yjny]

Ident[yfikator meldunku]:

01. Wydz[iał] III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 31 VIII [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzyst[ywanie] org[anizacji] społ[eczno]-polit[ycznych], stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działal[ności] polit[ycznej], 01023.

Słowny opis zagrożenia

W nawiązaniu do poprzedniego meld[unku] w sprawie kryptonim „Sejmik” w zakresie wykorzyst[ywania] działalności związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Pasat” wynika, iż w dniu 30 VIII br. BIPS nadał komunikat o nast[ępującej] treści:

„Gazeta zjazdowa rozpoczyna działalność. Do bezpośredniej prasowej obsługi I KZD NSZZ «Solidarność» została powołana gazeta zjazdowa «Głos Wolny». Gazeta redagowana jest przez dziennikarzy pism związkowych z Gdańska, Warszawy i Wrocławia, a jej sekretarzem został nasz kolega redakcyjny Jan Dworak¹. Podstawowy nakład wynosi 10 tys. egz. i rozprowadzany będzie przede wszystkim wśród delegatów, gości i dziennikarzy obsługujących zjazd, ale dotrze także do wszystkich regionów związku. Przewiduje się, że na wypadek blokady informacyjnej w środkach masowego przekazu gazeta stanie się głównym źródłem szybkiej informacji o zjeździe, a jej nakład wzrośnie wielokrotnie. «Głos Wolny» wychodzić ma przez cały okres trwania zjazdu – w czasie obydwu tur codziennie, a w przerwach między nimi – raz na kilka bdni. Pierwszy numerb dotrze do rąk delegatów jeszcze przed rozpoczęciem obrad”.

W dniu 25 VIII br. Aleksandrac Dobkowska z Interpressu Warszawa w rozmowie z Andrzejem Jarmakowskim – kierownikiem Biura Organizacyjnego I KZD – uzyskała informację, iż Biuro Prasowe Zjazdu przenosi się z dotychczasowej siedziby w Gdańsku-Oliwie do hali „Olivia” i przekształci się tam w Centrum Prasowe Zjazdu, w którym zainstalowane zostaną monitory telewizyjne, boksy do rozmów, teleksy, telefony. Na bteb cele przeznaczono salę gimnastyczną „Olivii” o wymiarach 7 x 32 m. Część trybun w głównej hali przeznaczona będzie dla ok. 1200 dziennikarzy, z tym że delegaci będą siedzieć na płycie lodowiska, a łącznie w tej hali będzie ok. 5 tys. miejsc.

bGościb ze związków zagranicznych będzie ok. 120 bosóbb, z kraju drugie tyle, na imienne listy (np. prezes, pan itd.), tj. 120 osób, prócz tego goście wyjątkowi, jak przedstawiciele sekcji branżowych, byli przewodniczący regionów, tj. następne 600–700 osób. Centrum Prasowe zatrudniać będzie 17 pracowników merytorycznych i parędziesiąt pracowników służb technicznych. Natomiast obecnie działające Biuro Prasowe zatrudnia 37 osób.

[…]d

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr J[an] Ciechanowicz

Zaszyfrował: Szubert, dnia 31 VIII [19]81 [r.], godz. 18.30

Rozszyfrował: Dobrzyński, [godz.] 18.35

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 53–54, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 11 IX [19]81 r.

1 Jan Aleksander Dworak (ur. 1948 r.) – producent filmowy, dziennikarz; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; współpracownik m.in. „Przeglądu Katolickiego”, „Tygodnika Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 26 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. A. Friszke, Jan Dworak [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 83–85; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Aleksander_Dworak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale Sandra. Aleksandra Dobkowska (ur. 1943 r.) – dziennikarka; redaktorka Polskiej Agencji Interpress; redaktorka i publicystka „Rzeczpospolitej”; 1971–1978 zarejestrowana przez Wydział II KS MO/Departament II MSW pod nr. 5849 i 34197 jako kandydat na TW/KO ps. „Sandra”. Zob. AIPN, 00191/115, t. 1–2, Teczka personalna kandydata na TW/KO ps. „Sandra”.

d Pominięto fragment dotyczący powitania delegacji z Japonii.

Nr 28

1981 sierpień 31, Gdańsk – Plan działań operacyjnych Wydziału IV KW MO w Gdańsku opracowany w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 31 VIII 1981 r.

Tajne

Egz. nr a2a

Zatwierdzamb

Plan działań operacyjnych

Wydziału IV Służby Bezpieczeństwa KW MO w Gdańsku w odniesieniu do I KZD NSZZ „Solidarność” (aneks do planu Wydziału III „A”)

I. Sytuacja polityczno-operacyjna

1. Ogniwa i środowiska Kościoła rzymskokatolickiego.

Do chwili obecnej nie stwierdzono szerszego zainteresowania I KZD NSZZ „Solidarność” ze strony ogniw i środowisk Kościoła rzymskokatolickiego. Zanotowano jednak fakty, które świadczą o wyraźnych tendencjach hierarchii kościelnej do objęcia patronatem niektórych aspektów, kierunków i form działalności NSZZ „Solidarność”:

– ordynariusz diecezji gdańskiej bp Lech Kaczmarek¹ brał czynny udział w przygotowaniach oraz w samym akcie poświęcenia krzyża na Westerplatte w dniu 30 VIII 1981 r. (z inicjatywy KZ „Solidarność” Zarządu Portu Gdańsk);

– ordynariusz diecezji chełmińskiej bp Marian Przykucki² zaangażował się osobiście w uroczystości poświęcenia zakładowych sztandarów „Solidarności” w Kościerzynie i Czarnej Wodzie, gm[ina] Kaliska, w dniu 30 VIII [19]81 r.;

– ustalono, że prymas Polski arcybiskup Józef Glemp przyjął zaproszenie KKP NSZZ „Solidarność” do odprawienia uroczystej inauguracyjnej mszy dla delegatów i gości na zjazd krajowy. Msza ma się odbyć w katedrze oliwskiej w dniu 5 IX 1981 r. o godz. 8.00.

Ponadto w środowisku kleru diecezji gdańskiej i chełmińskiej są odnotowani księża, którzy do tej pory angażowali się w inicjatywy i działania NSZZ „Solidarność”, okazując temu ruchowi sympatię i poparcie. Są to głównie:

– ks. Henryk Jankowski³, proboszcz parafii pw. św. Brygidy w Gdańsku;

– ks. Stanisław Bogdanowicz⁴, proboszcz bazyliki Mariackiej w Gdańsku;

– ks. Stanisław Dułak⁵, referent duszpasterski w kurii biskupiej w Gdańsku;

– ks. Hilary Jastak⁶, proboszcz parafii pw. NSPJ w Gdyni;

– ks. Edward Ryba, proboszcz parafii MBNP w Gdyni.

Księża ci najpewniej będą interesować się przebiegiem zjazdu, utrzymywać kontakty z niektórymi delegatami, a także mogą organizować towarzyszące imprezy religijne.

Także wśród gdańskiego świeckiego aktywu katolickiego jest kilku działaczy związanych z ruchem NSZZ „Solidarność”, którzy mogą w czasie zjazdu występować jako nieformalni doradcy, eksperci, konsultanci itp.

Zaliczyć do nich należy:

– dr. Eugeniusza Myczkę⁷, pracownika etatowego kurii biskupiej w Gdańsku;

– inż. Jędrzeja Smulkowskiego⁸, aktywistę gdańskiego oddziału KIK;

– mgr. Andrzeja Drzycimskiego⁹, aktywistę gdańskiego oddziału PAX;

– mgr. Grzegorza Fortunę¹⁰, aktywistę gdańskiego oddziału PAX;

– mgr. Zbigniewa Gryszkiewicza¹¹, aktywistę gdańskiego oddziału ChSS.

2. Ogniwa i środowiska „Solidarności” w kompleksie rolno-spożywczym.

Wśród delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” brak jest przedstawicieli kompleksu rolno-spożywczego [z] terenu województwa gdańskiego, zarówno z miasta, jak i wsi. To powoduje, że zainteresowanie tych środowisk przygotowaniami do zjazdu nie jest specjalnie żywe.

Z ramienia NSZZ RI „Solidarność” Regionu Gdańskiego zaproszeni zostaną prawdopodobnie na zjazd w charakterze gości:

– Norbert Gołuński¹², przewodniczący WKZ w Gdańsku;

– Józef Kocent¹³, członek KKZ reprezentujący Region Gdański.

II. Plan działań operacyjnych

1. W odniesieniu do ogniw i środowisk Kościoła rzymskokatolickiego.

a) Rozpoznawać operacyjnie opinie i oceny na temat zjazdu, kierunki i metody oddziaływania na przygotowania i przebieg zjazdu, formy angażowania się w problemy zjazdu ze strony hierarchii kościelnej i kleru. Wykorzystać w tym celu:

– sieć tajnych współpracowników pozostających na łączności Wydziału IV, KO i prowadzone dialogi operacyjne;

– dostępne wydziałowi środki techniki operacyjnej, głównie PP „Delta”, PT „Nowy I-IV”, „Baca”, „Bazylika”.

b) Poprzez osobowe źródła informacji prowadzić działania inspirujące delegatów do zajmowania postaw politycznie korzystnych, neutralizacji i dezaprobaty w stosunku do elementów ekstremalnych. Wykorzystywać w tym celu przede wszystkim:

– KO ps. „Delegat”, który użyty będzie także do przekazywania prymasowi J[ózefowi] Glempowi odpowiednich opinii i sugestii na temat środowisk „Solidarności” i występujących tam tendencji politycznych;

– TW ps. „Jakub” ze środowiska gdańskiego ChSS;

– TW ps. „Renek”¹⁴ ze środowiska gdańskiego KIK;

– TW ps. „Klemens”¹⁵ [ze] środowiska parafii NSPJ w Gdyni.

Spotkania organizowane będą w dniach 1–10 IX [19]81 r. wg załączonego grafiku.

c) Kontrola operacyjna towarzyszących zjazdowi imprez i uroczystości religijnych.

W dniach 5–7 IX [19]81 r. kontrolować operacyjnie wszystkie imprezy i uroczystości kościelne, które będą miały lub mogą mieć związek z przebiegiem zjazdu, a szczególnie:

– mszę w dniu 5 IX [19]81 r. o godz. 8.00 w katedrze oliwskiej celebrowaną przez prymasa arcybiskupa Józefa Glempa dla delegatów i gości zjazdu;

– nabożeństwa niedzielne w dniu 6 IX [19]81 r. odprawiane w kościołach Gdańska i województwa [gdańskiego], ze szczególnym uwzględnieniem tych, w których wezmą udział uczestnicy zjazdu;

– inne ustalone imprezy religijne wiążące się ze zjazdem.

d) Działania profilaktyczne.

W przypadku zaistnienia sytuacji, w których instytucje kościelne i kler angażować się będą w akcje i inicjatywy „Solidarności” grożące ustrojowi państwa lub naruszające bezpieczeństwo i porządek publiczny – występować z inicjatywą, względnie prowadzić bezpośrednio rozmowy profilaktyczno-ostrzegawcze z biskupami i księżmi, w tym:

– z ordynariuszem diecezji chełmińskiej bp. M[arianem] Przykuckim;

– z ordynariuszem diecezji gdańskiej bp. L[echem] Kaczmarkiem;

– z kapelanem „Solidarności” ks. H[enrykiem] Jankowskim;

– z innymi duchownymi w zależności od potrzeby.

2. W odniesieniu do kompleksu rolno-spożywczego.

a) Rozpoznanie przygotowań do zjazdu i przebiegu zjazdu, głównie ze strony:

– ogniw i środowisk „Solidarności” kompleksu rolno-spożywczego;

– wszelkich inicjatyw i akcji podejmowanych ze strony tych ogniw i środowisk;

– w działaniach tych wykorzystać sieć TW będącą w dyspozycji sekcji 7 [i] 8 Wydziału IV oraz grup terenowych;

– prowadzić w tym zakresie współdziałanie z Wydziałem III „A” SB KW MO.

b) Kontrolować operacyjnie zachowanie się na zjeździe działaczy NSZZ RI „Solidarność” Regionu Gdańskiego – Norberta Gołuńskiego i Józefa Kocenta, w tym:

– za pośrednictwem TW ps. „Stary”¹⁶ i KO ps. „Wojtek”¹⁷ przejmować od ww. informacje na temat zamierzeń i inicjatyw działaczy „Solidarności” kompleksu rolno-spożywczego;

– w miarę możliwości poprzez TW ps. „Stary” inspirować N[orberta] Gołuńskiego do zajmowania i prezentowania postaw zgodnych z interesem państwa.

III. Organizacja pracy

1. Dyżury

a) W dniach 5–7 IX [19]81 r. wprowadzić dyżury operacyjne odpowiedzialnych pracowników wydziału:

– 5 IX [19]81 r. od godz. 8.00 do godz. 22.00;

– 6 IX [19]81 r. od godz. 8.00 do godz. 22.00;

– 7 IX [19]81 r. od godz. 16.00 do godz. 22.00.

b) Oficer dyżurny utrzymywał będzie łączność z oficerem dyżurnym Wydz[iału] III „A” i oficerem dyżurnym WSK.

2. Informacje

a) Powołać zespół informacyjny w składzie:

– kpt. Sławomir Bielecki¹⁸;

– por. Halina Woźniak¹⁹;

– por. Zygmunt Rychert²⁰;

b) Celem zespołu będzie:

– przyjmowanie, kwalifikacja i ocena informacji napływających z ogniw operacyjnych wydziału;

– przekazywanie informacji do kierownictwa KW MO i Departamentu IV;

– współdziałanie w tym zakresie z zespołem informacyjnym Wydziału III „A”.

3. Załączniki

a) Grafik spotkań z siecią TW w dniach 1–10 IX 1981 r.

b) Wykaz kościołów kontrolowanych operacyjnie w dniach 5–7 IX [19]81 r.

c) Grafik dyżurów operacyjnych w dniach 5–7 IX [19]81 r.

Odpowiedzialny za realizację planu – naczelnik Wydziału IV Służby Bezpieczeństwa ppłk mgr A[leksander] Świerczyński²¹.

Naczelnik Wydziału IV KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – kierownictwo KW MO

Egz. nr 2 – n[aczelni]k Wydz[iału] III „A” wm.

Egz. nr 3 – n[aczelni]k Wydz[iału] IV wm.

Oprac. AŚzU/HW

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 55–60, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk mgr Sylwester Paszkiewicz.

1 Lech Kaczmarek (1909–1984) – duchowny; w 1936 r. przyjął święcenia kapłańskie; podczas II wojny światowej prowadził m.in. tajne nauczanie oraz lekcje katechezy w gimnazjum wiejskim w Ujanowicach w diecezji tarnowskiej; w 1958 r. mianowany przez papieża Jana XXIII biskupem tytularnym Alii i biskupem sufraganem gdańskim; w 1963 r. uczestnik II Soboru Watykańskiego; od 1964 r. krajowy duszpasterz pisarzy katolickich w Polsce; w 1971 r. mianowany przez papieża Pawła VI biskupem ordynariuszem diecezji gdańskiej; od 1982 r. krajowy duszpasterz ludzi morza; 1974–1984 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kwiryta”. Zob. S. Bogdanowicz, Lech Kaczmarek. Biskup Gdański, Gdańsk 1994.

2 Marian Przykucki (1924–2009) – duchowny; w 1950 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1974–1981 biskup pomocniczy poznański; 1981–1992 biskup diecezji chełmińskiej; 1992–1999 arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński (następnie arcybiskup senior); 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Solista”. Zob. J. Borzyszkowski, Marian Przykucki (1924–2009) – ostatni biskup chełmiński i pierwszy arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński, „Acta Cassubiana” 2010, t. 12, s. 462–468.

3 Henryk Jankowski (1936–2010) – duchowny; w 1964 r. przyjął święcenia kapłańskie; budowniczy i proboszcz parafii pw. św. Brygidy w Gdańsku; kapelan „Solidarności”; rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mercedes”, „Apostoł”; 1980–1982 wykorzystywany operacyjnie przez Wydział IV KW MO w Gdańsku jako KO ps. „Delegat” i TW ps. „Libella” (fakt wykorzystywania operacyjnego nie był odnotowany w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku). Zob. AIPN Gd, 0046/600, k. 48; G. Majchrzak, Kontakt operacyjny „Delegat” vel „Libella”, Warszawa 2009; S. Cenckiewicz, Prawda źle podana, „Rzeczpospolita”, 12 XII 2009.

4 Stanisław Bogdanowicz (1939–2017) – duchowny, infułat; w 1962 r. przyjął święcenia kapłańskie; w 1966 r. aresztowany i skazany przez Sąd Powiatowy w Lublinie na 10 miesięcy więzienia w zawieszeniu za rozpowszechnianie fałszywych wiadomości związanych z zarekwirowaniem przez władze kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej; proboszcz bazyliki Mariackiej w Gdańsku; w stanie wojennym ukrywał działaczy „Solidarności”; autor książek na temat historii, architektury i dziejów gdańskich kościołów. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Bogdanowicz (dostęp 7 VIII 2018 r.); https://www.gedanopedia.pl/index.php?title=BOGDANOWICZ_STANIS%C5%81AW (dostęp 7 VIII 2018 r.).

5 Stanisław Dułak (1948–2012) – duchowny; w 1972 r. przyjął święcenia kapłańskie; w latach osiemdziesiątych dyrektor wydziału duszpasterskiego kurii gdańskiej i opiekun Bractwa Oblatów św. Brygidy.

6 Hilary Jastak (1914–2000) – duchowny; w 1941 r. przyjął święcenia kapłańskie; podczas II wojny światowej związany z AK oraz organizacją „Krzyż i Miecz”; organizator tajnego nauczania; od 1946 r. dyrektor Caritasu na Wybrzeżu; w 1950 r. aresztowany za odczytanie komunikatu episkopatu Polski w sprawie likwidacji Caritasu; 1949–1984 proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni; od 1970 r. służył pomocą działaczom antykomunistycznym; rozpracowywany i szykanowany przez SB (m.in. oskarżony o nielegalne prowadzenie prac budowlanych – sprawę umorzono w 1974 r.); w latach siedemdziesiątych wspierał działalność WZZ i RMP; w sierpniu 1980 r. bez zgody władz kościelnych i komunistycznych odprawił dla strajkujących mszę świętą na terenie Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Zob. AIPN Gd, 0046/299, t. 8, k. 4–6; J. Wąsowicz, Posługa duszpasterska ks. prałata Hilarego Jastaka podczas strajków gdyńskich stoczniowców i portowców w czasie Sierpnia ’80, „Zeszyty Gdyńskie” 2009, nr 4, s. 89–139.

7 Eugeniusz Myczka (1908–1993) – prawnik, ekonomista, dr; 1927–1930 student UP; pracownik Dyrekcji PKP w Poznaniu, a następnie, do września 1939 r., pracownik Departamentu III Ministerstwa Komunikacji w Warszawie; od 1945 r. pracownik Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Gdańsku oraz Instytutu Bałtyckiego, następnie kierownik Instytutu Wiedzy Kupieckiej w Gdyni; 1945–1946 prezes Zarządu Grodzkiego Mikołajczykowskiego PSL w Gdańsku (po ucieczce Mikołajczyka wycofał się z działalności politycznej i w 1949 r. wykluczono go z ZSL); działacz katolicki; współpracownik kurii biskupiej w Gdańsku; od 1958 r. odpowiedzialny za jej archiwum i kwestie statystyczno-gospodarcze; wykładowca w WSD w Gdańsku-Oliwie; od 1977 r. sekretarz Komisji Episkopatu Polski „Iustitia et Pax”; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1955–1962 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SEO krypt. „Pozostałość” (założona w celu kontroli byłych działaczy Mikołajczykowskiego PSL na Wybrzeżu); 14 III 1964 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; 24 III 1969 r. kategorię rejestracji zmieniono na SOR krypt. „Ekonomista”, następnie inwigilację prowadzono w ramach KE o tym samym kryptonimie; 16 XI 1989 r. materiały zniszczono. Zob. AIPN Gd, 299/43, „Przeszłość polityczna i społeczna dr. Eugeniusza Myczki”, k. 290.

8 Jędrzej Smulkowski (1936–1993) – fizyk; w 1964 r. absolwent UAM w Poznaniu; pracownik naukowy w Instytucie Fizyki UG; członek KIK w Warszawie i Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS na UG; współpracownik komisji ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; od listopada do 13 XII 1981 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” UG; oddelegowany do pracy związkowej; od 31 III 1981 r. rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Osa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C4%99drzej_Smulkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Andrzej Drzycimski (ur. 1942 r.) – historyk, dziennikarz, dr hab.; w 1965 r. absolwent UMK w Toruniu; 1969–1972 instruktor w Stowarzyszeniu PAX; 1973–1982 kierownik Oddziału Gdańskiego redakcji „Wrocławskiego Tygodnika Katolików”; w sierpniu 1980 r. jako dziennikarz przebywał w czasie strajku w Stoczni Gańskiej im. Lenina; członek KZ NSZZ „Solidarność” w Wydawnictwie PAX w Warszawie; 13 XII 1981 r. – 8 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; po uwolnieniu związany ze środowiskiem kultury niezależnej przy kościele pw. św. Mikołaja w Gdańsku; 1983–1990 kierownik gdańskiego oddziału Wydawnictwa Polskiej Prowincji Dominikanów „W drodze”; w maju i sierpniu 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1990–1994 rzecznik prasowy prezydenta Lecha Wałęsy; 1994–2006 założyciel i prezes Fundacji Świętego Wojciecha w Gnieźnie; 1997–2007 pracownik naukowy Wyższej Szkoły Zarządzania i Prawa w Warszawie; 2007–2008 wiceprzewodniczący Komisji Historycznej Archidiecezji Gdańskiej ds. zbadania współpracy duchowieństwa ze służbami bezpieczeństwa; 1969–1979 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Drzymała”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Drzycimski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Grzegorz Fortuna (ur. 1953 r.) – filozof; 1980–1981 współpracownik Lecha Bądkowskiego; członek Stowarzyszenia PAX; redaktor tygodnika „Samorządność”; 1981–1984 asystent w Instytucie Filozofii i Socjologii UG; 16 I – 28 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1990 zastępca redaktora naczelnego „Gwiazdy Morza”; członek redakcji „Gazety Gdańskiej”; współwydawca albumów z serii „Był sobie Gdańsk”; 5 III 1985 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku pod nr. 50872 jako OZ; 30 V 1986 r. przerejestrowany na kandydata na TW; w 1988 r. wyrejestrowany. Zob. karta K-P dot. G. Fortuny z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

11 Zbigniew Gryszkiewicz (1928–2016) – prawnik; sekretarz w Zarządzie Wojewódzkim ChSS; członek KIK; w stanie wojennym organizator pomocy medycznej dla Polski; 1970–1978 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Jakub”; 8 II 1978 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 24765 jako KO; 28 IV 1978 r. przerejestrowany na TW ps. „Jakub”; 20 I 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18867, nie zachowały się. Zob. karty E-14/1, DE-14/0 dot. Z. Gryszkiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

12 Norbert Gołuński (ur. 1929 r.) – rolnik; właściciel gospodarstwa rolnego w Borkowie; działacz NSZZ RI „Solidarność”; 1986–1987 rozpracowywany przez Wydział VI WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Inspirator”.

13 Prawdopodobnie chodzi o Kazimierza Kocenta. Kazimierz Kocent (ur. 1929 r.) – rolnik; właściciel gospodarstwa rolnego w Starej Hucie; działacz NSZZ RI „Solidarność”; 13 XII 1981 – 27 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Baca”; 15 X 1982 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 45332 jako figurant KE krypt. „Baca”, następnie sprawę prowadził Wydział VI WUSW w Gdańsku i SB w Pruszczu Gdańskim. Z zapisów w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” WUSW w Gdańsku wynika, że 9 I 1987 r. zmieniono kategorię rejestracji z KE na KO (kontakt operacyjny). Informacji tej nie zawiera karta Mkr-2 dot. K. Kocenta z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku wypisana 16 XII 1988 r., tj. w chwili składania materiałów do archiwum pod sygn. II-18190; materiały nie zachowały się.

14 Ryszard Steczek (ur. 1938 r.) – 9 IX 1970 r. zarejestrowany pod nr. 12176 przez Wydział IV KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Renek”; 13 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty E-14, E-16 dot. R. Steczka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

15 Jerzy Więckowiak (ur. 1939 r.) – duchowny, historyk sztuki, dr; w 1963 r. przyjął święcenia kapłańskie; proboszcz parafii pw. św. Jakuba w Toruniu; autor wielu książek na temat dziejów Kościoła na Pomorzu; 20 XI 1973 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Bydgoszczy jako TW ps. „Klemens”; 7 VI 1979 r. przekazany na kontakt Wydziału IV KW MO w Gdańsku (nr rej. 28503); 27 X 1983 r. przejęty przez Wydział IV WUSW w Toruniu (nr rej. 10215); 3 IV 1989 r. ponownie przekazany na kontakt Wydziału IV WUSW w Gdańsku (nr rej. 59202); w 1990 r. wyrejestrowany. Zob. AIPN By, 001/832, t. 1–2, Teczka pracy TW ps. „Klemens”; karty EO-4/77, EO-4-A/77 dot. J. Więckowiaka z kartoteki odtworzeniowej MSW; S. Cenckiewicz, TW „Klemens” na tropie „kainowej zbrodni”, „Rzeczpospolita”, 25 X 2009.

16 Zenon Grad (ur. 1927 r.) – inżynier mechanik; właściciel gospodarstwa rolnego; 10 VI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 39890 jako TW ps. „Stary”; w 1985 r. przekazany na kontakt Wydziału VI KW MO w Gdańsku; 3 X 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-26597, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. Z. Grada z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karta E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

17 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

18 Sławomir Bielecki (ur. 1940 r.) – kpt. MO; 1965–1966 funkcjonariusz Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1966–1967 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1967–1970 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1970–1975 starszy inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1975–1983 kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2136, Akta osobowe S. Bieleckiego.

19 Halina Woźniak (ur. 1934 r.) – kpt. MO; 1953–1971 maszynistka/starsza maszynistka WUBP/WUdsBP/KW MO w Gdańsku; 1971–1973 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1973–1983 starszy inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2147, Akta osobowe H. Woźniak.

20 Zygmunt Rychert (ur. 1947 r.) – kpt. MO; w 1971 r. referent KP MO w Kartuzach na etacie inspektora Sekcji 2 Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego w Gdańsku oraz referent na wolnym etacie inspektora Referatu Operacyjno-Dochodzeniowego do Walki z Przestępczością Gospodarczą KP MO w Kartuzach; 1973–1975 referent operacyjny Referatu Operacyjno-Dochodzeniowego do Walki z Przestępczością Gospodarczą KP MO w Kartuzach; 1975–1978 referent operacyjny Referatu Operacyjno-Dochodzeniowego Komisariatu MO w Kartuzach; 1978–1979 młodszy inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1979–1981 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1981–1989 starszy inspektor Wydziału IV KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2677, Akta osobowe Z. Rycherta.

21 Aleksander Świerczyński (ur. 1928 r.) – ppłk MO; od 1949 r. w organach bezpieczeństwa; do 1955 r. funkcjonariusz wydziałów V i IV KW MO w Katowicach; kierownik katedry w KOSz oraz funkcjonariusz wydziałów III i IV KW MO w Gdańsku; 1962–1982 naczelnik Wydziału IV KW MO w Gdańsku; w 1982 r. zwolniony ze służby (po śledztwie dotyczącym ujawnienia tajemnicy służbowej). Zob. AIPN Gd, 214/2148, Akta osobowe A. Świerczyńskiego.

Nr 29

1981 wrzesień bdd, bm – Ocena sytuacji w PRL w trakcie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” przygotowana przez członka Biura Politycznego KC PZPR

aOcena syt[uacji w] krajua

aIX [19]81a [r.]

Własne oceny sytuacji [w] kraju – doświadczenia każdego z nas – zostały pogłębione oceną zawartą w referacie. Chciałbym je uzupełnić paroma uwagami o aktualnym stanie bezpieczeństwa i porządku publicznego w kraju.

I. Wpływ sytuacji międzynarodowej na kraj.

1. Aktualnie Polska jest najsłabszym ogniwem obozu socjalistycznego, gdyż wieloletnie działania dywersji ideologicznej i gospodarczej USA [oraz] ich sojuszników znalazły wyraz w obecnym naszym kryzysie. Najskuteczniejszemu ich oddziaływaniu uległa gospodarka narodowa – uzależniona ekonomicznie, kooperacyjnie i zadłużona finansowo.

2. Prowadzona dywersja ideologiczna, wspieranie ruchów dysydenckich w krajach socjalistycznych (stypendia na Zachodzie, rzekoma wymiana kulturalna), a ostatnio prowadzone szkolenia i zapraszanie przedstawicieli opozycji na Zachód – Kęcik¹, Kuroń, Strzelecki², Kowalik³, przysyłanie emisariuszy (Bałuka⁴, Święcicki⁵, Borowska⁶), udzielanie pomocy finansowej i materialnej (baza poligraficzna, sprzęt RTV) spowodowało, iż siły kontrrewolucyjne w kraju wchodzą w etap otwartej konfrontacji z władzą.

Spadek dyscypliny społecznej, nasilenie [częstotliwości] wyjazdów zagranicznych naszych obywateli, a szczególnie w celach zarobkowych, realizacja porozumień PESEL są wykorzystywane do walki dywersyjnej, a przede wszystkim do działalności szpiegowskiej. W roku 1981 stwierdzamy:

a) wzrost liczby werbunków naszych obywateli o 40 proc. [w stosunku] do ub[iegłego] r[oku];

b) o 30 proc. wzrosła liczba penetracji wywiadowczej dokonywanej przez cudzoziemców, zwiększyły się działania penetracyjno-sondażowe w środowiskach opiniotwórczych;

c) prawie trzykrotnie zwiększyła się ilość przyjazdów dziennikarzy z k[rajów] k[apitalistycznych] – wielu z nich to współpracownicy służb specjalnych;

d) nasiliło się oddziaływanie na pracowników polskich placówek za granicą, wynik – zwiększona liczba zdrad.

3. Wykorzystanie naszej sytuacji przez administrację USA rozpatrywane jest w dwóch wariantach:

a) doprowadzenie do szybkiej konfrontacji i zmuszenie ZSRR do interwencji, co dałoby Stanom Zjednoczonym pretekst do eskalacji napięć w świecie i umożliwiło podporządkowanie sobie państw Europy Zachodniej – zbrojenia itd.;

b) utrzymanie destabilizacji w Polsce w ciągu dłuższego czasu, ale poniżej progu konfrontacji i interwencji, oraz umocnienie sił opozycyjnych. To ograniczałoby wpływy krajów socjalistycznych w świecie, kompromitowałoby idee socjalizmu i destrukcyjnie oddziaływało na inne kraje socjalistyczne.

W ten sposób sytuacja w Polsce zagraża porządkowi politycznemu Europy i świata, destabilizująco wpływa na funkcjonowanie ekonomiki k[rajów] s[ocjalistycznych], osłabia potencjał Układu Warszawskiego.

II. Znane trudności ekonomiczne kraju są wynikiem w znacznej mierze decydującym o postawach grup społecznych w narastającym konflikcie „Solidarność” – władza państwowa.

Chciałbym uzmysłowić nowe zjawiska występujące w dziedzinie gospodarczej, które są wykorzystywane lub inicjowane przez „Solidarność” do wywoływania antyrządowych i antypartyjnych opinii i ewentualnych wystąpień niezaangażowanych do tej pory w działalność polityczną grup społecznych.

1. Następuje naruszanie więzi ekonomicznych między miastem a wsią i rolnik nie jest zainteresowany sprzedażą żywności, ponieważ nie ma co kupić, a robotnik nie podnosi wydajności.

2. Organizowane jest samozaopatrzenie ludności w ramach porozumień grupowych z pominięciem handlu uspołecznionego.

3. Dezorganizacja produkcji przemysłu wydobywczego, szczególnie węgla, realizowana przez „Solidarność” powoduje znaczne straty dewizowe. W ostatnich dniach zanotowano sytuacje konfliktowe w kopalniach miedzi i siarki. Można odnotować wypowiedzi aktywu „Solidarności”, w których wyraźnie precyzuje się ograniczenie dochodu dewizowego w kraju.

4. Na terenie wsi następuje ograniczenie sektora socjalistycznego przez akcje samowolnego zajmowania ziemi.

5. W kuluarach zjazdu „Solidarności”, w dyskusji pozjazdowej w Regionie Mazowsze, odnotowaliśmy jednoznaczne wypowiedzi działaczy, a szczególnie doradców „Solidarności”, programujące destrukcyjne działania zmierzające do stworzenia chaosu w ekonomice kraju. Celowi temu ma służyć samorząd proponowany przez „Solidarność”, a nawet hasło „8 sobót”. Twierdzono, że „Solidarność” już dziś zarządza 1/6 częścią gospodarki (produkcja „8 sobót”), i ustalono, że w przypadku niekorzystnych dla „Solidarności” wyników tej produkcji praca w soboty zostanie odwołana.

6. Pod dużym naciskiem znajduje się eksport kraju, a szczególnie obroty handlowe Polski ze Związkiem Radzieckim (kolportaż wystąpienia M[ariana] Rajskiegob z Gdyni, zawierającego tendencyjne informacje na ten temat, oraz głosy w dyskusji zjazdowej).

7. Znane towarzyszom przypadki ograniczania możliwości decydowania o działalności gospodarczej zakładów produkcyjnych przez dyrektorów, zwalnianie bądź usiłowanie zwalniania dyrektorów służą nie tylko paraliżowaniu działalności społecznej dyrektora – wpływ na postawy załogi – lecz przede wszystkim mają dezorganizować produkcję.

Zestawienie powyższych faktów pozwala wysunąć hipotezę, iż na obecnym etapie rozwoju sytuacji wewnętrznej kraju nawet w sferze gospodarczej – szukając drogi wyjścia z kryzysu, doraźnej poprawy zaopatrzenia rynku i dystrybucji towarów – nie należy i nie może administracja państwowa współdziałać z kierownictwem „Solidarności”.

III. Sytuacja polityczna i ekonomiczna kraju ma swe odbicie w niekorzystnych nastrojach społecznych:

1. Istnieje zjawisko spekulacji, wykupu i magazynowania towarów (w 8 miesiącach br. wzrost ilości spraw o 22,2 proc. w stosunku do ub. roku, a w samym sierpniu o 122,2 proc. w stosunku do sierpnia [19]80 roku).

2. Szerzy się atmosfera bezprawia i społecznego rozwydrzenia, arogancji i nasilenia tendencji anarchistycznych. Świadczy o tym wzrost zbiorowych naruszeń porządku publicznego, głodówki, bunty i cucieczkic więźniów, uprowadzenia samolotów, wzrost przestępczości kryminalnej. Są to efekty ataków przeciwnika na system prawny (o 37 proc. wzrost ilości prowadzonych postępowań o przestępstwa):

– zmniejszona troska o ochronę mienia społecznego;

– pogorszenie stanu bezpieczeństwa w ruchu drogowym (o 20 proc. wzrost liczby wypadków drogowych);

– profanacja cmentarzy i pomników Armii Radzieckiej;

– stwierdzono 850 czynnych napaści na funkcjonariuszy MO – poszkodowanych ponad 1200 milicjantów;

– staje się niebezpieczny terror psychiczny i fizyczny wobec sił porządkowych ze strony agresywnych tłumów (Strzegom, Kudowa-Zdrój, Biskupiec, Ostróda, Radogoszcz, Bydgoszcz i Konin).

3. Postępuje proces rozkładu aparatu administracyjnego, który jest coraz bardziej opanowany przez „Solidarność” lub sterroryzowany (PR i TV, sądownictwo, PAN, Min[isterstwo] Rolnictwa, GUS, niektóre redakcje, naczelnicy gmin).

4. Następuje paraliżowanie ciał ustawodawczych – ataki na posłów i radnych.

5. Obserwuje się coraz częstsze zjawisko – o czym już była mowa w referacie – biernych postaw członków partii i bezwładu organizacji partyjnych w zakładach pracy.

6. Jest stały nacisk przeciwnika na aparat resortu s[praw] w[ewnętrznych], który dotychczas zachowuje zwartość i mobilność, jednak [przez] dłuższy okresu takiego stanu utrzymać się nie da.

7. Wzrost sakralizacji szkół i zakładów pracy, demonstracyjne popieranie „Solidarności” przez Kościół powoduje moralną nobilitację wszelkich działań „Solidarności”, nawet wbrew rozsądnym interesom politycznym i społecznym kraju.

8. W ocenie nastrojów społecznych należałoby postawić pytaniad: Jaka część społeczeństwa nie tylko deklaratywnie opowiada się za socjalizmem? Ilu mamy przeciwników? [Czy] wrogów jesteśmy w stanie policzyć? A jaka część społeczeństwa obecnie jest niezdecydowana, obojętna, którą czyjeś działanie – jednoznaczna siła – jest w stanie porwać za sobą?

Powszechne jest oczekiwanie na zdecydowane działania rządu wobec przeciwnika ustrojowego, które powodowałyby natychmiastową mobilizację wszystkich zwolenników socjalizmu, a zarazem w kierunku pozytywnym aktywizowałyby „obojętną” część społeczeństwa. Dla przykładu posłużę się wynikami badań „Solidarności”, która wykazuje, że ok. 80 proc. składu załóg jest przeciwna strajkom, ale większość decyzjom o strajku się podporządkowuje. Sądzę, że taki stan rzeczy wskazuje na jednoznaczny kierunek naszych działań.

IV. Wroga, kontrrewolucyjna działalność wymierzona przeciwko partii, socjalizmowi i sojuszom – w konsekwencji ma charakter skierowany przeciwko narodowej racji stanu.

1. Źródła tej działalności:

– inspiracja zewnętrzna (omówiona w części I),

– pozostałość różnic klasowych, ideologicznych oraz politycznych, a częściowo i narodowych.

2. Cele działalności:

– osłabienie i demontaż socjalizmu,

– przejęcie władzy,

– zmiana ustroju.

Siły kontrrewolucyjne opanowały „Solidarność”, „Solidarność Wiejską”, NZS i niektóre środowiska twórcze. Pierwszy etap zjazdu „Solidarności” to ujawnienie się wrogiej organizacji polityczno-społecznej.

3. Program przejęcia władzy jest czytelny:

– kontrola nad produkcją i dystrybucją żywności,

– opanowanie przez samorząd gospodarki,

– dostęp i wpływ na środki masowego przekazu,

– stworzenie „własnych” ciał ustawodawczych przez wybór „autentycznej” reprezentacji społecznej do rad narodowych i sejmu.

4. Przeciwnik dysponuje już obecnie dużą bazą organizacyjną w postaci:

– struktur organizacyjnych „Solidarności” wraz ze środkami łączności,

– bazą poligraficzną,

– organizuje niezależną TV i radio,

– buduje kanały łączności z k[rajami] k[apitalistycznymi],

– tworzy zalążki wrogich partii politycznych (KOWzP, biura interwencyjne, KPN, PPP, PPS, PSPP – Bałuka, organizację studencką NZS, harcerstwo, organizacje szkolne).

Należy wspomnieć, iż w następnym dniu po zakończonej pierwszej turze zjazdu, na terenie Warszawy, w oficjalnym pomieszczeniu Regionu Mazowsze, przy audytorium 150 osób odbyła się publiczna narada – dyskusja działaczy i doradców „Solidarności” na temat form, metod i czasookresu przejmowania przez „Solidarność” władzy państwowej i politycznej w Polsce.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 96–101, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Wiesław Kęcik (ur. 1946 r.) – filozof; członek organizacji „Ruch”; w 1970 r. aresztowany, w 1971 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3,5 roku więzienia, w 1973 r. zwolniony; członek KSS „KOR” i SKS we Wrocławiu; w 1980 r. współorganizator NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska”, a później NSZZ RI „Solidarność”. Zob. P. Śmiłowicz, Wiesław Piotr Kęcik [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 153–154.

2 Jan Strzelecki (1919–1988) – socjolog, dr hab.; żołnierz AK, powstaniec warszawski; członek PPS, następnie do 1979 r. – PZPR (usunięty); pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN; w 1956 r. prezes Klubu Krzywego Koła; członek Pen Clubu; od 1977 r. wykładowca TKN; w 1978 r. współorganizator Konwersatorium DiP; w 1981 r. członek Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP NSZZ „Solidarność”; obserwator na I KZD w Gdańsku; 13–24 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Strzebielinku; działacz Duszpasterstwa Ludzi Pracy; w 1988 r. napadnięty i pobity na ulicy w Warszawie, zmarł kilkanaście dni później; 1963–1989 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS/KE krypt. „Kobra”/„Asystent”. Zob. B. Kaliski, Jan Strzelecki [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 302–305; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Strzelecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Tadeusz Kowalik (1926–2012) – prawnik, ekonomista; 1954–1959 adiunkt w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR; 1956–1957 redaktor naczelny tygodnika „Życie Gospodarcze”; 1960–1963 pracownik naukowy w Zakładzie Nauk Ekonomicznych PAN, 1963–1992 w Instytucie Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN; 1980–1989 wykładowca na uniwersytetach w Oxfordzie, Cambridge, Toronto, Nowym Jorku i Waszyngtonie; 1956–1962 członek Klubu Krzywego Koła; w 1968 r. wykluczony z PZPR; 1978–1981 współzałożyciel i wykładowca TKN; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; doradca NSZZ RI „Solidarność”; członek KZ NSZZ „Solidarność” w PAN; w 1987 r. współzałożyciel Stowarzyszenia Reforma i Demokracja; od 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III KS MO/SUSW w ramach KE/SOS krypt. „Edytor”, 1981–1988 przez Wydział VIII Departamentu I MSW w ramach SO krypt. „Węże”/„Boa”. Zob. J. Halbersztadt, Tadeusz Kowalik [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 171–173; http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Kowalik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Edmund Bałuka (1933–2015) – robotnik; w 1956 r. podjął próbę ucieczki na Zachód – zatrzymany przez czechosłowacką straż graniczną; 1958–1972 ślusarz, następnie dźwigowy w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 17–22 XII 1970 r. przywódca strajku okupacyjnego w stoczni, członek Ogólnomiejskiego Komitetu Strajkowego; przewodniczący Komisji Robotniczej Stoczni, która przekształciła się z KS; 24–27 I 1971 r. organizator i przywódca drugiego strajku w stoczni; od 1971 r. sekretarz Rady Zakładowej Związku Zawodowego Metalowców w stoczni;

1973–1981 na emigracji w Hiszpanii, Grecji, Belgii, Anglii i Francji; od kwietnia 1977 r. wydawca i redaktor naczelny „Biuletynu Informacyjnego «Szerszeń»” w Paryżu; w 1980 r. organizator emigracyjnej Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy; 21 IV 1981 r. powrócił do Polski; 1981–1985 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie; 3 VI 1982 r. (w czasie internowania) aresztowany, więziony w Koronowie, 30 VI 1983 r. skazany przez Sąd POW w Bydgoszczy na 5 lat więzienia i pozbawienia praw obywatelskich, osadzony w więzieniu w Barczewie, 11 VIII 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; od 1985 r. na emigracji; w 1989 r. wrócił do kraju. Zob. M. Paziewski, Edmund Bałuka [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 21–22; http://www.encysol.pl/wiki/Edmund_Ba%C5%82uka (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Jakub Święcicki (ur. 1949 r.) – politolog; student filologii orientalnej na UW; w 1972 r. wyjechał do Szwecji, gdzie kontynuował naukę w zakresie nauk politycznych i ekonomii; 1976–1977 prezes Rady Uchodźstwa Polskiego w Szwecji; od połowy lat siedemdziesiątych wspierał polską opozycję; 1980–1981 przedstawiciel NSZZ „Solidarność” w Międzynarodowej Konferencji Związków Zawodowych w Brukseli; w 1990 r. doradca w Urzędzie Rady Ministrów; 1980–1988 wpisany do indeksu osób niepożądanych w PRL.

6 Maria (Miriam) Borowska (1919–2003) – polska działaczka emigracyjna żydowskiego pochodzenia uznawana przez władze PRL za łącznika między strukturami opozycyjnymi w kraju a socjaldemokracją szwedzką i antykomunistycznym środowiskiem polonijnym; wpisana do indeksu osób niepożądanych w PRL; od 1968 r. na emigracji w Szwecji; współpracowniczka KSS „KOR”; tłumaczka tekstów KSS „KOR” na język szwedzki; organizatorka spotkań szwedzkich polityków i dziennikarzy z polską opozycją antykomunistyczną; współtwórczyni Polsko-Szwedzkiego Centrum Kulturalnego w Sztokholmie; w 2002 r. wróciła do Polski.

b W oryginale Rajewskiego.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem naciski.

d W oryginale pytanie.

Nr 30

1981 wrzesień 1, Gdańsk – Odpis informacji ze spotkania z TW ps. „Rejtan” sporządzonej przez kierownika Sekcji 9 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza dotyczącej Bogdana Borusewicza

Źródło: TW ps. „Rejtan”¹

Przyjął: kpt. J[an] Protasewicz²

Dnia 31 VIII 1981 r.

Gdańsk, dn[ia] 1 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a3a

Informacja

W sobotę bm. widziałem się ze swoim sąsiadem – Worochem³. Powiedział mi on, że rozmawiał z Borusewiczem⁴ po jego powrocie z wczasów. Do mnie jak dotychczas Borusewicz nie zgłosił się, mimo iż obiecał. Woroch powiedział, że Borusewicz omówił z nim sytuację społeczno-polityczną, szczególnie przed I KZD NSZZ „Solidarność”. Miał stwierdzić, że [zarówno] A[ndrzej] Gwiazda, jak i A[lina] Pienkowska⁵ mają przygotowane wystąpienia, w których zamierzają wygarnąć Wałęsie to, iż jest bardzo ustępliwy w stosunku do Kani⁶ i Jaruzelskiego. Działacze gdańskiego MKZ mają również już przygotowane ulotki dotyczące podwyżki cen artykułów żywnościowych, które mają być kolportowane podczas zjazdu na terenie Trójmiasta. Zdaniem Borusewicza zjazd NSZZ „Solidarność” w „Olivii” ochraniany będzie przez zaufanych i wypróbowanych stoczniowców, jak i inne osoby związane blisko z tutejszym MKZ.

Borusewicz miał powiedzieć również, że korowcy podczas I KZD NSZZ zwrócą szczególną uwagę na krytykę IX Zjazdu PZPR. Uwypuklić mają szczególnie dotychczasowe błędy w polityce społeczno-politycznej PZPR. Planują również zaatakować L[echa] Wałęsę. Nie przewiduje się jednak jego usunięcia z życia politycznego związku. Woroch następnie powiedział mi, że Bogdan Borusewicz twierdzi, iż akty bezczeszczenia pomników żołnierzy radzieckich podawane w wersji rządowej są nieprawdą. Jego zdaniem działania te przeprowadzone zostały celowo przez funkcjonariuszy SB oraz ludzi specjalnie w tym celu nasłanych z Moskwy, aby negatywnie nastawić społeczeństwo do „Solidarności”. Twierdził również, że podczas ostatniej wizyty Kani i Jaruzelskiego w ZSRR mieli oni od Breżniewa⁷ otrzymać ostateczne ultimatum co do ostatecznego uregulowania sytuacji politycznej w Polsce i ograniczenia działalności i znaczenia „Solidarności”. Zdaniem Borusewicza w wypadku nieuregulowania sytuacji politycznej Jaruzelski poprosi ZSRR o interwencję celem przywrócenia w Polsce status quo. Informuję również, że realizując zadania, rozmawiałem z siostrą Borusewicza – Różą⁸. Powiedziała mi ona, że jej brat przebywał dotychczas na wczasach w górach. Był tam z Aliną Pienkowską. Miał tam spotkać się z ludźmi (nie powiedziała z kim), z którymi wypracował dalsze działania mające na celu dalszą dyskredytację polityki rządu. Miał się również spotkać z działaczami opozycji CSRS i Węgier, którzy w tym okresie specjalnie przyjechać mieli do PRL. Mimo moich starań Róża nie powiedziała, w jakiej miejscowości Bogdan przebywał. Ja nie mogłem o to zapytać wprost, aby nie stwarzać sytuacji podejrzeń z jej strony.

Oceniając postawę Wałęsy, Róża stwierdziła, że jej zdaniem jest on bardzo bojaźliwy i za bardzo poddający się polityce kleru, co rząd skrzętnie wykorzystuje. Jego postawę zamierza się skrytykować podczas I KZD NSZZ „Solidarność”.

„Rejtan”

Zadania

1. Podczas spotkania z B[ogdanem] Borusewiczem starać się potwierdzić fakty, o których wspominał Woroch.

2. Ustalić, co zamierza robić B[ogdan] Borusewicz podczas I KZD NSZZ „Solidarność”.

3. Utrzymywać nadal kontakty z Worochem oraz zdobywać jego zaufanie.

Zadania przyjąłem „Rejtan”

aZa zgodność:

Kier[ownik] Sekcji 9 Wydz[iału] III

kpt. J[an] Protasewicza

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 271–272, odpis, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Zbigniew Tanajewski (ur. 1930 r.) – 3 XII 1979 r. zarejestrowany pod nr. 30237 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Rejtan”; 3 VI 1985 r. przekazany na kontakt Inspektoratu 2 KW MO w Gdańsku; 1 IX 1989 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 0046/800, k. 114; AIPN Gd, 0046/802, t. 8, k. 87v–88; karty E-14, E-14/1 dot. Z. Tanajewskiego z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW.

2 Jan Protasewicz (1946–2000) – kpt. MO; od 1969 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz Wydziału RKW oraz Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1979–1981 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie środowiska studenckiego i naukowego wyższych uczelni artystycznych Trójmiasta oraz osób zaangażowanych w działalność KSS „KOR” i WZZ); w 1987 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2265, Akta osobowe J. Protasewicza.

3 Henryk Woroch (ur. 1930 r.) – taksówkarz; współpracownik Bogdana Borusewicza; 1981–1984 zarejestrowany pod nr. 40263 przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-K-21181 z powodu niechęci typowanego kandydata do współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. H. Worocha z kartoteki odtworzeniowej KW MO/WUSW w Gdańsku.

4 Bogdan Borusewicz (ur. 1949 r.) – historyk, polityk; uczestnik Marca ’68 w Gdańsku (skazany na 3 lata więzienia); od 1976 r. działacz KOR, a od 1978 r. WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. wyeliminowany przez Lecha Wałęsę z wpływu na kierownictwo; po 13 XII 1981 r. ukrywał się, jeden z liderów podziemnej „Solidarności”; w styczniu 1986 r. aresztowany, w listopadzie 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; od listopada 1986 r. członek Tymczasowej Rady „Solidarności”, w 1988 r. wspierał strajki w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od 1989 r. w Prezydium KKW NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. odmówił udziału w obradach Okrągłego Stołu, porozumienie z władzami uznał za przedwczesne; w 1990 r. delegat na WZD Regionu Gdańsk, przewodniczący ZR, 1990–1991 wiceprzewodniczący KK; 1991–1993 poseł RP z listy „Solidarności”, przewodniczący Klubu Parlamentarnego „Solidarność”; 1968–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” i Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Nieznany”, „Żak”, „Znicz”, „Godot”, „Gniazdo”, „Sabat-2”, „Ogniwo-2”. Zob. E. Szczesiak, Borusewicz. Jak runął mur. Rozmowy z liderem opozycji demokratycznej, legendą Sierpnia ’80 oraz podziemia „Solidarności”, pierwowzorem „Człowieka z żelaza”, Warszawa 2005; M. Strasz, P. Adamowicz, Bogdan Borusewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 49–53; http://www.encysol.pl/wiki/Bogdan_Borusewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Alina Pienkowska (1952–2002) – pielęgniarka; pracowniczka Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku; działaczka WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS, a następnie MKZ i ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność” (1980–1981 należała do grupy sprzeciwiającej się Lechowi Wałęsie); współautorka 21 postulatów; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Gdańsku, Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; 1981–1991 przewodnicząca Krajowej Sekcji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność”; od 1986 r. członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; w sierpniu 1988 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1989 r. odmówiła udziału w obradach Okrągłego Stołu; od lat siedemdziesiątych rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO Gdańsku w ramach sprawy krypt. „Pielęgniarka”. Zob. P. Adamowicz, Alina Pienkowska [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 245–247; http://www.encysol.pl/wiki/Alina_Pie%C5%84kowska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Stanisław Kania (ur. 1927 r.) – działacz komunistyczny; członek BCh, ZWM, PPR i PZPR; 1952–1956 pracownik ZMP; 1958–1962 kierownik Wydziału Rolnego Komitetu Warszawskiego PZPR; 1962–1968 sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR; 1968–1971 kierownik Wydziału Administracyjnego KC PZPR; 1968–1986 członek KC PZPR; 1971–1980 sekretarz KC PZPR; 1975–1981 członek BP KC PZPR; 1980–1981 I sekretarz KC PZPR; 1981–1983 w Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu FJN; 1982–1985 członek Rady Państwa; 1983–1985 przewodniczący Komisji do spraw Samorządu Pracowniczego przy Radzie Państwa.

7 Leonid Breżniew (1906–1983) – działacz komunistyczny, szef Wydziału Politycznego 18. Armii i szef Zarządu Politycznego 4. Frontu Ukraińskiego; 1964–1982 I sekretarz KC KPZR (od 1966 r. sekretarz generalny).

8 Róża Piotrzkowska-Borusewicz (1952–2018) – siostra Bogdana Borusewicza; wspierała działalność opozycyjną brata i z tego powodu była rozpracowywana oraz szykanowana przez SB, m.in. do 1988 r. odmawiano jej paszportu na odwiedzenie matki przebywającej w USA; 1976–1985 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Godot”, 1985–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gniazdo”/„Ogniwo-2”.

Nr 31

1981 wrzesień 1, Gdańsk – Plan działań operacyjno-zabezpieczających Wydziału III KW MO w Gdańsku opracowany w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a1 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Zatwierdzamb

Plan działań operacyjno-zabezpieczających

Wydziału III związanych z I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

W dniach 5–7 IX 1981 r. i 26 IX – 3 X 1981 r. w hali „Olivia” w Gdańsku odbędzie się I KZD NSZZ „Solidarność”. Między dwiema przyjętymi turami zjazdu obradować będą w ramach trzech zespołów problemowych 23 grupy tematyczne. Obrady tych grup odbywać się będą m.in. w pomieszczeniach Wydziału Humanistycznego i Mat[ematyczno]-Fiz[yczno]-Chem[icznego] UG. Niezależnie od tego domy akademickie i stołówka nr 13 UG wykorzystywane będą jako baza noclegowa i wyżywieniowa dla części uczestników zjazdu.

Z posiadanego rozpoznania wynika, że niektórzy z figurantów Wydziału III – znani z antysocjalistycznej działalności – włączeni zostali do prac związanych z przygotowaniem i przebiegiem zjazdu (Andrzej Jarmakowski, Arkadiusz Rybicki¹, Grzegorz Grzelak² i inni). Czternaście osób z ochranianych obiektów i środowisk, a wśród nich Jan Samsonowicz³, Jerzy Milewski⁴ i Lech Kaczyński⁵, uczestniczyć będą w zjeździe jako delegaci Regionu Gdańskiego. W zjeździe uczestniczyć miał również Wojciech Gruszecki⁶, który jednak, jak wynika z uzyskanych informacji, po wyjeździe do Francji odmówił wraz z żoną powrotu do kraju.

W związku z powyższym, jak i sytuacją operacyjno-polityczną przedstawioną w Planie operacyjnego zabezpieczenia zjazdu opracowanym przez Wydział III „A”, Wydział III kontynuował będzie następujące zintensyfikowane działania:

1. Do zakończenia zjazdu wzmożoną kontrolą operacyjną objęci będą czołowi działacze ugrupowań antysocjalistycznych, a zwłaszcza:

– Jerzy Milewski – delegat Regionu Gdańskiego na zjazd krajowy, sekretarz tzw. sieci. Z uwagi na funkcje pełnione w „Solidarności” może na forum zjazdu dążyć do zaakceptowania swojej koncepcji odnośnie [do] utworzenia Polskiej Partii Pracy. Kontrola wym[ienionego] prowadzona będzie za pośrednictwem TW ps. „Tem”⁷, „Stefan”⁸ i KO „Malinka”⁹ oraz przy wykorzystaniu środków techniki operacyjnej – PT. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3;

– Andrzej Jarmakowski – kierownik Biura Organizacyjnego KZD, czołowy działacz RMP. Figurant, mając naturalne możliwości bezpośredniego kontaktowania się z uczestnikami zjazdu, może w różny sposób propagować ideę Ruchu Młodej Polski. Kontrola wymienionego prowadzona będzie poprzez TW ps. „Robert”¹⁰ i „Szwed”¹¹ oraz środki techniki operacyjnej – PT – tak w miejscu zamieszkania, jak i w miejscu pracy. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3;

– Arkadiusz Rybicki – kierownik BIPS Regionu Gdańskiego, czołowy działacz RMP. Z racji zajmowanego stanowiska i roli, jaką odgrywa w RMP, może w materiałach BIPS w sposób tendencyjny przekazywać informacje z przebiegu zjazdu. Kontrola wym[ienionego] prowadzona będzie poprzez TW ps. „Orion”¹² i „Maria”¹³ oraz środki techniki operacyjnej – PP, a także przy wykorzystaniu możliwości Wydziału III „A”. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3;

– Jan Samsonowicz – delegat Regionu Gdańskiego na KZD, działacz RMP. Będąc w ostatnim okresie pod silnymi wpływami Tadeusza Szczudłowskiego¹⁴, figurant w ewentualnych wystąpieniach na zjeździe i w czasie bezpośrednich kontaktów z delegatami może propagować idee antysocjalistyczne i antyradzieckie. Wym[ieniony] kontrolowany będzie poprzez TW ps. „Waldek”¹⁵ i „Stefan”, KO „Janina”¹⁶ i KS „Sławek”¹⁷ oraz środki techniki operacyjnej – PP. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3;

– Lech Kaczyński – delegat na KZD, kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych NSZZ „Solidarność”, aktywista KSS „KOR”. W czasie zjazdu, uczestnicząc w pracach grupy tematycznej dot[yczących] prawa pracy, może przemycać założenia i poglądy kierownictwa KSS „KOR”. Wym[ieniony] kontrolowany będzie poprzez TW ps. „Antoni”, środki techniki operacyjnej – PT oraz przy wykorzystaniu możliwości Wydziału III „A”. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 9;

– Grzegorz Grzelak – zatr[udniony] w Sekretariacie KKP NSZZ „Solidarność”, działacz RMP i Klubu Myśli Politycznej. Z uwagi na robocze kontakty z czołowymi aktywistami związku może prowadzić działalność obliczoną na podejmowanie w czasie zjazdu krytyki polityki władz państwowych i partyjnych. Figurant kontrolowany będzie poprzez TW ps. „Orion”, „Marta”¹⁸ i „Antoni” oraz za pośrednictwem możliwości Wydziału III „A”. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3;

– Dariusz Kobzdej¹⁹ – przewodniczący GKOWzP, czołowy działacz RMP. W wypadku uczestnictwa w zjeździe może włączyć się do prac grupy tematycznej „Prawa i wolności obywatelskie” i lansować konieczność podjęcia zdecydowanych działań na rzecz uwolnienia więźniów politycznych. Figurant kontrolowany będzie poprzez TW ps. „Robert” i „Antoni”, środki techniki operacyjnej – PT, a także przy wykorzystaniu możliwości Wydziału III „A”. Odpowiedzialni: kierownicy sekcji 3 i 5;

– Jacek Taylor²⁰ i Bogdan Borusewicz – w czasie zjazdu mogą zaangażować się w prace na rzecz przeforsowania programu działania związku prezentowanego przez grupy delegatów, ekspertów i zaproszonych gości będących zwolennikami poglądów Jacka Kuronia. Wym[ienieni] kontrolowani będą poprzez TW ps. „Rejtan”, „Mariacki”²¹, „Kasia”²² oraz środki techniki operacyjnej – PT i PP. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 9;

– Aleksander Hall²³ i Lech Bądkowski²⁴ – organizatorzy tzw. Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja, powstałego m.in. na bazie RMP. Z racji pełnionych funkcji (L[ech] Bądkowski – redaktor naczelny „Samorządności” i A[leksander] Hall – członek GKOWzP), uczestnicząc w zjeździe, mogą dążyć do zajęcia przez związek jednoznacznego stanowiska w sprawie konieczności zarejestrowania Klubu Myśli Politycznej. Wym[ienieni] kontrolowani będą poprzez TW ps. „Antoni”, „Zyga”²⁵, „Stefan” oraz środki techniki operacyjnej – PT i PP;

– Bronisława Milewska²⁶ – zatr[udniona] w Dziale Interwencji MKZ „Solidarność” w Gdańsku. W czasie zjazdu może podjąć szeroką kampanię propagandową (kontakty z dziennikarzami zachodnimi, kolportaż ulotek, wykonywanie napisów itp.) na rzecz uwolnienia więźniów politycznych. Figurantka kontrolowana będzie poprzez TW ps. „Bogdan”²⁷, „Marek” i „Karol-32”²⁸ oraz środki techniki operacyjnej – PT i PP. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 5.

Niezależnie od w[yżej] wym[ienionych] aktywną kontrolą objęci zostaną pozostali delegaci na KZD wywodzący się z zabezpieczonych przez Wydział III obiektów i środowisk (Marek Balicki²⁹, Bogdan Blindow³⁰, Piotr Ejsmont³¹, Henryk Marek, Danuta Nowakowska³², [Roman] Szymon Pawlicki³³, Krystyna Ruchniewicz³⁴, Jędrzej Smulkowski, Danuta Żurkowska³⁵). Osoby te rozpoznawane będą też pod kątem pozyskania bądź nawiązania dialogu operacyjnego.

Celem aktywnej kontroli w[yżej] wym[ienionych] będzie uzyskiwanie wyprzedzających informacji o:

– przygotowywaniu specjalnych działań propagandowych, co w zamiarze organizatorów ma służyć nadaniu zjazdowi charakteru politycznego i takiego rozgłosu w kraju i za granicą, który by przyćmił przebieg i rezultaty prac IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR;

– ich zamiarach i planach wykorzystania zjazdu do przyjęcia przez związek programu działania uwzględniającego tendencje lansowane przez siły opozycyjne tkwiące w „Solidarności”;

– podejmowaniu zakulisowych kampanii na rzecz wprowadzenia do nowych władz związku osób znanych z działalności antypaństwowej i antysocjalistycznej.

2. Uwzględniając, że między dwiema turami zjazdu – w dniu 17 września – przypada obchodzona w ostatnich latach przez miejscowe ugrupowania antysocjalistyczne „rocznica napaści ZSRR na Polskę”, prowadzona będzie aktywna kontrola zamiarów działaczy tych ugrupowań, zwłaszcza osób związanych z KPN i RMP, mająca na celu:

– ujawnianie ewentualnych miejsc produkcji materiałów o treści antyradzieckiej przygotowywanych do kolportażu;

– operacyjne przejmowanie maksymalnej ilości przygotowywanych do kolportażu materiałów;

– natychmiastowe likwidowanie rozkolportowanych ulotek i materiałów oraz ewentualnych innych wrogich aktów o wymowie antyradzieckiej i procesowe ich dokumentowanie.

Do powyższych działań wykorzystani zostaną TW ps. „Orion”, „Marta”, „Antoni”, „Szwed”, „Stefan”, „Bogdan”, „Marek”, „Karol-32” oraz środki techniki operacyjnej – PP i PT. Odpowiedzialni: kierownicy sekcji 3 i 5.

3. W okresie poprzedzającym zjazd, w czasie [jego] trwania i bezpośrednio po jego zakończeniu prowadzone będzie wzmożone rozpoznanie w ochranianych przez Wydział III środowiskach i obiektach pod kątem uzyskiwania wyprzedzających informacji o sytuacji, nastrojach i komentarzach dot[yczących] omawianej problematyki i decyzji podjętych przez zjazd. W ramach prowadzonych działań operacyjnych zmierzać się będzie również do ustalenia ewentualnych przypadków wykorzystania bazy poligraficznej znajdującej się w ochranianych obiektach do produkcji materiałów tendencyjnych i tematycznie niezwiązanych z problematyką zjazdu.

Do prowadzonego rozpoznania wykorzystane zostaną wszystkie osobowe źródła informacji tkwiące w ochranianych obiektach i środowiskach (wykaz tych źródeł stanowi załącznik do niniejszego planu). Odpowiedzialni: kierownicy sekcji 2–5 i 9.

4. Mając na uwadze, że dla potrzeb zjazdu wykorzystane zostaną obiekty UG, zmierzać się będzie do pilnego ustalenia:

– sal na Wydziale Humanistycznym i Mat[ematyczno]-Fiz[yczno]-Chem[icznym], gdzie odbywać się będą obrady grup tematycznych;

– poszczególnych domów studenckich UG, które wykorzystywane będą na kwatery przez uczestników zjazdu;

– systemu zorganizowania bazy wyżywieniowej dla uczestników zjazdu zakwaterowanych w domach studenckich.

Wcześniejsze rozpoznanie w powyższym zakresie – w zależności od sytuacji operacyjnej i decyzji kierownictwa służbowego – pozwoli na ewentualne wprowadzenie tam środków techniki operacyjnej i zorganizowanie doraźnych osobowych źródeł informacji. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3.

5. Uwzględniając, że druga tura KZD zbiegnie się z rozpoczęciem roku akademickiego, aktywnej kontroli operacyjnej poddane zostanie środowisko studenckie wyższych uczelni Trójmiasta. Szczególną kontrolą objęci zostaną czołowi działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Celem prowadzonych działań będzie wyprzedzające ustalanie, na ile studenci, a zwłaszcza działacze NZS starać się będą wykorzystać zjazd dla własnych negatywnych celów. Do prowadzonego rozpoznania zaangażowani zostaną TW ps. „Napoleon”³⁶, „Adwokat”³⁷, „Jacek”³⁸, „Kato”³⁹, „Adam”⁴⁰, „Oskar”⁴¹, „Cezary”⁴². Odpowiedzialni: kierownicy sekcji 3 i 4.

6. Mając na względzie, że organizatorzy zjazdu w czasie jego trwania planują zorganizowanie imprez towarzyszących (koncert laureatów Przeglądu Piosenki Prawdziwej, okolicznościowe wystawy itp.), które służyć mają wytworzeniu określonego klimatu i nastrojów wśród uczestników zjazdu, podjęte zostanie operacyjne zabezpieczenie tych imprez poprzez TW ps. „Bliźniak”⁴³, „Jarocki”⁴⁴ i „Antoni”. Przewiduje się również udokumentowanie fotograficzne wystaw i nagranie na taśmach przebiegu koncertu laureatów w celu ujawnienia wszelkich faktów wrogich zachowań. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 4.

7. W celu zapewnienia sobie kompleksowego dopływu informacji tak z przebiegu zjazdu, jak i prowadzonych dyskusji kuluarowych TW ps. „Antoni”, „Robert”, „Stefan”, „Szwed”, „Bajer”⁴⁵ i „Mały”⁴⁶ otrzymają zadania włączenia się do prac związanych z obsługą zjazdu (akredytowanie się przy Biurze Prasowym, [jako] tłumacze, kierowcy pojazdów itp.). Odpowiedzialni: pracownicy obsługujący te źródła.

8. Z posiadanego rozpoznania wynika, że tzw. grupa plakatowo-plastyczna NSZZ „Solidarność” w okresie poprzedzającym i w czasie trwania zjazdu zaktywizuje działalność propagandową na terenie Trójmiasta (wykonywanie napisów, rozklejanie plakatów itp.). Uwzględniając powyższe, TW ps. „Marta” otrzyma zadanie wyprzedzającego informowania o planach i zamiarach wyżej wymienionej grupy.

Ujawnione przypadki kolportażu wrogich, antypaństwowych, antypartyjnych i antyradzieckich materiałów będą dokumentowane pod kątem ewentualnego wykorzystania procesowego bądź w inspirowaniu działalności propagandowej. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 3.

9. W zależności od rozwoju sytuacji operacyjnej i istniejących potrzeb do kontroli figurantów, a szczególnie realizacji zadań wynikających z punktów 6 i 8 niniejszego planu, wykorzystane zostaną możliwości Wydziału „B”.

10. W okresie poprzedzającym, jak i w czasie trwania KZD Wydział III prowadził będzie działania specjalne obliczone na dyskredytację sił antysocjalistycznych tkwiących w „Solidarności” oraz uświadomienie społeczeństwa o rzeczywistej roli, jaką powinien odegrać ten zjazd. Działania powyższe prowadzone będą wyłącznie na polecenie kierownictwa służbowego SB KW MO w Gdańsku – według odrębnie opracowanego planu.

11. Wszystkie uzyskiwane materiały od osobowych źródeł i ze środków techniki operacyjnej poddawane będą bieżącej analizie i natychmiast przekazywane w formie informacji do kierownictwa Departamentu III MSW oraz za pośrednictwem Wydziału III „A” do sztabu kierownictwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Wyniki prowadzonego rozpoznania wykorzystane zostaną również w informacjach do wojewódzkich władz politycznych i administracyjnych. Odpowiedzialny: kierownik Sekcji 1.

Czynności organizacyjne

1. Zadania wynikające z niniejszego planu omówione zostaną przez z[astęp]cę naczelnika Wydziału III mjr. J[erzego] Domskiego⁴⁷ na specjalnej odprawie z całym stanem osobowym wydziału.

2. Zadania wynikające z rozwoju sytuacji operacyjnej, a nieuwzględnione w niniejszym planie, na bieżąco będą omawiane na specjalnych odprawach kierowników sekcji.

3. W zależności od decyzji szefa sztabu KW MO w Wydziale III wprowadzone zostaną dyżury pracowników. Wykaz osób objętych dyżurami ujęty zostanie w specjalnym grafiku.

4. Za bieżącą współpracę i wymianę informacji z Wydziałem III „A” oraz niezbędne uzgodnienia z wydziałami „B” i „T” odpowiedzialny jest z[astęp]ca naczelnika Wydziału III por. mgr A[ntoni] Domański⁴⁸.

5. Za całość zadań wynikających z niniejszego planu oraz bieżące uzgodnienia z kierownictwem służbowym SB KW MO, a także konsultację z kierownictwem Departamentu III MSW odpowiedzialny jest z[astęp]ca naczelnika Wydziału III mjr J[erzy] Domski.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Jerzy Domski

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] III

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A” wm.

Opr. AD/HK

Druk BO 34/81

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 61–69, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa płk mgr Antoni Zaorski. Obok nieczytelny podpis i wpisana odręcznie data 2 IX [19]81 [r.].

1 Arkadiusz Rybicki (1953–2010) – historyk, polityk; członek ROPCiO i RMP; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w latach osiemdziesiątych bliski współpracownik Lecha Wałęsy; 1990–1991 sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem; 1976–1978 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Dominik”, 1978–1983 przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Aram”; 1983–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Jazon”/„Zadra”. Zob. P. Zaremba, Arkadiusz Rybicki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 308–310; http://www.encysol.pl/wiki/Arkadiusz_Rybicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Grzegorz Grzelak (ur. 1953 r.) – geograf, dr nauk społecznych; członek SKS, RMP, ROPCiO; 1977–1980 autor i kolporter niezależnej prasy, m.in. „Bratniaka”; kierownik sekretariatu MKZ, a później KKP i KK NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Zarządu Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja; współorganizator I KZD w Gdańsku; od 13 XII 1981 r. – V 1982 r. ukrywał się; od 1982 r. współpracownik redakcji, autor oraz kolporter podziemnego pisma „Polityka Polska”; od 1985 r. uczestnik Klubu Myśli Politycznej Dziekania; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Geodeta”. Zob. m.in. P. Zaremba, Grzegorz Grzelak [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 107–108; http://www.encysol.pl/wiki/Grzegorz_Grzelak (dostęp 23 V 2018 r.).

3 Jan Samsonowicz (1944–1983) – robotnik, pisarz; absolwent filologii polskiej na UG; członek ZMS oraz Koła Młodych ZLP, następnie działacz RMP; pracownik administracyjny AMG; w sierpniu 1980 r. przedstawiciel AMG w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku

(członek Prezydium ZR); 13 XII 1981 r. – 16 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Iławie; po uwolnieniu podjął konspiracyjną działalność antykomunistyczną (prowadził tajną komórkę „Solidarności”, która zajmowała się rozpracowywaniem współpracowników aparatu represji); 30 VI 1983 r. zginął w niewyjaśnionych okolicznościach, znaleziono go powieszonego na płocie przy stadionie Klubu Sportowego „Stoczniowiec”; 1976–1978 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Dominik”, 1978–1984 przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Samson”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Samsonowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Jerzy Milewski (1935–1997) – fizyk, polityk, dr; 1957–1981 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. współorganizator i sekretarz Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy; autor projektu Tymczasowego Statutu Polskiej Partii Pracy; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; członek KOWzP; w grudniu 1981 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie zastał go stan wojenny; do 1991 r. na emigracji; 1982–1991 współorganizator i kierownik Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli; 1991–1994 i od 1995 r. szef BBN; 1963–1965 wykorzystywany przez Wydział II KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Franciszek”. Zob. AIPN Gd, 0046/808, t. 1, k. 120–123, Materiały dotyczące osób podejrzanych o szpiegostwo na rzecz USA; http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Milewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Lech Kaczyński (1949–2010) – prawnik, polityk, dr hab.; uczestnik Marca ’68 w Gdańsku; 1971–1997 pracownik naukowy Katedry Prawa Pracy UG; współpracownik KSS „KOR”; działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca MKS; szef Biura Interwencyjnego, kierownik Zespołu Analiz Bieżących MKZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1988 członek zespołu doradców Lecha Wałęsy; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1990–1991 wiceprzewodniczący NSZZ „Solidarność”; w 1991 r. minister stanu ds. bezpieczeństwa w Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy oraz szef BBN; 1991–1993 poseł na Sejm RP z listy Porozumienia Obywatelskiego Centrum; 1992–1995 prezes NIK; 2000–2001 minister sprawiedliwości; 2001–2002 poseł na Sejm RP z listy PiS; 2002–2005 prezydent Warszawy; 2005–2010 prezydent RP; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem; 1978–1986 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Radca”, 1986–1989 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOS/SOR krypt. „Kacper”. Zob. S. Cenckiewicz, Lech Kaczyński…; idem, Prezydent. Lech Kaczyński 2005–2010, Warszawa 2016; T. Bochwic, Lech Kaczyński [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 130–132; https://www.encysol.pl/wiki/Lech_Kaczy%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Wojciech Gruszecki (1936–2006) – inżynier chemii, dr; pracownik naukowy PG; w sierpniu 1980 r. w geście solidarności ze strajkującymi oddelegowany przez uczelnię do Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek Prezydium MKS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego pozostał na emigracji w RFN; 1975–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Alchemik”. Zob. https://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Gruszecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Marian Grodel (ur. 1935 r.) – fizyk, dr; adiunkt w Instytucie Maszyn Przepływowych PAN; 29 XI 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 26637 jako TW ps. „Tem”; 17 V 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20383, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Grodela z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

8 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

9 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

10 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

11 Leszek Szewczyk (ur. 1949 r.) – sanitariusz; pracownik Państwowego Szpitala Klinicznego w Gdańsku; 31 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 40262 jako TW ps. „Szwed”; wykorzystywany do rozpracowania środowiska skupionego wokół gdańskiego RMP; 19 VI 1988 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-25110. Zob. AIPN Gd, 0010/39, Teczka personalna TW ps. „Szwed”; karta Mkr-2 dot. L. Szewczyka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

12 Jan Czachowicz (ur. 1958 r.) – technik elektryk; pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w Gdańsku; 29 IX 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 29752 jako TW ps. „Orion”; 26 I 1990 r. wyrejestrowany, materiały nie zachowały się. Zob. karty E-16, E-14 dot. J. Czachowicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karty EO-4/77, EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

13 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

14 Tadeusz Szczudłowski (ur. 1933 r.) – oficer Marynarki Wojennej, marynarz, historyk; w październiku 1956 r. uczestnik buntu chorążych WSMW przeciwko podporządkowaniu polskich sił zbrojnych radzieckim doradcom oraz przeciwko represjom ze strony oficerów politycznych i Informacji Wojskowej; od 1977 r. członek ROPCiO; współpracownik SKS i RMP; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, 2 I – 16 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1976–1988 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Pisarze” i „Morena”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Szczud%C5%82owski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

15 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

16 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

17 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

18 Anna Lenart (ur. 1961 r.) – studentka Studium Ekonomicznego w Sopocie; 31 VIII 1981 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO pod nr. 40250 jako TW ps. „Marta”; 25 I 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20106 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. A. Lenart z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

19 Dariusz Kobzdej (1954–1995) – lekarz; członek SKS, ROPCiO, RMP, NSZZ „Solidarność”; po manifestacji 3 V 1980 r. skazany przez kolegium ds. wykroczeń na 3 miesiące aresztu; w 1981 r. przewodniczący gdańskiego KOWzP; organizator Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja; w stanie wojennym ukrywał się; w 1987 r. organizator Klubu Myśli Politycznej im. Lecha Bądkowskiego; 1977–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR/KE krypt. „Zamek”. Zob. P. Adamowicz, Dariusz Kobzdej [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 166–168; http://www.encysol.pl/wiki/Dariusz_Kobzdej (dostęp 18 VIII 2017 r.).

20 Jacek Taylor (ur. 1939 r.) – prawnik, polityk; współpracownik WZZ Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”; członek Stowarzyszenia Opieki nad Więźniami „Patronat”; obrońca w procesach politycznych; 1991–1997 poseł na Sejm RP; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Mecenas”. Zob. P. Maksymiuk, Jacek Taylor [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 329–330; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Taylor (dostęp 18 VIII 2017 r.).

21 TW ps. „Mariacki” – 8 III 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 24909; 30 X 1989 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

22 Halina Wenta (ur. 1949 r.) – ekonomistka; pracowniczka Rejonu Obsługi Mieszkańców w Gdyni; 28 V 1981 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 39813 jako TW ps. „Kasia”; 6 IV 1987 r. przekazana na kontakt pionu V SB w Gdyni; 22 I 1990 r. wyrejestrowana; w 1987 r. teczkę pracy zarchiwizowano pod sygn. I-23967, materiały (teczki personalna i pracy) nie zachowały się. Zob. karty E-14, Mkr-3 dot. H. Wenty z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karta Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku; karta EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

23 Aleksander Hall (ur. 1953 r.) – historyk, polityk, dr hab.; członek ROPCiO i jeden z liderów RMP; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1981 r. sygnatariusz deklaracji KSN; 1981–1984 ukrywał się; członek RKK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1991–1993 oraz 1997–2001 poseł na Sejm RP; 1991–1992 wiceprzewodniczący UD; od 1992 r. przewodniczący Partii Konserwatywnej; 1978–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hak”/„Arka”. Zob. P. Zaremba, Aleksander Hall [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 111–113; http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Hall (dostęp 18 VIII 2017 r.).

24 Lech Bądkowski (1920–1984) – pisarz, dziennikarz; żołnierz PSZ na Zachodzie, cichociemny; organizator Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego; pierwszy rzecznik prasowy NSZZ „Solidarność”; rozpracowywany przez organy

bezpieczeństwa od lat pięćdziesiątych do 1984 r., m.in. 1968–1971 przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Inspiratorzy”/„Inspirator”, następnie w ramach KE krypt. „Kolega”. Zob. P. Zbierski, Na własny rachunek. Rzecz o Lechu Bądkowskim, Gdańsk 2004; P. Adamowicz, Lech Bądkowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 28–31; http://www.badkowski.pl (dostęp 18 VIII 2017 r.); http://www.encysol.pl/wiki/Lech_B%C4%85dkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

25 Zbigniew Sójka (ur. 1955 r.) – student UG; 16 V 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 28169 jako TW ps. „Zyga”; 2 IX 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19553 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. Z. Sójki z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

26 Bronisława (Nina) Milewska (ur. 1944 r.) – historyk sztuki; sekretarz w Oddziale Związku Literatów Polskich w Gdańsku; członek KPN; 1977–1988 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kurier”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Nina_Milewska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

27 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

28 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

29 Marek Balicki (ur. 1953 r.) – lekarz, polityk; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13–29 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; wydawca „Robotnika Lęborka” – najważniejszego pisma podziemnego w Lęborku; 1982–1983 działacz TKK „Solidarności” w Lęborku; 1991–1997 poseł na Sejm RP; 2003–2005 minister zdrowia; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Słupsku w ramach SOS krypt. „SBB”, a następnie przez RUSW w Lęborku w ramach KE krypt. „Agitator”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marek_Balicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

30 Bogdan Blindow (1944–1997) – pedagog, nauczyciel; 1965–1982 członek PZPR; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów w Gdańsku; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w OPRF w Gdańsku, następnie KZ; współzałożyciel i przewodniczący Krajowej Sekcji Pracowników Filmu NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; członek Komitetu Ocalenia Kinematografii; 1982–1988 przewodniczący Rady Pracowniczej przy OPRF w Gdańsku, następnie przy Państwowej Instytucji Filmowej „Neptun-Film”; 22 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 40808 jako kandydat na TW; 9 IX 1982 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bogdan_Blindow (dostęp 18 VIII 2017 r.).

31 Piotr Ejsmont (ur. 1952 r.) – ekonomista, dr; pracownik Okręgowego Zespołu Gospodarki Turystycznej PTTK w Sopocie; wykładowca UG; w 1981 r. pracownik MKZ w Gdańsku; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego brał udział w strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 22 IX 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 40489 jako kandydat na TW; 16 XI 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-21409 z powodu niechęci typowanego kandydata do współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. P. Ejsmonta z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Piotr_Ejsmont (dostęp 18 VIII 2017 r.).

32 Danuta Nowakowska (ur. 1932 r.) – nauczycielka; w sierpniu 1980 r. członek KS pracowników oświaty; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Nauczycieli i Pracowników Placówek Oświatowych przy MKZ; wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty NSZZ „Solidarność”; w listopadzie 1980 r. uczestniczka strajku okupacyjnego pracowników oświaty w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; po 13 XII 1981 r. na emigracji; współinicjatorka powołania Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli; współautorka audycji w RWE. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Danuta_Nowakowska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

33 Roman Szymon Pawlicki (ur. 1935 r.) – aktor; w 1980 r. członek MKS; szef Biura Kultury NSZZ „Solidarność” i współtwórca I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki” w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; bliski współpracownik Lecha Wałęsy; 14–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, 16 XII 1981 r. aresztowany, przetrzymywany w szpitalach przy Areszcie Śledczym w Gdańsku oraz przy Zakładzie Karnym w Bydgoszczy, 29 IX 1982 r. zwolniony; 1981–1985 zarejestrowany przez Inspektorat 1 KW MO/WUSW w Gdańsku jako OZ; 1986–1989 zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Szymon_Pawlicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

34 Krystyna Ruchniewicz-Misiak (ur. 1942 r.) – pracownik administracyjny, księgowa; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Nauczycieli i Pracowników Oświaty i Wychowania przy MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w listopadzie 1980 r. członek KS; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, przewodnicząca RKR NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek KKR NSZZ „Solidarność”; od 1981 r. na emigracji w Belgii, następnie Australii; pracowniczka Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Krystyna_Ruchniewicz-Misiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

35 Danuta Żurkowska (ur. 1947 r.) – bibliotekarka; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku; przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w listopadzie 1981 r. członek delegacji „Solidarności” w Szwajcarii; po 13 XII 1981 r. na emigracji w Szwajcarii; działaczka

Komitetu Pomocy „Solidarności” w Zurychu; pracowniczka Biblioteki Polskiej w Rappersville. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Danuta_%C5%BBurkowska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

36 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

37 Janusz Bach (ur. 1956 r.) – ekonomista; pracownik „Polcargo” w Gdańsku; 24 IX 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 23935 jako TW ps. „Ryszard”; 19 III 1979 r. przerejestrowany na TW ps. „Adwokat”; 23 I 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-21518 z powodu odmowy powrotu do kraju z wyjazdu do RFN, nie zachowały się. Zob. karty E-14, Mkr-2 dot. J. Bacha z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

38 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

39 Wojciech Romuk-Wodoracki (ur. 1958 r.) – student AM w Gdańsku; 19 II 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 27346 jako OZ; przerejestrowany na TW ps. „Kato”; 22 VI 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-22419, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. W. Romuk-Wodorackiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

40 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

41 TW ps. „Oskar” – 11 XI 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 36827; przerejestrowany na TW ps. „Jowisz”; 15 IX 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20628, nie zachowały się. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

42 Jan Miotke (ur. 1957 r.) – student UG; 1 VI 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 28361 jako TW ps. „Cezary”; 26 VIII 1981 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19521 z powodu odmowy

dalszej współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Miotki z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku; karta DE-14/0 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

43 Ryszard Grębla (ur. 1953 r.) – artysta plastyk; pracownik Zarządu Portu Gdynia; 8 VIII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 35254 jako OZ; 13 X 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Bliźniak”; 23 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty E-16, E-14 dot. R. Grębli z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karty EO-4/77, EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

44 Kazimierz Iwor-Szczygielski, właśc. Kazimierz Pryputeń (1920–1982) – aktor; 1962–1982 aktor Teatru Wybrzeże; 24 IX 1968 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 9155 jako TW ps. „Jarocki”; 20 XII 1982 r. wyrejestrowany; 22 X 1974 r. dwie teczki pracy zarchiwizowano pod sygn. I-13181, nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 0046/804, t. 10, Wykazy osobowych źródeł informacji i spraw operacyjnych jednostek SB województwa gdańskiego, ankiety personalne tajnych współpracowników; karta E-15 dot. K. Iwor-Szczygielskiego z kartoteki książeczek sportowo-żeglarskich WUSW w Gdańsku.

45 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

46 Janusz Lendzioszek (ur. 1959 r.) – kierowca; pracownik Przedsiębiorstwa Transportowo-Sprzętowego Budownictwa „Transbud” w Gdańsku; w 1979 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Janusz”; 10 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 36512 jako TW ps. „Mały”; 7 II 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20154 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Lendzioszka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

47 Jerzy Domski (ur. 1938 r.) – mjr MO; absolwent Wydziału Pedagogiki UW; od 1963 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz Referatu ds. SB KM MO w Gdyni, wydziałów III i „B” KW MO w Gdańsku; 1978–1983 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2500, Akta osobowe J. Domskiego.

48 Antoni Domański (ur. 1949 r.) – kpt. MO; 1974–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1979–1981 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1983 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 29 IV 1983 r. ukarany przeniesieniem na niższe stanowisko służbowe; 1983–1984 starszy inspektor Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1989 kierownik sekcji Wydziału III WUSW w Gdańsku; 1989–1989 kierownik sekcji Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2499, Akta osobowe A. Domańskiego.

Nr 32

1981 wrzesień 1, Warszawa – Plan działań MSW opracowany w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 1 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Działanie resortu spraw wewnętrznych

W związku z I KZD NSZZ „Solidarność” w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych powołałem grupę operacyjną pod przewodnictwem podsekretarza stanu gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego.

Celem działania grupy jest:

– koordynacja całokształtu działań resortu spraw wewnętrznych,

– wypracowywanie kierunków i taktyki realizacji zadań.

W realizacji nakreślonych celów nawiązana została współpraca z zespołem koordynacyjnym ds. pracy politycznej w związku ze zjazdem NSZZ „Solidarność”. Opracowano plan działań operacyjnych, w którym szczegółowo sprecyzowano zadania dla poszczególnych służb i komórek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych zmierzające do:

– zminimalizowania społecznego znaczenia i ograniczania negatywnego wpływu zjazdu na rozwój sytuacji społeczno-politycznej kraju;

– ograniczenia wpływu KSS „KOR”, KPN, RMP, ROPCiO i innych oraz ekstremistów w związku na przebieg, decyzje i dalszą działalność „Solidarności”;

– sprowadzania „Solidarności” do działalności związkowej zgodnej ze statutem.

Zadania przewidziane w planie działań przekazano kierownictwom komend wojewódzkich w drodze telekonferencji oraz szczegółowo omówiono na naradzie komendantów wojewódzkich, zastępców ds. SB i aktywu kierowniczego MSW w dniu 31 VIII 1981 r.

Generalnie rzecz biorąc, w okresie tym pracę SB i MO cechować będzie wzmożona działalność operacyjna i prewencyjno-porządkowa. Na okres trwania zjazdu do Gdańska oddelegowane zostaną dodatkowe siły i środki resortu spraw wewnętrznych.

Realizując założenia planu:

– opracowano charakterystyki delegatów, w oparciu o które sporządzono analizy socjologiczne (w załączeniu);

– rozpoznano możliwości oddziaływania na zjazd;

– opracowano zadania dla osobowych źródeł informacji zmierzające do kształtowania pozytywnego kierunku obrad;

– w dniach 24–26 VIII br. dokonano rozpoznania sytuacji społeczno-politycznej i operacyjnej w dużych przedsiębiorstwach gospodarki narodowej 19 województw.

Rozpoznanie to pozwala wnioskować, iż istnieją możliwości pozytywnego oddziaływania na zjazd przez załogi wiodących zakładów pracy:

– w dniu 27 VIII br. do 121 delegatów skierowany został apel Komitetu Założycielskiego Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Etatowych NSZZ „Solidarność” z prośbą o zajęcie się podczas zjazdu ich problemami socjalnymi;

– w dniu 28 VIII br. do 183 delegatów wystosowano dokument pt. „Niepotrzebni nie chcą odejść”, ukazujący awanturniczą i rozłamową działalność A[ndrzeja] Rozpłochowskiego i jego zwolenników z KPN w czasie wyborów do władz regionalnych. Dokument skomponowany jest w oparciu o artykuły prasy „Solidarności” śląskiej;

– w dniu 31 VIII br. do 50 delegatów wystosowano list informujący o organizowaniu przez R[oberta] Kaczmarka, członka Prezydium Zarządu Regionalnego „Małopolska”, powiązanego z KSS „KOR”, ataku na pozycję L[echa] Wałęsy.

Listy te otrzymało łącznie 354 delegatów na zjazd.

Realizowane są także inne działania dezintegrujące delegatów i środowisko działaczy „Solidarności”.

Zgodnie z kierunkami przyjętymi we wspomnianym przeze mnie planie działań przewiduje się dalsze działania, m.in.:

1. Współudział w realizacji planu pracy politycznej przed i w czasie zjazdu, a szczególnie informowanie władz politycznych i administracyjnych o przygotowaniach i przebiegu zjazdu, celem umożliwienia dokonywania analizy sytuacji i wypracowywania wniosków do podejmowania działań politycznych i propagandowych.

2. Rozpoznawanie założeń programowych, z którymi zamierzają wystąpić regiony, oraz tendencji forsowanych przez działaczy radykalnych. „Solidarność” w przygotowaniach programu jest znacznie opóźniona. Do dnia dzisiejszego nie odbyto w regionach spotkań dla przyjęcia linii programowych.

3. Podejmowanie działań operacyjnych zmierzających do sprowadzenia dyskusji na zjeździe na tematy drugorzędne i odsuwanie na dalszy plan problematyki forsowanej przez radykalny nurt delegatów. Dążyć się będzie do zdominowania obrad przez nurt rozliczeniowy, wymierzony przeciwko znanym ekstremistom (jak Bujak, Gwiazda, Lis, Rozpłochowski, Rulewski, Sobieraj, Jurczyk, Wądołowski, Kopaczewski¹, Kalinowski i inni), oraz [przez] zagadnienia demokracji [w] związku – przeciwstawianie się koncepcji obligatoryjnego wchodzenia do władz przewodniczących regionów.

4. Wykorzystanie możliwości operacyjnych do występowania i inspirowania wystąpień innych delegatów przeciwko wpływom i działalności KSS „KOR” i innych oraz działaczom ekstremistycznym, a szczególnie:

– oddziaływanie na rzecz czystego ruchu związkowego;

– demaskowanie celów politycznych realizowanych przy wykorzystaniu klasy robotniczej;

– ujawnianie inicjatorów i przeciwstawianie się tendencjom wykorzystywania „Solidarności” do tworzenia opozycyjnych partii politycznych;

– przeciwstawianie się próbom dokonywania zmian w statucie.

5. Przygotowywanie przez osobowe źródła informacji (rozmowy kuluarowe, spotkania towarzyskie, organizowanie nieformalnych grup) kampanii wyborczej na rzecz pozytywnych i umiarkowanych działaczy, przeciwko ekstremie. Zdobywanie pozycji umożliwiających wchodzenie do nowo wybieranych władz związku.

6. Wspólnie z aktywem politycznym i kierowniczym dużych zakładów pracy przygotowujemy możliwości wykorzystania w razie potrzeby załóg tych zakładów do wywierania nacisku na swoich delegatów i zjazd (poprzez podejmowanie rezolucji, uchwał, wysyłanie listów otwartych itp.) w kierunku pozytywnych wystąpień i postanowień bądź neutralizacji ataków ekstremistów.

7. Ograniczanie propagandy wizualnej i literatury o treściach antypaństwowych, antypartyjnych i godzących w sojusze międzynarodowe. W przypadkach, gdy będzie pewność, że materiały takie się znajdują, a kwalifikacja prawna będzie niepodważalna, wykorzystywanie środków prawnych do likwidacji materiałów i publicznego piętnowania ich autorów i celów działania.

Uwzględniając przewidywaną formę organizacyjną zjazdu – dwie tury obrad plenarnych i pracę zespołów problemowych oraz grup tematycznych w okresie między turami – należy prognozować, że właściwa kampania wyborcza (w tym zakulisowe rozgrywki personalne) i kierunki programu zostaną wypracowane między obradami plenarnymi. W związku z powyższym wszelkie działania operacyjne zostaną w tym okresie szczególnie nasilone.

Wnioski i propozycje do działań propagandowych partii poprzez środki masowego przekazu

Proponuję:

1. Eksponowanie w środkach masowego przekazu, jak również w bezpośrednich działaniach partii, głównie w dużych zakładach pracy, niektórych wyników analizy socjologicznej delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność”, tj.:

– tylko 25,4 proc. stanowią robotnicy,

– ponad połowa składu delegatów (52,4 proc.) to działacze zarządów regionalnych „Solidarności”,

– 74,6 proc. to pracownicy umysłowi.

2. Przed zjazdem rząd powinien przedstawić płaszczyzny współdziałania ze związkami zawodowymi, jak również określić pryncypia w stosunku do „Solidarności”.

3. Eksponowanie w prasie, radiu i telewizji komentarzy na temat antyustrojowych, antypartyjnych i antyrządowych wystąpień, z jednoczesnym ukazywaniem wypowiedzi obniżających rangę zjazdu, np.:

– nurt rozliczeniowy,

– poruszanie spraw błahych itp.,

oraz wszystkich negatywnych zjawisk towarzyszących zjazdowi (koszty związane ze zjazdem itp.).

4. Wydaje się koniecznym uchwalenie przez Sejm PRL ustaw o przedsiębiorstwie państwowym, samorządzie i związkach zawodowych w okresie pomiędzy turami I KZD NSZZ „Solidarność” w oparciu o rządowe projekty tych aktów, bowiem zjazd może postawić nas w sytuacji niekorzystnej.

Wyk[onano] 3 egz.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 32–37, oryginał, mps.

1 Antoni Kopaczewski (1941–2014) – formierz odlewnik; pracownik Państwowych Zakładów Lotniczych w Rzeszowie; w sierpniu 1980 r. członek KS i przewodniczący MKS w Rzeszowie; przewodniczący Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. przewodniczący ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; członek KK i przewodniczący Komisji Wyborczej KK; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 6 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Załężu k. Rzeszowa; 1982–1988 współorganizator podziemnych struktur „Solidarności”; 1983–1989 przywódca rzeszowskiego oddziału Solidarności Walczącej; 1981–1990 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Rzeszowie w ramach SOR krypt. „Woźny” oraz SOR krypt. „Pięść”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Kopaczewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a–a Wpisano odręcznie.

Nr 33

1981 wrzesień 2, Gdańsk – Meldunek operacyjny Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku zawierający stenogram z rozmowy Anny Walentynowicz z Lechem Wałęsą

a

Gdańsk, dnia b2b IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b2b IX [19]81 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew, 376266.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, inst[ytucji], stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez Lecha Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej informuję o dalszych ustaleniach.

W prowadzonych działaniach od źródła „Ramzes” uzyskano treść rozmowy przeprowadzonej przez A[nnę] Walentynowicz z L[echem] W[ałęsą], którą przekazujemy w formie stenogramu:

A[nna] Walentynowicz – Przed chwilą przeczytałam twój wywiad dla pani Mroczkowskiej¹.

L[ech] Wałęsa – To było między dwiema turami I Walnego Zebrania Delegatów naszego regionu. Ona dopiero teraz to wykorzystała. Znowu chwyt poniżej pasa.

A[nna] W[alentynowicz] – Pięknie się w tym wywiadzie wypowiadasz i w związku z tym mam pytanie. Skoro mówisz, że nie potrzebujesz mnie ani Gwiazdów, gdyż tracisz przez nich 70 procent energii, więc po co przysłałeś mi zaproszenie na zjazd?

L[ech] W[ałęsa] – Mam nadzieję, że trochę zrozumiałaś, że jednak trzeba trochę inaczej patrzeć, ale widzę, że nie zrozumiałaś. Myślę jednak, że powrócimy do dobrych naszych starych czasów.

A[nna] W[alentynowicz] – Och, kochanie – powrócimy, ale najpierw naprawimy krzywdę.

L[ech] W[ałęsa] – Jeśli nie zrozumiałaś, to nie wrócimy.

A[nna] W[alentynowicz] – Zrozumiałam bardzo dokładnie – wyrządzić krzywdę i przechodzić do normalnego porządku.

L[ech] W[ałęsa] – Krzywdę to ty mi wyrządziłaś.

A[nna] W[alentynowicz] – Jak mam traktować otrzymane zaproszenie?

L[ech] W[ałęsa] – Jeszcze raz powtarzam. Jeżeli pani zrozumiała, że jednak ta walka będzie się toczyć, że nie ma co kombinować, a iść rozsądnie.

A[nna] W[alentynowicz] – Kto kombinuje wśród nas?

L[ech] W[ałęsa] – Na pewno nie ja. Mam nadzieję, że wyciągnęła pani wnioski, że ludzie chcą jednak trochę spokojniej walczyć – taktycznie, nie z zamkniętymi oczami. Jeżeli pani zrozumiała, to jestem gotów cdo każdego forum dopuścićc, nawet odejść.

A[nna] W[alentynowicz] – Człowieku, dopuszcza się w czasie, a ze mną po czasie.

L[ech] W[ałęsa] – Nigdy nie zrobiłem nic złego.

A[nna] W[alentynowicz] – Kiedy Leszek Kaczyński wsadził ci nóż w brzuch, gdyż tego nie zauważyłam?

L[ech] W[ałęsa] – Pani dobrze wie – przygotowanie zjazdu, gadki przedzjazdowe, wyjazdy do Słupska.

A[nna] W[alentynowicz] – Dlaczego broniłeś Bienickiego² i Floriana Wiśniewskiego³, dlatego, że kumple?

L[ech] W[ałęsa] – Nie. Dlatego, że zachowali się w tym momencie, kiedy była walka. Powiedziałem tylko, jak było, a było w porządku. Za inne czasy nie biorę odpowiedzialności.

A[nna] W[alentynowicz] – A za jakie czasy bierzesz odpowiedzialność w stosunku do mnie?

L[ech] W[ałęsa] – Myślę, że zrozumiesz i będziesz ze mną razem działać.

A[nna] W[alentynowicz] – Jeżeli zmienisz taktykę i nie będziesz uzurpować związku dla swojej korzyści (na swój sposób) – inaczej nie może być. Albo „Solidarność”, albo klub właścicieli Polski Ludowej. Musisz wybrać jedną z tych dwóch rzeczy, bo solidarność nie mieści się w twoim postępowaniu, to jest zupełnie puste słowo.

L[ech] W[ałęsa] – W dalszym ciągu nic się nie nauczyłaś. Dziękuję ci uprzejmie i jeszcze nie będziesz brana pod uwagę.

A[nna] W[alentynowicz] – Jak mam traktować twoje zaproszenie, które wręczyła mi dzisiaj (28 VIII br.) B[ożena] Rybicka⁴?

L[ech] W[ałęsa] – Jeżeli zrozumiałaś i podporządkujesz się tej linii postępowania.

A[nna] W[alentynowicz] – O, dyktatorze – och, człowieku – to jest kreacja twoja na Stalina, a ja go nigdy nie uwielbiałam. Nie można tak robić. Jesteś podobny do niego postępowaniem, twoim wodzem wspaniałym, ale nie tędy droga, człowieku.

L[ech] W[ałęsa] – 90 procent jest za mną, czy tobie to nic nie mówi?

A[nna] W[alentynowicz] – Bardzo dobrze, że 90 procent, ale „Solidarność” nie ma na celu niszczyć ludzi, tylko inne rzeczy, a ty prowadzisz taką metodę niszczenia drugiego człowieka.

L[ech] W[ałęsa] – Nie zanurzaj mnie w zimnej wodzie i potem nie wynurzaj – idź dalej.

A[nna] W[alentynowicz] – Andrzeja Kołodzieja⁵ też zanurzyłeś w zimnej wodzie, wyrzuciłeś na deszcz. Dzisiaj został bez dachu nad głową. Popatrz, jaką mamy „solidarność”. Ty dostałeś trzy mieszkania, a Andrzej został bez dachu nad głową. Przez „solidarność” rodzina została wyrzucona z mieszkania i nikt się o to nie troszczy, bo ty powiedziałeś, że my nie damy rady, i rodzinę z maleńkim dzieckiem wyrzucono. Taką mamy „solidarność”.

L[ech] W[ałęsa] – Na własną odpowiedzialność przedłużyłem mu o cały miesiąc – to koledzy go załatwili, a nie ja.

A[nna] W[alentynowicz] – Jednak został bez dachu nad głową i przyszedł dzisiaj do mnie spać.

L[ech] W[ałęsa] – Dlaczego zrzucasz winę na mnie?

A[nna] W[alentynowicz] – A kto tutaj prowadzi – rej wodzi? Według porozumienia gdańskiego gwarantuje się mieszkanie i pracę, a A[ndrzej] Kołodziej dzisiaj nie ma mieszkania. Marusczyk⁶ powiedział, że „nie będziemy Kołodzieja rozpieszczać, to jest [mądry] człowiek, nie takie rzeczy załatwiał, to niech sobie mieszkanie też załatwi”. Trzeba by było Marusczyka wyrzucić z pracy, wyrzucić z mieszkania. Powiedzieć, że jest mądrym człowiekiem i niech sobie radzi od początku.

L[ech] W[ałęsa] – W dalszym ciągu nie rozumiemy się, więc czekam, aż mnie zrozumiesz.

A[nna] W[alentynowicz] – Jak możemy się rozumieć, skoro komuś za kołnierz leci, a ty się rozkoszujesz i wszyscy inni, którzy się dochrapali w tym związku. Ty jesteś przewodniczącym i decydujesz. Ty robisz, jak uważasz, i wszystkich sobie podporządkowujesz. W stoczni też nie była twoja decyzja – nie ty występowałeś, prawda, ale to jest ta twoja armia. Prezydium też to twoja armia.

L[ech] W[ałęsa] – Czy chcesz pod armię dmuchać? – Przecież sama kontrujesz. Gdybym był taki niedobry, to ludzie szybko by mnie wypieprzyli.

A[nna] W[alentynowicz] – Zobaczymy, rozliczy cię czas.

L[ech] W[ałęsa] – Nie. Na pewno nie, bo ja chcę i staram się uczciwie robić.

A[nna] W[alentynowicz] – Dzisiaj przenocuję Andrzeja Kołodzieja, a później wyślę go do ciebie. Dasz mu pokój?

L[ech] W[ałęsa] – Nie, bo mam za mało.

A[nna] W[alentynowicz] – Andrzej jest tak samo zasłużony jak ty.

L[ech] W[ałęsa] – Troszeczkę mniej niż ty.

A[nna] W[alentynowicz] – Troszeczkę mniej niż ja, ale więcej niż ty.

L[ech] W[ałęsa] – Niech Andrzej pójdzie do wojewody.

W rozmowie uczestniczyła także żona L[echa] Wałęsy – Mirosława⁷.

M[irosława] W[ałęsa] – Niech mu pani da święty spokój i nie znęca się nad nim.

A[nna] W[alentynowicz] – Czy pani pamięta, jak rozmawiałyśmy rok temu?

M[irosława] W[ałęsa] – Pamiętam. Wiem, jaka pani była rok temu, a jaka teraz. Nie jest pani człowiekiem, tylko kimś z zaświatów – teraz jest pani szatanem. Czego pani Leszkowi zazdrości? Chyba tego, że nie jest w domu z dziećmi, tylko robi, żeby było dobrze. Myślałam, że pani jest mądrzejsza.

A[nna] W[alentynowicz] – Ale pani ma dużo mądrości, ho, ho.

M[irosława] W[ałęsa] – Trochę więcej niż pani, gdyż takich głupot nie mówiłabym do prasy i telewizji na pewno. Leszkowi na pewno woda sodowa do głowy nie uderzyła tak jak pani. Wielka artystka. Chciała wejść na piedestał.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 61–65, oryginał, mps.

a Obok odręczne dopiski Ważne oraz Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 11 IX 1981 r.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Mowa o artykule Renaty Mroczkowskiej Wsłuchiwanie się w mowę tłumu, „Głos Wybrzeża”, 28–30 VIII 1981. Zob. S. Cenckiewicz, Anna Solidarność…, s. 541.

c–c W oryginale każde forum dopuścić.

2 Brak bliższych danych.

3 Florian Wiśniewski (ur. 1937 r.) – robotnik; 1953–1982 pracownik Przedsiębiorstwa Robót Elektrycznych „Elektromontaż” w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w przedsiębiorstwie, przewodniczący KS; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek Prezydium MKS; sygnatariusz porozumień sierpniowych; od września do grudnia 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, oddelegowany do pracy związkowej; inicjator Zespołu ds. Budownictwa przy MKZ; przewodniczący Komisji Koordynacji Budownictwa przy KKP NSZZ „Solidarność”; 22 XI 1980 r. zrezygnował z udziału w Prezydium MKZ; od 29 XII 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w „Elektromontażu”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; 13 XII 1981 r. współorganizator strajku w „Elektromontażu”; 5 I 1982 r. zwolniony z pracy; w styczniu 1982 r. wycofał się z działalności w NSZZ „Solidarność”; w 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Związkowiec”; 6 I 1982 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku pod nr. 42123 jako TW ps. „Walasek”, „Zenit”, „August”; 12 IX 1989 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. Floriana Wiśniewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Florian_Wi%C5%9Bniewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Bożena Rybicka-Grzywaczewska (ur. 1957 r.) – technolog żywienia; pracowniczka Biura Projektów i Zakładu Ceramiki Artystycznej w Gdańsku; 1977–1980 członek ROPCiO; współpracowniczka Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja; współorganizatorka i uczestniczka manifestacji rocznicowych 3 Maja, 11 Listopada i Grudnia ’70 w Gdańsku; członek RMP; w 1978 r. organizatorka modlitw w bazylice Mariackiej w intencji uwięzionego działacza WZZ Błażeja Wyszkowskiego, a w 1980 r. aresztowanych Tadeusza Szczudłowskiego z ROPCiO i Dariusza Kobzdeja z RMP; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od jesieni 1980 r. sekretarka Lecha Wałęsy w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; od 13 XII 1981 r. do czerwca 1982 r. ukrywała się; 1982–1984, po ujawnieniu się, prowadziła nieoficjalny sekretariat Lecha Wałęsy; 1983–1984 rozpracowywana przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Alka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bo%C5%BCena_Rybicka-Grzywaczewska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Andrzej Kołodziej (ur. 1959 r.) – robotnik; 1977–1980 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; wiceprzewodniczący MKS i MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; jeden z czołowych działaczy tzw. gwiazdozbioru (zwolenników Andrzeja Gwiazdy) i przeciwników Lecha Wałęsy; w październiku 1981 r. aresztowany w Czechosłowacji, w 1983 r. przekazany do PRL; działacz Solidarności Walczącej; w 1979 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Piast”, 1984–1990 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Emerytka”/„Gniazdo”/„Ośmiornica”. Zob. A. Kołodziej, Gdyńscy komunardzi. Sierpień 1980 w Stoczni Gdynia, oprac. M. Sokołowska, Gdynia 2008; K. Brzechczyn, Andrzej Kołodziej [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 169–170; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Ko%C5%82odziej (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Konrad Marusczyk (1936–1996) – inżynier elektryk; 1975–1982 pracownik Centrum Informatyki Gospodarki Morskiej w Gdyni; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Centrum Informatyki; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; sekretarz Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; członek Bractwa Oblatów św. Brygidy w Gdańsku; w 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Samotny”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Konrad_Marusczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Mirosława Danuta Wałęsa (ur. 1949 r.) – od 1969 r. żona Lecha Wałęsy; w 1983 r. w jego imieniu odebrała Pokojową Nagrodę Nobla; honorowa patronka Fundacji „Sprawni Inaczej”; honorowy prezes gdańskiej Fundacji na Rzecz Rozwoju Kultury; wyróżniona nagrodą przez TVP Kultura za autobiografię Marzenia i tajemnice; w 2012 r. odznaczona przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Nr 34

1981 wrzesień 2, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do szefa Wydziału II Kaszubskiej Brygady WOP w Gdańsku

Szyfrogram nr 3609a

Gdańsk, dnia 2 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Szef Wydziału II

Kaszubskiej Brygady WOP

w Gdańsku

Z rozpoznania operacyjnego wynika, że w okresie poprzedzającym i [w czasie] obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku (5 IX – 3 X 1981 r.) przewidywany jest znaczny wzrost przerzutu zagranicznych materiałów i wydawnictw propagandowych nieposiadających debitu komunikacyjnego na terenie PRL.

W związku z powyższym proszę o wzmożenie działań ukierunkowanych na ujawnianie i konfiskatę tych materiałów, przewożonych przez cudzoziemców do Gdańska drogą morską i lotniczą.

Ponadto, poprzez posiadane osobowe źródła informacji, proszę o prowadzenie rozpoznania operacyjnego w zakresie opinii i komentarzy wśród załóg ochranianych obiektów, dotyczących atmosfery, przebiegu i przyjmowania przez społeczeństwo uchwał i decyzji podejmowanych w trakcie obrad I KZD NSZZ „Solidarność”.

Uzyskiwane w tym zakresie informacje proszę przekazywać do tut[ejszego] Wydziału III „A”.

Opr. ZM/NC

Zastępca naczelnika

Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 281, oryginał, rkps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

Nr 35

1981 wrzesień 3, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku mjr. Zdzisława Sobańskiego do naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku dotyczący prognozowanej liczby osób, które wezmą udział w I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, 3 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a3a

Komenda Wojewódzka

Milicji Obywatelskiej w Gdańskub

Naczelnik Wydziału II

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańsku

Informuję, że ze źródeł operacyjnych uzyskano dane dotyczące I KZD NSZZ „Solidarność”. Między innymi w zjeździe tym będą brały [udział] następujące ilości osób:

– 950 delegatów z 48 regionów „Solidarności”,

– 120 gości zaproszonych z central związkowych krajów kapitalistycznych,

– 150 zaproszonych gości krajowych,

– 400–500 dziennikarzy zagranicznych,

– 300 dziennikarzy krajowych,

– 200 dziennikarzy krajowych związanych z zakładowymi biuletynami „Solidarności”,

– 100 ekspertów „Solidarności”.

Ponadto przesyłam w załączniku listę dziennikarzy zagranicznych akredytowanych przy I KZD NSZZ „Solidarność”.

Zastępca naczelnika

Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Z[dzisław] Sobański¹

Wykonano w 5 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – Wydział III

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 4 – Sekcja 1

Egz. nr 5 – aa

BK/KN

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 190, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Sek[cja] 3. Proszę sporządzić wykaz [i] wysłać do sprawy „Sejmik”, 3 IX 1981 [r.].

1 Zdzisław Sobański (ur. 1931 r.) – mjr MO; 1955–1962 starszy referent Wydziału IV KM MO w Gdyni; 1962–1965 kierownik sekcji Wydziału IV KM MO w Gdyni; od 1965 r. kierownik Komisariatu II MO w Gdyni; 1970–1971 naczelnik Wydziału Służby Zewnętrznej KM MO w Gdyni; 1971–1973 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku oraz kierownik grupy Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1973–1974 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Wejherowie; w 1974 r. słuchacz Ośrodka Doskonalenia Zawodowego Kadr Kierowniczych SB w Łodzi; 1975–1977 zastępca naczelnika Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1977–1985 zastępca naczelnika Wydziału Paszportów KW MO w Gdańsku; 1 VIII 1985 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2240, Akta osobowe Z. Sobańskiego.

Nr 36

1981 wrzesień 3, Warszawa – Sprawozdanie z posiedzenia grupy operacyjnej MSW u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego na temat planowanego I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dn[ia] 3 IX 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Zapis z posiedzenia grupy operacyjnej

u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego

Obecni członkowie grupy operacyjnej, naradę prowadził tow[arzysz] gen. Krzysztoporski.

Na wstępie tow[arzysz] wiceminister przedstawił wyniki lustracji w Gdańsku, gdzie stwierdził duży niedostatek działań polityczno-społecznych – tak czynników administracyjnych, jak i politycznych. Odbiera się wrażenie, iż władze lokalne traktują ten zjazd jak kolejną imprezę typu festiwal piosenki. Nie lepsza jest sytuacja w Komendzie Wojewódzkiej [MO] w Gdańsku, gdzie rozpoznanie operacyjne [i] przygotowanie bezpośredniego dotarcia operacyjnego do uczestników zjazdu – delegatów jest żadne. Brak tam osobowych źródeł informacji. Przygotowanie techniki operacyjnej jest lepsze. Na miejscu służby operacyjne otrzymały zalecenia zintensyfikowania działań – lecz stan na dzień dzisiejszy jest niepokojący. O stanie prac w grupie referowali kolejno członkowie:

1. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] I płk F[abian] Dmowski.

Na odprawie naczelników Dep[artamentu] I przekazano zadania do realizacji na rzecz zjazdu. Są pewne możliwości operacyjne w środowisku dziennikarzy Belgii, Włoch, Holandii i w tej sprawie poszły depesze. W samym Dep[artamencie] I zostaną wykorzystane możliwości operacyjne w środowisku prasy, radia i telewizji, a jeden pracownik dep[artamentu] zostanie oddelegowany do Gdańska.

2. Z[astęp]ca dyrektora Biura „B” płk Z[dzisław] Jaworski.

Do Gdańska zostaną skierowane 2 sekcje obserwacji operacyjnej z ościennych województw oraz grupa filmowo-dokumentacyjna. To zaspokaja obecnie potrzeby Gdańska. Ponadto poinformował, iż 1 IX przybyło do Warszawy z Moskwy 6 Chińczyków, którzy się mają udać do Gdańska na czas zjazdu.

3. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] II płk St[anisław] Groniecki.

Dep[artament] II wysyła do Gdańska 8 pracowników z siecią TW. Będą mieli kontakt z tow[arzyszem] Sasinem. Wśród wysłanej sieci do Gdańska 4 [TW] jest ze środowiska dziennikarskiego. Będzie 2 TW mających spore znaczenie w „Solidarności”. Ponadto część TW Dep[artamentu] II będzie przejazdem i okresowo w Gdańsku – są to m.in. eksperci itp. Na posiedzeniu u kierownika Wydziału Prasy KC ustalono postępowanie wobec dziennikarzy prasy zachodniej. Wyszły w tej sprawie dyspozycje na placówki. Na ten okres placówki nie mają prawa wydawania wiz – decyzje będzie podejmował tow[arzysz] Zaręba¹. Starających się o wizy jest ok. 65 dziennikarzy z Zachodu. Nie ma tych tłumów, jakie propagandowo ustala „Solidarność”. Sprawa aKirklandaa – ambasador Spasowski² proponował udzielić wizy; Dep[artament] I wyraża pogląd, że nie należy go wpuszczać.

4. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] III płk S[tefan] Rapało.

Dep[artament] III zabezpieczył pod względem technicznym kontakty ze zjazdu z redakcją „Tygodnika Solidarność”. Wysyłają 1 dobre źródło informacji na II turę zjazdu i 1 pracownika do Gdańska. Z otoczki „Solidarności” – KOR, Geremek³ – są sygnały o przygotowywaniu materiałów, które mają wykorzystać w trakcie zjazdu. Tow[arzysz] Rybacki⁴ będzie koordynatorem Dep[artamentu] III.

5. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] Techniki [Mieczysław Fedyna].

Dep[artament] Techniki wysyła z terenu kraju 14 pracowników do pomocy w Gdańsku, pozostałe problemy w Gdańsku są znane.

6. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] IV płk Cz[esław] Wiejak.

Posiada potwierdzoną informację, iż prymas Glemp będzie w Gdańsku i w dniu 5 IX w katedrze oliwskiej celebrował będzie nabożeństwo, a jego wystąpienie ma przeciwdziałać elementom ekstremalnym na zjeździe. Jednostki terenowe Dep[artamentu] IV współdziałają z wydziałami III „A”. Dep[artament] IV wysyła 2 TW (prasa katolicka i solidarnościowa) – mają akredytację. Kolejne 2 jednostki są przygotowywane, ale brak jeszcze akredytacji.

7. Z[astęp]ca dyrektora Biura Ruchu Drogowego płk S[tanisław] Galarski.

Przeprowadził konsultację z dyrektorami [G]IOP, Prewencji, PG, [pionu] kryminalnego, uzgadniając współdziałanie. W Gdańsku zastał słabe zabezpieczenie i do Ruchu Drogowego i innych jednostek od organizatorów nic nie wpłynęło. Nasze jednostki biernie czekały. Obecnie planuje się zabezpieczenie Ruchu Drogowego siłami Gdańska – 16 [stanowisk] kontroli stałej i część ruchomej. Proponuje, by wzmocnić R[uch] D[rogowy], szczególnie radiowozy, w aparaty fotograficzne i kamery filmowe, gdyż często brak jest środków do dokumentacji zajść.

8. Dyrektor Departamentu III „A” gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń.

Dopływ informacji Dep[artament] III „A” ma dosyć znaczny i dobry. Wiedza jest opracowana i zawarta w 5 informacjach (część szczegółów dyrektor wybiórczo podał). Zakończono ocenę społeczno-polityczną 880 delegatów. Obecnie w Gdańsku „Solidarność” przygotowała 200 osób służby porządkowej, której przewodzi Zając⁵ ze Stoczni Północnej. Dyrektor Ciastoń przekazał zadania zastępcom komendantów wojewódzkich i naczelnikom wydz[iałów] III „A” oraz przypomniał o poleceniu ministra przysłania planu pracy do grupy operacyjnej. Obecnie pojedzie 40 TW (delegatów), a jeszcze dojedzie prasa itd. Dep[artament] III „A” posiada informacje, że w niektórych regionach odbyły się nieprawne (niezgodne z ordynacją) wybory 66 delegatów (Lublin, Radom, Piła, Jelenia Góra, Mazowsze). To należy w pracy operacyjnej wykorzystać w regionach – dołowych ogniwach. Tym bardziej że doradcy są zaniepokojeni, że zjazd może być przełożonyb o 3 miesiące. Ta spraw[a] jest do propagandowego wykorzystania.

Tow[arzysz] Dmowski uzupełnia, iż część propagandy na zagranicę, szczególnie na Zachód, jest niewłaściwa, np. antyradzieckość „Solidarności”. Wg jego oceny należy „Solidarność” spychać w koryto związkowe.

Wiceminister Krzysztoporski, podsumowując, stwierdził: „Nie jesteśmy w stanie dać dziś oceny strategii na część I zjazdu – np. na ile destrukcja zjazdu będzie dla nas pozytywna – korzystna. Istotnym elementem będzie uznanie zjazdu jako ważnego, [uznanie] Komisji Wyborczej, uprawomocnienia mandatów. Pojutrze (4 IX) można dać pełną ocenę⁶. Dobrze jest, że z chwilą rodzenia się tego związku już są nieprawidłowości. Należy wykorzystać paralelę – IX Zjazd PZPR [i] demokratyczne wybory do władzy robotników robotniczej partii – a «Solidarność» na swym zjeździe nie ma robotników. Wytworzyć naciski zakładów pracy, by najmniej do władz wchodziło funkcyjnych z MKZ-ów.

Dziś dwa kierunki działań:

1. Przyjąć zasadę w grupie operacyjnej – dużo zadań na siebie (jest to duża stawka).

2. Postępowanie (praca operacyjna) z delegatami jest dobre, ale nie w Gdańsku. Należy wytwarzać nacisk dołowych organizacji na zjazd. Płk Kasperski spowoduje przysłanie planów działań na okres zjazdu poszczególnych KW MO – to winno zmobilizować jednostki. Problem współpracy z Gdańskiem – oni nie mają politycznych i operacyjnych źródeł informacji, stąd nie faszerować ich wiedzą innych jednostek”.

Ustalenia

Informacja operacyjna z kraju (poza Gdańskiem) idzie przez tow[arzysza] Sasina do grupy operacyjnej. Podobne ustalenia są w KC – wysyłają do Gdańska tow[arzysza] Stelmacha⁷.

Tow[arzysz] Wiejak proponuje, by w środkach masowego przekazu podać skład socjalny delegatów na zjazd (brak robotników).

Tow[arzysz] Rapało dodaje poprawkę, by to puścić w 1. dniu zjazdu.

Decyzja wiceministra, by Dep[artament] II poprzez Wydział KC podał to do prasy.

Opracował:

(–) płk E[dward] Kasperski

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 5–8, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Tadeusz Zaręba (1932–1988) – działacz komunistyczny, dyplomata; od 1951 r. członek PZPR; 1972–1976 starszy instruktor Wydziału Propagandy, Prasy i Wydawnictw KC PZPR; 1976–1980 starszy inspektor Wydziału Prasy, Radia i Telewizji KC PZPR; 1980–1982 zastępca kierownika Wydziału Prasy, Radia i Telewizji KC PZPR; 1982–1984 zastępca kierownika Wydziału Zagranicznego KC PZPR; 1984–1988 ambasador PRL w Egipcie, Sudanie i Jemenie.

2 Romuald Spasowski (1921–1995) – dyplomata; 1942–1981 członek PPR i PZPR; w 1948 r. konsul w Düsseldorfie; 1949–1950 naczelnik Wydziału Niemieckiego MSZ; 1951–1953 zastępca ambasadora PRL w Wielkiej Brytanii; 1953–1955 poseł PRL w Argentynie; 1955–1961 ambasador PRL w USA; 1961–1963 dyrektor departamentu w MSZ; w 1964 r. ambasador PRL w Wietnamie; 1965–1967 dyrektor departamentu w MSZ; 1967–1970 ambasador PRL w Indiach; w 1971 r. dyrektor departamentu w MSZ; od 1972 r. wiceminister spraw zagranicznych; 1977–1981 ambasador PRL w USA; 19 XII 1981 r. poprosił o azyl polityczny w USA; 4 X 1982 r. Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uznała go za winnego zdrady i zaocznie skazała na karę śmierci (30 X 1985 r. Rada Państwa odebrała mu obywatelstwo polskie – zostało przywrócone w 1993 r.); 25 XI 1990 r. został uniewinniony; w czasie pracy w MSZ współpracował pod ps. „Bernard” z Oddziałem II/Zarządem II Sztabu Generalnego WP. Zob. S. Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 233.

3 Bronisław Geremek (1932–2008) – historyk, prof. dr hab.; członek ZWM; 1950–1968 członek PZPR, sekretarz POP na UW, wystąpił w proteście przeciw agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację; 1955–1985 pracownik naukowy Instytutu Historii PAN w Warszawie; 1962–1965 wykładowca Sorbony i dyrektor Ośrodka Kultury Polskiej w Paryżu; sygnatariusz deklaracji założycielskiej TKN, następnie wykładowca i członek Rady Programowej; od 1980 r. związany z NSZZ „Solidarność”; od 24 VIII 1980 r. członek Komisji Ekspertów MKS, doradca MKZ Gdańsk, KKP i KK; uczestnik I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r – grudzień 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku; 10 II 1983 r. współautor listu do Sejmu PRL z żądaniem uwolnienia aresztowanych członków KK; od 1983 r. doradca TKK NSZZ „Solidarność” i Lecha Wałęsy; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 1997–2000 minister spraw zagranicznych; 2004–2008 poseł do Parlamentu Europejskiego; od 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III/III-1/III-2 KS MO/SUSW w ramach KE/SOR krypt. „Lis”; 1987–1989 przez Wydział III Departamentu III MSW w ramach SOR. Zob. M. Kunicki-Goldfinger, Bronisław Geremek [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 95–98; http://www.encysol.pl/wiki/Bronis%C5%82aw_Geremek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Zygmunt Rybacki (ur. 1934 r.) – płk MO; 1952–1954 słuchacz Szkoły Oficerskiej CW MBP w Legionowie; 1954–1955 referent Referatu Ochrony przy Zakładach Wytwórczych Materiałów Elektrotechnicznych w Bydgoszczy; 1955–1956 referent Wydziału IV WUdsBP w Bydgoszczy; w 1956 r. oficer operacyjny Wydziału IV WUdsBP w Bydgoszczy; 1956–1960 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1960–1961 oficer opereracyjny Wydziału II KW MO w Szczecinie; 1961–1965 oficer śledczy Wydziału Śledczego KW MO w Szczecinie; w 1965 r. oficer operacyjny Samodzielnej Sekcji 4 KW MO w Szczecinie; 1965–1967 starszy oficer operacyjny Samodzielnej Sekcji 4 KW MO w Szczecinie; w 1967 r. starszy oficer operacyjny Wydziału IV KW MO w Szczecinie; 1967–1968 inspektor Wydziału IV KW MO w Szczecinie; 1968–1971 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Szczecinie; 1971–1974 inspektor Wydziału IV Departamentu III MSW; 1974–1977 starszy inspektor Wydziału IV Departamentu III MSW; 1977–1979 starszy inspektor Wydziału IX Departamentu III MSW; 1979–1981 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu III „A” MSW (delegacja do pracy w grupie operacyjnej w Ostrawie); 1981–1983 starszy inspektor Wydziału IX Departamentu III MSW; 1983–1985 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu III MSW; 1985–1990 główny specjalista/kierownik Zespołu ds. MO Zarządu Ochrony Funkcjonariuszy MSW. Zob. AIPN, 0604/1297, Akta osobowe Z. Rybackiego.

b W oryginale odwołany.

5 Andrzej Zając (ur. 1951 r.) – technik mechanik; pracownik Stoczni Północnej w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS w stoczni, następnie przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 27 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Dziadek”; 13 XI 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku pod nr. 55163 jako TW ps. „Paweł”; 24 XI 1986 r. materiały przekazano do Wydziału II WUSW w Gdańsku; 16 XII 1986 r. zarejestrowany przez Wydział II WUSW w Gdańsku pod nr. 55395 jako TW ps. „Paweł”; 25 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty E-16, Mkr-3 dot. A. Zająca z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

6 Dokument datowany jest na 3 IX 1981 r., ale spotkanie odbyło się 2 IX 1981 r.

7 Brak bliższych danych.

Nr 37

1981 wrzesień 3, Warszawa – Wniosek o wszczęcie sprawy obiektowej krypt. „Debata”

Warszawa, dnia 3 IX 1981 [r.]

Tajne

Zatwierdzam

Zastępca dyrektora Departamentu III „A”

(–) płk mgr Józef Sasin

dnia a3 IX 1981 r.a

Wniosek o wszczęcie sprawy obiektowej

kryptonim „Debata”

Podać, jakie zagadnienia lub obiekt:

na I KZD NSZZ „Solidarność”.

Cel założenia:

I KZD NSZZ „Solidarność” będzie obradował w dwóch turach, mianowicie:

– w dniach 5–7 IX 1981 r. – obrady robocze;

– w dniach 26 IX – 3 X 1981 r. – tzw. zjazd właściwy, w którym między innymi ma nastąpić wybór nowych władz związkowych.

W ramach niniejszej sprawy będą prowadzone działania w zakresie:

1. Ograniczania negatywnego wpływu zjazdu na rozwój sytuacji społeczno-politycznej w kraju.

2. Ograniczania wpływu KSS „KOR”, KPN, RMP, ROPCiO i innych oraz ekstremistów „Solidarności” na przebieg zjazdu, wypracowany program i dalszą działalność tego związku.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

Departamentu III „A” MSWb

Źródło: AIPN Gd, 0236/243, t. 1, k. 10, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 38

1981 wrzesień 3, Warszawa – Pismo zastępcy kierownika grupy operacyjnej MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia do zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku dotyczące przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

[Szyfrogram] nr 25982/296

Dnia 3 IX 1981 [r.], godz. 16.00

Z[astęp]ca k[omendan]ta woj[ewódzkiego] ds. SB

KW MO w bGdańskub

oraz KS MO W[arsza]wa

Nawiązując do telekonferencji z dnia 1 IX 1981 r. dyrektora Dep[artamentu] III „A” gen. bryg. Wł[adysława] Ciastonia z naczelnikami wydz[iałów] III „A”, uprzejmie proszę o wydanie polecenia wprowadzenia w wydziałach operacyjnych dyżurów pracowników w dniach:

– 5 IX br. w godz. 8.00–22.00,

– 6 IX br. w godz. 8.00–22.00,

– 7 IX br. w godz. 7.00–22.00,

– 8 IX br. w godz. 7.00–22.00,

oraz zapewnienie poszczególnym pionom MSW (zgodnie z ich zakresem działania) dopływu bieżących informacji [o] sytuacji społeczno-politycznej w województwie, ze szczególnym uwzględnieniem:

1. Nastrojów załóg zakładów pracy oraz komentarzy i opinii poszczególnych środowisk zawodowych na temat przebiegu I KZD NSZZ „Solidarność”.

2. Negatywnych inicjatyw ogniw regionalnych i zakładowych „Solidarności”, zwłaszcza mających wpływ na stan ładu i porządku publicznego (wroga propaganda, wypowiedzi i wystąpienia, przygotowania do strajków lub innych akcji propagandowych, protestacyjnych itp.).

3. Ważniejszych wydarzeń (zorganizowane strajki, poważne wypadki nadzwyczajne itp.).

4. Podejmowanych działań profilaktycznych i ewentualnie represyjnych (należy podać przyczynę podjęcia działań, ich rodzaj, wobec kogo, efekty tych działań).

O wydarzeniach i przedsięwzięciach ściśle związanych z I KZD „Solidarności” oraz o wynikach realizacji – opracowanych na polecenie ministra spraw wewnętrznych – planów operacyjnych działań związanych z tym zjazdem proszę poinformować Dep[artament] III „A”.

Z[astęp]ca kierownika grupy operacyjnej MSW

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Zaszyfrował: Gadomski, dnia 3 IX 1981 r., godz. 16.45

Rozszyfrował: Dudziński, godz. 19.30

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 205, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] ppłk Ciechanowicz, do realizacji 4 IX [19]81 [r.]. Sek[cja] 3. Kier[ownik] Zespołu Informatycznego II i III zmiany winien przebywać w sekretariacie, 4 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

Nr 39

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący m.in. obrad Krajowej Komisji Porozumiewawczej oraz przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Godz.

Gdańsk, dnia 4 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 4 IX 1981 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew, 376266.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez L[echa] Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności informuję o dalszych ustaleniach.

W dniu wczorajszym KKP kontynuowała obrady. Rzecznik prasowy związku J[anusz] Onyszkiewicz zreferował tok i wyniki rozmów grupy związkowej z przedstawicielami rządu i Komitetu ds. Radia i TV. Stwierdził, że zasadniczą sprawą poruszaną na spotkaniu było pytanie: Jak ma być obsługiwany zjazd? Propozycje strony rządowej były następujące – dłuższa transmisja (w sumie ok. 4 godz.) w Programie 2 TV [oraz] krótkie serwisy informacyjne (ok. 1/2 godz.) w Programie 1. Strona rządowa zaproponowała też swój zespół transmisyjny, który będzie przygotowywał relacje ze zjazdu. Związek w odpowiedzi zaproponował:

– Konieczność przekazywania relacji w Programie 1 TV (dłuższych).

– Konieczność powołania zespołu przekazującego [relacje] ze zjazdu spośród dziennikarzy oraz pracowników technicznych należących do „Solidarności”. Przedstawiciel KKK P[racowników] RiTV Mroczyk¹ mówił o groźbach wobec dziennikarzy i pracowników „Solidarności”. Wspominał też, że dziennikarzom – pracownikom „Solidarności” w PR i TV zależy na realnej ścisłej więzi z najwyższymi władzami związku. Niektórzy mówcy po relacji J[anusza] Onyszkiewicza i wypowiedzi przewodniczącego KKK P[racowników]RiTV (Załuskiego) opowiedzieli się za następującą alternatywą: albo pełna relacja ze zjazdu „Solidarności” na warunkach wysuniętych przez przedstawicieli związku, albo nie należy dopuścić przedstawicieli rządowych środków masowego przekazu do obrad zjazdowych. Podkreślono również, jak wielkim poparciem w narodzie cieszy się związek. Zjazd jest więc w konsekwencji gorąco przez wszystkich Polaków oczekiwany i wiąże się z nim duże nadzieje. Gdyby nie było relacji i w r[adiu], i TV, byłoby to powodem oburzenia społeczeństwa. Podkreślono, że nie wolno ze względu na prestiż zjazdu pozwolić sobie na jakiekolwiek manipulowanie transmisją. Związek w tym wypadku broni jedynie uznawanych i podpisanych przez rząd punktów porozumienia gdańskiego (dostęp „Solidarności” do środków masowego przekazu). Mówiono [też] o niedoskonałości biuletynów związkowych. Sprawa ta jest bardzo ważna, ponieważ nieumiejętnie redagowane biuletyny nie przekazują właściwego obrazu związku jako walczącego i odpowiedzialnego za losy kraju. Konieczna staje się tym samym praca nad wykorzystaniem już dostępnych środków masowego przekazu.

W wyniku dyskusji KKP zaakceptowała wstępnie projekt ustawy w sprawie środków masowego przekazu. Prócz tego wczoraj KKP zajęła stanowisko w sprawie odpłatności za strajki ostrzegawcze. KKP uznała uchwałę Rady Ministrów (181/81) z dnia 28 VIII 1981 r. (o nieodpłatności za strajki ostrzegawcze) za precedens. Przyjęto uchwałę o zapłacie za strajki ostrzegawcze i podkreślono, że w razie odrzucenia przez rząd tego dokumentu podjęte będą dalsze projekty. Ostatnim punktem obrad w dniu wczorajszym była dyskusja nad referatem sprawozdawczym KKP. W jej wyniku wprowadzono poprawki do sprawozdania, uwzględniające problemy, które zdaniem dyskutantów powinny się znaleźć w tekście, np. finansowanie związków, sprawa składek itp., rozdział o powołaniu komitetów obrony więzionych za przekonania, krótka ocena realizacji porozumień gdańskiego i jastrzębskiego, sprawa funduszu społecznego „Solidarności”.

W wyniku głosowania sprawozdanie KKP na walny I Zjazd NSZZ „Solidarność” zostało przyjęte.

Dziś o godz. 9.00 KKP „Solidarności” kontynuuje swoje obrady.

Z uzyskanych od TW ps. „Konrad” informacji wynika, że aktualnie z dużym napięciem oczekuje się pierwszej tury zjazdu NSZZ „Solidarność”. Opinie i komentarze wskazują, że stanowisko w pertraktacjach „Solidarności” ze stroną rządową będzie bardzo zdecydowane. Ma to na celu zmuszenie rządu i partii do realizacji wcześniej zawartych porozumień, a także wymuszenie pełnej rekompensaty w wysokości 3,5–4 tys. zł dla osób mało i średnio zarabiających, przy wprowadzeniu regulacji cen równocześnie z reformą gospodarczą. Napiętą sytuację potęguje fakt wznowienia śledztwa w sprawie Bydgoszczy. Aktualna polityka L[echa] Wałęsy zmierza do odłożenia rozpatrywania tego problemu do czasu zakończenia I tury KZD.

Z relacji TW ps. „Konrad” wynika, że L[ech] Wałęsa ma duże szanse ponownego wyboru na przewodniczącego KK z uwagi na wciąż bardzo dużą popularność. Ujemnym czynnikiem są nikłe zdobycze związku w ciągu minionego roku.

Sytuację pogarsza fakt prowadzenia działalności skierowanej przeciwko L[echowi] Wałęsie przez aktywistów KSS „KOR” w osobach A[nny] Walentynowicz i A[liny] Pienkowskiej. W prowadzonych akcjach propagandowych wymienione podkreślają, że L[ech] Wałęsa nie daje sobie rady w działalności związkowej z uwagi na niskie wykształcenie.

L[ech] Wałęsa posiada wsparcie ze strony wszystkich stoczni, natomiast delegaci małych zakładów pracy na I KZD opowiadają się za „mocną polityką A[ndrzeja] Gwiazdy”, a nie kompromisów i ustępstw L[echa] Wałęsy. Kandydaturę A[ndrzeja] Gwiazdy na przewodniczącego KK forsują głównie porty oraz część służby zdrowia Trójmiasta. Zamierzeniem L[echa] Wałęsy jest to, aby A[ndrzej] Gwiazda nie znalazł się w składzie KK. Z rozpoznania operacyjnego wynika, że w przypadku problemów z wyborem L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KK poprze go poprzez swoje kontakty Kościół. Jednocześnie Kościół nie udzieli poparcia dla kandydatur skrzydła radykalnego związku, takich jak A[ndrzej] Gwiazda, J[an] Rulewski i in[ni].

L[ech] Wałęsa na spotkaniu z przedstawicielami Stoczni Gdańskiej im. Lenina w dniu 2 IX br. określił się jako zdecydowany przeciwnik A[ndrzeja] Gwiazdy. Oznajmił, że nie będzie wchodził z nim w układy i licząc się z możliwością rozbicia związku, bierze pod uwagę wariant ponownej organizacji nowego związku. Uznał, że na rozbiciu związku zależy partii i rządowi, które oficjalnie popierają go, ale w ukryciu udzielają poparcia A[ndrzejowi] Gwieździe, szkodząc tym samym personalnie L[echowi] Wałęsie.

W chwili obecnej (jak wynika z relacji TW ps. „Konrad”) członkowie Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku są zdecydowanie przeciwni wpływom na działalność związkową KSS „KOR” i RMP (w mniejszym stopniu dotyczy to RMP, w większym KSS „KOR”, organizacji składającej się z ludzi, którzy w przeszłości sprawowali funkcje kierownicze, tak jak J[acek] Kuroń i elita żydowska żądna władzy).

W przypadku spadku popularności L[echa] Wałęsy duże zakłady pracy zamierzają prowadzić na jego rzecz szeroką akcję propagandową. Aktualnie najważniejszą sprawą związku jest przeforsowanie samorządów pracowniczych w zakładach pracy, łącznie z wprowadzeniem zmiany kierownictw zakładów (dyrektorów) i podpisywania umów.

Źródło ps. „Robert”² poinformowało, iż w związku z opublikowaniem oświadczenia Prokuratury Wojewódzkiej w Bydgoszczy o umorzeniu śledztwa [w] tzw. sprawie bydgoskiej Zarząd Regionu Bydgoszcz podjął w dniu 3 IX 1981 r. uchwałę, w której stwierdza m.in.: „…żądamy uchylenia decyzji o umorzeniu w sprawie tzw. wydarzeń bydgoskich i postawienia w stan oskarżenia Bąka³, Stefana Warczaka⁴, Przybylskiego⁵ i mjr. Bednarka⁶ i odwołania prokuratora generalnego Czubińskiego⁷ i [jego] z[astęp]cy Józefa Żyty⁸.

Postanawia:

1. Złożyć stosowne oświadczenie dla rządu i opublikować w środkach masowego przekazu.

2. Ogłosić z dniem 4 IX br. gotowość strajkową w Regionie Bydgoszcz.

3. Termin i charakter strajku właściwego ogłosić najpóźniej do dnia 22 IX 1981 r., tj. po przewidywanym posiedzeniu Komisji Sejmowej Wymiaru Sprawiedliwości…”.

Decyzję o przyjęciu i treści wym[ienionej] uchwały przekazano do MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, do wiadomości KKP.

W dniu 2 IX [19]81 r. zostali zatrzymani w areszcie Komisariatu III MO w Gdańsku: Jarosław Ludwik Łukowski⁹, Janusz Waldemar Szczygielski¹⁰, Krzysztof Klinger¹¹, Ryszard Supranowicz¹², Krzysztof Zygfryd Rybak¹³ i Jacek Glaspan¹⁴. Wymienione osoby, będąc pod wpływem alkoholu, zaczepiły ob. Tadeusza Sobocińskiego¹⁵, a J[arosław] Łukowski jest sprawcą jego pobicia. Pozostałe osoby okrzykami zachęcały J[arosława] Łukowskiegoc do bicia.

W dniu 3 IX 1981 r. do Komisariatu III MO w Gdańsku przybyła ok. 20-osobowa grupa z A[ndrzejem] Gwiazdą na czele. Żądała poinformowania, na jakiej podstawie i przez kogo zostały te osoby zatrzymane. Oficer dyżurny komisariatu poinformował, iż informacji udzielić może kierownik komisariatu. Grupa ta wyszła w prowokacyjny sposób z budynku komisariatu. Dwie osoby spośród zatrzymanych, tj. Janusz Szczygielski jest pracownikiem Działu Rozpowszechniania Informacji MKZ Gdańsk, a R[yszard] Supranowicz jest pracownikiem Gdańskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonaniad.

W dniu 4 IX 1981 r. J[anusz] Szczygielski i J[arosław] Łukowski zostaną doprowadzeni do sądu celem rozpatrzenia sprawy w trybie przyśpieszonym. W związku z powyższym Zarząd Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” przekazał do wszystkich zarządów regionalnych komunikat o treści:

„Wczoraj, 2 września, w godz. wieczornych zostało zatrzymanych przez MO pięciu młodych ludzi współpracujących z Zarządem Regionu Gdańskiego. 3 [września] ok. godz. 20.00 grupa pracowników «Solidarności» oraz w[i]ceprzewodniczący KKP A[ndrzej] Gwiazda udali się na komendę dzielnicy Wrzeszcz celem uzyskania wyjaśnień dot[yczących] okoliczności i powodów zatrzymania. Oficer dyżurny st[arszy] sierż[ant] J. Kwiatkowski¹⁶ (nr sł[użbowy] 825) w sposób arogancki odmówił odpowiedzi. Niestety do rana 4 września nie uda[ło] nam się uzyskać dodatkowych informacji”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 22, k. 37–39, oryginał, mps.

1 Piotr Mroczyk (1947–2007) – ekonomista, dziennikarz; absolwent Akademii Ekonomicznej w Poznaniu; pracownik Polskiego Radia w Warszawie; organizator struktur NSZZ „Solidarność” w Komitecie ds. RiTV, członek KZ; wiceprzewodniczący KKK Pracowników Radia i Telewizji; zaangażowany w negocjacje z rządem w celu zapewnienia transmisji z I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – 7 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Darłówku; następnie na emigracji; 1989–1994 dyrektor RWE w Monachium; 1973–1982 zarejestrowany przez Wydział II Departamentu II MSW pod nr. 37435 jako TW ps. „69”; 30 III 1982 r. wyrejestrowany z powodu odmowy współpracy; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-16588. Zob. AIPN, 002086/1100, Akta TW ps. „69” dot. P. Mroczyka; http://www.encysol.pl/wiki/Piotr_Mroczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani godziny.

b–b Wpisano odręcznie.

2 Źródło techniki operacyjnej.

3 Roman Bąk (ur. 1938 r.) – inżynier, rolnik; w 1981 r. wojewoda bydgoski.

4 Stefan Warczak (ur. 1935 r.) – ekonomista; w 1981 r. wicewojewoda bydgoski; przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Planowania, następnie m.in. dyrektor Okręgowego Urzędu Miar i Jakości w Bydgoszczy.

5 Władysław Przybylski (1930–1996) – matematyk; nauczyciel, kurator oświaty w Bydgoszczy; w czasie kryzysu bydgoskiego z marca 1981 r. wicewojewoda bydgoski; do 1984 r. przebywał na placówce dyplomatycznej w Libii; 1985–1990 prezydent Bydgoszczy.

c W oryginale Kukowskiego.

d Tak w oryginale.

6 Henryk Bednarek (ur. 1937 r.) – mjr MO; funkcjonariusz MO z Bydgoszczy; 19 III 1981 r. dowodził grupą milicjantów, która z sali obrad WRN w Bydgoszczy siłą usunęła delegację „Solidarności” i dotkliwie pobiła jej przedstawicieli: Jana Rulewskiego, Mariusza Łabentowicza i Michała Bartoszcze.

7 Lucjan Czubiński (ur. 1930 r.) – prawnik, dr hab., gen. dyw. WP, działacz PZPR; 1968–1972 naczelny prokurator wojskowy – zastępca prokuratora generalnego PRL; 1972–1981 prokurator generalny PRL; 1983–1990 wiceminister spraw wewnętrznych; w 1981 r. jeden z pracowników Prokuratury Generalnej PRL ujawnił tzw. tajną instrukcję prokuratora Czubińskiego, czyli „Uwagi o dotychczasowych zasadach ścigania uczestników nielegalnej działalności antysocjalistycznej”, w których Czubiński instruował prokuratorów, jak należy wykorzystywać przepisy kodeksu karnego do walki z NSZZ „Solidarność”.

8 Józef Żyta (1927–2006) – prawnik; 1978–1984 zastępca prokuratora generalnego PRL; 1984–1990 prokurator generalny.

9 Brak bliższych danych.

10 Janusz Szczygielski (ur. 1960 r.) – technik maszyn biurowych; pracownik Zakładu Techniki Biurowej „Predom-Org” w Gdańsku; członek grupy plakatowej przy ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”.

11 Krzysztof Klinger (ur. 1961 r.) – kierowca w PWSP w Gdańsku; 1 V 1983 r. aresztowany za udział w nielegalnym zgromadzeniu, w lipcu 1983 r. zwolniony na mocy amnestii.

12 Ryszard Supranowicz (ur. 1962 r.) – ślusarz-spawacz; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; działacz KOWzP; po wprowadzeniu stanu wojennego współpracownik podziemnych struktur „Solidarności”; w 1985 r. zatrzymany podczas kolportażu ulotek i pism bezdebitowych w Piekarach Śląskich; od 1987 r. na emigracji w USA; 1987–1988 rozpracowywany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Skorpion”.

13 Brak bliższych danych.

14 Jacek Glaspan (ur. 1964 r.) – pracownik Zakładu Remontowo-Budowlanego w Gdańsku; ukarany przez kolegium ds. wykroczeń za udział w demonstracji 12 X 1982 r. zorganizowanej w proteście przeciwko delegalizacji NSZZ „Solidarność”.

15 Brak bliższych danych.

16 Brak bliższych danych.

Nr 40

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący sytuacji konfliktowych w poszczególnych województwach w przededniu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 4 IX 1981 r.
Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b2b

Naczelnik Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 040981.

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie org[anizacji] społ[eczno]-polit[ycznych], inst[ytucji], stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Od źródła ps. „Tajfun” uzyskano informację, iż Jan Dworak z gazety zjazdowej „Głos Wolny” otrzymał w dniu 3 IX br. od Piotra Rachtana¹ z Warszawy artykuł pt. „Przygotowanie artyleryjskie” o następującej treści: „Walka z «Solidarnością» trwa już rok. Przechodziła różne etapy, od paroksyzmów rejestracji związku i sprawy bydgoskiej, gdy los kraju wisiał na włosku, przez gromkie oskarżenia z trybun konwentykli partyjnych, po codzienne skubanie i szczypanie we wstępniakach «Trybuny Ludu» i felietonach DTV. Arsenał jest więc bogaty, narzędzi mnogość, a rąk do ich trzymania też nie brak i właściwie można by się do tego ciągłego atakowania i opluwania związku przyzwyczaić i ostatnie starcia i napaści pominąć, jeśli nie milczeniem, to wzruszeniem ramion, gdyby nie szczególna sytuacja i moment, w jakim to się dzieje. Napaści na działaczy związku, prokuratorskie rewizje i zatrzymania, mnożące się drobne konflikty – wszystko to tuż przed zjazdem «Solidarności».

Nasz związek ma wytyczyć strategiczne kierunki działania. Ma dokonać nie tylko wyboru ludzi, ale i wyboru programów i dróg. Taki zjazd jest więc wyzwaniem, stanowi on obrazę dla tych, którzy nie mogą pogodzić się z ograniczeniem ich władzy. Każdy, kto tę władzę uszczupla, nawet biernie, zachowując po prostu niezależność – to wróg. Wroga trzeba zniszczyć, a przynajmniej osłabić, tak by przestał być groźny. Uzależnić od siebie. Wszystko to, jeśli nie atakiem wprost, siłą, co jest przecież dzisiaj niemożliwe, to ryjąc pod nim, obrzucając błotem, próbując go podzielić i osłabić. Związek podzielony, skłócony to przeciwnik, z którym można się nie liczyć. Inną drogą jest cprowokowaniec, próba wywołania ślepego gniewu wroga. Przeciwnika wyprowadzonego z równowagi też łatwiej pokonać i pozbyć się.

W ostatnich tygodniach mnożą się oznaki, że przeciwnicy związku robią wszystko, by go sprowokować, by doprowadzić do otwartej konfrontacji. Jednocześnie robią wszystko, by oddzielić «ekstremistyczne plewy od zdrowego ziarna». Działania przeciwników związku przypominają ostrzał artyleryjski przed decydującą rozprawą. dTymczasem zbliża się więc atak politycznyd i oceniamy pociski, jakie miota się w związek.

Olsztyn. Błaha sprawa załogi drukarni, którą obraża się ustami prokuratury w dzienniku TV². Problem do załatwienia od ręki w dwie godziny. Konflikt jednak podgrzewany jest od dwóch tygodni. Czyja ręka spoczywa na kurku? Ktoś z Olsztyna? A któż to w Olsztynie zabrania prokuratorowi pójść na umówione już spotkanie ze strajkującymi drukarzami? Wszystkie informacje nadchodzące w ostatnich dniach z Olsztyna wskazują, że to długa ręka z Warszawy manipuluje olsztyńskim konfliktem. I to nie ręka prokuratora Czubińskiego, ale znacznie ważniejsza dłoń, która być może odegrała pewną rolę przed laty w tzw. zamachu olsztyńskim³.

Grudziądz. Półtora m[iesią]ca trwało śledztwo w sprawie usiłowania zabójstwa jednego z członków Zarządu Regionu, któremu w twarz wbito znaczek „Solidarności”⁴. Prokurator uznał to za krzywdę osobistą pokrzywdzonego i przed kilkoma dniami umorzył postępowanie. Efektem była na szczęście pokojowa manifestacja uliczna. Nie można się dziwić manifestantom, orzeczenie prokuratorskie wyprowadziłoby z równowagi najbardziej cierpliwego. Może więc ktoś liczył, że będzie inaczej, że związkowcy wpadną w ślepą złość i dadzą się sprowokować.

Jelenia Góra. Tu taktyka jest odmienna. Wbrew zaleceniom cenzury nr 7 tygodnika «Odrodzenie» ukazał się z zaznaczeniem miejsc, w których ingerował cenzor. Za karę wstrzymano druk nr. 8. Następnym krokiem będzie chyba zaangażowanie prokuratury – numer ukaże się jako biuletyn wewnętrzny – albo przynajmniej zaplombowanie lokalu redakcyjnego, jak to zdarzyło się w Sieradzu, gdzie 25 sierpnia zaplombowano pomieszczenia z urządzeniami poligraficznymi biuletynu «Ziemia Sieradzka». Pozbawienie 50 tys. członków związku ich pisma może trochę zdenerwuje związkowców. Może zastrajkują albo spróbują odbić lokal.

Katowice. I znów dwa razy prokurator. Oto postawiono zarzut Wojtkowi Figlowi⁵ i siedmiu członkom związku z kopalni «Sosnowiec». Zarzut także postawiono Jackowi Cieślickiemu⁶ z «Wolnego Związkowca» z Huty Katowice. Nie wnikając już w zasadność obu oskarżeń, warto zadać jedno pytanie: czemu kilka dni przed zjazdem? Przypadek? Przypadkiem też pewnie jest odczekanie z ogłoszeniem wyniku niezwykle żmudnego śledztwa w Bydgoszczy, zakończonego już jakiś czas temu, aż do 2 IX br. Oto sprawa, która przed 6 m[iesią]cami wstrząsnęła fundamentami naszego kraju, oficjalnie przestaje istnieć. A może znów miała być to kolejna kropla oliwy do podgrzanego w różnych punktach naszego kraju kotła? Czy także do zbiegów okoliczności zaliczyć należy Ryśka Świtonia⁷, którego niezwykle obiektywny red. Mosz⁸ pokazał wszystkim tylko dlatego, że jest to syn Kazimierza, a zapomniał, że jeśli młody Świtoń popełnił nawet przestępstwo, to w kraju jest paru większych złodziei, których byśmy chętnie obejrzeli w okienku. Listę można by jeszcze ciągnąć i opisać każdą z osiemdziesięciu paru spraw, jakie prokuratury wytoczyły w ostatnich tygodniach działaczom związku.

Prokuratorzy mówią nam, że to w obronie praworządności. Zasłaniają się wyświechtanym frazesem. Bo co mają robić? Przyznać się do dyspozycyjności, do tego, że ktoś pociąga za sznurek, a oni – prokuratorzy – posłusznie tym pociągnięciom się poddają? Propagandziści, wytrawne asy bez twarzy, mówią, że nie uprawiają propagandy, tylko informację. Każdy ma swoje usprawiedliwienie, ale cel – wspólny. Komu on ma służyć? Jest takie pojęcie w prawie: «Ten popełnił zbrodnię, komu ona przyniosła korzyść». Komu zatem może przynieść korzyść gwałtowna reakcja związku na nasilającą się propagandę, na coraz ostrzejsze ataki na działaczy? Przyjrzyjmy się wystąpieniom prominentów partyjnych i państwowych, uważnie poczytajmy ich przemówienia, a sami znajdziemy odpowiedź. To ci, którzy od samego początku konsekwentnie i niezmiennie występują a to jako przeciwnicy kontrrewolucji, a to elementów antysocjalistycznych, a to wrogów klasy robotniczej. W rzeczywistości zaś są siłą wrogą robotniczej «Solidarności», a w konsekwencji siłą zagrażającą spokojowi tego kraju. To nie my chcemy zburzyć pokój społeczny, lecz nasi przeciwnicy, którzy próbują wyprowadzić nas z równowagi, a potem wyprowadzić na ulice.

Nasilenie kampanii przeciwko związkowi teraz właśnie przed zjazdem ma na celu najpewniej wywołanie stosownej reakcji delegatów, skierowanie ich gniewu przeciw prokuratorom i wojewodom, skanalizowanie wzburzenia, niecierpliwości i niepokoju członków związku w bezsensowną szarpaninę z ministrami, sekretarzami czy dyrektorami, odciągnięcie ich od spraw najistotniejszych, od pryncypiów i zasad, od reformy ustrojowej i gospodarczej, od pytań o przyszłość kraju i narodu.

Katowice, Olsztyn i Sieradz to sprawy ważne. Delegaci na zjazd muszą je mieć w pamięci, ale muszą być świadomi, że każdy z tych konfliktów to skutek. Powinni więc zadbać o zlikwidowanie przyczyn, nie zapominając, że zdenerwowanie członków «Solidarności» to sukces jej przeciwników. Jeśli damy się sprowokować, tzn. że przegraliśmy. A na to liczą właśnie ci, którzy uzbrojeni po zęby w najcięższe armaty czekają, aby któryś z ich strzałów trafił wreszcie w cel i by związek stracił kontrolę nad sytuacją. Niech ich strzały trafią w próżnię…”.

[…]e

Biuro Organizacyjne Zjazdu ustaliło ostatecznie, iż w czasie obrad, jak i w czasie przerw w obradach delegaci będą ściśle odizolowani od dziennikarzy zagranicznych i krajowych. Przestrzegać tego będzie własna służba porządkowa, zwracając uwagę na odrębne identyfikatory osobiste. Przewidziano nawet oddzielne (dla delegatów i dziennikarzy) w hali „Olivia” punkty gastronomii i sprzedaży papierosów.

W dniu 3 bm. na cele wyżywienia uczestników zjazdu otrzymano przydział 750 kg kurczaków. Sprzedaż papierosów będzie odbywała się bez kartek, w ilości 200 tys. sztuk produkcji krajowej, natomiast papierosów z importu – bez ograniczeń.

Sprzęt do tłumaczenia kabinowego dla Centrum Prasowego Zjazdu został wypożyczony z Pałacu Kultury [i Nauki] z Warszawy. Przybędzie do Gdańska dnia 4 bm. ok. godz. 15.00 wraz z dwuosobową obsługą. Jednym z obsługujących jest ob. Rejner⁹. Zapłata za obsługę 1000 zł dziennie na osobę plus zakwaterowanie i wyżywienie.

Z niepotwierdzonych informacji wynika, iż udzielenie absolutorium KKP przeniesiono na II turę obrad.

Za łączność w hali „Olivia” odpowiedzialny jest Jaśnicki Janusz¹⁰, który nie wyraża zgody na podpisywanie umowy czy zlecenia na wykonanie roboty. Będzie wystawiał faktury na konto „Solidarności” (tym sposobem chce uniknąć opodatkowania).

[…]f

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 83–91, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu. Obok dopisek Tow[arzysz] Burak, 9 IX [19]81 [r.]. Poniżej pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka MO, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Piotr Rachtan (ur. 1949 r.) – dziennikarz; redaktor magazynu „Kulisy”; kierownik działu ekonomicznego „Tygodnika Solidarność”; działacz opozycji demokratycznej; po wprowadzeniu stanu wojennego redaktor naczelny „Tygodnika Wojennego”; w 1976 r. figurant SOS prowadzonej przez Wydział III KS MO (kolportował na terenie redakcji tzw. List otwarty do władz PRL w sprawie normalizacji stosunków z ZSRR); 1984–1990 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Izaak”.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem prowadzenie.

d–d W oryginale Zbliża się więc atak polityczny tymczasem.

2 17 VIII 1981 r. pracownicy Olsztyńskich Zakładów Graficznych przyłączyli się do ogłoszonej przez KKP akcji „Dni bez prasy”, wstrzymując wydanie „Gazety Olsztyńskiej”. Władze partyjne Olsztyna wydrukowały w KW PZPR „zablokowany” numer gazety w formacie A4. Sytuację zaostrzył komunikat Prokuratury Generalnej wyemitowany 19 VIII 1981 r. w „Dzienniku Telewizyjnym”, zarzucający strajkującym uniemożliwienie podjęcia pracy przez drukarzy, którzy nie przyłączyli się do akcji. Nieprawdziwa informacja doprowadziła 20 VIII 1981 r. do ogłoszenia strajku okupacyjnego w OZGraf, który na skutek niespełnienia żądań drukarzy (m.in. zdementowania nieprawdziwej informacji, pełnego wynagrodzenia za pracę podczas strajku, rezygnacji z represji wobec strajkujących) oraz odmowy podjęcia rozmów przez wojewodę olsztyńskiego, prokuratora wojewódzkiego i dyrektora OZGraf został zawieszony dopiero 5 IX 1981 r. w związku z rozpoczynającym się I KZD w Gdańsku. Zob. R. Gieszczyńska, NSZZ „Solidarność” Region Warmińsko-Mazurski [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 5: Polska środkowo-wschodnia, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, s. 195–197.

3 Chodzi o sprawę tzw. puczu olsztyńskiego z maja 1971 r. – domniemanej próby usunięcia Edwarda Gierka ze stanowiska I sekretarza PZPR przez Mieczysława Moczara podczas obrad olsztyńskiej egzekutywy KW PZPR. Gierek 27 V 1971 r. przerwał pobyt na XV Zjeździe Komunistycznej Partii Czechosłowacji i pośpiesznie wrócił z Pragi do kraju. Zagadkową sytuację tak relacjonował dygnitarz KPZR Piotr Kostikow: „Finał rozgrywki, częściowo znanej, częściowo tajemniczej, rozegrał się, można powiedzieć, na oczach radzieckiej delegacji, która wraz z polską i innymi uczestniczyła w maju 1971 r. w zjeździe partii w Pradze. Gierek, już po dobrej, ale dość rutynowej rozmowie z Breżniewem, nagle znikł. «Gdzie szef?» – zapytałem Stefana Olszowskiego, który wraz z Gierkiem i Zdzisławem Grudniem, następcą Gierka w Katowicach, również przyjechali na zjazd czechosłowacki. «Poczuł się zmęczony i pojechał do kraju na dwa dni. Wróci na zakończenie obrad» – odpowiedział obojętnym tonem. Breżniew też zapytał: «A gdzie Gierek?» – Powiedziałem mu to, czego się dowiedziałem od Olszowskiego. Ale jeszcze przed końcem zjazdu w polskiej delegacji głośno szeptano, że Gierek pojechał, bo groził pucz ze strony Moczara. Gierek pojechał do Olsztyna, gdzie zastał generała i grono spiskujących zwolenników. Szybko towarzystwo rozgonił. Od Moczara uzyskał zapewnienie, że zrezygnuje [on] z funkcji w kierownictwie partii” (P. Kostikow, B. Roliński, Widziane z Kremla. Moskwa–Warszawa. Gra o Polskę, Warszawa 1992). Sprawa tzw. puczu olsztyńskiego jest wciąż historyczną hipotezą. Zob. P. Gajdziński, Gierek. Człowiek z węgla, Poznań 2013; J. Eisler, Siedmiu wspaniałych, Warszawa 2014.

4 Chodzi o napad i pobicie przez SB 15 VII 1981 r. wiceprzewodniczącego MKZ w Grudziądzu Jerzego Kruczyńskiego (m.in. wbito mu w policzek znaczek „S”). Lokalny MKZ domagał się udziału w prowadzonym przez prokuraturę postępowaniu przygotowawczym. W związku z odmową 31 VIII 1981 r. ulicami Grudziądza przeszedł marsz protestacyjny. Zob. P. Wójtowicz, NSZZ „Solidarność” Region Toruński [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 3: Polska północna, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, s. 506.

5 Wojciech Figiel (ur. 1950 r.) – górnik KWK „Sosnowiec” w Sosnowcu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany m.in. w Ośrodku Odosobnienia w Strzelcach Opolskich; od 1983 r. na emigracji w USA; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOR krypt. „Radykał”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Figiel (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Jacek Cieślicki (ur. 1941 r.) – inżynier chemik; kierownik Działu Ochrony Środowiska w Hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej; oddelegowany do pracy związkowej w MKZ; redaktor naczelny „Wolnego Związkowca”; współzałożyciel regionalnego KOWzP; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzelcach Opolskich, Zabrzu-Zaborzu, Łupkowie, Uhercach i Załężu k. Rzeszowa; od 1983 r. na emigracji w Australii; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-1 KW MO w Katowicach/SB MUSW w Dąbrowie Górniczej w ramach KE/SOS krypt. „Skunks”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Cie%C5%9Blicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e Pominięto fragment zawierający streszczenie doniesienia TW ps. „Konrad” z 4 IX 1981 r. Zob. dokument nr 43 – AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 192–193.

7 Ryszard Świtoń (ur. 1955 r.) – mechanik samochodowy; konserwator w Zakładzie Wychowawczym „Caritas” w Katowicach; pomagał ojcu Kazimierzowi Świtoniowi w działalności w WZZ, a następnie w budowaniu struktur NSZZ „Solidarność” w Hucie Katowice; członek NSZZ „Solidarność”; etatowy pracownik Działu Informacji MKZ w Katowicach (zwolniony w związku z nieprawidłościami na tle finansowym); 1977–1983 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Konserwator”. Zob. AIPN Ka, 043/886, SOS krypt. „Konserwator”.

8 Tadeusz Mosz (1954–2014) – dziennikarz, publicysta, prezenter; od 1980 r. związany z TVP; kierownik Działu Publicystyki Społeczno-Politycznej Programu 1 TVP; po 1990 r. współtworzył i prowadził m.in. programy „Plus Minus” i „Kawa czy herbata?”.

f Pominięto fragment przesłany szyfrogramem z 4 IX 1981 r. Zob. dokument nr 46 – AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 37–41.

9 Brak bliższych danych.

10 Brak bliższych danych.

Nr 41

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Notatka służbowa z analizy materiałów uzyskanych z podsłuchu telefonicznego sporządzona przez inspektora Sekcji 6 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Andrzeja Szubskiego w ramach sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. „Sat” dotyczącej Janusza Satory

Gdańsk, dnia 4 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

z analizy materiałów „PT” do sprawy krypt. „Sat” w okresie od 2 IX do 3 IX 1981 r.

1. J[anusz] Satora¹ – Wiesława Kwiatkowska² […]b.

W[iesława] Kwiatkowska inf[ormuje], iż dzwoni z polecenia Krementowskiego³ (z „Unimoru”), gdyż poszukuje możliwości druku 5000 egz. „Wywiadu z A[ndrzejem] Gwiazdą”. Wydawnictwo to ma być kolportowane wśród uczestników I Zjazdu „Solidarności” i stanowić ma formę kampanii na rzecz A[ndrzeja] Gwiazdy.

Satora zobowiązuje się załatwić powyższą sprawę. Koszty druku i papieru mają być pokryte z funduszów KZ NSZZ „Elmor”.

2. Satora – Andrzej Zając (Stocznia Północna).

Satora inf[ormuje] Zająca, by uważał na osobę Mirosława Sarneckiego, który pełni w „Elmorze” funkcję kierownika radiowęzła. Sarnecki starał się [o] urlop okolicznościowy, gdyż miał pełnić funkcję szefa ochrony zjazdu „Solidarności”. KZ NSZZ „Elmoru” nie wyraził zgody na jego osobę, gdyż podejrzewają go o współpracę z SB. On pomimo tego wziął urlop wypoczynkowy i na siłę pcha się do tej roboty, co już wyraźnie „o czymś” świadczy. Zając obiecuje, że zajmie się tą sprawą i postara się Sarneckiego wyeliminować.

3. Satora – Krementowski („Unimor”).

Krementowski informuje, że zrobi matryce (blachy) „Wywiadu z A[ndrzejem] Gwiazdą” – będą tego 3 strony. Nie zna dokładnie treści, ale ma to być „fajna sprawa” i Gwiazda liczy na to. Druk musi być wykonany do końca bieżącego tygodnia.

4. Satora – B[ogdan] Borusewicz (mieszkanie prywatne).

Satora inf[ormuje], że urwała się sprawa z AS-ami⁴ z Łodzi, i nie wie, co robić.

Borusewicz radzi skontaktować się z Joanną Wojciechowicz⁵ – pok[ój] nr 42 w MKZ, gdyż ona się tym obecnie zajmuje. Satora wyraża chęć dalszej współpracy w zakresie powielania wydawnictw KSS „KOR”.

Inspektor Sekcji 6 Wydziału III „A”

ppor. A[ndrzej] Szubski⁶

Wykonano w 1 egz.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 354, oryginał, mps.

a W oryginale V.

b Pominięto numer telefonu.

1 Janusz Krzysztof Satora (ur. 1953 r.) – robotnik, przedsiębiorca; pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor”; w sierpniu 1980 r. współorganizator i uczestnik strajku w „Elmorze”; członek KZ NSZZ „Solidarność”; w grudniu 1981 r. organizator strajku w zakładach; w stanie wojennym ukrywał się; od 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III, następnie Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Sat”.

2 Wiesława Kwiatkowska (1936–2006) – filolog polski, dziennikarka; od jesieni 1980 r. pracowniczka Sekcji Historycznej MKZ w Gdańsku, następnie ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; zajmowała się tematyką Grudnia ’70 w Gdyni; po wprowadzeniu stanu wojennego przygotowywała ulotki na temat protestów i represji na Wybrzeżu; 20 XII 1981 r. aresztowana; skazana przez Sąd MW w Gdyni na 5 lat więzienia (w lipcu 1983 r. objęta amnestią); od 1990 r. dziennikarka „Tygodnika Gdańskiego”, następnie „Dziennika Bałtyckiego”; 1986–1990 rozpracowywana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Ośmiornica”.

3 Wiesław Karol Krementowski (ur. 1940 r.) – robotnik; 1958–1960 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i Stoczni Północnej w Gdańsku; 1960–1965 w wojsku, 1963–1965 student WSMW w Gdyni; 1965–1982 pracownik Gdańskich Zakładów Elektronicznych „Unimor”; w październiku 1956 r. i marcu 1968 r. uczestnik wieców studenckich na PG; w marcu 1968 r. i grudniu 1970 r. brał udział w demonstracjach ulicznych w Gdańsku; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża i ROPCiO; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w „Unimorze”; delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego, współprzewodniczący WZD, następnie członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; przewodniczący KK NSZZ „Solidarność” zakładów przemysłu elektronicznego; od 13 XII 1981 r. do października 1982 r. ukrywał się; 1982–1989 współzałożyciel i przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w stoczni; 1979–1980 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS/SOR krypt. „Lotnik”, 1981–1983 w ramach SOS krypt. „Spiker”, 1985–1987 przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gazeta”. Zob m.in. http://www.encysol.pl/wiki/Karol_Krementowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Chodzi o materiały Agencji Prasowej „Solidarność” (w skrócie AS).

5 Joanna Wojciechowicz (ur. 1944 r.) – architekt; współpracownik WZZ Wybrzeża i RMP; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Gdańsku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 23–27 XII 1984 r. uczestniczka głodówki przeciwko aresztowaniu Andrzeja Gwiazdy; 1984–1989 założycielka, dziennikarka i pierwsza szefowa Gdańskiej Agencji Informacyjnej NSZZ „Solidarność”; współorganizatorka codziennych modlitw za więźniów politycznych w bazylice Mariackiej w Gdańsku; wielokrotnie zatrzymywana i przesłuchiwana przez SB; od lipca 1989 r. na emigracji w USA; 1980–1989 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW/Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kobra”/„Serwis”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Joanna_Wojciechowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Andrzej Szubski (ur. 1949 r.) – kpt. MO; 1978–1981 młodszy inspektor na etacie starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1982 inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; 1982–1985 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1985–1990 kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 617/297, Akta osobowe A. Szubskiego.

Nr 42

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3672

4 IX 1981 r., godz. 22.00

Tajne spec[jalnego] znaczenia
Nacz[elnik] Wydz[iału] I

Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawiea

Meld[unek] operac[yjny]

Ident[yfikator] meldunku:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 40981.

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzyst[ywanie] organ[izacji] społ[eczno]-polit[ycznych], inst[ytucji], stowarzyszeń i zw[iązków] do prowadz[enia] negat[ywnej] działal[ności] polit[ycznej], 01023.

Słowny opis zagrożenia

[…]b

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika, że w dniu dzisiejszym przewodn[iczący] zespołu delegatów Regionu Polesie – Roman Tabiszc, przebywający w Gdańsku, poinformowal swój zarząd regionalny, że:

„Przygotowania do zjazdu trwają. Od wczoraj odbywały się przez cały dzień spotkania przewodniczących regionalnych zespołów delegatów, kandydatów do Prezydium Zjazdu i komisji zjazdowychd. Omawiano szczegółowy przebieg zjazdu, mając na uwadze zapewnienie porządku i sprawnego przeprowadzenia obrad. Odbyło się również posiedzenie KKP – na którym m.in. omawiany był wstępny referat sprawozdawczy, który KKP przedstawi w pierwszej części zjazdu.

Pierwsza część zjazdu poświęcona będzie utworzeniu komisji zjazdowych, wstępnej dyskusji zjazdowej, dyskusji nad poprawkami do statutu oraz uchwaleniu tych poprawek. W przerwie między obydwiema częściami zjazdu poprawki do statutu powinny być ratyfikowane przynajmniej przez połowę regionów, reprezentujących ponad połowę członków zarządu. Konieczność ratyfikacji poprawek wymaga przygotowania każdego regionu (komisji zakładowych) już od dzisiaj do szybkiej konsultacji w tej sprawie”.

Ponadto R[oman] Tabiszc poinformował, że w dniu 4 IX br. o godz. 16.00 miało się odbyć ostatnie spotkanie przewodn[iczących] regionalnych zespołów delegatów, na którym m.in. planowano omówienie szczegółów łączności z regionami podczas obrad zjazdu.

Bieżące informacje z obrad zjazdu przekazywane będą do regionów z dwóch źródeł:

– przez BIPS (informacja ogólna dla wszystkich regionów jednakowa),

– przez regionalny zespół delegatów (informacja dot[ycząca] danego regionu).

eZ uzyskanych informacji od źr[ódła] ps. „Robert” wynika, iż w dniu 4 IX br. o godz. 19.00 na lotnisku w Gdańsku przedstawiciel Biura Prasowego I KZD „Solidarność” odebrał taśmy filmowe, które przywieziono samolotem z Hamburga. Odbiór przesyłki nastąpił po uzyskaniu pełnomocnictwa przez odbiorcę od ks. Jankowskiegoe.

Nacz[elnik] Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

ppłk mgr J[an] Ciechanowicz

Zaszyfrował: Szubert, dnia 5 IX [19]81 [r.], godz. 3.50

Rozszyfrował: Traczyk, [godz.] 4.20

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 102–104, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 7 IX [19]81 r.

b Pominięto fragment zawierający oświadczenie rzecznika prasowego KKP NSZZ „Solidarność” Janusza Onyszkiewicza skierowane do Polskiej Agencji Prasowej w sprawie dostępu NSZZ „Solidarność” do środków masowego przekazu oraz zaproszenia na zjazd przedstawicieli central związkowych z krajów socjalistycznych. Zob. dokument nr 46 – AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 37–41.

c W oryginale Tobiasz. Roman Tabisz (ur. 1951 r.) – inżynier elektronik, dr; kierownik laboratorium w Zakładach Przemysłu Elektronicznego „Kazel” w Koszalinie; członek KZ NSZZ „Solidarność” (prowadził audycje związku nadawane przez zakładowy radiowęzeł); delegat na I KZD w Gdańsku; 13–23 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; założyciel KIK w Koszalinie; organizator Tygodni Kultury Chrześcijańskiej w Koszalinie. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Aleksander_Tabisz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d W oryginale zjazdowej.

e–e Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

Nr 43

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Konrad” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Zbigniewa Byszkę dotycząca konfliktu między Andrzejem Gwiazdą a Lechem Wałęsą oraz przygotowań do I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Konrad”

Przyjął: por. Z[bigniew] Byszkoa1

Gdańsk, dnia 4 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nrb

Informacja

Obecnie z dużym napięciem oczekuje się pierwszej tury zjazdu, który powinien określić działanie „Solidarności”. Oczekuje się, że polityka związku będzie bardzo zdecydowana w pertraktacjach z rządem, cco zmusi rząd i partięc do realizacji porozumień wcześniej zawartych oraz – przy wprowadzeniu regulacji cen z równoczesną reformą gospodarczą – wymusid pełną rekompensatę dla osób mało i średnio zarabiających, tj. do ok. 3,5–4 tys. [zł] na osobę.

Fakt umorzenia dochodzenia w sprawach związanych z sesją WRN w Bydgoszczy spotęgował napięcie sytuacji, lecz obecnie polityka Wałęsy [zmierza do tego], by tę sprawę zostawić przynajmniej do zakończenia pierwszej tury wyborów.

Odnośnie [do] wyborów na przewodniczącego, to Wałęsa ma duże szanse m.in. ze względu na dużą popularność, lecz mankamentem obecnej sytuacji jest nikła zdobycz związku w ciągu minionego roku. Sytuację pogarsza fakt prowadzenia polityki KOR kontra Wałęsa, m.in. Walentynowicz i Pienkowska prowadzą ożywioną akcję propagandową w kraju, że Wałęsa ze względu na niskie wykształcenie nie daje sobie rady. Jeśli chodzi o Region Gdański, to za Gwiazdą opowiadają się przede wszystkim porty Trójmiasta oraz część służby zdrowia. Wałęsa chciałby, by Gwiazda nie wszedł w wyborach do krajówki, lecz obecnie chyba nie jest to możliwe, z tym że wszystkie stocznie prowadzą agitację za Wałęsą. Problemem są delegaci z małych zakładów pracy, których przekonuje raczeje „mocna polityka Gwiazdy”, a nie dialog ustępstw Wałęsy.

W wypadku kłopotów Wałęsy w wyborach Kościół poprze go poprzez kazania kościelne i swoje kanały, lecz jest przeciwny i nie udzieli poparcia Gwieździe i jemu podobnymf, jak Rulewski. Przyg negatywnym wyniku wyborów Wałęsa nie pójdzie, jak powiedział wczoraj w stoczni, na układy z Gwiazdą, lecz ponownie zacznie organizować nowy związek, co niestety doprowadzi do rozbicia związku, na czym zależy partii i rządowi, któreh [to] oficjalnie popierają Wałęsę, lecz w ukryciu udzielają poparcia Gwieździe i jak mogą szkodzą Wałęsie.

Odnośnie [do] organizacji politycznych obecnie członkowie związku Regionu Gdańskiego są zdecydowanie przeciwni przede wszystkim KOR i RMP, w mniejszym stopniu RMP, z uwagi na to, że KOR grupuje duże ilości ludzi, którzy sprawowali jakąś władzę w przeszłości, np. Kuroń oraz elita żydowska żądna władzy.

W przypadku przegrywania ugrupowania Wałęsy duże zakłady zakładają prowadzenie akcji propagandowych na rzecz polityki Wałęsy, a najważniejszą sprawą związku jest przeforsowanie samorządów w zakładach pracy, łącznie z uprawnieniem do zmiany dyrektora, podpisywania umów.

iSzefem Biura Zjazdu jest Andrzej Jarmakowski, a z[astęp]cą Henryk Jagiełło, przebywający aktualnie w „Olivii”. Służba porządkowa składa się z grupy nocnej – 16 osób (6 w „Olivii” plus 10 wkoło terenu) oraz zmian. Pierwsza 7.00–15.00 (85 ludzi), druga zmiana 15.00–23.00 (85 ludzi). Skład kierownictwa zabezpiecza: Sułkowski Tadeusz² (RN-N6), Kozłowski Jerzy (N6), Zając (St[ocznia] Północna), Maliszewski³ (pracownik „Olivii”), Sarnecki („Elmor”, który ma 3 ludzi, jednego z „Elmoru”, drugiego z W-4 i dyrygent zwolniony z pracy, a znający języki niemiecki i angielski – Okrój⁴ lub podobnie).

Zadaniem służby porządkowej jest niedopuszczenie do wchodzenia w sektory osób nieuprawnionych. Dziś mają być wydane znaczki identyfikujące, np. prasa – niebieskie, gazeta zjazdowa – specjalne, goście zjazdowi – zielone, służba organizacyjna – żółte, z tym że służba porządkowa – żółte z napisem „służba porządkowa”, a sześcioosobowa grupa dowodząca – dodatkowe plakietki żółte z nazwiskiem. Łączność służby porządkowej za pomocą 10 krótkofalówek, 5 szt. otrzyma każdy z sektorowych (5 sektorowych – czterech w środku i piąty na zewnątrz). Obstawione będą wszystkie wejścia, również do podziemnej części „Olivii”, które pokazał grupie dowodzącej dyrektor „Olivii”.

W przypadku zatrzymania osoby nieuprawnionej do wstępu sektorowy zgłasza krótkofalówką do grupy dowodzącej, która będzie się mieścić w pok[oju] 3, p[ana] Maliszewskiego, i w drugim pokoju hotelowym, [numer] chyba 14. Ładowanie akumulatorów będzie odbywać się pod recepcją hotelową, w pokoju obok czerpalni powietrza. Łączność będzie nawiązywana co 10 i 15 minut, krótkofalówki będą włączone na 10 minut. Służba porządkowa ma działać w sposób taktowny i natychmiast zgłaszać poprzez sektorowych wszystkie sytuacje.

Wszystkie służby noszą żółte plakietki organizatorów, z możliwością poruszania się w zależności od funkcji, [uprawniające] do poruszania się po określonym terenie, np. służba telefoniczna po całym terenie, również pracownicy „Olivii” mogą poruszać się po całym terenie. Pozostali według określonego klucza w granicach sektorów.

Dla Wałęsy zarezerwowany ma być pokój w pobliżu pokoju dyrektora oraz udostępniona będzie dla niego sauna dla odpoczynkui.

Zadania

Zadania zostały szczegółowo omówione i są następujące:

– ustalić w miarę możliwości skład Biura Zjazdu, nazwiska oraz pomieszczenia, które będą zajmować;

– ustalić nazwiska innych [członków] służb technicznych, jak łączność, zaopatrzenie itp.;

– ustalać skład zespołów problemowych oraz podkomisji, mając na uwadze miejsce pracy po zakończeniu I tury zjazdu (miejscowość);

– ustalać miejsca i terminy imprez dodatkowych związanych ze zjazdem;

– ustalać miejsca wyjazdów delegacji zagranicznych w teren;

– rozpoznawać w miarę możliwości sytuację wśród delegacji poszczególnych regionów.

O dokonanych ustaleniach na bieżąco informować w ustalony sposób.

Uwagi własne

TW w czasie zjazdu będzie pełnił funkcję z[astęp]cy szefa zabezpieczenia zjazdu, tj. Zająca ze Stoczni Północnej. Stąd posiada duże możliwości informowania nas w istotnych operacyjnie sprawach. Poprzez swoje duże znajomości w tym środowisku, w tym również delegatów, ma możliwości podejmowania działań inspirujących w miarę otrzymania takich zadań. Spotkanie z TW odbyłem w LK krypt. „Babcia” w dniu dzisiejszym od godz. 6.30 do godz. 8.30. Podczas spotkania wypłaciłem TW kwotę 1000 zł na wydatki związane z realizacją zadań. Jednocześnie proponuję, aby wypłacić TW wynagrodzenie w kwocie 5000 zł. Nie stwierdziłem dekonspiracji odbytego spotkania.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w prowadzonych sprawach operacyjnych oraz do działań operacyjnych związanych z zabezpieczeniem I KZD NSZZ „Solidarność”.

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] rob[ocza] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Bolek”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Suwnicowa”

Egz. nr 4 –j

St[arszy] insp[ektor] Wydziału III „A”

(–) por. Z[bigniew] Byszko

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 192–193, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek Sek[cja] 3. Proszę wykorzystać w meldunku, podając szczegóły. 4 IX [19]81 [r.].

b Nie wpisano numeru egzemplarza.

c–c W oryginale i zmuszenie Rządu i Partii.

d W oryginale wymuszenie.

e Obok przekreślone odręcznie powtórzenie przekonuje raczej.

f W oryginale podobnych.

1 Zbigniew Byszko (1932–1984) – por. MO; od 1967 r. w organach bezpieczeństwa; 1967–1975 funkcjonariusz MO w Gdańsku, m.in. 1973–1975 kierownik Sekcji Operacyjno-Dochodzeniowej do Walki z Przestępczością Gospodarczą; funkcjonariusz wydziałów III, III „A”/V, Inspektoratu 2 KW MO w Gdańsku; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1983 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za rozpracowanie Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w 1983 r. zdekonspirowany, w grudniu 1983 r. przeniesiony do Inspektoratu 2). Zob. AIPN Gd, 214/2183, Akta osobowe Z. Byszki.

g W oryginale W.

h W oryginale którzy.

i–i Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

2 Brak bliższych danych.

3 Brak bliższych danych.

4 Brak bliższych danych.

j Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 44

1981 wrzesień 4, Warszawa – Sprawozdanie z posiedzenia grupy operacyjnej MSW u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego

Warszawa, dnia 4 IX 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Zapis

z posiedzenia w dniu 4 IX [19]81 [r.] grupy operacyjnej u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego

Obecni członkowie grupy (bez tow[arzysza] Sasina, który był w Gdańsku), naradę prowadził tow[arzysz] gen. A[dam] Krzysztoporski, proponując porządek narady:

– wymiana inf[ormacji] poszczególnych pionów;

– informacja o przygotowaniu województw do zabezp[ieczenia] oper[acyjnego] zjazdu (z planów);

– forma pracy grupy i pionów od 5 [do] 7 IX;

– inne.

1. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] I płk F[abian] Dmowski.

Podjęte decyzje polityczne spowodowały udzielenie wielu wiz, Kirklandowi również. Duża grupa przyjeżdżających dziennikarzy zach[odnich] znana jest z antykomunistycznych postaw. Część dziennikarzy będzie obiektywnie relacjonować przebieg obrad.

Z kraju nadal niemrawa koncepcja na zagranicę.

Do działań propagandowych Reg[ionu] Mazowsze włączono m.in. łącza teleksowe BRH na Londyn. Poszła decyzja o uniemożliwieniu akorzystania za tego łącza.

Tow[arzysz] gen. Krzysztoporski przekazał polecenie tow[arzysza] ministra:

a) Wzmocnić milicją umundurowaną Gdańsk. Tow[arzysz] Galarski poinformował o dosyć silnym ZOMO w Gdańsku oraz uzupełnieniu czterema kompaniami ze Słupska.

b) Duża ilość wwożonego sprzętu dla „Solidarności” przez dziennikarzy z Zachodu wymaga spokojnego realizowania przepisów celnych – m.in. warunkowe odprawy celne.

2. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] II płk S[tanisław] Groniecki.

Informuje, iż Dep[artament] II wysyła 15 TW i 5 pracowników do Gdańska. Z wydz[iałów] II z terenu wyjedzie 5 TW – delegatów i 5 pracowników terenu. Sześciu dalszych przypuszczalnie wyjedzie ze środowiska radia i TV. „Solidarność” zamówiła za granicą sprzęt dla studia telewizyjnego.

b2 września wjechała ekipa TV Austrii (najpierw 2 dziennikarzy). Kamerzysta Links¹ wwoził 12 walizek sprzętub. Ponieważ dokumentacja była nieścisła – inne nazwisko: Linka, sprawę na granicy zatrzymano do wyjaśnienia.

Ustalono, iż każda kamera wwożona przez dziennikarzy będzie ewidencjonowana dokładnie i odprawa celna [będzie] warunkowa.

Do Wydz[iału] Prasy KC podano pełną informację o składzie socjalnym delegatów, która zostanie opublikowana po I turze zjazdu.

Wystąpiono do KC o ustalenie zasad przyjmowania i traktowania gości zjazdu.

3. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] III płk S[tefan] Rapało.

Informuje o przygotowaniu do wyjazdu na Gdańsk całej grupy KOR – [osób], którec nie są delegatami.

Środowisko to oczekuje, iż:

– dojdzie do konfrontacji na tle samorządu;

– obawiają się, by I tura zjazdu nie rozbiła się o sprawy proceduralne (eksperci też się tego boją);

– zależy im na wysuwaniu na czoło sprawy uzyskania dostępu do radia i TV;

– dprzed wyboramid chcą przygotować w kuluarach zjazdu agitację przeciwko Wałęsie – typują Gwiazdę, Bujaka, Rulewskiego.

Dep[artament] III wysyła 3 prac[owników] z siecią TW na festiwal filmowy do Gdańska.

Wiceminister wydał polecenie, by Dep[artament] III wyjaśnił, czy Kuroń jest członkiem Prezydium KKP. Jeżeli to nieścisłość prasy „solidarnościowej” – przekazać tow[arzyszowi] Gronieckiemu do wykorzystania w prasie.

4. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] IV płk Cz[esław] Wiejak.

Wyjaśnił, iż naciski na Glempa, by nie jechał na inaugurację zjazdu – okazały się nieskuteczne. Pracownicy Dep[artamentu] IV i TW wyjechali do Gdańska.

5. Z[astęp]ca dyrektora Dep[artamentu] Techniki płk M[ieczysław] Fedyna.

Stwierdził, że nowych istotnych problemów nie ma.

6. Z[astęp]ca dyrektora Biura „B” płk Jaworski.

Do Gdańska udali się pracownicy z zespołu hotelowego i specjaliści ode otwierania zamków.

7. Z[astęp]ca dyrektora Biura Ruchu Drogowego płk S[tanisław] Galarski.

Zgodnie z wcześniejszymi uzgodnieniami Gdańsk będzie realizował zabezpieczenie. Uzgodniono z Elblągiem, Bydgoszczą i Słupskiem kontrolę tras wjazdowych.

8. Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A” gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń.

W Gdańsku w KW MO z dniem 4 września – stan pogotowia. Są już 4 kompanie ze Słupska.

Małe regionyf „Solidarności” mają pretensje o maszyny drukarskie, uderza to w Słowika.

Są nadal sygnały o antywałęsowskiej kampanii.

Dogadało się „Mazowsze” i „Śląsk” – będą mieli jedną czwartą głosów i zdominują zjazd.

Jurczyk ze Szczecina zaktywizował się również – przygotował okręg do pogotowia strajkowego. Rulewski ogłosił pogotowie strajkowe.

Proponuję następujący system informacji przekazany adecyzyjniea w szyfrogramie do KW MO:

– ścisłe inform[acje] o zjeździe do Dep[artamentu] III „A”,

– inne – po pionach,

– ponadto zarządza [się] dyżury w Wydz[iale] III „A”.

Jest niepokojąca informacja o zwoływanym przez „Solidarność” Stalowej Woli zjeździe Straży Przemysłowej.

Kilka sytuacji strajkowych jest w kraju i co ciekawsze, uderzają [one] w gospodarkę przynoszącą dewizy – miedź, siarka.

Tow[arzysz] płk Kasperski omówił 18 planów pracy operacyjnej nadesłanych na dziś z KW MO.

Plany te cechuje:

– duża i dobra wiedza operacyjnego rozpoznania syt[uacji] w województwie;

– dobre rozpoznanie osobowości delegatów na zjazd;

– właściwie określone cele i zadania dla pracy operacyjnej;

– przeważają dobre – często zindywidualizowane zadania dla TW;

– dobrze są wykorzystywane w planowaniu niedemokratyczne fakty wyborów i prac regionów „Solidarności” w grach operacyjnych;

– słusznie położono nacisk na ochronę zakładów pracy i ich załóg przed zalewem wrogiej i szkodliwej propagandy, ochronę środowisk przed penetracją delegatów zjazdu między jego turami;

g– w niektórych województwach słusznie zwraca się uwagę na pracę operacyjną wobec delegatów i aktywu „Solidarności” między dwiema turami zjazdu, zakładając wykorzystanie wiedzy ze zjazdu o delegatach i aktywieg;

– sporo jest dobrych koncepcji pracy destrukcyjnej oraz przygotowania środowisk dołowych członków „Solidarności” do wyrażania sprzeciwu wobec ewentualnie wrogich tendencji wyrażanych na zjeździe;

g– do mankamentów należy zaliczyć spotykane przypadki opracowania fragmentów planów, które pozwalają zdekonspirować aktualne i przygotowywane osobowe źródła informacjig;

– ujemną cechą planów jest bardzo skromny i nieliczny udział w pracach zabezpieczających pionu milicyjnego;

– spotyka się województwa, które nie posiadają możliwości operacyjnych działania i uczestnictwa na zjeździe;

– wyraźnie unika się w planach używania liczb – np. ilość ogniw „Solidarności”, ilość w nich członków.

W trzecim punkcie obrad ustalono, iż w dniach 5–7 września praca będzie we wszystkich pionach, biurach i departamentach zorganizowana na zasadzie ciągłej obecności i dyspozycji – na telefony gabinetów dyrektorów, z wyjątkiem KS MO, gdzie czynny j[est] telefon Dyżurnego Biura Operacyjnego.

Informacja ze zjazdu trafiać będzie z Gdańska i z kraju do Wydz[iału] Infor[macji] Dep[artamentu] III „A”. Codziennie przed godz. 8.00 damy informację. W wyjątkowej sytuacji dodatkowo wieczorem.

Na zakończenie wiceminister zlecił kier[ownictwu] Dep[artamentu] III „A” wyjaśnienie z tow[arzyszem] Bieleckim² z KS MO możliwości blokady inf[ormacji] z Gdańska, kier[ownictwo] Dep[artamentu] Techniki przedstawi koncepcję blokad teleksów.

Na środę (9 września) przygotować następujące oceny z I etapu zjazdu:

– polityczną,

– operacyjną,

– organizacyjną.

Na czwartek (10 września) przygotować telekonferencję ministra.

Opracował:

(–) płk E[dward] Kasperskih

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 9–13, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b W oryginale 2 IX ekipa TV Austrii, wjeżdżając (najpierw 2 dziennikarzy), kamerzysta Links wwoził 12 walizek sprzętu.

1 Brak bliższych danych.

c W oryginale którzy.

d–d W oryginale w przygotowaniu wyborów.

e W oryginale do.

f W oryginale rejony.

g–g Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

h Obok nieczytelny podpis.

2 Zygmunt Bielecki (ur. 1922 r.) – płk MO; 1944–1945 wywiadowca/starszy wywiadowca PUBP w Stopnicy; 1945–1946 referent gminny PUBP w Stopnicy; 1946–1948 referent Wydziału V WUBP w Kielcach; w 1948 r. młodszy referent Departamentu V MBP; 1948–1951 referent Departamentu V MBP; 1951–1954 starszy referent Departamentu V MBP; 1954–1957 starszy referent Departamentu III MBP/KdsBP/MSW; 1957–1958 oficer operacyjny Departamentu III MSW; 1958–1964 starszy oficer operacyjny Departamentu III MSW; 1964–1966 inspektor Departamentu III MSW; 1966–1972 zastępca naczelnika Wydziału IV Departamentu III MSW; 1972–1974 zastępca naczelnika Wydziału III Departamentu III MSW; 1974–1979 naczelnik Wydziału IV Departamentu III MSW; 1979–1983 zastępca komendanta ds. SB KS MO/SUSW; w 1983 r. w dyspozycji dyrektora Departamentu Kadr; 1984–1987 szef Zespołu do Zwalczania Terroryzmu Departamentu III MSW; 1987–1989 naczelnik Wydziału XI Departamentu III MSW; w 1989 r. naczelnik Wydziału VIII Departamentu OKPP. Zob. AIPN, 0604/1420, Akta osobowe Z. Bieleckiego.

Nr 45

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Zrąb” sporządzona przez kierownika Sekcji 7 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Traczuka dotycząca m.in. kontaktów TW z Kazimierzem Duchem

Gdańsk, 4 IX [19]81 [r.]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa ze spotkania z TW „Zrąb”a1

W dniu 4 IX 1981 [r.] odbyłem spotkanie z TW „Zrąb”. Na spotkaniu TW omówił aktualną sytuację w swoim miejscu pracy oraz poinformował o kontaktach z Kazimierzem Duchem² – członkiem Komisji Rewizyjnej Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”. Aktualna sytuacja ekonomiczno-produkcyjna w miejscu pracy TW jest trudna. Z powodu braku materiałów budowlanych występują bardzo poważne trudności w realizacji już rozpoczętych budów. W szczególności braki te występują w zakresie zabezpieczenia w cement, paliwo i oleje. Są duże kłopoty w zapewnieniu pracy dla załogi. Jeżeli chodzi o samą załogę, to TW zasygnalizował objawy zmęczenia i znużenia spowodowane ciągłymi napięciami społecznymi, sytuacją produkcyjną w przedsiębiorstwie oraz trudnościami życia codziennego. W ostatnich dniach daje się zaobserwować wśród załogi coraz bardziej rosnącą tendencję do odda[wa]nia legitymacji przez członków PZPR.

Jeżeli chodzi o Kazimierza Ducha, to jest on zatrudniony jak[o] operator sprzętu ciężkiego w „Energobloku Wybrzeże”. Pochodzi z okolic Poznania. Posiada wykształcenie średnie, chociaż już częściowo podejmował studia. Kawaler, zamieszkuje na kwaterze prywatnej. Poglądy polityczne niesprecyzowane. Jest bardzo wpływowy. Z jego opinii i wypowiedzi wynika, że wśród członków Zarządu Regionu Gdańskiego „Solidarności” są dość znaczne rozbieżności. Dotyczy to konfliktu „grupy Wałęsy” z „ugrupowaniem Gwiazdów”. Z wypowiedzi K[azimierza] Ducha wynika, że po pierwszej turze zjazdu Komisja Rewizyjna skoncentruje całą swoją energię na rozliczaniu Gwiazdów i innych osób z nimi związanych z posiadanych kont walutowych oraz pieniędzy związkowych. Zdaniem K[azimierza] Ducha praca ta musi być szybko i skutecznie przygotowana, tak by można było jej wyniki przedstawić na drugiej części zjazdu. Ma to być „mocne uderzenie Wałęsy w Gwiazdów”. Z wypowiedzi K[azimierza] Ducha wynika, iż utrzymuje [on] kontakty z Wałęsą. K[azimierz] Duch liczy na to, iż w przypadku dobrej realizacji w sprawie rozliczeń ma szansę dostać się do władz „Solidarności”. K[azimierz] Duch z racji swojej funkcji jest obecny na pierwszej części zjazdu. Z innych ciekawszych informacji TW poinformował mnie, że z posiadanych przez niego informacji wynika, iż w środowisku krakowskim coraz mocniej rozwija swoją działalność Polska Partia Pracy. Wyszła ona ze środowisk inteligenckich (uczelnie, placówki naukowe), a w chwili obecnej rozwija się wśród załogi Nowej Huty. Innych ciekawszych informacji TW nie przekazał.

Zadania dla TW

Utrzymywać bliższy kontakt z K[azimierzem] Duchem celem uzyskiwania bieżących informacji z zakresu działalności władz „Solidarności”.

Uwagi ze spotkania

Spotkanie z TW odbyłem o godz. 11.30–13.30 w kawiarni „Monopol”. Na konsumpcję wydatkowałem kwotę 150 zł. Następne spotkanie uzgodnione zostanie telefonicznie (po zakończeniu zjazdu „Solidarności”).

Przedsięwzięcia

Informację powyższą przekazać Sekcji 3 tut[ejszego] wydz[iału].

Kier[ownik] sekcji [Wydziału III „A”]

(–) por. Ryszard Traczuk³

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 195, oryginał, rkps.

a Obok odręczny dopisek Wykorzystać do meldunków (konflikt Gwiazda–Wałęsa).

1 Jacek Krukierek (ur. 1932 r.) – prawnik; pracownik „Energobloku Wybrzeże”; 14 IX 1972 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 14755 jako TW ps. „Zrąb”; w 1979 r. przekazany na kontakt Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 23 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty E-14, Mkr-1, E-16 dot. J. Krukierka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karty EO-4/68, E-14/1/72 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

2 Kazimierz Duch (ur. 1941 r.) – pracownik Gdyńskiego Przedsiębiorstwa Budowy Elektrowni i Przemysłu „Energoblok Wybrzeże” w Gdyni; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; członek Komisji Rewizyjnej ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”.

3 Ryszard Traczuk (ur. 1944 r.) – mjr MO; 1969–1974 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1974–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1987 kierownik sekcji Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1987–1990 zastępca naczelnika Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2615, Akta osobowe R. Traczuka.

Nr 46

1981 wrzesień 4, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący działań operacyjnych prowadzonych przez SB w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

aSzyfrograma

Gdańsk, dnia a4 IXa 1981 [r.]

aTajne!a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyr[ektor] Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastońb

W ramach kontynuacji przedsięwzięć realizowanych przez KW MO Gdańsk w sprawie kryp[tonim] „Sejmik” dokonano szeregu dalszych ustaleń oraz podjęto następujące przeciwdziałania:

a) Na adres I KZD NSZZ „Solidarność” napłynąłc w ostatnim czasie szereg życzeń od instytucji i osób prywatnych. Przysłali je między innymi:

– bp Bronisław Dąbrowski¹,

– Związek Rzemieślników i Robotników Polskich w Wielkiej Brytanii,

– Polish Solidarity Campaign,

– żołnierze AK zrzeszeni poza granicami kraju,

– przedstawiciele Polonii w Wielkiej Brytanii itd.

b) Ukazał się pierwszy numer gazety I KZD NSZZ „Solidarność” – „Głos Wolny”, zawierający m.in. wypowiedź B[ronisława] Geremka na temat zmian w statucie związku, korespondencję Biura Prasowego Zjazdu z rzecznikiem prasowym rządu, „Naszą sondę”, a w niej wypowiedź A[leksandra] Halla – członka RMP, honorowego gościa zjazdu: „Po pierwsze zjazd musi jak najmniej przypominać swoim charakterem niedawny zjazd PZPR” (tekst gazety prześlemy wraz z kolejnym meldunkiem).

c) Prymas Józef Glemp przyjeżdża do Gdańska wieczorem 4 IX [19]81 r. Ustalono wstępnie, że oprócz niego zaproszenie do udziału w zjeździe otrzymali:

– ordynariusz diecezji wrocławskiej arcybiskup H[enryk] Gulbinowicz²,

– bp I[gnacy] Tokarczuk³,

– bp J[erzy] Stroba⁴.

d) W dniu 2 IX br. w Gdańsku-Wrzeszczu pobity został Tadeusz Sobociński. Podjęte działania przez MO doprowadziły do ujęcia sprawców przestępstwa. Był wśród nich Szczygielski [Janusz] Waldemar, pracujący społecznie w MKZ Gdańsk, oraz inne osoby blisko związane z NSZZ „Solidarność”. Próbę mediacji w tej sprawie podjął A[ndrzej] Gwiazda. Jednocześnie wysłał on niezgodnyd ze stanem faktycznym teleks do wszystkich zarządów regionalnych, co może być przyczyną wzrostu napięć społecznych. Szczegóły przesłano w informacji sztabowej KW MO Gdańsk do dyr[ektora] Gabinetu Ministra w dniu 4 bm.

e) Uzyskano informację, że rzecznik prasowy KKP J[anusz] Onyszkiewicz wystosował do PAP dwa oświadczenia następującej treści:

„…Środki masowego przekazu opublikowały dn[ia] 4 IX br. tekst końcowy przemówienia I sekretarza KC PZPR na III Plenum Komitetu Centralnego. W tekście tym znalazło się stwierdzenie, iż na zjazd «Solidarności» nie […]e została zaproszona ani jedna centrala związkowa z kraju socjalistycznego należącego do Układu Warszawskiego. Stwierdzenie to oparte jest na całkowicie nieprawdziwej informacji. W rzeczywistości KKP zaproszenie wystosowała do Światowej Federacji Związków Zawodowych grupujących centrale związkowe z krajów socjalistycznych. Wobec braku odpowiedzi ze strony praskiego sekretariatu tej federacji, KKP wystosowała telegraficznie i teleksowo zaproszenie na zjazd do poszczególnych central związkowych z krajów RWPG. Nie wiemy, czy wszystkie zaproszone przez nas centrale związkowe skorzystają z naszego zaproszenia. Zależy to od ich decyzji, które nie dają oczywiście podstaw do komentarzy na temat instrukcji naszego związku…”.

„…Rzecznik prasowy rządu opublikował sprostowanie uchwały KKP z 2 IX 1981 r., której tekstu ani omówienia środki masowego przekazu nie zamieściły, łamiąc po raz kolejny porozumienie z 30 stycznia br.

Rzecznik prasowy rządu twierdzi, że strona rządowaf uzależniła od wyrzeczenia się przez związek możliwości przeprowadzenia akcji protestacyjnej w prasie, radiu i telewizji porozumienie w sprawie obsługi telewizyjnej i radiowej I Zjazdu Delegatów «Solidarności», ale nie samą obsługę.

Obsługa zjazdu przez PR i TV jest oczywiście niemożliwa bez porozumienia z «Solidarnością». KKP podjęła rozmowy z rządem w tej sprawie, wiedząc z doświadczenia, że obsługa taka nieuregulowana porozumieniem nie spełni elementarnych wymagań rzetelności sprawozdawczej.

Warunek wstępny postawiony przez stronę rządową został przez KKP odrzucony. Posłużyło to stronie rządowej za pretekst do zerwania rozmów na temat obsługi telewizyjnej i radiowej I KZD «Solidarności». Fakt ten został przemilczany przez rzecznika prasowego rządu i środki masowego przekazu, co potwierdza nasze przekonanie o nierzetelności polityki informacyjnej władz…”.

f) W ramach działań dezintegracyjnych zabezpieczono operacyjne dotarcie jeszcze przed rozpoczęciem zjazdu do L[echa] Wałęsy z zestawem informacji i danych obrazujących prowadzoną przeciwko niemu gprzez niektórych działaczy związku działalność opozycyjnąg, dających mu możliwość uargumentowania przeciwstawienia się tej kampanii.

g) W związku z zabiegami organizatorów zjazdu zmierzającymi do wyposażenia służby zabezpieczającej w krótkofalówki spowodowano objęcie ich użytkowania kontrolą RKW hz Warszawyh.

h) Uzyskano opracowany przez organizatorów szczegółowy plan działania służby zabezpieczenia zjazdu wraz ze szczegółowym podziałem obowiązków i [z] zakresami odpowiedzialności oraz rozmieszczeniem poszczególnych ogniw tej służby, co pozwoli na bardzo racjonalną organizację niektórych naszych przeciwdziałań.

Wprowadzono do służby zabezpieczenia zjazdu kontakt gwarantujący bieżące dotarcie i rozeznanie sytuacji zarówno w zakresie ewentualnych zakłóceń i incydentów, jak i faktycznego przebiegu zjazdu.

W ramach nawiązanego oficjalnego kontaktu z kierownictwem służby zabezpieczenia zjazdu uzgodniono, że organizatorzy we własnym zakresie zabezpieczą wszechstronnie przebieg zjazdu pod względem porządkowym, p[rzeciw]poż[arowym] w budynku hali „Olivia” oraz jego bezpośrednim sąsiedztwie. Organizatorzy zwrócili się do organów MO o pomoc w zabezpieczeniu ruchu kołowego w pobliżu hali „Olivia”, głównie przed rozpoczęciem i po zakończeniu obrad. Zwrócili się jednocześnie o wzmocnienie patroli drogowych w okresie trwania zjazdu (sugestie organizatorów zostaną uwzględnione).

Uzyskano także od organizatorów zapewnienie dostarczenia wykazów cudzoziemców zaproszonych na zjazd i miejsc ich zakwaterowania.

Przeprowadzono rozmowę operacyjną z delegatem na zjazd „Solidarności” zatrudnionym w Polskich Liniach Oceanicznych, w wyniku której uzyskano możliwość stałego kontaktu oraz zapewnienia korzystnego oddziaływania na delegatów w trakcie zjazdu.

Uzyskano wstępną informację operacyjną wskazującą na podejmowanie w niektórych kręgach związku działań zmierzających do popularyzacji osoby A[ndrzeja] Gwiazdy jako ewentualnego kandydata na przewodniczącego NSZZ „Solidarność”, m.in. w związku z tym wśród uczestników zjazdu ma być kolportowany „Wywiad z A[ndrzejem] Gwiazdą” (informacja w toku sprawdzania).

Do Gdańska na I KZD NSZZ „Solidarność” przybyła już większość delegatów.

W prowadzonych rozmowach kuluarowych ujawniły się pierwsze spekulacje n[a] t[emat] obsady stanowiska przewodniczącego związku. Są opinie, że w ostatnim czasie zmniejszyły się szanse L[echa] Wałęsy na zostanie przewodniczącym. Zarzuca się mu głównie brak zmysłu organizacyjnego. Delegaci dostrzegają jednak fakt trudności zdjęcia Wałęsy. Polega to na tym, że jego nazwisko stało się legendarne i popularne za granicą. W kraju postać L[echa] Wałęsy – zdaniem delegatów i obserwatorów – nic nowego nie wniesie do działań „Solidarności”. Za Wałęsą obstawać będą nadal doradcy KKP z T[adeuszem] Mazowieckim⁵ i B[ronisławem] Geremkiem na czele. Przewiduje się, że kontrkandydatami Wałęsy mogą być M[arian] Jurczyk – ma jednak nikłe szanse – [i] A[ndrzej] Gwiazda – popierany może być przez kręgi intelektualistów.

Najwięcej szans daje się Z[bigniewowi] Bujakowii, który oceniany jest przez wszystkie grupy delegatów jako dobry organizator, mówca, osoba inteligentna i w dodatku wywodzi się ze środowiska robotniczego. Czy Bujak zostanie nowym przewodniczącym NSZZ „Solidarność”, zadecyduje fakt, jak będzie [on] rekomendowany.

Konferencja prasowa NSZZ „Solidarność” odbędzie się w dniu 4 bm. o godz. 21.00. Relację z jej przebiegu podamy w kolejnym meldunku.

Na terenie Gdańska i województwa gdańskiego nie obserwuje się oznak szczególnego zainteresowania zjazdem „Solidarności”. Prowadzona przez organizatorów kampania propagandowa nie jest zbyt intensywna i dotyczy [jak] dotąd przede wszystkim niektórych transparentów i plakatów na temat rozpoczęcia zjazdu (m.in. w tramwajach).

Sporadycznie spotyka się hasła domagające się ograniczenia cenzury i uwolnienia więźniów politycznych.

Rozdzielnik

1 egz. – adresat

2 egz. – Dep[artament] III „A” MSW

Wydział I

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 37–41, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok przekreślony maszynowo nagłówek Kierownik Sztabu ds. Zabezpieczenia Zjazdu „Solidarności” gen. bryg. A.K. Toporski. Chodzi o gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego.

c W oryginale napłynęła.

1 Bronisław Dąbrowski (1917–1997) – duchowny, orionista; w 1945 r. przyjął święcenia kapłańskie; dyrektor Biura Sekretariatu Episkopatu; w 1962 r. otrzymał sakrę biskupią (już w 1961 r. mianowany przez Jana XXIII biskupem pomocniczym warszawskim); 1969–1993 sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski (przez wiele lat przewodniczący delegacji Konferencji Episkopatu ds. Stosunków z Rządem PRL, m.in. negocjator pielgrzymek Jana Pawła II do Polski); od 1982 r. arcybiskup; od 1993 r. na emeryturze; 1963–1989 rozpracowywany przez Departament IV MSW w ramach TEOK oraz SO krypt. „Centrum”. Zob. A. Dudek, R. Gryz, Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989), Kraków 2006, s. 376.

d W oryginale niezgodną.

e Pominięto powtórzenie znalazło się stwierdzenie, iż na zjazd „Solidarności”.

f Obok przekreślone maszynowo KKP z 2 IX 1981 r.

2 Henryk Gulbinowicz (ur. 1923 r.) – duchowny; w 1950 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1976–2004 arcybiskup metropolita archidiecezji wrocławskiej, od 1985 r. kardynał; 1958–1959 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Białymstoku, 1972–1976 przez Wydział IV KW MO w Białymstoku w ramach SOR krypt. „Rządca”; 17 I 1970 r. zarejestrowany przez Departament IV MSW pod nr. 27716 jako kandydat na TW; 8 XII 1986 r. wyrejestrowany. Zob. AIPN, 001052/1076, Akta kandydata na TW dot. H. Gulbinowicza.

3 Ignacy Tokarczuk (1918–2012) – duchowny; w 1942 r. przyjął święcenia kapłańskie; w 1966 r. otrzymał sakrę biskupią; 1965–1992 ordynariusz przemyski; od 1992 r. arcybiskup; od 1993 r. biskup senior; rozpracowywany przez SB, m.in. w ramach SOR krypt. „Capito”. Zob. Abp Ignacy Tokarczuk. Trzeba oprzeć wszystko na prawdzie, wybór i oprac. P. Chmielowiec, M. Krzysztofiński [w:] Niezłomni. Nigdy przeciw Bogu. Komunistyczna bezpieka wobec biskupów polskich, red. ks. J. Marecki, F. Musiał, Warszawa–Kraków 2007, s. 417–623; J. Żaryn, Bp Ignacy Tokarczuk [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 337–339.

4 Jerzy Stroba (1919–1999) – duchowny, dr nauk teologicznych; w 1942 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1955–1958 rektor Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie; 1958–1967 biskup pomocniczy gnieźnieński; 1967–1972 biskup pomocniczy gorzowski; 1972–1978 biskup diecezjalny szczecińsko-kamieński; 1978–1996 arcybiskup metropolita poznański; 1962–1964 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Zielonej Górze w ramach SOS krypt. „Działacz”, 1978–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Pałac”.

i W oryginale A. Bugajowi.

5 Tadeusz Mazowiecki (1927–2013) – publicysta, działacz społeczny, polityk; 1949–1955 członek Stowarzyszenia PAX (do 1951 r. w grupie tygodnika „Dziś i Jutro”); 1950–1952 zastępca redaktora naczelnego „Słowa Powszechnego”; 1953–1955 współzałożyciel i redaktor naczelny „Wrocławskiego Tygodnika Katolików”; w 1955 r. wykluczony z PAX jako przywódca tzw. paksowskiej frondy; od 1957 r. w KIK; 1961–1972 poseł na Sejm PRL z ramienia katolickiej grupy Znak; w sierpniu 1980 r. na czele Komisji Ekspertów MKS; od 1981 r. redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Jaworzu i Darłówku; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1990 premier; 1972–1989 rozpracowywany przez Wydział II Departamentu IV/Wydział IV Departamentu III/Wydział I Biura Studiów MSW w ramach SOR krypt. „Boss”. Zob. A. Friszke, Tadeusz Mazowiecki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 231–233; http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Mazowiecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g–g W oryginale działalność opozycyjną przez niektórych działaczy związku.

h–h Słowa przekreślone odręcznie.

Nr 47

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Relacja TW ps. „Grażyna” z pierwszego dnia obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

aPrawdopodobnie dot[yczy] pierwszego dnia zjazdua1.

O dwóch grupach spraw chciałem opowiedzieć.

Rozmowy, jakie poczyniłem z ludźmi, do kontaktu, z którymi doszło na bardzo naturalnej drodze, tak że ich specjalnie nie wyszukiwałem. Są to moi znajomi z posiedzeń KKP. Za najcenniejszą rzecz uważam rozmowę z Piotrem Załuskim. Jest to przewodniczący Krajowej Rady Sekcji Pracowników RTV, redaktor z Wrocławia – z ośrodka wrocławskiego. P[iotra] Załuskiego znam z czasów negocjacji z rządem w sprawie dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu. Już wówczas on i kolega Mroczyk z Warszawy to byli ludzie bardzo zdecydowani w tych rozmowach, nawet nie akceptowali tych ustępstw, które poczyniła „Solidarność”. Teraz P[iotr] Załuski, tzn. na posiedzeniu ostatnim KKP, znowu dał znać o sobie. Mianowicie on proponował rozegranie akcji, którą zresztą i ja w krótkim wystąpieniu na KKP podchwyciłem po to, żeby go do dalszych rozmów skłonić, tj. połączenia sprawy transmisji ze zjazdu z dostępem do środków masowego przekazu.

Dzisiaj pytałem go, kiedy już wczoraj właściwie wiadomo było, że nie będą transmitowane obrady, pytałem, co on o tym myśli, czy jest to dobre, czy złe. Udając tym samym zupełną nieznajomość rzeczy. Powiedział mi: powinniśmy być wyjątkowo zadowoleni i cieszyć się. Trzeba robić wszystko w głosowaniu, ażeby nie dopuścić do jakiegokolwiek uczestnictwa Telewizji Polskiej w zjeździe. A więc to nie tak, że oni nas nie chcą, ale że my nie możemy pozwolić na to. Widziałem, jak rozmawiał z innymi ludźmi z regionu i bezpośrednio w sprawę się angażował. Pytałem go, jakie rozwiązanie przewiduje w tej sprawie. Powiedział mi wprost, że niedopuszczenie telewizji do transmitowania przebiegu obrad spowoduje nieprawdopodobny nacisk ludzi między turami zjazdu, że będzie dochodziło do strajków łącznie wszystkich regionów i że załatwi się sprawę właśnie dostępu do telewizji raz na zawsze, na tych warunkach, jakie „Solidarność” będzie dyktowała, tzn. robienie programów tylko przez członków „Solidarności” i tylko przez wybranych.

Twierdzi, że na następnej, dosłownie wyraził się: „anaa następną turę telewizja na kolanach przyjdzie, żeby transmitować tak, jak tego będziemy sobie życzyć”. Takie jest jego stanowisko, był wyraźnie zadowolony z tego. Jeżeli takie stanowisko prezentuje on, Mroczykb i inni ludzie, to się udziela w regionach. Aplauz sali był pełen w stosunku do tej koncepcji. Więc to jest od samego Załuskiego, po prostu wynik rozmowy z nim. Oczywiście bardzo się również ucieszyłem z tego, tak że Załuski był zadowolony z tej rozmowy.

Druga ważna sprawa. Jest wśród delegatów człowiek, który jest wyjątkowo, uważam, niebezpieczny dla tej linii Wałęsy, dla mądrej linii spokoju. Nazywa się Krupińskic, jest przewodniczącym Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Wybitnie niebezpieczny człowiek. Jechałem z nim na spotkanie dzisiaj z zagranicznymi związkowcami, przeprowadziłem z nim rozmowę. Również była jakaś pani (nie znam jej nazwiska – delegatka). Była luźna wymiana zdań, ale on tam jasno i zdecydowanie określił się. Pytałem go, jak ocenia sytuację, jak powinniśmy się ustawiać jego zdaniem jako związkowcy, czy są różne koncepcje na ten temat. Uważał on, że ta sytuacja, jaka jest, jest nam bardzo na rękę, i że jego region będzie w dyskusji nad programem przedstawiał sprawę „nastawiania palca w drzwi” – tak [to] on określa, po to żeby ludzie przekonali się, jak zaboli, kiedy drzwi się zamknie, znów, że trzeba te drzwi wyważyć, raz a dobrze. A więc takie uświadomienie niejako w momencie bólu. I taka dyskusja nad programem. Chcę powiedzieć, że Krupiński jest o tyle niebezpieczny, że się niesamowicie pcha. Dzisiaj składał relację ze strajku w Olsztynie. Oczywiście chodziło tu o prezentację własnej sylwetki, nic innego. Zresztą podobne było wystąpienie Wądołowskiego – podobnym celom służyło. Sygnalizuję to tutaj, bo [to] jest bardzo niebezpieczna koncepcja, z rzędu tych „im gorzej, tym lepiej”. Pytałem go wręcz, czy jest w tej chwili zdania, że jesteśmy przygotowani do konfrontacji. Odpowiedział, że wówczas, jeżeli bardzo zaboli palec.

Następna sprawa – komentarz. Uważam, że kapitalne znaczenie dla takiej atmosfery, jaka jest, to jest taka atmosfera nieprzejednania, bardzo dużo niechęci wobec rządu, władzy i partii politycznych. Dowodem tego są oklaski np. dla sformułowań takich, że związki są niezależne od wszelkich partii, od państwa, związki wyszydzające państwo – to było w wystąpieniach zachodnich delegatów i to spotykało się z oklaskami, jak również treści dot[yczące] podporządkowania związków Kościołowi napotykają na oklaski za każdym razem.

W ukształtowaniu tego klimatu politycznego dużą rolę odegrały wczorajsze występy w Operze Leśnej w Sopocie². [Miały one] zasadnicze znaczenie. Był to nieocenzurowany program o treści zupełnie takiej różnej, ale w każdym bądź razie [był] bezpardonowy atak na sejm w tych piosenkach, na egzekutywy, czyli po prostu na partię. Program „Zakazane piosenki” był pretekstem do występu Fedorowicza³, Szczepanika⁴ – ludzie wyszli rozeźleni z tych występów i tak przystąpili dzisiaj do obrad.

Rozmawiałem dzisiaj na temat wystąpienia prymasa, które z kolei ostudziło zapały ludzi, zdecydowanie były nawet głosy, że było niezadowalające to wystąpienie, bo takie znowu w stylu Kościoła, tzn. nie narażać się nikomu.

Jeśli chodzi o fakt taki – KKW ogłosiła ilość mandatów na 896, także tutaj jest sprawa jasna. Zaczęła dzisiaj pracować Komisja Mandatow[o-Wyborcz]a, Komisja Skrutacyjna, miano także wybrać Komisję Uchwał i Wniosków. Nie ma powiązań pomiędzy tymi komisjami i daje się zauważyć, że regiony zgłaszają ludzi do tych komisji po to, żeby region taki czy inny nie schodził z ust. Na tej zasadzie np. Pomorze Zachodnie zgłosiło Kocjana. Każdy region już stara się pokazać faktycznie we wszystkich komisjach, że ma ludzi najlepszych. Nie zaznaczają się w tej chwili sytuacje konfliktowe między komisjami. Są ludzie dobrze prowadzący prace, sprawnie. Natomiast rozbieżności są między delegatami duże, tzn. między całymi regionami. Ja sygnalizowałem już poprzednio, że istnieje zmowa między Małopolską i Warszawą przeciwko Gdańskowi. Dzisiaj był tego pierwszy sygnał dprzy obsadzaniud [stanowiska] rzecznika prasowego zjazdu. Gdańsk w zasadzie w całości nie głosował na Onyszkiewicza, natomiast Małopolska na Onyszkiewicza. A więc ja kontroluję tutaj te sprawy. Natomiast zaczyna się ruch wśród małych delegacji. Na spotkaniu z zagranicznymi delegatami, w którym uczestniczyłem, rozmawiał ze mną Czesław Kijanka⁵. Odciągnął mnie właściwie na bok w trakcie kokietowania jakiejś tam pani i rozmowy z redaktorem naczelnym jednego z jakichś tam pism, odwołał mnie na bok i sugerował jutro spotkanie z przedstawicielami wszystkich małych regionów poniżej 100 tysięcy, a jest tego sporo, w celu przeciwstawienia się dużym regionom i wywołania wręcz awantury wokół regionalizacji, tzn. proponował, abym podjął temat, wskazując na mnie, temat taki, że właściwie te małe podregiony – w nich dojrzała ta myśl oderwania się od dużych regionów. Jest taka koncepcja i konieczne jest porozumienie nas wszystkich. Kijanka to jest przewodniczący w Przemyślu. Jest to pierwsza tendencja wśród delegatów.

Następna rzecz bardzo ważna to to, że z Regionu Mazowsze, to już chodzi o mnie konkretnie, foruje mnie bardzo wyraźnie, wręcz kokietuje, nie znam go z nazwiska, nauczyciel będący delegatem Regionu Mazowsze. Pytał mnie, czy przypominam sobie, jak wręczył mi na zebraniu sekcji nauczycieli w Gdańsku pierwszą odznakę „Solidarności”. Twierdzi[ł], że wówczas go bardzo wzruszyłem, że bardzo zależy nauczycielom na tym, żebym przedstawił ich sprawy na tym zjeździe albo przynajmniej udzielał się, mogąc liczyć na pełne poparcie w głosowaniach. Było kilka komplementów, po których wyczułem, że człowiek ten ma chęć powierzenia mi tego. Nosi okulary, trzydziestokilkuletni nauczyciel, wygląda na nauczyciela historii, być może, ale [przedmiotów] humanistycznych na pewno. Z czymś takim wyszedł i zaproponował jutro spotkanie o 9.00 przed posiedzeniem z nauczycielami. Twierdził, że będzie obustronna korzyść, bo będę miał wyborców, a oni orędownika.

Bardzo ważna rzecz również, taka ogólna, tj. przeniesienie dyskusji nad programem już na dzień jutrzejszy. Sądzę, że chodzi tu o podstawową sprawę, nie chodzi o wyjście z programem do ludzi, ale chodzi o stwierdzenie zasadnicze, że jesteśmy ruchem społecznym.

Wydaje mi się, że brak kropki nad „i”, bo to uniemożliwia ludziom pełne wypowiedzenie się, nie daje ludziom możliwości wypowiedzi politycznych, a takie wystąpienia się szykują. Widzę to wyraźnie. Przygotowana jest do tego Łódź (na pewno w temacie samorządów pracowniczych będzie mówić, tam się Palkae konkretnie do tego pcha strasznie), szykuje się na pewno Krupiński z wystąpieniem tego typu, nie wiem jak Dolny Śląsk, bo próbowałem rozmawiać, ale Modzelewski bardzo zręcznie to rozgrywa, on nie daje nic poznać po sobie, rozmawia również z Sewerynem Jaworskim⁶ – czł[onkiem] Prezydium Regionu Mazowsze. Z[astęp]ca Bujaka z czasów MKZ twierdzi, że Bujak nie będzie kandydował w tych wyborach najwyższych – tzn. na przewodniczącego, w każdym bądź razie [taka jest] jego opinia w tym względzie, że Gwiazda, ewentualnie Lis mogą być kontrkandydatami Wałęsy. Natomiast nikt poważny spoza Gdańska nie będzie kontrkandydował. Takie jest stanowisko S[eweryna] Jaworskiego i nie wiem [nic o tym], żeby Warszawa była przygotowana do jakiejś większej dyskusji nad programem. Natomiast to, że przegłosowano niemal jednogłośnie przeniesienie dyskusji nad programem – właściwie w kontekście rozliczenia KKP z działalności – pozwalaf przewidywać, że najpierw to ma być usankcjonowanie przez zjazd ruchu społecznego „Solidarność”, a nie związku zawodowego, i wtedy będzie się mówiło o wszystkich sprawach, w tym o samorządzie terytorialnym, o wyborach, o wszystkich innych rzeczach. Są takie wystąpienia. Wiem również, że na jutro szykuje się wystąpienie krótkie, bo słyszałem, jak go ludzie z działu zagranicznego ustawiali – pana Kersten[a]g (bodajże nazwisko). Jest to działacz niemieckich związków zawodowych, a w każdym bądź razie może międzynarodowych, ale mówi po niemiecku (rozmawiałem z nim), jest z Hamburga, a mieszka w Düsseldorfie. Szykuje się [on] również i można się spodziewać politycznego wystąpienia. Z krótkiej rozmowy, jaką przeprowadziłem na te tematy (właściwie ja mówiłem, ale po to tylko, aby sprowokować do dyskusji), [wynika, że] również będzie [ono] politycznej natury. Zresztą wszystkie te związkowe wystąpienia dzisiaj miały treści polityczne. hNajbardziej chłodno było odebraneh wystąpienie CGT – komunistycznej centrali związkowej. Mówiło się tam o potrzebie pracy, odpowiedzialności. To się bardzo nie podobało. Poza tym zgrzytem było „drodzy towarzysze” na samym początku. Co zapamiętałem, reakcja była natychmiastowa. Właściwie większość delegatów już się określiła w dniu dzisiejszym. Nie będzie tam na pewno miejsca na dyskusję taką, ijakiej by sobie nasza partia życzyłai. Będzie to typowe polityczne określanie sprawy.

Wałęsa natomiast, uważam, w swoim dzisiejszym wystąpieniu zrobił sobie bardzo dobrze. Było [to] dobrze odebrane wystąpienie. Było napisane, on czytał je oczywiście. Nie wierzę w to, że to jest jego wystąpienie, ale w każdym bądź razie przez ogół delegatów było bardzo dobrze odebrane. Ale podtrzymuję nadal to, że Małopolska jest jemu przeciwna jako cały region, a jest to w końcu czterdziestu kilku delegatów.

Jeżeli chodzi jeszcze o telewizję – kilka zdań. Mnie się wydaje, że to Załuski powiedział, to jest w tej chwili koncepcja realna, tzn. że faktycznie tak się będzie działo, że uda się między turami przeprowadzić nagonkę na telewizję.

Dzisiaj sprawa była tego typu, że [w] TV Gdańsk redakcja „Panoramy” zrobiła program, który nadał DTV, i natychmiast był sprzeciw zjazdu. Ma być oświadczenie Onyszkiewicza w tej sprawie. Były wnioski o to, żeby wypędzić Telewizję Gdańsk, były wręcz wnioski, nieprzegłosowane, do ekip zagranicznych, by nie przekazywały informacji polskiej telewizji. Konkretnie np. takie, że Telewizja Polska rzekomo zwróciła się do TV francuskiej, [co] skwitowano śmiechem i brawami na to, że TV francuska nie wyraziła zgody. Taka jest atmosfera.

Jeśli chodzi o działalność polityczną. W kuluarach sprzedawane są wydawnictwa KPN, ale te najbardziej niewinne, które można dostać wszędzie, np. „Katyń” jest rozprowadzany. Z wydawnictw związkowych praca zbiorowa – przyczynek do dyskusji nad kryzysem gospodarczym. Jest opracowanie DiP również na temat sytuacji społeczno-gospodarczej. Są plakaty rozprowadzane i znaczki również. Pojawił się (ja do tej pory [go] nie widziałem) nowy znaczek „PK”, tj. Pełzający Kontrrewolucjonista. Słupsk przywiózł dużą ilość wydawnictw związkowych, [jak] sądzę związanych z ich akcją „Posejdonu” – oni tam teraz bardzo [się] uaktywniają. Był również rozdawany biuletyn BIPS pt. „Czechosłowacja ʼ68” (do teczek każdy dostał z delegatów). Innych wydawnictw nie zaobserwowałem. Wczoraj natomiast jeszcze w Operze Leśnej były rozprowadzane wydawnictwa, konkretnie trzy rzeczy, z czego jedna jest chyba najważniejsza – „Rewolucja bez rewolucji” (bardzo dużo tego poszło). Wczorajsz[e] tam występ[y], jeszcze raz podkreślam, właściwie naładował[y] ludzi. Kto wie, czy inaczej nie byłoby, gdyby zaczęto od prymasa dzisiaj? Wg mojej oceny przynajmniej trzy czwarte delegatów obejrzało te występy i były one o jednoznacznej wymowie. Opinia ludzi, że wobec władzy postąpili ci ludzie jak mężczyzna wobec kobiety, który bezpardonowo mówi: „zdejm majtki, mam ci coś do powiedzenia”.

Było manipulacji sporo. Np. wywoływanie Jacka Fedorowicza („Jacek, Jacek”). Chodziło o to, że ze wszystkich Jacków ja najmniej zrobiłem dla ruchu dobrego, a zrobił najwięcej wy wiecie [kto], i wtedy, w tym momencie, pojawił się Kuroń, był obecny właśnie w tym fragmencie. Oczywiście naokoło „Polska”, „naród”. Dzisiaj natomiast były sformułowania, tu Wądołowski się popisał na minus, i była jego taka myśl: „Bez władzy można sobie doskonale poradzić”. Koncepcja jest taka, by odsunąć ich od wszystkiego, odizolować. Obawiam się, że jeżeli jutro dojdzie do dyskusji nad programem, to będą wystąpienia jeszcze bardziej radykalne, niż były na KKP.

Parę słów na temat wyboru Wałęsy i jego kontrkandydatów. Wydaje mi się, że jest sporo racji w twierdzeniu, że Wałęsa może mieć kontrkandydatów jedynie z Gdańska. Takie są opinie i ja je również podzielam, i że będzie to Gwiazda, i że może to być Lis. Chcę powiedzieć, że Gwiazda w kontakcie z ludźmi nie jest rewelacyjny. Jest – powiem szczerze – nudny. W związku z czym nie sądzę, żeby jednym wystąpieniem zakasował Wałęsę, chyba że posunąłby się tak daleko, że zagrałby bardzo nie fair i odsłoniłby takie sprawy, których delegaci mogą nie znać. Znając Gwiazdę, zwłaszcza jego poprzednie wystąpienia w stosunku do Wałęsy, powinno to być brane pod uwagę. Ale wówczas doprowadziłoby to, jak sądzę, do dużej sensacji, a nawet może awantury w gronie samych zjazdowiczów, bo widziałem dzisiaj, że Wałęsa był bardzo serdecznie, ciepło przyjęty. Nie klaszcze się komuś tak bardzo, nie robi owacji, jeśli ma się do kogoś zasadnicze zastrzeżenia. Zastrzeżenia co do Wałęsy dot[yczą] jego wystąpień na pograniczu miesiąca maja–czerwca w trakcie tych objazdów, kiedy cytowano go. Zresztą on jest bardzo niekonsekwentny w tym, co mówi. Zaletą jego jest to, że unika jasnego sprecyzowania programu, bo każdy program jasno określony wywołuje sprzeciw, to jest jego siłą. Operując ogólnikami, nie deklaruje się tak bardzo, żeby nie mógł się z tego wycofać. Oceniłbym po dzisiejszym dniu jego szanse jako pewne na wygranie wyborów.

Bardziej aniżeli Gwiazda będzie groźny chyba Lis. Ma większe szanse, z tym że z tego, co wiem, Lis jest pogrzebany na pewno za sprawę drukarzy w Olsztynie, to może wyjść, gdzie miał wyrazić się w ten sposób, że 50 tys. drukarzy w całej Polsce wobec 10 mln to jest tyle, że bez nich możemy sobie doskonale poradzić. Myślę, że ktoś z delegatów mógłby wystąpić z tą sprawą. Poza tym Lis na Śląsku nie ma poparcia, z tego, co ja się orientuję. Na przewodniczącego nie będzie kandydował, jak sądzę, ale może być również zgłoszona kandydatura Jurczyka. Jurczyk w pewnym momencie w miesiącach wiosennych cieszył się pewną popularnością, tym bardziej że ostatnio ma ostre wystąpienia. Można z jego strony spodziewać się wystąpień typu: „Damy sobie radę bez władzy”. To jest w tej chwili jego koronny argument i myślenie. Będzie również kandydował na pewno, może nie na przewodniczącego, ale do prezydium, Wądołowski. Wądołowski wyraźnie się szykuje i kto wie, czy nie będzie w tym miał większych szans od Jurczyka, chociaż z jego popularnością jest różnie. W każdym bądź razie nie był dziś przyjęty jak bóg, nawet pod publiczkę sformułowaniami: „Odwróciliśmy się tyłkiem do władzy”. Było to tanie, było to oklaskiwane oczywiście, ale to nie pozostaje w ludziach jako odczucie wartości.

Do prezydium oczywiście może kandydować i Bujak, i Rulewski. Dwa słowa na temat tego ostatniego. Już dzisiaj próbowano wprowadzić sprawę Bydgoszczy na forum. Z rozmów, które przeprowadzono, wynika, że będzie podjęta decyzja, która zobliguje sejm albo jakąś komisję do wszczęcia działania w [celu] wyjaśnienia sprawy bydgoskiej. To jest najbardziej łagodny wariant. Rulewski do tej pory nie wystąpił. Zdaje się, że jutro w dyskusji na programem będzie miał zamiar w euforii wystąpić. Rulewski to jest również pewnyj członek przyszłych władz. Nie sądzę, by konkurował z Wałęsą, gdyż go to [po] prostu w oczach ludzi dyskwalifikuje. Natomiast Gwiazda i Lis sądzę, że tak. Dziś jednak wygląda na to, że Wałęsa jest pewnym przewodniczącym. À propos Wałęsy, chcę powiedzieć, że kiedyś Kuroń wyraził taką opinię, a także i Michnik⁷, że nie cenią i nie lubią Wałęsy. Stwierdzili jednak, że ruchowi potrzebny jest taki człowiek, żeby można było nim kierować, manipulować. Im potrzebny jest on, potrzebny Bujak z Mazowsza. Taka jest więc opinia tych, którzy robią robotę rękami innych.

Dzisiaj widziałem wyraźnie, że Krupiński zgłosił swoje, Wądołowski, Kocjan. Zachowuje się dość dziwnie Małopolska, dlatego że udało mi się tak wstępnie porozumieć się dzisiaj z ich przewodniczącym, ale oni rozmawiają jedynie we własnym gronie. Seweryn Jaworski potwierdził moją opinię, że jeżeli dojdzie do rozbieżności, to przede wszystkim Gdańsk kontra Warszawa. Jutro zobaczę, co mają „maluchy” do zaoferowania, tu również będzie konsolidacja małych przeciwko dużym.

Temat, który w tej chwili potrafiłby ludzi poróżnić, jak sądzę, to temat regionów. Bardziej będą ludzie zgodni co do programu działania, nawet co do tego najostrzejszego. Dlatego, że są ludzie, którzy myślą poważnie, ale atmosfera jest taka, że ich wystąpienia byłyby dyskwalifikacjąk tych ludzi. Jeżeli ktoś by się odważył, to musi być to osoba, która nie rości sobie żadnych ambicji co do zajmowania jakiegokolwiek stanowiska w związku. Można by spróbować i zobaczyć, jak zareaguje na to zjazd umiejętnie, ale sądzę, że spaliłoby to. Potrzebny jest w tych wystąpieniach atut wściekłości. To do ludzi przemawia i daje poklask. Jest to idealny klimat dla Rulewskiego. On do tej pory siedzil cicho, nie skomli, nie żali się, jak go skrzywdzono, ale sądzę, że on szykuje się do skoku i Bydgoszcz na pewno stanie jutro na porządku obrad. Tu będzie podjęta uchwała zdecydowana. Będzie postawiona na ostrzu noża sprawa dostępu do środków masowego przekazu, samorządów pracowniczych (Łódź tu się szykuje). Będą tam trzy niebezpieczne nazwiska – Kropiwnicki⁸ i Palka oraz sprawa Bydgoszczy. Będą to sprawy bezkompromisowe, a jeżeli kompromis, to jak mówi Krupiński – wtedy kiedy będzie wsadzony palec między drzwi.

Próbowałem dyskutować z ludźmi, czy dojdzie do centralizacji i dalej do stworzenia grupy operatywnej i wymuszenia posłuchu w związku, czy pozostawienie nadal tych federacji. Ludzie mają mieszane uczucia, dlatego, że z jednej strony centralizacja kojarzy się im z zaprzeczeniem demokracji, z drugiej strony brak centralizacji kojarzy się z bałaganem. Były opinie, że wprowadzi się centralizację na okres przejściowy, to jest stan wyjątkowy dla związku. Jurczyk wręcz mówi, że sierpień [19]81 r. nie powinien być wcale gorszy od sierpnia [19]80 r. Tzn. nie przemówią argumenty ekonomiczne, nawoływanie do pracy, do wydajności, to nie są tematy na ten zjazd. Tutaj obojętnie kto to powie, to jest spalony. Tematy gospodarcze to będą mniej więcej takie – nie będzie reformy bez samorządu, nie będzie pełnej władzy gospodarczej bez władzy politycznej – to jest następny krok (to od dawna mówi Rulewski).

Przeniesienie dyskusji nad programem świadczy o tym, że jutro będą próby określenia [„Solidarności”] jako łruchu społecznego i otworzenia dyskusjił na wszystkie tematy, polityczne najbardziej.

W kuluarach mówi się dosyć często o manewrach radzieckich oraz części floty radzieckiej i bałtyckiej. Konkretnie mówi się o lotniskowcu „Kijew”. Sądzę, że jednak nie będzie to miało zasadniczego wpływu na podejmowanie decyzji.

Ludzie, którzy przybyli tutaj, są działaczami i mają świadomość tego, że doprowadzenie do konfrontacji uchroni przed rozliczeniem przez doły. Przyjechali z nastawieniem, że jeżeli wrócą i zacznie się normalna praca z dnia na dzień, to doły będą rozliczać. Doły rozumują tak: władzy nie mają, ale czują, że ciągle sprawiają nacisk, a więc są współodpowiedzialni. Obecnie delegaci mogą podjąć najbardziej szaleńcze decyzje, nawet niemożliwe do wykonania. Gdyby zbadać delegatów, to okazałoby się, że większość z nich to zdecydowani kontrrewolucjoniści, dzisiaj nie było ani jednego głosu rozsądku, a wręcz przeciwnie. Związki autonomiczne wyraźnie kokietowały delegatów w tym sensie: coś różni nas, ale jesteśmy razem. Delegaci uważają, że pozostaje tylko Siwak⁹ i Szyszka¹⁰ jako ludzie straceni. Jeśli delegaci zagraniczni używali słów „socjalizm”, „Polska socjalistyczna”, to wzbudzało to niechęć, bardziej podobały się słowa: „narodowy, „polski”, „tradycyjnie polski”, „demokratyczny” itd.

Zasadnicze pytania, jakie padały do kandydatów do komisji, to: czy jest pan partyjny?

O godz. 9.00 miało miejsce spotkanie w Sali Białej Ratusza Gdańskiego, na które zaproszono z regionów po 3 osoby. Chodziło o wybranie ludzi stanowiących polityczną siłę. Było to spotkanie z zagranicznymi związkowcami. Wałęsa wygłaszał toast.

Chcę wrócić do tego, że związkowcy zagraniczni mieli do powiedzenia w zasadzie tyle: „Jesteśmy z wami i was nie opuścimy”. Chodziło o wytworzenie psychozy, że mamy z nimi kontakty naturalne, że ci, co nas kochają, to na tej sali są, a kogo tu nie ma, to nie macie im wiele do powiedzenia. Na tym zebraniu widziałem m.in. francuskie związki, włoskich nie widziałem, był wyżej wspomniany Niemiec i inni.

Chcę powiedzieć przy okazji o jednym człowieku, który pokazał się w ratuszu, a który odgrywał jakąś tam rolę, tj. Ryszard[zie] Kalinowski[m] z Elbląga. Uważam, że ten człowiek jest już spalony. On się na tym spotkaniu jasno określił i jasną sprawą jest, że jeździ po Zachodzie i się dorabia. Jego szanse wyborcze, uważam, w tej chwili są żadne.

Kerstena zabrał niejaki Marek Chlebowicz¹¹ ze sobą do „Heveliusa” i wiem, że wybierał się tam [również] Japończyk, który od dłuższego czasu przy KKP się kręci, bo jest on w Polsce wykształcony i on nakręcał wizytę w Japonii. Sądzę, że Chlebowicz ma do nich interes prywatny, chociaż niekoniecznie. Chlebowicz to jest człowiek odpowiedzialny za kasety, które kursują po kraju. Jest redaktorem Polskiego Radia w Warszawie.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 1–5, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Mroczek.

1 Datację dokumentu oraz autorstwo doniesienia agenturalnego ustalono na podstawie egzemplarza dokumentu zawartego w teczce pracy TW ps. „Grażyna”. Zob. AIPN, 00200/1432, t. 2, k. 196, Teczka pracy TW ps. „Grażyna”.

c W oryginale tu i dalej pisownia nazwiska Kurpiński. Mirosław Krupiński (1939–2012) – 1976–1981 pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Olsztynie; rzecznik prasowy MKZ w Olsztynie; przewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; wiceprzewodniczący KK; od 13 XII 1981 r. przewodniczący KKS w Porcie Północnym w Gdańsku, przeniesionego dzień później do Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 16 XII 1981 r. aresztowany, w lipcu 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 3,5 roku więzienia, we wrześniu 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; od maja 1987 r. na emigracji w Australii. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Miros%C5%82aw_Marian_Krupi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 W Operze Leśnej w Sopocie 4 IX 1981 r. odbył się koncert I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”.

3 Jacek Fedorowicz (ur. 1937 r.) – artysta plastyk, dziennikarz, aktor, autor tekstów; współtwórca studenckiego teatru Bim-Bom w Gdańsku; współpracownik czasopism: „Po Prostu”, „Szpilki” i „Dookoła Świata”; 1974–1981 jeden z autorów radiowej audycji satyrycznej „60 minut na godzinę”; współpracownik Radia „Solidarność” Regionu Mazowsze; w stanie wojennym działacz Prymasowskiego Komitetu Pomocy Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom; twórca programów satyrycznych oraz wywiadów z przywódcami podziemnej „Solidarności” rozprowadzanych na kasetach audio i wideo; współpracownik Archiwum Solidarności; po 1989 r. prowadził m.in. programy satyryczne w TVP; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział III-1 KS MO/Biuro Studiów MSW/Wydział III-1 SUSW w ramach KE krypt. „Helios”/„Kobra”/SOR krypt. „Kobra”. Zob. R. Spałek, Jacek Fedorowicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 91–93; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Jan_Fedorowicz (dostęp 29 III 2018 r.).

4 Piotr Szczepanik (ur. 1942 r.) – piosenkarz, aktor; debiutował w 1963 r. na Festiwalu Piosenki Studenckiej w Krakowie; współpracował z Bohdanem Łazuką i Jackiem Fedorowiczem; od 1980 r. związany z NSZZ „Solidarność”;

1974–1978 rozpracowywany przez Wydział II KS MO w ramach SO krypt. „Orbita”; 14 II 1987 r. zarejestrowany przez Departament II MSW pod nr. rej. 100343 jako kandydat na TW; 25 I 1990 r. zrezygnowano z pozyskania. Zob. karty EO-4/77, EO-4-A/77 dot. P. Szczepanika z kartoteki odtworzeniowej MSW.

d–d W oryginale w obsadzeniu.

5 Czesław Kijanka (ur. 1944 r.) – student Wydziału Prawa UJ, kierownik działu ekonomicznego Państwowego Ośrodka Maszynowego w Birczy; przewodniczący KZ, MKZ oraz ZR Południowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 17 V 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; od 1982 r. na emigracji w USA; 1980–1986 figurant SO krypt. „Sanatorium” prowadzonej przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Przemyślu. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Czes%C5%82aw_Kijanka (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale Pałka. Grzegorz Palka (1950–1996) – chemik; pracownik PŁ; wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium KKP; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; w 1982 r. aresztowany i przewieziony do więzienia mokotowskiego, w 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; współzałożyciel Grupy Roboczej KK; w 1988 r. współzałożyciel tajnej Regionalnej Komisji NSZZ „Solidarność” Ziemi Łódzkiej; 1985–1990 rozpracowywany przez Wydział III/Wydział Studiów i Analiz WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Ameba”. Zob. K. Lesiakowski, Grzegorz Palka [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 291–292; Stan wojenny w Regionie Łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, wybór i oprac. M. Kopczyński, R. Rabiega, Warszawa–Łódź 2008, s. 243; http://www.encysol.pl/wiki/Grzegorz_Palka (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f W oryginale może.

g W oryginale Kertens. Otto Kersten (ur. 1928 r.) – niemiecki ekonomista, dyplomata; 1972–1982 sekretarz generalny Światowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych (International Confederation of Free Trade Unions).

6 Seweryn Jaworski (ur. 1931 r.) – robotnik, pedagog; pracownik Huty Warszawa; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 23 XII 1982 r. aresztowany, w sierpniu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1986 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Warszawie na 2 lata więzienia za wzywanie do bojkotu wyborów do Sejmu PRL, we wrześniu tego roku zwolniony na mocy amnestii; po 1989 r. angażował się w działalność NSZZ „Solidarność ’80” czy ROP; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO/Departament V MSW/Wydział V/III-2 SUSW w ramach SOR krypt. „Seweryn”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Seweryn_Jaworski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

k Przekreślone słowo dla.

l W oryginale jest.

7 Adam Michnik (ur. 1946 r.) – historyk, dziennikarz; 1957–1961 członek tzw. drużyn walterowskich kierowanych przez Jacka Kuronia; uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła; współzałożyciel Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności; w marcu 1968 r. relegowany z UW; w lutym 1969 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 3 lata więzienia, zwolniony po 1,5 roku; sekretarz Antoniego Słonimskiego; członek KOR i KSS „KOR” oraz współorganizator TKN; członek kierownictwa NOW-ej; od 1980 r. ekspert ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność” i doradca przewodniczącego regionu Zbigniewa Bujaka; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany, w lipcu 1984 r. zwolniony; w lutym 1985 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku w tzw. procesie gdańskim na 3 lata więzienia, w 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; od 1989 r. redaktor naczelny „Gazety Wyborczej”; 1965–1989 rozpracowywany przez Wydział III/IX/II Departamentu III MSW w ramach SOS/SOR krypt. „Gniazdo” i „Wir”. Zob. J. Skórzyński, Adam Michnik [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 234–237; http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Michnik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Jerzy Kropiwnicki (ur. 1945 r.) – ekonomista, dr; pracownik naukowy UŁ; wiceprzewodniczący ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; po wprowadzeniu stanu wojennego kierował (z Andrzejem Słowikiem) akcją protestacyjną w siedzibie ZR; skazany przez Sąd Najwyższy na 6 lat więzienia, w 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1986 r. wznowił jawną działalność Prezydium ZR Ziemia Łódzka; w 1988 r. współzałożyciel tajnej Regionalnej Komisji NSZZ „Solidarność” Ziemi Łódzkiej; 1991–1993 oraz 1997–2001 poseł na Sejm RP; 1992–1993 kierownik CUP; 1997–2002 kierownik Rządowego Centrum Studiów Strategicznych; 2002–2010 prezydent Łodzi; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Kropidło”, 1986–1990 przez Wydział III/Studiów i Analiz WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Ambasador”. Zob. K. Lesiakowski, Jerzy Kropiwnicki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 183–184; http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Kropiwnicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

ł–ł W oryginale ruch społeczny i otworzyć dyskusję na wszystkie tematy.

9 Albin Siwak (ur. 1933 r.) – murarz, działacz komunistyczny; przodownik pracy na wielkich budowach w latach pięćdziesiątych XX w.; pracownik Kombinatu Budownictwa Miejskiego „Warszawa-Wschód”; 1972–1981 I sekretarz POP PZPR; 1978–1984 członek Egzekutywy Komitetu Warszawskiego PZPR; 1980–1981 zastępca członka KC PZPR; 1981–1990 członek KC PZPR; 1981–1986 członek BP KC PZPR; 1986–1989 radca Ambasady PRL w Trypolisie.

10 Albin Szyszka (1937–2017) – działacz komunistyczny; inspektor Wydziału Organizacyjnego Centralnej Rady Związków Zawodowych; od 1981 r. przewodniczący Komisji Porozumiewawczej Branżowych Związków Zawodowych; przewodniczący Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Łączności, następnie na etacie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.

11 Marek Chlebowicz (ur. 1948 r.) – filolog polski, dziennikarz; pomysłodawca Radia „Solidarność” w Warszawie, ewoluującego z idei regionalnych zakładowych radiowęzłów propagujących działalność związkową; w styczniu 1981 r. uczestnik spotkania w mieszkaniu Janusza Onyszkiewicza, na którym powołano związkową redakcję radiową Radia „Solidarność” Regionu Mazowsze; do wprowadzenia stanu wojennego odpowiedzialny za kontakt radia z zarządami regionów (pierwszy godzinny materiał radiowy dla radiowęzłów przygotowano na kasetach 7 II 1981 r.); 4 II – 10 IX 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jaworzu i Darłówku; następnie na emigracji; 1976–1982 zarejestrowany przez Departament II MSW pod nr. 44410 jako TW ps. „Mikołaj”; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18180. Zob. AIPN, 00191/694, t. 1–2, Teczka pracy TW ps. „Mikołaj” dot. M. Chlebowicza; G. Majchrzak, Radio „Solidarność”. Niezależna działalność radiowa pod szyldem „Solidarności” 1980–1989 [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 2: Ruch społeczny, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, s. 387–449.

h–h W oryginale Było odebrane najbardziej chłodno.

i–i W oryginale jaką by sobie nasza partia chciała.

j W oryginale pełny.

Nr 48

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący konferencji prasowej prowadzonej przez Biuro Prasowe I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność” oraz finałowego koncertu I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”

[Szyfrogram] nr 3678

5 IX [19]81 [r.], [godz.] 10.10a

Tajne
Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyr[ektor] Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Kontynuując zaplanowane przez KW MO Gdańsk przedsięwzięcia w sprawie krypt. „Sejmik”, dokonano kolejnych ustaleń:

a) Uzyskano informację, iż w dniu 4 IX [19]81 [r.] o godzinie 21.00 w Centrum Prasowym I KZD NSZZ „Solidarność” rozpoczęła się konferencja prasowa, podczas której na pytania dziennikarzy odpowiadali J[anusz] Onyszkiewicz – rzecznik prasowy KKP i Marek Podgórczyk – szef Biura Prasowego Zjazdu. Poinformowano, że ogółem w zjeździe weźmie udział 892 delegatów. Ponad 50 proc. spośród nich to przedstawiciele inteligencji, niewielka jest natomiast liczba pracowników administracji związkowej. Codziennie ukazywać się będzie redagowana przez BIPS gazeta zjazdowa „Głos Wolny” i jej angielskojęzyczna mutacja „Congress Post”. Delegaci i dziennikarze otrzymywać będą ponadto na bieżąco dokumenty zjazdowe. Omawiając porządek obrad zjazdu, J[anusz] Onyszkiewicz zaznaczył, że może on ulec zmianie już podczas samych obrad. Na więcej pytań dot[yczących] problemu transmisji radiowo-telewizyjnej ze zjazdu rzecznik KKP oświadczył, iż rozmowy w tej sprawie zostały formalnie przez rząd zerwane. Rząd wysunął pod adresem „Solidarności” postulaty, których spełnienie było niemożliwe, bo ograniczały one związek w jego statutowych sprawach.

Wobec nieprzejednanego stanowiska władz sytuacja jest tak[a], że polska telewizja nie jest na zjazd „Solidarności” akredytowana. Jednocześnie J[anusz] Onyszkiewicz wyraził nadzieję, że jeszcze nie jest za późno. „Solidarność” ciągle oczekuje, że kierujący polskimi środkami społecznej komunikacji zmienią swoje stanowisko i zostanie osiągnięte porozumienie, na mocy którego społeczeństwo zostanie usatysfakcjonowane w swym żądaniu rzetelnej i obszernej, autoryzowanej przez związek transmisji z obrad I KZD „Solidarności”.

Inny istotny problem – wg odpowiadającychb będący ostatnio powodem wielu nieporozumień – to zaproszenie na zjazd zw[iązków] zawodowych z krajów socjalistycznych. M[arek] Podgórczyk wyjaśnił, że około miesiąca temu światowa federacja pracy¹ z siedzibą w Pradze dostała zbiorcze zaproszenie dla wszystkich zrzeszonych w niej związków. Ponieważ nie było żadnej odpowiedzi, kilka dni temu wysłano teleksowe indywidualne zaproszenia do wszystkich związków zawodowych z krajów socjalistycznych. Pozostały one również bez odpowiedzi. Wobec powyższego – jak stwierdził M[arek] Podgórczyk – kłamstwem była wypowiedź Stanisława Kani podczas ostatniego plenum KC, jakoby związki zawodowe krajów socjalistycznych nie zostały na zjazd zaproszone.

Dziennikarzy interesowały ponadto sprawy techniczne związane z organizacją i przebiegiem zjazdu, problem ewentualnych zmian w statucie „Solidarności” i przewidywania co do głównych nurtów zjazdowej dyskusji. Marek Podgórczyk poinformował, że na zjazd akredytowało się 161 dziennikarzy prasy reżimowej, 204 dziennikarzy zagranicznych i 160 przedstawicieli pism związkowych. Obecni są dziennikarze prawie wszystkich krajów socjalistycznych. Organizatorzy nie przewidują cofnięcia akredytacji dla tych dziennikarzy, którzy w sposób tendencyjny relacjonować będą obrady. Decyzję taką podjęto – jak to określono – „w imię wolności słowa”, a problem ten wynikł w związku z obecnością na zjeździe Jana Lipavskiegoc, korespondenta „Rudego Prawa”².

Poinformowano również, że dziennikarze Telewizji Polskiej nie będą wpuszczani na salę obrad, w związku z czym transmisja telewizyjna nie dojdzie do skutku.

Należy zaznaczyć, że w konferencji nie uczestniczyli dziennikarze centralnego ośrodka Telewizji Polskiej w Warszawie. W obradach będą mogli natomiast brać udział przedstawiciele lokalnych ośrodków telewizyjnych. Konferencja trwała około godziny czasu.

b) Na adres Biura Zjazdowego I KZD napływają w dalszym ciągu od poszczególnych komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” życzenia dla uczestników obrad, w których sugerują oni, iż obrady zjazdu winny skoncentrować się głównie na:

– sprawach samorządu pracowniczego i reformy gospodarczej;

– wytyczeniu działań antykryzysowych;

– podjęciu zdecydowanych działań na rzecz demokratyzacji życia państwowego;

– działaniach na rzecz praworządności, szczególnie zapewniających rzeczywistą niezawisłość sądownictwa;

– zapewnieniu gruntownej reformy prawa pracy;

– bezwzględnym doprowadzeniu do uporządkowania zawartych z rządem PRL porozumień;

– sprawach wewnątrzzwiązkowych, w tym:

1. Zapewnieniu pełnej demokracji wewnątrzzwiązkowej;

2. Zapewnieniu obowiązku konsultacji ważnych decyzji władz związkowych z członkami związku, szczególnie decyzji o strajkach i akcjach protestacyjnych;

3. Wzmocnieniu dyscypliny wewnątrzzwiązkowej;

4. Propozycji powołania rady naczelnej związku jako szerokiego przedstawicielstwa regionów, a KKP byłaby naczelnym organem wykonawczym związku.

W dniu 4 IX [19]81 r. w godzinach 21.00–1.00 odbył się w Sopocie finałowy koncert Przeglądu Piosenki Prawdziwej. W imprezie wzięło udział około 7000 osób. Wśród zebranej publiczności obecni byli delegaci na zjazd. Operę Leśną, podobnie jak halę „Olivia”, udekorowano portretami byłych przywódców partii i rządu. W kolejności umieszczono portrety Bieruta, Cyrankiewicza, Gomułki, Jaroszewicza i Gierka. Dalej powieszono dwie ramy portretów wypełnionych czarnym materiałem. Za miejscami dla publiczności umieszczono duże płótno z napisem „Solidarność”. W koncercie przedstawiono pozycje, które były najlepiej przyjęte podczas trwania przeglądu.

Prowadzący koncert – Maciej Zembaty i Jonasz Kofta³ – przez cały czas atakowali w podtekstach partię, nasze sojusze oraz rząd. Prezentowane utwory miały charakter ballad satyrycznych o dużym ładunku politycznym. Na uwagę zasługuje fakt, że wykonawcy zrezygnowali z przedstawienia części utworów o tendencyjnych treściach, np. Jacek Zwoźniak⁴ nie zaprezentował piosenki „Na wszelki wypadek”, a Aleksander Grotowski⁵ „Ballady o św. Włodzimierzu” (ośmieszającej postać Wł[odzimierza] Lenina). Zebrana publiczność odbierała przedstawiane utwory spontanicznie i z dużym aplauzem przyjmowała wystąpienia satyryków i konferansjerów.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Zaszyfrował: Głaszczka, dnia 5 IX [19]81 [r.], godz. 10.45

Rozszyfrował: Najder, godz. 11.30

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 144–147, oryginał, mps.

a Pośrodku odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 7 IX [19]81 r.

b W oryginale odpowiadającym.

c W oryginale Lipawskiego.

1 Chodzi o Światową Federację Związków Zawodowych.

2 „Rude Prawo” (czes. „Rudé právo”) – organ Komunistycznej Partii Czechosłowacji.

3 Jonasz (właśc. Janusz) Kofta (1942–1988) – poeta, dramaturg, satyryk i piosenkarz; początkowo związany z klubem „Hybrydy”; współpracownik Teatru Syrena, współzałożyciel kabaretu Pod Egidą; od 1964 r. współpracownik Programu Trzeciego Polskiego Radia.

4 Jacek Zwoźniak (1952–1989) – piosenkarz, artysta kabaretowy; członek popularnej wrocławskiej grupy BABA oraz kabaretu B-Complex; zdobywca nagród i wyróżnień, m.in. na I Przeglądzie Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”, Ogólnopolskim Przeglądzie Piosenki Autorskiej „Hybrydy”; zginął w wypadku samochodowym, wracając z koncertu.

5 Aleksander Grotowski (ur. 1952 r.) – kompozytor, wokalista; w sierpniu 1981 r. wystąpił na I Przeglądzie Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”; działacz opozycji antykomunistycznej; związany z wrocławskim Studiem 202.

Nr 49

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3698

5 IX [19]81 [r.], [godz.] 18.15a

Tajne
Wiceminister Spraw Wewnętrznychb

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyr[ektor] Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

W ramach kontynuacji przedsięwzięć realizowanych przez KW MO Gdańsk w sprawie kryp[tonim] „Sejmik” dokonano szeregu dalszych ustaleń oraz podjęto następujące przeciwdziałania:

a) W dniu 4 IX br. odbyło się posiedzenie KKP, na którym między innymi omawiano wstępny referat sprawozdawczy, który ma KKP przedstawić w pierwszej turze zjazdu. Właściwe sprawozdanie KKP i udzielenie absolutorium odbędzie się w drugiej turze obrad. Pierwsza tura obrad poświęcona będzie utworzeniu komisji zjazdowych, wstępnej dyskusji programowej, dyskusji nad tymi poprawkami oraz uchwaleniu tych poprawek. W przerwie między turami obrad poprawki do statutu mają być ratyfikowane przynajmniej przez połowę regionów reprezentujących ponad połowę członków związku.

b) W dniu 4 IX br. w godzinach popołudniowych odbyło się spotkanie przewodniczących regionalnych zespołów delegatów, na którym m.in. omówiono szczegóły łączności z regionami podczas obrad zjazdu.

c) Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” w przedsiębiorstwie „Elektromontaż” w Szczecinie nadesłała do BIPS protest w związku z umorzeniem śledztwa w „sprawie bydgoskiej”. W proteście tym stwierdzono między innymi: „Z niepokojem i goryczą nasuwa się analogia ze skandalicznymi wstrząsającymi światową opinią publiczną wyrokami w RFN, gdzie sądy też nie mogą znaleźć winnych w procesach obozowych oprawców”.

d) W wyniku wprowadzenia naszego kontaktu do służby zabezpieczenia uzyskano informację, że służbie porządkowej polecono zwracać szczególną uwagę na delegatów z zarządów regionalnych Lublina, Katowic i Mazowsza, motywując to możliwością spowodowania przez w[yżej] wym[ienionych] rozłamu w związku, zakłócenia jego obrad lub innych nieprzewidzianych sytuacji.

e) Zarząd Regionu Środkowo-Wschodniego z siedzibą w Lublinie nadesłał swoim delegatom do Gdańska 700 szt. wydawnictwa „Miesiąc” i materiały dot[yczące] samorządu pracowniczego, do rozpowszechniania wśród uczestników zjazdu.

f) Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Stoczni im. A[dolfa] Warskiego ogłosiła swą uchwałę, w której m.in. oświadcza, że „w przypadku uchwalenia przez sejm ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie nieodpowiadających oczekiwaniom i dążeniom społecznym podejmujemy działania zmierzające do odwołania przez wyborców posłów na sejm, którzy głosowali wbrew woli większości społeczeństwa”. I wzywa wszystkie komisje zakładowe „Solidarności” oraz zjazd do podjęcia podobnych uchwał.

g) Uzyskano informacje potwierdzające istnienie konfliktu między ugrupowaniem skupionym wokół Lecha Wałęsy a ugrupowaniem A[ndrzeja] Gwiazdy. Wykorzystując stworzone w dniu wczorajszym operacyjne dotarcie do L[echa] Wałęsy, w ramach działań dezintegracyjnych udostępniono mu zestaw informacji i danych obrazujących prowadzoną przeciwko niemu działalność przez niektórych działaczy związku w celu umożliwienia uargumentowanego przeciwstawienia się tej kampanii. W wyniku powyższego L[ech] Wałęsa podjął decyzję o przygotowaniu przez Komisję Rewizyjną Regionu Gdańskiego materiałów dot[yczących] nadużyć finansowych A[ndrzeja] [i] J[oanny]¹ Gwiazdów oraz wydał polecenie służbie porządkowej zjazdu, aby skonfiskowała planowane do kolportażu w czasie zjazdu [egzemplarze] „Wywiad[u] z A[ndrzejem] Gwiazdą”.

h) Uzyskano następne materiały wskazujące, iż Janusz Sigismundc na polecenie J[anusza] Onyszkiewicza zamierza w najbliższych dniach podjąć się organizacji konferencji prasowej specjalnego typu, z udziałem dziennikarzy japońskich, amerykańskich, angielskich i „Tygodnika Solidarność” oraz przedstawicieli TASS i red. Lipavskiegod z „Rudego Prawa”. Celem konferencji ma być napuszczenie dziennikarzy zachodnich do tendencyjnej i prowokacyjnej polemiki z ww. dziennikarzami [z] k[rajów] s[ocjalistycznych].

i) Ustalono, że sprawozdanie Krajowej Komisji Rewizyjnej KKP przedstawione zostanie delegatom na zjazd w dniu 5 IX 1981 r. Będzie ono zawierało szereg dokumentów krytycznych odnoszących się przede wszystkim do istniejącego bałaganu organizacyjnego i uchybień dyscypliny finansowej. Stwierdza się w nim jednak, iż nie ustalono dotąd faktów nadużyć finansowych.

j) W toku dyskusji kuluarowych wśród delegatów na zjazd dominuje aktualnie tematyka personalna związana z oceną dotychczasowej działalności przywódców „Solidarności”. Wyrażane są najczęściej m.in. następujące opinie:

– Wałęsa to bohater Sierpnia i legenda związku, jest jednak słabym organizatorem i ostatnio pod jego kierownictwem „Solidarność” nie osiągnęła poważnych sukcesów. Coraz częściej w tych dyskusjach rozważana jest możliwość jego ustąpienia. Ustalono, że aktywną działalność przeciwko niemu prowadzi nadal KSS „KOR”. Nie ma on również poparcia w aktywie NSZZ RI „Solidarność”, głównie u J[ana] Kułaja². Grupą wspierającą L[echa] Wałęsę pozostają nadal doradcy, przede wszystkim Mazowiecki i Geremek, niektóre ogniwa regionalne, np. Bielsko-Biała i Rzeszów. Trwają różnorodne zabiegi rywalizujących grup, mające na celu pozyskanie dla swych koncepcji delegatów Regionu Górnośląskiego;

– A[ndrzej] Gwiazda: uważa się, że zyskał poparcie delegatów ze środowisk inteligenckich oraz kręgów intelektualnych;

– Z[bigniew] Bujak: cieszy się opinią dobrego organizatora i mówcy, jest ponadto robotnikiem. Jego popularność wzrasta;

– w kontekście ocenianej problematyki, a także stosunków rząd–„Solidarność” spodziewane są ostre w tonie wystąpienia J[ana] Rulewskiego i Zb[igniewa] Bujaka.

W dniu 5 IX 1981 r. nie nastąpiły zauważalne zmiany ew propagandzie wizualneje na terenie Trójmiasta. Obiekty przedsiębiorstw i instytucji w zdecydowanej większości nie zaakcentowały faktu zjazdu, jak również swej własnej codziennej tożsamości. Nie odnotowano faktów kolportażu wrogich ulotek, plakatowania obiektów, jak również oflagowania zakładów pracy. Wyjątek stanowią jedynie:

– budynek Centrum Techniki Okrętowej – hasło: „Zjazd «Solidarności» naszą szansą”;

– budynek Zarządu Portu Gdańsk – hasła: „«Solidarność» gwarantem jedności narodu” oraz „Czas położyć kres szkalowaniu «Solidarności»”;

– brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina – wywieszonych kilka haseł firmowanych przez „Solidarność” i KZ PZPR. W ich pobliżu hasło: „Uwolnić politycznych – dość bezprawia”.

W okresie bezpośrednio poprzedzającym rozpoczęcie zjazdu miała miejsce kłótnia między L[echem] Wałęsą a J[anem] Rulewskim, w trakcie której Wałęsa zapowiedział m.in., że w przypadku zagrożenia swej pozycji odwoła się do patriotycznie usposobionych Polaków.

W dniu 4 IX [19]81 [r.] L[ech] Wałęsa ponownie zaproponował Bogdanowi Borusewiczowi kierownicze stanowisko w Zarządzie Regionu Gdańskiego w zamian za zaniechanie wszelkich urazów osobistych do L[echa] Wałęsy. B[ogdan] Borusewicz stwierdził, iż nie nadaje się do polityki i chce pracować spokojnie „na etacie”, ale nie w „Solidarności”. Mimo to L[ech] Wałęsa prosił go, aby się zastanowił i udzielił ostatecznej odpowiedzi do godz. 10.00 w dniu 5 IX [19]81 [r.].

W dniu dzisiejszym o godz. 8.00 w katedrze oliwskiej została odprawiona msza święta z udziałem ok. 20 tys. osób, w której wzięła udział większość delegatów na zjazd. Mszę koncelebrował ks. prymas J[ózef] Glemp, który także wygłosił kazanie. Kazanie było utrzymane w spokojnym tonie. Wzywał on do konieczności utrzymania spokoju, wzajemnego zrozumienia i pracy. W kazaniu swym stwierdził m.in.: „[P]odejmujecie się, najmilsi, dziś historycznego dzieła. Ma ono kształtować sytuację ludzi pracy, a także przyszłość ojczyzny… Z Jasnej Góry 26 VIII [19]81 [r.] wezwałem i prosiłem o spokojny miesiąc wrzesień, który dla każdego Polaka ma niezwykłą wymowę. Prasa podała, że apelowałem o 30 dni spokoju. To nie jest to samo. Prosiłem o spokój… Moje wezwanie ponawiam. Niech modlitwa całego narodu rozjaśnia umysły i napełnia serca podczas zjazdu, przez cały wrzesień i na dalszą przyszłość”. Prymas J[ózef] Glemp został zaproszony do udziału w obradach zjazdu, lecz dotychczas nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi.

Po mszy odbyło się krótkie spotkanie L[echa] Wałęsy z prymasem i członkami Prezydium KKP.

Po godzinie 10.00 na teren parkingu przy hali „Olivia” zaczęły przyjeżdżać autobusy z delegatami. Przy wejściu z poszczególnych delegacji odłączały się poszczególne osoby, które kolportowały wśród zebranego tłumu egzemplarze własnych wydawnictw regionalnych. Szczególnym aplauzem wśród zebranych witane były delegacje zagraniczne, w tym [z] największym delegacja z USA.

Zjazd „Solidarności” rozpoczął się o godz. 11.06 przemówieniem powitalnym L[echa] Wałęsy, które przyjęte zostało oklaskami. Wybrano szesnastoosobowe Prezydium Zjazdu, którego przewodniczącym został Tadeusz Syryjczyk³ z Regionu Małopolska. Do przerwy odnotowano 2 wystąpienia zaproszonych gości, a to:

– przedstawiciela światowej konfederacji pracy⁴, który stwierdził, że istnieje podobieństwo historii tego ruchu i „Solidarności”, ich chrześcijańskiej bazy, oraz podkreślił ich niezależność od władz państwowych;

– z[astęp]cy dyrektora generalnego MOP, który oprócz grzecznościowych gestów pod adresem Wałęsy zaproponował „Solidarności” wszechstronną pomoc oraz doraźnie zaprosił piętnastoosobową grupę stypendystów „Solidarności” (obydwa wystąpienia nie zawierały jawnie wrogich akcentów).

W trakcie obrad o godz. 13.45 przewodniczący zjazdu (rzekomo na wniosek z sali) przedłożył propozycję pod adresem władz państwowych postulatu żądaniowego dot[yczącego] rozszerzenia informacji o zjeździe poprzez zwiększenie nakładu „Tygodnika Solidarność” do 1 mln egz. W głosowaniu propozycję tę przyjęto przy jednym głosie sprzeciwu. Przerwa w obradach nastąpiła w czasie m[iędzy] godz. 14.00 a 16.00.

Uzyskano informację, że przygotowana wersja sprawozdania Krajowej Komisji Rewizyjnej zostanie przedstawiona delegatom dopiero w czasie obrad II tury zjazdu, a nie jak planowano – w dniu 5 IX [19]81 [r.]. Przesunięcie wynikło prawdopodobnie z faktu ustalenia w ostatnim okresie faktów nieuzasadnionych wydatków finansowych na działalność „Tygodnika Solidarność” oraz Biura Organizacyjnego Zjazdu. W uzasadnieniu decyzji podaje się, że przyjęcie tego sprawozdania w [pierw]szej turze obrad byłoby równoznaczne z udzieleniem władzom związku absolutorium, co spowodowałoby powstanie nowego rodzaju „bezkrólewia”, a także utrudniłoby rozliczanie osób odpowiedzialnych za niewłaściwą działalność.

W holu „Olivii” jest stoisko, w którym sprzedaje się różne wydawnictwa, m.in. zeszyty informacyjne pt. „Dyskusja nad programem i taktyką związku” oraz „Grudzień 1970”.

W czasie obrad zjazdu „Solidarności” odnotowano szereg mankamentów organizacyjnych, polegających m.in. na braku dyscypliny wśród delegatów, którzy w znacznej liczbie opuszczają salę obrad. W związku z tym organizatorzy co jakiś czas wystawiają plansze z hasłem wzywającym delegatów do właściwego zachowania oraz powrotu na salę. Miały również miejsce kłopoty techniczne związane z tłumaczeniem wystąpienia z[astęp]cy dyrektora generalnego MOP.

Na sali ok[oło] jednej trzeciej miejsc nie zostało zajętych przez delegatów i zaproszonych gości, co znacznie obniża efekt propagandowy imprezy.

Z rozpoznania prowadzonego wśród załóg kluczowych obiektów Wybrzeża wynika, że panuje nastrój wyczekiwania na decyzje zjazdu delegatów NSZZ „Solidarność”. Panuje przekonanie, że na zjeździe zwycięży umiarkowana linia postępowania L[echa] Wałęsy.

Powyższe informacje uzyskano od osobowych źródeł informacji, jak również od pracowników naszego resortu ochraniających obrady I KZD NSZZ „Solidarność”.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Zaszyfrował: Szpyra, dnia 5 IX 1981 r., godz. 19.00

Rozszyfrował: Najder, godz. 19.25

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 148–154, oryginał, mps.

a W prawym górnym rogu pieczątka Szyfrogram otrzymany nr 64988 z Gdańsk[a]. Rozszyfrowano 5 IX [19]81 r.

b Powyżej odręczny dopisek W[ydział] III, OA-III-03982/81.

c W oryginale Sigmund.

d W oryginale Lipawskiego.

1 Joanna Duda-Gwiazda (ur. 1939 r.) – inżynier okrętowiec; działaczka WZZ Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”; 1978–1980 redaktorka „Robotnika Wybrzeża”; członek MKZ i ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 1978–1990 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO/Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach spraw krypt. „Brodacz” i „Saturn”. Zob. Z. Płużańska, Andrzej Gwiazda [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 81–82; Gwiazdozbiór…, passim; http://www.encysol.pl/wiki/Joanna_Duda-Gwiazda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e–e W oryginale w ustroju propagandy wizualnej.

2 Jan Kułaj (ur. 1958 r.) – rolnik; członek ZSL; w grudniu 1980 r. przewodniczący WKZ NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska” województwa przemyskiego; w styczniu 1981 r. przedstawiciel rolników strajkujących w Ustrzykach Dolnych i Rzeszowie podczas obrad KKP w Gdańsku; od 1981 r. przewodniczący OKZ NSZZ RI „Solidarność”; członek KS w Bydgoszczy podczas tzw. kryzysu bydgoskiego; 15 XII 1981 r. – 28 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Konstancinie-Jeziornie; w 1986 r. członek Rady Konsultacyjnej przy przewodniczącym Rady Państwa Wojciechu Jaruzelskim; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Przemyślu w ramach spraw operacyjnych krypt. „Klon”, „Żywiciel” i „Wspólnota”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Ku%C5%82aj (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Tadeusz Syryjczyk (ur. 1948 r.) – polityk, informatyk, dr; pracownik naukowy Instytutu Informatyki AGH w Krakowie; uczestnik Marca ’68 w Krakowie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy Regionie Małopolskim NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 24 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie, Kielcach-Piaskach i Łupkowie; 1983–1985 członek Prezydium RKS Małopolska; 1989–1991 minister przemysłu; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOS/SOR krypt. „Arab”. Zob. K. Knoch, Tadeusz Syryjczyk [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 269–271; http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Syryjczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Chodzi o Światową Federację Związków Zawodowych.

Nr 50

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: 5 IX 1981 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, identyfikator: 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej.

Kod informacji: 01023.

[…]b

Ze źródła ps. „Ramzes” uzyskano informację, jakoby po mszy św. w katedrze w Oliwie przewidziane jest śniadanie, na którym mają być obecni: prymas, L[ech] Wałęsa i członkowie Prezydium KKP.

W prowadzonym rozpoznaniu operacyjnym uzyskano następujące informacje agenturalne:

– TW ps. „Rejtan” poinformował, iż A[ndrzej] Gwiazda i A[lina] Pienkowska mają przygotowane wystąpienia, w których zamierzają „wygarnąć” L[echowi] Wałęsie jego ugodowość i ustępliwość wobec Kani i Jaruzelskiego. Działacze gdańskiego MKZ mają ponoć już przygotowane ulotki dotyczące podwyżki cen artykułów żywnościowych. Ulotki mają być kolportowane w czasie trwania zjazdu na terenie Trójmiasta.

– TW „Rejtan” stwierdził także, że działacze KSS „KOR” planują w swych wystąpieniach zjazdowych poddać krytyce IX Zjazd PZPR. Mają szczególnie uwypuklić dotychczasowe błędy w polityce społeczno-politycznej PZPR. Zamierzają zaatakować L[echa] Wałęsę. Nie przewiduje się jednak jego usunięcia z życia politycznego związku.

– TW ps. „Bogdan”¹ poinformował, że pracownicy dyrekcji CPN w Gdańsku wyrażają pogląd, że zjazd „Solidarności” doprowadzi do zwycięstwa realistycznego nurtu w tym związku, tj. takiego, jaki reprezentuje L[ech] Wałęsa. Może to przyczynić się do wypracowania pewnych porozumień między związkiem „Solidarność” a władzą. Uważa się, że zwycięstwo ewentualnego nurtu radykalnego może doprowadzić do konfrontacji niepożądanej przez społeczeństwo.

– KO „S.W.”² przekazał informację dotyczącą oceny przez osoby zatrudnione w resorcie budownictwa mieszkaniowego wystąpienia telewizyjnego L[echa] Wałęsy i innych członków związku. Wypowiedź L[echa] Wałęsy przyjęta została bardzo pozytywnie. Wałęsa mówił dość jasno i wiedział, co chce powiedzieć. Dużo uwag wywołały wypowiedzi Mariana Jurczyka, który nie powinien – zdaniem rozmówców „S.W.” – „tak jaskrawo wypowiadać się przed kamerą”. Telewizyjna wypowiedź wicepremiera M[ieczysława] F[ranciszka] Rakowskiego³ oceniona została krytycznie. Jeden z rozmówców „S.W.” stwierdził: „Za dużo owija się w bawełnę, a poza tym kłamie. Szybciej czy później musi dojść do konfrontacji sił, ponieważ nie może być dwóch sił rządzących”.

O godz. 8.00 w katedrze oliwskiej rozpoczęło się nabożeństwo dla delegatów i zaproszonych gości. W trakcie mszy św. kazanie wygłosił kardynał J[ózef] Glemp. Treść kazania przekazana zostanie odrębnym meldunkiem.

Ponadto z innych źródeł operacyjnych uzyskano informacje, że:

– po godzinie 10.00 na teren parkingu przy hali „Olivia” zaczęły przyjeżdżać autobusy z delegatami. Zanotowano pojedyncze przypadki odłączania się od poszczególnych delegacji osób, które kolportowały wśród zebranego tłumu egzemplarze własnych wydawnictw regionalnych;

– szczególnym aplauzem wśród zebranych były witane delegacje zagraniczne, w tym zwłaszcza delegacja z Nowego Jorku;

– przed halą „Olivia” sprzedawane były znaczki z treścią: „Konfederacja Polski Niepodległej”, „Zlot Gwiaździsty”, „E.A.” (element antysocjalistyczny), „Solidarność” oraz pojedyncze egzemplarze formatu A4 z popiersiem J[ózefa] Piłsudskiego. Ponadto stwierdzono, że w samochodzie z napisem bocznym „Solidarność Katowice” znajdowało się około 150 egz. „Wolnego Związkowca”.

Z uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” informacji wynika, iż w dniu 5 IX [19]81 [r.] na posiedzeniu poszerzonego Komitetu Strajkowego w Zakładach Graficznych w Rzeszowie postanowiono:

1. Zawiesić z dniem 5 bm. od godz. 13.00 kontynuowanie strajku okupacyjnego, mając na uwadze nadrzędne racje związku – rozpoczęcie obrad I KZD NSZZ „Solidarność”.

2. Utrzymać gotowość strajkową do czasu spełnienia naszych żądań:

– przyjazdu kompetentnych przedstawicieli ZPP w celu uzgodnienia warunków zakończenia konfliktu i podpisania porozumienia;

– spowodowania zaprzestania kłamliwej propagandy w źródłach masowej informacji skierowanej przeciwko załodze.

3. Zwrócić się w przypadku niespełnienia naszych żądań do:

– Zarządu Regionu Rzeszowskiego,

– KKK Pracowników Poligrafii NSZZ „Solidarność”,

– KKP

o podjęcie skutecznych działań wspierających.

Do Biura Organizacyjnego I KZD NSZZ „Solidarność” nadszedł teleks, w którym zawarto sprawozdanie z jednodniowej konferencji brytyjskich związków zawodowych środkowej Anglii, odbytej w dniu 2 IX br. W ww. sprawozdaniu stwierdza się m.in.:

„Wśród kilkuset obecnych na sali związkowców byli również działacze najrozmaitszych ugrupowań politycznych, począwszy od liberałów, przez socjalistów, komunistów i różnych skrajnie lewicowych frakcji, jak maoistów i trockistów.

Obrady obracały się wokół kilku wyraźnych tematów.

Po pierwsze – zagadnienie, dlaczego Związek Radziecki wprowadził element wojny psychologicznej przez zmasowanie swych wojsk wokół granic Polski i prowadzenie manewrów na wielką skalę z desantami o 15 km od granic kraju.

Najbardziej wrogo do Rosji ustosunkował się w tej sprawie trockista, i gdy w pewnym momencie przemówienie stało się deklaracją polityczną grupy trockistów – przedstawiciel grupy socjaldemokratycznej poprosił o odebranie mówcy głosu. Dyskusja na ten temat zakończona została przez Cywińskiego⁴ uwagą, że Związek Radziecki musi traktować wypadki w Polsce inaczej niż w Czechosłowacji, gdyż tam demokratyzacja szła od góry, bez udziału mas, a w Polsce obecnie zmiany idą od dołu. Są inicjatywą milionów ludzi pracy i wszelkie próby stwierdzeń, że odnowa nie jest szczerym życzeniem narodu, ale narzucona jest przez elementy wrogie, jest absurdem nie do przyjęcia nawet dla Rosji.

Przy dyskutowaniu obecnych braków i ogólnej sytuacji gospodarczej kraju wykazane było przez obecnych kompletne niezrozumienie, jak można było przy socjalistycznym planowaniu doprowadzić do tak wielkiej katastrofy i jak z niej można wyjść. Moszczyński⁵ podsumował to zagadnienie apelem o pomoc, który spotkał się z ogólnym poparciem zebranych.

Ostatnim tematem obrad były zagadnienia ideologiczne, w czasie których członek brytyjskiej partii komunistycznej wystąpił z opinią, że «Solidarność» może dążyć do nawrotu kapitalizmu do Polski, a inni członkowie ugrupowań socjalistycznych sugerowali, że «Solidarność» nie będzie w stanie zatrzymać się jedynie na problemach gospodarczych, ale siłą rzeczy, wcześniej czy później, podobnie jak brytyjskie związki zawodowe, będzie musiała pośrednio lub bezpośrednio ingerować w sprawy polityczne kraju. Podsumowania tej części dyskusji podjął [się] Cywiński, kończąc twierdzeniem, że socjalizm w Polsce istniał od 36 lat, istnieje dziś i istnieć będzie, jednakże dotychczasowa forma jego zbankrutowała i naród dąży do stworzenia swego własnego modelu socjalistycznego…”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 22, k. 60–65, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b Pominięto fragment przesłany szyfrogramem z 5 IX 1981 r. Zob. dokument nr 49 – AIPN, 0236/243, t. 4, k. 148–154.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

3 Mieczysław F. Rakowski (1926–2008) – dziennikarz, działacz komunistyczny; od 1948 r. członek PPR, potem PZPR; 1958–1982 zastępca redaktora/redaktor naczelny tygodnika „Polityka”; 1958–1961 prezes SDP; 1975–1989 poseł na Sejm PRL; 1981–1988 wicepremier; 1981–1985 przewodniczący Komisji Rady Ministrów ds. Dialogu ze Związkami Zawodowymi; 1988–1989 premier; 1989–1990 I sekretarz PZPR.

4 Janusz Cywiński (1921–2018) – prawnik, inżynier chemik; harcerz Szarych Szeregów; od 1943 r. w kontrwywiadzie AK; żołnierz pułku AK „Baszta”, powstaniec warszawski; żołnierz II Korpusu Polskiego; po wojnie na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie prowadził firmę zajmującą się handlem surowcami chemicznymi; działacz polonijny i kombatancki; w latach osiemdziesiątych kierownik Biura Informacji NSZZ „Solidarność” w Wielkiej Brytanii. W 1957 r. Departament I MSW pozyskał Cywińskiego do współpracy w charakterze TW ps. „Skaut”, kontakty zerwano po stwierdzeniu nieszczerości, działań z pobudek materialnych i podejrzenia o pracę na rzecz wywiadu brytyjskiego; ponowne próby nawiązania kontaktów operacyjnych miały miejsce w latach 1971–1980, zaniechano ich z powodu uznania Cywińskiego za podwójnego agenta (w latach 1979–1980 departamenty I i II MSW przeprowadziły kontrolę operacyjną, która wykazała kontynuację współpracy Cywińskiego z wywiadem brytyjskim, co w konsekwencji doprowadziło do wpisania go na listę osób niepożądanych w PRL). Zob. AIPN, 00191/244, Materiały krypt. „Skaut” dot. J. Cywińskiego.

5 Wiktor Moszczyński (ur. 1946 r.) – politolog, działacz polonijny, dziennikarz; obywatel Wielkiej Brytanii; absolwent Uniwersytetu Sussex w Brighton; działacz Polish Solidarity Campaign – organizacji pomagającej NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. współorganizator demonstracji pod Ambasadą PRL w Londynie.

Nr 51

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Orion” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Jekę dotycząca gdańskich działaczy Ruchu Młodej Polski

Źródło: TW ps. „Orion”

Przyjął: ppor. R[yszard] Jeka¹

Dnia 5 IX 1981 r.b

Gdańsk, dnia 5 IX 1981 r.a

Tajne

Egz. nr c1c

Informacja

W bieżącym tygodniud przebywałem dwukrotnie w mieszkaniu p. Rybickich, w tym [za] pierwszy[m] raz[em] nie zastałem nikogo, a za drugim razem w domu była tylko żona „Arama” – Małgorzata².

W czasie rozmowy, jaką przeprowadziłem z Małgorzatą, starałem się nią tak pokierować, aby uzyskać jak najwięcej informacji na temat mającego się odbyć KZD NSZZ „Solidarność” oraz roli, jaką na tym zjeździe mogą odegrać działacze RMP, a w szczególności jej mąż „Aram”.

Małgorzata w czasie rozmowy poinformowała mnie, iż większość działaczy Ruchu Młodej Polski zaangażowana została w prace przygotowawcze i organizacyjne zjazdu, a także będzie bezpośrednio brała udział w obsłudze zjazdu. W tym miejscu wymieniła dla przykładu, że „Aram” jako kierownik BIPS będzie kierował pracami nad przygotowaniem specjalnego wydania „Gazety Zjazdowej”. Nadmieniła także, że jeden z działaczy tej organizacji, Jan Samsonowicz, jest delegatem na zjazd. Wspomniała ona także, iż większość działaczy RMP będzie zajmowała się kolportażem (szczególnie młodzież) wydawnictw Zarządu [Regionu] Gdańskiego NSZZ „Solidarność”. Nadmieniła przy tym, iż nie jest wykluczone, że będą kolportować pojedyncze egzemplarze „Bratniaka”, wykorzystując obecność delegatów z całego kraju, jednakże sprawa ta musi być wcześniej uzgodniona z Lechem Wałęsą, gdyż nie chcieliby się jemu narażać.

Na moje pytanie, czy w okresie trwającego zjazdu będę mógł zastać „Arama” w domu, Małgorzata odpowiedziała, iż jest [to] sprawa chyba niemożliwa, gdyż „Aram” od rana do wieczora będzie zajęty przy obsłudze zjazdu. Niemniej jednak prosiła mnie, abym w poniedziałek przyszedł w późnych godzinach wieczornych, może zastanę w domu „Arama”, który będzie mógł o wiele więcej mi powiedzieć na temat zjazdu i panującej tam atmosfery.

„Orion”

Zadania dla TW

Udać się w dniu 7 IX br. na umówione spotkanie do mieszkania Rybickich i w czasie prowadzonej rozmowy rozpoznać atmosferę, jaka panuje na zjeździe, a także w miarę możliwości uzyskać informację o osobach – członkach RMP zatrudnionych przy obsłudze zjazdu, a także pobrać od „Arama” wydawnictwa „Solidarności” drukowane w okresie zjazdu.

Uwagi i przedsięwzięcia

Informacje uzyskane od TW ps. „Orion” wskazują jednoznacznie na fakt, iż większość czołowych działaczy RMP zatrudnionych jest przy obsłudze zjazdu. Na uwagę zasługuje informacja o planowanym kolportażu wśród uczestników zjazdu wydawnictwa RMP „Bratniak”. Biorąc powyższe pod uwagę, uważam za zasadne kontynuowanie rozmów TW z „Aramem” bądź jego żoną, gdyż będzie on mógł tą drogą zdobyć szereg informacji na temat odbywającego się samego zjazdu, a także osób go obsługujących, wywodzących się z działaczy RMP.

Spotkanie odbyłem przy zachowaniu zasad konspiracji.

Kolejne spotkanie umówione zostało na dzień 8 IX 1981 r.

Informacje uzyskane od TW „Orion” wykorzystać w sprawie krypt. „Aram”.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – sprawa „Aram”

Egz. nr 3 – Sekcja 1

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III

(–) ppor. Ryszard Jeka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 249, oryginał, mps.

a Obok odręczne dopiski Proszę pilnie przekazać do Wydz[iału] III „A”. Sekcja 3, do wykorzystania w sprawie „Sejmik”, 5 IX [19]81 r. oraz parafy.

b Poniżej odręczny dopisek Wpłynęło dnia 5 IX [19]81 r., godz. 14.40.

c–c Wpisano odręcznie.

d Obok przekreślone maszynowo słowo dwukrotnie.

1 Ryszard Jeka (ur. 1949 r.) – kpt. MO; 1974–1975 inspektor operacyjny SB Referatu ds. Rozpoznania KM MO w Gdyni; 1975–1976 inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1976–1979 słuchacz WSO w Legionowie; 1979–1984 starszy inspektor Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1985 starszy inspektor Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1985–1990 kierownik sekcji Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2528, Akta osobowe R. Jeki.

2 Małgorzata Rybicka (ur. 1955 r.) – filolog polski; 1981–1983 nauczycielka języka polskiego; od 1976 r. żona Arkadiusza Rybickiego; działaczka opozycji antydemokratycznej związana z RMP; redaktorka pisma „Bratniak”; od 1987 r. zaangażowana w pomoc osobom cierpiącym na autyzm; 1983–1989 rozpracowywana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Jazon”.

Nr 52

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW dotyczący kontroli operacyjnej duchowieństwa w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Godz.

Gdańsk, dnia 5 września 1981 r.
Tajne

Egz. nr b2b

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek

W nawiązaniu do szyfrogramu nr 3697 informuję:

1. Prymas Polski arcybiskup Józef Glemp nie brał udziału w inauguracji I KZD NSZZ „Solidarność”. Opuścił on teren województwa gdańskiego około godziny 11.30, udając się prawdopodobnie w kierunku Częstochowy.

Przed wyjazdem prymasa Glempa odbyło się w gdańskiej kurii biskupiej śniadanie, w którym obok Glempa wzięli udział:

– ordynariusz diecezji gdańskiej bp L[ech] Kaczmarek;

– sufragan diecezji gdańskiej bp [Józef] Kazimierz Kluz¹;

– kilkuosobowa grupa księży kurialistów i dziekanów, w tym kapelan „Solidarności” Henryk Jankowski;

– jedenastoosobowa grupa czołowych przedstawicieli KKP NSZZ „Solidarność” z Lechem Wałęsą i Szablewskim;

– prezes SDP Stefan Bratkowski;

– dwóch przedstawicieli francuskiej centrali związków zawodowych (nazwisk nie ustalono).

W czasie śniadania Lech Wałęsa i Szablewski jako przedstawiciel Stoczni Gdańskiej wygłosili krótkie przemówienia. W przemówieniach wyrażali oni prymasowi Glempowi wdzięczność i podziękowanie za udział w mszy, która poprzedziła obrady KZD. Przemówienia nie zawierały akcentów politycznych. Podobne przemówienia wygłosił także przewodniczący Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia w Gdańsku Henryk Lenarciak². Arcybiskup Glemp głosu nie zabierał. W czasie tego spotkania delegaci NSZZ „Solidarność” wręczyli arcybiskupowi Glempowi dwie pamiątkowe patery z wizerunkiem pomnika ofiar grudniowych.

2. Według informacji uzyskanych od TW ps. „Lotos”³ przemówienie prymasa Józefa Glempa wygłoszone w czasie nabożeństwa w katedrze oliwskiej przyjęte zostało przez uczestników ze zrozumieniem i uznaniem. Podobną opinię reprezentują korespondenci zagraniczni. Wystąpienie Lecha Wałęsy w czasie mszy spotkało się także z aplauzem większości delegatów. Według tego źródła wśród dziennikarzy polskich panuje jednoznaczne przekonanie, że Wałęsa wygra wybory w stylu podobnym jak Kania na IX Zjeździe PZPR.

Biskup Lech Kaczmarek ma pretensje, że zarówno prymas Józef Glemp, jak i działacze „Solidarności” potraktowali go lekceważąco. KKP NSZZ „Solidarność” zaprosiła prymasa bez pośrednictwa, a nawet wiedzy bp. Kaczmarka. Zdaniem Kaczmarka podważa to jego prestiż jako b[isku]pa gdańskiego. Jak się wyraził – nie spodziewał się tego po swoim byłym uczniu, jakim w młodości był w stosunku do niego Glemp.

3. W dniu dzisiejszym w związku z rozpoczęciem KZD „Solidarności” Wydział IV kontrolował wybrane kościoły Trójmiasta.

W parafii pw. św. Andrzeja Boboli w Gdyni odbyło się nabożeństwo inaugurujące rok katechetyczny. W nabożeństwie wziął udział ordynariusz diecezji chełmińskiej bp Marian Przykucki, który wygłosił okolicznościowe kazanie bez akcentów politycznych. W kazaniu nie nawiązywał również do KZD „Solidarności”. Frekwencja około tysiąca wiernych, w tym duży procent dzieci.

W parafii pw. NSPJ w Gdyni nabożeństwo celebrował i wygłosił kazanie proboszcz ks. Hilary Jastak. W kazaniu powiedział, że w dniu dzisiejszym „Solidarność” rozpoczęła obrady z Bogiem. Módlmy się, aby Bóg dodał obradującym sił dla pozytywnego rozwiązania wszystkich spraw. Nad ołtarzem była dekoracja z flagi biało-czerwonej oraz orłem z koroną w tle. Frekwencja około 250 wiernych.

4. W związku z KZD „Solidarności” Wydział IV przewiduje na dzień jutrzejszy następujące działania operacyjne:

– kontrolę operacyjną 14 kościołów Trójmiasta i województwa, w tym kontrolę nabożeństw z udziałem bp. Lecha Kaczmarka w Sopocie i bp. Mariana Przykuckiego w Swarzewie k. Pucka;

– spotkania z siecią TW w celu uzyskania informacji na temat ocen i komentarzy dotyczących KZD „Solidarności”;

– dalsze działania co charakterze inspiracyjnymc prowadzone przez KO ps. „Delegat”.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Godz. b19.00b

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca k[omendan]ta woj[ewódzkiego] MO ds. SB

Egz. nr 2 – Zespół Informac[yjny] Sztabu

Egz. nr 3 – mjr A[leksander] Kwaśniewski⁴

Egz. nr 4 – Wydz[iał] IV wm.

Opr. AK/dr[uk] SL

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 35–37, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani godziny.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Józef Kazimierz Kluz (1925–1982) – duchowny; w 1951 r. przyjął święcenia kapłańskie; wikariusz w parafii pw. Matki Bożej Bolesnej w Gdańsku, a od 1957 r. w kościele katedralnym w Gdańsku-Oliwie; od 1958 r. proboszcz parafii pw. św. Józefa w Gdańsku; w 1972 r. otrzymał z rąk kardynała Stefana Wyszyńskiego sakrę biskupią; biskup tytularny Hilty oraz sufragan gdański; zginął w wypadku samochodowym w drodze ze spotkania z internowanymi. Zob. S. Bogdanowicz, Józef Kazimierz Kluz. Biskup sufragan gdański, Gdańsk 1996.

2 Henryk Lenarciak (1933–2006) – ślusarz; od 1952 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w grudniu 1970 r. współpracownik stoczniowego KS; w 1971 r. przewodniczący Rady Oddziałowej Związku Zawodowego Metalowców na Wydziale W-4; uczestnik strajku w styczniu 1971 r. oraz protestu 1 V 1971 r. (mimo przeprowadzonej z nim 6 I 1971 r. rozmowy ostrzegawczej nie zaniechał działalności zmierzającej do upamiętnienia ofiar Grudnia ’70; w styczniu 1971 r. uczestniczył w spotkaniu z Edwardem Gierkiem); współpracownik WZZ Wybrzeża; działacz NSZZ „Solidarność”; w 1980 r. uczestnik strajku i budowniczy pomnika Poległych Stoczniowców; po delegalizacji NSZZ „Solidarność” w 1982 r. aresztowany i więziony; w 1988 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; później emeryt i stróż nocny; odznaczony pośmiertnie przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Złotym Krzyżem Zasługi; 1970–1989 rozpracowywany przez wydziały III, III „A” i V KW MO w Gdańsku w ramach SO krypt. „Arka” i „Jesień ’70”, SOR krypt. „Kobra” i „Len”. Zob. AIPN, 0296/82, t. 2, Ankieta osoby badanej – Henryk Lenarciak, b.d., k. 41–42; AIPN Gd, 0046/576, t. 5, Analiza materiałów w sprawie KE krypt. „Kobra” sporządzona przez kpt. Zenona Ratkiewicza, 27 X 1974 r., k. 174; AIPN Gd, Wypis z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; S. Cenckiewicz, „Źle urodzony”. Pamięci Henryka Lenarciaka (1933–2006), „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 5/6, s. 124–132.

3 Maciej Słomczyński (ur. 1944 r.) – dziennikarz; współpracownik tygodnika „Za i Przeciw”, pracownik ChSS w Krakowie; 27 X 1976 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Krakowie pod nr. 17524 jako TW ps. „Kwaśniewski”, następnie „Lotos” i „Biecki”, materiały zarchiwizowano 7 V 1990 r. pod sygn. I-42471. Zob. AIPN Kr, 009/9112, t. 1–6, Teczki personalna i pracy TW ps. „Biecki”; karty Mkr-2, E-16, EO-4-A/74 dot. M. Słomczyńskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej i pomocniczej WUSW w Krakowie.

c–c W oryginale charakteru inspiracyjnego.

4 Aleksander Kwaśniewski (ur. 1929 r.) – mjr MO; 1953–1954 starszy referent Wydziału V WUBP w Gdańsku; 1954–1955 starszy referent Wydziału III WUdsBP w Gdańsku; 1955–1956 referent Wydziału III WUdsBP w Gdańsku; 1956–1957 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1957–1961 starszy oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1961–1967 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1967–1971 kierownik grupy Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1971–1975 inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku; w 1975 r. starszy inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB; 1975–1979 starszy inspektor przy zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; 1979–1981 inspektor Departamentu I MSW; 1981–1990 zastępca naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2546, Akta osobowe A. Kwaśniewskiego.

Nr 53

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku c001625/81c:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: 5 IX [19]81 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych od źródła „Pasat” [wynika], że w dniu 4 IX 1981 r. przewodniczący Komitetu Obrony Więzionychd za Przekonania przy Zarządzie Regionalnym NSZZ „Solidarność” we Włocławku Józef Maciejewski¹ wystosował do prokuratora generalnego, prokuratora wojewódzkiego w Bydgoszczy, KKP NSZZ „Solidarność” oraz wszystkich zarządów regionalnych protest w związku z umorzeniem śledztwa w sprawie bydgoskiej. W proteście tym między innymi stwierdza się: „Uważamy, że śledztwo było od początku świadomie manipulowane przez Prokuraturę Wojewódzką w Bydgoszczy, jak i Prokuraturę Generalną”.

Dziwią się i oburza ich fakt, że ci, którzy stają na straży porządku publicznego i bronią praworządności obywateli, w tak kompromitujący dla siebie sposób doprowadzili do takiego zakończenia sprawy. Uważają, że umorzenie śledztwa jest zwykłą farsą. Prokuratura pokazała, jak w naszym ustroju sprawiedliwości społecznej, mieniącym się socjalizmem, prawo jest deptane przez tych, którzy je wprowadzili i sami żądają jego przestrzegania. eZ pełną odpowiedzialnościąe popierają żądania ZR NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy zawarte w uchwale tego zarządu regionalnego i będą dążyć do wyjaśnienia tej sprawy, a wszelkie akcje mające na celu ponowne rozpatrzenie i surowe ukaranie winnych będą popierać w całej rozciągłości.

To samo źródło informuje o podobnym proteście w sprawie bydgoskiej skierowanym do Biura Informacji Prasowej „Solidarność” przez KZ NSZZ „Solidarność” Elektromontażu Szczecin. W proteście tym stwierdzają, że decyzje o umorzeniu śledztwa przyjmują z niedowierzaniem, w poczuciu zagrożenia wobec przemocy i bezprawia. Uważają, że decyzja ta jest aktem prowokacyjnym rzuconym związkowi w prezencie na I KZD. Jest to również kopniak odtrącający praworządność od tzw. linii porozumienia, jaką w swym mniemaniu kroczą władze w czasie odnowy. Jest to także kompromitacja dla autorytetu prof. Szczepańskiego², którego uwadze polecają zobowiązania, jakich się podjął w trakcie kryzysu bydgoskiego. Z niepokojem i goryczą nasuwają się im analogie ze skandalicznymi, wstrząsającymi opinią publiczną wyrokami w RFN, gdzie sądy też nie mogą znaleźć winnych w procesach obozowych oprawców.

W dn[iu] 4 IX 1981 r., w trakcie przeprowadzonych rozmów operacyjnych z osobami odpowiadającymi za porządek w okresie zjazdu, uzyskano następujące informacje:

Służba porządkowa zjazdu liczy 163 osoby. Pracować będzie na dwie zmiany po 80 osób i 3 osoby rezerwy. Osoby te zostały wybrane z poszczególnych zakładów pracy i były rekomendowane pisemnie przez dwóch członków „Solidarności”. Z każdym porządkowym zawarto umowę pisemną. W przerwach zjazdu mają oni składać swoje uwagi i spostrzeżenia odnośnie [do] zachowania się delegatów, zaproszonych gości i dziennikarzy. Ponadto do ich obowiązków należy:

– utrzymywanie porządku na sali obrad;

– niewypuszczanie nikogo z sali w trakcie obrad (w przypadku bojkotu obrad nie dopuścić do wyjścia delegatów z obiektu).

Poinformowano służbę porządkową, że szczególną uwagę mają zwrócić na delegatów z regionów: Lublina, Katowic i Mazowsza. Uzasadniono [to tym], że regiony te w czasie zjazdu mogą dążyć do rozłamu w związku. Jeden z rozmówców stwierdził, że od szefa zabezpieczenia uzyskał informację, że w dniu rozpoczęcia zjazdu spodziewany jest kolportaż 5 tys. egz. „Wywiadu A[ndrzeja] Gwiazdy” przez specjalne grupy zwolenników ww. przed halą „Olivia” i wewnątrz. Wałęsa prawdopodobnie przygotował zespół ludzi, których zadaniem będzie odbieranie materiału kolportowanego oraz legitymowanie i usuwanie kolporterów z sali. W środowisku porządkowych głośno się mówi o konflikcie Wałęsy z Gwiazdą. W trakcie zjazdu obie grupy będą się nawzajem zwalczać, nie wyklucza się, że może dojść do poważnych scysji w walce o przewodnictwo w związku. W rozmowach podkreśla się również, że w walce o władzę w związku brana jest pod uwagę osoba Z[bigniewa] Bujaka.

– Od źródła „Tajfun” uzyskano informację, że w dniu 4 IX 1981 r. KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego przekazała dla [I] KZD NSZZ „Solidarność” uchwałę podjętą w dniu 3 IX 1981 r. w sprawie samorządu pracowniczego o następującej treści:

„1. Autentyczny samorząd pracowniczy – według projektu Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ «Solidarność» Wiodących Zakładów Pracy – stanowi gwarancję wyjścia z ciężkiego kryzysu społeczno-gospodarczego, w jakim znajduje się nasz kraj. Projekt «sieci», wyrażający zasady: samodzielności, samorządności i samofinansowania przedsiębiorstw, przewiduje między innymi, że:

– przedsiębiorstwem zarządza załoga za pośrednictwem organów samorządu pracowniczego;

– dyrektor przedsiębiorstwa jest wykonawcą uchwał samorządu pracowniczego. Dyrektora powołuje i odwołuje rada pracownicza;

– państwo oddziałuje na przedsiębiorstwa za pośrednictwem przepisów prawa oraz określonych parametrów ekonomicznych (podatki, cła, kredyty) ustalonych w sposób generalny. Tym samym likwidacji ulega system nakazowo-rozdzielczego zarządzania przedsiębiorstwem;

– zjednoczenia ulegają likwidacji. Przedsiębiorstwa mogą się zrzeszać (grupować) tylko na zasadzie pełnej dobrowolności, bez żadnych wyjątków;

– spory pomiędzy dyrektorami a samorządem oraz pomiędzy przedsiębiorstwem a organami państwa rozstrzygają sądy powszechne.

2. Przedstawione w sejmie rządowe projekty ustaw o przedsiębiorstwach państwowych oraz samorządzie załogi nie odpowiadają powszechnym oczekiwaniom i dążeniom społecznym.

3. Komisja Zakładowa NSZZ «Solidarność» Stoczni Szczecińskiej im. A[dolfa] Warskiego po konsultacji z załogą stoczni zwraca się do wszystkich posłów na sejm, by sprzeciwili się próbom uchwalenia wspomnianych wyżej rządowych projektów ustaw oraz by opowiedzieli się jednoznacznie za projektem ustawy o przedsiębiorstwie społecznym, opracowanym przez Sieć Organizacji Zakładowych NSZZ «Solidarność» Wiodących Zakładów Pracy, który uzyskał poparcie ze strony wszystkich inicjatyw na rzecz samorządu pracowniczego. Zwracamy się do posłów na sejm, by nie wyrazili zgody na odejście od przytoczonych wyżej zasad projektu «sieci» w odniesieniu do przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki. Protestujemy przeciwko wyodrębnieniu takowej grupy przedsiębiorstw.

4. Oświadczamy jednocześnie, że w przypadku uchwalenia przez sejm ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie nieodpowiadających oczekiwaniom i dążeniom społecznym, ustaw sprzecznych z podstawowymi zasadami projektu «sieci» – podejmiemy działania zmierzające do odwołania przez wyborców tych posłów na sejm, którzy głosowali wbrew woli większości społeczeństwa.

5. Zwracamy się do wszystkich komisji zakładowych NSZZ «Solidarność» na terenie kraju, sekcji i komisji koordynacyjnych, branżowych i zawodowych, zarządów regionalnych naszego związku, KKP i KZD NSZZ «Solidarność» o podjęcie podobnych uchwał bądź też o wyrażenie poparcia [dla] treści niniejszej uchwały”.

Powyższą uchwałę do wiadomości otrzymali również:

– wszyscy posłowie na sejm – na ręce marszałka sejmu,

– przewodniczący podkomisji sejmowej – prof. Adam Łopatka³,

– Wojewódzki Zespół Poselski w Szczecinie,

– KZD NSZZ „Solidarność”,

– KKP NSZZ „Solidarność”,

– premier rządu PRL gen. Wojciech Jaruzelski,

– minister prof. Władysław Baka⁴,

– Serwis Informacyjny BIPS Mazowsza,

– Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność” w Szczecinie,

– „Tygodnik Solidarność”,

– tygodnik „Jedność”,

– Polska Agencja Prasowa,

– „Dziennik Telewizyjny”,

– „Trybuna Ludu”,

– KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina,

– KZ NSZZ „Solidarność” PAN w Gdańsku.

Z informacji uzyskanych od TW „Zrąb” wynika, że wśród członków Regionu Gdańskiego „Solidarności” istnieją istotne rozbieżności w sprawie konfliktu między grupą L[echa] Wałęsy a grupą A[ndrzeja] Gwiazdy. Ponadto Biuro Informacyjne poinformowało, że:

– w sobotę 5 września w odpowiedzi na apel KKP wiele zakładów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego postanowiło podjąć pracę. Pracować będą przede wszystkim załogi zakładów produkujących towary rynkowe (spożywcze, odzieżowe itp.) oraz kopalnie. W poniedziałek KKG przekaże dokładne dane dotyczące ilości węgla wydobytego w sobotę;

– do Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego napływają liczne uchwały załóg zakładów pracy tutejszego regionu protestujące przeciwko umorzeniu śledztwa w sprawie bydgoskiej i pozostawieniu jej bez wyjaśnienia. Załogi żądają powtórnego śledztwa, zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem. Członkowie związku pytają, czy MO i SB są ponad prawem;

– załoga Gdańskich Zakładów Drobiarskich w Żukowie za pośrednictwem Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego przekazała dla załóg kopalni w regionie swoją dodatkową produkcję wykonaną w wolną sobotę 29 VIII [19]81 [r.]. Przesyłka zamrożonego drobiu i podrobów – ok. 38 500 kg przeznaczona jest do sprzedaży poza reglamentacją. Rozdziałem przesyłki zajęła się KKG. Transport spodziewany jest w Katowicach prawdopodobnie w poniedziałek.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 130–136, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 9 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d W oryginale Więźniów.

1 Józef Maciejewski (1936–2003) – ślusarz; pracownik Kujawskiej Fabryki Manometrów „Mera” we Włocławku; 1951–1954 członek konspiracyjnej organizacji „Chłopcy z lasu” (ps. „Wicher”); skazany przez WSR w Bydgoszczy na 7 lat więzienia; w 1980 r. członek MKZ, następnie Prezydium ZR Kujawy i Ziemia Dobrzyńska NSZZ „Solidarność”; przewodniczący KOWzP we Włocławku; w 1981 r. członek KPN; kolporter wydawnictw niezależnych; 13 XII 1981 r. – 10 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie; członek Tajnej Komisji Koordynującej „Solidarności” Regionu Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW we Włocławku w ramach SOS krypt. „Manometr”, KE krypt. „Morawski” oraz SOR krypt. „Jedność”; 25 III 1982 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO we Włocławku pod nr. 4561 jako TW ps. „Morawski”; 20 IV 1983 r. materiały przekazano do Wydziału V KW MO we Włocławku; 3 V 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO we Włocławku pod nr. 5261 jako TW ps. „Morawski”; 7 XI 1983 r. kategorię rejestracji zmieniono na KE, a materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2827, nie zachowały się. Zob. karty E-16, EO-4/77 dot. J. Maciejewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

e–e W oryginale W pełnej odpowiedzialności.

2 Jan Szczepański (1913–2004) – socjolog, prof. dr hab.; 1945–1970 pracownik naukowy UŁ (1952–1956 rektor); od 1970 r. członek rzeczywisty PAN (1971–1980 wiceprezes); członek międzynarodowych organizacji naukowych, m.in. American Academy of Arts and Sciences; sygnatariusz Listu 34; 1957–1961, 1972–1985 poseł na Sejm PRL; 1977–1982 członek Rady Państwa (wstrzymał się od głosu podczas głosowania nad wprowadzeniem stanu wojennego); członek Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej; członek Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa Wojciechu Jaruzelskim; 1975–1979 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Atlant-75”.

3 Adam Łopatka (1928–2003) – prawnik, prof. dr hab.; wykładowca UAM w Poznaniu; od 1977 r. dyrektor Instytutu Państwa i Prawa PAN; 1972–1981 prezes Zarządu Głównego Zrzeszenia Prawników Polskich; w 1986 r. wiceprzewodniczący Komitetu Społeczno-Politycznego Rady Ministrów; 1976–1985 poseł na Sejm PRL; członek KC PZPR; 1982–1987 minister/kierownik Urzędu do spraw Wyznań; 1987–1990 pierwszy prezes Sądu Najwyższego.

4 Władysław Baka (ur. 1936 r.) – ekonomista, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW; członek KC PZPR; 1981–1985 minister-pełnomocnik ds. reformy gospodarczej; 1985–1988 i 1989–1991 prezes NBP.

Nr 54

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 5 IX 1981 r.
Tajne

Egz. nr b1b

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Oceniając całokształt zagadnień związanych z przebiegiem obrad pierwszego dnia I KZD NSZZ „Solidarność”, należy przede wszystkim podkreślić te aspekty tego zagadnienia, które rzutują na aktualną sytuację społeczno-polityczną i mogą sprzyjać narastaniu sytuacji konfliktowych w kraju, a także nie są obojętne dla przyszłości NSZZ „Solidarność” i jedności ruchu związkowego w Polsce. Należy do nich zaliczyć:

1. Aktywizację radykalnego skrzydła „Solidarności”, przejawiającą się w trwającej i jednocześnie nasilającej się kampanii zmierzającej do zaostrzenia kursu związku w kierunku jego dalszego upolitycznienia. Jednym z elementów tej kampanii jest prowadzenie szerokiej agitacji na rzecz pomyślnego rozstrzygnięcia kwestii obsady personalnej przyszłych władz „Solidarności”, m.in. poprzez ustąpienie L[echa] Wałęsy. Działania w tym kierunku prowadzą przede wszystkim wśród delegatów osoby wywodzące się z kręgów KSS „KOR” w Gdańsku (Gwiazda, Borusewicz, Walentynowicz), [Regionu] Mazowsze (Wujec¹, Bujak, Onyszkiewicz). Istotne w tym względzie są również stanowiska niektórych ważnych regionów, wśród których nasiliły się animozje i antagonizmy na tle sporów o wpływy w KKP i walki o władzę (Szczecin, Katowice, Wrocław, Bydgoszcz itd.). Z aktualnego przebiegu dyskusji kuluarowych wynika, że liczącymi się kandydatami na przewodniczącego KKP w zbliżających się wyborach mogą być następujące osoby:

– A[ndrzej] Gwiazda: uważa się, że zyskał poparcie delegatów środowisk inteligenckich oraz kręgów intelektualnych, daje mu to przy uwzględnieniu poparcia KSS „KOR” znaczne szanse;

– Zb[igniew] Bujak: cieszy się opinią dobrego organizatora i mówcy, jest ponadto robotnikiem. Jego popularność wzrasta;

– M[arian] Jurczyk: uważany jest za mądrego i rozważnego przywódcę (w ostatnim czasie bliżej związał się z KSS „KOR”, który udziela mu poparcia);

– J[an] Nowak² (WPK[M] Szczecin): nowa kandydatura, popierana przez Wujca, Lityńskiego³ i Kuronia.

W powyższej sprawie, realizując założone przedsięwzięcia dezintegracyjne, drogą operacyjną poinformowano L[echa] Wałęsę o prowadzonej przeciwko niemu działalności wśród delegatów. Podjęte działania osiągnęły zamierzony skutek, co wyraziło się m.in. w objęciu „rozrabiających” delegatów niektórych regionów (m.in. Katowic, Lublina i Mazowsza) specjalną kuratelą służb porządkowych.

1.1. W kontekście tej oceny należy uznać, że pozycja L[echa] Wałęsy w związku uległa pewnemu osłabieniu. Może on jednak nadal liczyć na poparcie znacznej części delegatów, głównie robotników z mniejszych ośrodków regionalnych.

2. Obserwuje się dalszą aktywizację przedstawicieli opozycji KSS „KOR”, którzy w sposób nieoficjalny wywierają różnorodne naciski na delegatów, próbując kształtować przebieg obrad oraz w perspektywie wpłynąć na wynik wyborów. Szczególną aktywność wykazują w tym względzie m.in. Kuroń, Michnik, Lityński, Wujec.

2.1. Należy również podkreślić uczestnictwo w obradach (zarówno jako zaproszonych gości, jak i organizatorów) przedstawicieli innych ugrupowań i tendencji antysocjalistycznych, a mianowicie: E[dmunda] Bałuki, J[ózefa] Śreniowskiego⁴, Bąka⁵, Halla, K[arola] Modzelewskiego itd. Ich obecność i aktywna działalność agitacyjna, przy widocznej aprobacie części kierowniczych gremiów związku, powoduje z jednej strony zarówno wzrost poczucia ich bezkarności, jak i z drugiej przekonanie części delegatów do tej pory inertnych politycznie, że reprezentują oni liczącą się siłę. Stanowisko takie może skłaniać niektórych delegatów do wyrażania swego dla nich poparcia.

3. Na postawę i orientację delegatów mogą mieć także ujemny wpływ niektóre wystąpienia przedstawicieli związków zawodowych krajów zachodnich o orientacji chadeckiej i socjaldemokratycznej, którzy liczebnie w tej grupie gości dominują na zjeździe, a ich wystąpienia są w wielu punktach zbieżne ze stanowiskiem elementów ekstremalnych w „Solidarności” (walka z prześladowaniami, przez władzę – CFDT⁶; niezależność od państwa, właścicieli i partii politycznych – CIL⁷; absolutna niedopuszczalność użycia siły wobec związku – UIL⁸).

4. Wykorzystywanie spraw: umorzenie śledztwa w Bydgoszczy, rozbieżności w sprawie dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu, strajk w Zakładach Graficznych w Olsztynie do podżegania atmosfery na sali obrad. Szczególną agresywnością w tym zakresie wykazali się m.in.: J[anusz] Onyszkiewicz, St[anisław] Wądołowski i Krupiński. Nie można wykluczyć, że J[anusz] Onyszkiewicz doprowadził do odebrania TV Gdańskiej prawa filmowania obrad zjazdu, aby tym samym uniemożliwić przedstawienie opinii publicznej bałaganu i chaosu towarzyszącego obradom. St[anisław] Wądołowski wykorzystał sprawę olsztyńską do wygłoszenia obraźliwego i napastliwego wystąpienia pod adresem rządu, używając m.in. zwrotu: „Taką władzę mamy po prostu w dupie”.

5. Niezależnie od powyższego odnotowano głosy rozsądne wśród delegatów, wypowiadane jednak tylko w kuluarach i w trakcie rozmów sąsiedzkich uczestników obrad. Ma także miejsce zjawisko konsolidacji niektórych delegatów wokół osoby Wałęsy, brak było jednak oznak zorganizowanych form tego poparcia. Niektórzy delegaci zakładają, że na zjeździe może dojść do ostrego starcia. Inni natomiast obawiają się wyraźnego manipulowania zjazdem i pozbawienia ich rzeczywistego wpływu na jego przebieg. Znalazło to już wyraz w replikach i domaganiach się przestrzegania zasad demokracji oraz zaprzestania lekceważenia delegatów. Kwestionowana była przez niektórych delegatów stosowana praktyka liczenia głosów metodą „pi razy oko” w sprawach mniejszej wagi. W kwestiach tych planuje się podjąć działania specjalne.

6. Pomimo faktu dysponowania przez niektóre zarządy regionalne, m.in. Mazowsze, Lublin, znacznymi ilościami wydawnictw, zasięg ich kolportażu jest minimalny i ogranicza się w zasadzie do miejsca obrad. Nie odnotowano dotychczas widocznych objawów zainteresowania zjazdem ze strony mieszkańców Trójmiasta. Również zakłady pracy (poza nielicznymi wyjątkami) nie przygotowały okolicznościowego wystroju propagandowego.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 55–59, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Henryk Wujec (ur. 1941 r.) – fizyk; członek KIK, KSS „KOR”; współorganizator WZZ; współzałożyciel oraz redaktor naczelny „Robotnika”; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju państwa, w sierpniu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; 1988–1989 sekretarz KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 1975–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Biały”. Zob. A. Machcewicz, Henryk Wujec [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 391–393; http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Wujec (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Jan Nowak (ur. 1940 r.) – kierowca-mechanik; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej w Szczecinie; w 1979 r. współpracownik WZZ Pomorza Zachodniego; członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 4 II 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie; od 1982 r. na emigracji w Kanadzie; w 1979 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Pętla”, 1980–1982 przez Wydział III „A”/V KW MO w Szczecinie w ramach SOR krypt. „Kret”.

3 Jan Lityński (ur. 1946 r.) – matematyk, polityk; uczestnik spotkań Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności; 1966–1967 w ZMS; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; relegowany ze studiów; aresztowany i skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 2,5 roku więzienia, w lipcu 1969 r. zwolniony; 1969–1971 szlifierz w „Polferze”; 1976–1980 członek redakcji pism niezależnych; od 1977 r. w KSS „KOR”; współautor ogłoszonej w 1979 r. Karty Praw Robotnika; w sierpniu 1980 r. aresztowany, zwolniony na mocy porozumień sierpniowych; 1980–1981 doradca MKZ w Wałbrzychu, MKZ Mazowsze oraz KZ NSZZ „Solidarność” Hutników w Hucie im. Lenina; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. aresztowany i oskarżony o próbę obalenia ustroju państwa; w czerwcu 1983 r. nie wrócił z przepustki i do października 1986 r. ukrywał się; 1984–1988 członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 1972–1977 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Gniazdo”, 1977–1989 przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Grad”. Zob. A. Friszke, Jan Lityński [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 206–207; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Lity%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Józef Śreniowski (ur. 1947 r.) – socjolog, etnograf; uczestnik Marca ’68 w Łodzi; współpracownik KOR i KSS „KOR”, od 1977 r. w redakcji „Robotnika”; członek NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Łęczycy i Łowiczu, 18 VIII 1982 r. zbiegł ze szpitala w Łowiczu, ukrywał się w Krakowie; w 1984 r. aresztowany, następnie skazany na 2 lata więzienia, w 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1987 r. organizator biura Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” w Łodzi; 1968–1974 rozpracowywany przez Wydział III KM/KW MO w Łodzi w ramach KE krypt. „Socjolog”, 1976–1989 przez Wydział III KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Klub”. Zob. P. Śmiłowicz, Józef Śreniowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 343–345; http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_%C5%9Areniowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Henryk Bąk (1930–1998) – prawnik, inżynier elektryk; w 1948 r. założyciel organizacji antykomunistycznej Polska Szturmówka Chłopska; w 1952 r. aresztowany przez UB, w 1953 r. skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci (zamienioną na dożywocie), w 1957 r. zwolniony z więzienia; pracownik Przedsiębiorstwa Produkcji i Montażu Urządzeń Elektrycznych „Elektromontaż” w Warszawie; w 1976 r. doradca prawny robotników w Ursusie; od 1977 r. wydawca niezależnych pism „Postęp” i „Rolnik Niezależny”; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; współorganizator i autor statutu NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Załężu k. Rzeszowa i Uhercach; 1988–1998 odtwarzał struktury, a następnie był członkiem PSL odcinającego się od tradycji ZSL; 1991–1993 poseł na Sejm RP, wicemarszałek sejmu; 1963–1966 rozpracowywany przez Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SOO krypt. „Legalni”, 1977–1990 rozpracowywany przez Wydział III „A”/IV/VI KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR/KE krypt. „Chłopek”. Zob. A. Kaczorowski, Henryk Bąk [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 31–33; http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_B%C4%85k (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Francuska Demokratyczna Konfederacja Pracy (Confédération française démocratique du travail).

7 Chodzi o jedną z włoskich central związkowych: Włoską Powszechną Konfederację Pracy (Confederazione Generale Italiana del Lavoro – CGIL) lub Włoską Konfederację Pracowniczych Związków Zawodowych (Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori – CISL).

8 Włoska Unia Pracy (Unione Italiana del Lavoro).

Nr 55

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący informacji uzyskanych w ramach sprawy krypt. „Sejmik”

Szyfrogram nra

Tajne

Gdańsk, dnia 5 IX 1981 r.
Egz. nr b1b

Wiceminister Spraw Wewnętrznych
gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Kontynuując zaplanowane przez KW MO Gdańsk przedsięwzięcia w sprawie krypt. „Sejmik”, dokonano kolejnych ustaleń:

1. Uzyskano informację, że E[dmund] Bałuka, przebywający ostatnio w Gdańsku jako gość zjazdu „Solidarności”, wypowiadał się w gronie kilku osób na temat swej aktualnej działalności, stwierdzając m.in., że:

– stworzona przez niego Polska Socjalistyczna Partia Pracy już za kilka dni rozpocznie w różnej formie walkę z rządem, realizując swój trzynastopunktowy program przedstawiony w „Szerszeniu”;

– już za parę dni w ramach tej walki podjęta zostanie w całym kraju akcja plakatowa, a następnie manifestacje skierowane głównie przeciwko obecności w Polsce wojsk radzieckich;

– źle się stało, że „Solidarność” jest zarejestrowana, bo opozycja wcześniej znacznie skuteczniej walczyła i należy wrócić do starych metod jej walki.

2. Redakcja „Głosu Wolnego” zdecydowała, że nie będzie dokonywać przedruków z prasy regionalnej w codziennych wydaniach, zaś cały materiał będzie własny.

3. Z uzyskanych informacji wynika, że wydzielona ekipa telewizyjna „Solidarności” oczekuje niecierpliwie na przesyłkę z Wiednia sprzętu magnetowidowego, która jakoby utknęła w Warszawie. Jednocześnie uzyskano informację, że w dniu 5 IX [19]81 r. rejsem LOT nr 537 z Warszawy nadejść miała z Japonii (przez Austrię) przesyłka dla KKP NSZZ „Solidarność” o wadze około 530 kg, zawierająca urządzenia RTV firmy Sony. Przesyłka ta, zakamuflowana jako części zamienne, w rzeczywistości – wg informacji agenturalnych – zawierać ma urządzenia do nasłuchu i podsłuchu oraz jego wykrywania. W dniu wczorajszym przedstawiciele KKP przyjechali dwukrotnie na lotnisko mikrobusem po odbiór tej przesyłki, lecz otrzymali informację, iż przesyłka ta znajduje się w Warszawie i nie może być przekazana do Gdańska z uwagi na brak „jakichś dokumentów”. Poinformowano ich również, że przesyłki tej nie uzyskają w dniu dzisiejszym, gdyż nie posiadają zgody Głównego Urzędu Ceł, a tutejszy Urząd Celny może wydać taką zgodę wyłącznie na przesyłki dla osób prywatnych. Ustalono, iż samolotem rejsowym nr 537 o godz. 14.30 nadeszła przesyłka o wadze około 500 kg w 38 opakowaniach, która zawierać ma omawiane wyżej urządzenia firmy Sony dla KKP. Przesyłka ta została zdeponowana w magazynie frontowym LOT i tutejszego Urzędu Celnego. Wydanie jej będzie mogło nastąpić nie wcześniej niż w poniedziałek lub [we] wtorek, po dokonaniu czynności celnych i posiadaniu przez odbiorcę właściwego dokumentu Głównego Urzędu Ceł.

4. O godz. 20.00 rozpoczęła się trzecia tura obrad pierwszego dnia KZD „Solidarności”. Przewiduje się:

– dokończenie pozdrowień od gości zagranicznych;

– wybór rzecznika prasowego zjazdu – wśród 5 kandydatur znajdują się: Onyszkiewicz, Modzelewski i przedstawiciel Regionu Warmińsko-Mazurskiego. W czasie obrad z sali padały głosy, aby rzecznikiem prasowym zjazdu została osoba niebędąca delegatem, bowiem w przeciwnym razie w szeregu spraw posiada ona pozycję uprzywilejowaną. W wyniku głosowania rzecznikiem prasowym został J[anusz] Onyszkiewicz, który otrzymał 502 głosy;

– zatwierdzenie programu obrad – w związku z bałaganem panującym na sali obrad oraz protestem delegatów [z] Wrocławia i Śląska.

Zakończenie trzeciej tury przewiduje się na godz. 23.00.

5. W dniu jutrzejszym przewiduje się o godz. 8.00 mszę polową na sali obrad, którą będzie celebrował ks. Dułak. O ile nie zdążą zorganizować mszy na sali, to zostaną zorganizowane dwie msze dla delegatów, jedna o godz. 6.30 w kościele w dzielnicy Przymorze i o godz. 7.00 w katedrze oliwskiej.

6. W pierwszym dniu obrad z gości zaproszonych głosy zabierali:

– przedstawiciel CFDT – podkreślający konieczność walki o wolność słowa i konieczność przeciwstawienia się machinacjom zmierzającym do podziału „Solidarności”;

– sekretarz generalny Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych (CFTS¹);

– przedstawiciel CGIL (Włochy) – poruszający znaczenie „Solidarności” dla budowy demokratycznych podstaw socjalizmu w Polsce;

– sekretarz generalny CIL²;

– sekretarz UIL (Włoski Związek Pracy), który stwierdził, iż nie do pomyślenia jest ewentualność użycia siły wobec „Solidarności”.

7. Po godz. 20.00 postawiono wniosek o odebranie akredytacji Telewizji Gdańskiej za tendencyjne przekazanie przemówienia Wałęsy. Po przegłosowaniu wniosku usunięto z sali Telewizję Gdańską. Jednocześnie Onyszkiewicz oświadczył, że Telewizja Polska zwróciła się do Telewizji Francuskiej z prośbą o odkupienie materiałów, w związku z czym zwrócono się do wszystkich ekip zagranicznych o nieudostępnianie materiałów władzom polskim.

8. Odczytano oświadczenie Komisji Mandatowej, w którym stwierdzono, iż na liście figuruje 896 delegatów zgłoszonych, zaś na obrady przybyło 865, w związku z czym zjazd uważa się za prawomocny.

9. Dokonano wyboru Komisji Uchwał i Wniosków. Zamierzono zaproponować 15 kandydatów, jednakże z sali w sumie zgłoszono 30 kandydatów, z których jeden zrezygnował. W związku z powyższym nie głosowano na poszczególne osoby, ale na 29-osobową listę. Przewodniczącym komisji został Tadeusz Matuszyk³ (Mazowsze), zaś zastępcą przewodniczącego również delegat Mazowsza. W skład tej komisji weszli ponadto znani działacze KSS „KOR” (Mazowsze): Bąk, Wujec, Kłopotowski⁴.

10. Zaznaczono, że w dniu 6 IX br. nastąpi szersze omówienie konfliktu bydgoskiego przez przedstawicieli Bydgoszczy. Ma to nastąpić w pierwszej turze obrad.

11. W przerwie między drugą a trzecią turą obrad pierwszego dnia zjazdu, tj. około godz. 19.30, odbyła się konferencja prasowa prowadzona przez rzecznika prasowego zjazdu J[anusza] Onyszkiewicza. Ze strony „Solidarności” w konferencji uczestniczyli również K[arol] Modzelewski i M[arek] Podgórczyk. J[anusz] Onyszkiewicz poinformował o przebiegu ostatnich rozmów z władzami na temat radiowo-telewizyjnej obsługi zjazdu „Solidarności”. W trakcie konferencji dziennikarze zgłosili szereg zarzutów pod adresem organizatorów zjazdu, m.in.: zbyt późne i wybiórcze informowanie dziennikarzy o mającej się odbyć konferencji, konferencja była wyreżyserowana. Na większość zarzutów nie udzielono odpowiedzi.

12. Duże oburzenie dziennikarzy wywołuje ścisła kontrola ich działalności przez – jak sami określają – agenturę „Solidarności”. Praktycznie każdy dziennikarz ma przydzielonego opiekuna. Kontrolą objęte są również rozmowy telefoniczne prowadzone przez dziennikarzy z Centrum Prasowego Zjazdu.

13. W dniu 5 IX [19]81 [r.] w godzinach popołudniowych zgodę na filmowanie obrad zjazdu uzyskała ekipa PA „Interpress”.

14. W ocenach dziennikarzy pierwszy dzień zjazdu upłynął pod znakiem organizacyjnego i merytorycznego chaosu, co wynika z chęci kierowania procesem myślenia delegatów, czego przykładem jest fakt, iż treść każdego wystąpienia jest cenzurowana przez Komisję Zjazdową przed jego wygłoszeniem.

15. Ożywione zainteresowanie wywołuje szeroko kolportowane w formie ulotki „Posłanie do I KZD NSZZ «Solidarność» od Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych w ZSRR”.

16. Posiadane sprawdzone informacje wskazują, że hala „Olivia” strzeżona jest przez służbę porządkową, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz obiektu, zorganizowaną w formie dwóch pierścieni. Wewnątrz hali znajduje się radiostacja bazowa obsługiwana przez szefa sztabu służ[b]y porządkowej, który drogą radiową wydaje dyspozycje dla poszczególnych posterunków. Głównie tą drogą sprawdzane są osoby podające się za dziennikarzy agencji zachodnich, co do których istnieje podejrzenie, że nie są one dziennikarzami.

17. W dniu 5 IX [19]81 [r.] o godz. 20.15 funkcjonariusze ZOMO w Gdańsku zatrzymali 3 dziennikarzy telewizji brytyjskiej BBC akredytowanych przy I KZD „Solidarności”. Wymienieni filmowali z ukrycia teren rafinerii w Gdańsku. Po dowiezieniu ich do KW MO Gdańsk i zatrzymaniu w depozycie sprzętu filmowego i paszportów wymienionych zwolniono, polecając jednocześnie, ażeby w dniu 6 IX [19]81 [r.] o godz. 12.00 zgłosili się do KW MO Gdańsk celem złożenia wyjaśnień. Powyższą sprawę wyjaśnia tut[ejszy] Wydział Paszportów.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego

MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 60–65, oryginał, mps.

1 Prawdopodobnie chodzi o CFTC – Chrześcijańską Konfederację Francuskich Pracowników (Confédération française des travailleurs chrétiens).

2 Chodzi o jedną z włoskich central związkowych: Włoską Powszechną Konfederację Pracy (Confederazione Generale Italiana del Lavoro – CGIL) lub Włoską Konfederację Pracowniczych Związków Zawodowych (Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori – CISL).

3 Tadeusz Matuszyk (ur. 1935 r.) – automatyk; pracownik Warszawskich Zakładów Radiowych „Rawar”; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu; w 1982 r. zwolniony z pracy; współpracownik pism „Solidarność Międzyzakładowa”, „Słowo Polski”, „Ojczyzna”; kolporter wydawnictw podziemnych; w czerwcu 1983 r. aresztowany, w lipcu 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A” KS MO/Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Tadeusz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Matuszyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Tadeusz Kłopotowski (1928–2003) – lekarz, prof. dr hab.; 1952–1981 pracownik naukowy Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN; członek Prezydium ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1989–1991 senator; 1992–1995 członek Rady Doradczej ds. Nauki przy prezydencie Lechu Wałęsie; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A” KS MO/Departament V MSW w ramach SOR krypt. „Profesor”; 1987–1989 zabezpieczany operacyjnie przez Biuro Studiów MSW. Zob. https://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_K%C5%82opotowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a Nie wpisano numeru szyfrogramu. Poniżej odręczny dopisek godz. 5.30 dn[ia] 6 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

Nr 56

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 3703

5 IX [19]81 [r.], [godz.] 23.30a

Tajne spec[jalnego] znaczenia
Wiceminister spraw wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W toku kontynuacji działań podejmowanych w celu operacyjnej ochrony zjazdu NSZZ „Solidarność” dokonano szeregu dalszych ustaleń oraz podjęto następujące przeciwdziałania:

1. W uzupełnieniu informacji dot[yczącej] I fazy obrad (do przerwy) w dniu 5 bm. ustalono:

– w pierwszej części obrad dnia dzisiejszego L[ech] Wałęsa w swoich wypowiedziach stwierdził m.in.: „Będziemy radzili jako związkowcy i Polacy nad tym, jak wyprowadzić kraj z kryzysu, o wszystkich konfliktach. Zobaczymy, czy dojrzała chwila do rozmów, czy zrozumiano, że «Solidarność» nie da się podzielić”. W swoim wystąpieniu Wałęsa przypomniał robotników Poznania 1956 r., Wybrzeża 1970 r., Ursusa i Radomia 1976 r. Ich pamięć uczczono chwilą milczenia. Stwierdził: „Chcemy, żeby ten zjazd był zjazdem jedności. Tylko solidarnością możemy zbudować silną Polskę”. Na zakończenie swojego wystąpienia zaznaczył: „«Solidarność» jest i pozostanie, czy się komuś to podoba, czy też nie. Walka dopiero się rozpoczyna. Zwycięstwo jest tylko [w] «Solidarności», jak nas podzielą – przegramy. Walka będzie ciężka, ale zwycięstwo jest w naszym ręku. Nie wiadomo, jakie będą ofiary, ale jeżeli będziemy zjednoczeni, zbudujemy taką Polskę, jaką sobie wymarzymy. Do zwycięstwa”.

Po wystąpieniu Wałęsy głos zabrał J[anusz] Onyszkiewicz, stwierdzając, że Biuro Zjazdowe ustępuje, proponując jednocześnie wybór siedemnastoosobowego Prezydium Zjazdu. W toku zgłaszania kandydatur (ogółem zgłoszono około 90 osób) żadna z wytypowanych osób nie zgodziła się kandydować. Jedyny delegat, który wyraził zgodę, kiedy stwierdzono, że jest członkiem PZPR, został wygwizdany przez salę i nie otrzymał wymaganej liczby głosów. Ostatecznie wybrano szesnastoosobowe prezydium, w skład którego weszli: przewod[niczący] Tadeusz Syryjczyk (Małopolska), z[astęp]ca przewod[niczącego] – Stanisław Kocjan (Pomorze Zach[odnie]), prowadzący obrady – Lesław Paga¹ (Lublin), Benedykt Nowak² (Elbląg), sekretarze – Jerzy Stępień³ (Region Świętokrzyski), Bolesława Borowska⁴ (Poznań), Zbigniew Bełz⁵ (Gorzów Wlkp.), Antoni Pietkiewicz⁶ (Wielkopolska), Bronisław Śliwiński⁷ (Pobrzeże).

Członkowie: Arkadiusz Paszek⁸ (Podbeskidzie), Krzysztof Mikołajczyk⁹ (Bydgoszcz), Antoni Fijałkowski¹⁰ (Mazowsze), Jerzy Buzek¹¹ (Region Śląsko-Dąbrowski), Stanisław Szymkowiak¹² (Zielona Góra), Lesław Buczkowski¹³ (Gdańsk), Jerzy Mielnik¹⁴ (Opole).

Ponowne kontrowersje wywołało głosowanie nad składem Komisji Skrutacyjnej. Wśród delegatów podniesiono protest, iż zgłoszono zbyt dużą ilość kandydatów z Regionu Mazowsze. W skład tej komisji wybrano: Ryszarda Kotarskiego, Tomasza Szałeckiegob, Marię Tarnawską¹⁵, Józefac Kulę i Tadeusza Kaczora¹⁶. Dokonano również wyboru Komisji Mandatowo-Wyborczej w głosowaniu jawnym. Przewod[niczącą] została Nowakowska (Gdańsk). W imieniu delegacji rządowej pozdrowienia dla zjazdu przekazał min[ister] ds. związków zawodowych St[anisław] Ciosek¹⁷, odczytując list – posłanie rządu, podpisane przez w[i]cepremiera M[ieczysława] Rakowskiego. Wystąpienie przedstawiciela Prezydium Rządu – min[istra] Cioska przyjęto spokojnie, uznając, że było ono wymuszone, jednakże nie wniosło nowych elementów, jeśli chodzi o stanowisko i ocenę rządu na linii władza–związek „Solidarność”.

W godzinach przedpołudniowych na sali obrad przebywał Józef Śreniowski, czł[onek] KSS „KOR”, jako gość zaproszony zjazdu.

[…]d

2. Planowane rozpoczęcie drugiej części obrad miało się odbyć o godz. 16.00, jednakże z uwagi na nieprzybycie na salę znacznej części delegatów obrady wznowiono o godz. 16.30. W związku ze sprzeciwem delegacji Reg[ionu] Śląskiego, która zgłosiła sprzeciw wobec dalszego prowadzenia zjazdu bez przyjętego programu, przeprowadzono głosowanie odnośnie [do] zasadności tej propozycji. Następnie odczytany został teleks zredagowany przez przewod[niczącego] NSZZ funkcjonariuszy MO Sierańskiego¹⁸, w którym przekazał on w imieniu funkc[jonariuszy] MO życzenia owocnych obrad, wyrażając opinię, że funkc[jonariusze] MO oczekują od zjazdu wypracowania takich tez, że ludzie pracy z zadowoleniem przyjmą te wytyczne. Po odczytaniu powyższego teleksu nastąpiły burzliwe około trzyminutowe oklaski. Również w kuluarach zebrani w owacyjny sposób komentowali odczytany teleks.

W dalszej części obrad podniesiono sprawę olsztyńską. Krupiński odczytał teleks Z[akła]dów Graficznych w Olsztynie do zjazdu z dnia 5 bm. W teleksie tym zawarto następujące sprawy:

– wystąpiono z deklaracją natychmiastowego zawieszenia strajku okupacyjnego w wym[ienionych] zakładach w związku z trwającym zjazdem;

– postanowiono nie rozwiązywać Komisji Strajkowej do czasu rozwiązania zaistniałego konfliktu;

– o powyższym poinformowano KKP i inne związki;

– w związku ze stwierdzonym faktem fałszowania przez władze informacji dot[yczącej] sprawy olsztyńskiej „Solidarność” Warmii i Mazur postanowiła, że w Olsztynie będzie drukowana gazeta „Solidarności”;

– zażądano zagwarantowania strajkującym niewyciągania konsekwencji.

W kontekście teleksu z Olsztyna grupa delegatów Warmii i Mazur opracowała komunikat, w którym przedstawiła sytuację olsztyńską, podkreślając, że informacje dotychczas przekazane przez środki masowego przekazu były mało obiektywne i tendencyjne. Powyższy komunikat podpisało 15 delegatów.

W dalszym ciągu obrad St[anisław] Wądołowski mówił o dniach bez prasy zorganizowanych przez „Solidarność”. W swojej wypowiedzi stwierdził, że z władzami nigdy niczego nie można było w sposób pozytywny załatwić. Cyt[at]: „Pokonaliśmy taką władzę i powiedzieliśmy im, że sami to mogliśmy załatwić. Taką władzę mamy po prostu w dupie”. Wym[ieniony] mówił, że w trakcie dotychczasowych spotkań władze były niepoważne, poważna była jedynie załoga. Zwrócił się on do przedstawicieli prasy zagranicznej w następującej formie: „Cieszę się, że Polskie Radio i TV nie uczestniczą w naszym zjeździe. Przedstawiliby nasze sprawy nieprawdziwie. Myślę, że przedstawiciele prasy zagranicznej potrafią we właściwy sposób zrozumieć i przedstawić światu prawdę obiektywną”.

Jan Kułaj, ostatnio pozostający w konflikcie z Wałęsą, w swoim wystąpieniu powitalnym stwierdził, że nie pozwoli wbić klina między „Solidarność” z miasta i „Solidarność” RI ze wsi, że konflikty [i] nieporozumienia, które się rodzą, obecnie muszą załatwić sami zainteresowani, a więc „Solidarność” robotnicza i „Solidarność” rolników.

Obrady drugiej części zakończyły się około godz. 18.00.

O godz. 20.30 w Wielkim Młynie w Gdańsku zapowiedziana została konferencja prasowa „Solidarności”. Każdy z delegatów w pierwszym dniu obrad otrzymał komplet następujących wydawnictw: materiały II Konferencji Krajowych Sekcji Branżowych i Zawodowych NSZZ „Solidarność”, wniosek delegatów Regionu Mazowsze – projekt uchwały I KZD o powołaniu międzyregionalnego funduszu inwalidzkiego, porządek obrad, strukturę terytorialną związku.

3. W czasie trwania I części KZD NSZZ „Solidarność” zaplanowano w terminie 6–8 bm. następujące imprezy towarzyszące:

– „Oto jest wolności śpiew” – pieśni powstań narodowych w wykonaniu Piotra Szczepanika, Teatr Letni w Sopocie;

– przegląd filmów dokumentalnych „Dokument Protestu”;

– wieczór z Janem Tadeuszem Stanisławskim¹⁹, Teatr Letni w Sopocie.

4. Trwają nadal ożywione dyskusje delegatów i zaproszonych gości w kuluarach zjazdu. Niezależnie od dominującej nadal problematyki personalnej akcentowane są również inne istotne zagadnienia, np.:

– wśród części delegatów woj[ewództw] piotrkowskiego, częstochowskiego i łódzkiego szeroko dyskutowano sprawę komunikatu Prokuratury Woj[ewódzkiej] w Bydgoszczy o umorzeniu prowadzonego śledztwa, uznając ją za kolejną prowokację rządu. Zdaniem niektórych dyskutantów sytuacja w tej kwestii osłabia pozycję Wałęsy, a zwiększa radykalnych przywódców „Solidarności”, głównie A[ndrzeja] Gwiazdy. Sami osobiście są oni jednak skłonni nadal popierać L[echa] Wałęsę. Część dyskutujących nosi się z zamiarem przedłożenia zjazdowi propozycji uchwały potępiającej stanowisko rządu w sprawie wydarzeń bydgoskich;

– w środowisku dziennikarzy akredytowanych na zjeździe przeważa opinia o braku elementów propagandowych szczególnej wagi, zarówno w wystroju obiektu „Olivii”, jak również w hasłowo-plakatowym wyglądzie Trójmiasta. Wyjątek stanowią ich oceny plakatu z dzieckiem, który uznawany jest powszechnie za znakomity. Działalność Biura Prasowego i wartość dotychczas przekazanych materiałów ocenia się jako przeciętną. Ze spraw organizacyjnych pozytywnie oceniana jest kwestia zakwaterowania i akredytacji. Oceniają oni, że w sumie uzyskało akredytację około 1000 osób, w tym przeważnie dziennikarze „Solidarności” do szczebla koła włącznie;

e– wśród delegatów Regionu Łódzkiego największą aktywność wykazuje A[ndrzej] Słowik, który prowadził w dniu dzisiejszym szereg rozmów z przedstawicielami zagranicznych związków zawodowych;

– słaba organizacja zjazdu i trudności w terminowym przeprowadzeniu spraw proceduralnych powodują przekonanie delegatów, że niezbędnym będzie przedłużenie obrad zjazdu przynajmniej o jeden dzień.

5. Uzyskano informację, że przedstawiciele szeregu regionów przywieźli do Gdańska w celach kolportażu znaczną ilość wydawnictw. Między innymi delegaci Mazowsza:

– 10 tys. egz. wypowiedzi A[ndrzeja] Rozpłochowskiego wyrażającej jego program w wyborach regionalnych „Solidarności”: „Innej drogi nie mamy”;

– 2 tys. egz. „Solidarności” Środkowego Nadodrza;

– 10 tys. sztuk plakatu regionalnego KOWzP „Mazowsze”;

– 2 tys. „Wolnego Rolnika” nr 3 wydawanego przez NSZZ RI [„Solidarność”] w Zielonej Górze;

– 3 tys. „Informatora” nr 2 z Zielonej Góry;

– 3 tys. egz. „Robotnika 78”;

– 2 tys. egz. „Wolnego Związkowca” nr 29.

Materiały te zostały zdeponowane w MKZ Gdańske.

6. Ukazał się drugi numer „Głosu Wolnego”, zawierający m.in. [tekst] „Stan faktyczny czy wyjątkowy” będący zestawem oświadczeń […]f rzecznika prasowego „Solidarności” oraz fragmenty wypowiedzi tow[arzysza] Kani na III Plenum – na temat dysponowania środkami masowego przekazu; art[ykuł] pióra Joanny Szczęsnej²⁰ i Seweryna Blumsztajna²¹ – „KKP – rok działalności”, akcentujący m.in. działania zmierzające do rozbicia „Solidarności” oraz potrzebę większej dyspozycyjności KKP w odniesieniu do regionów bądź zakładów; art[ykuł] Piotra Rachtana „Przeciw nam” analizujący fakty zaistniałych w ostatnim okresie rzekomych przypadków prowokacji rządowych wobec „Solidarności” (Olsztyn, Grudziądz, Sieradz, Katowice, Bydgoszcz). Treść art[ykułów] wysłano meldunkiem w spr[awie] krypt. „Sejmik”.

7. Z posiadanego rozpoznania wynika, że propaganda wizualna „Solidarności” na terenie Trójmiasta jest prawie niedostrzegalna, jednakże wystąpiło parę haseł wrogich, np.:

– w z[akła]dach „Unimor” w Gdańsku, w gablocie KZ NSZZ „Solidarność”, ukazały się obraźliwe rysunki przedstawiające osobę I sekretarza KC KPZR L[eonida] Breżniewa w karykaturach jako goryla pastwiącego się nad słabymi. Gablota jest oświetlona i zamknięta na klucz. O powyższym fakcie została poinformowana wojewódzka instancja partyjna;

– w Stoczni Remontowej w Gdańsku, w Wydz[iale] Transportu, rozprowadzano bilety dla członków branżowych związków zawodowych na występy cyrkowe. Członkowie „Solidarności”, dowiedziawszy się o powyższym, usiłowali otrzymać bilety, a gdy im oświadczono, że rozprowadzane są tylko wśród „branżowców”, wykonali plakat z szubienicą, „wieszając” na niej związki branżowe. Na skutek interwencji kierownictwa branżowych związków zawodowych w stoczni w kierownictwie NSZZ „Solidarność” – plakat ten usunięto;

– na ul. Jana z Kolna w Gdyni ukazał się napis „Żądamy prawdy w RiTV”, „Brutale z MO i SB z Bydgoszczy pod sąd”.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Zaszyfrował: Głaszczka, dnia 6 IX 1981 r., godz. 00.30

Rozszyfrował: Nakoneczny, godz. 1.40

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 115–120, oryginał, mps.

a W prawym górnym rogu odręczny dopisek Wykorzystano do inf[ormacji] z dn[ia] 6 IX [19]81 [r.] Gdańsk. Obrady.

1 Lesław Paga (1954–2003) – ekonomista, dr; pracownik naukowy UMCS i KUL w Lublinie; ekspert MKZ; sekretarz OBS Regionu Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 30 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie i Lublinie; po 1989 r. współtwórca Giełdy Papierów Wartościowych; 1991–1994 przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SO krypt. „Uparty”/„Ciemnogród”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Les%C5%82aw_Andrzej_Paga (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Benedykt Nowak (ur. 1951 r.) – technik mechanik; pracownik Kombinatu Rolnego Powiśle w Czerninie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Elbląskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu; 13–23 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 1982–1989 współorganizator kolportażu „Biuletynu Informacyjnego NSZZ «S» Regionu Elbląskiego”; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1994–1998 radny miasta i gminy Sztum; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Elblągu/SB RUSW w Malborku w ramach KE krypt. „Działacz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Benedykt_Nowak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Jerzy Stępień (ur. 1946 r.) – prawnik; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; 1971–1979 asesor, następnie sędzia Sądu Powiatowego/Rejonowego w Kielcach; radca prawny w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Fabryki Łożysk Tocznych „Iskra” oraz w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kielcach; w sierpniu 1980 r. doradca podczas strajku w „Iskrze”; wiceprzewodniczący ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz Prezydium Zjazdu; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kielcach-Piaskach, Załężu k. Rzeszowa, Uhercach i Łupkowie, po czym aresztowany; 7 I 1983 r. skazany przez WSG w Rzeszowie na karę grzywny; współpracownik Biskupiego Komitetu Pomocy Potrzebującym w Kielcach; redaktor i kolporter pism podziemnych, m.in. „Tygodnika Wojennego”, „Samorządnej Rzeczpospolitej”; w 1986 r. współzałożyciel Tymczasowej Rady NSZZ „Solidarność” Regionu Świętokrzyskiego, następnie RKW; współpracownik Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1993 senator; 1990–1993 generalny komisarz wyborczy; 1999–2008 sędzia Trybunału Konstytucyjnego (2006–2008 prezes); 1986–1989 rozpracowywany przez Wydział IV WUSW w Kielcach w ramach SOR, w 1989 r. przez Wydział III WUSW w Kielcach w ramach SOR krypt. „Wykonawcy”. Zob. W. Batóg, Jerzy Stępień [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 330–331; http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Adam_St%C4%99pie%C5%84 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Bolesława Borowska (ur. 1941 r.) – technik weterynarii; pracownik Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Poznaniu; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz Prezydium Zjazdu; 15 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. internowana m.in. w Ośrodku Odosobnienia w Gołdapi.

5 Zbigniew Bełz (ur. 1955 r.) – prawnik; asesor w Sądzie Rejonowym w Gorzowie Wielkopolskim; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz Prezydium Zjazdu; wiceprzewodniczący KKR NSZZ „Solidarność”; współzałożyciel PPD; 1982–1983 przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Gorzowskiego; od 1982 r. w Solidarności Walczącej; w 1983 r. aresztowany i pozbawiony prawa wykonywania zawodu, w tym samym roku zwolniony na mocy amnestii; od 1987 r. na emigracji w Kanadzie; 1982–1986 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Reduta”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Be%C5%82z (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Antoni Pietkiewicz (ur. 1948 r.) – inżynier elektryk; pracownik kombinatu budowlanego w Kaliszu; od 1976 r. współpracownik KOR/KSS „KOR”; kolporter wydawnictw niezależnych; 1979–1980 członek ROPCiO; wydawca niezależnego pisma „Wolne Słowo”; od września 1980 r. przewodniczący MKZ w Kaliszu; wiceprzewodniczący ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz Prezydium Zjazdu; członek KK NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; we wrześniu 1982 r. nie wrócił z przepustki; 1982–1984 ukrywał się; lider TKK Regionu Wielkopolska Południowa; 1983–1984 przewodniczący MKK Kalisz–Konin–Sieradz; od 1984 r. działacz TKZ NSZZ „Solidarność” w „Energoprojekcie” w Warszawie; w 1989 r. przewodniczący KKR NSZZ „Solidarność”; 1990–1991 wojewoda kaliski; w 1991 r. pierwszy zastępca szefa Kancelarii Prezydenta RP; 1978–1983 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Blacha”, 1979–1981 przez Wydział III KW MO w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Inicjatywa”, 1981–1982 przez Wydział III KW MO w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Klubowiec”, 1983–1985 przez Wydział III/V KW MO/WUSW w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Zbieg”/SOR krypt. „Układ”, 1986–1990 przez Wydział V-1/III-2 SUSW w ramach SOR krypt. „Wędrownik”. Zob. J. Pawlas, Antoni Pietkiewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 250–251; http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Pietkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Bronisław Śliwiński (ur. 1950 r.) – prawnik; pracownik Zakładów Budowy Przyczep i Naczep „Autosan” w Barwicach; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Oddziału Szczecinek ZR Pobrzeże NSZZ „Solidarność”; w czerwcu 1981 r. członek delegacji NSZZ „Solidarność” na Kongres Związków Zawodowych w Brighton; delegat na I KZD w Gdańsku, sekretarz Prezydium Zjazdu; 16 XII 1981 r. – 28 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Wierzchowie i Strzebielinku; od 1983 r. na emigracji w USA; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Koszalinie w ramach KE krypt. „Brodacz”. Zob. AIPN Sz, 00105/3, KE krypt. „Brodacz”.

8 Arkadiusz Paszek (ur. 1948 r.) – technik automatyk; pracownik Zespołu Elektrociepłowni w Bielsku-Białej; wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 22 III 1982 r. internowany; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Brodacz”.

9 Krzysztof Mikołajczyk (ur. 1942 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zakładów Energetycznych Okręgu Północnego w Bydgoszczy; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu; 8 IX – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie; 1982–1989 współpracownik Komitetu Pomocy Internowanym i Komitetu Pomocy Aresztowanym; w 1988 r. przewodniczący KS w ZEOP; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Bydgoszczy w ramach SOS krypt. „Regulator”/KE krypt. „Energetyk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Krzysztof_Andrzej_Miko%C5%82ajczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Antoni Fijałkowski (ur. 1938 r.) – inżynier elektronik; pracownik Instytutu Podstaw Elektroniki PW; członek NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu.

11 Jerzy Buzek (ur. 1940 r.) – polityk, prof. dr hab. nauk technicznych; pracownik naukowy Instytutu Inżynierii Chemicznej PAN w Gliwicach; wykładowca PŚ; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu; w stanie wojennym ukrywał się; organizator i redaktor podziemnego „Regionalnego Informatora Solidarności Śląsko-Dąbrowskiej”; przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 1983–1987 uczestnik prac TKK; od 1989 r. działacz reaktywowanej „Solidarności”; 1997–2001 premier RP; od 2004 r. poseł do Parlamentu Europejskiego (2009–2012 przewodniczący); 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Katowicach/SB RUSW w Gliwicach w ramach SOS/KE krypt. „Negocjator”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Buzek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Stanisław Szymkowiak (ur. 1946 r.) – inżynier elektryk; 1970–2003 pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Metrologii Elektrycznej w Zielonej Górze; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ośrodku; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu i KK; w 1981 r. uczestnik negocjacji ze stroną rządową w czasie konfliktu w PGR w Lubogórze; w stanie wojennym organizator pomocy dla rodzin osób represjonowanych; członek Tymczasowego ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; wiceprzewodniczący Wojewódzkiej Komisji Wyborczej w Zielonej Górze; 1982–1984 rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Delegat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Szymkowiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Lesław Buczkowski (1931–1987) – inżynier budowy okrętów, dr; pracownik naukowy PG; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na PG, następnie Prezydium KZ; w listopadzie 1980 r. członek delegacji Ogólnopolskiej Komisji Pracowników Nauki NSZZ „Solidarność” na rozmowy z rządem, sygnatariusz porozumienia dotyczącego przyznania autonomii wyższym uczelniom; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek RKS. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Les%C5%82aw_Buczkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Jerzy Mielnik (ur. 1946 r.) – technolog drewna; pracownik Spółdzielni Inwalidów „Piast” w Głubczycach; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS; przewodniczący Komisji Interwencyjnej Punktu Koordynacyjnego Ziemi Głubczyckiej NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium Zjazdu.

b W oryginale Szałackiego. Tomasz Szałecki (ur. 1949 r.) – technik budowlany; pracownik Fabryki Akcesoriów Meblowych w Chełmnie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. oraz 16 III – 29 IV 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach oraz Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Toruniu i SB w Chełmnie w ramach KE krypt. „Gałka”.

c W oryginale Jana. Józef Kula (ur. 1931 r.) – technik ekonomii; ukończył Niższe Seminarium Duchowne Księży Werbistów; rozpoczął studia teologiczne w WSD Księży Werbistów w Pieniężnie (przerwał je w 1956 r.); od 1980 r. pracownik Zakładów Wytwórczych Urządzeń Sygnalizacyjnych w Żorach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” (na terenie zakładów organizował spotkania, na których krytykował podstawy ustrojowe PRL); delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 VII 1982 r. oraz 27–31 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej, Uhercach, Załężu k. Rzeszowa, Łupkowie i Zabrzu-Zaborzu; kolporter wydawnictw niezależnych; autor książki Zapiski internowanego (Katowice 1996); 1981–1989 rozpracowywany przez SB w Rybniku i Żorach w ramach SOS/KE krypt. „Sygnał”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Kula (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Pominięto fragment dotyczący kolportowania na zjeździe wydawnictw niezależnych.

15 Maria Tarnawska (ur. 1947 r.) – technik ekonomista; pracownik Wytwórni Filtrów Państwowych Zakładów Lotniczych w Sędziszowie Małopolskim; członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym zaangażowana w kolportaż wydawnictw niezależnych; współpracowniczka RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Rzeszowskiego; wielokrotnie zatrzymywana przez MO; 1982–1986 rozpracowywana przez pion VI SB w Ropczycach w ramach KE krypt. „Klon”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Maria_Tarnawska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

16 Tadeusz Kaczor (ur. 1948 r.) – technik górnik; kierowca w Przedsiębiorstwie Transportu Handlu Wewnętrznego w Elblągu; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Elblągu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Elbląskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 15 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 5 XI 1982 r. – 3 III 1983 r. powołany do służby w Wojskowym Obozie Specjalnym w Unieściu k. Koszalina; 1988–1989 członek MKK w Elblągu; po 1989 r. aktywny działacz NSZZ „Solidarność” (m.in. członek ZR); 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Elblągu w ramach SOS/SOR krypt. „Konsolidacja”, 1981–1982 przez Wydział III „A”/V KW MO w Elblągu w ramach KE krypt. „Donald”; 11 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Elblągu pod nr. 4348 jako TW ps. „Profesor”; 20 XII 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3988 z powodu odmowy współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. T. Kaczora z kartoteki odtworzeniowej MSW.

17 Stanisław Ciosek (ur. 1939 r.) – działacz komunistyczny; 1969–1973 przewodniczący RN ZSP; 1971–1980 zastępca członka KC PZPR; od 1975 r. I sekretarz KW PZPR w Jeleniej Górze; 1980–1985 minister do spraw związków zawodowych; 1983–1984 minister pracy oraz płac i spraw socjalnych; 1986–1989 członek BP KC PZPR; w 1989 r. współorganizator obrad Okrągłego Stołu; 1989–1996 ambasador PRL/RP w Moskwie.

18 Ireneusz Sierański (ur. 1947 r.) – sierż. MO; 1970–1981 funkcjonariusz Batalionu Pogotowia i Zmotoryzowanych Patroli KS MO (ZOMO); członek OKZ ZZ FMO; w czerwcu 1981 r. zwolniony z pracy; 19 XII 1981 r. – 23 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1983–1984 współpracował z drugoobiegowym pismem „Godność”; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Pismo”.

e–e Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

19 Jan Tadeusz Stanisławski (1936–2007) – satyryk, aktor, autor tekstów; występował m.in. w kabarecie Pod Egidą, w programach Olgi Lipińskiej czy cyklu telewizyjnych etiud „Zezem”; po wprowadzeniu stanu wojennego na emigracji w USA, gdzie wśród Polonii kontynuował działalność estradową i publicystyczną; 1976–1977 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Pająk”.

f Pominięto przekreślone odręcznie powtórzenie rzecznika prasowego „Solidarności” oraz fragmenty wypowiedzi tow. Kani na III Plenum – na temat dysponowania środkami masowego przekazu; art. pióra Joanny Szczęsnej i Seweryna Blumsztajna – „KKP – rok działalności”, akcentujący m.in. działania zmierzające do rozbicia „Solidarności” oraz potrzebę większej dyspozycyjności KKP w odniesieniu do regionów bądź zakładów; art. Piotra Rachtana „Przeciw nam” analizujący fakty zaistniałych w ostatnim okresie rzekomych przypadków prowokacji rządowych.

20 Joanna Szczęsna (ur. 1949 r.) – filolog polski, dziennikarka, pisarka; uczestniczka Marca ’68 w Łodzi; 30 VII 1970 r. aresztowana za przynależność do organizacji „Ruch”, za co w 1971 r. została skazana na rok więzienia; od 1976 r. związana z KOR; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; redaktorka „Tygodnika Mazowsze”; od 1989 r. publicystka „Gazety Wyborczej”; od 1978 r. rozpracowywana przez Wydział III-2 KS MO w ramach SOR, 1982–1984 przez Wydział IV Departamentu III MSW w ramach SOR krypt. „Klara”, 1985–1989 przez Wydział III-2 SUSW/Wydział X Departamentu III MSW w ramach KE/SOR krypt. „Sowa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Joanna_Szcz%C4%99sna (dostęp 18 VIII 2017 r.).

21 Seweryn Blumsztajn (ur. 1946 r.) – socjolog, dziennikarz; w latach sześćdziesiątych związany ze środowiskiem tzw. komandosów; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; aresztowany i relegowany z UW; skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 2 lata więzienia; od 1976 r. współpracownik KOR i członek KSS „KOR”; redaktor „Biuletynu Informacyjnego”; od 1978 r. uczestnik TKN (z inspiracji SB pobity przez bojówkę SZSP); od września 1980 r. współtwórca Agencji Prasowej „Solidarność”; od października 1981 r. na emigracji we Francji; 1982–1984 członek Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli; od 1989 r. związany z redakcją „Gazety Wyborczej”; 1967–1969 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOO krypt. „Agat”, 1970–1984 przez Wydział III/Wydział III-2 KS MO/SUSW/Departament III MSW w ramach KE/SOR krypt. „Płaz”; materiały zostały przejęte i w latach 1984–1989 były prowadzone przez Departament I MSW. Zob. W. Modzelewski, Seweryn Blumsztajn [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 41–43; http://www.encysol.pl/wiki/Seweryn_Blumsztajn (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 57

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Wykaz delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” z uwzględnieniem możliwości operacyjnych Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 5 IX 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Wykaz delegatów na I KZD

z uwzględnieniem możliwości operacyjnych tut[ejszego] Wydziału III „A”

Sekcja VII

1. Świtek Marian – Zarząd Portu w Gdańsku, dotarcie pośrednie przez TW ps. „Jacek”¹ (na kontakcie por. S[tefana] Lipowego²). Dialog operacyjny prowadzili kpt. B[ogdan] Jankowiak³ i por. Z[ygmunt] Szczerba⁴. Kontynuowanie dialogu planowane jest po zakończeniu pierwszej tury I KZD (aktualnie brak możliwości w okresie obrad zjazdowych).

2. Regina Jung⁵ – Biuro Projektów Budownictwa Morskiego w Gdańsku – zebrane materiały (po konsultacji z mjr. R[yszardem] Łubińskim) wykluczają celowość nawiązania dialogu operacyjnego.

Sekcja IV

1. Kwoka Zenon⁶ – WPK w Gdańsku – brak dotarcia, dialog operacyjny wg por. J[anusza] Naroga⁷ spowodowałby negatywne skutki.

Sekcja VII „A”

1. Krzysztof Dowgiałło⁸ – Miastoprojekt w Gdańsku.

2. Stanisław Fudakowski⁹ – Przedsiębiorstwo Usług Socjalnych Budownictwa.

3. Jan Jędrzejewski – Gdańskie Przedsiębiorstwo Budowlane.

4. Władysław Trzciński¹⁰ – WSS „Społem” w Gdyni.

Do ww. brak jest dotarcia operacyjnego.

5. Kazimierz Duch – „Energoblok – Wybrzeże” – członek Komisji Rewizyjnej ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku – bezpośrednie dotarcie [przez] TW ps. „Zrąb”, na kontakcie por. R[yszarda] Traczuka.

Sekcja VI „A”

1. Lech Sobieszek¹¹ – „Siarkopol” w Gdańsku – brak dotarcia.

2. Jacek Kłys¹² – Gdańskie Zakłady Rafineryjne – dotarcie poprzez TW ps. „Stefan”, „Jan”¹³, „Czarny”¹⁴, na kontakcie kpt. Wł[odzimierza] Domagały¹⁵.

aSekcja VI

Delegaci na zjazd

1. Lech Wałęsa – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

2. Jan Koziatek¹⁶ – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

3. Zbigniew Lis¹⁷ – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

4. Jacek Merkel¹⁸ – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

5. Stanisław Bury¹⁹ – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

6. Wojciech Chochowski²⁰ – nie ma dotarcia.

7. Adam Drąg²¹ – nie ma dotarcia.

8. Bogusław Gołąb²² – nie ma dotarcia.

9. Stanisław Gołaszewski²³ – dotarcie przez TW „Konrad”, por. Z[bigniew] Byszko.

TW ps. „Albatros”²⁴ – por. A[ndrzej] Jankowski²⁵, dotarcie do KZ NSZZ Gdańskiej Stoczni Remontowej oraz do Leszka Lisieckiego²⁶ – członka Komisji Rewizyjnej Regionu Gdańskiego.

TW ps. „Andrzej”²⁷ – ppor. M[arek] Aftyka²⁸, dotarcie do KZ NSZZ Stoczni Remontowej.

TW „Konrad” – por. Z[bigniew] Byszko, dotarcie do delegatów ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina, ponadto rozległe kontakty z delegatami z innych regionów, między innymi bBujakiemb oraz Jurczykiem. Ponadto bezpośrednio zaangażowany w obsługę zjazdu jako jedna z osób odpowiedzialnych za zabezpieczeniea.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 64–65, oryginał, rkps.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Stefan Lipowy (ur. 1949 r.) – kpt. MO; 1974–1975 inspektor operacyjny SB KMiP MO w Tczewie; 1975–1977 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1981 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1989 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2561, Akta osobowe S. Lipowego.

3 Bogdan Jankowiak (ur. 1944 r.) – kpt. MO; 1970–1972 oficer techniki operacyjnej Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1972–1974 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 30 X 1974 r. zwolniony ze służby; w 1976 r. ponownie przyjęty do pracy w organach bezpieczeństwa państwa; 1976–1979 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1979–1982 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1983 kierownik sekcji Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1986 starszy inspektor Inspektoratu Ochrony Przemysłu WUSW w Gdańsku; 1986–1989 starszy inspektor Wydziału V WUSW w Gdańsku; 1989–1990 kierownik sekcji Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2499, Akta osobowe B. Jankowiaka.

4 Zygmunt Szczerba (ur. 1947 r.) – kpt. MO; 1972–1975 referent operacyjny Wydziału do Walki z Przestępczością Gospodarczą KM MO w Gdyni; 1975–1978 referent operacyjny Sekcji Kryminalnej Wydziału Dochodzeniowego KM MO w Gdyni; 1978–1981 inspektor Sekcji Dewiz Wydziału do Walki z Przestępczością Gospodarczą KW MO w Gdańsku; 1981–1990 starszy inspektor Wydziału III „A”/V/Ochrony Gospodarki KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2671, Akta osobowe Z. Szczerby.

5 Regina Jung (ur. 1934 r.) – inżynier budownictwa morskiego; 1953–1958 pracownik Przedsiębiorstwa Połowów i Usług Rybackich Szkuner we Władysławowie, 1958–1962 Urzędu Morskiego w Szczecinie i Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych w Szczecinie; starszy projektant w Biurze Projektów Budownictwa Morskiego „Projmors” w Gdańsku; wiceprzewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; 13–16 XII 1981 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek RKS, po pacyfikacji strajku aresztowana; 29 V 1982 r. skazana przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku na 3 lata więzienia, osadzona w Zakładzie Karnym w Bydgoszczy-Fordonie, 26 VII 1983 r. zwolniona na mocy amnestii; zwolniona z pracy (do 1989 r. pozostawała bez zatrudnienia); w 1989 r. przywrócona do pracy w „Projmorsie”; 1981–1982 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Dyzma”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Regina_Jung (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Zenon Kwoka (ur. 1954 r.) – robotnik; 1969–1981 pracownik Zakładu Autobusowo-Trolejbusowego w Gdyni; od 1980 r. członek RMP; 15 VIII 1980 r. współorganizator strajku komunikacji w Trójmieście, członek Zakładowego Komitetu Strajkowego, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, podczas strajku w stoczni nieoficjalny sekretarz Lecha Wałęsy; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 14–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, członek RKS, 16 XII 1981 r. podczas pacyfikacji brutalnie pobity przez ZOMO; zwolniony z pracy; 16 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Kwidzynie; 14 VI 1983 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku w kategorii „materiały wstępne”, następnie jako OZ; 30 V 1985 r. wyrejestrowany. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zenon_Kwoka (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Janusz Naróg (ur. 1941 r.) – kpt. MO; 1963–1966 milicjant Wydziału KRD MO w Gdańsku; 1966–1967 oficer dochodzeniowy Wydziału KRD KM MO w Gdańsku; 1967–1970 referent dochodzeniowy Wydziału KRD KM MO w Gdańsku; 1970–1971 słuchacz Szkoły Oficerskiej MO w Szczytnie; 1971–1973 inspektor dochodzeniowy Wydziału KRD KM MO w Gdańsku; 1973–1978 inspektor Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego KW MO w Gdańsku; 1978–1988 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2337, Akta osobowe J. Naroga.

8 Krzysztof Dowgiałło (ur. 1938 r.) – architekt; pracownik Miastoprojektu w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. delegat do MKS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, aresztowany i skazany przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku na 4 lata więzienia; w 1983 r. zwolniony z pracy; od 1985 r. redaktor „Biuletynu Terytorialno-Związkowego Komitetu Samoobrony Społecznej «Gryps»”; 1986–1988 członek RKK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, przedstawiciel Regionu Gdańskiego w TKK; w 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1989–1993 wiceprzewodniczący Światowej Konfederacji Pracy; 1990–2002 radny Sopotu; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V/Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Dubler”/„Skazany”. Zob. P. Adamowicz, Krzysztof Dowgiałło [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 75–77; http://www.encysol.pl/wiki/Krzysztof_Dowgia%C5%82%C5%82o (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Stanisław Fudakowski (ur. 1948 r.) – psycholog; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Przedsiębiorstwie Usług Socjalnych Budownictwa; członek Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–16 XII 1981 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 7 VI 1984 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 pod nr. 49115 jako OZ; 23 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty K-P, E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Fudakowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Władysław Trzciński (ur. 1942 r.) – magazynier; 1967–1969 funkcjonariusz MO w Komisariacie Portu Gdynia; kierownik magazynu w Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Gdyni; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego współorganizator druku (w prywatnych mieszkaniach w Gdyni) m.in. komunikatów RKS i KKS; 20 XII 1981 r. aresztowany i skazany przez Sąd MW w Gdyni na 9 lat więzienia (28 VII 1983 r. objęty amnestią); 1987–1992 na emigracji w USA. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Jerzy_Trzci%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

a–a Maszynopis.

11 Lech Sobieszek (ur. 1945 r.) – robotnik; 1970–1982 pracownik Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Handlowego „Siarkopol”; w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący KS w „Siarkopolu”, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek Prezydium MKS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ w Gdańsku; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; 20 II 1982 r. zwolniony z pracy; 1982–1985 współpracownik struktur podziemnych „Solidarności”; w 1986 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Gdańsku na 6 miesięcy więzienia, 16 IV 1986 r. zwolniony; od 1987 r. na emigracji w USA; 1981–1988 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Orzeł”, następnie przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kibic”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Lech_Sobieszek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Jacek Kłys (ur. 1948 r.) – technik chemik; 1974–1987 pracownik Gdańskich Zakładów Rafineryjnych; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w rafinerii, członek KS i Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w październiku 1980 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ, następnie w ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; 16–18 XII 1981 r. współorganizator strajku w rafinerii; 18 XII 1981 r. aresztowany, osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku, 14 I 1982 r. zwolniony po umorzeniu postępowania przez Sąd MW w Gdyni; 1986–1988 na emigracji w USA; 8 X 1981 r. zarejestrowany przez Inspektorat Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku pod nr. 40678 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Wirski”; w 1982 r. zarejestrowany jako figurant SOR krypt. „Drukarz” przez Wydział V WUSW w Gdańsku; 18 X 1985 r. wyrejestrowany. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Kłysa z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_K%C5%82ys (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

14 Jerzy Torbus (ur. 1947 r.) – technik chemik, pracownik Spółdzielni Remontowo-Budowlanej „Rembud” w Gdańsku; 23 XII 1975 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 20767 jako TW ps. „Czarny”; wykorzystywany operacyjnie do SO krypt. „Kraking” dot. zabezpieczenia Rafinerii Nafty Gdańsk w Budowie; 31 V 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20412, nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 00105/46, t. 6, 8, 12, 15, Raporty kasowe funduszu operacyjnego Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; karta Mkr-2 dot. J. Torbusa z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

15 Włodzimierz Domagała (ur. 1942 r.) – kpt. MO; od 1970 r. w organach bezpieczeństwa; 1970–1975 inspektor Wydziału III SB KW MO w Bydgoszczy; 1975–1978 inspektor Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” SB KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za „ochronę operacyjną” obiektów gospodarki narodowej przemysłu chemicznego oraz maszynowego, w tym Rafinerii Nafty Gdańsk w Budowie); w 1981 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2035, Akta osobowe W. Domagały.

16 Jan Koziatek (ur. 1942 r.) – inżynier; 1961–1982 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; kolporter pism i ulotek na terenie stoczni; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w stoczni, od września 1980 r. do lutego 1981 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, od marca 1981 r. członek Prezydium KZ; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Róża”, „Koza”, „Kompania”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Piotr_Koziatek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

17 Zbigniew Lis (ur. 1948 r.) – technik budowy okrętów; 1962–1983 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Marca ’68 i Grudnia ’70 w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek KS, następnie członek ochrony MKS i delegacji rządowej; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w stoczni, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; we wrześniu 1980 r. oddelegowany do pracy w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, od września 1981 r. jego prezydium; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; przewodniczący Krajowej Sekcji NSZZ „Solidarność” Przemysłu Okrętowego; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w październiku 1982 r. współorganizator strajku w stoczni przeciwko delegalizacji NSZZ „Solidarność”; w grudniu 1983 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku pod nr. 48047 jako OZ; 5 I 1984 r. przerejestrowany na TW ps. „Karol”; 30 VIII 1988 r. wyrejestrowany. Zob. karta DE-14/0 dot. Z. Lisa z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Lis (dostęp 18 VIII 2017 r.).

18 Jacek Merkel (ur. 1954 r.) – inżynier; 1978–1983 pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego Stoczni Gdańskiej im. Lenina; działacz NSZZ „Solidarność”, drukarz biuletynu strajkowego; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, redaktor pisma KZ „Rozwaga i Solidarność”; członek Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1987 w ścisłym gronie doradców Lecha Wałęsy; we wrześniu 1988 r. ekspert NSZZ „Solidarność” podczas rozmów w Magdalence; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1993 poseł na Sejm RP. Zob. W. Modzelewski, Jacek Merkel [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 222–223; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Merkel (dostęp 18 VIII 2017 r.).

19 Stanisław Bury (1938–2002) – robotnik; od 1960 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik Grudnia ’70; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; w 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kundel”, następnie krypt. „Kompania”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Bury_%28z_Jawornika%29 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

20 Wojciech Chochowski (ur. 1948 r.) – technik budowy okrętów; pracownik Stoczni Remontowej „Radunia” w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS w stoczni; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; od 1984 r. na emigracji we Francji i w Australii; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Lato-80”, w 1984 r. przez Wydział V WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Ostrów”; 3 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Jerzy”; 21 X 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20701, nie zachowały się. Zob. karty E-14-B, E-14 dot. W. Chochowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

21 Adam Drąg (ur. 1949 r.) – technolog, muzyk; pracownik Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku; członek zespołu Wały Jagiellońskie; w sierpniu 1980 r. członek KS w stoczni, następnie Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”, członek redakcji pisma KZ „Wiadomości”; członek Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 30 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1984–1988 szef Bractwa Oblatów św. Brygidy w Gdańsku; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Dziadek”; 1986–1990 zabezpieczany operacyjnie przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Dr%C4%85g (dostęp 18 VIII 2017 r.).

22 Bogusław Kazimierz Gołąb (ur. 1946 r.) – technik budowy okrętów; uczestnik Grudnia ’70 w Gdańsku; 1972–1987 pracownik Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Gdańsku; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek Prezydium ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; organizator I Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Starogardzie Gdańskim, ośrodkach odosobnienia w Iławie i Kwidzynie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bogus%C5%82aw_Kazimierz_Go%C5%82%C4%85b (dostęp 18 VIII 2017 r.).

23 Stanisław Gołaszewski (ur. 1950 r.) – technik budowy okrętów; od 1968 r. pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; delegat na I KZD w Gdańsku; 1978–1980 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Suwnicowa”/„Spotkanie”; 8 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; 18 X 1983 r. wyrejestrowany; w grudniu 1983 r. zarejestrowany przez Inspektorat 2 jako OZ; 3 V 1989 r. wyrejestrowany. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Go%C5%82aszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b–b Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Bugajem.

24 Adam Sitko (ur. 1949 r.) – 23 III 1981 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 39297 jako TW ps. „Albatros”; między marcem a październikiem 1981 r. nastąpiła zmiana pseudonimu na „Albinos” (nieujęta w dzienniku rejestracyjnym Wydziału „C” KW MO/WUSW w Gdańsku), na co wskazują m.in. zapisy w funduszu operacyjnym Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 26 I 1990 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 00105/47, t. 1–2, 4, 6, 9, 11, 14, 18, 21, 25, 27, 33, Raporty kasowe funduszu operacyjnego Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; karta Mkr-3 dot. A. Sitki z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

25 Andrzej Jankowski (ur. 1942 r.) – kpt. MO; w 1965 r. oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Kamieniu Pomorskim; 1965–1967 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1967–1969 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Kamieniu Pomorskim; 1969–1978 inspektor/starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1990 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1 III 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2522, Akta osobowe A. Jankowskiego.

26 Leszek Lisiecki (ur. 1942 r.) – frezer; pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; uczestnik Grudnia ’70 w Gdańsku (pomagał transportować rannych do szpitali); przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 5 XI – 6 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; po zwolnieniu kolporter wydawnictw niezależnych; przewodniczący Tajnej Komisji Międzyzakładowej w stoczni remontowej; redaktor pisma „Informator”; 1983–1986 prowadził na terenie stoczni zbiórkę pieniędzy na zapomogi dla pracowników; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Klan”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leszek_Lisiecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

27 Edmund Kwasigroch (ur. 1947 r.) – pracownik Wojewódzkiej Stacji Krwiodawstwa w Gdańsku; 26 VIII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 35884 jako TW ps. „Andrzej”/„Andrzej-I”; 7 XI 1988 r. przerejestrowany na TW ps. „Adela” i przekazany na kontakt Wydziału III KW MO w Gdańsku; wykorzystywany m.in. do SO krypt. „Eskulap” (nr rej. 38977) oraz SO krypt. „Remont” (nr rej. 832), SOR krypt. „GSR” (nr rej. 35378); 31 I 1990 r. materiały zarchiwizowano, nie zachowały się. Zob. AIPN Gd, 00105/46, t. 23, Raporty kasowe funduszu operacyjnego Wydziału III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku; karta EO-4/77 dot. E. Kwasigrocha z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty E-16, E-14 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

28 Marek Aftyka (ur. 1953 r.) – kpt. MO; 1978–1980 młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1981 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; w 1981 r. starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku (1978–1981 zajmował się m.in. rozpracowaniem Anny Walentynowicz w ramach SOR krypt. „Emerytka”); 1981–1986 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1986–1989 starszy inspektor Wydziału ds. Przestępstw Gospodarczych WUSW w Gdańsku; w marcu 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 0132/85, Akta osobowe M. Aftyki.

Nr 58

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW dotyczący kontroli operacyjnej duchowieństwa w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Godz.

Gdańsk, dnia 5 września 1981 r.
Tajne
Egz. nr b2b

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek

1. Prymas Polski przyjechał do siedziby biskupów gdańskich wczoraj wieczorem, gdzie nocował. Po przyjeździe zastanawiał się on nad celowością swego udziału w uroczystościach otwarcia zjazdu „Solidarności” i miał pewne wątpliwości w tym przedmiocie.

2. Prof. Kukołowicz¹ przyjechał do Gdańska dnia 4 bm. o godz. 21.00 i zatrzymał się na plebanii u kapelana „Solidarności” – ks. Jankowskiego.

Przed tym przyjechał jeszcze do Gdańska fotograf prymasowski (franciszkanin), który zatrzymał się w miejscowej placówce oo. franciszkanów.

3. W dniu dzisiejszym o godzinie 8.00 w katedrze oliwskiej rozpoczęło się, zapowiedziane wcześniej, nabożeństwo inaugurujące I KZD NSZZ „Solidarność”.

Przed rozpoczęciem nabożeństwa ordynariusz gdański bp Kaczmarek powitał przybyłego prymasa Polski Józefa Glempa (stenogram wystąpienia w załączeniu).

Następnie głos zabrał Lech Wałęsa, wyrażając swoje uznanie oraz podziękowanie dla Kościoła i duchowieństwa za pomoc udzieloną „Solidarności” (stenogram w załączeniu).

Mszę celebrował prymas Polski, który wygłosił również kazanie (stenogram w załączeniu). Na nabożeństwie zgromadziło się około 20 tysięcy osób. Wnętrze katedry było zajęte przez delegacje „Solidarności” z różnych regionów Polski i duchowieństwo, a pozostali uczestnicy nabożeństwa byli zgromadzeni na placu przykatedralnym oraz w jego rejonie.

Podczas wchodzenia i opuszczania katedry prymasa Polski duchowieństwo oraz poszczególne delegacje regionalne obdarzono gorącymi oklaskami.

Udział duchowieństwa gdańskiego był dość liczny (około 200 osób), lecz nie tak duży, jak tego chciał ordynariusz gdański bp Kaczmarek.

Po nabożeństwie w refektarzu oliwskiego seminarium duchownego prymas Glemp spotkał się przy śniadaniu z dwudziestoosobową grupą przedstawicielską „Solidarności”.

4. Wykorzystując możliwość KO „Delegat”, Wydział IV podjął, uzgodnione z kierownictwem służbowym i sztabowym, działania w odniesieniu do osoby Lecha Wałęsy, który otrzymał określone informacje i sugestie do działania podczas zjazdu.

Dziś rano odnotowane zostało, że inspiracje te zostały przyjęte i wdrożone przez Wałęsę do realizacji. Przewiduje się dalsze wykorzystanie KO „Delegat” do działań operacyjnych.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Godz. b16.00b

Wyk[onano] 4 egz.

Egz. nr 1 – z[astęp]ca k[omendan]ta woj[ewódzkiego] MO ds. SB

Egz. nr 2 – Zespół Inf[ormacyjny] Sztabu

Egz. nr 3 – mjr Kwaśniewski

Egz. nr 4 – aa

opr. RD/dr[uk] SL

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 333, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani godziny. Poniżej odręczny dopisek Sekcja 3, wystąpienia (stenogramy) wysłać przy meldunkach do sprawy krypt. „Sejmik”. 5 IX [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Romuald Kukołowicz (1921–2008) – ekonomista, socjolog, dr; żołnierz AK; pracownik naukowy KUL; doradca prymasów Stefana Wyszyńskiego i Józefa Glempa; delegat na I KZD w Gdańsku; członek Solidarności Walczącej.

Nr 59

1981 wrzesień 5, Gdańsk – Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku dotyczące zadań operacyjnych dla TW ps. „Antoni”

Gdańsk, dnia 5 IX 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b2b

Naczelnik Wydziału III

Komendy Wojewódzkiej MO

w miejscu

W związku z faktem, iż będący na waszym kontakcie TW ps. b„Antoni”b jest dziennikarzem mającym dostęp do uczestników I KZD NSZZ „Solidarność”, proszę o spowodowanie przekazania ww. do wykonania następujących zadań dot[yczących] ochrony obrad ww. zjazdu:

1. Poprzez branie udziału w konferencjach prasowych, rozmowach kuluarowych podczas obrad, a także w spotkaniach prywatnych, rozpoznawać środowisko działaczy związkowych będących pod wpływem ugrupowań ekstremalnych i mających wpływ na kierunki działalności związkowej, z uwzględnieniem napastliwych wypowiedzi i zamierzeń w stosunku do poczynań rządu PRL i współpracy z ZSRR.

2. Rozpoznawać próby wpływu na kierunki obrad i działalność związku zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej, zmierzających do skierowania działalności związkowej na płaszczyzny antysocjalistyczne.

3. Rozpoznawać kontakty czołowych działaczy „Solidarności” z obywatelami krajów kapitalistycznych pod względem ewentualnego przekazywania informacji mogących stanowić tajemnicę służbową i państwową, przy czym uwzględnić ewentualną możliwość rozpoznania kanałów przekazywania informacji do krajów zachodnich i przekazywania środków materialnych do kraju.

4. W czasie kontaktów z działaczami grupy radykalnej zwracać uwagę na informacje dot[yczące] faktów ich obciążających i kompromitujących, z uwzględnieniem materialnych zainteresowań.

5. Rozpoznawać system wewnętrznej kontroli (ochrony) działaczy związkowych, w tym uczestników zjazdu.

6. Wykonać serwis fotograficzny członków nowo wybranych władz KKP.

Z[astęp]ca naczelnika

Wydziału III KW MO w Gdańskuc

Zastępca naczelnika
Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku
(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 345, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

c Obok nieczytelny podpis i data 5 IX [19]81 [r.].

Nr 60

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku c001625/81c:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c6c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystanie organizacji społ[eczno]-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, c01023c.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych ze źródła ps. „Pasat” wynika, że o godz. 11.00 w hali „Olivia” rozpoczęły się obrady I KZD NSZZ „Solidarność”. Obrady rozpoczęto odśpiewaniem przez delegatów hymnu narodowego i pieśni „Boże, coś Polskę”. Otwarcia dokonał przewodniczący KKP Lech Wałęsa, który w swoim krótkim przemówieniu raz jeszcze potwierdził dotychczasową linię pracy związkowej. Wspomniał, iż związek istnieje tylko dzięki ludziom pracy i im członkowie „Solidarności” pragną służyć także w trakcie trwania zjazdu. Obrady zgodnie z deklaracjami przewodniczącego mają toczyć się w duchu prawdy i odpowiedzialności. „Jesteśmy związkowcami – powiedział – ale przede wszystkim Polakami”. Powitał następnie gości przybyłych na zjazd. Witają przedstawicieli rządu (minister S[tanisław] Ciosek, wojewoda gdański J[erzy] Kołodziejski, prezydent Gdańska J[erzy] Młynarczyk¹).

Przewodniczący KKP podkreślił, że z drogi, którą wywalczyli ludzie pracy w sierpniu 1980 r., nie dadzą się zawrócićd, a „Solidarność” nie da się nigdy podzielić ani zniszczyć. Witając przedstawicieli episkopatu, Wałęsa przypomniał, jak wiele „Solidarność” zawdzięcza Kościołowi. W dalszej kolejności przewodniczący KKP powitał bratnie związki zawodowe: NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, „Solidarność Rzemieślniczą”, przedstawicieli środowisk twórczych i Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

Następnie L[ech] Wałęsa powitał delegacje zagraniczne. W dalszej części swego przemówienia podkreślił, iż powstanie „Solidarności” stało się znakiem nadziei, że walka o godność ludzką nie jest beznadziejna. Przypomniał tu powstania robotnicze w Polsce w ostatnim 35-leciu. Ofiara tych, którzy zginęli za wolność, została uczczona minutą ciszy. Przewodniczący KKP poinformował delegatów, że rozmowy w sprawie dostępu dziennikarzy radia i telewizji na I Zjazd „Solidarności” zostały zerwane i w związku z tym nie będzie transmisji telewizyjnej i radiowej. W zakończeniu L[ech] Wałęsa stwierdził, że związek czeka jeszcze trudna walka i członkowie związku nie znają ceny, jaką trzeba będzie za tę walkę zapłacić.

[…]e

W imieniu delegacji rządowej pozdrowienia przekazał minister ds. związków zawodowych Stanisław Ciosek. Odczytując list – posłanie rządu PRL, podpisany przez wicepremiera Rakowskiego, S[tanisław] Ciosek stwierdził, że od czasu podpisania porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia wiele w Polsce zmieniło się z woli społeczeństwa. Minister zapewnił zebranych o gotowości władzy do wypełniania zawartych porozumień. Podkreślił jednak, że w ruchu zawodowym i w całym państwie potrzebna jest jedność polityczna, aby wyjść z kryzysu. Wymienił też oczekiwania, jakie pokłada rząd w KZD „Solidarności”.

S[tanisław] Ciosek przekazał życzenia skutecznych i twórczych obrad również we własnym imieniu.

Po wystąpieniu S[tanisława] Cioska przemawiał przewodniczący Światowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych – Otto Kersten. Wspomniał o tym, że uczestniczy osobiście w zjazdach związków na całym świecie i wszędzie tam, gdzie przebywa, słyszy o związku „Solidarność”. Kersten przypomniał również historię powstania konfederacji, której przewodniczy. Została ona założona 32 lata temu, zrzesza 70 mln pracowników, 130 central i 92 kraje. Generalnym celem konfederacji jest walka o pokój. Członkowie konfederacji chcą tak pomagać ludziom, aby ci mogli pomagać samym sobie. Rozwiązaniem trudnej sytuacji ludzi pracy na świecief jest według konfederacji ustanowienie ładu gospodarczego i odsunięcie większości, która przyznała sobie prawof dysponowania dobrami.

Istotnym stwierdzeniem przewodniczącego było zdanie:

– „Pokójg nie może być ugruntowany, jeśli nie opiera się na prawie narodów do samostanowienia”. Prawdziwy dialog na temat pokoju może nawiązać sięh między państwami rzeczywiście suwerennymi. Przewodniczący zaprosił przedstawicieli „Solidarności” na kongres konfederacji i zadeklarował pomoc finansową dla związku. Podkreślił, że cele, które stawia sobie konfederacja, są podobne do nakreślonych przez „Solidarność”.

Pozdrowienia od Światowej Konfederacji Pracy przekazał jej wiceprzewodniczący – Jef Houthuysi. W swym przemówieniu stwierdził, że każde społeczeństwo powinno dążyć do zapewnienia ludziom pracy ich godności i prawa do niezależności. „Solidarność” na co dzień ma zasadnicze znaczenie dla całego ruchu związkowego na świecie, toteż powstanie nowego związku w Polsce w sierpniu ub.r. spotkało się z olbrzymim poparciem świata pracy. Gość poinformował również, że jeden z zachodnich związków zawodowych przyjął na cześć polskiego związku nazwę „Solidarność”. Wyraził także nadzieję, że rozpoczęty właśnie zjazd okaże się pożyteczny dla Polski i całego ruchu związkowego.

Następnie głos zabrał wicedyrektor Generalny Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILOj) – Bertil Bolin². W swym przemówieniu złożył on gratulacje związkowi „Solidarność” za jego dotychczasowe osiągnięcia i wyraził nadzieję, że zjazd w istotny sposób pozwoli osiągnięcia te pomnożyć i wysunie kierunki działania umożliwiające przezwyciężanie trudności, z jakimi boryka się aktualnie Polska.

Na zakończenie pierwszej części obrad zgłoszono do Prezydium Zjazdu wniosek o wystąpienie delegatów I KZD NSZZ „Solidarność” do władz o zwiększenie na czas trwania zjazdu [nakładu] „Tygodnika Solidarność” do 1 mln egz. Wniosek przyjęto w głosowaniu przy jednym głosie przeciwnym (Słowik z Łodzi).

Na tym zakończyła się przedpołudniowa część obrad.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 184–188, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 9 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

1 Jerzy Młynarczyk (1931–2017) – prawnik, prof. dr hab., sportowiec, olimpijczyk (w 1960 r. wystąpił na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie), polityk; od 1970 r. pracownik Wydziału Prawa i Administracji UG; 1977–1981 prezydent Gdańska; 2001–2005 poseł na Sejm RP; 16 XI 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku jako KO ps. „Retman”; 15 VIII 1988 r. przerejestrowany na konsultanta Wydziału V KW MO w Gdańsku; 23 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się; 11 X 1988 r. zarejestrowany przez Wydział X Departamentu I MSW pod nr. 19157 jako KO ps. „Mills” w związku z pracą na Światowym Uniwersytecie Morskim w Malmö; w postanowieniu o zakończeniu współpracy odnotowano, że „w czasie kilku odbytych z nim spotkań «M» nie przekazał interesujących naszą służbę informacji”; materiały zarchiwizowano pod sygn. J-13310. Zob. AIPN, 02240/19, Materiały Departamentu I MSW dot. J. Młynarczyka; karty EO-4/77, Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW; E-14, DE-14/0, E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

i W oryginale Jeff Hoytwuye. Jef Houthuys (1922–1991) – przewodniczący ACV (Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych) w Brukseli.

j W oryginale ILC. Chodzi o International Labour Organization (ILO).

2 Bertil Axel Bolin (ur. 1923 r.) – szwedzki prawnik, działacz związkowy.

d W oryginale odwrócić.

e Pominięto fragment dotyczący wyboru Prezydium Zjazdu, Komisji Skrutacyjnej (zob. dokument nr 56 – AIPN, 0236/243, t. 4, k. 115–120) oraz Komisji Mandatowo-Wyborczej.

f Obok przekreślony nieczytelny fragment.

g W oryginale Spokój.

h W oryginale rozwiązać się.

Nr 61

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. Andrzeja Gwiazdy i Lecha Wałęsy

Gdańsk, dnia 6¹ IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym odbyłem spotkanie z TW ps. „Teofil”, w trakcie którego przekazał on następujące informacje:

Aktywną działalność w grupie „korowskiej” na zjeździe „Solidarności” prowadzi A[ndrzej] Gwiazda, utrzymujący stały kontakt z[e] Z[bigniewem] Bujakiem. A[ndrzej] Gwiazda zamierza wykorzystać A[nnę] Walentynowicz do realizacji swoich celów. Walentynowicz, nie mając nic do stracenia oraz mając uraz do Wałęsy, ma wystąpić na zjeździe i stwierdzić, że L[ech] Wałęsa jest byłym współpracownikiem SB oraz że idzie we wszystkich sprawach na ugodę z rządem, nawet kosztem interesów związku. Jeżeli prezentuje nawet nieraz twarde stanowisko, czyni to pod presją oraz dla zamaskowania swoich prawdziwych celów.

W kuluarach zjazdu dużo mówi się o szansach wyborczych przewidywanych kandydatów. Po Wałęsie największe szanse ma Gwiazda, który w wypadku rezygnacji Wałęsy byłby prawie 100-proc[entowym] kandydatem na szefa związku. Gwiazda cieszy się poparciem środowiska inteligencji i intelektualistów, natomiast Wałęsa ma zapewnione poparcie robotników. Uważa się, że w wypadku gry fair wygra Wałęsa. Gwiazda miałby szanse, gdyby poszedł na „rozróbę” w związku, przy czym efektem tego mogłoby być rozbicie związku.

Na zakończenie spotkania TW wręczył: wydanie „Głos Wolny” nr. 1–5, „Solidarność” nr. 26–28, biuletyn zjazdowy, materiały zjazdowe – 1 k[om]pl[et], BIPS [nr.] 156–161, statut Koła Kombatantów, deklarację koła, legitymację członkowską.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadanie dla TW

Zebrać informacje odnośnie [do] zamierzeń Gwiazdy w okresie zjazdu „Solidarności”. Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w opracowaniu informacji do w[i]ceministra spraw wewnętrznych oraz w inf[ormacji] do KW PZPR. Wykorzystać w ramach spraw „Brodacz”, „Bolek” i „Sejmik”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Teofil” odbyłem w dniu dzisiejszym w kawiarni „Posejdon” w godz. 18[00]–18.30 z zachowaniem zasad konspiracji. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 194, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Spotkanie z TW odbyło się prawdopodobnie 5 IX 1981 r. Przesłanką przemawiającą za takim wnioskiem jest kolejny meldunek ze spotkania z TW ps. „Teofil”, sporządzony przez por. Dąbrowskiego i datowany na 6 IX 1981 r., w którego treści pojawia się wzmianka, iż rozmowę z TW funkcjonariusz odbył w dniu sporządzenia dokumentu (zob. dokument nr 62 – AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 317). Przyjęcie 6 IX 1981 r. dwóch relacji od TW wyklucza podana w obu raportach godzina spotkań – 18.00.

Nr 62

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. Andrzeja Gwiazdy i Lecha Wałęsy

Gdańsk, dnia 6 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. pojed[ynczy]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu 6 IX odbyłem spotkanie z TW ps. „Teofil”. Spotkanie odbyte zostało o godz. 18.00 na wolnym powietrzu z zachowaniem zasad konspiracji. TW poinformował o następujących faktach:

A[ndrzej] Gwiazda w zasadzie całą rozgrywkę przygotowuje na drugą turę obrad. W swoich wystąpieniach nie ujawnia stanowiska, jakie zajmie. Przez cały czas utrzymuje ścisły kontakt ze Z[bigniewem] Bujakiem i J[anem] Rulewskim.

Grupa A[ndrzeja] Gwiazdy zamierza przejąć władzę w „Solidarności”, usuwając z funkcji przewodniczącego związku L[echa] Wałęsę. W działaniu tym mają oni posłużyć się osobą Anny Walentynowicz, która nie mając nic do stracenia oraz mając osobiste porachunki z Wałęsą, ma wystąpić na forum zjazdu i przedstawić L[echa] Wałęsę jako byłego współpracownika SB oraz osobę idącą na ugodę z rządem kosztem interesów związkowych. W przypadku ustąpienia L[echa] Wałęsy na funkcję przewodniczącego ma zostać zgłoszony A[ndrzej] Gwiazda.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna, dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadania

Zebrać informacje n[a] t[emat] dalszych zamierzeń A[ndrzeja] Gwiazdy pod kątem ewentualnego przejęcia władzy w związku. Realizować zadania przekazane na ost[atnim] spotkaniu.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w sprawach oper[acyjnych] „Bolek”, „Brodacz” i „Sejmik” oraz w opracowaniu inf[ormacji] do w[i]ceministra spraw wewnętrznych.

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 317, oryginał, rkps.

Nr 63

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku c001625/81c:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 6 IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, stowarzyszeń i związków do prowadz[enia] negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku [w sprawie] krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

W dniu 5 IX 1981 r. na terenie jednostki Marynarki Wojennej zlokalizowanej w bezpośrednim sąsiedztwie hali „Olivia” uruchomiony został nasłuch radiowy na częstotliwościach wykorzystywanych przez służby zabezpieczające zjazd. Na podstawie danych uzyskanych z nasłuchu wynika, że wewnątrz hali znajduje się radiostacja bazowa pracująca na częstotliwości 171,225 kHz, utrzymująca stałą łączność ze stanowiskami służby zabezpieczenia wewnątrz hali, jak też usytuowanymi na zewnątrz. Szefem tej służby jest Mirosław Sarneckid. Wobec kłopotów z terminowym nadejściem zamówionego w Wiedniu sprzętu RTV, który został zatrzymany na granicy, w dniu 4 IX [19]81 r. redaktor Kinaszewski¹ zwrócił się do Gdańskiego Ośrodka TV z pismem podpisanym przez kierownika agencji BIPS Mariana Terleckiego o wypożyczenie kamery. Kierownictwo GOTV postawiło warunek, że kamera może być wypożyczona jedynie z obsługą, a uzyskany materiał filmowy będzie wykorzystany przez ośrodek gdański. Propozycja ta nie została zaakceptowana przez Biuro Prasowe Zjazdu, co w konsekwencji spowodowało odmowę wypożyczenia kamery.

W godzinach południowych do Gdańska samolotem rejsowym przywieziona została aparatura i urządzenia RTV przeznaczone dla KKP NSZZ „Solidarność”. W całości przesyłki mają znajdować się części zamienne do tych urządzeń – w rzeczywistości ma to być urządzenie do nasłuchu, podsłuchu oraz jego wykrywania. Aparatura ta przyleciała samolotem z Wiednia.

Dziennikarze polscy akredytowani przy I KZD NSZZ „Solidarność” złożyli protest przeciwko decyzji władz o niedopuszczeniu na zjazd niektórych dziennikarzy zachodnich. Zamierzają przeforsować wydanie uchwały przez zjazd potępiającej władze. Jak już informowaliśmy, obsługa prasowa zjazdu odbywa się jedynie przez dziennikarzy piszących. Nie wydano natomiast akredytacji fotoreporterom z uwagi na zorganizowanie własnego serwisu fotograficznego kierowanego przez fotoreportera zatrudnionego w tygodniku „Czas” Ryszarda Wesołowskiego. Wykonane zdjęcia są obrabiane w Gdańsku, a następnie przesyłane linią tele-foto udostępnioną przez APA.

W trakcie popołudniowej sesji pierwszego dnia zjazdu odczytano życzenia skierowane do uczestników zjazdu. Wśród tych życzeń znalazł się telegram od Ogólnokrajowego Komitetu Założycielskiego Zw[iązków] Zawodowych Funkcjonariuszy MO z Krakowa o następującej treści:

„I KZD NSZZ «Solidarność» Gdańsk. Ogólnokrajowy Komitet Założycielski Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, stojąc na gruncie więzi ze społeczeństwem, przestrzegania praworządności i faktycznej godności wszystkich obywateli, oczekuje, jak całe społeczeństwo PRL, wypracowania przez Wasz Zjazd kierunków działania zmierzających do uzdrowienia sytuacji w kraju oraz do poprawienia zaopatrzenia ludzi w kraju. Życząc Wam owocnych obrad, jesteśmy przekonani, że podejmowane decyzje będą służyły ojczyźnie i jej obywatelom. Za Prezydium Ogólnokrajowego Komitetu Założycielskiego [Związku Zawodowego] Funkcjonariuszy MO przewodniczący Sierański”.

Odczytana treść telegramu spowodowała aplauz uczestników zjazdu.

Wśród uczestników zjazdu kolportowana była ulotka w języku polskim i rosyjskim podpisana przez Narodowo-Pracowniczy Związek Rosyjskich Solidarystów (NTS) z siedzibą w Rotterdamie. Jeden egzemplarz tej ulotki przesyłam w załączeniu.

Z informacji od osobowych źródeł informacji uczestniczących w I KZD NSZZ „Solidarność” wynika:

Wygłoszone przez ministra St[anisława] Cioska posłanie rządu do zjazdu przyjęte zostało przez delegatów chłodno i nie wywołało większych komentarzy w kuluarach.

Dotychczas akredytowano przy zjeździe 715 dziennikarzy, w tym 210 krajowych, 255 zagranicznych i 250 reprezentujących krajową prasę związkową. W obradach uczestniczyli przedstawiciele władz administracyjnych Gdańska: wojewoda Kołodziejski i prezydent Młynarczyk. Episkopat Polski reprezentował ks. dr Alojzy Orszulik².

W trakcie pierwszego dnia obrad powołano Komisję Skrutacyjną do głosowań jawnych, wybrano prezydium obrad (przewodniczący – Tadeusz eSyryjczyke z Regionu Małopolska, z[astęp]ca – Stanisław Kocjan z Regionu Szczecińskiego. Wybrano Komisję Mandatową (przewodnicząca Nowakowska z Gdańska).

Od źródła ps. „Wiktor” uzyskano informację, że w pierwszej części zjazdu wystąpić ma poza przyjętym harmonogramem obrad przewodniczący Zespołu Ekspertów NSZZ „Solidarność” ds. Odnowy Środowiska Morskiego dr Wojciech Gruszecki z Politechniki Gdańskiej na temat uzyskanych wyników w przedmiocie ochrony środowiska morskiego. W wystąpieniu tym ma wykazać nieudolność władz administracyjnych oraz brak koncepcji działania rządu na tym odcinku.

Od źródła „Tajfun” uzyskano informację, że Janusz Cywiński ze Studium Spraw Polskich w Londynie zorganizował zespół tłumaczy, który przez okres zjazdu będzie tłumaczył serwisy prasowe zjazdu na angielski i przekazywał je do tamtejszego radia i pism. Cywiński utrzymuje kontakt z Podgórczykiem.

To samo źródło utrzymuje, że KZ NSZZ „Solidarność” przy fabryce kabli w Szczecinie wystosował oświadczenie do I Zjazdu „Solidarności” ZR Pomorza Zachodniego i Bydgoszczy, gazet „Solidarność” i „Jedność”, Biura Informacyjnego „Mazowsza” oraz wszystkich zakładów przemysłu kablowego, w którym fwyrażaf swoje oburzenie z powodu umorzenia śledztwa w sprawie zajść w Bydgoszczy.

W oświadczeniu tym m.in. stwierdza, że taki wynik śledztwa jest pogwałceniem elementarnych zasad praworządności i sprawiedliwości społecznej. Jeżeli nie ma możliwości znalezienia winnych, domagają się surowego ukarania osób, które wydały polecenie użycia siły. Zajścia bydgoskie traktują jako zwyczajne przestępstwo kryminalne i zamach na konstytucyjnie zagwarantowaną nietykalność osobistą. Wnoszą o podjęcie przez zjazd konkretnych decyzji w sprawie bydgoskiej.

Z informacji od TW ps. „Marek” wynika, że w kuluarach zjazdu dużo mówi się o funkcjonariuszach SB, którzy – zdaniem dyskutujących – są zainteresowani zjazdem. Wielokrotnie padały nazwiska płk. Paszkiewicza oraz ppłk. Wojtalika³. Jedna z dyskutujących osób stwierdziła, że Wojtalik szykuje sobie powróz na szyję.

Z obserwacji TW wynika, że [zarówno] delegaci, jak i osoby z obsługi zjazdu nie gardzą alkoholem. „Zawianych” delegatów najczęściej można spotkać w klubie studenckim „Wysepka” oraz w pomieszczeniach rozrywkowych hotelu „Hevelius”.

Z informacji uzyskanej od TW ps. „Henryk” wynika, że delegaci z Regionu Toruńskiego NSZZ „Solidarność” krytycznie oceniają wczorajszy dzień obrad zjazdu. Uważają, że [w] „Solidarności” nie ma jedności, panuje chaos oraz brak dyscypliny organizacyjnej. TW oświadczył, że delegaci z Regionu Toruńskiego przyjęli zasadę, że będą popierać L[echa] Wałęsę oraz dążyć, aby Z[bigniew] Iwanów⁴ wszedł do naczelnych władz związku.

Ze źródła „Pasat” uzyskano informację, że Prezydium Komisji Robotniczej Hutników NSZZ „Solidarność” Huty im. Lenina w Krakowie gwystosowałog protest do KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w związku z zatrzymaniem przez organy MO trzech dziewcząt rozlepiających afisze, grożąc jednocześnie strajkiem w przypadku ich niewypuszczenia.

Rzecznik prasowy Konfederacji Autonomicznych Związków Zawodowych wystosował list otwarty do Rady Państwa PRL w imieniu tego związku, w którym wyraża protest przeciwko umorzeniu przez Prokuraturę Wojewódzką w Bydgoszczy śledztwa w sprawie pobicia trzech członków „Solidarności”. Jednocześnie apeluje do Rady Państwa o spowodowanie natychmiastowej zmiany decyzji Prokuratury Wojewódzkiej w Bydgoszczy [i] ponowne wszczęcie śledztwa ze sprawdzeniem zasadności jego dotychczasowych kierunków.

Dnia 6 IX br. ze źródła „Pasat” uzyskano informację, że w związku z zatrzymaniem trzech niepełnoletnich dziewcząt – współpracownic Zarządu Regionalnego Małopolska przez MO Zarząd Regionalny NSZZ „Solidarność” zwraca się do Komitetu Robotniczego Hutników „Solidarność” o podjęcie przygotowań do strajku w niektórych wydziałach Huty im. Lenina.

Sekretarz ZR poinformował prezydenta m[iasta] Krakowa, że jeżeli do godz. 1.00 dn[ia] 6 IX br. dziewczyny, o których mowa powyżej, nie będą znajdowały się w biurze ZR, „podjęte zostaną wszelkie środki statutowe, ze strajkiem włącznie, w celu ich uwolnienia”. O powyższych przedsięwzięciach Zarządu Regionalnego „Solidarności” poinformowano Prezydium Zjazdu oraz delegację Regionu Małopolska.

Z informacji uzyskanej od źródła ps. „Robert” wynika, że Janusz⁵ zawiadamia Andrzeja Gwiazdę, iż posiada 5 tys. egz. jego wywiadów udzielonych dla „Serwisu Politechniki Gdańskiej” w dniach 10 i 27 lipca br. Wywiady te udzielone były dla p[ani] Kwiatkowskiej⁶ z Politechniki Gdańskiej, a powielaniem zajmował się p[an] Stanisław⁷ z tejże politechniki.

Janusz zapytywał A[ndrzeja] G[wiazdę], kiedy ma to rozpowszechniać na teren kraju: czy pomiędzy sesjami zjazdu, czy po zjeździe „Solidarności”. Jeżeli wybory odbędą się w pierwszej turze zjazdu, to nic nie stoi na przeszkodzie rozpocząć kolportaż po 7 bm. Wywiady te dotyczą spraw demokracji i przyszłości „Solidarności”. Janusz jest zwolennikiem jak najszybszego ich rozpowszechnienia, aby wykazać poglądy A[ndrzeja] G[wiazdy].

A[ndrzej] G[wiazda] nie zna terminu wyborów do tego związku, ponieważ nie był w Komisji Zjazdowej.

Janusz nalega, aby informację na temat rozpoczęcia terminu wyborów przekazał przez Karola⁸ listownie, a następnie przez Joannę⁹. O ile wybory będą w II turze zjazdu, Janusz rozpowszechni te wywiady. A[ndrzej] G[wiazda] obawia się, że wywiady powielane w tej formie stracą swą wartość ze względu na brak nazwiska autora, na co Janusz skwitował, że firmować będzie to „Serwisik Politechniki Gdańskiej”, a nagłówki będą, że udzielił ich A[ndrzej] Gwiazda.

W trakcie prowadzonych działań operacyjnych ustalono, że organizatorom zjazdu mimo usilnych starań nie udało się zakwaterować wszystkich uczestników zjazdu w pobliżu hali widowiskowej „Olivia”. W tej sytuacji uczestnicy (delegaci) zamieszkują na terenie całego Trójmiasta. I tak w:

1. Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy Przedsiębiorstwa Usług Socjalnych Budownictwa, Gdańsk […]h;

2. Ośrodek Wypoczynkowy Kopalni „Andaluzja”, Gdańsk […]h;

3. Dom Wypoczynkowy „Piast”, Gdańsk […]h;

4. Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy NBP, Gdańsk […]h;

5. Ośrodek FWP, Sopot […]h;

6. Ośrodek ZOUEiA „Elmor” (pawilony „C” i „B”), Sopot […]h;

7. Dom Turysty PTTK, Sopot […]h;

8. WDW Rzemiosła, Gdańsk […]h;

9. Dom Wczasowy Huty Szkła „Szczakowianka”, Gdańsk […]h;

10. Hotel „Novotel”, Gdańsk […]h;

11. Hotel „Monopol”, Gdańsk […]h;

12. Hotel „Posejdon”, Gdańsk […]h;

13. Hotel „Bałtyk”, Gdynia […]h;

14. Hotel „Grand”, Sopot […]h;

15. Hotel „Dworcowy”, Sopot […]h;

16. Hotel „Wiktor”, Sopot […]h;

17. Hotel „Bungalow”, Sopot […]h;

18. Hotel „Leśny”, Gdynia […]h;

19. Hotel „Bristol”, Gdynia […]h;

20. Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy Przedsiębiorstwa Budownictwa Wodnego, Gdańsk-Sobieszewo […]h;

21. Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Kadr Mechanizacji Rolnictwa Gdańsk, Gdańsk-Sobieszewo […]h;

22. Ośrodek Szkolenia Kadr Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych, Gdańsk-Sobieszewo […]h;

23. Ośrodek Kształcenia Cudzoziemców, Gdańsk […]h;

24. Cztery domy studenckie UG, Gdańsk […]h;

25. Dom akademicki UG, Gdańsk […]h;

26. Dom Akademicki Politechniki Gdańskiej nr 8 „Koga”, Gdańsk […]h.

Śniadania dla delegatów są [wydawane] w miejscach ich zamieszkania, natomiast obiady i kolacje w stołówce UG przy ul. Wita Stwosza. Posiadacze własnych samochodów, zarówno delegaci, jak i goście zaproszeni, parkują na parkingach przy hali „Olivia”. Wjazd dozwolony na podstawie talonów wydawanych w recepcjach miejsc zamieszkania. Talony sygnowane są rzymskimi cyframi (I, II, III, IV) oznaczającymi poszczególne parkingi.

Ustalono również osoby odpowiedzialne za kierowanie poszczególnymi służbami podczas zjazdu. I tak:

Biuro Organizacyjne Zjazdu – Andrzej Jarmakowski, Henryk Jagiełło, Marek Podgórczyk;

Sekretariat Zjazdu – Sławomir Czarlewski¹⁰, Joanna Założyk¹¹;

Druk materiałów zjazdowych – Paweł Lewtak¹²;

Sekretariat Biura Organizacyjnego – Alicja Gwiazdowska¹³;

Wyżywienie delegatów – Dorota Wciorka¹⁴;

Łączność – Janusz Długoński¹⁵;

Hotele i transport – Rafał Szłapczyński¹⁶;

Imprezy towarzyszące – Lidia Wiśniewska¹⁷, Anita Nagrabiecka¹⁸, Iwona Woitas¹⁹;

Oprawa plastyczna zjazdu – mgr arch. Andrzej Pniewski, Małgorzata Portyc[h]-Jabłońska²⁰.

Uczestnicy zjazdu mają przypięte różnokolorowe identyfikatory. I tak:

– organizatorzy zjazdu – kolor żółty;

– goście zjazdu – kolor zielony;

– delegaci – kolor pomarańczowy;

– dziennikarze – kolor niebieski;

– Biuro Prasowe i tłumacze – kolor biało-niebieski.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 189–196, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 9 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d W oryginale Sarnowski.

1 Adam Kinaszewski (1944–2008) – dziennikarz, realizator telewizyjny; 1976–1982 redaktor w TVP Gdańsk; w sierpniu 1980 r. reporter TVP podczas strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, współinicjator oświadczenia dziennikarzy solidaryzujących się ze strajkiem; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w TVP Gdańsk; podczas I KZD w Gdańsku współpracownik redakcji BIPS; 13 XII 1981 r. – 6 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1989 doradca i rzecznik prasowy Lecha Wałęsy; uczestnik spotkań Duszpasterstwa Środowisk Twórczych przy kościele pw. św. Mikołaja w Gdańsku; w maju i sierpniu 1988 r. uczestnik strajków w Stoczni Gdańskiej; 30 VIII 1968 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Krakowie jako OZ; 15 XI 1968 r. przerejestrowany na kandydata na TW; 21 XII 1968 r. przerejestrowany na TW ps. „Mikołaj”; 27 II 1970 r. wyrejestrowany; 1981–1989 rozpracowywany przez SB w ramach KE krypt. „Papież”. Zob. karta EO-4/62 dot. A. Kinaszewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krakowie; http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Kinaszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Alojzy Orszulik (1928–2019) – duchowny; w 1957 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1968–1993 kierownik Biura Prasowego Episkopatu Polski; 1974–1994 konsultor Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu; od listopada 1980 r. sekretarz Komisji Wspólnej Przedstawicieli Episkopatu Polski i Rządu PRL; w 1987 r. członek Komisji Mieszanej Stolicy Apostolskiej i Episkopatu Polski ds. nawiązania stosunków dyplomatycznych między Watykanem i Polską; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1994 zastępca sekretarza Konferencji Episkopatu Polski; 8 XII 1989 r. otrzymał sakrę biskupią; 19 VII 1977 r. zarejestrowany pod nr. 49742 przez Departament IV MSW jako kandydat na TW; 17 IX 1986 r. przerejestrowany na KO; 29 XI 1989 r. ze współpracy zrezygnowano. Zob. Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1982–1984, wybór, wstęp i oprac. J. Żaryn, J. Gołębiewski, J. Mysiakowska, A.K. Piekarska, Warszawa 2009, s. 99.

e–e Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Syryjczak.

f–f Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem wydaje.

3 Czesław Wojtalik (1933–1998) – ppłk MO; absolwent Wydziału Transportu Wodnego PSz; od 1956 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz wydziałów III i IV KW MO w Gdańsku; 1970–1973 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1973–1980 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1980–1983 naczelnik Wydziału III SB KW MO w Gdańsku; w 1983 r. zwolniony dyscyplinarnie ze służby oraz zdegradowany do stopnia kapitana. Zob. AIPN Gd, 214/2159, Akta osobowe C. Wojtalika.

g–g Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem wywołało.

4 Zbigniew Iwanów (1948–1987) – ekonomista; pracownik Toruńskich Zakładów Urządzeń Okrętowych „Towimor” w Toruniu; członek KS, następnie MKS w Toruniu; zaangażowany w tworzenie tzw. struktur poziomych w PZPR (w 1980 r. wybrany na I sekretarza POP PZPR); w 1981 r. wydalony z partii; wiceprzewodniczący ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Potulicach i Strzebielinku; od 1983 r. na emigracji w USA; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Toruniu w ramach SOR krypt. „Chadek”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Iwan%C3%B3w (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Chodzi o Janusza Satorę.

6 Chodzi o Wiesławę Kwiatkowską.

7 Brak bliższych danych.

h Pominięto dane teleadresowe.

8 Prawdopodobnie chodzi o Wiesława Karola Krementowskiego.

9 Prawdopodobnie chodzi o Joannę Dudę-Gwiazdę.

10 Sławomir Czarlewski (ur. 1955 r.) – dyplomata; w 1978 r. skreślony z listy studentów Wydziału Prawa UG za kontakty z działaczami SKS i RMP; w 1981 r. kierownik Działu ds. Współpracy z Rządem w Biurze KK NSZZ „Solidarność”; od 1982 r. na emigracji we Francji; 1982–1984 członek kierownictwa Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli, następnie związany z Polską Misją Katolicką we Francji; redaktor pisma „Głos Katolicki”; 1991–1996 konsul generalny RP w Lyonie; 1983–1989 rozpracowywany przez Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Gdańsku, ponadto od 1984 r. przez Departament I MSW w ramach SOS krypt. „Francuz”.

11 Joanna Założyk (ur. 1957 r.) – nauczycielka języka polskiego; członek redakcji BIPS.

12 Brak bliższych danych.

13 Alicja Gwiazdowska-Borkowska (ur. 1957 r.) – ekonomistka; tłumaczka MKZ w Gdańsku/Biura Krajowego NSZZ „Solidarność”; 19 I 1982 r. zarejestrowana przez Inspektorat 1 KW MO w Gdańsku pod nr. rej. 42212 jako TW ps. „Barba”; 20 VIII 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-22413, nie zachowały się; 18 II 1988 r. zarejestrowana przez Wydział II WUSW w Gdańsku jako OZ; 22 IV 1988 r. przerejestrowana na TW ps. „Anna”; wyrejestrowana 30 I 1990 r. Zob. karty Mkr-2, EO-4/77, Mkr-3 dot. A. Gwiazdowskiej-Borkowskiej z kartoteki odtworzeniowej MSW i WUSW w Gdańsku.

14 Dorota Chlebowska-Wciorka (ur. 1949 r.) – biolog; pracowniczka Biblioteki UG; członek KOWzP; 1974–1981 zarejestrowana przez Wydział IV KW MO w Gdańsku jako dysponentka LK krypt. „Morskie Oko”.

15 Janusz Długoński (ur. 1945 r.) – inżynier elektronik; pracownik Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku; w sierpniu 1980 r. członek KS Składnicy Zaopatrzenia Poczty i Telekomunikacji w Gdańsku; wiceprzewodniczący KKK Pracowników Łączności Okręgu Gdańskiego; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział II/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Długi”.

16 Rafał Szłapczyński (ur. 1939 r.) – filolog polski; pracownik Przedsiębiorstwa Transportu Handlu Wewnętrznego w Gdańsku; w marcu 1981 r. poprosił o azyl polityczny w Szwecji, został deportowany do kraju; w 1984 r. Prokuratura Rejonowa w Gdańsku prowadziła przeciwko niemu śledztwo w sprawie gromadzenia i druku nielegalnych wydawnictw (umorzone na mocy amnestii).

17 Lidia Wiśniewska (ur. 1956 r.) – pracowniczka Bałtyckiej Agencji Artystycznej w Sopocie; po powstaniu NSZZ „Solidarność” pracowniczka Biura Interwencji ZR Gdańskiego, a następnie Krajowej Komisji Kultury NSZZ „Solidarność”; od 1982 r. na emigracji w RFN.

18 Anita Nagrabiecka-Kartaszyńska (ur. 1953 r.) – artysta plastyk; w 1981 r. pracowniczka Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych „Veritas” w Warszawie; instruktorka w Domu Kultury „Działdowska” w Warszawie.

19 Iwona Woitas-Voy (1954–2011) – filmoznawca, poetka; instruktor kulturalno-oświatowy Klubu Morskiego Związku Zawodowego Marynarzy i Portowców w Gdyni; komisarz wystaw towarzyszących I KZD w Gdańsku; od 1981 r. na emigracji we Francji i w Niemczech; w stanie wojennym współpracowniczka paryskiego oddziału Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność”; 19 XII 1979 r. zarejestrowana przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako kandydatka na TW; 18 VII 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-22278, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. I. Woitas-Voy z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

20 Małgorzata Portych-Jabłońska (1949–2001) – artysta plastyk; kierownik pracowni plastycznej ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; współorganizatorka Międzynarodowych Targów Bursztynu, Biżuterii i Kamieni Jubilerskich „Amberif”; wykładowca Akademii Multimedialnej w Gdańsku.

Nr 64

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący narady dziennikarzy pod przewodnictwem rzecznika prasowego Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” Janusza Onyszkiewicza

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b6 IXb 1981 r.
Tajne specjalnego znaczenia

Egz. pojed[ynczy]

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyr[ektor] Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

W ramach kontynuacji przedsięwzięć realizowanych przez grupę oper[acyjną] MSW i KW MO Gdańsk w sprawie krypt. „Sejmik” dokonano szeregu dalszych ustaleń oraz podjęto następujące przeciwdziałania:

1. W dniu 5 IX br. o godz. 21.15 z udziałem rzecznika prasowego zjazdu rozpoczęła się narada dziennikarzy reprezentujących pisma związkowe na temat „wypracowania zasad i sposobów reagowania prasy związkowej na aktualnie prowadzoną i nasilającą się propagandę władz”.

Jako przykłady popierające powyższą tezę przytoczono m.in.:

– komentarz B[orysa] Mokrzyszewskiego¹ nadany w DTV w dniu 5 IX br. dot[yczący] rozmów rządu z „Solidarnością” na temat dostępu do RTV, transmisji z obrad zjazdu oraz groźby strajku w RTV;

– tendencyjne opuszczanie fragmentu tekstu prymasa wygłoszonego w katedrze oliwskiej w dniu 5 IX br. dot[yczącego] rzekomego powtórnego wezwania o 30 dni bez strajków.

W związku z takimi działaniami w zakresie informacji zaproponowano opracowanie diariusza ostatnich rozmów „Solidarności” z rządem, wraz z komentarzem rzecznika prasowego zjazdu, który rozpowszechniono by poprzez teleksy i w formie drukowanej.

J[anusz] Onyszkiewicz wskazywał na wagę autoryzacji informacji i treści o zjeździe przekazywanych przez oficjalne polskie środki masowego przekazu ze względu na brak ich wiarygodności oraz podkreślając fakt, że informacje te będą upowszechniane za granicą.

Andrzej Zarębski² poinformował, że tylko 30 proc. teleksów w regionach pracuje i odbiera teleksyc. Zaproponował drukowanie dla wszystkich dziennikarzy i dla gości serwisów BIPS, a także wywieszanie ich w widocznych miejscach na terenie „Olivii”.

Poinformowano również o powołaniu zespołu szybkiego reagowania, w skład którego wchodzą m.in. Arkuszewski³, Geremek, Kuroń, Lipskid, Modzelewski, Onyszkiewicz, Czeczot, Fedorowicz.

Zespół ten ma opracować taktykę przeciwdziałania dezinformacji i przygotować w tej sprawie odpowiednie teksty. Podkreślono silną potrzebę doinformowania społeczeństwa, co należy uczynić „wszelkimi sposobami”.

2. Rzecznik prasowy KKP i zjazdu – J[anusz] Onyszkiewicz w dniu 6 IX br. zwrócił się do wszystkich regionów o możliwie szybkie rozplakatowanie w formie ulotek i plakatów następujących haseł:

– „Kłamstwo telewizyjne pod osłoną milicji. W Krakowie MO zatrzymało rozklejających afisze «TV kłamie»”;

– „Złodziejowi patrzy się na ręce – od DTV żąda się autoryzacji”;

– „TV kłamie o powodach swej nieobecności na zjeździe, a czy o zjeździe przekazałaby prawdę?”;

– „DTV – patrz szulerowi na palce”;

– „19.30 – patrz na palce telewizji”;

– „Rząd zerwał rozmowy o transmisji ze zjazdu – czemu lamentuje nad nieobecnością PR i TV na zjeździe”.

3. W dniu 6 IX br. naprzeciwko hali „Olivia”, na parkanie, ujawniono następujące napisy wykonane białą farbą:

– „Telewizja kłamie”,

– „Żądamy prawdy w prasie, radiu i TV”,

– „Kto się boi «Wolnego Związkowca»”.

Na plakatach reklamujących Cyrk Wielki ekipy „Solidarności” wykonały – bna słowie „wielki”b – białą farbą napis „PRL”.

4. Wydanie zjazdowe nr 6 serwisu informacyjnego BIPS z dnia 6 IX br. zamieściło tekst pt. „Prawda o transmisji ze zjazdu «Solidarności»”, w którym twierdzi się m.in., że KKP odrzuciła wniosek strony rządowej o wyrzeczeniu się przez związek możliwości ogłoszenia strajku w poligrafii prasowej i TV, gdyż statut NSZZ „Solidarność” nie jest przedmiotem handlu. Strona rządowa nie mogła się spodziewać innej decyzji: postawiła ten warunek nie do przyjęcia, by odrzucenie jego potraktować jako pretekst do zerwania rozmów. O zerwaniu rozmów przez stronę rządową poinformowano eopinię publicznąe.

Radio i TV nie zamieściły również oświadczenia rzecznika prasowego KKP w tej sprawie. Interwencję „Solidarności” zastąpiono w DTV dezinformacją Mokrzyszewskiego, a poprzednio Urbana⁴.

Przemówienie Wałęsy na otwarcie zjazdu przy pomocy nożyc i kleju zniekształcono w DTV nie do poznania. Posłużono się przy tym bez zgody autorów materiałem nakręconym przez gdańską „Panoramę”. W zakończeniu stwierdzono: „Oto powód, dla którego zjazd nie dopuścił ekipy PR i TV do nieautoryzowanej obsługi. Nie wpuszcza się do domu złodzieja, jeśli nie można mu patrzeć na ręce”.

5. W dniu 6 IX br. Serwis Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” (BIPS) zamieścił na swych łamach własny komentarz dot[yczący] wydarzeń w dniu 5 IX br. w areszcie śledczym w Bydgoszczy, w którym stwierdza się, że „nieprawdziwe są informacje podane przez środki masowego przekazu o czynnym udziale mieszkańców Bydgoszczy w ataku na budynek aresztu⁵. Jedynym incydentem była próba zignorowania społecznej służby porządkowej przez oddział szturmowy MO w celu rozgonienia tłumu”. Wspólny komunikat obradujących zespołów zostanie ogłoszony w dniu 6 IX br.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 75–76, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Borys Aleksander Mokrzyszewski (ur. 1924 r.) – dziennikarz radiowy i telewizyjny; 1948–1973 redaktor rozgłośni w Bydgoszczy, Lublinie i Wrocławiu; 1973–1979 korespondent Polskiego Radia i Telewizji w Pradze; 1979–1984 dziennikarz telewizyjny w Warszawie; 31 VIII 1945 r. przyjęty do MO na stanowisko wywiadowcy KP MO w Kartuzach; od 25 VI 1946 r. zastępca komendanta powiatowego MO w Starogardzie Gdańskim; od 2 IX 1946 r. na stanowisku instruktora politycznego w KW MO w Gdańsku; od 3 VII 1947 r. zastępca komendanta MO miasta Gdańska; 20 II 1948 r. zwolniony ze służby na własną prośbę. Zob. AIPN Gd, 210/436, Akta osobowe B.A. Mokrzyszewskiego.

c Tak w oryginale.

d W oryginale Lipiński. Jan Józef Lipski (1926–1991) – filolog polski, publicysta i krytyk literacki, dr hab.; harcerz Szarych Szeregów, żołnierz AK, powstaniec warszawski; członek ZLP; pracownik Instytutu Badań Literackich PAN; 1955–1962 członek Klubu Krzywego Koła; w 1964 r. współinicjator Listu 34 przeciwko polityce kulturalnej państwa, cenzurze i ograniczeniom w przydziale papieru na druk książek i czasopism, objęty zakazem publikowania; w 1975 r. sygnatariusz Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL, a w 1976 r. Listu 14 przeciwko konstytucyjnemu zapisowi o nierozerwalności sojuszu z ZSRR; w 1976 r. współzałożyciel KOR; od 1978 r. wykładowca TKN; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Mazowsze i I KZD w Gdańsku; 13–14 XII 1981 r. uczestnik strajku w ZM „Ursus”; aresztowany, zwolniony ze względu na stan zdrowia; 1986–1987 wspierał ruch WiP; 1987–1990 przewodniczący RN PPS; 1989–1991 senator; 1957–1959 rozpracowywany przez Wydział II K MO m.st. Warszawy w ramach SAS krypt. „Redaktor”, 1959–1967 przez Wydział III K MO m.st. Warszawy/KS MO w Warszawie/Departament III MSW w ramach SEO krypt. „Fez”/SOO krypt. „Jałta”/„Kwadrat”, 1970–1989 przez Departament III MSW w ramach KE/SOR krypt. „Poeta”. Zob. A. Friszke, Jan Józef Lipski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 200–205; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_J%C3%B3zef_Lipski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Andrzej Zarębski (ur. 1957 r.) – filolog polski, dziennikarz; w 1980 r. współzałożyciel pisma NZS UG „Reduta”; w 1981 r. współorganizator Biura Informacji Prasowej KKP, następnie KK NSZZ „Solidarność”; redaktor naczelny BIPS; 13 XII 1981 r. – 2 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1988 członek redakcji podziemnego pisma „Przegląd Polityczny”; 1989–1990 dziennikarz „Tygodnika Solidarność” i TVP Gdańsk; 1991–1993 poseł na Sejm RP; 1993–1999 członek KRRiT. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Zar%C4%99bski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Wojciech Arkuszewski (ur. 1948 r.) – fizyk; 1971–1976 pracownik naukowy w Zakładzie Astronomii PAN; 1975–1981 członek Zarządu KIK; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; współpracownik KSS „KOR”; w 1977 r. aresztowany w związku z organizacją manifestacji poświęconych pamięci Stanisława Pyjasa; 1977–1980 redaktor pisma „Głos”; od 1981 r. dziennikarz „Tygodnika Solidarność”; w stanie wojennym ukrywał się; po 1984 r. redaktor m.in. „Tygodnika Mazowsze”; 1984–1989 pracownik naukowy SGGW; w 1990 r. członek KK NSZZ „Solidarność”; 1991–2001 poseł na Sejm RP; 1972–1981 rozpracowywany przez Departament IV MSW w ramach SOS/SOR krypt. „Cisza”, 1984–1985 w ramach KE krypt. „Astronom”. Zob. T. Bochwic, Wojciech Arkuszewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 19–20; http://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Arkuszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e–e W oryginale opinii publicznej.

4 Jerzy Urban, właśc. Jerzy Urbach (ur. 1933 r.) – dziennikarz; 1955–1957 pracownik tygodnika „Po prostu”, 1961–1981 kierownik działu krajowego tygodnika „Polityka”; 1981–1989 rzecznik prasowy rządu; od 1990 r. redaktor naczelny tygodnika „NIE” i właściciel wydającej go spółki Urma.

5 Chodzi o bunt więźniów w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy 5 IX 1981 r. Podczas próby ucieczki jeden z aresztantów został postrzelony, co wywołało spontaniczną manifestację mieszkańców miasta żądających wyjaśnienia powodów użycia broni. Napięta atmosfera w Bydgoszczy po umorzeniu śledztwa w sprawie wydarzeń z marca 1981 r. w obliczu nowych zajść mogła gwałtownie eskalować. O inspirowanie buntu władze oskarżały bydgoską „Solidarność”. Zob. K. Osiński, NSZZ „Solidarność” Region Bydgoski [w:] NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 3…, s. 404–405.

Nr 65

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Konrad” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Zbigniewa Byszkę dotycząca opinii kuluarowych wyrażanych podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Konrad”

Przyjął: por. Z[bigniew] Byszko

Godz. 20.00a

Gdańsk, dnia 6 IX 1981 r.
Tajne
Egz. nr b1b

Informacja

cOdnośnie [do] wystąpienia Jurczyka w TV podczas konferencji prasowej zostało ono przychylnie przyjęte. Często mu gratulowano oraz podpowiadano Wałęsie, aby uczył się obecnie twardości i zdecydowania, a nie pływania. Po dzisiejszym komentarzu w dzienniku telewizyjnym i odczytaniu oświadczenia J[erzego] Urbana, rzecznika prasowego rządu, duża część delegatów, głównie z Łodzi, Warszawy i Szczecina, sugerowała, aby po zakończeniu zjazdu obrać zdecydowany kierunek przeciw premierowi Rakowskiemu, który jest wrogiem „Solidarności” i sługusem Breżniewa. Sugerowano wprowadzanie strajków nie tylko w zakładach pracy, ale całych gałęzi[ach], jak np. energetyka, łączność, transport kolejowy i samochodowy. Ma to zdecydowanie utrudnić działalność rządowid Rakowskiego, którego Ruscy mianowali premierem, a Jaruzelski jest tylko parawanem dla jego działalności. Np. Onyszkiewicz w czasie dzisiejszej kolacji stwierdził, że wystąpienie Jurczyka było wręcz doskonałe i w każdej okazji, kiedy już zdobędzie się możliwość wypowiedzenia przed [kamerami] TV, należy krytykować rząd w sposób zdecydowany, a nawet brutalny i chamski. Poparli go Rulewski i Bujake. Natomiast Wałęsa stwierdził, że owszem, wystąpienie Jurczyka było dobre, lecz można było użyć języka bardziej dyplomatycznego. Obecnie zdał sobie sprawę, że rząd chce zlikwidować „Solidarność” i przeznacza na walkę z nią poważne kwoty i w związku z tym nie można więcej ustępowaćc.

Odnośnie [do] wydarzenia ostatniego w Bydgoszczy: komentuje się je w ten sposób, że było celowo opracowane, aby sprowokować „Solidarność” i celowo odwrócić uwagę od sprawy zasadniczej, to jest faktu umorzenia śledztwa w sprawie tzw. zajść w Bydgoszczy w marcu br. Stwierdza się (głównie delegaci Warszawy i Bydgoszczy), że rząd nie liczy się wcale z uchwałami Regionu Bydgoskiego, a tym samym kpi sobie z całego związku. Wszyscy w zasadzie zgadzają się, że sprawy Bydgoszczy nie można pozostawić i winni muszą być ukarani. Sprawę tę należy obecnie traktować jako bardzo ważną, jednak skoncentrować się głównie należy na wyborach nowych władz. Dopiero nowe władze mają zająć się zdecydowanie sprawą Bydgoszczy oraz incydentami w innych regionach, bo w przypadku braku zdecydowania związku podobne prowokacje będą następować w innych regionach.

cW kuluarach zjazdu ożywioną działalność przejawia Jacek Kuroń. Bez przerwy widać go wśród delegatów różnych regionów. Unika natomiast zdecydowanie rozmów z delegatami Gdańska, a głównie ze Stoczni Gdańskiej. W rozmowach z delegatami prowokuje ich do dyskusji na temat różnych sytuacji w kraju, które przez Wałęsę nie zostały wykorzystane dla dobra związku, przez jego nieudolność oraz ugodowy stosunek w czasie rozmów z rządem. Unika natomiast rozmów na temat kleru. Między innymi byłem świadkiem rozmów, jakie prowadził on w dniu dzisiejszym z delegatami Wałbrzycha i Warszawy. Generalnie podsumowując treść tych rozmów, należy stwierdzić, że w[edług] Kuronia Lech już gaśnie i związkowi potrzebny jest człowiek odważny, bojowy i twardy i takiego trzeba wybrać na szefa związku. Podawał swoje typy, jak Gwiazdę, Rulewskiego i Jurczyka. W czasie tych rozmów zmieniał zasadniczy temat rozmowy, w przypadku gdy podchodził do nich delegat z Gdańskac. Podobne stanowisko jak Kuroń zajmuje Bujak z Warszawy. Trudno w tej chwili stwierdzić, czy działa on w porozumieniu z Jackiem Kuroniem, czy już zaczął „piec własną pieczeń”.

fWczoraj i dzisiaj wielokrotnie rozmawiałem z Wałęsą oraz Burym ze Stoczni Gdańskiej. Otrzymałem polecenie, aby przez swoich ludzi z ochrony (wszyscy ze stoczni) prowadzić dyskretną obserwację i podsłuchiwać rozmowy grup korowskich z Warszawy i Gdańska. W przypadku uzyskania informacji świadczących o prowadzeniu przez nich wrogiej propagandy p[rzeciw]ko Wałęsie mam pilnie kontaktować się bezpośrednio z Leszkiem lub delegatem (każdym) z Gdańska, a najlepiej z Burym. Wydaje mi się, że Wałęsa właśnie Burego mianował do zbierania informacji o opozycji p[rzeciw]ko niemu. Bury dzisiaj powiedział mi (jak relacjonowałem mu działalność Kuronia i Bujaka), że gdyby zjazd przybierał niekorzystny obrót dla Lecha, ma on przygotowaną grupę 30 stoczniowców, która wspólnie z grupą porządkową ma być użyta nawet w dniu jutrzejszym podczas wystąpień programowych, które atakowałyby Lecha. Argumentem do wykorzystania ma być fakt, że do władzy rwie się żydostwo, któremu obce są interesy robotnika. Bury stwierdził, że mają przygotowaną prowokację p[rzeciw]ko Kuroniowi. Nie mówił, o co chodzi, ale znając jego stosunek do kleru, spodziewam się, że właśnie ten fakt ewentualnie może być wykorzystany. Jako służba porządkowa mam również uniemożliwiać kolportowanie wśród delegatów publikacji korowskich, tzn. należy ich usuwać z terenu obiektu z komentarzem, że „znowu coś żydostwo wymyśliło”f.

Zadania

Pozostają aktualne z poprzednich spotkań.

Uwagi własne

Informacja przedstawia dużą wartość operacyjną ze względu na to, że zawarte są w niej zaczynające się rozgrywki w wyborach do nowych władz. Należy podkreślić prowadzoną akcję propagandową w kuluarach zjazdu przez J[acka] Kuronia i innych ludzi związanych z KOR. Z informacji wynika również, że działania te są znane Wałęsie i w związku z tym przedsięwziął on w tym kierunku odpowiednie kroki.

Wobec niemożliwości korzystania o tej porze z LK spotkanie z TW odbyłem w prywatnym samochodzie w garażu znajomego (emeryt MO), dekonspiracji nie stwierdziłem. Podczas spotkania wypłaciłem TW wynagrodzenie za współpracę w kwocie 5000 zł, na co otrzymałem zgodę z[astęp]cy komendanta woj[ewódzkiego MO] ds. SB.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w prowadzonych sprawach krypt. „Bolek” oraz „Sejmik”.

Wykonano 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka rob[ocza] TW

Egz. nr 2 – sprawa krypt. „Bolek”

Egz. nr 3 – [sprawa krypt.] „Sejmik”

St[arszy] inspektor Wydziału III „A”

(–) por. Z[bigniew] Byszko

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 220–222, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek Sek[cja] 3 – wykorzystać szeroko do meldunku do ministra i do oceny przebiegu. 7 IX [19]81 r. oraz nieczytelny podpis.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu i dopisano do inf[ormacji] i ocen.

d W oryginale rządu.

e Pierwotnie Bugaj. Nazwisko poprawiono odręcznie.

f–f Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu i dopisano do inf[ormacji] Wydz[iału] III.

Nr 66

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku b001625/81b:

01. Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. b6b IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Oceniając całokształt zagadnień związanych z przebiegiem obrad pierwszego dnia I KZD NSZZ „Solidarność”, należy przede wszystkim podkreślić te aspekty tego zagadnienia, które rzutują na aktualną sytuację społeczno-polityczną i mogą sprzyjać narastaniu sytuacji konfliktowych w kraju, a także nie są obojętne dla przyszłości NSZZ „Solidarność” i jedności ruchu związkowego w Polsce. Należy do nich zaliczyć:

1. Aktywizację radykalnego skrzydła „Solidarności”, przejawiającą się w trwającej i jednocześnie nasilającej się kampanii zmierzającej do zaostrzania kursu związku w kierunku jego dalszego upolityczniania. Jednym z celów tej kampanii jest prowadzenie szerokiej agitacji na rzecz pomyślnego rozstrzygnięcia kwestii obsady personalnej przyszłych władz „Solidarności”, m.in. poprzez ustąpienie L[echa] Wałęsy. Działania w tym kierunku prowadzą przede wszystkim wśród delegatów osoby wywodzące się z kręgów KSS „KOR” w Gdańsku (A[ndrzej] Gwiazda, B[ogdan] Borusewicz, A[nna] Walentynowicz) i [na] Mazowszu (Wujec, Bujak, Onyszkiewicz). Istotne są również w tym względzie stanowiska niektórych ważnych regionów, wśród których nasiliły się animozje i antagonizmy na tle sporów o wpływy w KKP i walki o władzę (Szczecin, Katowice, Wrocław, Bydgoszcz itd.).

Z przebiegu dyskusji kuluarowych wynika, że liczącymi się kandydatami na przewodniczącego KKP w zbliżających się wyborach mogą być następujące osoby: A[ndrzej] Gwiazda, Z[bigniew] Bujak, M[arian] Jurczyk i J[an] Nowak (WPK Szczecin).

W powyższej sprawie, realizując założone przedsięwzięcia dezintegracyjne, drogą operacyjną poinformowano L[echa] Wałęsę o prowadzonej przeciwko niemu działalności wśród delegatów. Podjęte działania osiągnęły zamierzony skutek, co wyraziło się m.in. w objęciu „rozrabiających” delegatów niektórych regionów (m.in. Katowic, Lublina i Mazowsza) specjalną kuratelą służb porządkowych.

W kontekście tej oceny uznać należy, że pozycja L[echa] Wałęsy w związku uległa pewnemu osłabieniu. Może on jednak nadal liczyć na poparcie znacznej części delegatów, głównie robotników z mniejszych ośrodków regionalnych.

2. Obserwuje się dalszą aktywizację przedstawicieli opozycji KSS „KOR”, którzy w sposób nieoficjalny wywiera[ją] różnorodne naciski na delegatów, próbując kształtować przebieg obrad oraz w perspektywie wpłynąć na wynik wyborów. Szczególną aktywność wykazują w tym względzie m.in. Kuroń, Michnik, Lityński i Wujec.

Należy również podkreślić uczestnictwo w obradach (zarówno jako zaproszonych gości, jak i organizatorów) przedstawicieli innych ugrupowań i tendencji antysocjalistycznych, a mianowicie: E[dmunda] Bałuki, J[ózefa] Śreniowskiego, Bąka, Halla, K[arola] Modzelewskiego i innych. Ich obecność i aktywna działalność agitacyjna, przy widocznej aprobacie części kierowniczych gremiów związku, powoduje z jednej strony zarówno wzrost poczucia ich bezkarności, jak i z drugiej strony przekonanie części delegatów – do tej pory inertnych politycznie – że reprezentują oni liczącą się siłę. Stanowisko takie może skłaniać niektórych delegatów do wyrażenia swego dla nich poparcia.

3. Na postawę i orientację delegatów mogą mieć także ujemny wpływ niektóre wystąpienia przedstawicieli związków zawodowych krajów zachodnich o orientacji chadeckiej i socjaldemokratycznej, którzy liczebnie w tej grupie gości dominują na zjeździe. Ich wystąpienia są w wielu punktach zbieżne ze stanowiskiem ekstremistów „Solidarności” (walka z prześladowaniami przez władzę – CFDT, niezależność od państwa właścicieli i partii politycznych – CIL¹, absolutna niedopuszczalność użycia siły wobec związku – UIL).

4. Wykorzystywanie spraw: umorzenie śledztwa w Bydgoszczy, rozbieżności w sprawie dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu, strajk w Zakładach Graficznych w Olsztynie do podżegania atmosfery na sali obrad. Szczególną agresywnością w tym zakresie wykazali się: J[anusz] Onyszkiewicz, St[anisław] Wądołowski i Krupiński.

Nie można wykluczyć, że J[anusz] Onyszkiewicz doprowadził do odebrania TV Gdańsk prawa filmowania obrad zjazdu, aby tym samym uniemożliwić przedstawienie opinii publicznej bałaganu i chaosu towarzyszącego obradom. St[anisław] Wądołowski wykorzystał sprawę olsztyńską do wygłoszenia napastliwego i obraźliwego wystąpienia pod adresem rządu, używając m.in. zwrotu: „Taką władzę mamy po prostu w dupie”.

5. Niezależnie od powyższego odnotowano głosy rozsądne wśród delegatów, wypowiadane jednak tylko w kuluarach i w trakcie rozmów sąsiedzkich uczestników obrad. Ma także miejsce zjawisko konsolidacji niektórych delegatów wokół osoby L[echa] Wałęsy. Brak jednak oznak zorganizowanych form tego poparcia. Niektórzy delegaci zakładają, że na zjeździe może dojść do ostrego starcia. Inni natomiast obawiają się wyraźnego manipulowania zjazdem i pozbawienia ich rzeczywistego wpływu na jego przebieg. Znalazło to już wyraz w replikach i domaganiu się przestrzegania zasad demokracji oraz zaprzestania lekceważenia delegatów. Kwestionowana była m.in. przez niektórych delegatów stosowana praktyka liczenia głosów metodą „na oko” w sprawach mniejszej wagi.

6. Pomimo faktu dysponowania przez niektóre zarządy regionalne (m.in. Mazowsze i Lublin) znacznymi ilościami wydawnictw, zasięg ich kolportażu jest minimalny i ogranicza się w zasadzie do miejsca obrad.

W ramach kontynuacji przedsięwzięć operacyjnych realizowanych przez KW MO Gdańsk w sprawie krypt. „Sejmik” ustalono, że:

Delegaci Regionu Toruńskiego w czasie spotkania po wczorajszych obradach ustalili, iż będą popierać L[echa] Wałęsę i dążyć do tego, aby ich delegat Zbigniew Iwanów wszedł w skład naczelnych władz związku. W czasie jednej z przerw w obradach Z[bigniew] Iwanów spotkał się z J[anem] Rulewskim z Bydgoszczy. W dniu dzisiejszym planowane jest wystąpienie Iwanowa (w ostrym tonie).

W związku z zatrzymaniem w dniu 5 IX [19]81 [r.] w Krakowie przez MO trzech uczennic za nalepianie na murach miasta ulotek informacyjnych o przebiegu KZD Prezydium Zjazdu podjęło uchwałę, w której wyraża „zdecydowany protest” przeciwko podobnym poczynaniom, domaga się natychmiastowego zwolnienia zatrzymanych.

Ponadto z uzyskanych informacji wynika, że zarówno delegaci, jak i osoby z obsługi zjazdu „nie pogardzą kieliszkiem”. Delegatów będących pod wpływem alkoholu można spotkać w klubie studenckim „Wysepka” oraz w pomieszczeniach rozrywkowych hotelu „Hevelius” w Gdańsku. W związku z powyższym zlecono tut[ejszemu] Wydziałowi „B” dokumentowanie tych faktów.

W dniu dzisiejszym o godz. 8.00 odprawiona została w sali obrad dla uczestników I KZD msza polowa koncelebrowana przez ks. Mieczysława Goździewskiegoc, proboszcza bazyliki katedralnej, ks. Józefa Tischnera² i ks. Wenancjusza Borowicza³. Kazanie wygłosił ks. J[ózef] Tischner.

Drugi dzień obrad I KZD rozpoczął się o godz. 10.00 odśpiewaniem hymnu narodowego. Na wstępie przewodniczący A[ntoni] Fijałkowski odczytał list Niezależnego Zrzeszenia Studentów do zjazdu z pozdrowieniami i życzeniami owocnych obrad. W liście stwierdza się m.in., że władza w obronie partykularnych interesów nie cofnie się przed niczym.

Następnie odczytano wniosek podpisany przez 42 delegatów o zaproszenie na drugą część zjazdu przedstawicieli Związku Literatów Polskich, który także przesłał życzenia owocnych obrad.

Zgłoszono także wniosek, aby kazanie w czasie mszy w dniu dzisiejszym wygłoszone przez ks. J[ózefa] Tischnera zostało włączone do oficjalnych dokumentów zjazdu. Wniosek został przyjęty jednogłośnie (treść kazania zostanie wysłana odrębnym meldunkiem w sprawie krypt. „Sejmik”).

Przedstawiono listę kandydatów do Komisji Statutowej, w skład której weszli między innymi Słowik (Łódź) i Kaczyński (Gdańsk). Na liście znajdowało się 61 kandydatów. Głosowano na całą listę kandydatów, która większością głosów (36) została przyjęta. Następnie głos zabrał Z[bigniew] Bujak, który zaproponował, aby zjazd wystosował zaproszenie do ZLP do wzięcia udziału w drugiej turze zjazdu i aby wówczas nastąpiło uroczyste porozumienie między NSZZ „Solidarność” a ZLP. Zjazd po przegłosowaniu zaaprobował następującą treść zaproszenia: „W trosce o dobro kultury narodowej i nawiązując do uchwały ZG ZLP, I KZD zaprasza na drugą część obrad delegację ZLP dla podpisania porozumienia o współpracy między obydwoma związkami”.

Po przerwie obradom przewodniczył T[adeusz] Syryjczyk, który poinformował, że dyskusja nad referatem sprawozdawczym KKP odbędzie się w drugiej turze zjazdu.

Na forum zjazdu przedstawiono i przyjęto wniosek zabierania głosu przez reprezentantów regionalnych grup delegatów w zakresie stanowisk, decyzji i przyjętych przez KKP rozwiązań.

Przedstawiciel Regionu Bydgoskiego, ustosunkowując się do „wydarzeń w Bydgoszczy”, stwierdził, że nawiązywanie do tych faktów nie jest sprawą ambicjonalną działaczy bydgoskich, lecz należy ją traktować jako problem praworządności i przestrzegania prawa w Polsce. Decyzja o umorzeniu śledztwa i fakt jej ogłoszenia w przededniu I KZD, zdaniem mówcy, stanowią kolejną formę łamania praworządności. Ostatecznie zdecydowano, że Komisja Wnioskówd przygotuje projekt uchwały w sprawie wydarzeń w Bydgoszczy. Przemawiając[y] w imieniu filmowców polskich A[ndrzej] Wajda pozdrowił delegatów zjazdu, podkreślając, że stowarzyszenie przez niego reprezentowane było zawsze ściśle związane z ruchem solidarnościowym, towarzysząc mu od narodzin poprzez wszystkie najważniejsze i krytyczne momenty. Podziękował delegatom i społeczeństwu za poparcie mimo sprzeciwu władz w realizacji i rozpowszechnianiu filmów pt. „Człowiek z marmuru” i „Człowiek z żelaza”.

Następnie głos zabrał sekretarz generalny central związkowych Japonii, pozdrawiając i życząc delegatom owocnych obrad. Wspomniał o wizycie delegacji „Solidarności” w Japonii, która jego zdaniem pozwoliła bezpośrednio skonfrontować cele i warunki działania nowego ruchu związkowego w Polsce oraz stała się płaszczyzną nawiązania przyjaźni i solidarności między robotnikami Polski i Japonii. Oświadczył, że droga niezależności obrana przez „Solidarność” jest śmiała i związek czeka jeszcze wiele zmagań w walce o urzeczywistnienie jego celów, tj. solidarności i jedności całego narodu.

Wydanie zjazdowe nr 6 serwisu informacyjnego BIPS z dnia 6 IX br. zamieściło tekst pt. „Prawda o transmisji ze zjazdu «Solidarności»”, w którym twierdzi się m.in., iż KKP odrzuciła wniosek strony rządowej o wyrzeczeniu się przez związek możliwości ogłoszenia strajku w poligrafii prasowej, radiu i telewizji, gdyż statut NSZZ „Solidarność” nie jest przedmiotem handlu. Strona rządowa nie mogła się spodziewać innej decyzji: postawiła ten wariant nie do przyjęcia, by odrzucenie jego potraktować jako pretekst do zerwania rozmów. O zerwaniu rozmów przez stronę rządową nie poinformowano opinii publicznej. Radio i telewizja nie zamieściły również oświadczenia rzecznika prasowego KKP w tej sprawie. Informację „Solidarności” zastąpiono w DTV dezinformacją Mokrzyszewskiego, a poprzednio Urbana. Przemówienie L[echa] Wałęsy przy pomocy nożyc i kleju zniekształcono w DTV nie do poznania. Posłużono się przy tym – bez zgody autorów – materiałem nakręconym przez gdańską „Panoramę”. W zakończeniu stwierdzono: „Oto powód, dla którego zjazd nie dopuścił ekip PR i TV do nieautoryzowanej obsługi: «Nie wpuszcza się do domu złodzieja, jeśli nie można mu patrzeć na ręce»”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 22, k. 97–100, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Chodzi o jedną z włoskich central związkowych: Włoską Powszechną Konfederację Pracy (Confederazione Generale Italiana del Lavoro – CGIL) lub Włoską Konfederację Pracowniczych Związków Zawodowych (Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori – CISL).

c W oryginale Gościewskiego. Mieczysław Goździewski (1929–2000) – duchowny; wieloletni administrator parafii pw. św. Trójcy w Gdańsku; kanonik kapituły katedralnej.

2 Józef Tischner (1931–2000) – duchowny, filozof, pisarz, dr hab.; 1950–1955 student teologii na UJ oraz WSD Diecezji Krakowskiej; w 1955 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1955–1959 student Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej ATK oraz Wydziału Filozoficzno-Historycznego UJ (doktorat w 1963 r., habilitacja w 1974 r.); sekretarz generalny Polskiego Towarzystwa Teologicznego z siedzibą w Krakowie; dziekan Wydziału Filozoficznego PAT; prezes wiedeńskiego Instytutu Nauk o Człowieku; wykładowca krakowskiej PWST oraz UJ; autor wielu prac naukowych z zakresu filozofii i książek popularyzatorskich; wykładowca Uniwersytetu Latającego; od 1980 r. związany z NSZZ „Solidarność”; w październiku 1980 r. wygłosił słynne kazanie na Wawelu dla przywódców związku, a jego homilie wygłoszone na I KZD w Gdańsku włączono do oficjalnych materiałów zjazdowych; autor tekstów publikowanych w „Tygodniku Powszechnym”, wydanych pod wspólnym tytułem Etyka Solidarności (Kraków 1981); po 1989 r. związany z UW (był członkiem rady programowej partii); 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Krakowie w ramach SOR krypt. „Leo”; 27 VII 1983 r. zarejestrowany pod nr. 81208 przez Departament IV MSW w kategorii „kandydat”, następnie KO; od 13 X 1988 r. konsultant; 30 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty rejestracyjna, EO-4-A/77, E-16 dot. J. Tischnera z kartoteki odtworzeniowej MSW; https://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Stanis%C5%82aw_Tischner (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Wenancjusz Borowicz (1934–2010) – duchowny; proboszcz parafii pw. Świętej Rodziny w Szczecinie; 24 IX 1986 r. zarejestrowany przez pion IV SB w Kamieniu Pomorskim jako kandydat na TW; 22 III 1988 r. przerejestrowany na TW ps. „Tobiasz”; 22 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty Mkr-3, DE-14/0 dot. W. Borowicza z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie.

d W oryginale Wnioskowa.

Nr 67

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku c001625/81c:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c6c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[ecznej], politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzednich meldunków w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Druga część obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w dniu 6 bm. rozpoczęła się o godz. 15.35.

Na wstępie głos zabrał przewodniczący obrad, który odczytał kilka telegramów, jakie nadeszły na adres zjazdu. M.in. wspomniał o teleksie, w którym mowa była o pozdrowieniach, jakie nadeszły od związku milicjantów, [i] odczytał teleks, jaki nadszedł od rzecznika prasowego MSW, który zdementował fakt istnienia związku milicjantów.

Następnie przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej poinformowała zebranych, że w wyniku obliczeń stwierdzono, iż uprawnionych do głosowania jest około 91 proc. delegatów, co umożliwia podejmowanie przez zjazd uchwał i postanowień.

W związku z protestem delegacji z Zielonej Góry wyjaśnia, iż regionowi nie należy się więcej mandatów.

Po powyższym głos zabrał uczestnik wydarzeń z 1956 r. (prawdopodobnie Stanisław Matyja¹). Stwierdził, że I KZD jest wydarzeniem historycznym, którego nie można zaprzepaścić. Wspomniał o ludziach, którzy oddali życie w walce o wolną Polskę. Negatywnie ocenił działalność ówczesnych władz państwowych i partyjnych. Patrząc przez perspektywę minionych lat, doszedł do wniosku, że nic nigdy nie zmieniło się we władzach. Nie zmieniono nigdy formy rządzenia, zmienili się jedynie ludzie: „…Przecież ci ludzie, którzy siedzą obecnie w rządzie, ci, którzy głoszą odnowę we władzach, odważnie wygłaszają swoje poglądy, są tymi samymi mordercami, jak ci, którzy strzelali do stoczniowców”. Zadaje sobie pytania, jak do tego mogło dojść i czy musiało dojść. Jego zdaniem tak musiało się stać, a główną winę za to ponoszą władze. Poprzez lata 1970, ’76, ’78 przechodzi w końcu do historycznego 1980 r., kiedy to protestujący robotnicy odnieśli bardzo ważne sukcesy. Obawiając się o dalsze losy odnowy, stwierdził, że władze od początku istnienia „Solidarności” atakują związek. Takim przykładem są wydarzenia w Bydgoszczy. Nie ma żadnej gwarancji, czy odnowa będzie się dalej rozwijać. Postuluje potrzebę gruntownej i całkowitej przebudowy ustroju (długotrwałe oklaski). Nie jest pewien, czy delegaci na zjazd będą bezpieczni, czy nie będzie kolejnej prowokacji. Przekonany jest, że wszystko zależy od delegatów, którzy zaufania do ludzi nie zawiodą i podejmą uchwały i postanowienia będące gwarantem, iż nie nastąpi kolejna odnowa.

Następnie przewodniczący obrad zaproponował powołanie Komisji Programowej. W głosowaniu jawnym wniosek przyjęto. Poszczególne regiony przedstawiły listy kandydatów do komisji, która ma pracować w trzech sekcjach. W sekcji 1 – Geremek, Zalewski, Szałaj², Szaniach³, Porawskid, Labudae. W sekcji 2 – Kowale[w]ski⁴, Milewski, Szum[i]ejko⁵, Naszkowskif, Borowskig, Słowik, Modrzejewski, Görlichh i Parowiczi. W sekcji 3 – Rozpłochowski, Łupinaj, Łysiak⁶, Różańskik, Zdanowicz⁷, Modzelewski, Ejsmont i Pałubickil. Następnie z sali podano dodatkowo kandydatury do poszczególnych sekcji:

– do sekcji 1 – Borzęcki⁸, Sajkowskił, Cywińskim, Gruszczyńskin;

– do sekcji 2 – Tokarczuk⁹;

– do sekcji 3 – Iwanów i Matyjas¹⁰.

Po zamknięciu i zatwierdzeniu listy kandydatur głos zabrał Konsiko z Regionu Gorzowskiego. Przedstawił on propozycję programową jego regionu, która składała się z dwóch części. Część pierwsza – ideowa, druga dotyczyła demokratyzacji życia w kraju. Dyskutant stwierdził m.in., że w tej chwili panuje ogólna niesprawność systemu, brak zaufania do ekipy rządzącej, autokratyczny monopol władzy. Stwierdził, że metody rządzenia są nie tylko sprawą PZPR, jest to również sprawa publiczna. Podkreślił, że związek nie ma możliwości podejmowania decyzji społeczno-politycznych. Wypowiadając się na temat praworządności, stwierdził, że tylko takie prawo, które będzie działało przy współudziale społeczeństwa, znajdzie aprobatę. Dalej Konsik powiedział, że nowa ordynacja wyborcza musi zlikwidować miejsca etatowe. Zaproponował powołanie Biura ds. Ochrony Konstytucji. Stwierdził, że bez dostępu do radia i telewizji związek nie ma możliwości prawidłowego rozwoju.

W dalszej części delegat mówił o spustoszeniu świadomości społecznej oraz konieczności uspołecznienia środków produkcji, które – jak stwierdził – są obecnie własnością państwową, czyli należą do władzy. Związek powinien wystąpić również z inicjatywą utworzenia Komitetu ds. Reformy Gospodarczej Państwa, który rozpatrzyłby wnikliwie projekt reformy.

Następnym mówcą był delegat Związków Zawodowych Jugosławii. Przekazał pozdrowienia dla zjazdu i zapewnił o współpracy Związków Zawodowych Jugosławii z „Solidarnością” na polu walki o dobro robotników na całym świecie.

Z kolei zgłoszono wniosek o ograniczenie czasu przemówień. W drodze głosowania został on oddalony. Przewodniczący obrad poinformował, że z grona Komisji Statutowej w drodze głosowania wyłoniono prezydium. Komunikat w tej sprawie odczytał J[an] Koziatek. W skład 11-osobowego prezydium weszli: J[an] Koziatek, J[ózef] Lubi[e]niecki¹¹, T[adeusz] Romanowski¹², W[ojciech] Soiński¹³, Zp[bigniew] Janas, W[iesław] Mirosławski¹⁴, J[an] Piątkowski¹⁵, S[tanisław] Stachowicz¹⁶, Michalak¹⁷, Kinowskiq, Śliwiński¹⁸.

Prezydium Zmian i Poprawek Statutu poprosiło o konsultację nast[ępujących] ekspertów: dr. Chrzanowski[ego]¹⁹, prof. Stelmachowski[ego]²⁰, mec. J[ana] Olszewski[ego]²¹.

Następnie głos zabrał przewodniczący niemieckich związków zawodowych RFN. Oznajmił zebranym, że z uwagą śledzą przebieg zjazdu, jak również działalność NSZZ „Solidarność” w Polsce oraz w krajach sąsiednich. Niemiecki Związek Zaw[odowy] jest gotowy do współdziałania i niesienia pomocy NSZZ „Solidarność”.

Przewodniczący obrad poinformował delegatów o tym, iż wpłynął wniosek o udzielenie upomnienia dla L[echa] Wałęsy, B[ogdana] Lisa i A[ndrzeja] Gwiazdy za nieuczestniczenie ww. w pierwszej części obrad. L[ech] Wałęsa wyjaśnił, że nie czuje się jeszcze na siłach, aby mógł uczestniczyć we wszystkich obradach. Wniosek o upomnienie został odrzucony.

[…]r

Kolejny mówca – Rogala-Lewickis – przedstawiciel „Solidarności Rzemieślniczej” dziękuje za zaproszenie na zjazd i przekazuje życzenia owocnych obrad.

Prowadzący obrady odczytuje następnie projekt telegramu do Jana Pawła II²², zawierający wyrazy szacunku.

Następnie głos zabiera przedstawiciel Szwedzkiej Organizacji Związkowej LO²³ – Gunnar Nilssont. Dziękuje za zaproszenie na zjazd. Stwierdza, że LO zawsze współpracowała z ruchem „Solidarności” i ma nadzieję, że będzie ona układała się nadal dobrze. Informuje delegatów o stosunkach związków zawodowych z rządem Szwecji, które w obecnej chwili są niewłaściwe. Na zakończenie wystąpienia dziękuje za przyjęcie zaproszenia przez „Solidarność” na zjazd LO, który ma się odbyć za dwa tygodnie.

Po wystąpieniu Gunnara Nilssona padają dwa wnioski z sali:

– o niekomentowanie przez prowadzącego wniosków padających z sali;

– o włączenie do programu zjazdu wystąpienia Stefana Bratkowskiego (długotrwałe oklaski).

Zabierając głos, Stefan Bratkowski stwierdza m.in., że porozumienie z rządem jest konieczne. Apeluje do zebranych, aby w dniach zbliżających się napięć społecznych zachowali mądrość i zimną krew. Zapewnia zgromadzonych, że SDP zawsze będzie walczyło o godność dziennikarza PRL.

Prowadzący obrady składa wniosek, aby codziennie o godz. 8.00 w sali zjazdu odprawiać msze św. Wniosek zostaje przez delegatów odrzucony.

Z sali pada wniosek o zmianę przewodniczącego obrad, lecz zostaje on odrzucony. Z kolei głos zabiera prof. Szaniawski²⁴, życząc zjazdowi owocnych obrad. Następnie odczytanie uchwały, w której jest mowa o skierowaniu do sejmu petycji o nieuchwalenie uchwały o związkach zawodowych oraz o przeprowadzenie w tej sprawie referendum wśród załóg zakładów pracy. W przypadku uchwalenia przez sejm związek będzie zmuszony do podjęcia kroków zaradczych. Po odczytaniu uchwały przegłosowano wniosek o zamknięciu obrad w dniu 6 IX br. W dniu 7 IX [19]81 [r.] obrady rozpoczną się o godz. 9.00.

Z bieżącego rozpoznania wynika, iż w dniu 5 IX br. o godz. 21.15 z udziałem rzecznika prasowego zjazdu rozpoczęła się narada dziennikarzy reprezentujących pisma związkowe na temat wypracowania zasad i sposobów reagowania prasy związkowej na aktualnie prowadzoną i nasilającą się propagandę władz.

Przykładami popierającymi powyższe stwierdzenie będą:

– komentarz B[orysa] Mokrzyszewskiego nadany w DTV w dniu 5 IX br. dot[yczący] rozmów rządu z „Solidarnością” na temat dostępu do RTV, transmisji z obrad zjazdu oraz groźby strajku w RTV;

– tendencyjne opuszczenie fragmentu tekstu prymasa wygłoszonego w katedrze oliwskiej w dn[iu] 5 IX br. dot[yczącego] rzekomego powtórnego wezwania o 30 dni bez strajków.

W związku z takimi działaniami w zakresie informacji zaproponowano opracowanie diariusza ostatnich rozmów „Solidarności” z rządem wraz z komentarzem rzecznika prasowego zjazdu, który rozpowszechniano by poprzez teleksy w formie drukowanej.

[…]u

W dniu 6 IX br. Serwis Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” – BIPS zamieścił na swych łamach własny komentarz dot[yczący] wydarzeń w dniu 5 IX [19]81 [r.] w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy, w którym stwierdza się, że „nieprawdziwe są informacje podane przez środki masowego przekazu o czynnym udziale mieszkańców Bydgoszczy w ataku na budynek aresztu. Jedynym incydentem była próba zignorowania społecznej służby porządkowej przez oddział szturmowy MO w celu rozgonienia tłumu”.

W trakcie trwania pierwszej tury I KZDv wystąpiły poważne rozbieżności wśród czołowych działaczy KKP.

Delegaci Regionu Mazowsze z Bujakiem na czele uważają, że centrum związkowe powinno znajdować się na Mazowszu. Powyższe stanowisko popiera Region Toruński oraz przedstawiciel Gdańska A[ndrzej] Gwiazda. Ponadto Mazowsze dąży do utworzenia partii politycznej. W kuluarach zjazdu krąży opinia, że jeżeli w wyborach wygra L[ech] Wałęsa, to związek „Solidarność” się rozpadnie.

W dniu 6 IX [19]81 [r.] tut[ejszy] Wydział Paszportów na polecenie z[astęp]cy komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa KW MO w Gdańsku płk. mgr. S[ylwestra] Paszkiewicza w uzgodnieniu z Wydz[iałem] II wystawił wizy administracyjne niżej wymienionym cudzoziemcom:

– Simeon George Harris²⁵ […]w, zatr[udniony w] BBC TV News jako dziennikarz;

– Keith Ward Skinner²⁶ […]w, zatr[udniony] j[ak] w[yżej];

– Peter Farrer²⁷ […]w, zatr[udniony] j[ak] w[yżej].

Ww. cudzoziemcy przyjechali do PRL w dniu 1 IX 1981 r. przez GPK Warszawa Port Lotniczy na podstawie wiz dziennikarskich wydanych w Konsulacie Generalnym w Londynie ważnych do dnia 7 IX [19]81 r. Celem przyjazdu ww. jest obsługa I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

W dniu 5 IX 1981 r. o godz. 20.45 cudzoziemcy ci zostali zatrzymani przez funkcjonariuszy MO w pobliżu Gdańskich Zakładów Rafineryjnych. Ob. brytyjscy: Farrer, Skinner, Harris ukryci byli w pobliskich zaroślach, skąd filmowali obiekty techniczne rafinerii. W toku przeprowadzonych czynności wyjaśniających, korzystając z pomocy tut[ejszego] Wydz[iału] Kryminalistyki, ustalono, że na zakwestionowanym materiale filmowym znajduje się około 2 minut projekcji filmu dot[yczących] obiektów technicznych rafinerii. Tut[ejszy] Wydz[iał] II zatrzymał do wyjaśnienia materiał filmowy znajdujący się na kasecie typu V-Matic „Sony” nr A-15104.

W dniu 6 IX 1981 r. tut[ejszy] Wydz[iał] Paszportów przeprowadził rozmowę wyjaśniającą z ww. cudzoziemcami (dziennikarzami BBC) w związku z zaistniałym incydentem. W trakcie rozmowy cudzoziemcy tłumaczyli się tym, że filmując rafinerię, chcieli uzyskać kilka sekwencji filmowych o gospodarce Trójmiasta, a szczególnie chodziło im o sfilmowanie tzw. świeczki w rafinerii, w której spalają się resztki z procesu technologicznego. Fakt wykonywania zdjęć z ukrycia tłumaczyli koniecznością lepszego ujęcia wspomnianej „świeczki”. Jednocześnie informuję, że przed rafinerią znajduje się znak zakazujący fotografowania.

Podczas rozmowy ustalono, że cudzoziemcy mają zamiar zostać w Polsce do dnia 10 IX 1981 r. Zameldowali się w hotelu do tej daty pomimo tego, iż wizy posiadali do dnia 7 IX [19]81 r. Ob. brytyjski Harris oświadczył, że wspomniana ekipa posiada już zgodę na przedłużenie wiz pobytowychx i że są one do odebrania w Wydziale Paszportów KS MO w Warszawie.

Ponadto przeprowadzono rozmowę profilaktyczno-ostrzegawczą z ob. PRL Karolem Małcużyńskim²⁸ – asystentem biura BBC w Warszawie, który jest odpowiedzialny za pobyt ekipy BBC na terenie PRL. K[arol] Małcużyński wyjaśnił, że dziennikarze BBC filmowali rafinerię bez jego zgody. Ponadto wyjaśnił, że wspomniana ekipa specjalizuje się w dokumentowaniu ważnych faktów z życia „Solidarności” (była już w Polsce w sierpniu 1980 r. oraz od lutego do kwietnia 1981 r.).

Na zakończenie rozmowy pobrano od ww. cudzoziemców pokwitowanie na zwrócony im sprzęt filmowy, a także uzyskano od nich w formie pisemnej oświadczenie, że nie wnoszą zastrzeżeń w związku z zatrzymaniem kasety. Zwrócono im uwagę, że swojego pobytu w Trójmieście nie wykorzystują na filmowanie przebiegu zjazdu, a wykonują zdjęcia obiektów przemysłowych. W związku z powyższym tut[ejszy] Wydz[iał] Paszportów wystawił ww. obywatelom brytyjskim administracyjne wizy pobytowe ważne do dnia 7 IX br. [do] godz. 8.00, nakazując opuszczenie terytorium PRL przez GPK Warszawa Port Lotniczy. Fakt wystawienia wiz administracyjnych cudzoziemcy przyjęli spokojnie i bez komentarzy.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 168–178, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, 9 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Gdańsku, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

1 Stanisław Matyja (1928–1985) – stolarz; jeden z przywódców Czerwca ’56; represjonowany przez władze, m.in. nie mógł znaleźć stałego zatrudnienia; honorowy członek NSZZ „Solidarność” w Zakładach Przemysłu Metalowego im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu; gość I KZD w Gdańsku; zaangażowany w projekt budowy pomnika Ofiar Czerwca 1956 w Poznaniu (odsłonięcie 28 VI 1981 r.); 30 VI 1956 r. zatrzymany przez WUBP w Poznaniu jako podejrzany o nawoływanie do strajku i dokonanie napadu na komisariat MO; 1956–1959 rozpracowywany przez

UB/SB w Poznaniu w ramach spraw agenturalnej i ewidencyjno-obserwacyjnej, 1980–1981 przez Wydział III KW MO w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Pomnik”; 1947–1954 zarejestrowany przez WUBP w Poznaniu jako TW ps. „Sąsiad” – odmówił dalszej współpracy; materiały zarchiwizowano pod nr. I-8688, nie zachowały się. Zob. AIPN Po, 00169/54, Protokół brakowania nr 48 z 23 X 1982 r. dot. akt byłych osobowych źródeł informacji; karta E-14 dot. S. Matyi z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

d W oryginale Morawski.

e W oryginale Lazura. Aleksander Labuda (ur. 1944 r.) – filolog romański i polski; pracownik naukowy UWr; uczestnik Marca ’68 w Poznaniu; w 1976 r. sygnatariusz Listu 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; 1976–1981 współpracownik KSS „KOR”; członek Zarządu KZ NSZZ „Solidarność” na UWr; członek Prezydium ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu, w Grodkowie, Strzelcach Opolskich, Łupkowie, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; 1987–1989 doradca RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk; 1990–1996 działacz UD/UW; 1976–1979 rozpracowywany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOS/SOR krypt. „Petycja”, 1980–1986 przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOS/SOR krypt. „Duet”; 27 XI 1969 r. zarejestrowany przez Wydział III Departamentu I MSW jako kandydat na TW ps. „Rektor”; 12 VII 1972 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-11661 z powodu odmowy współpracy. Zob. AIPN, 001043/277, Akta kandydata na TW dot. A. Labudy; http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Wit_Labuda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Paweł Szałaj (ur. 1947 r.) – zaopatrzeniowiec; pracownik Sanockiego Przedsiębiorstwa Budowlanego; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w przedsiębiorstwie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; 13 IV – 8 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; od 1983 r. na emigracji w USA; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Rzeszowie w ramach KE krypt. „Namiot”. Zob. AIPN Rz, 043/1139, KE krypt. „Namiot”; http://www.polska1918-89.pl/pdf/kosztowny-jasmin,6101.pdf.

3 Nie było delegata o takim nazwisku. Prawdopodobnie chodzi o Zenona Szachowicza. Zenon Szachowicz (ur. 1950 r.) – pracownik Zakładu Płyt Pilśniowych w Krośnie Odrzańskim, następnie Inspektoratu ZUS w Krośnie Odrzańskim; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” i MKK Ziemi Krośnieńskiej; członek MKZ w Zielonej Górze; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Zielonogórskiego i I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 2 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim i Kwidzynie; od 1983 r. na emigracji w RFN i USA; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Zielonej Górze w ramach SO krypt. „Fala”/SOS krypt. „Ajent”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zenon_Szachowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Zbigniew Kowalewski (ur. 1943 r.) – etnograf; członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; trockista – przystąpił do IV Międzynarodówki; w chwili wprowadzenia stanu wojennego przebywał we Francji, pozostał na emigracji; 9 VII 1964 r. zarejestrowany przez Wydział II KM MO w Łodzi jako kandydat na TW; 8 IX 1964 r. przerejestrowany na TW ps. „Robert”; 15 XI 1968 r. przerejestrowany na KO; wyeliminowany z sieci TW z powodu wstąpienia do PZPR, materiały zarchiwizowano pod sygn. I-39015; w 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Łodzi w ramach SOS krypt. „Emigrant”, materiały przekazano do Departamentu I MSW, który interesował się Kowalewskim do 1989 r. Zob. AIPN, 01228/2255, Streszczenie materiałów I-39015 dot. Z. Kowalewskiego oraz odpis zobowiązania do współpracy.

f W oryginale Raczkowski.

g W oryginale Barański. Antoni Borowski (ur. 1936 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Mechanicznych im. gen. Karola Świerczewskiego „Zamech” w Elblągu; członek ZR Elbląskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w „Zamechu”; 1989–1991 senator; w 1984 r. rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Elblągu w ramach SOR krypt. „Pieczątka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Henryk_Borowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

h W oryginale Gierlich. Krzysztof Görlich (ur. 1950 r.) – oceanograf, dr; pracownik naukowy Instytutu Nauk Geologicznych PAN w Krakowie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym internowany w Ośrodku Odosobnienia w Nowym Wiśniczu; zaangażowany w kolportaż wydawnictw bezdebitowych; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOS krypt. „Geolog”.

i W oryginale Panowicz. Kazimierz Parowicz (ur. 1937 r.) – lekarz; pracownik Zakładu Opieki Zdrowotnej w Iławie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w latach sześćdziesiątych rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Warszawie w ramach SAS; w 1965 r. utrzymywał kontakt korespondencyjny z osobą, która odmówiła powrotu do Polski po wyjeździe do Francji, w związku z czym był rozpracowywany przez Wydział IV Departamentu I MSW; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Olsztynie w ramach KE krypt. „Kazimierz”.

j W oryginale Łubina. Zygmunt Łupina (1929–2017) – historyk, dr; nauczyciel w II LO im. Jana Zamoyskiego w Lublinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Lublinie; wiceprzewodniczący Wszechnicy Związkowej Regionu; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 31 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie, w Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; 1983–1989 członek podziemnego TZR, wielokrotnie skazywany przez kolegium ds. wykroczeń za organizowanie i udział w manifestacjach, a także za działalność w TRS Regionu Środkowo-Wschodniego; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Pozer”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zygmunt_W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%81upina (dostęp 18 VIII 2017 r.).

k W oryginale Raznowski. Lech Różański (ur. 1938 r.) – farmaceuta, dr; pracownik Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym organizował podziemne struktury „Solidarności” Regionu Wielkopolska; 28 XII 1982 r. aresztowany za udział w nielegalnym TZR, w styczniu 1983 r. zwolniony; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Podziemie”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Lech_R%C3%B3%C5%BCa%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Błędna informacja. Nie chodzi o Eugeniusza Szumiejkę, lecz o Ryszarda Kościeszę-Kuszłeykę. Ryszard Kościesza-Kuszłeyko (1930–2008) – inżynier elektryk, dr; docent w Instytucie Spawalnictwa w Gliwicach; przewodniczący Górnośląskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, Katowicach, Strzelcach Opolskich, Uhercach, Załężu k. Rzeszowa i Łupkowie; kilkukrotnie zatrzymywany przez bezpiekę na 48 godzin; współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; organizator Radia „Solidarność”; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach, przez SB w Gliwicach oraz Inspektorat 2 WUSW w Katowicach w ramach SOR krypt. „Dentysta”; 27 XII 1973 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach w kategorii „zainteresowanie operacyjne” (na kartach ewidencyjnych figuruje jako „kontakt operacyjny”, „kontakt poufny”); materiały zarchiwizowano 28 VIII 1980 r. pod sygn. I-25122. Zob. AIPN Ka, 0038/1831, t. 1, Teczka personalna KO dot. R. Kościeszy-Kuszłeyki; karty E-14/1, Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Katowicach; I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. Stenogramy, t. 1…, s. 251; http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Ko%C5%9Bciesza-Kusz%C5%82eyko (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Jerzy Łysiak (ur. 1945 r.) – filolog polski, dziennikarz; uczestnik Marca ’68 w Lublinie; 1969–1971 redaktor „Za i Przeciw”; do 1972 r. członek ChSS; 1971–1975 radny WRN w Opolu; pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Opolu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz struktur branżowych „Solidarności”; 13 XII 1981 r. – 24 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Opolu i Nysie; 1973–1979 zabezpieczany operacyjnie przez

Wydział IV KW MO w Opolu w ramach SO krypt. „Filia”; 1981–1987 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Opolu w ramach KE krypt. „Filolog”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Karol_%C5%81ysiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

l W oryginale Małowicki. Janusz Pałubicki (ur. 1948 r.) – historyk sztuki; kierownik biblioteki Instytutu Historii Sztuki UAM; członek Prezydium MKZ w Poznaniu; sekretarz ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 8 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gębarzewie; zwolniony z pracy; członek TZR i TKK; w 1983 r. skazany przez Sąd Wojsk Lotniczych w Poznaniu na 4 lata więzienia; 1987–1990 skarbnik KKW; w 1988 r. uczestnik strajku w Zakładach Przemysłu Metalowego im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; członek KO przy Lechu Wałęsie; 1990–1997 działacz odrodzonego NSZZ „Solidarność” (m.in. przewodniczący ZR, członek i wiceprzewodniczący KK); 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III-1/III/V KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS/SOR krypt. „Profan”, 1984–1989 przez Wydział III-1/Wydział V/Inspektorat 2 WUSW w Poznaniu w ramach KE/SOR krypt. „Uparty”. Zob. E. Dabertowa, Janusz Pałubicki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 293–294; http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Pa%C5%82ubicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

ł W oryginale Sajnowski. Stanisław Sajkowski (ur. 1934 r.) – technik ekonomista; pracownik Zakładów Narzędzi Skrawających „Vis” w Koszalinie; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w zakładach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Pobrzeże NSZZ „Solidarność”; 1 V 1982 r. zorganizował akcję protestacyjną na placu Katedralnym w Koszalinie, za co został skazany przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie na 1,5 roku więzienia; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Koszalinie w ramach SOR krypt. „Vis”.

m W oryginale Tymiński.

n W oryginale Kluszczyński. Bogusław Gruszczyński (1946–2017) – uczestnik Marca ’68 w Łodzi; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 15 XII 1981 r. – 24 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gorzowie Wielkopolskim; 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Radomiu w ramach KE krypt. „Rencista”; rozpracowywany przez Stasi.

7 Zbigniew Zdanowicz (1933–2013) – chirurg; pracownik Szpitala Klinicznego w Szczecinie; w 1959 r. pozostawał w zainteresowaniu Samodzielnej Grupy Specjalnej przy KW MO w Szczecinie (w związku z planowanym czasowym wyjazdem do Wielkiej Brytanii na praktyki lekarskie zamierzano zaproponować mu współpracę w charakterze TW, z powodu odmowy wydania paszportu od próby werbunku odstąpiono); w grudniu 1970 r. organizator szpitala polowego dla rannych w czasie starć z oddziałami MO i ZOMO; współpracownik KOR i ROPCiO; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Zakładu Opieki Zdrowotnej w Szczecinie; członek ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 4 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie, Wierzchowie i Strzebielinku; 1990–1993 przewodniczący UD w Szczecinie; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Eskulap”.

8 Andrzej Borzęcki (1932–2003) – prawnik, filolog, tłumacz; redaktor w PWN w Krakowie, gdzie we wrześniu 1980 r. organizował struktury NSZZ „Solidarność”; członek MKZ w Krakowie; członek Prezydium ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; redaktor „Gońca Małopolskiego”; 13 XII 1981 r. – 5 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nowym Wiśniczu i Załężu k. Rzeszowa; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach SOS krypt. „Redaktor”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Borz%C4%99cki (dostęp 29 III 2018 r.).

9 Antoni Tokarczuk (ur. 1951 r.) – socjolog, polityk; 1974–1975 pracownik Zakładów Elektromaszynowych w Poniatowej, od 1975 r. Zakładów Rowerowych Predom-Romet w Bydgoszczy; członek Prezydium ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; sekretarz KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1983–1988 działacz Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom przy bazylice pw. św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy; od 1985 r. współpracownik RKK Regionu Bydgoskiego; współorganizator Duszpasterstwa Ludzi Pracy; 1980–1989 rozpracowywany przez Inspektorat 2 WUSW w Bydgoszczy w ramach KE krypt. „Gniazdo”, następnie SOS krypt. „Teolog”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Justyn_Tokarczuk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Eugeniusz Matyjas (ur. 1952 r.) – prawnik; pracownik Oddziału Wojewódzkiego Stowarzyszenia PAX w Lesznie; przewodniczący ZR Leszczyńskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim i Głogowie; organizator kolportażu wydawnictw podziemnych; aresztowany i w 1983 r. skazany przez Sąd Wojsk Lotniczych w Poznaniu

na 2 lata więzienia w zawieszeniu na 4 lata; przewodniczący TZR w Lesznie; w 1988 r. współorganizator strajku w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji w Lesznie; w 1990 r przewodniczący Komisji Kwalifikacyjnej dla b. Funkcjonariuszy MO i SB w województwie leszczyńskim; 1980–1989 rozpracowywany przez wydziały: IV, III „A”, V i III KW MO/WUSW w Lesznie w ramach KE/SOS/SOR krypt. „Cichy”/„Polip”; 19 IV 1977 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Lesznie pod nr. 2898 jako kandydat na TW; 29 VIII 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-551, nie zachowały się. Zob. karta E-14 dot. E. Matyjasa z kartoteki odtworzeniowej MSW.

o W oryginale tu i dalej pisownia nazwiska Kęsik.

p W oryginale M. Zbigniew Janas (ur. 1953 r.) – elektromonter; pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”; współpracownik KSS „KOR”; kolporter wydawnictw niezależnych; od 21 VIII 1980 r. członek Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża w Zakładach Mechanicznych „Ursus”; członek delegacji do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 1984 r. ukrywał się; 6 VII 1987 r. współzałożyciel Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czechosłowackiej; uczestnik spotkań opozycjonistów z PRL i CSRS; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO/RUSW w ramach SOS krypt. „Ferment”, SOR krypt. „Świt”, SO krypt. „Traktor”, SOR krypt. „Rebus”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Piotr_Janas (dostęp 18 VIII 2017 r.).

11 Józef Lubieniecki (ur. 1950 r.) – prawnik; 1978–1981 sędzia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie; 1974–1981 członek PZPR; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; od 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości w Olsztynie; przewodniczący Komisji Prawnej MKZ, następnie TZR i ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; od października 1980 r. wiceprzewodniczący KKK Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości; od listopada 1980 r. do marca 1981 r. członek Komisji ds. Reformy Wymiaru Sprawiedliwości; w 1981 r. delegat i przewodniczący I WZD Regionu Warmińsko-Mazurskiego; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 31 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie, Kielcach-Piaskach i Łupkowie; 24 XII 1981 r. odwołany z funkcji sędziego; syndyk i radca prawny kurii biskupiej diecezji

warmińskiej; 22 II 1985 r. aresztowany, osadzony w Areszcie Śledczym w Olsztynie, 3 IV 1985 r. zwolniony w wyniku umorzenia sprawy; w 1988 r. współorganizator i członek Olsztyńskiego Klubu Obywatelskiego, od 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Lubieniecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

q W oryginale Kilinowski. Jan Kinowski (ur. 1938 r.) – technik elektryk; pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego „Wega” w Bielsku-Białej; kolporter wydawnictw niezależnych; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku (członek Komisji Statutowej); 1985–1986 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Bicz”.

12 Tadeusz Czesław Romanowski (1945–2009) – psycholog; pracownik Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w Świdnicy; przewodniczący KZ Nauczycieli NSZZ „Solidarność” w Świdnicy; delegat na I KZD w Gdańsku (wiceprzewodniczący Komisji Statutowej); 14 XII 1981 r. internowany w Areszcie Śledczym w Świdnicy; 4 I 1982 r. aresztowany; 22 I 1982 r. uniewinniony przez Sąd ŚOW we Wrocławiu na sesji wyjazdowej w Wałbrzychu; 1982–1986 ukrywał się, poszukiwany listem gończym; od czerwca 1982 r. w Solidarności Walczącej; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Wałbrzychu w ramach SOS krypt. „Psycholog”/SOR krypt. „Mikser”, 1985–1989 przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Canal”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Czes%C5%82aw_Romanowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Wojciech Ludwik Soiński (ur. 1948 r.) – prawnik; sędzia Sądu Rejonowego w Szczecinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości w Szczecinie; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym usunięty z zawodu sędziego; V 1982 r. – 6 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Wierzchowie i Strzebielinku; współzałożyciel i wydawca podziemnego pisma „Obraz”; 1990–1995 wicewojewoda szczeciński; 1995–1999 dyrektor Biura Rządowego Centrum Studiów Strategicznych; 1977–1979 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Kometa”, 1982–1985 przez Wydział III KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach SOS/KE krypt. „Toga”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Ludwik_Soi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Wiesław Mirosławski (ur. 1926 r.) – ekonomista; pracownik Wojewódzkiego Oddziału PZU w Katowicach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników PZU województwa katowickiego; członek Krajowej Sekcji Pracowników PZU; członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego; delegat na I KZD w Gdańsku.

15 Jan Piątkowski (1935–2016) – prawnik; pracownik Zespołu Adwokackiego w Nysie; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Ziemi Nyskiej; delegat na I KZD w Gdańsku (przewodniczący Komisji Statutowej); redaktor „Solidarności Nyskiej”; członek KIK; 9 V – 24 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; 1991–1993 oraz 1997–2001 poseł na Sejm RP; 1981–1988 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Opolu/pion III RUSW w Nysie w ramach KE krypt. „Mecenas”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Pi%C4%85tkowski (dostęp 12 IX 2018 r.).

16 Stanisław Stachowicz (ur. 1953 r.) – technik mechanik, prawnik; pracownik Mieleckiego Przedsiębiorstwa Budowlanego; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKK Ziemi Mieleckiej; członek ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 18 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; 1982–1989 członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Rzeszowskiego; przewodniczący podziemnej MKK Mielec; wydawca ulotek i kolporter prasy podziemnej; od 1993 r. dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Mielcu; 1982–1986 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Rzeszowie/SB RUSW w Mielcu w ramach KE krypt. „Klon”/SOR krypt. „Przesyłka”, 1983–1987 przez Wydział V WUSW w Rzeszowie w ramach SOR krypt. „Lampa”, 1987–1989 przez SB RUSW w Mielcu w ramach KE krypt. „Brzoza I”/SOR krypt. „Rak”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Stachowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

17 Paweł Michalak (ur. 1951 r.) – inżynier; pracownik Zakładów Maszyn i Urządzeń Technologicznych „Unitra-Unima” w Koszalinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; współtwórca MKZ w Koszalinie; przewodniczący ZR Pobrzeże NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 16 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Wierzchowie i Darłówku; 1988–1989 przewodniczący RKO NSZZ „Solidarność”; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Koszalinie (następnie Wydział V) w ramach SOS krypt. „Boss” oraz KE/SOS krypt. „Michał”/„Pobrzeże”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Pawe%C5%82_Michalak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

18 Jan Śliwiński (ur. 1944 r.) – poligraf; pracownik Przedsiębiorstwa Projektowo-Technologicznego „Taskoprojekt” w Poznaniu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 7 VII 1983 r. aresztowany za udział w podziemnych strukturach „Solidarności” (postępowanie umorzono w związku z amnestią); 9 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Poznaniu pod nr. 31907 jako figurant SOS krypt. „Przedwiośnie”; 25 I 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Piotr”, 21 XII 1982 r. na TW ps. „Michał”; 31 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4/77, Mkr-3, E-16 dot. J. Śliwińskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Poznaniu.

r Pominięto wystąpienie Jerzego Kurkowskiego z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego dotyczące programu regionalnego.

19 Wiesław Chrzanowski (1923–2012) – prawnik; żołnierz NOW i AK, powstaniec warszawski; członek Stronnictwa Narodowego i Młodzieży Wszechpolskiej; w latach czterdziestych kilkukrotnie aresztowany (w 1946 r. podczas przesłuchania podpisał zobowiązanie do współpracy, przyjmując ps. „Emil”, po wypuszczeniu z aresztu poinformował o tym fakcie środowisko konspiracyjne, współpracy nie podjął); w styczniu 1950 r. skazany przez WSR w Warszawie na 8 lat więzienia, osadzony we Wronkach i w Rawiczu, w lipcu 1954 r. zwolniony ze względu na stan zdrowia, w 1956 r. zrehabilitowany; 1965–1981 członek nieformalnego zespołu informacyjnego przy prymasie Stefanie Wyszyńskim; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. negocjator w sprawie rejestracji NZS; 1982–1986 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; w 1991 r. minister sprawiedliwości; 1991–1993 poseł na Sejm RP, marszałek sejmu; 1962–1969 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach operacyjnej obserwacji krypt. „Mecenas”; 8 III 1974 r. zarejestrowany przez Wydział III KS MO pod nr. 4976 jako figurant KE krypt. „Spółdzielca”, 13 III 1974 r. przerejestrowany na TW ps. „Spółdzielca”; 18 VI 1976 r. wyrejestrowany; zarejestrowany przez Wydział XI Departamentu I MSW pod nr. 74495 jako kandydat na TW/zabezpieczenie (zapis na karcie Mkr-2 z kartoteki Biura „C” MSW/zapis w dzienniku rejestracyjnym MSW). W 2000 r. Sąd Lustracyjny uznał, że Wiesław Chrzanowski nie był osobowym źródłem informacji SB. Zagadnienie współpracy Chrzanowskiego z departamentami I i II MSW w latach osiemdziesiątych w ramach RO krypt. „Pertex” (źródło ps. „Pertex”/„Ekspert”/„Ekspert C”) szeroko omówił Sławomir Cenckiewicz. Zob. S. Cenckiewicz, Od „Emila” do „Pertexa”. Wiesław Chrzanowski (1923–2012) w aktach bezpieki [w:] W. Bagieński, S. Cenckiewicz, P. Woyciechowski, Konfidenci, Warszawa 2015, s. 309–504 oraz idem, Alfabet agentów, „Historia Do Rzeczy” 2016, nr 2, s. 6. Zob. także m.in. AIPN, 001121/1022, t. 1–2, Materiały operacyjne krypt. „Spółdzielca”; karty EO-4/77, EO-4-E/62, EO-4/62, Mkr-2 dot. W. Chrzanowskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydziału „C” SUSW; B. Brzostek, Wiesław Chrzanowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 57–59; http://www.encysol.pl/wiki/Wies%C5%82aw_Marian_Chrzanowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

20 Andrzej Stelmachowski (1925–2009) – prawnik, prof. dr hab.; żołnierz AK; wykładowca UW, jego filii w Białymstoku i ATK; od 1972 r. członek KIK w Warszawie (1987–1990 prezes); w 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i NSZZ RI „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. doradca TKK, a od 1987 r. KKW; od 1988 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1988–1989 członek Komitetu Helsińskiego w Polsce; pełnomocnik Fundacji Społecznej „Solidarność”; 1984–1989 członek Komisji Episkopatu Polski Iustitia et Pax; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. A. Kaczorowski, Andrzej Stelmachowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 297–299; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Stelmachowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

21 Jan Olszewski (1930–2019) – prawnik; harcerz Szarych Szeregów; 1953–1954 pracownik Ministerstwa Sprawiedliwości; 1954–1956 pracownik Zakładu Nauk Prawnych PAN; 1956–1957 członek redakcji „Po prostu”; 1956–1962 uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła, 1958–1961 członek Zarządu; w 1965 r. obrońca w procesie Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego; w 1968 r. zawieszony w wykonywaniu zawodu; w 1975 r. współautor i sygnatariusz Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. współzałożyciel i członek kierownictwa PPN; członek założyciel KOR, udzielał pomocy prawnej represjonowanym robotnikom Ursusa i Radomia; w sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, współautor projektu statutu WZZ; od 1980 r. ekspert NSZZ „Solidarność”, doradca ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”, KKP, KK; w grudniu 1980 r. współtwórca KOWzP; po 13 XII 1981 r. doradca Sekretariatu Episkopatu Polski; 1984–1985 oskarżyciel posiłkowy w procesie morderców ks. Jerzego Popiełuszki; w grudniu 1988 r. współtwórca KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik rozmów Okrągłego Stołu; do 27 IX 1989 r. rozpracowywany przez Wydział V/IX Departamentu III MSW w ramach SOR/KE krypt. „Obrońca”. Zob. B. Kopka, Jan Olszewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 274–276; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Olszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

s W oryginale Rogaliński. Jerzy Rogala-Lewicki (1938–2011) – fotograf; od końca 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; 13 I 1981 r. wybrany na przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność Rzemieślnicza”; od kwietnia 1981 r. członek Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego Indywidualnego Rzemiosła; od czerwca 1981 r. członek TKKK „Solidarność Rzemieślnicza”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1986–1989 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział III Biura Studiów MSW.

t W oryginale tu i dalej błędnie podane imię i brzmienie nazwiska Olaf Nilsen. Gunnar Nilsson (1922–1997) – szwedzki związkowiec; 1973–1983 przewodniczący centrali związkowej LO.

22 Jan Paweł II (Karol Wojtyła) (1920–2005) – papież, teolog, filozof; w 1946 r. przyjął święcenia kapłańskie; w 1963 r. objął urząd arcybiskupa metropolity krakowskiego, w 1967 r. został kardynałem, w 1978 r. wybrany na papieża; w 1981 r. dokonano nieudanego zamachu na jego życie (został ciężko ranny); w swoim nauczaniu wiele miejsca poświęcał prawom człowieka; podczas jego pontyfikatu Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską (1989); Janowi Pawłowi II przypisuje się duży wpływ na procesy demokratyzacji w krajach rządzonych przez dyktatury (np. Filipiny, Haiti, Chile i Paragwaj), a zwłaszcza na upadek komunizmu (przyczyniły się do tego m.in. jego pielgrzymki do Polski i poparcie udzielone „Solidarności”).

23 Szwedzka centrala związkowa Landsorganisationen i Sverige (LO).

24 Klemens Szaniawski (1925–1990) – filozof, prof. dr hab.; żołnierz AK, powstaniec warszawski; 1944–1945 więzień KL Auschwitz i KL Mauthausen; pracownik naukowy UŁ, UW, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN; w 1968 r. jako przewodniczący komisji rektorskiej wstawiał się za represjonowanymi studentami UW; 1978–1981 współorganizator i uczestnik Konwersatorium DiP; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce (decyzję uchylono po jednym dniu dzięki interwencji biskupów); w 1984 r. jego wybór na rektora UW zablokował minister nauki i szkolnictwa wyższego; 1988–1989 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1979–1982 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOS krypt. „Goya”, 1982–1989 przez Departament III MSW/Wydział III SUSW w ramach KE/SOR krypt. „Reszka”. Zob. G. Bochenek, B. Brzostek, Klemens Szaniawski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 311–313; http://www.encysol.pl/wiki/Klemens_Szaniawski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

u Pominięto fragment, który zawarty jest w meldunku z 6 IX 1981 r. Zob. dokument nr 64 – AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 75–76.

v W oryginale ZKP.

w Pominięto dane adresowe i numer paszportu.

25 Simeon Harris (ur. 1949 r.) – dźwiękowiec; pracownik BBC News; od 30 IV do 5 V 1980 r. jeden z zakładników przetrzymywanych przez terrorystów w Ambasadzie Iranu w Londynie, odbity podczas operacji krypt. „Nimrod”, przeprowadzonej przez komandosów SAS.

26 Brak bliższych danych.

x W oryginale wizy pobytowej.

27 Peter Farrer – ur. 1935 r. Brak bliższych danych.

28 Karol Małcużyński (ur. 1953 r.) – tłumacz, dziennikarz, producent telewizyjny; korespondent BBC w Warszawie; 1983–1990 rozpracowywany przez Wydział XV Departamentu II MSW w ramach SOS krypt. „Impresario”; 6 VII 1979 r. zarejestrowany przez Departament II MSW pod nr. 56563 w kategorii „zabezpieczenie operacyjne”; 1 XII 1979 r. przerejestrowany na TW ps. „Bem”; 21 II 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-16997. Zob. AIPN, 002086/1188, Akta TW ps. „Bem”.

Nr 68

1981 wrzesień 6, Gdańsk – Meldunek sytuacyjny zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. delegatów o poglądach radykalnych oraz kandydatów do przyszłych władz NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 6 IX [19]81 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

aWiceminister S[praw] W[ewnętrznych]

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporskia

Dyrektor Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Warszawa

gen. bryg. dr inż. W[ładysław] Ciastoń

Meldunek sytuacyjny

Z dyskusji kuluarowych prowadzonych przez delegatów i zaproszonych gości zjazdu za szczególnie istotne należy uznać tematy dot[yczące] postawy niektórych przywódców „Solidarności” i trwających między nimi rozgrywek zarówno charakteru regionalnego, jak i personalnego, a także stosunku związku do władz państwowych i PZPR, i tak:

W kwestii dostępu do RiTV szczególnie aktywną i wrogą postawę wykazują Piotr Załuski z Wrocławia i Bronczyk¹ z Mazowsza. Obaj są zwolennikami radykalnych i ostatecznych rozwiązań w tej sprawie. Lansują tezę o konieczności połączenia zagadnień transmisji RiTV ze zjazdu z załatwieniem dostępu do środków masowego przekazu. Uważają, że walka o te środki ulegnie gwałtownemu zaostrzeniu w okresie między I i II turą zjazdu w wyniku nacisków mas członkowskich i regionów: „TV przyjdzie na kolanach, aby transmitować II turę”. Obaj byli zwolennikami całkowitego wyeliminowania kontaktów roboczych z RiTV (ostatnio wyproszenie TV gdańskiej z sali obrad): „To nieprawda, że nas nie chcą transmitować, to my się nie zgadzamy”.

Bardzo niebezpieczną i wrogą postawę zarówno wobec władz państwowych, jak i L[echa] Wałęsy wykazuje przewod[niczący] Regionu Warmińsko-Mazurskiego – Krupińskib, który agituje delegatów na rzecz nieustępliwości, stwierdzając m.in., że region w walce o program będzie wkładałc rękę w drzwi, aby uzyskać uświadomienie mas członkowskich poprzez ból – ból, który spowoduje, że nie będą się one bały konfrontacji.

Na sali obrad zjazdu panuje atmosfera nieprzejednania i aplauzu dla wszystkich inicjatyw i wypowiedzi antyrządowych i antypartyjnych (niezależność wobec partii i państwa, wolność słowa, atak na sejm itd.).

W zasadzie większość delegatów już się określiła, stwarzając klimat, w którym nie ma miejsca na konstruktywną dyskusję związkową. Możliwe jest podejmowanie decyzji nawet „szaleńczego” charakteru i całkowicie nierealnych. Wynika to w pewnym stopniu [z tego], że delegaci po powrocie ze zjazdu mogą być rozliczani przez „doły związkowe” i ratunkiem dla nich mogą być rozwiązania ekstremalne. Sytuacja ekonomiczna i społeczno-polityczna stwarza w związku z tym dodatkowe szanse elementom radykalnym w ruchu (np. Rulewski).

Na nastroje delegatów w dniu 5 bm. istotny wpływ wywarł koncert w Operze Leśnej „Zakazane Piosenki”, który zawierał akcenty wyjątkowo wrogie, inspirujące i pobudzające do negatywnych i podburzających w swej treści wystąpień i dyskusji.

Wśród kandydatów do władz związku, i w tym na stanowisko przewodniczącego, wymienia się także ostatnio St[anisława] Wądołowskiego, B[ogdana] Lisa (tylko do prezydium i KKP) i J[ana] Rulewskiego (ich szanse stopniowo rosną). Przypuszczalnie Bujak nie [będzie] kandydował do przywództwa w związku. Szanse A[ndrzeja] Gwiazdy ocenia się nadal wysoko, jednak realne zagrożenie dla Wałęsy mógłby on stanowić wyłącznie wtedy, gdyby poszedł na „rozróbkę” i obnażył różnorodne, nieznane dotąd „tajemnice ich polityki”. Mogłoby to jednak doprowadzić do rozbicia związku (takiej ewentualności całkowicie nie da się wykluczyć).

Stosunek KSS „KOR” (głównie Michnik i Kuroń) do L[echa] Wałęsy jest negatywny, nie należy się jednak spodziewać otwarcie wrogich mu wystąpień, gdyż z drugiej strony uważają oni, że jest on jednak człowiekiem, którym potrafią oni kierować.

Zauważalnym zjawiskiem wśród delegatów i gości zjazdu jest polaryzacja stanowisk w głównych kwestiach kampanii wyborczej, co wyraża się w tworzeniu pewnych bloków, np. bardzo ścisłą współpracę nawiązały ostatnio regiony Mazowsze i Małopolska, które w głosowaniach solidarnie przeciwstawiają się Gdańskowi (np. wybór rzecznika prasowego zjazdu).

Oceniając problematykę walki wyborczej przywódców KKP, uznać należy, że L[ech] Wałęsa ma jednak nadal zdecydowanie największe szanse.

Aktualnie za najważniejsze sprawy problemowe, w których należy się spodziewać szczególnej nieustępliwości związku, należy uznać:

– sprawę dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu;

– sprawę samorządu pracowniczego (aktywnie działają w tym przedmiocie przedstawiciele Łodzi – Słowik, Kropiwnickid i Palka. Lansowane przez nich są m.in. tezy:

– nie będzie reformy bez samorządu,

– nie będzie reformy bez władzy politycznej,

– prymat polityki nad gospodarką należy zlikwidować,

– gospodarką powinien kierować samorząd),

– sprawę bydgoskąe (w tej kwestii spodziewane jest w dniu dzisiejszym wystąpienie przedstawiciela regionu – przypuszczalnie J[ana] Rulewskiego).

W sprawach tych będą przypuszczalnie podjęte uchwały wyraźnie zaostrzające sytuację w kraju i grożące nasileniem konfliktów społecznych w regionach.

Ponadto należy liczyć się z wystąpieniami, zwłaszcza po wygłoszeniu referatu sprawozdawczego KKP, z głosami sugerującymi konieczność uznania „Solidarności” jako ruchu społecznego, co pozwoliłoby na oficjalne rozszerzenie programu działań o kwestie natury politycznej.

Mogą mieć również [miejsce] spory i polemiki związane ze wzrostem aktywności małych regionów i mające na celu ich przeciwstawienie się „polityce” niektórych wielkich regionów. W tym kierunku zmierza nieoficjalna inicjatywa Kijanki (Przemyśl), aby skonsolidować działania małych regionów (do 100 tys. członków).

Pewien dylemat wśród delegatów powoduje stosunek do problemu centralizacji. Z jednej strony uważa się, że oznacza ona ograniczenie demokracji, z drugiej jednak jej brak powoduje niedowład organizacyjny (przykłady opisano we wcześniejszych meldunkach).

W tej sytuacji nie można wykluczyć wprowadzenia na okres przejściowy „stanu wyjątkowego dla związku”.

Charakteryzuje to trafnie wypowiedź M[ariana] Jurczyka: „Sierpień 1981 nie powinien być gorszy” (chodzi o rok 1980).

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 70–72, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Karpiński.

c W oryginale nastawiał.

1 Prawdopodobnie chodzi o Piotra Mroczyka.

d W oryginale Kropiński.

e W oryginale Sprawa bydgoska.

Nr 69

1981 wrzesień 7, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Marek” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Łukowskiego dotycząca m.in. opinii wyrażanych przez delegatów w kuluarach I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Marek”

Przyjął: kpt. J[erzy] Łukowski¹

Dnia 7 IX 1981 rok[u]a

Gdańsk, dnia 7 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b1b

Informacjac

W dniu 5 IX 1981 r. po uprzednim uzgodnieniu z Wiesławem udałem się do hali „Olivia” w związku z odbywającym się zjazdem. Moja obecność miała charakter pracownika obsługi – utrzymywanie porządku.

Cały zjazd filmowany jest i nagrywany przez specjalne studio. Jest możliwość zdobycia kompletu nagrań po dostarczeniu taśm lub kaset. Instrukcja organizacyjna podpisana przez Marka Podgórczyka ddaje wytyczne, aby w szczególności uważać na studio nagrań i powielarnię – małą poligrafięd. Podczas zjazdu wychodzi 6 pozycjie.

Anka jako sekretarka przepisuje wszystkie referaty dla prezydium, zamieszkuje w akademiku na Polankach od 7 IX 1981 r. Miała zostać przeniesiona gdzieś na inne miejsce zamieszkania ze względu na to, że ktoś przekazał do sekretariatu, że spożywa nadmierne ilości alkoholu po obradach w klubie „Wysepka”.

Na sali obrad sytuacja nastrojowa – towarzystwo skonsolidowane. Można uciec się do stwierdzenia, że fantastyczna. Wnioski bardzo prymitywne w kwestii formalnej, np. czy bufet ma być otwarty, dczy też zamknięty. W kuluarach zjazdu krytykuje się szkołę partyjną, wicepremiera Rakowskiego i innych przedstawicieli [władz] państwowychd.

Komplet materiałów w terminie późniejszym ze względu na fkontrole wewnętrznef i kontrolę wydawniczą materiałów zjazdowych.

W „Olivii” pomagałem przy przenoszeniu papieru do powielarni.

Po zakończeniu obrad towarzystwo udało się do miejsc zamieszkania. Udałem się do „Wysepki”, przebywało tam grono osób z „Solidarności”. Bractwo posiada bardzo dużo pieniędzy – waluty polskie i zagraniczne, a w szczególności jeśli chodzi o przedstawicieli [ludzi] pracy. Niejaka Elżbieta Rozpłowska² (nazwisko może być przekręcone) ze znaczkiem BIPS i znaczkiem zjazdowym (prawdopodobnie zatrudniona w BIPS) w trakcie rozmowy dość niepochlebnie wyrażała się o pracownikach UB. Między innymi padały nazwiska: Paszkiewiczg, Wojtalik i inne.

Z powodu natłoku informacji nie jestem w stanie wszystkiemu podołać (wniosek o dyktafon lub minimagnetofon, [wówczas] byłoby lepsze zbieranie materiałów). Towarzystwo piło w „Wysepce” do drugiej w nocy.

6 IX 1981 r. w hali „Olivia” byłem o godz. 10.00. Czynności porządkowe (dostarczyłem papier z magazynu do małej poligrafii). dW trakcie wykonywania czynności zauważyłem, że jeden z uczestników w otwartej dyplomatce miał plik książeczek wojskowych przepasanych banderolą.

Obrady przebiegały normalnie, pochwalono decyzję dot[yczącą] radia i telewizji, a nawet dyskutowano na temat strajku Radiokomitetu i o terminach. Termin, który chodzi na zjeździe, to dzień 19 IX br.dh

Jak w ubiegły wieczór, towarzystwo spożywało sporo alkoholu w „Wysepce”. Wieczorem skradziono delegacji japońskiej karton papierosów i alkohol. Nie zawiadomiono organów ścigania, aby nie było żadnej prowokacji. Nastroje w knajpie nieciekawe. Nastawienie na decyzje rządu – Nie!!!

Co do dnia dzisiejszego to oddzielny meldunek wieczorem.

Uwaga! Ob. Niwińska³ z Biblioteki Głównej w Sopocie, Oddział Czasopism, przechodzi na stałe do pracy w MKZ.

„Marek”

Uwagi własne

Powyższa informacja jest wynikiem przekazanych poprzednio TW zadań. Wydaje się uzasadnione, aby „Markowi” przekazać kilka taśm magnetofonowych, które ułatwią mu wykonywanie zadań (nagrywanie ciekawych rozmów, dyskusji itp.). Proponuję, aby taśmy te zostały przekazane w dniu 8 IX 1981 r. podczas kolejnego spotkania. Proponuję również przekazanie mu kwoty 1000 zł, które będą stanowiły rekompensatę za ponoszone koszty związane z pobytem w klubie „Wysepka”.

Z uwagi na posiadane możliwości TW w dniu dzisiejszym przekazałem mu zadania, jakie opracował dla niego Wydział III „A” tut[ejszej] komendy.

Przedsięwzięcia

1. Uzyskiwane od TW ps. „Marek” informacje sukcesywnie przekazywać do wykorzystania Wydziałowi III „A” KW MO Gdańsk.

2. Informacje dot[yczące] zachowania naszych figurantów zatrudnionych w pracach na rzecz zjazdu wykorzystywać w meldunkach operacyjnych.

St[arszy] inspektor Wydziału III

(–) kpt. Jerzy Łukowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] III „A” tut[ejszej] komendy

Egz. nr 2 – t[eczka] zabezp[ieczenia] zjazdu

Egz. nr 3 – t[eczka] pr[acy] TW

Druk GM

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 230–231, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek Nr 75. Sekcja 3. Do meldunku (krótko, rzeczy podkreślone). 7 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

c Obok odręczny dopisek Otrzymałem dn[ia] 7 IX [19]81 [r.] oraz parafa.

d–d Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

e Obok odręczny dopisek Wykorzystano 9 IX [19]81 [r.].

f–f W oryginale kontrole, które panują wewnątrz.

1 Jerzy Łukowski (ur. 1940 r.) – kpt. MO; 1964–1967 oficer operacyjny Grupy VII Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1967–1968 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1968–1974 oficer techniki operacyjnej Samodzielnej Sekcji „A” SB KW MO w Gdańsku; w 1974 r. inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1974–1981 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1984 kierownik sekcji Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1985 kierownik sekcji Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1985–1989 zastępca naczelnika Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; w 1989 r. naczelnik Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1989–1990 naczelnik Wydziału „A” WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2654, Akta osobowe J. Łukowskiego.

g Nad nazwiskiem odręczny dopisek to już było.

h Obok odręczny dopisek Do inf[ormacji].

2 Brak bliższych danych.

3 Brak bliższych danych.

Nr 70

1981 wrzesień 7, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku b001625/81b:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b7b IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” przekazuję pełny tekst przemówienia wygłoszonego przez Lecha Wałęsę w czasie otwarcia obrad zjazdu w dniu 5 IX 1981 r.

„Otwieram nasz zjazd – I Krajowy Zjazd Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego «Solidarność». Jesteśmy tu z woli tych, którzy nas wybrali – ludzi pracy całej Polski. Każdy z nas oddzielnie znaczy niewiele. Wszyscy – znaczymy tyle, ile znaczy siła milionów ludzi, którzy tworzą «Solidarność». To im, tylko im, chcemy być wierni w czasie tych obrad. Będziemy radzić nad tym, jaką drogą mamy pójść dalej, i nad tym, jak dźwignąć naszą Polskę. Będziemy obradować w duchu prawdy. Jak ludzie wolni i odpowiedzialni. Witam was serdecznie w Gdańsku. Witam wszystkich delegatów z całej Polski. Chciałbym, abyście się tu dobrze czuli i abyśmy wspólnym naszym wysiłkiem nadali temu zjazdowi nasz własny charakter i ton. Otwierając nasz zjazd, chcę powitać wszystkich przybyłych gości. Witam najpierw przedstawicieli rządu. Jesteśmy niezależni i samorządni. Ale działamy w państwie i jako gospodarze tego zjazdu z szacunkiem witamy przybycie delegacji rządowej. Nie jestem dyplomatą. Powiem więc otwarcie. Do ostatniej chwili przed rozpoczęciem zjazdu podejmowano wiele działań i padało wiele słów, których można było uniknąć. Oczekuje się od nasc odpowiedzi na różne pytania. Będziemy tu nad nimi radzić. Ale to także my oczekujemy odpowiedzi na zasadnicze pytanie. Rok temu mówiliśmy, że rozmawiamy jak Polak z Polakiem. Teraz – po tych 12 miesiącach, wielu konfliktach – chcemy wiedzieć, czy już dojrzała chwila zrozumienia, że tej drogi, którą otworzyliśmy w sierpniu, nie da się odwrócić, a «Solidarność» nie da się podzielić ani zniszczyć.

Witam serdecznie przedstawicieli episkopatu. Autorytet moralny Kościoła, jego rola w obronie praw ludzkich i praw całego narodu jest ogromna. W ciągu tego roku doświadczyliśmy wielkiej pomocy ze strony Kościoła, a w szczególności w różnych ciężkich momentach ze strony zmarłego prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego¹. Przed rozpoczęciem naszego zjazdu uczestniczyliśmy w mszy świętej, którą celebrował nowy prymas Polski, ksiądz arcybiskup Józef Glemp. Obecność przedstawicieli episkopatu na naszych obradach jest dowodem uwagi i znaczenia, jakie Kościół – największy moralny autorytet kraju – przywiązuje do naszego zjazdu. Witamy bratnie związki: «Solidarność» Rolników Indywidualnych i «Solidarność» Rzemieślników. Idą one z nami tą samą drogą. Nikt i nic nas od nich nie oddzieli. Witamy przedstawicieli innych związków zawodowych w Polsce. Witamy przedstawicieli stowarzyszeń twórczych i naukowych oraz przedstawicieli niezależnych ruchów studenckich. Witam z całą serdecznością osoby, które zaprosiliśmy jako gości zjazdu – zasłużone w walce o prawa ludzkie i narodowe.

Pragnę też serdecznie powitać przybyłe delegacje zagraniczne. Niech mi wybaczą, że nie wymieniam ich z nazwy. Przedstawiciele tych delegacji zabiorą głos w toku naszego zjazdu. Chcę natomiast na ich ręce skierować podziękowania dla tych wszystkich, którzy na całym świecie dali przez ten rok czynem i słowem świadectwo solidarności z nami.

Powstanie «Solidarności» stało się dla wielu ludzi nie tylko w naszym kraju, lecz na całym świecie znakiem nadziei i świadectwem tego, że walka o godność ludzką [nie] jest bezowocna.

Szanowni goście i delegaci. Rok temu powstał nasz związek. Ale to, że jesteśmy, nie zrodziło się od razu. Jest w tym dziedzictwo krwi robotników poznańskich 1956 r., grudnia 1970 r. na Wybrzeżu, dziedzictwo cierpień Radomia i Ursusa 1976 r. oraz wszystkich walk robotniczych w Polsce. Wszystkich wysiłków i walk o godność ludzką w naszym kraju. Wyrośliśmy z tych walk i pozostaniemy im wierni. Uczcijmy chwilą milczenia pamięć tych, których ofiara poprzedziła powstanie związku.

Proszę państwa. Witając was i otwierając ten zjazd, chcę powrócić do tej chwili, kiedy rodziła się «Solidarność». Do tych chwil, kiedy my trwaliśmy na stoczni i kiedy przed bramą stanęły kobiety. Mieliśmy świadomość, że Polska była razem z nami. I my byliśmy silni jednością – jednością w środku stoczni i za bramami. Pragnąłbym bardzo, aby ten zjazd był zjazdem jedności. Będziemy w czasie tych obrad dyskutować i spierać się. Ale ponad wszystkimi sprawami jest nasza «Solidarność». Tylko gdy będziemy działać solidarnie, otworzymy drogę do lepszej Polski.

Jednocześnie chciałem powiedzieć, że rozmowy w sprawie telewizji zostały zerwane. Dlatego też jak nie mamy możliwości autoryzacji, jak nie mamy możliwości sprawdzenia tego, co tam będą mówić, nie będziemy korzystać ze środków naszej telewizji. Dlatego też w tym miejscu, z tej trybuny, jeszcze raz chciałem zaapelować: niech odpowiedzialni za ten stan rzeczy zrozumieją: «Solidarność» [jest] i pozostanie, czy się komuś podoba, czy też nie podoba. dWalka w imieniu nas dopiero się rozpocznied. Dlatego pamiętajmy, niech nasze prywatne ambicje, niech nasze zachęty, niech nasze kłopoty i problemy nie przyćmią nam głównej drogi. Niech bniktb nie będzie obrażony. Mówmy sobie, po co żyjemy. Ale pamiętajmy: zwycięstwo jest tylko i wyłącznie w «Solidarności». Jeśli nie będziemy razem, mimo różnic poglądów, mimo różnic zdań, wtedy nie wygramy. Ta walka będzie trudna i ciężka, ale ta walka jest w zasięgu naszej ręki, do wygrania. Nieznany jest jednak koszt, jaki za tę walkę zapłacimy. Jeżeli pozostaniemy jak w sierpniu razem, silni – mimo tych wszystkich trudności, mimo różnic zdań, wygramy i tę Polskę zrobimy taką, jaką sobie wymarzyliśmy, bo inna być nie może. Dziękuję Wam”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 199–202, oryginał mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 10 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale was.

1 Stefan Wyszyński (1901–1981) – arcybiskup metropolita warszawsko-gnieźnieński, kardynał, prymas Polski; w 1924 r. przyjął święcenia kapłańskie; w okresie powstania warszawskiego kapelan Grupy AK „Kampinos”; w 1946 r. otrzymał sakrę biskupią; w 1948 r. mianowany arcybiskupem metropolitą warszawsko-gnieźnieńskim i prymasem Polski; 1953–1956 więziony w Rywałdzie Królewskim, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy; w tym czasie pozbawiony prawa pełnienia wszelkich funkcji publicznych i kościelnych. Zob. M.P. Romaniuk, Prymas Wyszyński. Biografia i wybrane źródła, Gniezno 2001; E. Czaczkowska, Kardynał Wyszyński, Warszawa 2009.

d–d Odsłuch taśmy magnetofonowej, na której zarejestrowano przemówienie Lecha Wałęsy, pozwala stwierdzić, że fragment ten brzmiał w rzeczywistości Walka, jak mówiłem nie raz, dopiero się zaczyna. Zob. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”…, t. 1, s. 73.

Nr 71

1981 wrzesień 7, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Berdysa do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW dotyczący „Solidarności Wiejskiej” oraz zaangażowania duchowieństwa w kwestie związane z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Godz.

Gdańsk, dnia 7 września 1981 r.

Tajne

Egz. nr b1b

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek

1. Dnia 5 września 1981 r. po nabożeństwie odprawionym w katedrze oliwskiej dla delegatów na I Zjazd „Solidarności” prymas J[ózef] Glemp zwrócił się do kapelana „Solidarności” ks. H[enryka] Jankowskiego z prośbą o zaopiniowanie sprawy „Solidarności Wiejskiej”. Prymasowi chodziło o sugestie niezbędne do określenia aktualnego stanowiska Kościoła wobec ruchu rolników indywidualnych. Kapelan „Solidarności” stwierdził, że Kościół i episkopat mogą poprzeć ten ruch związkowy, lecz nie przy istniejącym składzie personalnym aktywu organizacyjnego. Wg opinii tego księdza, przekazanej prymasowi, działacze „Solidarności” Rolników Indywidualnych są koniunkturalistami reprezentującymi interes grupowy ludzi robiących majątki na produkcji rolnej (kurniki, plantacje, owoce). Działacze ci jako potentaci wiejscy nie będą akceptowani przez autentycznych rolników. Prymas zgodził się z tą opinią i stwierdził, że będzie ona wzięta pod uwagę przy określaniu stanowiska Kościoła wobec wiejskiego ruchu związkowego.

2. Przewodniczący NSZZ RI „Solidarność” Jan Kułaj zwracał się do L[echa] Wałęsy z prośbą o dotację w wysokości 1 mln zł na działalność propagandową tego związku. Wałęsa kategorycznie odmówił udzielenia tej pomocy, stojąc na stanowisku, że robotnicy nie mogą utrzymywać chłopów. Wg KO „Delegat” dostrzega się narastanie rozdźwięków pomiędzy ruchem związkowym robotniczym a chłopskim.

3. Inicjatywa odprawienia mszy w hali „Olivia” przed obradami w drugim dniu zjazdu „Solidarności” wyszła od samych delegatów, przy czym rolę inspirującą odegrały osoby związane z Wałęsą. Przedstawiciele zainteresowanych zwrócili się z prośbą o odprawienie nabożeństwa do kapelana „Solidarności”, który przekazał tę sprawę uznaniu bp. L[echa] Kaczmarka. Po pewnych wahaniach ordynariusz gdański chciał delegować do odprawienia nabożeństwa kurialistę ks. S[tanisława] Dułaka. Zaprotestował bprzeciwb temu ks. H[enryk] Jankowski, twierdząc, że powinien to zrobić proboszcz parafii katedralnej, na terenie której odbywa się zjazd. Bp L[ech] Kaczmarek zaakceptował przedstawioną propozycję i delegował ks. M[ieczysława] Goździewskiego – proboszcza bazyliki katedralnej w Oliwie.

4. Ordynariusz gdański bp L[ech] Kaczmarek wydał księżom zakaz chodzenia w rejon miejsca zjazdu „Solidarności”, przysłuchiwania się obradom i jakiegokolwiek angażowania w sprawy z tym związane. Na salę obrad wchodzi jedynie kapelan „Solidarności”, który stoi na stanowisku, że jego ten zakaz nie obowiązuje. Decyzja ordynariusza nie została wydana na piśmie, lecz jest przekazywana księżom osobiście przez wikariusza generalnego kurii ks. inf. B[ernarda] Polzina¹.

Zastępca naczelnika Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Ryszard Berdys²

Wykonano w 5 egz.

Egz. nr 1–2 – kierownictwo KW MO w Gdańsku

Egz. nr 3 – Zespół Inf[ormacyjny] Sztabu

Egz. nr 4 – mjr Kwaśniewski

Egz. nr 5 – aa

Oprac. SBzU – IV/BK

Godz. b13.45b

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 101–102, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani godziny.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Bernard Polzin (1914–2003) – duchowny, kanonik gremialny Kapituły Katedralnej w Gdańsku; w 1938 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1939–1942 ksiądz w bydgoskich parafiach; 1942–1957 proboszcz parafii pw. św. Piotra i Pawła w Toruniu; 1957–2003 wikariusz generalny diecezji gdańskiej (od 1992 r. archidiecezji gdańskiej); przewodniczący Diecezjalnej Komisji ds. Sztuki Sakralnej i Budownictwa Kościelnego; wykładowca historii sztuki na WSD w Gdańsku; bliski współpracownik kardynała Stefana Wyszyńskiego i biskupa Edmunda Nowickiego; 1955–1964 rozpracowywany przez PUdsBP w Toruniu/Wydział III/IV KW MO w Gdańsku w ramach SEO/SOO krypt. „Zając”. Zob. AIPN Gd, 0027/839, SEO/SOO krypt. „Zając”.

2 Ryszard Berdys (ur. 1935 r.) – ppłk MO; 1959–1962 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1963–1964 oficer operacyjny Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1964–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1967–1970 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1970–1971 starszy inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1971–1975 kierownik Grupy I Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1975–1976 kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1976–1989 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1989–1990 zastępca naczelnika Wydziału Studiów i Analiz WUSW w Gdańsku; 4 IV 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2482, Akta osobowe R. Berdysa.

Nr 72

1981 wrzesień 7, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Antoni” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego dotycząca przebiegu spotkania Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja

Źródło: TW ps. „Antoni”

Przyjął: mjr Jerzy Domski

Dnia 7 IX 1981 r.

LK „Alkowa”b

Gdańsk, dnia 7 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Informacjac

W dniu dzisiejszym o godz. 18.00 wziąłem udział w spotkaniu Klubu Myśli Politycznej. Obecnych było około 60 osób, większość aktywu RMP z Hallem, Grzelakiem, Kobzdejem, Wręgą¹. Referat wygłosił doc. Chrzanowski z „Solidarności” (referat w całości na kasecie). Następnie głos zabrał Aleksander Hall. Powiedział on, że podziela dopinię Chrzanowskiego o nieprzygotowaniu społeczeństwa do demokracji. Uważa on, że potrzebnych jest kilkanaście lat na pracę informacyjną. Obawia się jednak, aby w międzyczasie nie nastąpiła interwencja radziecka. Hall uważa za niemożliwe utrzymanie przez dłuższy czasd sytuacji nieautentycznej władzy.

Ludzie, którzy zaznali wolności, nie pogodzą się z dotychczasowym scenariuszem wyborów do sejmu. Z powyższych względów perspektywa kilkunastu lat czekania nie jest zbyt realna. Hall ma jednak nadzieję, że ponieważ polityka radziecka jest polityką skuteczną, ZSRR może pogodzić się ze zmianą ustroju w Polsce w zamian za gwarancję, że nie będziemy Piemontem ustrojowym. dJego zdaniem PZPR spełnia jedynie rolę administracji radzieckiej w Polsce i jego rola się kończyd.

Perspektywę zmian widzi w ciągu kilku lat.

Ewa Borkowska² stwierdziła, że entuzjazm dla „Solidarności” wygasa. „Solidarność” przejęła taktykę partii – weszła w ślepą uliczkę dogmatyzmu i ortodoksji katolickiej. Borkowska zwróciła uwagę, że jątrzenie opinii publicznej przeciwko ZSRR może przyspieszyć konfrontację.

Andrzej Zbierski³: Parasol Kościoła uchronił Niezależny Związek Studencki przed rozwiązaniem, za jego wpływem zarejestrowano „Solidarność Wiejską”. Kościół jako jedyna autentyczna siła w kraju. Zdaniem Zbierskiego musi postępować równoczesna edukacja społeczeństwa i działanie. Organizować się, organizować, organizować! – powiedział. Jest to jedyna recepta na dalsze umacnianie się społeczeństwa.

Załuski zapytał o szanse Wałęsy w wyborach na przewodniczącego oraz o ocenę dyskusji zjazdowej.

Chrzanowski odpowiedział najpierw na ostatnie pytanie. dStwierdził, że Wałęsa musi być wybrany, jest to niekwestionowany autorytet i rozumieją to nawet ci delegaci, którzy go nie lubią (a tych jest sporo). Dyskusja statutowa ujawniła brakid w wychowaniu politycznym. Władzę – jakąkolwiek – obdarza się nieufnością i właśnie to widać na zjeździe. Delegaci boją się, że obdarzając swoje władze mocą praw, postępują wbrew demokracji. Są to typowe rządy motłochu, które w historii często prowadziły do rządów tyranii. W zasadzie władza KKP jest bardzo wątła. Mimo to w „Solidarności” wciąż panuje obawa, że ktoś wybijający się może sięgnąć po samodzielną władzę.

Bądkowski zwrócił uwagę, że do tej pory nie nastąpiło zmęczenie społeczeństwa rewolucją. Trwa ono w stanie gotowości, co uznał za fenomen.

Chrzanowski stwierdził, że „Solidarność” jest ruchem społecznym, ale nie może zostać partią, bo to by się zakończyło klęską. Takie tendencje istnieją. Kuroń i Michnik próbowali najpierw tworzyć dw „Solidarności” kluby robotnika, następnie próbują utworzyć kluby inicjatywy samorządowej. Takie kluby mogą powstać, ale poza „Solidarnością”d.

Chrzanowski bardzo krytycznie ocenił uwagi Halla o możliwości nakłonienia ZSRR do uznania zmiany ustroju w Polsce. Zauważył, że samym chceniem niewiele można wskórać. Uważa on, że władze nie dopuszczą do rozbicia nomenklatury, obsadzenia stanowisk. Za najważniejsze zadanie uważa odpolitycznienie gospodarki.

„Antoni”

Zadania

1. Uczestniczyć w kolejnych turach plenarnych obrad zjazdu „Solidarności”, realizować zadania, jak omówiono.

2. Dokonać sondażu opinii kuluarowych delegatów w aspekcie ich zamierzeń i stosunku do podstawowych problemów zjazdu. Uczestniczyć w konferencjach prasowych. Poprzez pytania zmuszać udzielających wywiadów do publicznego deklarowania poglądów.

3. We własnym zakresie dążyć do rejestrowania wypowiedzi uczestników obrad poszczególnych komisji, a głównie zajmujących się problematyką polityczną. Dotyczy to zarówno delegatów, jak i ekspertów.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w meldunku sytuacyjnym, wyciąg [przesłać] do Wydziału III „A”.

A[leksandra] Halla poddać w okresie zjazdu ściślejszej kontroli operacyjnej celem ustalenia, czy podejmuje on inicjatywy polityczne związane ze zjazdem.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 –e

Egz. nr 2 –e

Egz. nr 3 –e

Druk GM

Zastępca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Jerzy Domski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 213–214, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Sek[cja] 3. Szeroko wykorzystać do meldunku. 8 IX [19]81 r.

c Obok odręczny dopisek Otrzymałem 8 IX [19]81 r., godz. 11.00 oraz parafa.

d–d Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

1 Antoni Wręga (ur. 1952 r.) – historyk; działacz RMP, współpracownik „Bratniaka” (ps. „Krzysztof Lechicki”); główny archiwista w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; kierownik Biura Prasowego ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 28 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1991 na emigracji w USA; 1978–1985 rozpracowywany przez SB w ramach SOS krypt. „Kustosz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Jerzy_Wr%C4%99ga (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Ewa Borkowska-Pastwa (ur. 1959 r.) – informatyk; w 1981 r. studentka UG; instruktorka harcerska, w 1980 r. członek założyciel Kręgu Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, po wprowadzeniu stanu wojennego aktywna w niejawnym ruchu harcerskim; w 1987 r. podczas pielgrzymki papieża do Polski współorganizatorka „Białej Służby” w Trójmieście; w 1989 r. współzałożycielka ZHR (otrzymała stopień harcmistrza), od 2012 r. przewodnicząca ZHR; wieloletnia pracowniczka PZU i ZUS.

3 Andrzej Zbierski (1926–2013) – archeolog, dr hab.; harcerz Szarych Szeregów; 1945–1946 łącznik I Komendy Konspiracyjnego Wojska Polskiego Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca”; aresztowany przez UB w Łodzi; w 1947 r. skazany przez WSR w Łodzi na rok więzienia; kierownik badań archeologicznych Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Gdańsku; w 1989 r. jeden z założycieli ZHR, harcmistrz; 1990–1994 radny Gdańska; 1991–2001 dyrektor Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku; 1973–1976 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach KE/SOS krypt. „Śmiały”; 1986–1989 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział III/OKPP WUSW w Gdańsku; 14 XI 1983 r. zarejestrowany przez Wydział III WUSW w Gdańsku pod nr. 47863 jako kandydat na TW; 18 VII 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-22288, nie zachowały się.

e Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 73

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c8c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Podczas porannej sesji czjazduc w dniu 6 bm. sekretarz KKP Andrzej Celiński omówił referat sprawozdawczy KKP wg następujących tez:

– sytuacja społeczna przed Sierpniem [’80];

– wkład Kościoła, opozycji demokratycznej, stowarzyszeń;

– cele porywu sierpniowego;

– nadzieje Polaków związane z „Solidarnością”;

– kryzys ekonomiczny – objawy przed Sierpniem.

Następnie Celiński przedstawił osiągnięcia i niepowodzenia związku w dotychczasowym okresie jego istnienia oraz scharakteryzował roczne działania związku w obecnej sytuacji kraju wg następujących tez:

– działalność związkowych źródeł informacji (tygodniki, dzienniki, biuletyny związkowe, dostęp do rządowych środków masowego przekazu);

– rządowa propaganda antyzwiązkowa;

– roczne efekty strajków – jedna dniówka;

– dążenie rządu do przerzucenia wszelkiej odpowiedzialności na związek;

– tematyka negocjacji z rządem;

– związek powinien włączyć się aktywnie w proces wyjścia z kryzysu i wprowadzenia reformy poprzez popieranie ruchu samorządowego;

– „Solidarność” czynnikiem stabilizacji sytuacji w Polsce;

– w ciągu roku zmiana związku z luźnej federacji komitetów strajkowych w silną organizację liczącą 9,5 mln członków;

– wybory związkowe;

– formy demokracji związkowej;

– twórcza działalność związku w obliczu braku wzorców działania;

– problem sekcji branżowych i zawodowych związku;

– opowiedzenie się za formą dialogu i negocjacji.

Uczestniczący w zjeździe w charakterze zaproszonego gościa ob. Austrii Karl Hummel¹, reprezentujący Federację Związków Zawodowych Austrii, przekazał życzenia dla uczestników zjazdu oraz prezent dla Leszka Wałęsy, którym jest – wg jego wypowiedzi – „przyrząd do obliczania rekompensat”.

Serwis informacyjny nr 8/262 z dnia 6 IX 1981 r. (wydanie zjazdowe) relacjonuje przebieg zjazdu, z którego wynika, że obrady rozpoczęły się o godz. 9.52. Na wstępie przedstawiona została lista kandydatów do Komisji Statutowej. Następnie dokonano poprawek zgodnie z wniesionymi przez delegatów wnioskami, co ostatecznie spowodowało zatwierdzenie przez głosowanie listy 60 kandydatów do omawianej komisji. W dalszej części zjazdu odczytano telegramy z pozdrowieniami dla zjazdu, m.in. NZS, samodzielnej centrali nauczycielstwa polskiego, Stowarzyszenia PAX oraz Jana Józefa Szczepańskiegod – przewodniczącego Związku Literatów Polskich. Zgłoszony też został wniosek o podpisanie z ZLP umowy oraz wystosowanie zaproszenia na drugą turę zjazdu. Po przerwie głos zabrał zaproszony na zjazd przedstawiciel Austriackiej Federacji Związków Zawodowych Karl Hummel oraz John Svenningsene. Kolejnym mówcą był delegat z Bydgoszczy, który zaproponował uchwalenie przez zjazd oświadczenia w sprawief. Podjęto też dwie uchwały: jedna dotyczyła złożenia kwiatów i wieńców pod pomnikiem Ofiar Grudnia w Gdańsku i Gdyni, druga dotyczyła udzielenia pochwały mieszkańcom Trójmiasta za zorganizowanie zjazdu. W posiedzeniu przedpołudniowym głos zabierali ponadto: A[ndrzej] Wajda, który podziękował za stworzenie możliwości zrealizowania filmu „Człowiek z żelaza” oraz pomoc w tym, że film ten może być oglądany w kraju.

[…]g

Źródło „Pasat” informuje o stanowisku delegatów Wielkopolski w sprawie poprawek do statutu:

– 70 proc. delegatów opowiada się za określeniem minimum liczebności regionu, które by wynosiło 100 tys. członków;

– 37 proc. delegatów opowiada się w sprawie regionalizacji za uznaniem stanu istniejącego, 35 proc. chciałoby, ażeby o przynależności decydowały organizacje zakładowe (ale bez tworzenia tzw. wysp), 28 proc. delegatów sądzi, że granice regionów powinny być zgodne z podziałami administracyjnymi (co najmniej 1 województwo);

– 53 proc. delegatów jest za wprowadzeniem pośredniego szczebla władz pomiędzy organizacją zakładową a regionalną, pozostali przeciwni;

– 56 proc. jest za powiększeniem zakresu władzy krajowej w sprawach regionu (w tym prawo zatwierdzania strajków regionalnych);

– 41 proc. jest za wyborami Prezydium KKP przez zjazd i za tym, by do KK wybierano z zachowaniem proporcjonalnej reprezentacji regionu, 40 proc. uważa, że należy dokonać zmian, ale niewielkich, 16 proc. jest za ustanowieniem rady naczelnej (ciała uchwałodawczego, nadzorującego KK), 3 proc. nie chce zmiany we władzach krajowych;

– 75 proc. uważa, że należy powołać organ opiniodawczy do rozstrzygania sporów między członkami związku a jego ogniwami, 15 proc. uważa, że powinien to być organ władzy;

– 94 proc. delegatów jest zdania, że przewodniczący KKP powinien być wybierany przez zjazd, a tylko 6 proc., że przez KK lub Radę Naczelną;

– 97 proc. uważa, że kandydować do władz krajowych może tylko delegat na zjazd, 3 proc. uważa, że każdy członek związku może kandydować do władz;

– 56 proc. sądzi, że statut powinien zawierać w sobie ordynację wyborczą jednolitą dla wszystkich ogniw, 25 proc. chciałoby poszerzyć statut o zasady wyborcze, a w ordynacji zawrzeć szczegóły techniczne wyborów, 19 proc. jest zdania, że statut w swej obecnej wersji dobrze reguluje sprawy wyborcze;

– 50 proc. uważa, że nie powinni łączyć funkcji związkowych tylko członkowie prezydium i przewodniczący, 34 proc. nie dopuszcza możliwości łączenia funkcji związkowych w ogóle, 16 proc. dopuszcza możliwość łączenia funkcji;

– 53 proc. jest za rozszerzeniem kompetencji Komisji Rewizyjnej, 47 proc. nie uważa tego za konieczne.

To samo źródło informuje, że w dalszym ciągu do zjazdu, sejmu, Prokuratury Generalnej napływają protesty w związku z umorzeniem sprawy bydgoskiej. Protesty takie między innymi nadeszły od Prezydium NSZZ „Solidarność” województwa wrocławskiego.

Źródło „Tajfun” informuje, że zainteresowanie zjazdem w Regionie Wielkopolska Południowa jest ogromne. Tamtejsze społeczeństwo informowane jest o przebiegu zjazdu za pośrednictwem wydawanej tam dwa razy dziennie „Gazety Zjazdowej” w nakładzie 10 tys. egzemplarzy.

W dniu 6 IX br. Prezydium NSZZ „Solidarność” w Jarocinie wyraziło kategoryczny sprzeciw do rzecznika prasowego rządu za jego wystąpienie w sprawie wywiadu udzielonego przez Mariana Jurczyka. Sprzeciw swój zakończyli dowcipem: „Gdyby Urban nosił turban, to zamiast świni byłby Chomeini”.

W dniu 6 IX br. za pośrednictwem źródła ps. „Robert” uzyskano oświadczenie delegatów Regionu Warmińsko-Mazurskiego na temat sytuacji w regionie o następującej treści:

„Do dnia dzisiejszego przez 19 dni trwał strajk olsztyńskich drukarzy mających prawo do własnej godności i prawo do oficjalnej repliki na bezzasadne pomówienia zawarte w komunikacie i komentarzu «Dziennika Telewizyjnego» i w prasie. Strajk wywołał reakcje dwojakiego rodzaju. Z jednej strony spontaniczną aprobatę i poparcie społeczeństwa olsztyńskiego, zakładów pracy w całym kraju i całej KKK Pracowników Poligrafii, [a z] drugiej dezaprobatę Prezydium KKP za kontynuowanie wbrew apelom niekorzystnego dla związku konfliktu. My, delegaci, podobnie jak cały Zarząd Regionu, od początku byliśmy świadomi, że załoga OZGraf została w ten konflikt wprowadzona tendencyjnie i utrzymywana w stanie napięcia przez władzę. Była to sytuacja zaplanowana, w której jedyną możliwą reakcją i bronią był strajk. Załoga nigdy nie kwestionowała stanowiska KKP, że konflikt ten jest dla związku niekorzystny, oceniała jednak, że nie została do tej pory osiągnięta granica, z której należy zrezygnować z własnych statutowych racji na rzecz interesów związku. Teraz, w dniach zjazdu, granica taka została osiągnięta i załoga uznała w tej sytuacji przewagę dyscypliny nad determinacją. My, delegaci, wysoko oceniamy świadomość społeczną załogi i zapewniamy, że poddamy wnikliwej analizie i ocenie postępowanie władz wojewódzkich oraz udzielimy poparcia załodze w realizacji słusznych postulatów. Równocześnie dla pełnego uświadomienia uczestnikom zjazdu podłoża konfliktu stwierdzamy w oparciu o posiadane materiały, że zapowiedź represji ze strony prokuratury nie znajdzie żadnego uzasadnienia, a odmowa wypłaty wynagrodzenia za wykonaną pracę jest w naszej ocenie bezprawna i nosi charakter jawnej prowokacji. Wszystkie te okoliczności dowodzą słuszności prowadzonej do dziś akcji protestacyjnej, a obecna decyzja załogi jest jedynie dowodem dobrej woli i świadomości celów związku…”.

Z tego samego źródła uzyskano treść dokumentu zatytułowanego „Sprawa olsztyńska nie może stać się precedensem”. Cyt[at]:

„…Z niepokojem obserwujemy kierunek myślenia i dalej działania. Któż w tej chwili ustawia sprawę protestu olsztyńskiego drukarzy w jednoznacznym świetle? Według mnie, [a] obserwowałem rodzący się konflikt z bliska, mamy do czynienia w związku z zupełnie nową jakością i ocena tego zdarzenia okazuje się jednak bardziej skomplikowana, a więc:

1) Nie ulega wątpliwości, że protest ten został sprowokowany.

2) Protest ten jest bezpośrednim efektem nie do końca przemyślanych działań organizacyjnych dni bez prasy.

3) Strajk poligrafów jest protestem całej załogi – podkreślam – nie tylko członków naszego związku.

4) Apel KKP był tylko apelem władzy wykonawczej. Nie ma wątpliwości, że ocena zaistniałych faktów przez Prezydium KKP jest słuszna, jednak błędem okazało się opublikowanie wspomnianego apelu bez wcześniejszej konsultacji z załogą. Strajkujący przyjęli głos Prezydium KKP jako nieliczenie się ze zdaniem załóg, jako próbę manipulowania członkami związku, próbę wymuszania jednoznacznego stanowiska. Wizyta Jacka Kuronia i Bogdana Lisa powinna nastąpić przed opublikowaniem apelu. Pewne zdumienie budzi również niepełna ocena sytuacji w Olsztynie przez Janusza Onyszkiewicza. Był on w pierwszych dniach strajku w OZGrafh, przed wydaniem dokumentu przez Prezydium KKP.

5) Wg mnie protest załogi OZGraf został również niezbyt dobrze rozegrany taktyczniei. Miały tam miejsce błędy organizacyjne i propagandowe, np. komitet strajkowy ochraniał część kierownictwa OZGraf, podczas gdy niektórzy jego przedstawiciele łamali prawa strajku.

6) Strajk w olsztyńskiej drukarni jest także efektem frustracji ludności województwa. W tym wypadku [województwo] olsztyńskie należy bowiem potraktować jako wielki poligon przeciwników związku. W tym regionie nie rozwiązano sprawy byłego I sekretarza KW PZPR – nadal posła do sejmu², wielu przestępstw gospodarczych, jak np. Dobromińskiego³ [z] «Warfamy» – milion zł zaboru, olsztyńskiego «Spomaszu» – 100 mln zł, kętrzyńskiego «Drokompleksu» itp.

7) Budzi mój niepokój, że odcinanie się władz związku od protestu załóg OZGrafh może stać się precedensem, w najbliższej zaś przyszłości [przyczyną] niepokoju członków związku przed podobnym traktowaniem mas kolektywu. Kwestia ta jest istotna, bowiem obecne działania i komentarze na temat strajku poligrafów nie wynikają ze statutowych kompetencji władz związku, podobnie jak zajmowanego stanowiska nie uzasadniają żadne powstałe w tej sprawie dokumenty;

8) Wierzę, że przed nami wielkie cele. Nie można jednak stracić z oczu tych spraw ludzkich, tym bardziej że w tym przypadku jest ona efektem błędu popełnionego przez kierownictwo związku…”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 203–211, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 10 IX [19]81 [r.].

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d W oryginale Szerepańskiego. Jan Józef Szczepański (1919–2003) – pisarz, reporter, eseista, scenarzysta filmowy i tłumacz; żołnierz w kampanii wrześniowej, następnie NSZ i AK; członek Pen Clubu i ZLP; przez wiele lat objęty zakazem druku, publikował w drugim obiegu (m.in. w „Zapisie”); w 1975 r. sygnatariusz Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; 1976–1980 członek PPN; od 1977 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”; w 1978 r. współzałożyciel TKN; 1980–1983 prezes ZLP (w stanie wojennym zawieszonego, ostatecznie rozwiązanego przez władze); w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1964–1967 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach SOO krypt. „Trapez”, 1976–1989 przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach KE (nr rej. 14816). Zob. J. Sadecki, Jan Józef Szczepański [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 316–317; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_J%C3%B3zef_Szczepa%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale Svenningen. Przedstawiciel Duńskiej Konfederacji Związków Zawodowych.

f Tak w oryginale.

g Pominięto fragment dotyczący wystąpień delegatów na forum zjazdu (m.in. Stanisława Matyi, Stefana Bratkowskiego, Klemensa Szaniawskiego).

1 Karl Hummel – sekretarz ds. międzynarodowych austriackiej centrali związkowej.

h W oryginale PZG.

i W oryginale faktycznie.

2 Chodzi o Edmunda Wojnowskiego (1932–2018), w latach 1977–1981 I sekretarza KW PZPR w Olsztynie, któremu olsztyńska „Solidarność” zarzucała przyjęcie 50 tys. zł korzyści majątkowej w ramach akcji „DORO” (Dobrej Roboty) prowadzonej przez OZOS „Stomil”, a także nieprawidłowości przy pracach remontowych w należącym do niego domku letniskowym w Pluskach. Determinacja związkowców doprowadziła do wszczęcia przez Prokuraturę Wojewódzką w Olsztynie postępowania przygotowawczego, czego konsekwencją było ustąpienie Wojnowskiego ze stanowiska I sekretarza KW PZPR w Olsztynie 23 I 1981 r.

3 Brak bliższych danych.

Nr 74

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku ppłk. Aleksandra Świerczyńskiego do naczelnika Wydziału IV Departamentu IV MSW dotyczący m.in. sytuacji w kościołach województwa gdańskiego

Szyfrogram nra

Godz

Gdańsk, dnia 8 września 1981 r.

Tajne

Egz. nr b3b

Naczelnik Wydziału IV Departamentu IV

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunekc

1. Inicjatywa wczorajszego nabożeństwa przed obradami zjazdowymi „Solidarności” wyszła od obecnego na zjeździe ks. Ziei¹ i kilku dewocyjnie nastawionych delegatek. Wspierali to nieoficjalnie ludzie związani z KOR (prawdopodobnie na ciche zlecenie J[acka] Kuronia). Nabożeństwo odprawiał proboszcz parafii katedralnej w Gdańsku-Oliwie ks. M[ieczysław] Goździewski wspólnie z ks. Zieją, którzy będą odprawiali również kolejne nabożeństwa w okresie pierwszej tury zjazdu. Fakt ten wykorzystywany jest przez korowców i przeciwników L[echa] Wałęsy do urabiania o nim dyskredytującej go opinii klerykała, sprowadzającego „Solidarność” na tory dewocyjne. Kapelan „Solidarności” ks. H[enryk] Jankowski wygłosił do L[echa] Wałęsy opinię, że odprawianie nabożeństwa na sali obrad jest posunięciem niezbyt poważnym. Ustalił on z Wałęsą, że w czasie drugiej tury zjazdu nabożeństwa nie będą już odprawiane w hali zjazdowej.

Wśród poważnej części księży gdańskich notowany jest pogląd, że rozpoczynanie zjazdu od codziennej mszy w sali obrad jest wielką przesadą i zakrawa na farsę. Według ich opinii wierzący delegaci mogą chodzić na mszę do kościoła przed rozpoczęciem obrad.

2. Podczas pobytu ordynariusza diecezji chełmińskiej biskupa M[ariana] Przykuckiego w parafii św. Andrzeja Boboli w Gdyni-Obłużu dnia 5 września br. (informowaliśmy [o tym] szyfrogramem nr 3701) wypowiedział się on do księży, że ma nadzieję, iż zjazd „Solidarności”, precyzując program działania tego związku, podporządkuje i ujednolici politykę wszystkich regionów, które dotychczas samodzielnie podejmowały różnego rodzaju akcje.

Księża parafii św. Andrzeja Boboli negatywnie wypowiadają się o wypowiedzi członka KKP – Jurczyka ze Szczecina podczas emitowanej przez telewizję konferencji prasowej. Stwierdzają oni, że aczkolwiek mógł mieć zastrzeżenia do treści wystąpień wicepremiera M[ieczysława] Rakowskiego, to jednak jego wypowiedź była stanowczo za ostra, uwłaczająca godności wicepremiera, tym bardziej że M[ieczysław] Rakowski nikogo z „Solidarności” personalnie nie atakował.

3. Księża z parafii NMP Królowej Różańca Św[iętego] w Gdańsku-Przymorzu oceniają, że przedłużający się kryzys gospodarczy i społeczny w kraju jest wynikiem partykularnych i ambicjonalnych interesów zarówno ze strony niektórych osób i ugrupowań w rządzie i partii, jak i „Solidarności”. Dowodzą tego wzajemne publiczne oskarżenia pozbawione często racji rzeczowych. Najpilniejszą obecnie sprawą dla dobra kraju jest więc osiągnięcie kompromisu. Kościół stanowi główną siłę neutralizującą napięcie, o czym świadczą wypowiedzi papieża i prymasa J[ózefa] Glempa. Przedstawiciele najwyższych władz kościelnych zachowują takie stanowisko, ponieważ mają przeświadczenie, że konfrontacja byłaby zgubna dla kraju.

4. Oo. franciszkanie z placówki w Wejherowie podkreślają w dyskusjach, że działalność „Solidarności” została ściśle zespolona z Kościołem. Dzięki „Solidarności” Kościół ugruntował swoje prawa w życiu publicznym. Zakonnicy, oceniając aktualną działalność „Solidarności”, stwierdzają, że zbyt często stosuje ona awanturnicze metody, które siłą faktu powodują przeciwdziałanie władz. W tej sytuacji może powstać zagrożenie dla istnienia „Solidarności”, a tym samym zagrożona byłaby dotychczasowa pozycja społeczna Kościoła.

5. W środowisku Nowoapostolskiego Stowarzyszenia Wyznaniowego w Trójmieście, komentując aktualny stan stosunków między rządem a „Solidarnością”, stwierdza się, że zarówno jedna, jak i druga strona, walcząc ze sobą, popełnia błędy, zapominając przy tym o trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się społeczeństwo polskie. Zaznacza się przy tym, że stroną atakującą pozostaje nadal „Solidarność”, natomiast obrona rządu nie zawsze jest przemyślana.

6.d Pracownicy Zakładów Mięsnych w Gdyni i PHSR „Agroma” w województwie gdańskim, w tym przede wszystkim członkowie „Solidarności”, nie mając pełnych informacji z I KZD (nie otrzymują bieżących wiadomości ze strony związku i bnieb mają swoich delegatów na zjeździe), opierają się w dyskusjach jedynie na informacjach podawanych przez radio i telewizję, i prasę Wybrzeża. W ogólnych ocenach i komentarzach dotyczących stosunków między rządem a reprezentantami KKP mówi się w tych instytucjach, że zarówno przedstawiciele władz państwowych, jak i „Solidarności” nie mówią społeczeństwu pełnej prawdy, przemilczają ważne fakty i posługują się kłamstwem, chcąc w ten sposób pozyskać dla bsiebieb poparcie opinii publicznej.

7. Wg KO „Delegat” L[ech] Wałęsa czuje się coraz lepiej i nabiera wiary w siebie. Wyraził on przekonanie, że pomimo rozwijanych przez opozycję intryg uda mu się wygrać wybory. Wałęsa ma na sali obrad swoich ludzi, którzy kontrolują postępowanie korowców i osób z nimi związanych, a głównie Gwiazdy i Lisa.

Na rzecz Wałęsy bardzo aktywnie działa Koziatek, który demonstruje swoje uprzedzenia do korowców i Żydów. Bieżących wskazówek w przedmiocie taktyki działania udziela Wałęsie ks. H[enryk] Jankowski, który jest stałym i czujnym obserwatorem obrad. Wałęsa, korzystając ze wskazówek, jakich udzielił mu przed zjazdem KO „Delegat”, polecił swoim ludziom, aby przekazywali mu wszystkie informacje o podejrzanym zachowaniu się Gwiazdye, Kuronia, B[ogdana] Lisa, A[liny] Pienkowskiej, oraz nakazał im, aby dostarczali mu wszelkie ulotki i publikacje, których treści atakowałyby jego osobę.

Godz. b16.15b

Wykonano w 5 egz.

Egz. nr 1–2 – kierownictwo KW MO Gdańsk

Egz. nr 3 – Zespół Inf[ormacyjny] Sztabu

Egz. nr 4 – mjr A[leksander] Kwaśniewski

Egz. nr 5 – Wydz[iał] IV wm.

Naczelnik Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr A[leksander] Świerczyński

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 301–302, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani godziny.

b–b Wpisano odręcznie.

c W lewym górnym rogu odręczny dopisek Nr 92. Sekcja 3, do wykorzystania. 8 IX [19]81 r. oraz nieczytelny podpis.

1 Jan Zieja (1897–1991) – duchowny; w 1919 r. przyjął święcenia kapłańskie; kapelan WP; żołnierz w wojnie polsko-bolszewickiej i w kampanii wrześniowej; kapelan ZHP, KG AK i BCh; współpracownik Rady Pomocy Żydom „Żegota”; powstaniec warszawski; w 1976 r. współzałożyciel i członek KOR i KSS „KOR”; w 1977 r. współzałożyciel ROPCiO; 1955–1957 rozpracowywany przez Departament VI KdsBP/Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SEO krypt. „Ojciec”, 1977–1981 przez Wydział IV KS MO w ramach SOR krypt. „Dziadek”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Zieja (dostęp 18 IX 2018 r.).

d Cyfrę zakreślono odręcznie.

e W oryginale Wałęsy.

Nr 75

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b8 IXb 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

1. W dyskusjach na tematy walki wyborczej i związanej z tym rywalizacji kandydatów do władz godne odnotowania są wypowiedzi dotyczące:

1.1. L[echa] Wałęsy – którego znaczna część delegatów, zwłaszcza z małych regionów, nadal uważa za głównego i najlepszego kandydata na przewodniczącego „Solidarności”. Odnotowuje się jednak opinie, że należy dać mu odczuć, że są ludzie, którzy mogliby go zastąpić, i że w związku z tym byłoby dobrze, gdyby jego zwycięstwo nie było przygniatające. W kontekście tej sprawy b[ardzo] wymowne jest wstępnie uzgodnione stanowisko delegatów Regionu Małopolska, którzy 60 proc. swych głosów zamierzają oddać na Wałęsę, a 40 proc. na Gwiazdę, aby pozbawić go¹ pewności siebie.

1.2. Konkurencyjnej walki wyborczej między L[echem] Wałęsą a A[ndrzejem] Gwiazdą. Wielu delegatów, obserwując zakulisowe skłócenie czołowych działaczy „Solidarności”, dostrzega w tym fakcie ryzyko otwartej walki między nimi i niebezpieczeństwo wewnętrznego rozbicia związku.

1.3. M[ariana] Jurczyka ze Szczecina – którego pozycja jako pretendenta do władz związku w kontekście jego wypowiedzi telewizyjnej nie tylko nie uległa pogorszeniu, lecz chyba nawet pewnej poprawie.

1.4. J[ana] Nowaka ze Szczecina, wobec którego delegaci regionu wysuwają ostatnio szereg zastrzeżeń, stwierdzając, że zrobił zbyt dużo głupstw, aby działać samodzielnie w Prezydium i Zarządzie Regionalnym. Przewiduje się w tej sprawie przedłożenie wniosku o jego usunięcie na najbliższym posiedzeniu zarządu. Zaistniały konflikt należy traktować jako jego ostateczną eliminację z grona kandydatów do władz związku.

1.5. Przygotowań niektórych regionów do ustalenia swych kandydatów do władz związku, np.:

– w Mazowszu uzgodniono wstępnie, że kandydatami do KKP będą Bujak i Dyner²;

– w Regionie Śląsko-Dąbrowskim sytuację ocenia się niezadowalająco, gdyż ewentualnym kandydatom nie daje się zbyt dużych szans (Rozpłochowski – skompromitowany, Waliszewski³ – „za głupi”). W tej sytuacji rosną szanse Ciepieli⁴ i Kuszłeyki (sympatycy KPN);

– w Regionie Łódzkim wzrosła ostatnio aktywność Kropiwnickiego, co może mieć związek z zabiegami o poparcie w przypadku ewentualnego kandydowania do władz związku.

1.6. Przewidywań, że bezwzględna rozgrywka w walce o kierownictwo w KKP będzie miała miejsce w drugiej turze obrad zjazdu, a jej cechą charakterystyczną będzie bezkompromisowa walka wytypowanych kandydatów.

2.c Wśród inicjatyw i innych przejawów aktywności delegatów poszczególnych regionów, ekspertów i gości zjazdu na podkreślenie zasługuje:

2.1. Wyjątkowo ożywiona działalność prowadzona nadal przez J[acka] Kuronia w celu pozyskania delegatów dla swych koncepcji i poglądów. W rozmowach z nimi prowokuje on ich do wyrażania swego zdania na tematy zjawisk, zdarzeń, które nie zostały właściwie przez związek lub też osobiście [przez] L[echa] Wałęsę wykorzystane (ostatnio agitację taką prowadził wśród delegatów Wałbrzycha i Mazowsza).

Twierdzi często, że gwiazda Lecha już gaśnie, a związkowi potrzebny jest człowiek odważny, bojowy i twardy, i takiego właśnie trzeba wybrać na szefa związku. Ludźmi takimi są wg niego Gwiazda, Jurczyk i Rulewski.

Odnotowano sygnały, że do walki przeciwko L[echowi] Wałęsie włączył się aktywnie A[ndrzej] Rozpłochowski.

2.2. Ustalono, że W[ojciech] Ziembiński⁵ kolportował dzisiaj (7 IX [19]81 [r.]) wśród zaufanych delegatów i gości zjazdu dokument – „Komunikat” Porozumienia na Rzecz Samostanowienia Narodu, zawierający dane dot[yczące] jego założenia, historii i tradycji oraz represji rządowych wobec jego organizatorów. Ogłosił, że w związku ze zmianą w sytuacji społeczno-politycznej kraju organ Porozumienia – „Rzeczpospolita” przyjmuje odtąd nazwę „Rzeczpospolita Niepodległa”. „Komunikat” zawiera wiele negatywnych i wrogich treści z punktu widzenia naszych podstaw ustrojowych.

2.3. Ustalono, że A[ndrzej] Czuma⁶ spotkał się ostatnio z członkami grupy inicjatywnej PPD z Gorzowa Wielkopolskiego, w trakcie którego potwierdzono konieczność powoływania partii opozycyjnych i celowość ich skoordynowanego działania w skali kraju. Na dzień 15 września uzgodniono kolejne spotkanie w Warszawie.

2.4. Ustalono wstępnie [przez] kontakt jednoźródłowy, że w Polsce istnieje kierowana przez Londyn (Giertych⁷) partia chadecka skupiająca kadrę z kręgów kościelnych. Jest to przypuszczalnie partia kontynuująca model endecji wielkopolsko-poznańskiej. Charakteryzuje się ona nastawieniem antyniemieckim i antyrosyjskim. Próby ujawnienia i legalizacji tej partii mają być rzekomo podjęte w okresie najbliższych miesięcy.

2.5. Odnotowano w dniu 7 IX [19]81 r. fakt kolportażu wśród delegatów odezwy „Frontu Jedności o rząd odpowiedzialny przed scentralizowanymi radami robotniczymi”, sygnowanej przez Komitet Polityczny Rewolucyjnej Ligi Robotniczej Polski (Sekcja IV Międzynarodówki). Dokument wrogi także obecnemu kierownictwu KKP – jest jednak skierowany głównie przeciwko partii i rządowi, wzywa do otwartej z nimi walki, organizowania partii politycznych, uzasadnia tezy mające w różnych aspektach zanegować pojęcie „demokratyzacji”.

3. W dyskusjach kuluarowych prowadzonych przez delegatów i uczestników zjazdu poruszanych jest nadal szereg istotnych spraw, np.:

3.1. Panuje atmosfera nerwowości i zniecierpliwienia. Wielu rozmówców podkreśla, że zjazd zajmuje się sprawami drugorzędnymi, a na sprawy najważniejsze brak jest czasu. Podają jednocześnie przykład Łodzi, której delegacja przedstawiła projekt koncepcji samorządu i temat ten nie został przez delegatów właściwie potraktowany.

3.2. Po komunikacie o przekazaniu pozdrowień zjazdowi przez NSZZ FMO wyrażano opinie, że MO jest rozbita, a wojsko nie będzie strzelać do robotników, lecz do wojsk interweniujących.

3.3. W dyskusjach na temat procesu działaczy KPN stwierdza się niejednokrotnie, że z chwilą ich wyjścia na wolność wzmocni się działalność KPN, gdyż obecnie jest to partia „zagubiona”.

3.4. Kujszczykd – Mazowsze – totalne działanie „Solidarności” łącznie w sferze spraw społecznych, gospodarczych i politycznych może być zgubą dla związku, a radykalne ich rozstrzygnięciae mogą doprowadzić do konfrontacji. Potrzebny jest okres 3–4 lat, aby „od dołu” obsadzić stanowiska ludźmi nieskompromitowanymi, i wtedy dopiero można mówić o przejęciu władzy.

Mówiąc o samorządzie i jego całkowitym i natychmiastowym wprowadzeniu, stwierdził, że takie posunięcie aktualnie nie przyniesie szybkich efektów, a odpowiedzialność za możliwe niepowodzenia spadnie na „Solidarność”. Gdyby związek powstał w roku 1976, kiedy gospodarka była jeszcze dość mocna, to teraz można byłoby dążyć do pełnej i całkowitej samorządności przedsiębiorstw.

4. Wnioski i prognozy kompleksowe wynikające z globalnej oceny sytuacji zjazdowej w kontekście przewidywanych sytuacji konfliktowych i innych zagrożeń:

4.1. Bardzo konkretną, zdecydowaną i wrogą działalność prowadzi nadal J[an] Rulewski, który oddziałuje nieprzerwanie inspirująco i podburzająco naf wielu delegatów. Wykorzystuje do tego wraz z Tokarczukiem podniosłe nastroje związane z aktualną sytuacją w Regionie Bydgoskim. W kontekście tej części jego dzisiejszej wypowiedzi, która dotyczyła określenia zachowania członków PZPR będących jednocześnie członkami „Solidarności” w sytuacjach konfliktowych, za istotne i znamienne należy uznać dyskusje kuluarowe, w których odnotowano wypowiedzi, że „partia jest rozbita, a o ile wystąpią z niej członkowie «Solidarności», to członków PZPR zostanie około jednego miliona”. W komentarzach dot[yczących] wydarzeń bydgoskich wyrażane jest przekonanie, że strajk w Regionie Bydgoskim zostanie podjęty po zakończeniu I tury obrad zjazdu.

4.2. W odniesieniu do obraźliwej w stosunku do rządu wypowiedzi M[ariana] Jurczyka na konferencji prasowej oraz oświadczenia rzecznika prasowego rządu w tej sprawie, a także zaprezentowania dziś na zjeździe stanowiska w tej sprawie przez rzecznika prasowego Regionu Pomorza Zachodniego na podkreślenie zasługują następujące nowe elementy rzutujące na tę kwestię:

– wystąpienie Jurczyka w czasie konferencji prasowej zostało przyjęte przychylnie. Często mu gratulowano oraz podpowiadano Wałęsie, aby uczył się od niego twardości i zdecydowania;

– po telewizyjnym oświadczeniu J[erzego] Urbana duża część delegatów, głównie z Łodzi, Warszawy i Szczecina, sugerowała, aby po zakończeniu zjazdu b[ardzo] zdecydowanie wystąpić przeciwko w[i]cepremierowi Rakowskiemu, który jest wrogiem „Solidarności” i sługusem Breżniewa. Proponowano podjęcie strajków nie tylko w zakładach pracy, ale nawet w całych branżach, np. energetyce, łączności, transporcie kolejowym itd.;

– J[anusz] Onyszkiewicz w czasie kolacji stwierdził, że wystąpienie Jurczyka było wręcz doskonałe i należy w każdej możliwej sytuacji związanej z pobytem w TV krytykować rząd w sposób zdecydowany, a nawet brutalny i chamski (poparli go Rulewski i Bujak);

– L[ech] Wałęsa powiedział, że „owszem, wystąpienie Jurczyka było dobre, lecz można było użyć języka b[ardziej] dyplomatycznego”. Stwierdził także, że obecnie zdał sobie sprawę, że rząd chce zlikwidować „Solidarność” i przeznacza na walkę z nią poważne kwoty, w związku z tym nie można więcej ustępować;

– A[ndrzej] Wielowieyskig – komentując wypowiedź Jurczyka, stwierdził, że w podnieceniu „wyrwało mu się głupstwo”, jednak w zaistniałej sytuacji zjazd nie może postąpić inaczej, jak tylko poprzeć Jurczyka. Powiedział również, że jeżeli władze chcą wojny, to będą ją miały;

– w kontekście tej sprawy na podkreślenie zasługuje również wypowiedź samego Jurczyka, który stwierdził, że może na ten temat rozmawiać i potrafi przekonać o swoich racjach wszystkich, włącznie z Rakowskim, a także propozycja delegatów – pracowników Stoczni im. Warskiego, którzy proponują Jurczykowi, aby odwołał się w tej sytuacji do załogi.

Wydaje się bardzo prawdopodobnym, że przy utrzymującym się twardym stanowisku rządu w sprawie stosunku do wypowiedzi M[ariana] Jurczyka i w stosownym do tego tonie propagandy rządowej może dojść do podjęcia akcji protestacyjnej w Regionie Pomorza Zachodniego.

Poważne implikacje może wywołać w najbliższym czasie przyjęcie przez Region Górny Śląsk propozycji J[acka] Cieślickiego („Wolny Związkowiec”) dot[yczącej] rozpętania akcji propagandowej „Cieślicki kontra Tyrański⁸ i Szczepański”.

Uwzględniając możliwości zapowiedzianego zresztą wcześniej przez niektórych przywódców „Solidarności” (Lis, Rulewski) masowego druku i kolportażu 30. numeru „Wolnego Związkowca”h oraz stosowania innych form działalności propagandowo-agitacyjnej zmierzającej do „urobienia” opinii publicznej, liczyć się należy z groźbą poważnego zaostrzenia konfliktu w regionie.

Sprawę dodatkowo komplikować tu może sytuacja w Hucie Katowice.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 124–130, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Chodzi o Lecha Wałęsę.

c Cyfrę zakreślono odręcznie.

2 Jerzy Mieczysław Dyner (ur. 1951 r.) – konstruktor; pracownik Fabryki Samochodów Osobowych w Warszawie; członek Prezydium ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; zwolniony z pracy; 1983–1989 przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w fabryce; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO/SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Jurek”; 1984–1989 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział III-2 SUSW. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Mieczys%C5%82aw_Dyner (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Leszek Waliszewski (ur. 1953 r.) – inżynier elektronik; pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach; w 1980 r. przewodniczący MKZ w Tychach; działacz i członek ZR Katowickiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Katowicach, Zabrzu-Zaborzu, Grodkowie i Uhercach; 1983–1994 na emigracji w USA; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział V-1 KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Przewodnik”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leszek_Zygmunt_Waliszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Jerzy Ciepiela (1952–2011) – ślusarz; pracownik Huty Cynku „Miasteczko Śląskie” w Tarnowskich Górach; w 1980 r. przewodniczący MKZ w Tarnowskich Górach; od 1981 r. członek KPN; wiceprzewodniczący ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu i Załężu k. Rzeszowa; od 1983 r. na emigracji w USA i Francji; 1978–1980 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Narzędziowiec”, 1980–1983 przez Wydział III „A”/V-1 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE krypt. „Agresywny”. Zob. AIPN Ka, 036/1433, KE krypt. „Agresywny”.

5 Wojciech Ziembiński (1925–2001) – prawnik; żołnierz Polskiego Państwa Podziemnego; 1945–1947 żołnierz PSZ na Zachodzie; członek KIK i Klubu Krzywego Koła; współzałożyciel KOR i ROPCiO; 1980–1981 działacz KOWzP; od 13 XII 1981 r. ukrywał się; w kwietniu 1982 r. aresztowany, zwolniony po 7 miesiącach; w 1983 r. założyciel Kongresu Solidarności Narodu, przekształconego w 1989 r. w Stronnictwo Wierności Rzeczypospolitej – KSN; redaktor pism „Solidarność Narodu” i „Polska Jutra”. Zob. J. Jackl, Wojciech Ziembiński [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 401–402; http://www.encysol.pl/wiki/Wojciech_Ziembi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Andrzej Czuma (ur. 1938 r.) – prawnik; w okresie studiów związany z duszpasterstwem akademickim; w 1965 r. współzałożyciel organizacji „Ruch”; aresztowany w 1970 r. podczas przygotowań do akcji podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie; w 1971 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 7 lat więzienia, w 1974 r. zwolniony; w 1977 r. współzałożyciel i rzecznik ROPCiO; w 1981 r. doradca MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Darłówku i Jaworzu; 1986–2005 na emigracji w USA; 2006–2011 poseł na Sejm RP; w 2009 r. minister sprawiedliwości; 1960–1963 rozpracowywany przez Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SEO/SOO krypt. „X-10”, 1965–1969 przez Wydział III K MO m.st. Warszawy/Wydział III KS MO w Warszawie w ramach SOO/KE krypt. „Stażysta”, 1969–1972 przez Departament IV MSW w ramach SOR krypt. „Rewident”, 1974–1984 przez Departament III MSW/Wydział III/Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Omega”. Zob. P. Byszewski, Andrzej Czuma [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 67–69; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Czuma (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Jędrzej Giertych (1903–1992) – prawnik; ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej; działacz SN; 1927–1932 pracownik MSZ; żołnierz w kampanii wrześniowej; 1939–1945 w niewoli niemieckiej; po wojnie na emigracji w Wielkiej Brytanii; pracownik fizyczny oraz nauczyciel języka francuskiego; publicysta miesięcznika „Horyzonty”; wydawca czasopisma „Opoka”; w 1961 r. usunięty z szeregów SN; w grudniu 1981 r. poparł wprowadzenie stanu wojennego w Polsce; 1962–1970 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach SEO krypt. „Jegier”.

d W oryginale Kujaszczyk. Czesław Kujszczyk (ur. 1935 r.) – technik energetyk, pracownik Fabryki Urządzeń Dźwigowych w Mińsku Mazowieckim; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący MKZ w Mińsku Mazowieckim; delegat na I KZD w Gdańsku; 22 IV – 13 IX 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Kwidzynie; 1981–1987 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Siedlcach/SB RUSW w Mińsku Mazowieckim w ramach KE krypt. „Delegat”. Zob. AIPN Lu, 0421/670, KE krypt. „Delegat”.

e W oryginale rozciągnięcia.

f W oryginale w stosunku do.

g W oryginale Wielowiejski. Andrzej Wielowieyski (ur. 1927 r.) – prawnik, żołnierz AK; 1955–1962 uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła; od 1957 r. członek KIK w Warszawie (1965–1972 wiceprezes, 1972–1981 i 1984–1989 sekretarz generalny); 1962–1984 redaktor miesięcznika „Więź”; w 1976 r. sygnatariusz apelu do władz PRL w obronie represjonowanych robotników Radomia i Ursusa; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, negocjator porozumienia gdańskiego; ekspert KKP, KK; 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; od 1982 r. redaktor „Królowej Apostołów” i „Gościa Niedzielnego”; od 1983 r. doradca Lecha Wałęsy, od 1987 r. w zespole ekspertów KKW, 1987–1989 doradca TKK; w 1988 r. współorganizator KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator, wicemarszałek senatu; 1991–2001 poseł na Sejm RP; 1991–2004 przewodniczący delegacji polskiej do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy; 1972–1989 rozpracowywany przez Departament IV MSW/Wydział IV SUSW w ramach SOR krypt. „Mars”. Na temat swoich kontaktów z SB napisał w autobiografii. Zob. A. Wielowieyski, Losowi na przekór, Warszawa 2015; A. Machcewicz, Andrzej Wielowieyski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 369–370; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Wielowieyski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

h Obok przekreślone maszynowo powtórzenie Lis, Rulewski.

8 Władysław Tyrański (ur. 1952 r.) – historyk, psycholog, dziennikarz; 1977–1984 asystent w Ośrodku Badań Prasoznawczych; członek NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym zwolniony z pracy; współzałożyciel i redaktor naczelny drugoobiegowego tygodnika „Mała Polska”; 1983–1989 organizator kolportażu prasy niezależnej; 1985–1987 pracownik Ośrodka Chrześcijańskiej Myśli Społecznej „Augustinum”; 1989–1990 dziennikarz tygodnika „Solidarność”, 1990–1991 „Czasu Krakowskiego” i „Dziennika Polskiego”; 1986–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Badacze”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Tyra%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 76

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Antoni” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego dotycząca przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Antoni

Przyjął: mjr J[erzy] Domski

Dnia 8 IX 1981 r.

LK „Alkowa”

Gdańsk, dnia 8 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

Informacjab

W czwartym dniu obrad na sesji przedpołudniowej zjazd uchwalił wcześniej omawianą deklarację o przeprowadzeniu plebiscytu ogólnonarodowego w sprawie samorządu pracowniczego i zniesienia nomenklatury partyjnej przy mianowaniu dyrektorów. Uchwalono także deklarację w sprawie dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu. Zjazd zobowiązał Komisję Programowąc do przedstawienia wstępnych tez programowych przed zakończeniem pierwszej części zjazdu, aby można je było przedyskutować przed drugą turą w regionach i komisjach zakładowych.

Region Dolnego Śląska wystąpił z tezami programu do dyskusji:

1. Zniesienie nomenklatury partyjnej.

2. Odkłamanie polskiej szkoły.

3. Nadzór nad środkami masowego przekazu.

4. Sprawa ordynacji wyborczej do sejmu i rad narodowych.

5. Zwolnienie więźniów politycznych.

6. Sprawiedliwy rozdział leków.

7. Poprawa warunków życia górników.

Projekt będzie dyskutowany i rozszerzany. Tekst ma być powielony w dużym nakładzie i kolportowany.

Wypowiedzi delegatów: Jest katalog spraw, od których odstąpić nie można. Nie możemy wyjść z tej sali bez usamodzielnienia się. Naród potrzebuje silnej władzy wybranej w demokratycznych wyborach. „Solidarność” reprezentuje naród – kogo reprezentuje druga strona? Nastrój czwartego dnia o wiele bardziej rewolucyjny niż w poprzednich.

Zaproponowano zorganizowanie jutro (9 bm.) bezpośrednio po zakończeniu pracy wieców w zakładach pracy Trójmiasta z udziałem delegatów. Tuż przed przerwą przy olbrzymim entuzjazmie sali uchwalono posłanie do robotników Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, Rumunii, NRD, Węgier i Związku Radzieckiego. Posłanie pozdrawia i popiera robotników tych krajów. Popiera wszystkich, którzy „odważyli się wejść na trudną drogę walki o wolność”. Posłanie wyraża nadzieję, że już wkrótce „Solidarność” będzie się mogła spotkać z adresatami na wspólnej platformie celem wymiany doświadczeń.

„Antoni”

Zadania

Aktualne z poprzedniego spotkania z dnia 7 bm. Informację przekazać w całości do wykorzystania Wydziałowi III „A”.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 2 – t[eczka] TW

Egz. nr 3 – t[eczka] zabezp[ieczenia] zjazdu

Druk GM

Zastępca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Jerzy Domski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 217, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Otrzymałem dn[ia] 8 IX [19]81 r., godz. 16.30. Sek[cja] 3 – porównać z informacją do Wydz[iału] „T” i wykorzystać. Informację sprawdzić przed wykorzystaniem. Pilne oraz nieczytelny podpis.

c W oryginale Propagandową.

Nr 77

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący trzeciego dnia obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: c8c IX [19]81 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Uzyskano informację, że E[dmund] Bałuka, przebywający ostatnio w Gdańsku jako gość zjazdu „Solidarności”, wypowiadał się w gronie kilku osób na temat swej aktualnej działalności, stwierdzając m.in.:

– stworzona przez niego Polska Socjalistyczna Partia Pracy już za kilka dni rozpocznie w różnej formie walkę z rządem, realizując swój 13-punktowy program przedstawiony w „Szerszeniu”;

– już za parę dni w ramach tej walki podjęta zostanie w całym kraju akcja plakatowa, a następnie manifestacje skierowane głównie przeciwko obecności w Polsce wojsk radzieckich;

– źle się stało, że „Solidarność” jest zarejestrowana, bo opozycja przedsierpniowa znacznie skuteczniej walczyła, i należy wrócić do starych metod jej walki;

– redakcja „Głosu Wolnego” zdecydowała, że nie będzie dokonywać przedruków z prasy regionalnej w codziennych wydaniach, zaś cały materiał będzie własny.

Duże oburzenie dziennikarzy wywołuje ścisła kontrola ich działalności przez – jak sami określają – agenturę „Solidarności”. Praktycznie każdy dziennikarz ma przydzielonego opiekuna. Kontrolą objęte są również rozmowy telefoniczne prowadzone przez dziennikarzy z Centrum Prasowego Zjazdu.

W dniu 5 IX 1981 r. w godzinach popołudniowych zgodę na filmowanie obrad zjazdu uzyskała ekipa PA „Interpress”.

Posiadane sprawdzone informacje wskazują, że hala „Olivia” strzeżona jest przez służbę porządkową, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz obiektu, zorganizowaną w formie dwóch pierścieni. Wewnątrz hali znajduje się radiostacja bazowa obsługiwana przez szefa sztabu służby porządkowej. Drogą radiową wydaje on dyspozycje dla poszczególnych posterunków. Głównie tą drogą sprawdzane są osoby podające się za dziennikarzy agencji zachodnich, co do których istnieje podejrzenie, że nie są one dziennikarzami.

Trzeci dzień obrad (7 IX [19]81 [r.]) rozpoczął się od mszy świętej, która trwała od godz. 8.10 do 8.40. Właściwe obrady zjazdu rozpoczęto o godz. 9.30. Przewodniczącym w dniu dzisiejszym jest Stanisław Szymkowiak. W prowadzeniu obrad pomagają mu Stanisław Kocjan i Jerzy Mielnik.

Do dyskusji wpłynęło 25 zgłoszeń z regionu oraz 25 zgłoszeń do dyskusji nad sprawozdaniem KKP i programem związku. Przewodniczący zakomunikował, że zjazd został przedłużony o dzień jutrzejszy.

W toku dyskusji nad statutem związku głos zabrali:

– Janas – przewodniczący Komisji Statutowej, który stwierdził, że Komisja Statutowa otrzymała 15 propozycji zmian statutu, wpłynęło też 21 uwag indywidualnych. W sumie wpłynęło 300 propozycji zmian w poszczególnych punktach statutu;

– Milewski – sekretarz Komisji Programowej poinformował zjazd, że Komisja Programowa została podzielona na 12 zespołów roboczych. Siedzibą komisji został obrany Gdańsk. Tematyka całego programu mieści się w 12 zespołach programowych. Powołano także 3 sekcje, na które podzielono tematykę dyskusji. Po zakończeniu zjazdu odbędzie się 21 września kolejne spotkanie Komisji Programowej. W dniu tym ma się spotkać zespół redakcyjny, w skład którego wchodzić będzie po jednej osobie z dwunastu zespołów roboczych i sekretarz;

– Kaczyński (Gdańsk) – działalność związku musi oparta być na sile oddolnej związku, tj. zakładach pracy. Wystąpił z propozycją powołania rady naczelnej związku (RNZ). W skład rady nie będą mogli wchodzić członkowie KKP, lecz tylko przewodniczący regionu. Powinien być to organ równoległy do KKP. Zadaniem RNZ będzie reprezentowanie wobec władz, państw, branż i zawodów polityki związku;

– Dąbrowskid – postulował utworzenie czegoś w rodzaju ciał pośrednich, nazywając je terenowymi komisjami koordynacyjnymi, oraz wypowiedział się przeciwko utworzeniu rady naczelnej związku. Ponadto ustosunkował się do spraw[y] powołania sądów koleżeńskich, opowiadał się za tym, aby sądy koleżeńskie zostały powołane przez zjazd i przez regiony, po to aby zagwarantować wewnętrzną praworządność związku;

– Wesołowski Waldemar¹ z Regionu Południowo-Wschodniego zaznaczył, że występując jako delegat na zjazd, zaprezentuje własne stanowisko, w którym stwierdził, że „należy wszystko wziąć w swoje ręce”, bo to jest gwarancją pomyślności działania związku. Można by od władz domagać się egzekwowania należnych praw, ale to doprowadziłoby w ślepy zaułek. Można by współpracować z rządem, ale to może się okazać dla związku samobójcze. Pozostaje więc tylko „wziąć wszystko w swoje ręce”. Ponadto nadmienił, że w Polsce nie będzie Czechosłowacji z 1968 r., gdy będzie istniał silny związek z silnym przewodniczącym;

– Domański² – przedstawiciel Dolnego Śląska opowiadał się za silnymi regionami i podkreślał, że władza w jednych rękach nie jest dopuszczalna w żadnej organizacji. Podkreślił, że KK powinnae składać się z przedstawicieli różnych regionów i przez regiony też winna być wybierana, oraz nie powinna urzędować ciągle w Gdańsku;

– Kropiwnicki z Regionu Łódzkiego stwierdził, że Komisja Statutowa nie uwzględniła stanowiska Łodzi, gdzie opowiadano się za radą naczelną związku i za KK;

– Dymarski Lechf z Regionu Wielkopolska stwierdził, że KK powinna składać się z szefów regionów, a skład KK winien być określany według ustalonego „klucza” – przykładowo podając, że jeden przedstawiciel powinien reprezentować 90 tys. związkowców;

– Koralewski³ z Regionu Wielkopolska Południowa zaproponował następującą strukturę władz związku: komisja zakładowa – region – rada naczelna – KK. Ordynacja wyborcza powinna być ujednolicona pomimo zachowania zasady wybieralności według proporcjonalności. Makroregiony powinny być powoływane tylko wtedy, gdy taka będzie wola zakładów, a w drugim przypadku regionów. Kończąc przemówienie, podkreślił, iż nie powinno dopuścić się do tworzenia tzw. elity w związku;

– Modzelewski Karol z Regionu Dolny Śląsk opowiadał się za powołaniem KK według systemu, jaki został przedstawiony przy powołaniu rady naczelnej. Wybór Prezydium KK powinien leżeć w gestii KK, a osoby wchodzące w skład komisji miałyby obowiązek stałego przebywania w Gdańsku;

– Huszcza⁴ (Chełm) postuluje określić konsekwencje w stosunku do regionów niewykonujących zaleceń KKP. Wskazał również, że konieczne są też sankcje za niepłacenie składek członkowskich. Postulował, aby regiony zamykały się w granicach województw;

– Krawczakg Mirosław (Zielona Góra) w swoim wystąpieniu poinformował, że w wyniku przeprowadzonych kontroli w 440 komisjach zakładowych stwierdzono, że w skład komisji zakładowych wchodzą osoby pełniące funkcje w organizacjach politycznych, a sprzeczne to jest ze statutem związku.

Następnie Komisja Uchwał i Wniosków przedstawiła delegatom zjazdu telegram do papieża, uzgodniony z ks. Tischneremh, o następującej treści:

„Ojcze Święty. Delegaci na I KZD NSZZ «Solidarność» przedkładają Ci najgorętsze podziękowania za wszystko, co uczyniłeś dobrego dla naszego narodu, gdy byłeś jeszcze z nami jako biskup Krakowa i jak wówczas, gdy zostałeś wybrany biskupem Rzymu i ojcem całej katolickiej wspólnoty na świecie. Dziękujemy Ci także, Ojcze Święty, za to, że zawsze i wszędzie przypominasz światu, iż nadal czujesz się synem Polski, naszej wspólnej ojczyzny. Pragniemy, aby «Solidarność» była nie tylko nazwą naszego związku, lecz chcielibyśmy rzeczywistej solidarności pomiędzy wszystkimi narodami świata. Solidarności zrealizowanej w myśli głoszonej przez Kościół i przez Ciebie, Ojcze, nauki o prawdzie, wolności, sprawiedliwości i miłości pomiędzy ludźmi wszystkich wyznań i przekonań. Cieszymy sięi z Twego, Ojcze, szczęśliwego ocalenia i polecamy nasz kraj Twoim modlitwom. Wierzymy, że zobaczymy się, umiłowany Ojcze, w naszym i Twoim kraju na uroczystościach 600-lecia obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej”.

Tekst telegramu został przez większość delegatów przegłosowany i zaakceptowany.

W dalszej części dyskusji głos zabrali:

– Jaworskij z Regionu Mazowsze – KKP powinna być wybrana przez zjazd. Nie opowiadał się za przeprowadzeniem zmian w statucie. Zaproponował, aby na ten temat wypowiedziały się osoby, które opracowywały statut;

– Bąk Henryk z Mazowsza – przewodniczącego związku powinna wybrać rada naczelna na ogólnym posiedzeniu wraz z KK.

Po wystąpieniu powyższych dyskutantów przewodniczący obrad przeczytał dwa oświadczenia. W pierwszym instruktorzy harcerstwa przesyłają pozdrowienia i gorące życzenia owocnych obrad. Drugie oświadczenie jest od rzecznika prasowego związku „Solidarność” Regionu Pomorze Zachodnie:

„W związku z oświadczeniem rządu na temat rzekomo obraźliwego wystąpienia przewodniczącego Zarządu Regionu Pomorze Zachodnie «Solidarności» – Marianak Jurczyka – nie zamierzamy wystąpić z kontroświadczeniem. Nasuwają się jednak refleksje natury ogólniejszej, dot[yczące] starych ciągotek przedstawicieli władz. Strasznie obraźliwe są te nasze władze. Każda krytyka powoduje wstrząs. Jednocześnie z całego oświadczenia widać przekonanie, że rząd nadal nie może zrozumieć, że krytyka jego poczynań jest możliwa i zgodna z wolą partnerstwa. Przecież zasadą partnerstwa jest prawda o tym, z kiml nawiązuje się porozumienie. Mamy więc […]ł wręcz obowiązek tej krytyki. Jesteśmy związkiem, który posiada uregulowane prawem istnienie. Mamy więc w Polsce obywatelstwo. Każdy z członków związku, jak i każdy obywatel naszego kraju ma prawo nawet bardzo ostro krytykować rząd i jego poczynania i na podstawie tego wnioskować o intencjach przedstawicieli władz. Ma też prawo robić to związek jako całość i z prawa tego korzysta i będzie korzystał. Wydaje się, że najlepszą odpowiedzią na krytykę jest wyjaśnienie lub zmiana postępowania. Żądał tego wicepremier M[ieczysław] Rakowski. Wolał się jednak obrazić. Cóż, dla społeczeństwa to też podstawa do analizy i oceny. Podpisał Przemysław Fenrychm – rzecznik prasowy Regionu Pomorze Zachodnie”.

Po odczytaniu oświadczeń głos w dalszej dyskusji zabrali:

– Blajerskin Włodzimierz (delegat z Lublina) w swoim wystąpieniu zdecydowanie przeciwstawił się koncepcji zaprezentowanej przez Modzelewskiego. Koncepcja ta jego zdaniem ma prowadzić do całkowitej centralizacji, obezwładnienia demokratyzacji w życiu ich związku;

– Pławiński z Gdańska w swoim wystąpieniu postuluje nieograniczanie liczby kandydatów, niełączenie stanowisk w KKP, zarządach regionów. Informuje zgromadzonych, że w wyniku przeprowadzonych sond 60 proc. z Regionu Gdańsk jest przeciwnych tworzeniu rady głównej;

– Forysteko Jakub ze Śląska Opolskiego wystąpił z obroną już istniejącego statutu, stwierdzając, że „nie potrzebujemy [go] przewracać”, również [w] ordynacji wyborczej nie należy dużo zmieniać, a po wniesieniu poprawek przegłosować ją;

– Janas z Regionu Mazowsze, występując z repliką, powiedział, że propozycja łódzka jest jedną z 15 propozycji i trudno wszystkie kwestie zgłoszone przegłosowywać. Obecna dyskusja służy wykrystalizowaniu pewnych projektów i te dopiero będą poddawane pod głosowanie. Jeżeli się wyłonią sprawy sporne dot[yczące] statutu, to należy je przegłosować, ale nie można głosować nad każdą propozycją;

– Kozłowski⁵ z Sandomierza zaproponował, aby co roku odbywał się zjazd sprawozdawczo-programowy.

Przewodniczący obrad odczytał treść teleksu rzecznika rządu – Urbana do Wałęsy o zwiększeniu nakładu „Solidarności” do 1 mln egzemplarzy.

– Wałęsa Lech w swoim przemówieniu stwierdził: „W ciągu roku było sporo błędów, trochę demokracji i dyktatorstwa. W chwili obecnej błędów powinno być mniej. Wybraliśmy prezydium krajowe i sekretariat urzędujący, a jak okazało się, to nie było ani wiceprzewodniczących, ani sekretariatu, i z konieczności niektóre decyzje trzeba było podejmować. Może nie zawsze trafne. Dlatego teraz, na tym zjeździe, musimy tak ustalić robotę, żeby ona szła. Jednocześnie, jak wcześniej mówiłem, nie kierujemy się ambicjami i ograniczeniem niektórych naszych struktur, bo, proszę państwa, walka dopiero się rozpoczęła. Teraz, bez gen[erała], dywizji nie ma. Jak by to wyglądała walka, jak by nie było przewodniczących regionów w Prezydium KK. Dlatego niezależnie od rozstrzygnięć finalnych, niezależnie od tego, kto tu będzie przewodniczącym, dajcie mu, aby on jakoś mógł sterować. A więc na pewno konieczne jest, aby struktury, które były i które się sprawdziły, zostały. I tak jak było, to było. KK się sprawdziła. Oczywiście trzeba tak zrobić, aby była ona autorytatywna, tzn. aby mały ośrodek (100 tys.) i miliony miały takie same zasady. Nie może tego być, a więc KK na pewno tak, ale proporcjonalnie do wielkości. Jednocześnie prezydium, które będzie sterowało tym w bojowym duchu walki, musi być znów reprezentatywne. W tym prezydium muszą być ludzie, którzy będą w całości sprawować funkcje sekretarzy, nie wiem, jak się nazwiemy – wciąż orali i pracowali, a jednocześnie reprezentacyjni, tacy jak Mazowsze, Śląsk i inne, którzy będą wykonywać to, co będzie podjęte. Oczywiście trzy miesiące na nazwiskach byśmy pojechali, ale za trzy miesiące, za pół roku byśmy zrobili CRZZ. I właśnie CRZZ przez to, że ograniczamy możliwości ludziom, którzy przewodniczą regionom, ograniczają możliwości działania tu. Tu były[by] właśnie CRZZ, gdyby nie było łączenia stanowisk. To nie jest łączenie stanowisk, aby rozpracować się. Napracują się oczywiście i jedni, i drudzy. Oczywiście, wiemy, że przewodniczący wielkich regionów nie będą mogli tu siedzieć, ale firmować i wykonywać to oni muszą, bo inaczej żadna decyzja podjęta za pół roku, może nie każda, ale większość, nie będzie akceptowana i realizowana przez te wielkie ośrodki. To będą miniksięstwa. Dlatego ustawiajmy tak: KK maksymalnie do 100 osób – proporcjonalna, i ona będzie teraz się dość często spotykać. Raz w miesiącu, może raz na dwa tygodnie. Jednocześnie ciało, które będzie sterowało wciąż tym związkiem, tzn. prezydium, które będzie się składało z przewodniczących wszystkich ośrodków, może 15, ale nie więcej niż 20. Oczywiście oni wciąż nie będą siedzieli, ale będą się spotykać jeden raz w tygodniu, a może dwa razy w tygodniu, i będą firmować nazwiskami i gwarancją swoją, że w swoim regionie przeciągną te rzeczy, które będą wspólnie ustalone. Jednocześnie potrzeba jest ludzi do pracowania, ale nie tak, żeby oni byli sobie w Warszawie czy na Śląsku. Tu na miejscu. Muszą mieć kompetencje, muszą być przez nas wybrani, ale i też komara ze słoniem nie ma co pakować, bo nie będzie ciągnął. Dlatego oni muszą być teraz proponowani i muszą iść w jednym kierunku. Dlatego jeśli komuś zaufacie, to do ciała roboczego musicie znać kompetencje, aby on sobie dobrał ludzi i mógł z nimi jechać. Oczywiście powinny być wymiany, ale takie, by nie trzeba było zjazdu organizować dla wymiany tych, co się nie sprawdzą. Idziemy na twardy bój i w tym boju muszą być generałowie z regionów wielkich. Firmować będą i wykonywać polecenia, które tu zapadną”.

Na zakończenie Wałęsa zaznaczył, że „…stale z mieszkańcami w Gdańsku powinno przebywać od 7 do 10 członków prezydium…”.

– Sobieszek z Gdańska stwierdził, że „mamy związek zawodowy nie tylko do rządzenia, ale żeby nas reprezentował, żeby reprezentowano takie zdanie, jakie my po prostu im powiemy. I żebyśmy mogli ich na bieżąco kontrolować. Dyktatury proletariatu mieliśmy dosyć przez trzydzieści kilka lat. Nie powinniśmy się wstydzić, że jesteśmy Polakami, a powinniśmy być dumni. Musimy być Polakami i nie możemy kierowniczej roli po prostu sobie zapisywać. Jestem dumny, że podpisywałem porozumienie gdańskie, ale nie wiedziałem, że w konstytucji jest napisane «kierownicza rola partii w budowie socjalizmu», a myśmy sobie napisali i [w] państwie. Moja propozycja była taka, żeby wykreślić słowa oraz części pierwszego punktu – od pierwszego do siódmego – porozumienia gdańskiego zawartego przez MKS z komisją rządową. Nie wiem, co by na to powiedzieli ci robotnicy, którzy zginęli w 1970 r.”.

– Rulewski, zabierając głos, zasygnalizował następujące problemy, które winny być wyjaśnione przez zjazd:

– konieczność wprowadzenia samorządu;

– określenie zależności pomiędzy związkami a samorządem;

– sprawa dyscypliny członka zarządu;

– określenie zachowania członków partii będących jednocześnie członkami związku w sytuacjach konfliktowych.

Po zakończeniu dyskusji przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków odczytał treść telegramu z wyrazami współczucia do [pracowników] kopalni w Czechosłowacji. Odczytano również projekt uchwały dot[yczącej] szkolnictwa wyższego. Udzielono w niej poparcia dla środowiska akademickiego i dla nowo przygotowanej ustawy o szkolnictwie wyższym. Następnie odczytano dwie uchwały dot[yczące] samorządu robotniczego i przeprowadzenia w tej sprawie referendum ogólnokrajowego. Po odczytaniu uchwał stwierdzono, że treść tych uchwał nie wyraża intencji autorów, i postanowiono je zredagować ponownie.

Od godz. 14.00 ogłoszono przerwę w obradach do godz. 16.00.

Z bieżącego rozpoznania wynika, że w dalszym ciągu trwają ożywione dyskusje na temat walki wyborczej i związanej z tym rywalizacji kandydatów do władz. Godne odnotowania są wypowiedzi dot[yczące]:

a) R[yszarda] Kalinowskiego z Elbląga, którego uważa się za karierowicza goniącego za kontaktami z zagranicą i szukającego szans na dorobienie się. Uważa się, że jego szanse na wejście w skład władz związku są aktualnie minimalne.

b) A[ndrzeja] Rozpłochowskiego, wobec którego KSS „KOR” rozpoczął kampanię wspierającą na rzecz wejścia do władz związku. W kontekście ewentualnego postawienia jego kandydatury rozważana jest możliwość szerokiego „rozdmuchania” konfliktu na tle sytuacji w Hucie Katowice i przewidywanego tam referendum załogi.

c) K[azimierza] Świtonia. W odniesieniu do niego KSS „KOR” podejmować będzie działania sprzyjające jego eliminacji z aktywnego przywództwa w kraju i regionie.

d) K[arola] Modzelewskiego, którego pewna część delegatów uważa za właściwego kandydata do władz związku (jego akcje stopniowo rosną).

Wśród inicjatyw podejmowanych przez delegatów poszczególnych regionów na podkreślenie zasługuje zorganizowanie przez Z[bigniewa] Bujaka w gmachu Politechniki Gdańskiej spotkania delegatów Regionu Mazowsze związane[go] z ustaleniem kierunku dalszej działalności, zmierzającej do rozszerzenia wpływów regionu w związku i ograniczenia roli konkurencyjnych ośrodków, m.in. Gdańska (głównie chodzi tu o sprawę siedziby centrum związkowego). Ustalono, że w tej działalności delegaci Mazowsza nadal prowadzą aktywną agitację wśród przedstawicieli innych regionów. Mimo antagonizmów na linii Gdańsk–Mazowsze współdziałanie A[ndrzeja] Gwiazdy z Bujakiem jest dobre. W rozmowach kuluarowych niektórzy delegaci rozważają celowość zgłoszenia wniosku o wyrzeczenie się przez „Solidarność” statutowego sformułowania o kierowniczej roli PZPR. Dyskutowana jest także koncepcja przeprowadzenia ogólnonarodowego referendum w tej sprawie. Propozycja takiego postawienia sprawy zyskuje sobie coraz większe poparcie wśród delegatów.

Ponadto w dyskusjach kuluarowych stosunkowo szeroko dyskutowana jest sprawa manewrów wojsk radzieckich na Bałtyku i uczestnictwa w nich lotniskowca „Kijew”. Nie wyraża się jednak w związku z tym faktem większych obaw i nie należy przypuszczać, aby mogło to mieć wpływ na przebieg zjazdu.

W rozważaniach na temat stosunku „Solidarności” do związków branżowych dominuje ton krytyczno-ironiczny. Nie ma tendencji do nawiązywania konstruktywnej współpracy. Działalność tych związków utożsamiana jest z postawą A[lbina] Siwaka i Szyszki, których uważa [się] za wrogów „Solidarności”.

Stosunkowo szeroko stosowana jest ostatnio przez delegatów poszczególnych regionów wymiana wydawnictw regionalnych. Obserwuje się w tym zakresie szczególną aktywność przedstawicieli Mazowsza oraz regionów Opolskiego i Radomskiego.

Z uzyskanych materiałów operacyjnych wynika, że w dniu 5 bm. doszło do nieoficjalnego spotkania delegatów przedstawicieli grup inicjatywnych nowych partii politycznych. W spotkaniu tym uczestniczyli m.in. przedstawiciele Regionu Gorzowskiego: Bełz, Opiel⁶, i Konsikp (PPD). Ustalono wstępnie, że w trakcie spotkania uzgodniono konieczność odbycia po I turze zjazdu spotkania konsultacyjnego przedstawicieli PPD, PPP, PPS, KPN i RMP.

Biorąc pod uwagę dotychczasowe głosy w dyskusji i wypowiedzi kuluarowe, należy stwierdzić, że w kontekście pełnej aprobaty zjazdu dla stanowiska Regionu Warmińsko-Mazurskiego w sprawie sytuacji w Olsztyńskich Zakładach Graficznych należy liczyć się tam z wyraźnym zaostrzeniem sytuacji. Prowadzona na ten temat dyskusja wskazuje na możliwość ponownego konfliktu w regionie, uzupełnionego sprawami b[yłego] I sekretarza KW PZPR, jak również rzekomymi aferami gospodarczymi w olsztyńskim „Spomaszu”, kętrzyńskim „Drokompleksie”, dobromiejskiej „Warfamie”.

Sytuacja w Regionie Bydgoskim, radykalnie zaogniona decyzją prokuratury wojewódzkiej o umorzeniu śledztwa oraz incydentem w zakładzie karnym, zaczyna zarówno w kuluarach zjazdu, jak i w oficjalnych replikach delegatów rzutować na atmosferę obrad. Delegaci Regionu Bydgoskiego – głównie J[an] Rulewski – oddziałują inspirująco na podjęcie uchwały i radykalnych w niej rozstrzygnięć. Poparcie dla ich inicjatyw jest znaczne. Ostatnio np. uzyskali zapewnienie pełnego poparcia ze strony delegatów lubelskich.

Ustalono, że przedstawiciele grupy delegatów Regionu Bydgoskiego udali się do Bydgoszczy celem zbadania na miejscu incydentu zaistniałego w zakładzie karnym. Aktualna ocena sytuacji w Regionie Bydgoskim wskazuje na możliwość zaistnienia w najbliższym czasie konfliktu o zasięgu regionalnym oraz akcji solidarnościowych na terenie kraju.

Coraz bardziej widoczne staje się na zjeździe montowanie przez „Solidarność” jednolitego frontu antyrządowego i antypaństwowego. Świadczą o tym m.in. n[iżej] w[ymienione] fakty:

– apel zjazdu do ZLP i zaproszenie jego przedstawicieli do uczestnictwa w II turze obrad, jak również propozycja podpisania oficjalnej umowy o współpracy;

– uczestnictwo w obradach jako gościa honorowego Stefana Bratkowskiego, a także treść jego kurtuazyjnej wypowiedzi, nawiązującej do możliwych do zaakceptowania zasad społecznego porozumienia i dwuznacznych życzeń „zimnej krwi” i „30 dni mądrości”;

– wystąpienie prof. Szaniawskiego obarczające rząd za przeszłość roku 1968 i oskarżające o podejmowanie prób rozbicia więzi robotników i inteligencji;

– wystąpienie A[ndrzeja] Wajdy podkreślające wspólnotę więzi i interesów pracowników kultury i robotników;

– kuluarowe rozmowy przewodniczącego PAX Reiffaq negujące rządową linię porozumienia i reprezentowane w tej sprawie stanowisko przez w[i]cepremiera M[ieczysława] F[ranciszka] Rakowskiego;

– wypowiedź J[anusza] Onyszkiewicza na konferencji prasowej w dniu 5 bm. o zajęciu w II turze zjazdu przez związek stanowiska wobec problemów odrodzonego harcerstwa oraz w kwestii wypracowania objęcia patronatem „Solidarności” innych organizacji.

Możliwość frontalnego ataku na L[echa] Wałęsę jest w I turze obrad zjazdu mało prawdopodobna. Czuje się on bardzo pewnie lub też udaje, że tak jest. Udziela się to delegatom, których znaczna część ma nadal do niego zaufanie i jest gotowa udzielać mu swego poparcia.

Ustalono wstępnie, że atak na L[echa] Wałęsę w okresie między turami bądź w II turze zjazdu może zostać przeprowadzony przy wykorzystaniu Anny Walentynowicz, która nie mając ambicji przywódczych, a posiadając zapewnione poparcie KSS „KOR”, może sobie pozwolić na ujawnienie faktów kompromitujących L[echa] Wałęsę.

Na sali obrad dostrzegalny i odczuwalny jest podział regionalny delegatów. Przejawia się to m.in. w tym, że wniosek przedstawiony przez określonego przedstawiciela regionu jest popierany bez zastrzeżeń przez pozostałych, niezależnie od jego słuszności i stanowiska innych delegatów. Świadczy to niewątpliwie o istotnych rozbieżnościach oraz braku możliwości i chęci porozumienia niektórych delegatów w istotnych niekiedy sprawach.

Wśród dziennikarzy krajowych i zagranicznych akredytowanych przy zjeździe duży autorytet posiada K[arol] Modzelewski. Jest on wielokrotnie indagowany i proszony o ocenę poszczególnych faz przebiegu zjazdu. Osobą poszukiwaną przez dziennikarzy zachodnich jest także J[acek] Kuroń, który często udziela wywiadów prasowych.

Niedowład organizacyjny i brak dyscypliny wśród delegatów powoduje szereg zakłóceń w realizacji założonego programu obrad. Będzie to zasadniczym powodem spodziewanego przedłużenia terminu zakończenia I tury obrad, która wg naszego rozeznania nie zakończy się wcześniej niż 9 IX 1981 r.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 212–226, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 10 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d Błędny zapis. Chodzi o wystąpienie Piotra Wiekiery. Piotr Wiekiera (ur. 1954 r.) – prawnik; 1972–1983 sędzia Sądu Rejonowego w Olkuszu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym działacz podziemnych struktur „Solidarności”, 31 III 1983 r. zwolniony z pracy; 30 IV 1983 r. zatrzymany na 48 godz.; 1983–1990 radca prawny w Inżynierskiej Spółdzielni Pracy w Krakowie; w 1989 r. przewodniczący KO przy Lechu Wałęsie w Olkuszu; 1990–1992 radca prawny w Zakładach Górniczo-Hutniczych „Bolesław” w Bukownie; 1990–1994 radny Olkusza. Zob. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”…, t. 1, s. 317; http://www.encysol.pl/wiki/Piotr_Wiekiera (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e Obok przekreślone maszynowo słowa słuchać się.

f W oryginale Marian. Lech Dymarski (ur. 1949 r.) – filolog, poeta; współtwórca Teatru Ósmego Dnia i Salonu Niezależnych; współpracownik KOR; od 1980 r. działacz NSZZ „Solidarność”; członek KKP, następnie KK; członek Prezydium MKZ w Poznaniu i KKP NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 20 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; wydawca i redaktor pisma MRS „Komunikat”; 1987–1989 członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; 1976–1989 rozpracowywany przez wydziały III „A” i III KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Narcyz”. Zob. Z. Płużańska, Lech Dymarski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 86–89; http://www.encysol.pl/wiki/Lech_Dymarski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Waldemar Wesołowski (ur. 1947 r.) – technik elektronik; pracownik Zakładów Wytwórczych Magnetofonów „Unitra” w Lubartowie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 9 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włodawie.

2 Walerian Domański (ur. 1943 r.) – inżynier budownictwa; kierownik Zakładu Budowlano-Montażowego nr 2 w Świdnicy; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk i I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego na krótko internowany; 1981–1986 drukował i kolportował wydawnictwa podziemne; od 1986 r. na emigracji w USA; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Wałbrzychu oraz RUSW w Dzierżoniowie w ramach SOR krypt. „Drukarz” oraz SOR krypt. „Sum”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Walerian_Doma%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Jerzy Koralewski (ur. 1939 r.) – inżynier elektryk; główny energetyk w Ostrowskich Zakładach Betoniarskich i Żelbetowych; w 1981 r. członek Komisji Informacji NSZZ „Solidarność” w Mera-ZAP; prowadził audycje związkowe w radiowęźle zakładowym; członek Prezydium ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1983–1987 przewodniczący Rady Pracowniczej w Mera-ZAP; 1989–1991 oraz 1993–2001 poseł na Sejm PRL/RP; członek UD, UW, PD; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Kaliszu/SB RUSW w Ostrowie Wielkopolskim w ramach SOS krypt. „Lewak”/„Ekstrema”/„Rada”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Koralewski (dostęp 18 IX 2018 r.).

g W oryginale Grabczak. Mirosław Krawczak (ur. 1950 r.) – informatyk; pracownik Ośrodka Elektronicznego GUS w Zielonej Górze; przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium I KZD w Gdańsku; 1982–1986 rozpracowywany przez Wydział V/IV/VI WUSW w Zielonej Górze w ramach KE krypt. „Statystyk”. Zob. AIPN Po, 024/933, KE krypt. „Statystyk”.

h W oryginale Diszte.

i Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

j W oryginale Jankowski. Zob. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”…, t. 1, s. 332–333.

4 Jan Huszcza (ur. 1943 r.) – fizyk; starszy inspektor w Inspektoracie PZU w Krasnymstawie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Chełmskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Chełmie, Włodawie i Kwidzynie; 1983–1986 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Chełmie, następnie przez Grupę V KM MO w Krasnymstawie w ramach KE krypt. „Bór”.

k W oryginale Jerzego.

l W oryginale z którym.

ł Pominięto powtórzenie mamy więc.

m W oryginale Henryk. Przemysław Fenrych (ur. 1951 r.) – historyk; 1969–1980 działacz duszpasterstwa akademickiego; na skutek interwencji SB odsunięty od pracy dydaktycznej z młodzieżą w WSP w Szczecinie; pracownik Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1983 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; 13 XII 1981 r. – 24 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie, Wierzchowie i Strzebielinku; 1983–1989 redaktor miesięcznika „Prezbiterium”; korespondent Biura Prasowego Episkopatu Polski; 1990–1991 dyrektor i redaktor naczelny ORTV w Szczecinie, następnie przez trzy kadencje członek Rady Nadzorczej Polskiego Radia w Szczecinie; w 1975 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Szczecinie w ramach KE krypt. „Pielgrzym”, 1977–1981 w ramach SOS krypt. „Pątnik”, 1981–1983 przez Wydział III „A”/V KW MO w Szczecinie w ramach SOR krypt. „Sowa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Przemys%C5%82aw_Fenrych (dostęp 18 VIII 2017 r.).

n W oryginale Bajerski. Włodzimierz Blajerski (ur. 1950 r.) – prawnik; radca prawny w Polskim Związku Motorowym w Lublinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; przewodniczący KOWzP w Lublinie; w stanie wojennym ukrywał się; członek RKS i TZR; w 1983 r. aresztowany, w 1984 r. zwolniony mocy amnestii; zwolniony z pracy; 1991–1993 poseł na Sejm RP; 1992–1993 wiceminister spraw wewnętrznych; 1993–2001 prokurator apelacyjny w Lublinie; 2001–2004 prokurator krajowy; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Blekot”, 1989–1990 przez Wydział Studiów i Analiz WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Działacz”. Włodzimierz Blajerski to również peerelowski sędzia z partyjną przeszłością, członek SZSP, w 1974 r. uczestnik kursu w Szkole Oficerów Rezerwy w Centrum Szkolenia Oficerów Politycznych im. Ludwika Waryńskiego w Łodzi. Od lipca do grudnia 1974 r. przebywał na kursie oficerów politycznych, a później służył jako instruktor polityczny w ludowym WP. Zob. Archiwum Wojskowe w Toruniu, sygn. 39-76-35, k. 13; http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82odzimierz_Blajerski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

o W oryginale Borystek. Jakub Forystek (ur. 1942 r.) – technolog drewna; prezes Spółdzielni Inwalidów Piast w Głubczycach; pracownik Spółdzielni Inwalidów Pokój w Nysie i Spółdzielni Pracy Branży Drzewnej im. 22 Lipca w Prudniku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ Ziemi Prudnickiej; członek KKP; członek i sekretarz ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1982 r. – 16 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Opolu, Nysie i Grodkowie; w 1989 r. współzałożyciel Komitetu Obywatelskiego Śląska Opolskiego; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Opolu w ramach SOS krypt. „Lis”; 20 IX 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Opolu pod nr. 27921 w ramach KE krypt. „Wilk”; 30 IV 1983 r. przerejestrowany na TW ps. „Zych”; 24 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta EO-4/77 dot. J. Forystka z kartoteki odtworzeniowej MSW; karta E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Opolu; http://www.encysol.pl/wiki/Jakub_Forystek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Bolesław Kozłowski (ur. 1947 r.) – prawnik; pracownik kopalni siarki „Siarkopol” w Grzybowie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–23 XII 1981 r. internowany w Areszcie Śledczym KW MO w Rzeszowie; 8 VII 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Tarnobrzegu pod nr. 5452 jako TW ps. „Technik”; 20 XII 1989 r. materiały zniszczono bez przekazywania do archiwum. Zob. karta EO-4/77 dot. B. Kozłowskiego z kartoteki odtworzeniowej MSW; karta EO-4-A/77 z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Tarnobrzegu.

p W oryginale Kęsik.

6 Adam Marian Opiel (1951–1992) – elektromechanik; pracownik Gorzowskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ w Gorzowie Wielkopolskim; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; działacz KOWzP; w lipcu 1981 r. członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego organizował strajk w Zakładach Mechanicznych w Gorzowie Wielkopolskim; 18 XII 1981 r. aresztowany, 25 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim na 4 lata więzienia; w czerwcu 1983 r. udzielono mu przerwy w karze z powodu złego stanu zdrowia, miesiąc później objęty amnestią; w grudniu tr. ponownie aresztowany, 14 VI 1984 r. skazany na 1,5 roku więzienia, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Zaangażowany”, 1984–1988 w ramach SOS krypt. „Kret”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Marian_Opiel (dostęp 18 VIII 2017 r.).

q W oryginale Reifa. Ryszard Reiff (1923–2007) – prawnik, publicysta, polityk; żołnierz AK; dziennikarz tygodnika „Dziś i Jutro” i „Słowa Powszechnego”; 1976–1982 wiceprzewodniczący i przewodniczący Zarządu Głównego PAX; uczestnik I KZD w Gdańsku; 1981–1982 członek Rady Państwa (odwołany ze stanowiska za sprzeciw wobec uchwały wprowadzającej stan wojenny); 1965–1969 i 1980–1985 poseł na Sejm PRL; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator. Od 1948 r. współpracował z organami bezpieczeństwa jako TW ps. „Bliźni”, „Jack”/„Jacek”, „Demagog” (m.in. w latach 1949–1950 jako agent wywiadu na terenie Wielkiej Brytanii, a w latach 1956–1957 we Francji, gdzie rozpracowywał środowiska emigracyjne i chadeckie). Od lat sześćdziesiątych utrzymywał kontakty z Departamentem IV MSW, informując o sytuacji w PAX i przekazując materiały związane z działalnością organizacji; formalnie zarejestrowany 6 IX 1962 r. przez Wydział II Departamentu IV MSW jako figurant KE krypt. „Jacek”, następnie przerejestrowany na TW ps. „Demagog”; 27 XI 1978 r. odmówił podpisania zobowiązania do współpracy, twierdząc, że jego dotychczasowe spotkania z funkcjonariuszami SB są wystarczającą rękojmią wiarygodności; 1 I 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-9859 z powodu braku możliwości operacyjnych; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział II/V Departamentu IV MSW w ramach KE krypt. „Demagog”. Zob. AIPN, 00170/286, t. 1–7, Teczki personalna i pracy TW ps. „Demagog”.

Nr 78

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z KO ps. „Delegat” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku mjr. Ryszarda Berdysa dotycząca Lecha Wałęsy oraz odprawianych w czasie zjazdu nabożeństw

Gdańsk, dnia 8 września 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Notatka służbowab

Dnia 7 bm. przeprowadziłem rozmowę z KO „Delegat”, który przekazał mi następujące informacje z zakresu bieżących potrzeb operacyjnych:

1. Inicjatywa nabożeństwa przed obradami zjazdowymi „Solidarności” w dniu 7 bm. i kolejnych dniach pierwszej tury wyszła od obecnego na zjeździe ks. Ziei i kilku dewocyjnie nastawionych delegatek. Wspierali to nieoficjalnie ludzie związani z KOR (prawdopodobnie na ciche zlecenie Kuronia). Nabożeństwo w dniu 7 bm. odprawił proboszcz parafii katedralnej w Gdańsku ks. prałat Goździewski wspólnie z ks. Zieją, którzy będą odprawiali również kolejne nabożeństwa w okresie I tury obrad. Fakt ten jest następnie wykorzystywany przez korowców i opozycję Wałęsy do urabiania o nim dyskredytujących go opinii klerykała, spychającego „Solidarność” na tory dewocyjne.

Kapelan „Solidarności” ks. kan[onik] Jankowski zgłosił do Wałęsy opinię, że odprawianie nabożeństw na sali obrad jest posunięciem cniezbyt poważnym. Ustalił on następnie z Wałęsą, że w czasie drugiej tury zjazdu nabożeństwa nie będą już odprawiane w hali zjazdowejc.

Wśród poważnej części księży gdańskich notowany jest cpogląd, że rozpoczynanie zjazdu od codziennej mszy w sali obrad jest wielką przesadą i zakrawa na farsęc. Wg ich opinii wierzący delegaci, jeżeli tego chcą, to mogą chodzić na mszę do kościoła przed rozpoczęciem zjazdu.

2. cWg KO „Delegat” Wałęsa czuje się coraz lepiej i nabiera wiaryc w siebie. Wyraził on przekonanie, że pomimo rozwijanych przez opozycję intryg uda mu się wygrać wybory. Wałęsa ma na sali obrad swoich ludzi, którzy kontrolują postępowanie korowców i osób z nimi związanych, a głównie Gwiazdy i Lisa.

Na rzecz Wałęsy bardzo aktywnie działa Koziatek, który demonstruje swoje uprzedzenia do korowców i Żydów. Bieżących wskazówek w przedmiocie taktyki działania udziela Wałęsie ks. Jankowski, który jest stałym i czujnym obserwatorem obrad. Wałęsa, korzystając ze wskazówek, jakich udzielił mu przed zjazdem KO „Delegat”, polecił swoim ludziom, aby przekazywali mu wszelkie informacje o podejrzanym zachowaniu się Gwiazdyd, Kuronia, B[ogdana] Lisa, A[liny] Pienkowskiej, oraz nakazał im, aby dostarczali mu wszelkie ulotki i publikacje, których treści atakowałyby jego osobę.

Zastępca naczelnika Wydziału IV

KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Ryszard Berdys

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Kierownictwo służbowe

Egz. nr 2 – Teczka materiałów KO „Delegat”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 243–244, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Nr 90. Sekcja 3. Wykorzystać do meldunku, 8 IX [19]81 r. oraz parafa.

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

d W oryginale Wałęsy.

Nr 79

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 8 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Jakub Święcicki ze Szwecji, honorowy gość Regionu Wielkopolska, w dniu 7 bm. przesłał uczestnikom zjazdu pozdrowienia wraz z informacją, iż nie uzyskał zgody konsulatu polskiego w Sztokholmie na przyjazd do Polski.

2. Przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” przy przedsiębiorstwie MPWiK we Wrocławiu poinformował uczestników zjazdu, iż zarząd tego KZ wystosował pismo do sekretarza generalnego ONZ Kurta Waldheima¹ w sprawie „Polskiego raportu o stanie badania zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości oraz ścigania ich sprawców”, w którym dołącza się do tej sprawy zbrodnie katyńskie i [z] czerwca 1956 r. W apelu skierowanym do uczestników zjazdu zarząd zakładowy ww. przedsiębiorstwa żąda „ścigania i skutecznego ukarania winnych popełnienia zbrodni na ludziach w grudniu 1970 r. na Pomorzu i w 1976 r. na zasadach stosowanych wobec zbrodniarzy wojennych. Domagamy się od władz «Solidarności» zorganizowania akcji społecznej w kierunku realizacji postanowień prawa wobec wszystkich winnych zbrodni w 1970 i 1976 r.”.

3. W dalszym ciągu do uczestników zjazdu napływają protesty organizacji zakładowych „Solidarności” odnośnie [do] umorzenia śledztwa w sprawie bydgoskiej. Protest taki, skierowany m.in. do marszałka sejmu i przewodniczącego Rady Państwa, złożyli w dniu 8 IX br. członkowie „Solidarności” szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia”, w którym domagają się zajęcia zdecydowanego stanowiska w tej sprawie oraz natychmiastowego podjęcia umorzonego postępowania w imię przestrzegania porządku prawnego. Podobny protest złożył m.in. KZ NSZZ „Solidarność” Instytutu Łączności Oddział w Gdańsku.

4. Do Biura Prasowego Zjazdu napływają dalsze krytyczne uwagi na temat sprawności i skuteczności przekazywania informacji dot[yczących] jego przebiegu (zjazdu). M.in. redakcja gazety Regionu Dolny Śląsk nadesłała informację, że BIPS (wydanie zjazdowe) wyprzedzany jest przez oficjalne środki przekazu.

5. Z jednoźródłowej informacji wynika, że w dniu 7 bm. w godzinach wieczornych odbyło się w Gdańsku spotkanie Klubu Myśli Politycznej, w którym wzięło udział ok. 60 osób, w tym większość aktywu RMP z Hallem, Grzelakiem, Kobzdejem i Wręgą na czele. W czasie tego zebrania A[leksander] Hall stwierdził m.in., że podziela on opinię doc. Chrzanowskiego z „Solidarności” o nieprzygotowaniu społeczeństwa do demokracji i uważa, że potrzeba kilkunastu lat na pracę informacyjną. Obawia się jednak, aby w międzyczasie nie nastąpiła interwencja radziecka. Ma jednak nadzieję, że polityka radziecka jest polityką skuteczną i pogodzi się ze zmianą ustroju w Polsce [w zamian] za gwarancję, „że nie będziemy Piemontem ustrojowym”. Jego zdaniem PZPR spełnia jedynie rolę administracji radzieckiej w Polsce i jej rola się skończy w perspektywie kilku lat.

Ewa Borkowska w czasie dyskusji stwierdziła, że „Solidarność” przejęła taktykę partii – weszła w ślepą uliczkę dogmatyzmu ortodoksji katolickiej. Nadmieniła również, że ająatrzenie opinii publicznej przeciwko ZSRR może przyspieszyć konfrontację.

Doc. Chrzanowski, oceniając szanse Wałęsy w wyborach, stwierdził, że musi on zostać wybrany, że jest on niekwestionowanym autorytetem, co rozumieją nawet ci delegaci, którzy go nie lubią, a których jest sporo. Odnośnie [do] stosunku delegatów do władz „Solidarności” Chrzanowski stwierdził, że są [to] typowe rządy motłochu. Delegaci boją się, że obdarzając swoje władze mocą praw, postępują przeciwko demokracji.

Zdaniem Chrzanowskiego „Solidarność” jest ruchem społecznym, ale nie może zostać partią, co skończyłoby się klęską. Istnieją takie próby przeprowadzane przez Kuronia i Michnika, którzy próbowali najpierw tworzyć w „Solidarności” kluby robotnika, a następnie próbują utworzyć kluby inicjatywy samorządowej. Zdaniem Chrzanowskiego kluby mogą powstać, ale poza „Solidarnością”.

6. Uzyskano sprawdzone informacje, z których wynika, że Edmund Bałuka w dn[iu] 5 IX [19]81 r. przebywał w mieszkaniu A[nny] Walentynowicz w gronie bliżej nieznanych nam osób. W trakcie prowadzonej dyskusji wypowiadał się o zamiarze powołania Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy, która będzie działać w oparciu o trzynastopunktowy program. Obecnie działa komitet tymczasowy tej partii. Nadmienił, że w Londynie socjaliści są ze sobą skłóceni. Będąc tam, zamierzał obu liderów tej partii, Ciołkosza² i Wąsika³, pogodzić. Uważa, że do zgody dojdzie tam po utworzeniu w kraju partii socjalistycznej. Wypowiedział się również na temat swego powrotu do Polski i przesłuchania w prokuraturze. W trakcie trzeciego spotkania z prokuratorem, na jego prośbę, wręczył mu komplet egzemplarzy „Szerszenia”, z których na uwagę zasługuje nr 13 z lipca ubiegłego roku. W dalszej dyskusji Bałuka uzasadnił słuszność rozwiązania Służby Bezpieczeństwa, twierdząc, że formy działania tej służby są wzorowane na SS i NKWD.

7. Z informacji zamieszczonej na łamach BIPS nr 16 z dnia 8 IX 1981 r. wynika, że dzisiejsze obrady poprzedziło spotkanie zespołów tematycznych wyłonionych na zjeździe. Od godz. 9.00 trwało spotkanie zespołu roboczego Komisji Programowej zajmującego się informacją, szkoleniem oraz pracami opiniodawczymi i doradczymi. Swój akces do tego zespołu zgłosiło ok. 40 delegatów, w wyniku głosowania ustalono, że miejscem obrad grupy będzie siedziba Zarządu Regionu Małopolska w Krakowie. Zadaniem delegatów wchodzących w skład zespołu będzie opracowanie projektu dokumentów zawierających stanowisko zjazdu w powyższym temacie. Przyjęto, iż w dniach 14–15 bm. odbędzie się pierwsze plenarne posiedzenie zespołu, następnie w dniach 16–18 mała grupa redakcyjna uporządkuje zgromadzony materiał, zaś na następnym spotkaniu plenarnym w dniach 19–20 bm. dokonana zostanie ostateczna redakcja projektu dokumentu, przekazanego następnie Komisji Programowej Zjazdu. Warto dodać, że w spotkaniach będą mogli uczestniczyć eksperci i osoby kompetentne w temacie, a niebędące delegatami na zjazd. Będą one miały głos doradczy.

[…]b

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 149–153, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Kurt Josef Waldheim (1918–2007) – austriacki polityk; w czasie II wojny światowej służył w Wehrmachcie, oficer w sztabie gen. Alexandra Löhra, uznanego po wojnie za zbrodniarza wojennego i straconego w 1947 r.; członek SA; po wojnie w służbie dyplomatycznej (przedstawiciel Austrii we Francji, w Kanadzie i ONZ); 1968–1970 minister spraw zagranicznych Austrii, następnie ambasador Austrii przy ONZ; 1972–1981 sekretarz generalny ONZ; 1982–1984 wykładowca na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie; 1986–1992 prezydent Austrii. W trakcie kampanii wyborczej w 1986 r. ujawniono jego przynależność do SA oraz co najmniej bierny udział w zbrodniach popełnionych przez III Rzeszę na Bałkanach. Międzynarodowa komisja historyków nie znalazła dowodów na osobisty udział Waldheima w zbrodniach wojennych, choć przyznała, że jako adiutant i tłumacz gen. Löhra miał szeroką wiedzę na temat działań 12. Armii, odpowiedzialnej m.in. za deportację do Auschwitz greckich Żydów z Salonik. Konsekwencją „sprawy Waldheima” była częściowa izolacja Austrii na arenie międzynarodowej, a sam Waldheim przez wiele krajów został uznany za persona non grata (jako prezydent oficjalnie odwiedził jedynie Watykan).

2 Adam Ciołkosz (1901–1978) – prawnik, publicysta, działacz harcerski; w 1918 r. uczestnik obrony Lwowa; żołnierz w wojnie polsko-bolszewickiej; od 1921 r. członek PPS, 1931–1939 członek RN i CKW PPS; 1928–1935 poseł na Sejm RP; w 1932 r. skazany w tzw. procesie brzeskim na 3 lata więzienia; po wybuchu II wojny światowej przedostał się do Francji, a następnie do Londynu, gdzie został sekretarzem KZ PPS; 1940–1941 członek Rady Narodowej RP; po wojnie na emigracji w Wielkiej Brytanii; 1948–1955 członek CKZ PPS; 1957–1960 przewodniczący RC PPS; 1964–1977 na czele CK PPS; 1954–1956 wiceprzewodniczący EZN, 1956–1959 oraz 1963–1966 jej przewodniczący; 1955–1978 rozpracowywany przez Departament III KdsBP/MSW w ramach SEO/SOR krypt. „Cały”, 1962–1978 przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Okularnik”. Zob. AIPN, 0204/4, t. 1–4, SEO krypt. „Cały”.

b Pominięto fragment dotyczący prac komisji zjazdowych.

3 Stanisław Wąsik (1908–2004) – prawnik; członek ZNMS; żołnierz w kampanii wrześniowej oraz kampanii francuskiej; internowany w Szwajcarii, zbiegł i przedostał się do Wielkiej Brytanii; żołnierz PSZ na Zachodzie; działacz emigracyjnego PPS; od 1968 r. przewodniczący CKZ PPS; w 1990 r. po zjednoczeniu ze strukturami krajowymi został wiceprzewodniczącym RN PPS; 1991–1992 przewodniczący RN PPS; po 1995 r. wycofał się z życia politycznego; 1962–1970 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Wąsal”.

Nr 80

1981 wrzesień 8, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b8b IX 1981 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

O godz. 20.00 wznowiono obrady zjazdu. Prowadzący odczytał krótki tekst podpisany przez Celińskiego dot[yczący] sekcji pomocy społecznej, które powstaną we wszystkich regionach.

Następnie odczytuje telegramy z pozdrowieniami dla zjazdu, m.in. telegramy nadesłali: ZNP, PAX, rzemieślnicy, zespół „Słowa Powszechnego”, załoga m/s „Hutnik”, RSW Prasa Koszalin, Zakłady Graficzne Olsztyn, Stocznia Warskiego w Szczecinie itd.

Z kolei odczytany zostaje tekst rezygnacji złożonej przez Stanisława Stachowicza z Regionu Rzeszów następującej treści:

„Składam rezygnację z pracy w Komisji Statutowej ze względu na:

– nieprzestrzeganie przez prowadzących zjazd ustaleń dot[yczących] zasady prowadzenia dyskusji i głosowania nad zmianami w statucie – ustalenia przyjęte w programie pierwszego dnia zjazdu;

– osobistego preferowania własnej koncepcji przez pana Romanowskiego – wiceprzewodniczącego Komisji Statutowej”.

Przewodniczący zgłasza wniosek formalny dot[yczący] godzin obrad, a więc od godz. 9.00 do 13.00 i od 15.00 do 19.00. Powyższy wniosek zostaje przegłosowany.

Następnie przewodniczący zgłasza informację w związku z rozpowszechnianymi na sali obrad plakatami delegacji Regionu Małopolska. Delegacja krakowska zaprosiła Jacka Kuronia w dniu 7 [bm.] na dyskusję, która odbyła się zgodnie z planem.

Z kolei pada propozycja, która zostaje przegłosowana, w sprawie wysłania teleksu do Prudnika z podziękowaniem za otrzymane ręczniki z nadrukiem.

Prowadzący obrady prosi przedstawiciela Komisji Wyborczej o przeczytanie uchwały dot[yczącej] ważności zjazdu.

Komisja wyborcza prosi o uznanie wyborów i o rozwiązanie KKP, która kończy swe działanie. Uchwała zostaje przegłosowana.

Następnie przegłosowano przyjęcie materiałów zjazdowych.

Przedstawiciel KKP złożył podziękowanie wszystkim członkom komisji za pomoc w pracy w ostatnich 2–3 miesiącach w imieniu Prezydium Zjazdu.

Prowadzący informuje o utworzeniu dodatkowego zespołu trzynastego, oprócz już istniejących dwunastu zespołów problemowych.

Następnie przedstawiciel Komisji Statutowej oznajmia, że wobec licznych kontrowersji komisja opracowała nowy zestaw pytań. Po odczytaniu każdego pytania będzie przeprowadzane głosowanie:

Pkt 1: Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu?

a) nie – tylko konieczne poprawki i uzupełnienia;

b) tak – (zdecydowana większość głosuje „nie”).

Pkt 2: Czy statut powinien uwzględniać regionalizację?

Większość za „nie”.

Pkt 3: Czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni między komisją zakładową a regionalną?

Większość „tak”.

Pkt 4: Czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych?

Większość „tak”.

Wobec pewnych niejasności i wynikłej dyskusji nad powyższym p[un]ktem głos zabrał prof. Olszewski. Stwierdził on, że nie rozumie tej przedłużającej się proceduralnej sprawy i zniecierpliwienia delegatów. Oznajmił, że głosuje się w tej chwili nad jedną z najbardziej istotnych spraw. Oddzielenie władzy wynika z pewnej tradycji polskiego ruchu zawodowego. Zaznaczył, że w tej chwili jest sytuacja taka, w której odpowiedź „tak” przesądzi o tym, kto będzie wybierał władzę wykonawczą, czy delegaci na tej sali, czy też przekażą swoje kompetencje innemu ciału.

Przesądzony będzie również kształt personalny związku. Zaznaczył, że koncepcja Modzelewskiego opiera się na założeniu, że związek musi być silną władzą centralną. Koncepcja władzy wykonawczej, która jest wybierana przez ten zjazd, nie jest koncepcją władzy słabej, jej siła będzie płynęła z mandatu. Prof. Olszewski stwierdził ponadto, że władza, żeby mogła działać, musi mieć ściśle określone kompetencje. Zaznaczył przy tym, że należy rzeczowo spojrzeć na te dwie koncepcje, na wady i zalety.

W dalszej części wystąpienia Olszewski stwierdził, że jest przeciwny zakazom łączenia funkcji i proponuje pozostawić to do uznania delegatom. Ponieważ padł głos z sali, że ekspert nie powinien sugerować takiego czy innego wariantu, odpowiedzi udzielił Modzelewski. Stwierdził on, że Olszewski ma prawo agitowania za taką lub inną koncepcją. Następnie wywiązała się dyskusja, w trakcie której delegat z Gorzowa Wielkopolskiego stwierdził: „Dziwi mnie manipulowanie robotnikami. Ja nie wiem już, za kim mam głosować, czy za grupą Modzelewskiego, czy Olszewskiego. Robotnicy założyli związek i jeśli eksperci nie mogą się dogadać, to damy sami radę bez takich ekspertów”.

Kolejny zgłoszony wniosek postuluje zmianę przewodniczącego. Większość głosowała przeciw.

Ponownie postawione zostało pytanie, czy należy oddzielić [władzę] uchwałodawczą od wykonawczej.

Pytanie: Jeśli się oddzieli, to gdzie jest miejsce przewodniczącego związku?

Odp.: Nie przewiduje się stanowiska przewodniczącego rady naczelnej.

Ostatecznie przegłosowano „nie”.

Pkt 5: Czy istnieje konieczność powołania sądu związkowego?

Pkt 6: [Czy] przewodniczący winien być wybierany przez zjazd?

Większość „tak”.

Pkt 7: Czy kandydatami do władz krajowych winni być delegaci na zjazd?

Większość „tak”.

Pkt 8: Czy statut powinien szerzej regulować sprawy wyborczec?

Większość „tak”.

Pkt. 9: Czy konieczne jest rozszerzanie kompetencji Komisji Rewizyjnej?

Większość „tak”.

Podano następnie komunikat, że w dniu 8 IX br. o godz. 9.00 zespoły spotykają się w aulach UG. Obrady plenarne rozpoczną się o godzinie 10.30.

Jeden z delegatów (prawdopodobnie Śliwiński) stwierdził, że projekty uchwał i wnioski nie powinny być przetrzymywane w prezydium, lecz odczytywane. Zdaniem wymienionego niektóre wnioski są celowo blokowane, jak np. wniosek Regionu Wielkopolski dot[yczący] poparcia dla Bratkowskiego.

Następnie z sali zgłoszono wniosek, ażeby obrady w dniu dzisiejszym zakończyć o godz. 22.00. Wniosek ten poddano pod głosowanie, którego wynik brzmiał – „tak”.

Na zakończenie obrad odczytano komunikat o aktualnej sytuacji w Bydgoszczy. Poinformowano delegatów, że sytuacja została opanowana dzięki postawie miejscowych działaczy oraz szczególnemu zaangażowaniu biskupa Michalskiego¹. Zebrani pod aresztem rozeszli się, a do zgromadzonych przed siedzibą związku w Bydgoszczy przemawiają bp Michalski i Perejczukd.

Obrady zgodnie z zatwierdzonym przez delegatów wnioskiem zakończono ok. godz. 22.00.

W dyskusjach kuluarowych większość delegatów zwracała uwagę na konieczność współpracy i kompromisu wszystkich rozsądnych Polaków celem wyprowadzenia kraju z kryzysu. Delegaci winą za obecny stan obarczają zarówno rząd, jak i kierownictwo „Solidarności”, gdyż zajmują się oni wytykaniem sobie popełnionych błędów, zamiast dążyć bdob poprawy sytuacji gospodarczej kraju.

W dyskusjach zwraca się również uwagę, że „Solidarność” stała się oficjalną opozycją wobec rządu. Z pola działalności związku znikają sprawy socjalne, a w coraz szerszym zakresie podstawowymi kierunkami działania są problemy natury politycznej.

Wśród delegatów rozpowszechnia się informacja, że A[ndrzej] Gwiazda, J[an] Rulewski i W[ładysław] Frasyniuk² utworzyli grupę, która dążyć będzie do pozbawienia L[echa] Wałęsy funkcji przewodniczącego KKP, zarzucając mu dyktatorskie zasady przewodzenia związkiem, samowładztwo i brak wykształcenia.

Konsternację delegatów wywołało ostentacyjne opuszczenie sali obrad (na kilkadziesiąt minut) przez delegację Regionu Łódzkiego, która w ten sposób zaprotestowała przeciwko zignorowaniu ich stanowiska w sprawie samorządów pracowniczych. W wyniku podjętej interwencji delegacja łódzka powróciła na salę obrad.

W pracach zespołów tematycznych I KZD „Solidarności” biorą udział następujący eksperci:

I. Życie związku.

1. Demokracja i formy działania związkowego.

Jan Tomasz Lipski³ (OPSZ) – sekretarz,

Jacek Kuroń, Ludwik Dorn⁴ (Mazowsze), Jan Pasterczak⁵ (Rzeszów), Bohdane Ofierski (Mazowsze), Surażska Wiesławaf (Wrocław).

2. Organizacja związku.

Sergiusz Kowalski⁶ (OPSZ) – sekretarz,

Jacek Kurczewski⁷ (OPSZ), Kazimierz Pieprz⁸ (Wrocław), Feliks Kubiak⁹ (Poznańg), Andrzej Sygut¹⁰ (Kielce), Andrzej Piekara¹¹ (Warszawa–Gdańsk), Zbigniew Wierzbicki¹² (W[arsza]wa–Gdańsk), Aleksanderh Seniuta (Wrocław), Janusz Krzyżewski¹³ (Katowice), Mirosław Domińczyk¹⁴ (Kielce), Jan Nakonieczny¹⁵ (Lublin), Andrzej Tymowski¹⁶ (OPSZ).

3. Informacja, szkolenie OPSZ.

Magdalena Bocheńska-Chojecka¹⁷ (OPSZ) – sekretarz,

Tadeusz Mazowiecki (OPSZ), Andrzej Paczkowski¹⁸ (OPSZ), Mirosław Chojecki¹⁹ (OPSZ), Jacek Stankiewicz²⁰ (Toruń), Kazimierz Pieprz (Wrocław), Elżbieta Kaczyńska²¹ (OPSZ), Stefan Małecki²² (OPSZ), Halina Bortnowska²³ (Kraków), Bohdane Ofierski (Mazowsze).

4. Negocjacje i akcje protestacyjne.

Nina Kraśko²⁴ (OPSZ) – sekretarz,

Antoni Macierewicz²⁵ (OPSZ), Tadeusz Zieliński²⁶ (OPSZ), Zbigniew Bogusławski²⁷ (Katowice), Andrzej Stelmachowski (OPSZ), Henryk Klata²⁸ (Bielsko-Biała).

II. Polityka społeczno-gospodarcza.

5. Program stabilizacji społeczno-gospodarczej, reforma i samorząd.

Waldemar Kuczyński²⁹ (OPSZ) – sekretarz,

Stefan Kurowski³⁰ (OPSZ), Cezary Józefiak³¹ (OPSZ Łódź), Witold Trzeciakowski³² (OPSZ), Jerzy Eysymontti (OPSZ), Szymon Jakubowicz³³ (OPSZ), Edmund Kitłowski³⁴ (Szczecin), Bronisław Ziemianin³⁵ (Szczecin), Jędrzej Krakowski³⁶ (Katowice), Tomasz Stankiewicz³⁷ (OPSZ), Aleksander Jędraszczyk³⁸, Stanisław Kiełczewski³⁹ (Wrocław), Antoni Gorazd⁴⁰ (Wrocław), Leon Kieres⁴¹ (Wrocław), Rafał Kasprzyk⁴² (Łódź), Teresa Romanowska⁴³ (Łódź), Sławomir Kozłowski⁴⁴ (Lublin), Ryszard Gawroński⁴⁵ (Kielce), Edward Kuliga⁴⁶ (Kraków), Paweł Czartoryski⁴⁷ (OPSZ).

6. Rynek, ceny, koszty utrzymania.

Krzysztof Hagemejer⁴⁸ (OPSZ) – sekretarz,

Andrzej Tymowski (OPSZ), Irena Wóycickaj (OPSZ), Władysław Sadowski⁴⁹ (OPSZ), Jerzy Dietl⁵⁰ (OPSZ – Łódź), Irena Topińska⁵¹ (OPSZ), Antoni Leopold⁵² (OPSZ), Marian Wiśniewski⁵³ (OPSZ).

7. Praca, płace, ochrona i prawo pracy.

Andrzej Topiński⁵⁴ (OPSZ) – sekretarz,

Aurelia Polańska⁵⁵ (OPSZ – Gdańsk), Jan Rosner⁵⁶ (OPSZ), Tadeusz Zieliński (OPSZ), Marek Pliszkiewicz⁵⁷ (OPSZ), Janina Waluk⁵⁸ (OPSZ), Jerzy Belkek (Toruń), Tadeusz Żyliński⁵⁹ (Wrocław), Zygmunt Masternak⁶⁰ (Wrocław), Teresa Liszcz⁶¹ (Lublin), Zbigniew Bogusławski (Katowice), Jerzy Loga⁶² (Łódź).

8. Człowiek i środowisko – polityka społeczna.

Jolanta Supińska⁶³ (OPSZ) – sekretarz,

a) Rodzina – Danuta Markowska⁶⁴ (OPSZ),

b) Polityka mieszkaniowa – Edward Kuminek⁶⁵ (OPSZ),

c) Zdrowie – Piotr Krasucki⁶⁶ (OPSZ),

d) Ochrona środowiska – Jerzy Zaleskil (OPSZ), Roman Paczuski⁶⁷ (Bydgoszcz), Joanna Radecka⁶⁸ (Gdańsk),

e) Kultura – Adam Stanowski⁶⁹ (OPSZ – Lublin),

f) Emeryci – Jan Malanowski⁷⁰ (OPSZ),

g) Niedostatek – Helena Góralska⁷¹ (OPSZ), Józefina Hrynkiewicz⁷² (OPSZ), Zygmunt Skórzyński⁷³ (Mazowsze), Janina Frentzelł-Zagórska (Mazowsze), Edmund Wnuk-Lipiński⁷⁴, Irena Wóycickaj (OPSZ), Krzysztof Górka⁷⁵ (Olsztyn), Jerzy Matyjek⁷⁶ (Toruń), Henryk Klata (Bielsko-Biała), Maria Nenckam-Borowiecka (Toruń), Paweł Czartoryski (OPSZ – Toruń).

III. Życie publiczne.

9. Prawa obywatelskie i praworządność.

Jerzy Ciemniewski⁷⁷ (OPSZ) – sekretarz,

Jan Olszewski (OPSZ), Jerzy Stembrowicz⁷⁸ (OPSZ), Jan Górski⁷⁹ (OPSZ), Roman Wieruszewski⁸⁰ (Poznań), Karol Głogowski⁸¹ (Łódź), Zbigniew Hołda⁸² (Lublin), Maciej Szydłowski⁸³ (Kielce).

10. Edukacja i kultura narodowa.

Bohdan Cywiński⁸⁴ (OPSZ) – sekretarz,

Maria Ofierska⁸⁵ (OPSZ), Jerzy Stembrowicz (OPSZ), Stefan Amsterdamski⁸⁶ (OPSZ), Aldona Jawłowska⁸⁷ (OPSZ), Anna Wyka⁸⁸ (OPSZ), Iwona Tarnawska⁸⁹ (OPSZ), Teresa Bochwic⁹⁰ (OPSZ), Jerzy Szacki⁹¹ (OPSZ), Stefan Starczewski⁹² (OPSZ), Roman Duda⁹³ (Wrocław), Maria Hernas⁹⁴ (Wrocław).

11. Związek wobec PZPR i władzy.

Bogdan Gotowski⁹⁵ (OPSZ) – sekretarz,

Jan Olszewski (OPSZ), Władysław Siła-Nowicki⁹⁶ (OPSZ), Jan Strzelecki (OPSZ), Leszek Nowak⁹⁷ (Poznań), Stefan Kurowski (OPSZ), Andrzej Stelmachowski (OPSZ), Jadwiga Staniszkis⁹⁸ (ekspert KKP), Jarosław Kaczyński⁹⁹ (Mazowsze), Witold Nieciuński¹⁰⁰ (OPSZ).

12. Związek a inne ruchy społeczne.

Zdzisław Szpakowski¹⁰¹ (OPSZ) – sekretarz,

Wiesław Chrzanowski (OPSZ), Mirosław Dzielski¹⁰² (Kraków), Andrzej Grabiński¹⁰³ (Mazowsze), Joanna Kurczewska¹⁰⁴ (OPSZ), Maciej Szydłowski (Kielce), Jan Nakonieczny (Lublin).

Zainteresowanie społeczeństwa Regionu Gdańskiego I Zjazdem „Solidarności” jest nadal stosunkowo niewielkie, a odnotowane wypowiedzi i opinie są zróżnicowane, i tak:

– w stoczniach dyskusje koncentrują się głównie na sprawach ewentualnych zmian personalnych i programie związku. Wyrażona jest obawa, aby władzy [w] związku nie opanowali działacze KOR;

– w środowisku służby zdrowia wystąpienia delegatów nie wzbudzają żadnego zainteresowaniac. Większość osób jest niezadowolona z decyzji zjazdu o niedopuszczeniu na salę obrad RiTV;

– znaczna część pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy jest oburzona brakiem transmisji telewizyjnej i bieżących komunikatów w radiu i biuletynach związkowych.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 131–138, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani numeru egzemplarza.

b–b Wpisano odręcznie.

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

d W oryginale Terejczuk. Jan Perejczuk (ur. 1942 r.) – inżynier mechanik; pracownik Zakładów Urządzeń Okrętowych „Famor” w Bydgoszczy; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS; członek ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 6 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Potulicach i Strzebielinku; 1990–1994 radny Bydgoszczy; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Bydgoszczy w ramach SOS krypt. „Latarnik”, 1984–1988 przez Wydział V WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Gryf”, 1988–1989 przez Wydział V/Inspektorat 2 WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Organizacja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Janusz_Perejczuk (dostęp 18 IX 2018 r.).

1 Jan Michalski (1914–1989) – duchowny; w 1939 r. przyjął święcenia kapłańskie; w czasie okupacji niemieckiej pomagał ukrywającym się Żydom; kapelan AK, powstaniec warszawski; 1975–1989 biskup pomocniczy gnieźnieński; jako wiceprzewodniczący Komisji Episkopatu ds. Duszpasterstwa Rolników zaangażował się w rejestrację NSZZ RI „Solidarność”; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Poznaniu/SB RUSW w Gnieźnie w ramach SOR krypt. „Ekonom”.

e W oryginale Bogdan. Bohdan Ofierski (ur. 1939 r.) – socjolog; pracownik Stołecznego Zespołu Neuropsychiatrycznego Opieki Zdrowotnej; w 1981 r. koordynator techniczny badań socjalnych w OBS przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w 1985 r. rozpracowywany przez Sekcję Zwiadu Batalionu WOP w Nowym Sączu w ramach SOS krypt. „Banita”.

f W oryginale Wiesław Surawski. Wiesława Surażska (1947–2005) – ekonomistka, dr; pracownik naukowy PWr; ekspert OPSZ NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym internowana w ośrodkach odosobnienia w Szczecinie i we Wrocławiu; 1983–1988 na emigracji w Norwegii; współpracowniczka Banku Światowego i OECD; 1977–1979 rozpracowywana przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Mąciciele”, 1982–1983 przez Wydział V/V-1/III-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Sum-2”/„Psycholog”.

2 Władysław Frasyniuk (ur. 1954 r.) – technik samochodowy, przedsiębiorca, polityk; kierowca mechanik w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym we Wrocławiu; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; współtwórca MKS, rzecznik prasowy MKZ Dolny Śląsk; od 5 III 1981 r. przewodniczący MKZ, następnie ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; członek KKP, delegat na I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym ukrywał się, poszukiwany listem gończym; współtwórca i przewodniczący RKS Dolny Śląsk; organizator strajków i konspiracyjnych struktur „Solidarności”; współtwórca TKK; 5 X 1982 r. aresztowany, 25 XI 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu na 6 lat więzienia, w 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; po uroczystościach rocznicowych 31 VIII 1984 r. zatrzymany i skazany przez kolegium ds. wykroczeń na 2 miesiące aresztu; 13 II 1985 r. ponownie aresztowany po spotkaniu z Lechem Wałęsą w Gdańsku, skazany przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku na 3,5 roku więzienia, we wrześniu 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; współtwórca i przewodniczący działającej jawnie od grudnia 1987 r. RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1991–2001 poseł na Sejm RP; 1984–1990 rozpracowywany przez Wydział V-1/Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Ikar”. Zob. M. Strasz, Władysław Frasyniuk [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 87–90; http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Frasyniuk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Jan Tomasz Lipski (ur. 1953 r.) – socjolog, publicysta; członek KIK; współpracownik KSS „KOR”; ekspert OPSZ przy KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 4 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Załężu k. Rzeszowa i Uhercach; 1972–1984 rozpracowywany przez Departament IV MSW w ramach KE/SOR krypt. „Malec”.

4 Ludwik Dorn (ur. 1954 r.) – socjolog, polityk; harcerz 1. WDH im. Romualda Traugutta, tzw. Czarnej Jedynki; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”; współpracownik drugoobiegowych pism „Głos”, „Robotnik”, „Indeks”; w 1977 r. sygnatariusz deklaracji założycielskiej SKS w Warszawie; od 1980 r. kierownik OBS przy MKZ Mazowsze; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym ukrywał się, poszukiwany listem gończym; 1982–1989 redaktor drugoobiegowych pism „Wiadomości” i „Głos”; 1997–2015 poseł na Sejm RP; 2005–2007

wicepremier i minister spraw wewnętrznych i administracji; w 2007 r. marszałek Sejmu RP; 1976–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Baum”. Zob. A. Kaczorowski, Ludwik Dorn [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 74–76; http://www.encysol.pl/wiki/Ludwik_Dorn (dostęp 4 IV 2018 r.).

g W oryginale Kraków.

5 Brak bliższych danych. Być może chodzi o Jacka Pasternaka.

6 Sergiusz Kowalski (ur. 1953 r.) – matematyk, dr; 1975–1976 uczestnik akcji zbierania podpisów pod listami przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; 1976–1977 kolporter wydawnictw niezależnych, prowadził w swoim mieszkaniu punkt kolportażowy; 1976–1980 współpracownik NOW-ej (m.in. drukarz, składacz, organizator transportu); 1976–1981 współpracownik KOR i KSS „KOR”; uczestnik akcji zbierania podpisów pod petycją dotyczącą zbadania wydarzeń Czerwca ’76 oraz pieniędzy dla represjonowanych robotników z Ursusa i Radomia; 1978–1980 uczestnik wykładów TKN; w maju 1980 r. uczestnik głodówki solidarnościowej w kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej z uwięzionymi Dariuszem Kobzdejem i Mirosławem Chojeckim; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce, w kwietniu 1982 r., w czasie przebywania na przepustce, trafił do szpitala, 13 X 1982 r. formalnie zwolniony z internowania; 1990–2003 pracownik naukowy w Instytucie Studiów Politycznych PAN; 1973–1986 rozpracowywany przez Wydział III/III-1/III-2 KS MO/SUSW/SB DUSW Warszawa-Ochota w ramach SOS/SOR krypt. „Sergiusz”/„Samorząd”, 1987–1989 przez SB DUSW Warszawa-Ochota w ramach KE krypt. „Sergiusz”. Zob. J. Staszelis, Sergiusz Kowalski [w:] Opozycja w PRL.., t. 2, s. 174–175; http://www.encysol.pl/wiki/Sergiusz_Kowalski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Jacek Kurczewski (ur. 1943 r.) – socjolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW; w 1976 r. uczestnik akcji zbierania podpisów pod Listem 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w sierpniu 1980 r. sygnatariusz Apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących robotników; ekspert KKP/KK NSZZ „Solidarność” oraz MKZ/ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; członek Rady Programowej OPSZ i Rady Programowej OBS przy ZR Mazowsze; 1988–1990 członek i wiceprzewodniczący KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 sędzia Trybunału Stanu; 1991–1993 wicemarszałek Sejmu RP; 1969–1971 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOS krypt. „Czech”, 1976–1977 przez Wydział III KS MO w ramach SOR. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Maria_Antoni_Kurczewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Kazimierz Pieprz (ur. 1944 r.) – technik budowy maszyn; pracownik Przedsiębiorstwa Gospodarki Maszynami we Wrocławiu; członek Prezydium MKZ we Wrocławiu; w 1981 r. kierownik wrocławskiego OPSZ; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym we Wrocławiu; 1983–1987 rozpracowywany przez Wydział V-1 KW MO we Wrocławiu/SB DUSW Wrocław-Fabryczna w ramach KE krypt. „Ziołowy”; 20 XI 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu pod nr. 42009 jako TW ps. „Krzysztofski”; 22 XII 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-55552, nie zachowały się. Zob. karty E-14, E-16 dot. K. Pieprza z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu.

9 Feliks Kubiak (1925–1990) – radca prawny; doradca ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; gość honorowy I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego radca prawny konspiracyjnych struktur NSZZ „Solidarność”, współpracownik TKZ Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Poznaniu; 1987–1989 członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach KE krypt. „Emeryt”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Feliks_Kubiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Andrzej Sygut (ur. 1946 r.) – filolog polski; uczestnik Marca ’68 w Poznaniu; wykładowca w Instytucie Kształcenia Nauczycieli i Badań Oświatowych w Kielcach; 1980–1981 ekspert ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; 1990–2001 świętokrzyski kurator oświaty; 4 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Kielcach pod nr. 20116 jako kandydat na TW; 27 IV 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-36528. Zob. AIPN Ki, 004/2909, Akta kandydata na TW dot. A. Syguta.

11 Andrzej Piekara (ur. 1930 r.) – prawnik, prof. dr hab.; pracownik naukowy UJ (w 1967 r. usunięty z PZPR za tzw. poglądy rewizjonistyczne), Spółdzielczego Instytutu Badawczego, następnie WSI w Radomiu oraz UW; uczestnik Konwersatorium DiP; 1962–1965 rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Krakowie w ramach SOS krypt. „Prawnik”, 1967–1969 przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach SOR krypt. „Wspak”.

12 Zbigniew Wierzbicki (1919–2017) – socjolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz UMK w Toruniu; od 1978 r. uczestnik TKN; 1986–1989 członek Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa Wojciechu Jaruzelskim; 1970–1974 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach

KE krypt. „Topola”, w 1977 r. przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Wier”, 1978–1990 przez Wydział III-1/III/OKPP KS MO/SUSW w ramach KE krypt. „Rolnik”.

h W oryginale Krzysztof. Aleksander Eugeniusz Seniuta ps. „Krzysztof” (1930–1998) – prawnik, dr; uczestnik tajnych kompletów prowadzonych w jego rodzinnym domu w okupowanym Lwowie; harcerz Szarych Szeregów; w 1950 r. organizator nielegalnej organizacji pod nazwą „Armia Krajowa”; w lipcu 1950 r. aresztowany, 19 I 1951 r. skazany przez WSR we Wrocławiu na 14 lat więzienia, osadzony w zakładach karnych w Rawiczu i Nowogardzie oraz w szpitalu więziennym w Szczecinie, w listopadzie 1956 r. zwolniony; od 1962 r. pracownik naukowy UWr; doradca MKZ we Wrocławiu oraz ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; ekspert OPSZ; w 1981 r. sekretarz KKW NSZZ „Solidarność” na I KZD Gdańsku; od 14 XII 1981 r. uczestnik strajku w Państwowej Fabryce Wagonów „Pafawag” we Wrocławiu, 17 XII 1981 r. zatrzymany podczas kolejnej pacyfikacji strajku przez ZOMO, przetrzymywany w Zakładzie Karnym we Wrocławiu; 24 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; objęty zakazem prowadzenia zajęć ze studentami; od 1983 r. na emigracji w Belgii, pracownik Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli, autor raportu o sytuacji w Polsce dla Komisji Badawczej Międzynarodowej Organizacji Pracy; 1958–1963 rozpracowywany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOO krypt. „Pigmeje”, 1981–1982 przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu w ramach SOS krypt. „Par”, 1984–1987 kontrolowany przez Departament I MSW w ramach SMW krypt. „Kris”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Eugeniusz_Seniuta (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Janusz Krzyżewski (1938–2003) – prawnik, ekonomista, dr; członek Ligi Narodowo-Demokratycznej; w 1961 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 10 miesięcy więzienia; radca prawny w Instytucie Informacji Naukowej i Ekonomicznej; doradca ZR Śląsk NSZZ „Solidarność”; po wprowadzeniu stanu wojennego pisał artykuły od prasy drugoobiegowej; zaangażowany w kolportaż wydawnictw drugoobiegowych; od 1991 r. członek Komisji Papierów Wartościowych; 1960–1962 rozpracowywany przez Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SAG/SOR krypt. „Związek”, 1962–1977 przez Wydział III K MO m.st. Warszawy/KS MO w ramach KE krypt. „Krzemień”, 1983–1987 przez Biuro Studiów MSW w ramach SOR krypt. „Ekspert”.

14 Mirosław Mikołaj Domińczyk (ur. 1953 r.) – ślusarz; pracownik Kieleckiego Przedsiębiorstwa Instalacji Budownictwa; przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Świętokrzyskiego; członek KKP; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Kielcach-Piaskach; 1983–2003 na emigracji w USA; 1983–1985 w ramach Komitetu Pomocy „Solidarności” w Nowym Jorku organizator pomocy sprzętowo-materialnej dla podziemnej „Solidarności” w kraju; 1983–1993 konsultant ds. Europy Wschodniej w AFL-CIO w Waszyngtonie; 1980–1988 rozpracowywany przez wydziały III „A” i IV KW MO w Kielcach w ramach SOS krypt. „Dar”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Miros%C5%82aw_Miko%C5%82aj_Domi%C5%84czyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

15 Jan Nakonieczny (1936–2003) – dr nauk rolniczych; 1960–1961 sekretarz PK ZSL w Rykach; pracownik naukowy Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Środkowo-Wschodniego; przedstawiciel Regionu Środkowo-Wschodniego w KKP; członek Prezydium Zarządu Oddziału NSZZ „Solidarność” Ziemia Puławska; uczestnik strajku w Zakładach Azotowych Puławy (opuścił zakład przed pacyfikacją), następnie do 10 I 1983 r. ukrywał się; zwolniony z pracy; 1981–1982 szef Komitetu Obrony Narodowej NSZZ „Solidarność” w Puławach; redaktor pisma „Biuletyn KON «Solidarność» Ziemia Puławska”; w październiku 1989 r. przywrócony do pracy w IUNG w Puławach; rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Lublinie: 1958–1961 w ramach SOS krypt. „Wiciowiec”, 1976–1977 w ramach SOS krypt. „Kółko”, 1980–1982 przez Wydział III „A”/IV KW MO w Lublinie w ramach KE krypt. „Lis”, 1982–1984 przez Wydział IV KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Watykan”, 1984–1989 przez SB RUSW w Puławach w ramach KE krypt. „Gracz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Nakonieczny (dostęp 18 VIII 2017 r.).

16 Andrzej Tymowski (1922–2002) – prawnik, ekonomista, dr praw, prof. nauk ekonomicznych; żołnierz AK, powstaniec warszawski; pracownik naukowy UW (m.in. prorektor); w 1976 r. ekspert przy ONZ; w 1981 r. wiceprzewodniczący Rady Programowo-Konsultacyjnej przy OPSZ NSZZ „Solidarność”; 1986–1989 członek Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa Wojciechu Jaruzelskim; po 1989 r. przewodniczący Rady Polityki Społecznej przy Prezydencie RP; 1955–1956 rozpracowywany przez Wydział IV UBP m.st. Warszawy w ramach SEO/SAS krypt. „Obóz”.

17 Magdalena Bocheńska-Chojecka (ur. 1951 r.) – historyk; ekspert OPSZ; 1980–1984 rozpracowywana przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR, 1984–1990 przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Insekt”.

18 Andrzej Paczkowski (ur. 1938 r.) – historyk, prof. dr hab.; pracownik naukowy Instytutu Historii PAN; prezes Polskiego Związku Alpinizmu; w 1968 r. w czasie pobytu we Francji nawiązał kontakt z paryską „Kulturą”; w 1981 r. wykładowca Wszechnicy Robotniczej przy MKZ/ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; ekspert OPSZ; w stanie wojennym i później publikował w pismach podziemnych, m.in. w „Tygodniku Wojennym”, „Tygodniku Mazowsze”, „Krytyce”, 1983–1989 współorganizator Archiwum „Solidarności”; członek tajnego Społecznego Komitetu Nauki; kurier wydawnictw emigracyjnych i pieniędzy z zagranicy dla RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; 1990–2000 wicedyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN; 2000–2011 członek Kolegium IPN; 2011–2012 przewodniczący Rady IPN; 1969–1971 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Turysta”; 1976–1979 zarejestrowany przez Wydział III/III-1 KS MO jako kandydat na TW ps. „Kozica”, odmówił współpracy; 1982–1983 rozpracowywany przez Departament V MSW w ramach SOS krypt. „Alpinista”, 1984–1990 przez Wydział III SUSW w ramach SOS krypt. „Delegat”. Zob. A. Piekarska, Andrzej Paczkowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 286–288; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Paczkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

19 Mirosław Chojecki (ur. 1949 r.) – wydawca, producent filmowy, inżynier chemik; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; organizator pomocy dla represjonowanych robotników Radomia i Ursusa; współzałożyciel KSS „KOR” oraz Niezależnej Oficyny Wydawniczej „NOW-a”; 1981–1989 na emigracji we Francji; 30 IX 1976 r. aresztowany w Radomiu, w czasie przesłuchania funkcjonariusze Wydziału III „A” KS MO podający się za oficerów kontrwywiadu podjęli próbę pozyskania Chojeckiego do współpracy z SB; 11 X 1976 r. inspektor Wydziału III „A” KS MO ppor. Zenon Skoczylas sporządził raport z doraźnego pozyskania Chojeckiego do współpracy, tego samego dnia został on zarejestrowany przez Wydział III „A” KS MO pod nr. rej. 16061 jako TW ps. „Radomiak”, po zwolnieniu z aresztu odmówił współpracy z SB. W notatce informacyjnej z 11 X 1976 r. ppor. Skoczylas zapisał: „Na moje pytanie, dlaczego nie chce się z nami spotykać, mimo że obiecał nam to w czasie rozmowy w Radomiu, stwierdził, że nie chce się z nami spotykać i nie ma nam nic do przekazania”. Wezwany 22 X 1976 r. na przesłuchanie do KD MO Żoliborz, ponownie odmówił udzielania informacji. W związku z tym 26 X 1976 r. został objęty rozpracowaniem w ramach SOR krypt. „Komitet” (prowadziły ją Wydział III „A”, następnie Wydział III-2 KS MO); 29 II 1984 r. materiały przekazano do Departamentu I MSW, 18 X 1989 r. złożono je do archiwum pod sygn. 55420/II. Zob. AIPN, 0248/37, t. 1–10, SOR krypt. „Komitet”; karty EO-4/73, EO-4-B/72 dot. M. Chojeckiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW; T. Bochwic, Mirosław Chojecki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 54–56; http://www.encysol.pl/wiki/Miros%C5%82aw_Chojecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

20 Jacek Stankiewicz (1939–2012) – inżynier mechanik; pracownik Zakładów Włókien Chemicznych „Elana” w Toruniu; w 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ Toruń; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Potulicach i Strzebielinku; w 1983 r. zwolniony z pracy; 1985–1988 współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Toruńskiego; redaktor „Toruńskiego Informatora Solidarności”; w 1991 r. sekretarz stanu w URM, zastępca szefa URM; w 1979 r. rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Toruniu w ramach SOS krypt. „Meduza”, 1980–1988 przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Dyktator”, w 1989 r. przez Wydział V WUSW w Toruniu w ramach SOS krypt. „Komandor”; 1968–1974 zarejestrowany przez SB KP MO w Toruniu jako TW ps. „Jacek” (pozyskany w związku z wyjazdem do Wielkiej Brytanii, przekazywał ogólnikowe informacje, w końcu odmówił współpracy). Zob. AIPN By, 0104/284, Akta SOR krypt. „Dyktator”; karta E-16 dot. J. Stankiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy, Toruniu, Włocławku; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Stankiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

21 Brak bliższych danych.

22 Stefan Małecki-Tepicht (ur. 1943 r.) – ekonomista; pracownik Instytutu Urbanistyki i Architektury; redaktor Komisji Wydawniczej ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; ekspert OPSZ; członek kolegium wydawniczego NOW-ej; 1981–1988 zarejestrowany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW jako kandydat na TW (w rozmowie sondażowej zaprezentował stanowisko negatywne wobec SB, do próby pozyskania nie doszło; w 1985 r. z opracowania kandydata zrezygnowano, w 1988 r. sprawa ostatecznie trafiła do archiwum). Zob. AIPN, 001134/3503, Akta kandydata na TW dot. S. Małeckiego-Tepichta.

23 Halina Bortnowska-Dąbrowska (ur. 1931 r.) – filozof; 1961–1983 redaktor i sekretarz redakcji miesięcznika „Znak”; 1980–1981 doradca Komisji Robotniczej Hutników w Nowej Hucie; w 1981 r. zatrudniona na pół etatu w MKZ/ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”, odpowiedzialna za Wszechnicę Związkową; 16–24 XII 1981 r. internowana; od 1986 r. członek Komitetu Helsińskiego w Polsce; w 1989 r. współzałożycielka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (do 2007 r. przewodnicząca Rady); publicystka „Tygodnika Powszechnego” i „Gazety Wyborczej”; 1982–1989

rozpracowywana przez Wydział IV KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Mrówka”; 11 XII 1968 r. zarejestrowana przez Wydział II Departamentu IV MSW jako KP; 1 XII 1973 r. materiały przekazano do KW MO w Krakowie; 17 XII 1973 r. zarejestrowana przez Wydział IV KW MO w Krakowie pod nr. 13618 jako KO; 2 XI 1982 r. materiały włączono do SOR krypt. „Mrówka”. Zob. R. Graczyk, Cena przetrwania? SB wobec Tygodnika Powszechnego, Warszawa 2011, s. 325 i n. (Roman Graczyk rejestracji z lat 1968–1973 nie traktuje jako osobowego źródła informacji); http://www.encysol.pl/wiki/Halina_Bortnowska-D%C4%85browska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

24 Nina Kraśko (ur. 1945 r.) – socjolog; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; pracownik naukowy Instytutu Nauk Społecznych PWr; ekspert OPSZ; 1973–1974 rozpracowywana przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach KE krypt. „Klasa”.

25 Antoni Macierewicz (ur. 1948 r.) – historyk, polityk; od 1967 r. komendant 1. WDH im. Romualda Traugutta, tzw. Czarnej Jedynki; uczestnik Marca ’68 w Warszawie, aresztowany; w 1975 r. zbierał podpisy pod listem do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. współzałożyciel KOR; od 1977 r. redaktor „Głosu”; w 1980 r. współtwórca i szef OBS przy MKZ/ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; członek Zespołu Ekspertów przy KKP/KK; w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej OPSZ przy KKP/KK; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 16 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie, Kielcach-Piaskach, Załężu k. Rzeszowa, Łupkowie, we wrześniu 1982 r. zbiegł i do 1984 r. ukrywał się; wydawca i redaktor „Głosu” i „Wiadomości”; 1991–1993 oraz od 1997 r. poseł na Sejm RP; 1991–1992 minister spraw wewnętrznych; 2006–2007 wiceminister obrony narodowej, 2015–2018 minister obrony narodowej; 1975–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Macek”; 1989–1990 przez Wydział III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Macek”. Zob. T. Bochwic, Antoni Macierewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 219–222; http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Macierewicz (dostęp 4 IV 2018 r.).

26 Tadeusz Zieliński (1926–2003) – prawnik, prof. dr hab.; pracownik naukowy UŚ, następnie UJ; ekspert NSZZ „Solidarność”; członek Komitetu Helsińskiego w Polsce; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1992–1996 rzecznik praw obywatelskich; w 1997 r. minister pracy i polityki socjalnej; członek PAN.

27 Zbigniew Bogusławski (1929–1983) – ekonomista, dr; żołnierz AK; uczestnik Marca ’68; pracownik Instytutu Organizacji i Mechanizacji Budownictwa w Warszawie; członek KIK; jeden z negocjatorów „porozumienia katowickiego” z jesieni 1980 r.; 1980–1981 doradca i ekspert KKK Pracowników Budownictwa; w 1973 r. zarejestrowany przez Departament II MSW jako kandydat na TW, z pozyskania zrezygnowano; materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-12201; do 1983 r. rozpracowywany przez Wydział VII Departamentu V MSW. Zob. AIPN, 001043/490, Materiały archiwalne dot. Z. Bogusławskiego.

28 Henryk Klata (ur. 1942 r.) – ekonomista; członek Ligi Narodowo-Demokratycznej; w 1961 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 10 miesięcy więzienia; 1991–1993 poseł na Sejm RP; 1960–1962 rozpracowywany przez Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SAG/SOR krypt. „Związek”, 1962–1970 przez Wydział III K MO m.st. Warszawy/KS MO w ramach SOO krypt. „Młodzik”. Zob. AIPN, 0224/107, SOO krypt. „Młodzik”.

29 Waldemar Kuczyński (ur. 1939 r.) – ekonomista; 1965–1966 pracownik naukowy UW, zwolniony z pracy; uczestnik Marca ’68 w Warszawie, aresztowany pod zarzutem współorganizowania wiecu studentów na UW; 1977–1979 wykładowca Uniwersytetu Latającego; w 1978 r. współzałożyciel i wykładowca TKN; 1979–1981 publicysta Biuletynu Informacyjnego KSS „KOR” oraz „Robotnika”; w sierpniu 1980 r. ekspert MKS w Gdańsku, następnie KKP i KK NSZZ „Solidarność”; 1981–1982 zastępca redaktora naczelnego „Tygodnika Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 12 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1982–1989 na emigracji we Francji; komentator Radia Wolna Europa, publicysta w londyńskim „Aneksie”, paryskiej „Kulturze” i nowojorskim „Nowym Dzienniku”; 1989–1990 podsekretarz stanu, szef Zespołu Doradców premiera w Urzędzie Rady Ministrów; w 1990 r. minister przekształceń własnościowych, przygotował i rozpoczął prywatyzację przedsiębiorstw państwowych; 1967–1984 rozpracowywany przez Wydział III KS MO/SUSW/Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Rosomak”. Zob. G. Majchrzak, Waldemar Kuczyński [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 187–189; http://www.encysol.pl/wiki/Waldemar_Kuczy%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

i W oryginale Ejsmont. Jerzy Eysymontt (1937–2005) – ekonomista, dr hab.; docent w Instytucie Planowania; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; po wprowadzeniu stanu wojennego doradca TKK; 1991–1992 minister – kierownik Centralnego Urzędu Planowania; 1991–1997 poseł na Sejm RP; 1983–1987 rozpracowywany przez Wydział III KS MO/WUSW w ramach KE krypt. „Chwast”.

30 Stefan Kurowski (1923–2011) – ekonomista, prof. dr hab.; w 1949 r. absolwent Wydziału Prawno-Ekonomicznego UŁ; pracownik Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, skąd w 1953 r. został usunięty; od 1955 r. pracownik naukowy Zakładu Nauk Ekonomicznych PAN; wykładowca KUL; w PRL szykanowany ze względu na poglądy polityczne (m.in. na 3 lata wstrzymano przyznaną mu już habilitację); 1972–1976 ekspert ekonomiczny Koła Poselskiego Znak; w 1976 r. sygnatariusz Listu 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; doradca MKS w Hucie Katowice; KKP i KK; uczestnik I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Jaworzu; 1988–1989 członek KO przy Lechu Wałęsie. Zob. G. Majchrzak, Stefan Kurowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 192–193; http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Kurowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

31 Cezary Józefiak (1932–2007) – ekonomista, prof. dr hab.; pracownik naukowy UŁ; 1980–1989 członek Komisji ds. Reformy Gospodarczej w Polsce, jednocześnie był doradcą NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1998–2004 członek RPP; 1981–1985 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach SMW krypt. „Ramas”; 1963–1964 zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Łodzi jako kandydat na dysponenta LK, do pozyskania nie doszło.

32 Witold Trzeciakowski (1926–2004) – ekonomista, prof. dr hab.; żołnierz AK, powstaniec warszawski; 1959–1981 pracownik Instytutu Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego; 1969–1980 pracownik naukowy UŁ, 1980–1989 współtwórca i pracownik naukowy Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN; doradca ekonomiczny KK NSZZ „Solidarność”; 1981–1984 członek Prymasowskiej Rady Społecznej, następnie przewodniczący Kościelnego Komitetu Rolniczego; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1989–1990 minister w rządzie Tadeusza Mazowieckiego; 1989–1991 przewodniczący Rady Ekonomicznej rządu; 1950–1954 zarejestrowany przez Wydział „A”/Departament III MBP jako informator ps. „Savoy” (po 1951 r. nie był wykorzystywany operacyjnie); 1975–1981 rozpracowywany przez Departament III/III „A” MSW w ramach SOS/SOR krypt. „Kandydat”. Zob. AIPN, 00945/332, Materiały archiwalne dot. W. Trzeciakowskiego.

33 Szymon Jakubowicz (1914–2000) – ekonomista; przed wybuchem II wojny światowej studiował w Austrii i Francji, gdzie należał do organizacji komunizujących, następnie przedostał się do Szwajcarii, po wojnie wrócił do Polski; 1946–1949 starszy instruktor w KC PPR/PZPR; 1949–1952 aresztowany; 1952–1954 wicedyrektor w Ministerstwie Energetyki; 1954–1957 kierownik działu ekonomicznego „Trybuny Ludu”; 1957–1968 zastępca redaktora naczelnego „Życia Warszawy”, następnie pracownik Instytutu Planowania; współpracownik KSS „KOR”; uczestnik TKN; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; 1981–1983 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach sprawy krypt. „Habas”, 1978–1986 przez Departament III „A”/V MSW w ramach SOR krypt. „Przebiegły”/„Zakonnik”.

34 Edmund Kitłowski (ur. 1940 r.) – prawnik, dr; pracownik naukowy WSP w Szczecinie; w 1980 r. doradca prawny Prezydium MKS NSZZ „Solidarność” w Szczecinie.

35 Bronisław Ziemianin (ur. 1935 r.) – prawnik, prof. dr hab.; 1978–1980 kierownik Zakładu Obrotu Towarowego i Usług PSz; 1981–1985 zastępca kierownika Studium Administracyjnego WSP w Szczecinie; 1986–2010 kierownik Katedry Prawa Cywilnego i Handlowego na Wydziale Prawa i Administracji US; w 1980 r. ekspert MKS w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; powołany przez Radę Państwa do Zespołu do opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych; 1984–1990 rozpracowywany przez Wydział III-1/OKPP WUSW w Szczecinie w ramach SO krypt. „Pedagog”/„Alma”.

36 Jędrzej Krakowski (ur. 1940 r.) – ekonomista, dr hab.; pracownik naukowy AE w Katowicach; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, zastępca redaktora naczelnego „Trybuny Samorządu Robotniczego”; członek Rady Wszechnicy Górnośląskiej; uczestnik I KZD w Gdańsku w charakterze doradcy; 13 XII 1981 r. – 15 V 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej; zwolniony z pracy; od 1984 r. na emigracji w Australii i USA; 1984–1989 inicjator i współorganizator Australijskiego Funduszu Solidarności z Polską; współpracownik Biura Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” w Brukseli; 1990–1994 ambasador RP w Seulu; 1972–1973 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Drzazga”, 1982–1985 przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE krypt. „Doradca”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C4%99drzej_Krakowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

37 Tomasz Stankiewicz (ur. 1946 r.) – ekonomista, dr hab.; pracownik naukowy UW; współorganizator struktur NSZZ „Solidarność” na Wydziale Nauk Ekonomicznych UW; ekspert OPSZ; po wprowadzeniu stanu wojennego kontynuował działalność związkową; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; w 1969 r. rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach RO krypt. „Akacja” w związku z kolportowaniem ulotek; 1981–1985 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział III KS MO/SUSW; 1988–1989 zarejestrowany w kategorii „zabezpieczenie” przez Biuro Studiów MSW.

38 Aleksander Jędraszczyk (1946–2014) – ekonomista, dr, przedsiębiorca; doradca i ekspert ds. ekonomicznych m.in. Klubu Parlamentarnego KPN pierwszej kadencji Sejmu RP.

39 Stanisław Kiełczewski (1930–2011) – ekonomista, prof. dr hab.; 1980–1981 doradca ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; uczestnik I KZD w Gdańsku; kierownik Katedry Zarządzania Strategicznego UE we Wrocławiu.

40 Antoni Zbyszko Gorazd (ur. 1946 r.) – ekonomista, dr; pracownik naukowy AE we Wrocławiu; członek KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek Rady Programowej OPSZ przy MKZ, następnie ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; 1982–1989 publikował artykuły w czasopismach drugoobiegowych. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Zbyszko_Gorazd (dostęp 25 IX 2018 r.).

41 Leon Kieres (ur. 1948 r.) – prawnik, prof. dr hab.; pracownik naukowy UWr; uczestnik Marca ’68 we Wrocławiu; ekspert OPSZ; doradca delegacji NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk na I KZD w Gdańsku; w 1982 r. ekspert TKK NSZZ „Solidarność”; 1990–1998 radny Wrocławia; 1997–2000 i od 2007 r. senator; 2000–2005 prezes IPN; od 2012 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego; 1984–1986 rozpracowywany przez Wydział III-1 WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Zodiak”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leon_Kieres (dostęp 18 VIII 2017 r.).

42 Rafał Kasprzyk (ur. 1952 r.) – prawnik, dr; pracownik naukowy UŁ; ekspert ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; 28 I – 23 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu; członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Ziemia Łódzka; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Heca”, 1983–1989 przez Wydział III-1 WUSW w Łodzi w ramach SOS/KE krypt. „Przyjaciel”.

43 Teresa Dębowska-Romanowska (ur. 1941 r.) – prawnik, prof. dr hab.; pracownik naukowy UŁ; 1980–1981 ekspert ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; 1991–1993 sędzia Trybunału Stanu; 1993–1997 sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego; 1997–2006 sędzia Trybunału Konstytucyjnego.

44 Sławomir Kozłowski (ur. 1944 r.) – ekonomista; pracownik naukowy UMCS w Lublinie, m.in. dziekan Wydziału Ekonomii; doradca ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 16 IX 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jaworzu i Darłówku; działacz TZR i RKK NSZZ „Solidarność” w Lublinie; w 1984 r. aresztowany, zwolniony na mocy amnestii; od 1985 r. na emigracji w USA; 1983–1988 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Wichrzyciel”.

45 Ryszard Gawroński (ur. 1924 r.) – wykładowca akademicki; pracownik naukowy Politechniki Świętokrzyskiej; ekspert ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 20 IV 1982 r. internowany, m.in. w Ośrodku Odosobnienia w Jaworzu; od 1982 r. na emigracji w USA; wykładowca na Uniwersytecie Miami na Florydzie; 25 IV 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Kielcach jako kandydat na konsultanta; przerejestrowany na konsultanta ps. „Żbik”; materiały zarchiwizowano 30 IV 1986 r. pod sygn. I-36967 (faktyczna współpraca wygasła wraz z powstaniem NSZZ „Solidarność” w 1980 r., ostatni kontakt z SB miał miejsce w 1982 r.). Zob. AIPN Ki, 004/3115, Teczki personalna i pracy konsultanta ps. „Żbik”.

46 Edward Kuliga (ur. 1948 r.) – socjolog; w 1965 r. zatrzymany za nielegalne przekroczenie granicy z Czechosłowacją, umieszczony w domu poprawczym; pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego „Budostal” w Krakowie; doradca NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym współorganizator Tymczasowej Komisji Robotniczej Hutników; 1972–1974 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Krakowie w ramach KE, w 1983 r. przez Wydział V KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Znicz”, 1985–1987 przez SB DUSW w Nowej Hucie w ramach KE, 1987–1989 przez SB DUSW w Nowej Hucie w ramach SOR krypt. „Relikt”.

47 Paweł Czartoryski (1924–1999) – prawnik, historyk nauki, prof. dr hab.; pracownik naukowy Instytutu Historii Nauki PAN; w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej OPSZ; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; w 1991 r. założyciel polskiego komitetu Towarzystwa Szkół Zjednoczonego Świata; 1949–1956 rozpracowywany przez Departament V MBP/KdsBP; 11 VI 1966 r. zarejestrowany przez Departament IV MSW pod nr. 16859 jako kandydat na TW, odmówił współpracy i wszelkich kontaktów z SB. Zob. karta EO-4/62 dot. P. Czartoryskiego z kartoteki Biura „C” MSW.

j W oryginale Wójcicka. Irena Wóycicka (ur. 1950 r.) – ekonomistka; pracowniczka Instytutu Finansów przy Ministerstwie Finansów; 1972–1973 uczestniczka protestów przeciwko utworzeniu SZSP; w 1975 r. sygnatariuszka Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. uczestniczka akcji pomocy dla represjonowanych robotników Ursusa; 1977–1980 publicystka „Robotnika”; w 1979 r. współautorka Karty Praw Robotniczych; w 1981 r. pracownik OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; 1982–1983 współpracowniczka „Tygodnika Mazowsze”; 1983–1987 na emigracji w RFN; współpracowniczka RWE, Sekcji Polskiej BBC; publicystka londyńskiego „Aneksu”; w maju 1988 r. korespondentka „Tygodnika Mazowsze” podczas strajku w Hucie im. Lenina w Nowej Hucie; 1988–1989 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestniczka obrad Okrągłego Stołu; redaktor „Tygodnika Solidarność”; 1989–1990 doradca ministra pracy Jacka Kuronia; 1991–1994 wiceminister pracy i polityki socjalnej. Zob. A. Friszke, Irena Wóycicka [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 387–388; http://www.encysol.pl/wiki/Irena_W%C3%B3ycicka (dostęp 18 VIII 2017 r.).

48 Krzysztof Hagemejer (ur. 1951 r.) – ekonomista, dr; pracownik Instytutu Handlu Wewnętrznego i Usług; 1972–1973 uczestnik protestów przeciwko utworzeniu SZSP; w 1976 r. uczestnik akcji pomocy dla represjonowanych robotników Radomia i Ursusa (m.in. woził pieniądze rodzinom prześladowanych osób, organizował pomoc prawną i jeździł na rozprawy sądowe); współpracownik KSS „KOR” (m.in. uczestniczył w akcjach ulotkowych organizowanych w obronie pokrzywdzonych osób, przygotowywał raporty dotyczące przestrzegania praw człowieka w PRL); 1977–1981 członek redakcji pisma „Głos”; współpracownik OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; w latach osiemdziesiątych współpracownik „Tygodnika Mazowsze”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; od 1993 r. pracownik Międzynarodowego Biura Pracy; 1977–1982 rozpracowywany przez Wydział III KS MO/Departament III/III „A”/V MSW w ramach SOS/SOR krypt. „Monokl”. Z. Wóycicka, Krzysztof Hagemejer [w:] Opozycja w PRL..., t. 1, s. 118–119.

49 Brak bliższych danych.

50 Jerzy Dietl (ur. 1927 r.) – ekonomista, prof. dr hab.; pracownik naukowy UŁ; ekspert OPSZ; doradca ds. rolnictwa Konferencji Episkopatu Polski; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOS krypt. „Doradca”; 1959–1974 zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Poznaniu pod nr. 17674 jako TW ps. „Kowalski”; w 1969 r. przekazany na kontakt Wydziału III KW MO w Łodzi; teczkę pracy o sygn. 40651/I zniszczono, natomiast personalną w 1978 r. przesłano do Departamentu I MSW; 1978–1986 zarejestrowany przez Departament I MSW pod nr. 12942 jako KO ps. „Koda”. Zob. Służba Bezpieczeństwa wobec przemian politycznych w latach 1988–1990. Region łódzki, wstęp, wybór i oprac. S. Pilarski, Warszawa–Łódź 2009, s. 267.

51 Irena Topińska (ur. 1950 r.) – ekonomistka, dr; pracownik naukowy UW; w 1977 r. sygnatariuszka petycji do Sejmu PRL w proteście przeciwko represjom wobec robotników z Radomia i Ursusa; w 1981 r. ekspert OPSZ; 1977–1978 rozpracowywana przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Topiel”.

52 Antoni Leopold (1916–2009) – ekonomista, dr; żołnierz AK; 1975–1981 pracownik Instytutu Planowania, 1982–1991 w Instytucie Nauk Ekonomicznych PAN; współpracownik OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; członek zespołu doradców premiera w rządzie Tadeusza Mazowieckiego; 1949–1956 zarejestrowany przez Wydział IV WUBP/WUdsBP w Łodzi jako informator ps. „Pondetere”/„Pom de tere”. Zob. AIPN Łd, 00123/255, Materiały dot. A. Leopolda.

53 Brak bliższych danych.

54 Andrzej Topiński (ur. 1945 r.) – ekonomista, dr; pracownik Instytutu Planowania Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, następnie Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN; doradca ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1992 wiceprezes NBP (1991–1992 p.o. prezes); 1980–1983 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS/KE krypt. „Krytyk”, 1983–1984 przez Departament III MSW w ramach SOS krypt. „Lanka”.

k W oryginale Belka. Jerzy Belke – ekonomista, dr; ekspert reprezentujący Region Toruński na I KZD w Gdańsku.

55 Aurelia Jankowska-Polańska (ur. 1930 r.) – ekonomistka, prof. dr hab.; 1952–1964 pracowniczka Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; od 1964 r. pracownik naukowy WSE w Sopocie/UG; współzałożycielka NSZZ „Solidarność” na Wydziale Zarządzania UG; ekspert OPSZ przy KK; 1981–1985 członek Społecznej Rady Prymasowskiej; 1982–1988 współorganizatorka Duszpasterstwa Środowisk Twórczych i Ludzi Pracy w Gdańsku oraz Duszpasterstwa Ludzi Morza w Gdyni; w sierpniu 1988 r. autorka prelekcji podczas strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i Morskim Porcie Handlowym w Gdańsku; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1986–1989 rozpracowywana przez Wydział IV WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Laura”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Aurelia_Pola%C5%84ska (dostęp 4 II 2019 r.).

56 Jan Rosner (1906–1991) – prawnik, ekonomista; 1930–1939 sekretarz polskiej delegacji w Międzynarodowym Biurze Pracy w Genewie; w czasie wojny działacz PPS-WRN; powstaniec warszawski; po wojnie w PPS/PZPR; 1950–1960 naczelnik Wydziału, a następnie wicedyrektor Departamentu Współpracy z Zagranicą Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej; 1979–1982 prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego; pracownik naukowy SGPiS w Warszawie; doradca NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu.

57 Marek Pliszkiewicz (ur. 1943 r.) – prawnik, dr; 1973–1996 pracownik naukowy Instytutu Państwa i Prawa PAN.

58 Janina Waluk (1926–2008) – ekonomistka, dr; pracownik naukowy UW; w marcu 1968 r. popierała wystąpienia studenckie; etatowy pracownik OPSZ przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym kontynuowała działalność opozycyjną; w 1983 r. aresztowana, zwolniona na mocy amnestii; po 1989 r. wieloletnia pracowniczka Kancelarii Senatu; 1982–1986 rozpracowywana przez Departament V MSW w ramach SOR krypt. „Zakonnik”, 1986–1989 przez Departament VI MSW w ramach KE krypt. „Zakonnica”. Zob. AIPN, 0248/93, SOR/KE krypt. „Zakonnica”.

59 Tadeusz Żyliński (ur. 1945 r.) – prawnik, dr; pracownik naukowy UWr.

60 Zygmunt Masternak (1948–2009) – prawnik, dr; pracownik naukowy UWr; członek KU NSZZ „Solidarność”; ekspert KK i ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”.

61 Teresa Liszcz (ur. 1945 r.) – prawnik, dr hab.; pracownik naukowy UMCS w Lublinie; ekspert Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności; 1988–1989 ławnik w Sądzie Pracy; 1989–1993 oraz 1997–2001 poseł na Sejm PRL/RP; 2001–2005 senator, przewodnicząca Komisji Ustawodawczej Senatu RP; 2006–2015 sędzia Trybunału Konstytucyjnego. Zob. http://trybunal.gov.pl/o-trybunale/sedziowie-trybunalu-konstytucyjnego/art/2442-teresa-liszcz/ (dostęp 4 II 2019 r.).

62 Jerzy Loga (1923–1988) – prawnik, dr hab.; pracownik naukowy UŁ; ekspert ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; współpracownik punktu konsultacyjnego NSZZ „Solidarność” w Łodzi; w 1983 r. rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO w Łodzi w ramach SOS krypt. „Prawnik”. Zob. http://www.earchiwumkpn.pl/wspomnienia/wielechowski.pdf (dostęp 25 IX 2018 r.).

63 Jolanta Supińska-Modzelewska (ur. 1944 r.) – politolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW.

64 Danuta Markowska (zm. 2015 r.) – socjolog, prof. dr hab.; absolwentka UJ, doktoryzowała się na UW, habilitowała w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN (1980); związana ze środowiskiem akademickim Zielonej Góry.

65 Edward Kuminek (1920–2003) – ekonomista, prof. dr hab.; żołnierz AK, powstaniec warszawski; pracownik Instytutu Budownictwa Mieszkaniowego w Warszawie; ekspert OPSZ.

66 Piotr Krasucki (ur. 1932 r.) – lekarz; pracownik Stołecznego Zespołu Specjalistycznego Służby Zdrowia w Warszawie; koordynator ds. rehabilitacji Przemysłowej Służby Zdrowia w Hucie Warszawa; sympatyk KSS „KOR”; w 1979 r. rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS krypt. „Lekarz” w związku z kolportażem nielegalnej literatury na terenie Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej 28 IX 1979 r.; 22 IX 1976 r. zarejestrowany przez Wydział III KS MO pod nr. 15965 jako kandydat na TW, 29 X 1976 r. przerejestrowany na TW ps. „R”, następnie przekazany na kontakt Wydziału III-1, Wydziału III-2 KS MO i DUSW Warszawa-Ochota, 15 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4/77, EO-4/73, EO-4/78 dot. P. Krasuckiego z kartoteki Biura „C” MSW.

l W oryginale Zalewski. Jerzy Zaleski (1924–2001) – ekonomista, geograf, prof. dr hab.; po wybuchu II wojny światowej przedostał się na Węgry, gdzie ukończył studia filozoficzne; 1942–1945 żołnierz wywiadu AK (ps. „Harry”); do 1956 r. władze PRL uniemożliwiały mu podjęcie pracy naukowej, następnie wieloletni pracownik naukowy WSE w Sopocie/UG; 1980–1981 ekspert i doradca KK NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący Zarządu Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja; autor licznych publikacji w prasie drugiego obiegu.

ł W oryginale Ferencel. Janina Frentzel-Zagórska (1931–2010) – socjolog, dr hab.; 1956–1962 uczestniczka Klubu Krzywego Koła; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; zwolniona z pracy na UW; pracowniczka Ośrodka Badań Opinii Publicznej i Studiów Programowych PRiTV, następnie Instytutu Kultury w Warszawie; w 1986 r., podczas wyjazdu do Australii, odmówiła powrotu do kraju; po 1989 r. powróciła do Polski; 1964–1973 rozpracowywana przez Departament III MSW w ramach SOO krypt. „Kwadrat”.

67 Brak bliższych danych.

68 Joanna Radecka (ur. 1942 r.) – ekonomistka; pracowniczka Biura Planowania Przestrzennego w Gdańsku; działaczka Komisji Ochrony Środowiska ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 23 XII 1982 r. aresztowana za przygotowywanie opracowania „Nasze dziś i jutro” przez podziemną grupę „Ochotnicza Pomoc Obronie Społecznej”, zwolniona bez rozprawy sądowej; wspierała ruch WiP; w 1989 r. organizatorka protestów przeciwko budowie elektrowni jądrowej w Żarnowcu; 1982–1990 rozpracowywana przez Wydział II KW MO w Gdańsku/SB RUSW w Wejherowie w ramach SOR krypt. „Mątwa”, 1986–1989 przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Alternatywa”. Zob. AIPN Gd, 0027/3842, t. 1–14, SOR krypt. „Alternatywa” dot. anarchistycznych i pacyfistycznych organizacji w Gdańsku.

69 Adam Stanowski (1927–1990) – pedagog, dr; harcerz Szarych Szeregów i żołnierz AK, powstaniec warszawski; 1948–1949 sekretarz generalny Związku Akademickich Sodalicji Mariańskich; w 1949 r. aresztowany przez UB, zwolniony po 3 miesiącach; w 1950 r. ponownie aresztowany przez UB, w sierpniu 1951 r. skazany przez WSR w Warszawie na 7 lat więzienia,w sierpniu 1955 r. zwolniony; od 1956 r. członek KIK; 1958–1961 oraz 1977–1990 redaktor miesięcznika „Więź”; pracownik naukowy KUL; 1972–1983 redaktor „Zeszytów Naukowych KUL”; w 1976 r. sygnatariusz Listu 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1977 r. współzałożyciel i wykładowca Uniwersytetu Latającego; w 1978 r. sygnatariusz deklaracji założycielskiej TKN; w 1979 r. sygnatariusz Apelu Komitetu Porozumienia na rzecz Samostanowienia Narodu o przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu PRL; przewodniczący KU NSZZ „Solidarność” na KUL; członek MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego; szef zespołu doradców ZR Środkowo-Wschodniego; gość honorowy i ekspert na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym członek TZR Środkowo-Wschodniego; 1982–1988 uczestnik podziemnej Rady Edukacji Narodowej w Warszawie; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1990 senator; 7 XI 1967 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Lublinie pod nr. 7101 jako kandydat na TW; 23 XI 1967 r. przerejestrowany na TW ps. „Romuald”; 13 II 1982 r. wyrejestrowany; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Lublinie w ramach KE/SOS krypt. „Działacz”. Zob. Dziennik rejestracyjny KW MO/WUSW w Lublinie (nr 7101); AIPN Lu, 0177/4, Protokół zdawczo-odbiorczy komendanta wojewódzkiego ds. SB w Lublinie; A. Baran, Adam Stanowski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 289–290; http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Stanowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

70 Jan Malanowski (1932–1992) – socjolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW; członek Rady Programowo-Konsultacyjnej OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; 1958–1959 wykorzystywany operacyjnie w czasie pobytu w Danii przez Departament I MSW w charakterze TW ps. „Smakosz”, po powrocie do kraju wykazywał niechęć do dalszych kontaktów, w związku z czym współpracę zakończono, a materiały zarchiwizowano pod sygn. I-4692. Zob. AIPN, 00945/832, Materiały archiwalne dot. J. Malanowskiego.

71 Helena Góralska (1947–2004) – ekonomistka, dr; pracowniczka GUS oraz Instytutu Pracy i Polityki Socjalnej; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestniczka obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 podsekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej; 1992–1993 podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów; 1991–2001 poseł na Sejm RP; 31 I 1983 r. zarejestrowana przez Wydział III Biura Studiów MSW jako kandydat na TW; 7 I 1986 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-19222, nie zachowały się. Zob. karty Mkr-2, E-16 dot. H. Góralskiej z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej MSW.

m W oryginale Nenecka. Maria Nencka-Borowiecka (ur. 1935 r.) – psycholog; pracowniczka Wojewódzkiej Poradni Zdrowia Psychicznego w Toruniu; biegła sądowa; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Toruńskiego; po wprowadzeniu stanu wojennego prowadziła w swoim mieszkaniu punkt kontaktowy i magazyn wydawnictw podziemnych; działaczka Rejonowego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności, Zwolnionym z Pracy i ich Rodzinom; współpracowniczka RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Toruńskiego; po 1989 r. działaczka związkowa. Zob. W. Polak, Czas ludzi niepokornych. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” i inne ugrupowania niezależne w Toruniu i Regionie Toruńskim (13 XII 1981 – 4 VI 1989), Toruń 2003, passim.

72 Józefina Hrynkiewicz (ur. 1945 r.) – socjolog, prof. dr hab.; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; pracownik naukowy UW; 1996–2006 rektor WSEH w Skierniewicach.

73 Zygmunt Skórzyński (1923–2018) – socjolog; członek Klubu Krzywego Koła; działacz KIK; w sierpniu 1980 r. sygnatariusz Apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących robotników; członek rady OPSZ przy Regionie Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1951–1953 (1958 r. – formalne zakończenie przez Departament III MSW) rozpracowywany przez Departament V MBP w ramach SAR krypt. „Wilki”, 1975–1988 przez Departament IV MSW/Wydział IV SUSW w ramach KE krypt. „Skóra”.

74 Edmund Wnuk-Lipiński (1944–2015) – socjolog, prof. dr hab.; doradca ds. polityki społecznej ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; dyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN; 2006–2012 rektor Collegium Civitas; 1983–1990 zabezpieczany operacyjnie przez Departament III MSW.

75 Krzysztof Górka – specjalista w OPSZ w Olsztynie. Zob. Z. Złakowski, Solidarność olsztyńska w latach 1980–1981. Próba zestawienia faktów, Olsztyn 2000, s. 230.

76 Jerzy Matyjek (1926–2017) – lekarz, dr; pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Toruniu; prezes KIK w Toruniu; doradca MKS w Toruniu; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 24 II 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Potulicach i Jaworzu; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1991–1993 poseł na Sejm RP; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Toruniu w ramach KE/SOR krypt. „Doktor”. Zob. AIPN By, 081/831, SOR/KE krypt. „Doktor”; M. Białkowski, Oaza na Mostowej. Klub Inteligencji Katolickiej w Toruniu (1957–2007), Toruń 2008, s. 246–253; W. Polak, op. cit., passim.

77 Jerzy Ciemniewski (1939–2018) – prawnik, dr hab.; pracownik naukowy Instytutu Nauk Prawnych PAN; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; publikował w prasie drugoobiegowej; w 1983 r. współzałożyciel Komitetu Helsińskiego w Polsce; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1991–1998 poseł na Sejm RP; 1998–2007 sędzia Trybunału Konstytucyjnego.

78 Jerzy Stembrowicz (1919–1989) – prawnik, prof. dr hab.; żołnierz AK, powstaniec warszawski; 1952–1961 pracownik Prokuratury Generalnej; pracownik naukowy UW; uczestnik Konwersatorium DiP; w sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów przy MKS w Gdańsku; współpracownik Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności.

79 Brak bliższych danych.

80 Roman Wieruszewski (ur. 1947 r.) – prawnik, politolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UAM w Poznaniu i Instytutu Nauk Prawnych PAN, 1996–1998 stał na czele misji Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka z siedzibą w Sarajewie, 1998–2000 i 2003–2006 zasiadał w Komitecie Praw Człowieka ONZ, ekspert ds. praw człowieka OBWE; 1 VI 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III Departamentu I MSW w kategorii „zabezpieczenie”, przerejestrowany na KO ps. „Adit”; 11 III 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-15321, nie zachowały się. Zob. karta E-14/1 dot. R. Wieruszewskiego z kartoteki Biura „C” MSW.

81 Karol Głogowski (1933–2005) – adwokat; 1956–1957 przewodniczący Związku Młodych Demokratów (organizacja dokonała samorozwiązania), w 1966 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 9 miesięcy więzienia w zawieszeniu; w 1968 r. skreślony z listy adwokatów (odzyskał uprawnienia w 1981 r.); w 1976 r. uczestnik akcji zbierania podpisów pod listem do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1977 r. współzałożyciel ROPCiO i Ruchu Wolnych Demokratów; 1980–1981 doradca NSZZ „Solidarność” w Łodzi; 12 I – 30 IV 1982 r. internowany w KW MO w Łodzi, następnie w Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu; od 1983 r.

członek Naczelnej Rady Adwokackiej; w 1954 r. zarejestrowany przez Wydział IX UBP m. Łodzi/Wydział IV WUdsBP w Łodzi jako informator ps. „Prawnik”; nie miał możliwości operacyjnych interesujących UB po reorganizacji i został wyeliminowany z sieci; 1962–1990 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOR/KE krypt. „Twórca”. Zob. AIPN Łd, 00123/249, Akta informatora ps. „Prawnik”; A. Pleśnar, Karol Głogowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 103–104; http://www.encysol.pl/wiki/Karol_G%C5%82ogowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

82 Zbigniew Hołda (1950–2009) – prawnik, dr hab.; pracownik naukowy UMCS; 1977–1980 lektor KW PZPR, wystąpił z partii po wprowadzeniu stanu wojennego; zastępca sekretarza naukowego OBS przy ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; 21 XII 1981 r. – 7 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie i w Lublinie; 1982–1989 doradca TZR Środkowo-Wschodniego; 1989–1997 członek Komisji ds. Reformy Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości; członek Zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SOR krypt. „Skorpion”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Jan_Ho%C5%82da (dostęp 18 VIII 2017 r.).

83 Maciej Szydłowski (ur. 1945 r.) – prawnik; pracownik Okręgowej Komisji Arbitrażowej w Kielcach; ekspert ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym działacz Biskupiego Komitetu Pomocy Potrzebującym w Kielcach; 1983–1987 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Kielcach w ramach KE krypt. „Radca”.

84 Bohdan Hieronim Cywiński (ur. 1939 r.) – historyk idei, publicysta, prof. dr hab.; 1972–1980 sekretarz KIK w Warszawie; współtwórca Uniwersytetu Latającego i TKN; w sierpniu 1980 r. doradca MKS; w 1981 r. kierownik ekspertów NSZZ „Solidarność” zgrupowanych w OPSZ; 1981–1990 na emigracji w Szwajcarii, we Francji i Włoszech; 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. K. Knoch, J. Skórzyński, Bohdan Cywiński [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 63–65.

85 Maria Ofierska (ur. 1932 r.) – socjolog, redaktor; pracowniczka PWN, PIW, PAN; uczestniczka prac Instytutu Prymasowskiego Ślubów Narodu na Jasnej Górze; 9 XI 1981 r. zarejestrowana przez Departament III MSW pod nr. 67440 jako kandydat na TW, odmówiła współpracy; 3 IX 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-16757. Zob. AIPN, 001043/3185, Akta kandydata na TW dot. M. Ofierskiej.

86 Stefan Amsterdamski (1929–2005) – chemik, filozof, prof. dr hab.; w 1941 r. deportowany na Syberię, w 1946 r. powrócił do Polski; członek PPR/PZPR; pracownik naukowy UŁ; w 1968 r. zwolniony z pracy i usunięty z partii za przynależność do środowiska tzw. rewizjonistów i wspieranie strajku studenckiego, objęty zakazem publikacji i zapisem cenzury; od 1970 r. docent w Instytucie Historii Nauki i Oświaty PAN; w 1975 r. sygnatariusz Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. sygnatariusz Listu 14 przeciwko konstytucyjnemu zapisowi o nierozerwalności sojuszu z ZSRR; w 1978 r. współzałożyciel TKN; w sierpniu 1980 r. sygnatariusz Apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących robotników; pełnomocnik NSZZ „Solidarność” ds. opracowania nowej ustawy o szkolnictwie wyższym; 13 XII 1981 r. – 3 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku; 1983–1989 członek Społecznego Komitetu Nauki; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1990 wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego; twórca Komitetu Badań Naukowych; 1950–1952 zarejestrowany przez Wydział I WUBP w Łodzi jako KP ps. „Napoleon”, nie przekazywał wartościowych informacji i zerwał kontakt; 1968–1975 objęty okresową kontrolą operacyjną przez Departament III MSW, 1976–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III-2/III-1/III KS MO/SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Weteran”. Zob. AIPN Łd, 00123/89, Akta KP ps. „Napoleon”; AIPN, 0204/623, Streszczenie materiałów KP ps. „Napoleon”; M. Kunicki-Goldfinger, Stefan Amsterdamski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 15–17; http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Amsterdamski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

87 Aldona Jawłowska-Konstanciak (1934–2010) – socjolog, prof. dr hab.; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; wieloletni pracownik naukowy Instytutu Filologii i Socjologii PAN, a także UW; 1976–1980 współpracowniczka KOR i KSS „KOR”; 1978–1979 współzałożycielka i członek TKN; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. ukrywała się, 9 II 1982 r. aresztowana i internowana w Ośrodku Odosobnienia w Gołdapi, latem tego roku zwolniona; współzałożycielka i publicystka pisma „Karta”; 1977–1985 rozpracowywana przez Wydział III-2/III-1/III KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Jawa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Aldona_Maria_Jaw%C5%82owska-Konstanciak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

88 Anna Wyka (ur. 1944 r.) – socjolog, dr; pracowniczka Ośrodka Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych PR i TV, następnie pracownik naukowy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

89 Iwona Tarnawska-Arkuszewska – pedagog; członek Zespołu Oświaty Niezależnej powołanego w marcu 1983 r. w ramach koncepcji Społeczeństwa Podziemnego wg Wiktora Kulerskiego.

90 Teresa Bochwic (ur. 1947 r.) – filozof, pedagog, dziennikarka, dr; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; pracownik naukowy w Zakładzie Filozofii PW; od 1976 r. kolporterka wydawnictw bezdebitowych; 1980–1981 redaktor naczelna miesięcznika „Rozmowy”; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym członek Komitetu Oporu Społecznego; 1985–1989 współpracowniczka Ośrodka „Karta” i Archiwum Wschodniego; po 1989 r. zastępca redaktora naczelnego „Tygodnika Solidarność”; członek Rady Etyki Mediów; od 2016 r. członek KRRiT; 1979–1988 rozpracowywana przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Rozwiedzeni”. Zob. AIPN, 0247/438, t. 1–4, Materiały wyłączone z SOR krypt. „Rozwiedzeni” dot. m.in. T. Bochwic.

91 Jerzy Szacki (1929–2016) – socjolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW; od 1978 r. uczestnik Konwersatorium DiP; 1981–1983 dziekan Wydziału Filozofii i Socjologii UW; członek PZPR (wystąpił z partii po wprowadzeniu stanu wojennego); członek PAN; 10 XI 1982 r. zarejestrowany przez Wydział I Departamentu II MSW jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „JS”; 12 I 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19933, nie zachowały się. Zob. karty E-14/1, E-16 dot. J. Szackiego z kartoteki Biura „C” MSW.

92 Stefan Starczewski (1935–2014) – socjolog, filolog polski, dr; 1976–1981 współpracownik KOR i KSS „KOR”; 1978–1981 redaktor naczelny niezależnego kwartalnika politycznego „Krytyka”; członek KKK Pracowników Oświaty i Wychowania; kierownik Zespołu Oświaty i Wychowania w OBS przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – VIII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1982–1989 członek redakcji niezależnego pisma „KOS”; członek Komitetu Helsińskiego w Polsce; od 1988 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 wiceminister kultury; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Rozwiedzeni”/KE krypt. „Stefan”. Zob. M. Kunicki-Goldfinger, Stefan Starczewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 294–296.

93 Roman Duda (ur. 1935 r.) – matematyk, prof. dr hab.; kierownik Zakładu Historii i Metodologii Matematyki UWr; w 1977 r. współautor petycji wrocławskich naukowców w obronie aresztowanych członków i współpracowników KOR; w 1978 r. współzałożyciel TKN i współpracownik KSS „KOR”; ekspert NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk na I KZD w Gdańsku; 6–16 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Nysie; 1982–1984 przewodniczący Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 senator; 1976–1977 rozpracowywany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOS krypt. „Gamma”, 1977–1979 w ramach SOR krypt. „Mąciciele”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Duda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

94 Maria Hernas (ur. 1930 r.) – filolog polski, nauczycielka w Szkole Podstawowej nr 20 we Wrocławiu; przewodnicząca koła NSZZ „Solidarność”.

95 Bogdan Gotowski (1928–1984) – prawnik; żołnierz AK; w 1951 r. skazany przez WSR we Wrocławiu na 2 lata więzienia; redaktor „Przeglądu Kulturalnego”, „Wiedzy i Życia”; publicysta „Więzi”; współorganizator Konwersatorium DiP; członek KIK; ekspert OPSZ przy KKP/KK; 1962–1964 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS krypt. „Ewa”; 1967–1972 zarejestrowany przez Wydział VII Departamentu II MSW pod nr. 12671 jako KP/KO ps. „Bob”; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-11794, nie zachowały się; 13 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział II Departamentu II MSW pod nr. 66215 jako konsultant ps. „Czerkies”; 24 IX 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-18106; 1981–1984 zabezpieczony operacyjnie przez Wydział XIV Departamentu II MSW. Zob. AIPN, 00191/679, t. 1–2, Teczka konsultanta ps. „Czerkies” dot. B. Gotowskiego.

96 Władysław Siła-Nowicki (1913–1994) – adwokat; żołnierz w kampanii wrześniowej, ZWZ-AK, członek Delegatury Rządu na Kraj, powstaniec warszawski; 1945–1946 wiceprezes Zarządu Wojewódzkiego Stronnictwa Pracy w Lublinie; od 1946 r. członek WiN, komendant Obwodu Lubelskiego, od listopada 1946 r. inspektor WiN w Lublinie; ujawnił się w 1947 r.; podjął próbę ucieczki na Zachód, zakończoną aresztowaniem; w 1948 r. skazany przez WSR w Warszawie na karę śmierci (zamienioną na dożywocie), w grudniu 1956 r. zwolniony; od 1961 r. członek KIK w Warszawie; w latach sześćdziesiątych obrońca w procesach rehabilitacyjnych żołnierzy AK i WiN; w 1969 r. czasowo pozbawiony prawa wykonywania zawodu; radca prawny Konferencji Episkopatu Polski; w 1971 r. obrońca w procesie członków „Ruchu”; od 1977 r. współpracownik Biura Interwencyjnego KSS „KOR”; w 1980 r. współautor statutu NSZZ „Solidarność”, członek KOWzP przy KKP; ekspert KKP i KK; obrońca w procesach członków podziemia; 1992–1993 sędzia Trybunału Stanu. Zob. A. Baran, Władysław Siła-Nowicki [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 315–317; http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Si%C5%82a-Nowicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

97 Leszek Nowak (1943–2009) – filozof, prawnik, prof. dr hab.; pracownik naukowy UAM w Poznaniu, od 1980 r. wykładowca TKN; ekspert ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność” oraz I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 9 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kielcach-Piaskach i Łupkowie; publicysta pism drugoobiegowych i emigracyjnych, m.in. „Aneksu” (Londyn), „Czasu” (Poznań) i „Obecności” (Wrocław); w 1985 r. zwolniony z pracy na uczelni; 1980–1988 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Filozof”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leszek_Nowak_%28z_Wi%C4%99ckowic%29 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

98 Jadwiga Staniszkis (ur. 1942 r.) – socjolog, politolog, prof. dr hab.; pracownik naukowy UW; zwolniona z pracy i aresztowana za udział w protestach w marcu 1968 r.; w sierpniu 1980 r. zaproszona przez MKS w Gdańsku do udziału w negocjacjach ze stroną rządową; członek Komisji Ekspertów MKS; po zawarciu porozumień sierpniowych i utworzeniu NSZZ „Solidarność” doradzała związkowcom; w stanie wojennym wykładała we Wszechnicy Solidarności i publikowała w prasie podziemnej; pracownik naukowy Instytutu Studiów Politycznych PAN i ponownie UW. Zob. J. Staniszkis, Ja. Próba rekonstrukcji, Warszawa 2008.

99 Jarosław Kaczyński (ur. 1949 r.) – polityk, prawnik, dr; uczestnik Marca ’68 w Warszawie, pracownik naukowy Filii UW w Białymstoku; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”; od 1979 r. członek redakcji drugoobiegowego pisma „Głos”; kierownik Sekcji Prawnej OBS przy MKZ, następnie ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; członek Komitetu Helsińskiego w Polsce; od 1983 r. współpracownik TKK NZSS „Solidarność”; od 1987 r. sekretarz KKW „Solidarność”; w 1988 r. doradca podczas strajków w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; jeden z twórców koalicji posłów OKP z ZSL i SD; 1989–1991 senator; 1989–1991 redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”; 1990–1991 szef Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy; 1991–1993 oraz od 1997 r. poseł na Sejm RP; 2006–2007 premier; w 1979 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Płocku w ramach SOS krypt. „Pomoc”, 1980–1982 przez Wydział III KW MO w Białymstoku w ramach SOS krypt. „Prawnik”, 1981–1982 przez Departament III MSW w ramach KE krypt. „Jar”, 1986–1989 pozostawał w zainteresowaniu Biura Studiów MSW. Zob. A. Talaga, Jarosław Kaczyński [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 139–140; http://www.encysol.pl/wiki/Jaros%C5%82aw_Kaczy%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

100 Witold Dowgint-Nieciuński (1915–2009) – ekonomista, prof. dr hab.; dyrektor Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego; ekspert OPSZ przy KKP/KK NSZZ „Solidarność”; 1979–1990 rozpracowywany przez Departament III „A”/V MSW w ramach SOS krypt. „Doradca”.

101 Zdzisław Szpakowski (1926–2006) – socjolog, publicysta; żołnierz NSZ, AK i NZW – do 1947 r.; 1946–1950 działacz SP; członek Klubu Krzywego Koła; 1958–1987 redaktor czasopisma „Więź”; członek KIK; wykładowca KUL; w 1978 r. współzałożyciel i wykładowca TKN; doradca NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; od 1993 r. publicysta „Gazety Polskiej”; 1948–1956 rozpracowywany przez Wydział V UBP m.st. Warszawy/WUBP w Warszawie/Departament IV KdsBP w ramach agenturalnego rozpracowania krypt. „Skarbnik”/SEO, 1957–1963 przez Departament III MSW w ramach SEO, 1974–1989 przez Departament IV MSW w ramach KE/SOR krypt. „Socjolog”. Zob. T. Bochwic, Zdzisław Szpakowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 278–280; http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Szpakowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

102 Mirosław Dzielski (1941–1989) – fizyk, dr; od 1966 r. pracownik naukowy Wydziału Filozofii UJ; w 1973 r. autor listu do przewodniczącego Rady Państwa Henryka Jabłońskiego z prośbą o skorzystanie z prawa łaski wobec Jerzego Kowalczyka; od 1979 r. publicysta drugoobiegowego pisma „Merkuryusz Krakowski i Światowy”; w 1981 r. pracownik Sekcji Informacji MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Małopolska; rzecznik prasowy ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; redaktor „Gońca Małopolskiego”; w stanie wojennym ukrywał się; od 1984 r. członek Klubu Myśli Politycznej Dziekania; od 1988 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1978–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Rzecznicy”. Zob. W. Żyszkiewicz, Mirosław Dzielski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 89–90; http://www.encysol.pl/wiki/Miros%C5%82aw_Dzielski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

103 Andrzej Grabiński (1922–2006) – adwokat; 1955–1962 członek Klubu Krzywego Koła; obrońca osób represjonowanych przez władze PRL; od 1976 r. współpracownik Biura Interwencyjnego KOR; doradca ZR Mazowsze

NSZZ „Solidarność” i OBS przy ZR Mazowsze; od 1981 r. członek Sekcji Prawnej Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom; 1984–1985 oskarżyciel posiłkowy w procesie zabójców ks. Jerzego Popiełuszki; 1951–1955 rozpracowywany przez PUBP we Włochach/Departament V KdsBP w ramach SEO/RO, 1982–1989 przez Wydział III-1 KS MO/SUSW w ramach SOS/KE krypt. „Rygo”; w latach 1969–1974 i 1977–1978 zarejestrowany przez Departament III MSW i Wydział III/III-2 KS MO jako kandydat na TW, za każdym razem odmawiał współpracy. Zob. AIPN, 00249/849, Materiały o sygn. IK-11757 dot. A. Grabińskiego; AIPN, 001043/705, Materiały o sygn. IK-12720; T. Bochwic, Andrzej Grabiński [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 110–111; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Grabi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

104 Joanna Kurczewska (ur. 1944 r.) – socjolog, prof. dr hab.; ekspert I KZD w Gdańsku; pracownik naukowy Instytutu Historii i Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz UW.

Nr 81

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Relacja z działań specjalnych prowadzonych przez SB w czasie pierwszej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 9 IX 1981 r.

Tajne

Działania specjalne

realizowane podczas pierwszej tury obrad

I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność”

W zakresie działań specjalnych realizowano następujące przedsięwzięcia:

1. Drogą operacyjną przekazano L[echowi] Wałęsie informację, kto z delegatów i gości prowadzi przeciwko niemu agitację. W wyniku tego L[ech] Wałęsa odbył m.in. z delegatami Słupska (w pierwszym dniu zjazdu) spotkanie, stwierdzając, że jest mu wiadomo o organizowaniu przeciwko jego osobie, jak to określił, „rozróbek”, i że akcją tą kierują Kuroń, Bujak i Rulewski. Oświadczył, iż nie obawia się tego i wierzy w mądrość delegatów, którzy nie dadzą się nabrać. Poinformował także, iż ma już dość kierowania „Solidarnością” i chciałby odpocząć, lecz obserwując dyskusje na zjeździe, postanowił kandydować do władz związku.

2. Dotychczas wprowadzono osobowe źródła informacji do następujących komisji:

– Programowa – TW „Grażyna”;

– Reformy gospodarczej – TW „Rafał”;

– Wyborcza – TW „Dorn”;

– Praworządności – TW „Henryk”;

– Stanowiska związku wobec władzy i PZPR – TW „Kamil” i TW „Merkury”;

– Statutowa – TW „Władek”;

– Samorządności – KO „CZ”.

W dalszym ciągu są prowadzone planowe działania do obsadzenia naszymi źródłami innych komisji.

3. W wyniku działań poprzez osobowe źródła informacji następuje rozbicie poglądów wśród delegatów poszczególnych regionów (Lublin, Toruń, Szczecin, Radom, Górny Śląsk), mianowicie:

– zarysował się podział: inteligencja przeciwko Wałęsie, nurt robotniczy za Wałęsą;

– pogłębiły się sprzeczności stanowisk między dużymi a średnimi i małymi regionami.

4. Mając na uwadze przeciwdziałanie KOR-owi i ekstremistom „Solidarności”, w dniu 8 IX br. rozprowadzono znaczne ilości przygotowanych przez nas ulotek atakujących manipulacyjne posunięcia grupy korowskiej i demaskujące antyrobotnicze cele A[ndrzeja] Gwiazdy, Z[bigniewa] Bujaka i innych radykałów „Solidarności”.

Na terenie Gdańska i w obrębie hali „Olivia” rozkolportowaliśmy ulotki i napisy demaskujące – krytykujące niekorzystne cele działania „Solidarności” (m.in. napis o treści: „TV własnością narodu, a nie «Solidarności»”).

5. Osobowe źródła informacji otrzymały zadania wytwarzania klimatu aprobaty dla istniejącego statutu związku i niedopuszczenia (przeciwdziałania) do poważniejszych jego zmian, a przede wszystkim w kwestii kierowniczej roli PZPR. Ponadto osobowe źródła informacji otrzymały zadania przeciwstawiania się i agitowania innych delegatów w tym względzie – w zakresie referendum o samorządach, jak też w celu dezintegracji delegatów.

6. W ramach działań specjalnych ponadto zrealizowano:

– 28 VIII br. z Katowic wysłano do 186 delegatów z 10 województw materiały propagandowe z wybranych pism regionalnych „Solidarności” Zarządu [Regionu] Śląskiego dyskredytujących A[ndrzeja] Rozpłochowskiego;

– z Krakowa wysłano do 50 delegatów z 4 województw list delegata na zjazd z Kombinatu Huty im. Lenina informujący o organizowaniu przez R[oberta] Kaczmarka – czł[onka] Prezydium Zarządu Regionalnego „Małopolska” – ataku na pozycję L[echa] Wałęsy. List ten wysłano również do czterech KZ NSZZ „Solidarność” na terenie Gdańska opowiadających się za Wałęsą;

– przekazano osobowym źródłom informacji zadania mające na celu ujawnienie nieprawidłowości wa przeprowadzonych wyborach delegatów na zjazd;

– przed zjazdem rozesłano (wysyłka z Wrocławia) Apel Komitetu Założycielskiego KKK Pracowników Etatowych NSZZ „Solidarność” do 116 delegatów z 7 województw celem rozpropagowania idei utworzenia takiej agendy w łonie „Solidarności”. Apel ten przesłanoa także do redakcji:

a) „Życia Warszawy”,

b) „Polityki”,

c) „Dziennika TV”,

d) „[Tygodnika] Solidarność”,

e) „Jedności” (tygodnik Pomorza Szczecińskiego).

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 416–418, oryginał, mps.

a Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

Nr 82

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c9c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku [w sprawie] krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Źródło „Pasat” informuje, że Piotr Muszyński¹, w[i]ceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” kopalni „Silesia” w Rybniku, w dniu 8 IX br. przysłał w imieniu Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych w ZSRR pozdrowienia dla I KZD „Solidarności”:

„…Pozdrowienia przesyłam wam z kraju, którego klasa robotnicza praktycznie nigdy nie znała niezależnych związków zawodowych twardo i stanowczo broniących interesów mas pracujących. O osiągnięciach polskiego proletariatu możemy jedynie marzyć. Nasz robotniczy ruch dopiero się rodzi, ale w obecnym wirze zdarzeń i idei wystarczy mała iskra, aby buchnął wielkim płomieniem i starł tych, którzy bezlitośnie wykorzystują ogromną cierpliwość rosyjskiego narodu. Wasza walka o sprawy zwykłych ludzi w Polsce to też nasza walka. Wszystko to, czym przyczyniacie się do śmierci kłamstwa i dwulicowości, do realizacji podstawowych potrzeb pracowniczych, osłabia również i nasz reżim. Polska nie będzie wolna, dopóki nie będzie wolna Rosja. Tylko demokratyczne zmiany po tej stronie Bugu pozwolą wam, nie oglądając się na nikogo, budować wolny, kwitnący kraj. Jak bardzo chcielibyśmy, żeby wśród gości zjazdu byli przedstawiciele wolnego rosyjskiego ruchu robotniczego, jak bardzo chcielibyśmy okazać wam, nie oglądając się na nikogo, nasze bezwarunkowe wsparcie, nie takie, jakie daje wam nasza władza. Na razie to tylko marzenia, ale nastanie dzień (mocno w to wierzymy), kiedy polscy i rosyjscy robotnicy pójdą ramię w ramię na spotkanie demokracji i postępu. Dziś «Solidarność» jest nam drogowskazem. Za cenę prześladowań, krwi i cierpień polscy robotnicy zerwali pęta reżimowych związków zawodowych. Przed obliczem zjazdu my, robotnicy i inteligenci (choć jest nas dziś niewielu), uroczyście przysięgamy uczynić w swojej ojczyźnie wszystko, co możliwe, aby wam pomóc i rozpowszechnić prawdę o was, aby zdemaskować kłamstwo, i jeśli będzie trzeba, będziemy bronić was wszystkimi dostępnymi sposobami. Niech żyje międzynarodowa solidarność wszystkich ludzi pracy, niech żyje przyjaźń polskiego narodu z narodami ZSRR, niech was Bóg wspomaga w waszym historycznym dziele…”.

Krzysztof Hyła² z Bonn (RFN) informuje Biuro Prasowe „Solidarności”, że w „Dzienniku Polskim”, wychodzącym w Londynie, w dniu 4 IX [19]81 r. ukazała się notatka, z treści której wynika, że zamachowiec na papieża to zawodowy morderca wynajęty przez KGB. Teorię tę miała wysunąć policja włoska. Watykan jednoznacznie nie wypowiada się na ten temat, jednak twierdzi, że krwawy zamach na papieża nie był aktem pojedynczego fanatyka.

Gerard Iwanowski³ z Biura Informacyjnego „Solidarności” w dniu wczorajszym przekazał dla Krzysztofa Hyły z Bonn informacje o działalności grupy plakatowej „Solidarności” z Gdańska, na czele z Zygmuntem Błażkiem⁴. Zaznaczył, że grupa ta jest bardzo aktywna w malowaniu różnego rodzaju haseł i napisów. Między innymi ośmieszyła Telewizję Polską w pobliżu hali „Olivia”, malując napis „Telewizja kłamie”, co miało wywołać duży aplauz zebranych przypadkowo ludzi.

W dniu dzisiejszym na Politechnice Gdańskiej zawieszono tekst posłania Wolnych Związków Zawodowych ZSRR do I Zjazdu.

W kuluarach zjazdu mówi się dużo o poważnym rozbiciu wśród delegatów. Zasadniczą rolę w tym odgrywają Z[bigniew] Bujak i delegaci Regionu Mazowsze, szczególnie Celiński, Onyszkiewicz i Modzelewski. Prawdopodobnie L[ech] Wałęsa zwrócił się do KZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej z prośbą o ewentualne umożliwienie odbycia zjazdu w hali Stoczni Gdańskiej w przypadku rozbicia frakcyjnego.

Jerzy Milewski, delegat PAN na zjazd NSZZ „Solidarność”, w dniu wczorajszym w porozumieniach IMP–PAN kompletował znaczną ilość materiałów programowych i założeń Polskiej Partii Pracy, między innymi „czwartą propozycję dyskusyjną”. Materiały te zamierza kolportować wśród delegatów zjazdu.

Źródło „Pasat” informuje o tym, że dnia 7 IX [19]81 [r.] Delegatura ZR Małopolska w Jaśle poinformowała zjazd o następujących opiniach członków „Solidarności” w Jaśle, a mianowicie:

– sugeruje się, że jeżeli Rakowski mógł publicznie nazwać Jana Rulewskiego klasycznym demagogiem, dokładając się do ciosów, które mu zadali nieznani rzekomo sprawcy, to wolno było Jurczykowi stwierdzić, iż Rakowski nie powinien być w rządzie. Stwierdza się, że inne prawa są w demokratycznym państwie dla Rulewskiego i Jurczyka, a inne dla Rakowskiego;

– zdaniem delegatury Małopolska decyzja o niedopuszczeniu RTV na zjazd jest ze wszech miar słuszna. Zadaje się pytanie: „Czyżby dobrze opinii publicznej mogli przysłużyć sięd publicyści w rodzaju pana Mokrzyszewskiego, który idzie wiernie w ślady Wandy Odolskiej⁵?”;

– RiTV wytrwale, pokrętnie i zjadliwie komentuje każde zdanie wypowiedziane przez „Solidarność”, a nawet takie, które mają być opublikowane, natomiast zupełnie nie ustosunkowuje się do absurdalnych i obrażających cały naród wypowiedzi bratnich agencji prasowych i komentatorów;

– zadaje się pytanie: „Dlaczego DTV nie jest opatrzony nagłówkiem – organ KC PZPR?”;

– wobec różnych pytań w TV – „Jakim prawem «Solidarność» uważa się za reprezentantów społeczeństwa?” – ZR Małopolska odpowiada: „Na pewno nie reprezentujemy ludzi o poglądach i moralności targowiczan”;

– umorzenie śledztwa w sprawie bydgoskiej traktuje się jako pogróżkę władz wobec społeczeństwa, „że jak zechcą, to nas będą bić bezkarnie, tak jak bezkarnie strzelano do robotników, bo prawo jest igraszką w ich ręku”.

Źródło „Ramzes” informuje, że w dniu 8 IX br. o godz. 13.00 przed pomnikiem Poległych Stoczniowców w Gdańsku zostanie uroczyście wmurowana, poświęcona w kościele w Załężu, tablica pamiątkowa od załogi Huty Baildon. Ponadto tablica ta będzie poświęcona przez ks. H[enryka] Jankowskiego – kapelana „Solidarności”. Na uroczystość tę przybędzie cała KK z L[echem] Wałęsą na czele oraz delegaci na I KZD „Solidarności”.

Delegat na zjazd z Huty Baildon, ob. Malinowski, komentując przebieg zjazdu, oświadczył, iż „na razie nic szczególnego się nie dzieje, głównie przebiega walka np. o telewizję, atmosfera jest niewyraźna, tworzą się frakcje. Warszawa jest przeciwko Wałęsie, jak również ten cały KOR”. Oświadczył ponadto, że uzyskał dużo materiałów, plakatów, afiszów, ulotek, a nawet piękny medal.

Źródło „Tajfun” informuje, że w dniu 8 IX br. przewodniczący Komisji Zakładowej „Solidarność” przy MPWiK we Wrocławiu Waldemar Maszczyk⁶ przesłał do KKP „Solidarność” apel o ukaranie winnych za wydarzenia w 1970 i 1956 r. na równi ze zbrodniarzami wojennymi – w celu wykorzystania przez zjazd. Treść apelu brzmi następująco:

„…Minęło już 10 lat od chwili pamiętnych wydarzeń w grudniu 1970 r. na Pomorzu. Sprawcy ofiar tego okresu są ciągle na wolności, są nietykalni, pełnią wysokie i odpowiedzialne funkcje w aparacie partyjno-rządowym i nie przedsięwzięto żadnych kroków w kierunku ich ukarania. Jest to niezgodne z wolą naszego narodu, który wiele wycierpiał w minionej wojnie światowej i wciąż żąda ukarania winnych zbrodni popełnionych nie tylko na naszym narodzie, jak również żąda nieprzedawnienia tych zbrodni. Nie zwalnia to nas, a wręcz przeciwnie – nakłada na nas szczególny obowiązek żądania jak najszybszego ukarania wszystkich sprawców zorganizowanych i masowych zbrodni na ludziach, niezależnie od tego, czy były popełnione w czasie wojny, stanu wyjątkowego czy w czasie pokoju, czy też zostały popełnione na innym czy na tym samym narodzie. Polscy sprawcy zbrodni na Polakach nie mogą ujść karze w naszym kraju. Żadna zbrodnia nie może być chroniona. Prawo nakazuje ukarać i nie przewiduje jakichkolwiek ulg wobec winnych popełnienia zbrodni na ludziach. Szczególnie ostro należy karać winnych masowych i zorganizowanych zbrodni. Żądamy ścigania i skutecznego ukarania winnych popełnienia zbrodni na ludziach w grudniu 1970 r. na Pomorzu i w roku 1976 na zasadach stosowanych wobec zbrodniarzy wojennych. Domagamy się od władz NSZZ «Solidarność» zorganizowania akcji społecznej w kierunku realizacji postanowień prawa wobec wszystkich winnych popełnionych zbrodni w 1970 i 1976 r.”.

Powyższy apel został wcześniej przekazany do sekretariatu generalnego ONZ Kurta Waldheima.

Janusz Cywiński pionformował dnia 7 IX br. Biuro Prasowe Zjazdu o doniesieniach prasy brytyjskiej dot[yczących] „Solidarności”:

– większość gazet poniedziałkowych w Londynie na pierwszych stronach podaje fotografie Wałęsy klęczącego w modlitwie, informacji o samych obradach „Solidarności” jest stosunkowo niewiele;

– „Daily Telegraph” cytuje słowa przywódcy związku brytyjskich pracowników pana Terence[ʼa] Duff[y’ego]⁷ mówiącego: „walczymy o zachowanie demokracji, dla której nie ma miejsca tam, gdzie rządzą komuniści”. Ta sama gazeta podaje o stałym zaostrzaniu się stosunku rządu do „Solidarności”. Cytuje ona Jacka Kuronia, wg którego wydarzenia w Polsce są rewolucją, która obaliła już stary porządek, ale nie podjęła próby stworzenia nowego. „Solidarność” tego nowego porządku nie może wprowadzać – mówi Kuroń;

– „The Times” wyraża opinię, że partia gotowa jest uznać, bo nie ma wyboru, pewne formy samorządu gospodarczego i pracowniczego, zachowując kontrolę polityczną. Do takiego czy innego rozwiązania droga nie prowadzi przez stwarzanie konfliktów, lecz przez ich unikanie. Rząd jednak stwarza konflikty, by odwrócić uwagę od rzeczywistych problemów;

– w telewizji brytyjskiej pokazano w ostatnim tygodniu filmy polskie „Wodzirej”e i „Bez znieczulenia”. W wiadomościach wieczornych widzowie oglądali z jednej strony otwarcie zjazdu „Solidarności” z L[echem] Wałęsą, Gwiazdą, Lisem, Walentynowicz i prymasem Polski, a z drugiej strony pokazano 100 000 wojsk radzieckich z tysiącami czołgów z lufami skierowanymi na Zachód.

[…]f

Kierowane są też na ręce Mariana Jurczyka pisma wyrażające uznanie za bezkompromisowe i nacechowane odwagą słowa wypowiedziane na konferencji prasowej kierownictwa związku. Poparcia udzieliły m.in.: Zespół Informacji Akademickiej NZS w Rzeszowie, Komisja Fabryczna NSZZ Jelczańskich Zakładów Samochodowych, Komisja Zakładowa NSZZ Wytwórni Sprzętu Mechanicznego w PZL „Krotoszyn”.

W dniu 7 VIII 1981 r. o godz. 19.00 rozpoczęła się konferencja prasowa z udziałem J[anusza] Onyszkiewicza, M[ariana] Jurczyka, A[ndrzeja] Celińskiego, T[adeusza] Syryjczyka, K[rzysztofa] Seni[u]ty oraz J[erzego] Sul[i]mierskiego⁸. Na wstępie J[anusz] Onyszkiewicz omówiłd poniedziałkowe obrady, stwierdził, że skoro statut związku powstał we wrześniu ubiegłego roku i to w sytuacji dość szczególnej, więc jest rzeczą zrozumiałą, że trwa dyskusja nad poprawkami, które należy do niego wnieść. Następnie przedstawiono zebranym dziennikarzom oświadczenie pracowników Radiokomitetu akredytowanych przy zjeździe, popierających decyzję delegatów o niedopuszczeniu ekip PR i TV do pracy przy zjeździe. Kolejne pytanie dotyczyło oświadczenia rzecznika prasowego rządu oskarżającego Jurczyka o obrazę naczelnych władz państwowych i osobistą w[i]cepremiera Rakowskiego.

„Nie czas na polemikę z tym oświadczeniem – stwierdził Jurczyk. – Nie widzę powodów, aby tłumaczyć się z tego, co powiedziałem, ani przepraszać pana Rakowskiego. Gdyby nasze władze dały się krytykować, to nie doszłoby do tak tragicznej sytuacji w naszym kraju, jaką mamy obecnie”. Na pytanie dot[yczące] kierunków działania związku w celu poprawy sytuacji gospodarczej w Polsce Jurczyk odpowiedział: „Władza powinna być w rękach ludu i lud powinien mieć kontrolę nad całością produkcji”. Wypowiedź tę dziennikarze przyjęli oklaskami.

Duże zainteresowanie wywołały ostatnie wydarzenia w Bydgoszczy. Rzecznik prasowy tego regionu J[erzy] Sulimierski wyjaśnił, że sytuacja w zasadzie jest opanowana, a w stosunku do więźniów, którzy w ciągu dwóch tygodni powrócą do aresztu, władze obiecały nie wyciągać konsekwencji. Według opinii T[adeusza] Syryjczyka obrady pierwszej tury zjazdu powinny zakończyć się w środę koło południa.

Redakcja gazety Regionu Dolny Śląsk „Z Dnia na Dzień” zwraca się z zarzutami do szefa Biura Prasowego Zjazdu, ponieważ ich zdaniem informacje ze zjazdu napływają z wielkim opóźnieniem, serwisy BIPS są bardzo źle redagowane, za mało jest w nich dobrze zredagowanych informacji, brak jest informacji, jakimi sprawami żyje zjazd, nad jakimi sprawami się dyskutuje, w jakich kwestiach dochodzi do kontrowersji, kto reprezentuje jakie stanowisko. Redakcja „Z Dnia na Dzień” informuje, że BIPS jest wyprzedzany przez oficjalne środki przekazu.

Z takimi samymi zarzutami do L[echa] Wałęsy zwrócił się przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Rafinerii Nafty Gdańsk W[ojciech] Jamrozik.

Uzyskano informację, że Jakub Święcicki ze Szwecji, zaproszony przez zarząd NSZZ „Solidarność” Regionu Wielkopolskiego na I KZD w charakterze honorowego gościa, nie uzyskał zgody Konsulatu PRL w Sztokholmie na przyjazd do Polski. Wobec powyższego zwrócił się on do zjazdu o interwencję u odpowiednich władz w sprawie zmiany takiej decyzji.

Ponadto uzyskano informację, iż na prośbę M[irosława] Chojeckiego Święcicki podjął się zakupienia kaset magnetofonowych (większej ilości). Kasety te w związku z nietransmitowaniem przez Polskie Radio i Telewizję obrad zjazdu przeznaczone będą do przekazania informacji o zjeździe załogom zakładów pracy. Część z zakupionych kaset (700) Święcicki przekazał na adres I KZD w Gdańsku samolotem z Kopenhagi. Drugą część (250) przekazał samochodem prywatnym. Po odbiór kaset miała zgłosić się na lotnisko Ewa Milewicz⁹. Odbiór był jednak niemożliwy, ponieważ nie było w tej sprawie decyzji władz celnych. Decyzja miała być podjęta po porozumieniu się władz celnych z upoważnionym przedstawicielem „Solidarności”. Co do drugiej partii kaset brak informacji.

Na łamach Serwisu Informacyjnego Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” (wydanie zjazdowe) ukazało się następującej treści sprawozdanie z końcowej części obrad I KZD w dniu 7 IX br.:

„O godz. 20.00 rozpoczęła się ostatnia część obrad trzeciego dnia zjazdu. Zanim przystąpiono do zapowiedzianego uprzednio sondażu dot[yczącego] kształtu przyszłego statutu, zgłoszono jeszcze kilka wniosków formalnych. St[anisław] Stachowicz, członek Komisji Statutowej, zgłosił swą rezygnację z dalszej pracy w tej komisji z powodu – jak to określił – nieprawidłowości w jej pracy. Rezygnacja została przyjęta. Z kolei przedstawiciel Krajowej Komisji Wyborczej A[ndrzej] Cierniewski zgłosił wniosek, by zjazd na podstawie sprawozdania KKW uznał ważność wyborów i rozwiązał tę komisję. Wniosek przyjęto zdecydowaną większością głosów. Cierniewski w imieniu KKW podziękował tym wszystkim, którzy poświęcili swój czas na pracę w tej komisji, a w imieniu Prezydium Zjazdu podziękowania złożył przewodniczący obrad.

W związku z licznymi pytaniami dot[yczącymi] pracy w Komisji Programowej głosu udzielono jej sekretarzowi J[erzemu] Milewskiemu (Gdańsk).

Wyjaśnił on cel powołania przez tę komisję zespołów roboczych oraz poinformował o ich składzie i trybie działalności. Ponowiłg wezwanie, by delegaci zgłaszali się do uczestniczenia w pracach zespołów Komisji Programowej.

Następnie przystąpiono do najważniejszego punktu tej części obrad. Głosu udzielono przedstawicielowi Komisji Statutowej S[tanisławowi] Krukowskiemu¹⁰ (Mazowsze), który przedstawił dziewięć sondażowych pytań skierowanych do delegatów, a dotyczących statutu związku.

Oto wyniki sondażu uzyskane w trybie jawnych głosowań:

1. Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu? – „Nie”.

2. Czy statut powinien uwzględniać szczegółowe zasady regionalizacji? – „Nie”.

3. Czy należy w statucie wprowadzać szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną? – „Tak”.

4.

a) Czy należy oddzielić władzę uchwałodawczą od wykonawczej? – „Nie”.

b) Czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych? – „Tak”.

5. Czy istnieje konieczność powoływania w statucie sądu związkowego? – „Tak”h.

6. Czy przewodniczący KK powinien być wybierany bezpośrednio przez zjazd? – „Tak”.

7. Czy kandydatami do władz krajowych powinni być tylko delegaci na zjazd? – „Tak”.

8. Czy statut powinien szerzej regulować sprawy wyborcze? – „Tak”.

9. Czy konieczne jest rozszerzenie kompetencji Komisji Rewizyjnej? – „Tak”.

Wyniki powyższego sondażu będą podstawą prac Komisji Statutowej, zajmującej się opracowaniem nowego statutu związku. Głosowanie sondażowe przebiegało w atmosferze dużego podniecenia. Szczególnie pytanie 4 wywołało ostrą polemikę. Mec[enas] Olszewski omówił raz jeszcze dwie koncepcje struktury władz związku – opracowaną przez OPSZ i koncepcję K[arola] Modzelewskiego. Opowiedział się za projektem OPSZ, którego zresztą był współautorem. Stwierdził, że rozdział władz na uchwałodawczą (KK) i wykonawczą (rada naczelna) zapewni ścisłe określenie kompetencji, co – jak powiedział – jest warunkiem sprawnego funkcjonowania władz związkowych. Ponadto w statucie, zdaniem Olszewskiego, powinny być wprowadzone mechanizmy zabezpieczające, które pozwolą na kontrolowanie, a w określonych sytuacjach [na] zawieszenie członków KK. Mówiąc o radzie naczelnej, mec[enas] Olszewski stwierdził, że skład jej nie jest jeszcze w projekcie ściśle określony. Dodał, iż jako ekspert jest przeciwny zakazowi łączenia funkcji we władzach związku.

Wystąpienie Olszewskiego spotkało się z dezaprobatą pewnej części delegatów. Członek Komisji Statutowej R[yszard] Kotarski (Gorzów Wielkop[olski]) określił przebieg tej części obrad jako manipulacje ze strony ekspertów. W odpowiedzi T[adeusz] Syryjczyk (Małopolska) stwierdził, iż każdy z delegatów miał możność wcześniejszego zapoznania się z obydwiema koncepcjami, w związku z czym posądzanie o manipulację jest niesłuszne.

Na zakończenie dzisiejszego dnia obrad poinformowano, że jutro o godz. 9.00 w salach UG rozpoczną się zebrania powołanych na zjeździe 13 zespołów roboczych. Obrady plenarne zostaną wznowione o godz. 10.30.

Na łamach BIPS z dnia 7 IX 1981 r. ukazała się informacja pt. „Próba rewanżu”. Treść informacji jest następująca: „Rano 2 września wyleciała z Wiednia przesyłka do Gdańska, zawierała ona kamerę TV wraz z zestawem oraz dużą ilością kaset magnetowidowych, wszystko razem wartości ok. 120 tys. dolarów. Sprzęt ten umożliwiałby rejestrację przebiegu I KZD przez telewizyjną ekipę BIPS. Kasety mogłyby być rozpowszechnione w kraju w systemie przemysłowej TV, [a] jako dokument historyczny byłyby wprost bezcenne. Można by ją też proponować Telewizji Polskiej. Na lotnisku międzynarodowym na Okęciu przesyłka zaginęła. Po dwudniowym działaniu ludzi dobrej woli odnalazła się w komorze celnej warszawskiego Okęcia, gdzie przetrzymywano ją na polecenie dyr[ektora] UC – Lewandowskiego¹¹. Było to działanie bezprawne, bowiem przepisy stanowią, że przesyłka adresowana do Gdańska powinna przez W[arsza]wę przejść tranzytem i zostać odprawiona do Trójmiasta najpóźniej trzecim rejsem od momentu jej otrzymania. Dyr[ektor] Lewandowski przesyłkę [wysłał] 5 września. Wysłano ją w dwóch partiach. Całość znalazła się w Gdańsku wczoraj wieczorem. Znaleziono nawet celników, którzy gotowi byli ją odprawić w wolną sobotę. Niestety dyr[ektor] Lewandowski zapomniał załączyć pisemka zezwalającego na wykonanie czynności celnych. W ten prosty sposób zarejestrowanie na taśmie magnetowidowej pierwszej tury obrad stało się teoretycznie możliwei. Teoretycznie, bo obecny na zjeździe minister Ciosek obiecał wczoraj o godz. 18.00 załatwić sprawę w ciągu godziny. O godz. 23.30 sprawa nie była jeszcze załatwiona”.

W dniu 7 IX 1981 [r.] wśród uczestników zjazdu kolportowano ulotkę Krzysztofa Wolickiego¹² pt. „Solidarność w TVP”, którą załączam do meldunku.

Ponadto w załączeniu przesyłam informację TW ps. „Grażyna” z dnia 6 IX 1981 r.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 227–238, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, 14 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

1 Brak bliższych danych.

2 Krzysztof Hyła (Christof Hyla) (ur. 1952 r.) – dziennikarz; redaktor zachodnioniemieckiego kwartalnika „Kontynent”; 1980–1981 przebywał w Polsce, nawiązał liczne kontakty z przedstawicielami opozycji; 1981–1985 znajdował się na liście osób niepożądanych w PRL; 1981–1984 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS krypt. „Cesarz”, 1981–1982 przez departamenty III i I MSW w ramach SMW krypt. „Tardes”, a także przez Stasi.

3 Prawdopodobnie chodzi o Jana Wiesława Iwanowskiego. Jan Wiesław Iwanowski (ur. 1961 r.) – ślusarz; telefonista w ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 1,5 roku więzienia za rozpowszechnianie fałszywych wiadomości.

4 Zygmunt Błażek (ur. 1940 r.) – technik łączności; pracownik Gdańskich Zakładów Elektronicznych „Unimor”; szef grupy zadaniowej (tzw. Parszywa Dwunastka) zajmującej się kolportażem prasy związkowej, plakatowaniem i malowaniem haseł na murach; od listopada 1981 r. współorganizator sieci łączności radiowo-telefonicznej na potrzeby związku; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Fotograf”; materiały nie zachowały się. Zob. https://www.encysol.pl/wiki/Zygmunt_B%C5%82a%C5%BCek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

5 Wanda Odolska (1909–1972) – dziennikarka, jedna z czołowych propagandzistek reżimu komunistycznego; wraz ze Stefanem Martyką prowadziła audycję „Fala 49”, w której piętnowała zachodni imperializm i komentowała wyroki zapadające w procesach politycznych; dziennikarka „Trybuny Ludu”.

6 Waldemar Maszczyk (1943–1984) – pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji we Wrocławiu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 25 VIII 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO we Wrocławiu pod nr. 44907 jak TW ps. „Zygmunt”, następnie ps. „Wiktor” na kontakcie Wydziału V-1 KW MO we Wrocławiu; 16 V 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-57833, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. W. Maszczyka z kartoteki Biura „C” MSW.

7 Terence Duffy (1922–1985) – jeden z liderów brytyjskiego ruchu związkowego; karierę zaczynał w Zjednoczonym Związku Zawodowym Inżynierów (Amalgamated Engineering Union), od 1969 r. zajmował stanowiska kierownicze w związku, w 1978 r. stanął na jego czele; 1978–1985 członek Rady Wykonawczej Brytyjskiej Federacji Związków Zawodowych (TUC).

e W oryginale „Wojażer”.

f Pominięto fragment zawierający informacje na temat napływających życzeń dla delegatów.

8 Jerzy Sulimierski (ur. 1941 r.) – adwokat; rzecznik prasowy ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; obrońca w procesach politycznych; od 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1987 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Bydgoszczy w ramach KE krypt. „Obrońca”.

g W oryginale ponowić.

9 Ewa Milewicz (ur. 1947 r.) – prawniczka, dziennikarka; współpracowniczka KSS „KOR”, kolporterka materiałów drukarskich; uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; publicystka m.in. „Niezależności” i „Tygodnika Mazowsze”; od 1981 r. zatrudniona w Agencji Filmowej NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; od 1989 r. publicystka „Gazety Wyborczej”; 1978–1990 rozpracowywana przez Wydział III-2 KS MO w Warszawie w ramach SOR. Zob. A. Friszke, Ewa Milewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 197–199; http://www.encysol.pl/wiki/Ewa_Milewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Stanisław Krukowski (1942–1996) – prawnik, dr; członek KIK; wykładowca ATK; adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji UW, wiceprzewodniczący KU NSZZ „Solidarność” na UW; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; od 1981 r. zabezpieczany operacyjnie przez Wydział III-2 KS MO; 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział III SUSW w ramach KE krypt. „Prelegent”. Zob. AIPN, 0258/560, KE krypt. „Prelegent”.

h Powyżej przekreślone maszynowo powtórzenie Czy należy oddzielić władzę.

i Tak w oryginale.

11 Brak bliższych danych.

12 Krzysztof Wolicki (1925–2001) – matematyk, dziennikarz; członek PPR/PZPR do 1967 r. (wystąpił z partii w geście solidarności z Leszkiem Kołakowskim); w 1945 r. pracownik WUBP w Warszawie; 1945–1947 kierownik referatu w Ministerstwie Informacji i Propagandy; 1947–1952 redaktor Biuletynu Specjalnego PAP; 1952–1957 redaktor „Trybuny Ludu”; 1958–1960 redaktor „Nowej Kultury”, następnie publikował w czasopismach: „Twórczość”, „Kultura i Społeczeństwo”, „Argumenty”, „Dialog” i „Odra”; członek SDP; w 1975 r. współautor Listu 7 do delegatów na VII Zjazd PZPR i I sekretarza PZPR Edwarda Gierka, wyrażającego potrzebę reformy ustrojowej; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR” oraz drugoobiegowego pisma „Głos”; w 1978 r. współzałożyciel TKN; w sierpniu 1980 r. sygnatariusz Apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących robotników; 1981–1987 korespondent prasy francuskiej; 13 VII – 9 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; publicysta prasy podziemnej; 1990–1996 prowadził audycję w RWE; publicysta m.in. paryskiej „Kultury”, „Gazety Wyborczej”, „Tygodnika Powszechnego”; 6 XI 1952 r. zarejestrowany przez Departament V/III MBP/KdsBP jako właściciel MK/LK krypt. „Krzysztofik”; mieszkanie przy ul. Odolańskiej w Warszawie wykorzystywane było przez MBP do 1955 r.; 1978–1982 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KS MO w ramach SOS/SOR krypt. „Wol”, 1985–1990 przez Biuro Studiów MSW/Departament Studiów i Analiz MSW w ramach SOR krypt. „Lopek”. Zob. W. Bagieński, S. Cenckiewicz, P. Woyciechowski, op. cit., s. 91–92, 173–174; B. Kaliski, Krzysztof Wolicki [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 361–362; http://www.encysol.pl/wiki/Krzysztof_Wolicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 83

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający relacje osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b9b IX 1981 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. Z jednoźródłowej informacji oceniającej poglądy dziennikarzy krajowych na temat obrad zjazdu wynika, że zdaniem większości tego środowiska obrady są reżyserowane. Większość dziennikarzy wykazuje poparcie dla wszelkich politycznych inicjatyw ze strony „Solidarności”. Trzeźwe oceny wypowiadają jedynie „po cichu” dziennikarze pism partyjnych ze względu na istnienie niechęci i presji ze strony prasy tzw. związkowej, której dziennikarze z dużym aplauzem przyjmują wszelkie wypowiedzi, zarówno delegatów, jak i uczestników konferencji prasowych ostro atakujących władze i PZPR. W ocenie trzeźwo myślących dziennikarzy zjazd odbywa się pod dyktando Kuronia i Modzelewskiego, przy czym nie chodzi o sam przebieg obrad, ale o atmosferę w kraju. Możliwe jest przy tym dążenie do rozpętania atmosfery histerii i emocji w celu dążenia do konfrontacji z władzą. Zdaniem źródła świadczy o tym utworzenie zespołu szybkiego reagowania, składającego się m.in. z Kuronia, Modzelewskiego, Onyszkiewicza, Arkuszewskiego, oraz afirmowanie NSZ i komitetów obrony uwięzionych.

2. Z jednoźródłowej informacji wynika, że począwszy od dnia 7 IX [19]81 r., do Domu Studenckiego nr 10 UG przybywać mogą studenci aktywiści NZS z terenu kraju w celu włączenia się w przebieg zjazdu „Solidarności”. UG ma reprezentować Janusz Prendota¹, członek uczelnianego komitetu NZS.

3. Z informacji osobowego źródła ps. „Marek” wynika, że w dalszym ciągu na terenie hali „Olivia” są kolportowane wydawnictwa „Solidarności”, m.in. „Obserwator Wielkopolski”, „Głos Wolny”, „Pełzający Manipulo” z nadrukiem „Manipulanci Wszystkich Krajów Łączcie się”.

Poza wydawnictwami sporządzone są znaczki KPN „Rewolucja bez rewolucji”, w cenie 50 zł za sztukę.

Ponadto z informacji TW „Marek” wynika, że delegaci i zaproszeni goście dość frywolnie zachowują się w czasie obrad. Nadal obserwuje bsięb nagminne nadużywanie alkoholu przez delegatów (fakt ten był sygnalizowany w jednym z poprzednich meldunków). Służba porządkowa zabezpieczająca zjazd zajmuje się handlem dewizami.

4. W środowisku delegatów Regionu Mazowsze zanotowano następujące opinie: Zjazd musi wypracować program gospodarczy „Solidarności” minimum bnab 1–2 lata i ma[ksymalnie] na 3–4 lata. Powinien to być jednocześnie program polityczny. Przed „Solidarnością” stoi wielka batalia przeprowadzenia najbliższych wyborów do rad narodowych i sejmu. O ile PZPR będzie starała się zdobyć większość na listach, to członkowie „Solidarności” nie wezmą udziału w głosowaniu. Stwierdzają, że regiony powinny być odbiciem dawnego podziału administracyjnego kraju. Większość delegatów uważa, że we władzach związku powinno się działać najwyżej dwie kadencje. Już teraz można zauważyć, że niektórzy działacze „obrastają w piórka”. Wałęsę określają jako człowieka ograniczonego, sterowanego przez najbliższych współpracowników. Część delegatów twierdzi, że odsunięcie partii od władzy może nastąpić w przeciągu dwóch lat. Partia utrzymuje się dzięki ZSRR, gdyż związek mimo wszystko boi się konfrontacji siłowej. Rozważane są również sprawy przesunięcia centrali związku do Warszawy. Propozycje te prawdopodobnie upadną, ponieważ dużo delegatów uważa, że w Gdańsku jest najlepsza atmosfera.

5. Z informacji przekazanej przez TW ps. „Oskar” wynika, że w dniu 7 IX br. w gronie gości zjazdu wchodzących na salę obrad zauważył bonb filozofa, wykładowcę TKN – Leszka Nowaka. Był tam również człowiek w średnim wieku posiadający znaczek „Organizator Mirosław Chojecki”. Człowiek ten rozprowadzał różnego rodzaju znaczki i broszurki na temat kontaktów gospodarczych Polski i ZSRR. TW, znający osobiście M[irosława] Chojeckiego, stwierdził, że osoba posiadająca jego znaczek identyfikacyjny z całą pewnością nie jest Chojeckim.

6.1. TW ps. „Janusz”² przekazał informację, z której wynika, że obywatel Hiszpanii, dziennikarz Ricardo Estar[r]iol³, korespondent dziennika „La Vanguardia”, zam. Warszawa […]c, utrzymuje kontakt z A[nną] Walentynowicz. Dziennikarz ten ma zamiar w dniu 8 IX br. lub 9 IX br. wyjechać do Madrytu w celu przeprowadzenia z A[nną] Walentynowicz wywiadu⁴ i przygotowania ok. pięciogodzinnego programu na temat NSZZ „Solidarność” i jego działalności. Do Polski planuje powrócić na drugą turę obrad zjazdu.

R[icardo] Estar[r]iol utrzymuje ścisły kontakt z brytyjską ekipą dziennikarzy BBC, z dziennikarzami austriackimi i włoskimi. Za pośrednictwem Ambasady Austrii w Warszawie wysyła ponoć swoje informacje do Wiednia i Madrytu.

6.2. Ponadto to samo źródło poinformowało, że w czasie konferencji prasowej w dniu 7 bm. o godzinie 19.00 jeden z polskich dziennikarzy zapytał, co się stało z częścią ekipy BBC. J[anusz] Onyszkiewicz odpowiedział: „Ekipa ta filmowała obiekt gospodarki narodowej, tj. rafinerię w Gdańsku, i została za to poproszona przez władze do opuszczenia Polski”.

7.1. Inicjatywa nabożeństwa przed obradami zjazdowymi „Solidarności” w dniu 7 bm. i kolejnych dniach pierwszej tury wyszła, zdaniem KO „Delegat”, od obecnego na zjeździe ks. Ziei i kilku dewocyjnie nastawionych delegatek. Wspierali to nieoficjalnie ludzie związani z KSS „KOR” (najprawdopodobniej na ciche zlecenie Kuronia). Fakt ten jest następnie wykorzyst[yw]any przez korowców i opozycję Wałęsy do urabiania o nim opinii klerykała, spychającego „Solidarność” na tory dewocyjne.

W rozmowie z L[echem] Wałęsą ks. Jankowski stwierdził, że odprawianie nabożeństw na sali obrad jest posunięciem niezbyt poważnym. Ustalił on następnie z Wałęsą, że w czasie II tury zjazdu nabożeństwa nie będą już odprawiane w hali zjazdowej.

7.2. Wśród poważnej części księży gdańskich notowany jest pogląd, że rozpoczynanie obrad od codziennej mszy w „Olivii” jest wielką przesadą i zakrawa na farsę. Wg ich opinii wierzący delegaci, jeżeli tego chcą, mogą chodzić na mszę do kościoła przed rozpoczęciem obrad.

8. Z posiadanego rozpoznania operacyjnego wynika, że L[ech] Wałęsa czuje się coraz lepiej i nabiera wiary w siebie. Wyraził on przekonanie, że pomimo rozwijanych przez opozycję intryg uda mu się wygrać wybory. Na rzecz Wałęsy bardzo aktywnie działa Koziatek, który demonstruje swoje uprzedzenie do korowców i Żydów.

Bieżących wskazówek w przedmiocie taktyki działania udziela Wałęsie ks. Jankowski, który jest stałym i czujnym obserwatorem obrad.

9. TW ps. „Piłkarz” poinformował o zarysowujących się rozbieżnościach wśród delegacji lubelskiej w sprawie popierania linii działania Lecha Wałęsy. Część delegacji, głównie za sprawą Wiesława Kamińskiego⁵ i Lesława Pagi (delegatów UMCS w Lublinie), zaczyna wyrażać pogląd, że Lublin powinien „ustawiać się” w kierunku Mazowsza, a nie Wałęsy (taka linia postępowania przyjęta została przez całość delegacji lubelskiej przed rozpoczęciem obrad zjazdu).

10. W dniu 8 IX br. opublikowano uchwałę I KZD NSZZ „Solidarność”. Stwierdza się w niej m.in.: „Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnospołecznej i państwa, w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego…”.

W dalszej części uchwały delegaci zwracają się do Sejmu PRL z nadzieją, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Uchwalenie projektu niezgodnego z wolą załóg spowoduje wzrost napięcia, utrudni wyjście z ruiny gospodarczej i całkowicie załamie zaufanie społeczeństwa do sejmu. W zakończeniu uchwały zawarte jest stwierdzenie: „Delegaci na zjazd oświadczają, że nie zaprzestaną walki o autentyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będą swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków”.

11. Z jednoźródłowej informacji przekazywanej przez TW ps. „Helena” wynika, że wśród wielu delegacji (głównie szczecińskiej) rośnie popularność Mariana Jurczyka. Jego telewizyjne wystąpienie przyjęte zostało przez znaczną część delegatów z dużym aplauzem. Na wzrost popularności Jurczyka znaczny wpływ, wg oceny TW, ma poruszanie tematu Jurczyk–Rakowski przez krajowe ośrodki masowego przekazu, głównie prasę.

12. Kontynuujący obrady I KZD NSZZ „Solidarność” jest w dalszym ciągu przedmiotem zainteresowania ze strony załóg pracowniczych szeregu zakładów Trójmiasta.

12.1. Pracownicy Zakładów Mięsnych w Gdyni i PHSR „Agroma” wyrażają przekonanie, że zarówno przedstawiciele władz państwowych, jak i „Solidarności” nie mówią społeczeństwu całej prawdy. Przemilczają ważne fakty i posługują się kłamstwem, chcąc w ten sposób pozyskać dla siebie poparcie opinii publicznej.

12.2. W Gdańskiej Stoczni Remontowej w komentarzach na temat przebiegu zjazdu zwracano uwagę na utrzymanie wysokiej pozycji Lecha Wałęsy, który nadal cieszy się dużym poparciem środowisk robotniczych kraju. Fakt ten wiązano z tym, że w przeciwieństwie do wielu działaczy partyjnych i państwowych wystąpienia jego są zrozumiałe dla robotników. Sylwetka Wałęsy zdaniem wielu osób integruje „Solidarność”, mimo tego że wielu delegatów posiada zróżnicowane poglądy na program i organizację związku.

12.3. W portach handlowych Gdańska i Gdyni wielu wypowiadających się wskazywało, że przezwyciężenie kryzysu wymaga współpracy wszystkich sił społecznych. Wyrażano przy tym pogląd, że program związku musi być realny i nie powinien być nastawiony na konfrontację z władzą. Zwracano uwagę na niebezpieczeństwo opanowania kierowniczych stanowisk w związku przez elementy radykalne, co musiałoby skończyć się konfrontacją.

13. Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Robert” wynika, że dnia 8 IX br. Perejczuk z Bydgoszczy przeprowadził rozmowę telefoniczną z J[anem] Rulewskim.

Podczas oczekiwania na rozmowę z Rulewskim Perejczuk powiedział do osoby obecnej w tym czasie: „Naucz władze, jak należy organizować przewrót, a nie tak z dnia na dzień”. W toku rozmowy Perejczuk poinformował Rulewskiego, że w mieście panuje spokój i nie potrzebują pomocy. Na pytanie Rulewskiego, czy 140 więźniów wróciło do więzienia i czy miasto nie jest zastraszone, Perejczuk odpowiada, że nie wie, czy wszyscy wrócili, a jeżeli chodzi o mieszkańców, to najwyżej będą prędzej wracać do domów.

Rulewski przewiduje, że jutro zjazd się skończy, ale on zostanie jeszcze w Gdańsku.

Perejczuk mówi dalej, że nie będą powoływać żadnej straży robotniczej, ponieważ gdyby to zrobili i zaczęli pilnować porządku, milicja wycofa[łaby] się.

Rulewskiemu nie chodzi o to, żeby pilnować porządku w mieście, tylko bronić tą strażą ludzi. Jego zdaniem korzystne jest to dla „sprawy bydgoskiej”, że ludzie, którzy walczą o praworządność, tę praworządność wprowadzają.

Perejczuk zamierza zrobić z tego wielką aferę. „Po prostu władza specjalnie wypuściła kryminalistów, czekała kilka godzin, aż tylu zdąży uciec”. Rulewski też uważa, że trzeba to tak traktować, powiedział tak o tym wd wywiadzie.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 173–179, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Janusz Prendota (ur. 1959 r.) – fizyk; od 1980 r. w NZS; w 1980 r. współzałożyciel i drukarz drugoobiegowego pisma NZS UG „Reduta”; wiceprzewodniczący NZS UG; po wprowadzeniu stanu wojennego współorganizator strajku na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym UG; w 1982 r. założyciel podziemnego Wydawnictwa Dobra Powszedniego. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Prendota (dostęp 1 X 2018 r.).

c Pominięto dane adresowe.

2 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

3 Ricardo Estarriol (ur. 1937 r.) – hiszpański dziennikarz, korespondent prasowy, numerariusz Opus Dei; 1964–2002 korespondent dziennika „La Vanguardia”, informujący o sytuacji w bloku państw socjalistycznych (mieszkał m.in. w Warszawie i Moskwie); 1981–1989 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Sęp”. Zob. AIPN, 003273/1, SOS/ZO krypt. „Sęp” dot. R. Estarriola.

4 We wrześniu 1981 r. Anna Walentynowicz odbyła podróż do Hiszpanii.

5 Wiesław Kamiński (ur. 1949 r.) – fizyk, prof. dr hab.; pracownik naukowy UMCS w Lublinie; członek Prezydium MKZ w Lublinie; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – V 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie i w Lublinie; 2005–2008 rektor UMCS; 2010–2013 prezes Polskiego Towarzystwa Fizycznego; 1980–1987 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Lublinie w ramach SOS krypt. „Cichy”, 1987–1989 przez Wydział III WUSW w Lublinie w ramach KE krypt. „Cichy-II”.

d Obok przekreślone maszynowo słowo wydziale.

Nr 84

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. Andrzeja Gwiazdy

Gdańsk, dnia 9 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu 9 IX br. odbyłem spotkanie z TW „Teofil”. Spotkanie odbyło się w godz. 18.00–18.30 w kawiarni „Posejdon” z zachowaniem zasad konspiracji (kawiarnia pusta z uwagi na brak alkoholu). TW poinformował mnie o następujących faktach:

A[ndrzej] Gwiazda w ostatnich dniach wypowiada się krytycznie o J[acku] Kuroniu. Powodem tego stanu ma być podobno ugoda, na jaką Kuroń poszedł z Wałęsą. Gwiazda postępowanie Kuronia nazywa zdradą przyjętych planów oraz działaniem, które umożliwi Wałęsie bezkonfliktowy wybór na przewodniczącego KK.

A[ndrzej] Gwiazda ostro krytykuje w każdym swoim wystąpieniu L[echa] Wałęsę, twierdząc, że jest zdecydowanym wrogiem wszelkiej dyktatury i kacykostwa.

Z Koła Kombatantów NSZZ „Solidarność” usunięto Witolda Wichra-Kucharskiego¹. Bezpośrednią przyczyną powyższego miało być posługiwanie się szyldem „Solidarności” do załatwienia swoich prywatnych spraw, a ponadto bezprawne posługiwanie się pieczątką związku.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadania

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w spr[awach] op[eracyjnych] „Brodacz”, „Bolek” oraz w inf[ormacji] do wiceministra spraw wewnętrznych.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 318, oryginał, rkps.

1 Witold Kucharski ps. „Wicher” (1911–1994) – oficer WP, prawnik; we wrześniu 1939 r. uczestnik obrony Warszawy; wywieziony na roboty do Niemiec, w 1942 r. zbiegł i przedostał się do okupowanej Polski; żołnierz AK; w 1943 r. twórca Samodzielnego Oddziału Partyzanckiego „Wicher”; od lipca 1944 r. dowódca 1. kompanii 25. Pułku Piechoty AK im. Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej, następnie szef sztabu pułku; po wojnie zamieszkał w Gdańsku, gdzie pracował jako radca prawny – specjalista prawa morskiego; działacz ZBoWiD i NSZZ „Solidarność”; zarejestrowany jako TW ps. „Bronisław” (brak bliższych danych na temat okresu współpracy i jednostki rejestrującej); akta zarchiwizowano pod sygn. I-6916; 1973–1976 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Wicher”; 1986–1989 zarejestrowany przez Wydział III WUSW w Gdańsku jako OZ. Zob. karty E-14, E-14-B, E-16 dot. W. Kucharskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 85

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. Andrzeja Gwiazdy i ruchu kombatanckiego

Gdańsk, dnia 9 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nra

Notatka służbowa¹

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym na spotkaniu TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

A[ndrzej] Gwiazda popadł w ostry zatarg z J[ackiem] Kuroniem. Zarzuca on Kuroniowi, że zdradził go, sprzymierzając się z Wałęsą za obietnicę popierania KOR.

Na sali obrad daje się odczuć olbrzymie zmęczenie. Jedna trzecia delegatów jest stale poza salą obrad. Dyskusja jest coraz bardziej bezprzedmiotowa. Większość spraw dyskutowanych przełożona zostanie na II część zjazdu. Spowoduje to automatycznie przedłużenie obrad tej części zjazdu.

Witold Wicher-Kucharski złożył odwołanie [od] uchwały Rady Kombatanckiej z dnia 18 VIII br., która zawiesiła go w prawach przewodniczącego koła. Powodem było bezprawne nawiązanie kontaktów z zagranicą, posługiwanie się pieczątką „Solidarności” dla swoich prywatnych celów. Odwołanie Kucharskiego z 28 VIII br., przyjęte przez kancelarię „Solidarności” za liczbą dziennika 259/81, podnosi zasługi ww. w tworzeniu Koła Kombatantów, jak również jego zasługi z czasów wojny (niepoparte jednak wiarygodnymi dokumentami).

Na zakończenie spotkania TW wręczył 4 egz. „Głosu Wolnego” oraz „Solidarność”, nr. 25, 28.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w opracowaniu inf[ormacji] do w[i]ceministra spraw wewnętrznych oraz do KW PZPR i do spr[aw] „Brodacz”, „Sejmik”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 18.00–18.30 w kawiarni „Posejdon”. Na spotkanie TW przybył punktualnie. W czasie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. druk RD z NC

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 195, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru egzemplarza.

1 Jest to najprawdopodobniej drugi wariant notatki ze spotkania por. Ryszarda Dąbrowskiego z TW ps. „Teofil”, które odbyło się 9 IX 1981 r. Zob. dokument nr 84 – AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 318.

Nr 86

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c9c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-polityczych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

O godz. 11.00 rozpoczęły się obrady plenarne zjazdu. Obradom przewodniczył Krzysztof Mikołajczyk.

Jako pierwszy zabrał głos jeden z członków Komisji Uchwał i Wniosków. Na wstępie przedstawił projekt uchwały o celach związku, przygotowany przez delegatów z Dolnego Śląska. Brzmienie tego projektu jest następujące:

„Celem naczelnym NSZZ «Solidarność» jest tworzenie godnych warunków życia gospodarczego w politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, kryzysu, strachu, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Na dziś naródd oczekuje od nas:

1. Poprawy zaopatrzenia w żywność – poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją i cenami.

2. Reformy gospodarczej – poprzez tworzenie samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej.

3. Prawdy – poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji.

4. Demokracji – poprzez określenie kompetencji i wybór właściwych ludzi do rad narodowych.

5. Sprawiedliwości – poprzez obronę ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność związkową.

6. Pomocy dla chorych i ubogich – poprzez wzrost świadczeń i (prawdopodobnie sprawiedliwy podział) przesyłanych darów i leków.

7. Węgla – [po]przez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków pracy i niezbędnych przydziałów żywności.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały «Sierpnia 80».

Organizacje porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia”.

[…]e

Z kolei przedstawiono projekt uchwały w sprawie sytuacji w środkach masowego przekazu, który brzmi:

„Nasz związek walczy o pełną realizację punktu trzeciego porozumienia gdańskiego, tj. o dostęp do środków masowego przekazu. Dostęp do środków masowego przekazu jest niezbędnym sposobem porozumienia się władz związku z ogółem członków, a tym samym funkcjonowania związku. Fakt ten uzasadnia użycie najskuteczniejszej formy nacisku w tej sprawie. Członkowie «Solidarności» w Komitecie ds. Radia i Telewizji oraz stacje radiowe i telewizyjne są gotowe poprzeć akcję protestacyjną. Dlatego rząd podjął uchwałę nr 185/81 – grozi ona ciężkimi represjami uczestnikom akcji protestacyjnych w radiu i telewizji. Uchwała ta jest sprzeczna z ustalonymi częściami projektu ustawy o związkach zawodowych, narusza porozumienie warszawskie, które zobowiązuje strony do przestrzegania tych uzgodnień. I KZD NSZZ «Solidarność» wzywa rząd do rozważenia sprawy i odwołania uchwały 185/81. Jednocześnie zjazd wzywa rząd do dalszych rozmów na temat realizacji pkt 3 porozumienia gdańskiego i prowadzenia ich z troską o spokój społeczny, tak ważny w warunkach spowodowanych bankructwem polityki gospodarczej”.

Następnie został przedstawiony projekt uchwały w sprawie pracowników cywilnych MON i MSW o następującej treści:

„W związku z różnymi próbami wyłączenia pracowników cywilnych MON i MSW oraz pracowników mianowanych w administracji [z] możliwości zrzeszania w NSZZ «Solidarność» zjazd zobowiązuje władze krajowe związku do użycia wszelkich dostępnych związkowi środków obrony naszych członków dla zabezpieczenia prawa swobodnego, zgodnego z konwencjami międzynarodowymi działania NSZZ «Solidarność» w obu resortach i organach administracji. Zjazd uważa, że specyfika resortu MON i MSW oraz organów administracji nie jest żadną podstawą do ograniczania prawa do działalności któregokolwiek z istniejących w kraju związków zawodowych”.

Po przedstawieniu powyższego projektu głos zabrał Marek Hołuszko¹ (nazwisko przypuszczalne) z Regionu Mazowsze. Podkreślił, że sytuacja w środowisku pracowników cywilnych MON i MSW nie zmienia się od końca ubiegłego roku, a utrzymanie „Solidarności” w tego typu zakładach jest jednym z podstawowych obowiązków wynikających z postanowień statutu, stąd należy zobowiązać władze krajowe „Solidarności”, aby walczyły o członków w tak istotnych dla związku placówkach.

Następnie zaproponowano uchwalenie proponowanych uchwał w czasie obrad popołudniowych, z tym że w czasie przerwy obiadowej delegaci powinni składać swoje uwagi do przedstawionych projektów.

[…]f

Następnie przystąpiono do dyskusji nad uchwałą o samorządzie pracowniczym. Na wstępie okazało się, że nie wszyscy delegaci otrzymali projekt tej uchwały, co wywołało zdania krytyczne na temat następujących opóźnień na zjeździe. Zaproponowano odłożenie dyskusji na czas późniejszy, lecz w związku z głosem jednego z delegatów, iż „nie będzie z czym wracać do załóg”, dyskusję jednak rozpoczęto.

Głównym punktem do dyskusji w tym zakresie był fakt, kto ma przeprowadzić referendum. Podano dwa warianty:

1. Referendum ma być przeprowadzone przez sejm.

2. Referendum przeprowadzić ma „Solidarność”, a sejm jedynie uszanować wolę robotników.

W związku z tym poproszono przedstawicieli zespołów autorskich o wygłoszenie uzasadnień.

Wygłoszono dwa uzasadnienia sprowadzające się do następujących tez:

1.

– władza dała do zrozumienia, że chce pozornie przebudować gospodarkę;

– zjazd musi zareagować ostro i jednoznacznie, ale zgodnie z obowiązującym stanem prawnym;

– referendum musi zatem być przeprowadzone przez sejm, który musi ugiąć się przed wolą 9,5 mln robotników;

– jeżeli sejm nie przeprowadzig referendum, to uczyni to „Solidarność”, jak też podejmie inne działanie zgodne ze statutem;

– jeżeli „wola ludu” zostanie zlekceważona (nieuwzględnienie przez sejm żądań „Solidarności”), to „Solidarność” powinna bojkotować ustawę sejmową.

2.

– różnica między dwoma projektami jest stylistyczna i faktyczna;

– związek nie będzie zwracał się do sejmu, lecz sam przeprowadzi referendum, gdyż związek jest w stanie to uczynić;

– władza przewleka sprawy, więc związek musi niezwłocznie przystąpić do działania;

– zakłada się przeprowadzenie referendum wśród załóg zakładów pracy;

– związek powinien zapraszać do referendum inne związki.

W toku dyskusji przedstawiciel Regionu Mazowsze stwierdził, że referendum jest zapewnieniem sobie poparcia społecznego, a pytania winny być tak zredagowane, by zminimalizować możliwość porażki, stąd konieczność wypracowania takiego hasła politycznego, które porwałoby szerokie rzesze ludzi. Głos zabrał Mieczysław Gil², stwierdzając, iż należy traktować łącznie sprawę samorządu i przedsiębiorstwa. Stwierdził, że punktami spornymi w stosunku do projektu rządowego są kwestie powoływania i odwoływania dyrektora oraz wydzielenia spod samorządów wielkich zakładów. Kolejni dyskutanci (przedstawiciele regionów: Gdańskiego – Kozicki³, Elbląskiego, Śląsko-Dąbrowskiego) wypowiedzieli się za jak najszybszym przeprowadzeniem referendum, nie dając inicjatywy stronie rządowej.

Karol Modzelewski w swoim wystąpieniu pokreślił następujące sprawy:

– w ciągu ostatniego miesiąca strona rządowa stosuje zasłonę dymną, uprawia propagandę konfrontacji, II Plenum PZPR ukazało prawdziwe oblicze tych działań;

– uchwała związku ma zablokować działania ze strony rządowej, tak aby przedstawić sejmowi swój projekt;

– władze referendum nie przeprowadzą, bo nie są samobójcami.

Następnie odbyło się głosowanie, w wyniku którego przyjęto wariant pierwszy referendum.

[…]h

Następnie został odczytany projekt uchwały o samorządzie pracowniczym: „I KZD stwierdza, że NSZZ «Solidarność» działa w PRL i jest wyrazicielem interesu ludu pracującego. Zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządu. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez [Sejm] PRL. W ustaleniu pytań i przeprowadzeniu muszą brać udział wszystkie związki zawodowe.

Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami. Delegaci na I Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał custawyc w brzmieniu, które narzucić próbuje rząd. Uchwalenie projektu niezgodnego z wolą załóg spowoduje wzrost napięcia, utrudni wyjście z ruiny gospodarczej i całkowicie załamie zaufanie społeczeństwa do sejmu. Tak postępując, sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia samodzielnych działań. Delegaci na I Zjazd oświadczają, że związek nie zaprzestanie walki o autentyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie siły swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg związek zmuszony będzie podjąć bojkot uchwały oraz działania zapewniające nieskrępowane funkcjonowanie autentycznych samorządów”.

Po odczytaniu powyższego tekstu nastąpiło głosowanie. Tekst uchwały został przegłosowany przy jednym [głosie] przeciwnym i jednym wstrzymującym [się].

Po odczytaniu i przegłosowaniu powyższego projektu uchwały wystąpiła przedstawicielka Regionu Pomorze Zachodnie, która powróciła do sprawy tez programowych związku. Przedstawiła ona punkt widzenia swojego regionu, sprowadzający się do następujących głównych sformułowań:

– potrzeby wyraźnego określenia warunków działania i przedstawienia ich społeczeństwu w formie uchwały,

– wyjaśnienia przez związek tzw. porozumienia i określenia w tym strony społecznej, jaką jest „Solidarność”,

– potrzeby istnienia autentycznej, silnej władzy, wybranej demokratycznie i posiadającej powszechnie akceptowany program, [a] przy tym kontrolowanej przez społeczeństwo.

Omawiane wystąpienie zostało przerwane przez przewodniczącego obrad, który poddał pod głosowanie podjęcie przez zjazd uchwały o tezach programowych.

Zjazd przegłosował tę propozycję i ustalono, że tezy programowe przygotowuje Komisja Uchwał i Wniosków. Następnie przewodniczący obrad poinformował o wpłynięciu dwóch projektów posłań – tj. do narodów, parlamentów i rządów świata o pokój powszechny i godność życia oraz do ludzi pracy Europy Wschodniej.

Do tekstu pierwszego posłania postanowiono powrócić po przerwie w obradach z uwagi na zastrzeżenia do zawartych tam sformułowań.

Drugie posłanie, o niżej zamieszczonej treści, przegłosowano.

„Delegaci zebrani w Gdańsku przesyłają robotnikom Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, NRD, Rumunii, Węgier i wszystkich narodów Związku Radzieckiego pozdrowienia i wyrazy poparcia. Jako pierwszy niezależny związek zawodowy w naszej powojennej historii głęboko czujemy wspólnotę naszych losów. Zapewniamy, że wbrew kłamstwom szerzonym w waszych krajach jesteśmy autentyczną dziesięciomilionową reprezentacją pracowników powstałą w wyniku robotniczych strajków. Naszym celem jest walka o poprawę bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z was, którzy zdecydowali się wejść na trudną drogę walki o wolny ruch związkowy. Wierzymy, że już niedługo wasi i nasi przedstawiciele będą mogli spotkać się celem wymiany związkowych doświadczeń”.

[…]i

Następnie przystąpiono do drugiego czytania projektu uchwały w sprawie pracowników cywilnych MON, MSW i administracji, która została przegłosowana większością głosów w następującym brzmieniu:

„W związku z próbami wyłączenia pracowników cywilnych MON, MSW oraz pracowników mianowanych administracji z możliwości zrzeszania się w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym «Solidarność» zjazd zobowiązuje władze krajowe związku do użycia wszelkich dostępnych środków obrony naszych członków dla zabezpieczenia prawa swobodnego, zgodnego z konwencjami międzynarodowymi działania NSZZ «Solidarność» w obu resortach i organach administracji. Zjazd uważa, że specyfika resortów MON i MSW oraz organów administracji nie jest żadną podstawą do ograniczenia prawa działalności któregokolwiek z istniejących w krajuj związków zawodowych”.

W końcowej części przedpołudniowej tury obrad delegaci zdecydowali o zwiększeniu ilości drukowanych materiałów informacyjnych na temat zjazdu dla społeczeństwa Gdańska. Ponadto postanowiono w dniu jutrzejszym zorganizować spotkania delegatów z załogami zakładów pracy Trójmiasta.

Po powyższym ogłoszono przerwę do godz. 16.00.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 239–248, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, 14 IX [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d Słowo dopisane maszynowo.

e Pominięto fragment zawierający projekt uchwały dotyczącej wydarzeń bydgoskich.

1 Chodzi o Ewę Hołuszko (dawniej Marek Hołuszko). Ewa Hołuszko (ur. 1950 r.) – fizyk, psycholog, inżynier miernictwa; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; 1975–1980 pracownik naukowy PŚ; od 1978 r. zatrudniona w WSI w Radomiu; kolporterka prasy niezależnej; od września 1980 r. członek Komisji Interwencyjnej NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Komisji Uchwał i Wniosków; od 13 XII 1981 r. ukrywała się, 19 XI 1982 r. aresztowana; w czerwcu 1983 r. skazana przez Sąd WOW na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata; po porwaniu ks. Jerzego Popiełuszki kierowała ochroną kościoła pw. św. Stanisława Kostki w Warszawie; 1984–1986 zaangażowana w organizowanie podziemnych struktur NSZZ „Solidarność” w środowisku wiejskim; 1981–1989 rozpracowywana przez Wydział III „A”/III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Aura” i SO krypt. „Barometr”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ewa_Maria_Ho%C5%82uszko (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f Pominięto fragment zawierający projekt uchwały dotyczącej funduszu inwalidzkiego.

g W oryginale przeprowadził.

h Pominięto fragment dyskusji zjazdowej.

2 Mieczysław Gil (ur. 1944 r.) – technik hutnik, samorządowiec; pracownik Huty im. Lenina w Krakowie; wiceprzewodniczący MKZ Małopolska (p.o. przewodniczący); w 1981 r. z upoważnienia KKP NSZZ „Solidarność” przewodniczący grupy negocjacyjnej związku w Sejmie PRL ds. ustawy o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie załogi; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Hucie im. Lenina; przewodniczący RKS Małopolska, następnie ukrywał się; 13 I 1982 r. aresztowany, skazany przez Sąd WOW na 4 lata więzienia, 25 XI 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; zwolniony z pracy; w 1984 r. współzałożyciel i działacz Inicjatywy Obywatelskiej w Obronie Praw Człowieka Przeciw Przemocy; od października 1986 r. prowadził jawną działalność na czele reaktywowanej KRH NSZZ „Solidarność”; w 1988 r. członek KS w Hucie im. Lenina; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; członek KO przy Lechu Wałęsie; 1989–1993 poseł na Sejm PRL/RP; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Krakowie w ramach SOR krypt. „Fugas”, 1985–1989 przez Wydział V/Inspektorat 2 WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Szpak”, 1985–1987 przez Wydział III WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Fantasta”, w 1988 r. przez SB DUSW w Nowej Hucie w ramach SOR krypt. „Strajk”. Zob. J. Sadecki, Mieczysław Gil [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 99–101; http://www.encysol.pl/wiki/Mieczys%C5%82aw_Gil (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Andrzej Kozicki (ur. 1945 r.) – inżynier konstruktor; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia w Gdyni; 13 XII 1981 r. – 22 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kleryk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Kozicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

i Pominięto fragment dyskusji nad uchwałą dotyczącą szkolnictwa wyższego.

j W oryginale krajach.

Nr 87

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający skrótowe relacje osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 9 IX 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. W dniu 8 bm. w czasie przerwy w obradach rozdawano uczestnikom zjazdu ulotki zawierające wywiady, których A[ndrzej] Gwiazda udzielił wydawnictwu „Serwis Politechniki Gdańskiej” w dniach 10 i 24 lipca br. W wypowiedziach swych A[ndrzej] Gwiazda stwierdza m.in., że nie uznaje takiej formuły, według której przywódcy udziela się carte blanche, i że jest przeciwnikiem jakiejkolwiek dyktatury, w tym również w „Solidarności”. Odnośnie [do] konfliktu w Zarządzie Regionu Gdańskiego między „gwiazdozbiorem” a „wałęsiętami” stwierdził, że walki wyborczej nie można było podjąć, gdyż nie uznaje metod dopuszczających wszystkie chwyty, które stosuje Wałęsa, sprawujący rządy dyktatorskie. W sprawach ordynacji wyborczej postuluje odejście od zasady „50 proc. plus jeden” i proponuje wybory proporcjonalne.

Pełną treść ww. ulotki prześlemy w meldunku do sprawy kryptonim „Sejmik”.

2. KO „Las”¹ poinformował, że delegat ZP Gdańsk M[arian] Świtekc za zgodą Komisji Zakładowej nie bierze udziału w I turze zjazdu, gdyż zarówno jego zdaniem, jak i KZ NSZZ ZP Gdańsk I tura jest mało istotna. M[arian] Świtek zamierza w trakcie II tury wystąpić z krytyką odstąpienia NSZZ „Solidarność” od zasad demokratycznych. KO stwierdził również, że w obradach nie uczestniczy żaden z zaproszonych z ZP Gdańsk gości.

3. Z informacji TW ps. „Jasio”² wynika, że pracownicy Biura Projektowo-Technicznego „Techmaprojekt” w Gdańsku z niepokojem obserwują przebieg zjazdu, szczególnie ze względu na antypaństwowy i antypartyjny charakter wystąpień delegatów. Zdaniem TW powodem rosnącej wśród członków związku w BPT niechęci wobec poczynań działaczy KKP jest ograniczenie zakresu propagandy w czasie trwania zjazdu, która sprowadza się do odczytania niektórych wystąpień publicznych w gazecie zjazdowej i to bez komentarza.

4. TW ps. „Marek” poinformował, że L[ech] Wałęsa jest przeciwny powołaniu rady naczelnej, i zwrócił się do TW, aby ten jako przedstawiciel robotników zanegował potrzebę jej powołania. L[ech] Wałęsa argumentował to [tym], że rada naczelna może posłużyć naukowcom do przechwycenia władzy w „Solidarności”. TW spełnił prośbę L[echa] Wałęsy. TW stwierdził, że w kuluarach zjazdu kolportowany jest apel Komitetu Porozumienia na rzecz Samostanowienia Narodu skierowany do delegatów I KZD, a podpisany przez Wojciecha Ziembińskiego. Apel ten nie wywołał dotychczas szerszych komentarzy.

5. Uzyskane od TW ps. „Jola” informacje świadczą [o tym], iż szeroko dyskutowana jest sprawa uchwalenia statutu związku. Istnieją w tej sprawie różne tendencje. Jedni uważają, że statut opracowany był w innych warunkach politycznych i powinien być poważnie zmieniony. Chodzi tu przede wszystkim o wykreślenie punktu uznającego kierowniczą rolę PZPR w państwie. Druga grupa uważa natomiast, że statut powinien zostać niezmieniony. W tej sprawie wystąpił delegat Zarządu Regionu Słupsk, który postulował o pozostawienie statutu w dotychczasowej formied.

Innym problemem dyskutowanym przez delegatów są wybory do nowych władz związku. Większość delegatów uważa, że przewodniczącego KKP należy wybierać w głosowaniu tajnym, natomiast Prezydium KKP wybiera plenum KKP, również w głosowaniu tajnym. L[ech] Wałęsa w dniu 7 IX br. spotkał się z delegatami Zarządu Regionu Słupsk i w czasie rozmowy oświadczył, że J[acek] Kuroń, Z[bigniew] Bujak, J[an] Rulewski zorganizowali p[rzeciw]ko niemu kampanię. On jednak nie obawia się ich i cieszy się z mądrości delegatów, którzy nie dadzą się nabrać. Stwierdził również, że ma już dosyć kierowania „Solidarnością” i chciałby odpocząć, lecz obserwując dyskusję na zjeździe, postanowił kandydować do władz związku.

6. Do I KZD NSZZ „Solidarność” wpłynęła wspólna rezolucja komisji zakładowych NSZZ ZG „Rudna” i ZG „Sieroszowice” postanawiająca zawiesić do czasu zakończenia zjazdu akcję strajkową wyznaczoną na dzień 10 IX br. (strajk ostrzegawczy) i 15 IX br. (strajk właściwy). Wymieniona rezolucja jest odzewem na apel delegatów Regionu Legnickiego.

7. KZ NSZZ „Solidarność” UJ w Krakowie przesłała do I KZD uchwałę o ogłoszeniu gotowości strajkowej z uwagi na dotychczasowe nieuchwalenie przez sejm ustawy o szkolnictwie wyższym.

8. Z uwagi na brak szczegółowych informacji w środkach masowego przekazu o przebiegu I KZD poszczególne zarządy regionalne wysłały do Gdańska swoich przedstawicieli, których zadaniem jest uzyskanie od delegatów informacji i przekazywanie ich do zarządu.

9. W dniu 9 IX br. ma wziąć udział w obradach I KZD przewodniczący SDP S[tefan] Bratkowski, który ma również uczestniczyć w konf[erencji] prasowej z dziennikarzami krajowymi i zagranicznymi.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 198–200, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek SR-001978/81.

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale Świątek.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

d Obok przekreślony odręcznie nieczytelny fragment.

2 Jan Lewandowski (ur. 1921 r.) – księgowy; pracownik Biura Projektowo-Technicznego „Techmaprojekt” w Gdańsku; 26 IV 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 23011 jako TW ps. „Jasio”; 2 IX 1982 r. współpracę zakończono z powodu przejścia TW na emeryturę; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19547, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Lewandowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 88

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram KW MO w Gdańsku do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający skrótowe relacje osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b9 IX 1981 r.b

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b4b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Z informacji TW ps. „Zec”¹ wynika, że L[ech] Wałęsa i A[ndrzej] Gwiazda przedłożyli zjazdowi dokumenty programowe działania przyszłych władz związku. L[ech] Wałęsa, zdając sobie sprawę z tego, że niektórzy działacze dotychczasowego Prezydium KKP chcą wykorzystać związek do swoich rozgrywek politycznych, zapowiedział w programie, że w przypadku ponownego wybrania go na stanowisko przewodniczącego KKP postawi warunek, iż sam będzie wybierał ludzi do nowego prezydium. Wśród delegatów panuje przekonanie, że w nowym prezydium nie znaleźliby się A[ndrzej] Gwiazda, Z[bigniew] Bujak, J[an] Rulewski i inni podobni. Natomiast A[ndrzej] Gwiazda w programie opracowanym wspólnie z J[ackiem] Kuroniem zmierza m.in. do przejęcia władzy, a w dalszym etapie – do zmiany ustroju. Wielu delegatów jest zdania, że zasadnicze rozstrzygnięcie w sprawie przyjęcia wymienionego programu nastąpi w II turze zjazdu, do czego zmierza L[ech] Wałęsa. A[ndrzej] Gwiazda dąży natomiast do przegłosowania jego programu w I turze, w czym udziela mu pomocy J[acek] Kuroń.

[…]c

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 215–217, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z szyfrogramem nr 001978/81 z 9 IX 1981 r. Zob. dokument nr 87 – AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 198–200.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych. TW ps. „Zec” był w grupie delegatów, ekspertów i zaproszonych gości z kręgu toruńskiej „Solidarności”.

Nr 89

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b9 IX [19]81b [r.]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

Po wznowieniu obrad, na ich wstępie, przewodniczący obrad poinformował delegatów, że z uwagi na niewydrukowanie tekstu statutu wystąpienie oraz dyskusja nad statutem zostaje przełożona na dzień 9 IX 1981 r., na sesję poranną. Jako program dalszych obrad przewodniczący podaje następujące sprawy:

1) sprawa statutu (przełożona na dzień następny),

2) dyskusja i czytanie uchwał,

3) dyskusja nad sprawozdaniami KKP.

Następnie przedstawiciel Komisji Wniosków i Uchwał odczytuje pierwszą uchwałę – w sprawie Bydgoszczy.

„Przez kilka m[iesię]cy społeczeństwo z uwagą śledziło przebieg postępowania przygotowawczego w celu ustalenia winnych w wydarzeniach bydgoskich [i] pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej. Wyniki śledztwa miały przekonać wszystkich o równości wobec prawa, o tym, że nikt nie może stać ponad prawem. Umorzenie postępowania karnego wobec osób winnych ewidentnego łamania praworządności godzi w podstawowe gwarancje zawartych porozumień społecznych. Ponadto umorzenie postępowania karnego w sprawie bydgoskiej świadczy o tym, że prokuratura w Polsce nie spełnia nadal swojej funkcji strażnika praworządności, z mocy ustawy powołanego do nadzoru nad przestrzeganiem prawa i ścigania winnych jego naruszenia. Przypominamy, że nie ustalono nigdy winnych naruszenia prawa przez osoby sprawujące władzę w tych tragicznych wydarzeniach w 1956 i [19]70 r., w których zginęli robotnicy walczący o godność. Działanie prokuratury, jak wskazuje sprawa bydgoska, nie ulega zmianie”.

Następnie odczytano uczestnikom treść akapitu: „Nasz zjazd jako najwyższa władza związku wyraża votum nieufności prokuraturze i osobiście prokuratorowi generalnemu L[ucjanowi] Czubińskiemu. Zjazd zwraca się do Rady Państwa o odwołanie L[ucjana] Czubińskiego ze stanowiska oraz przedsięwzięcie innych środków przywracających prokuraturze jej właściwą funkcję”.

Po przeprowadzeniu głosowania zdecydowana większość delegatów przeciwstawiła się powyższemu akapitowi i opowiedziała się za drugim wariantem, którego treść brzmi następująco:

„Delegaci I KZD NSZZ «Solidarność» przyjmują na siebie gwarancję włączenia sprawy bydgoskiej i szeregu innych spraw noszących znamiona łamania praworządności jako jeden z podstawowych praw człowiekac. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku.

Odpadł natomiast wariant I następującej treści: „Delegaci I KZD NSZZ «Solidarność» uważają, że sprawa bydgoska stanowi przykład łamania praworządności i powinna zostać włączona do działań związku na rzecz zapewnienia rzeczywistej ufności wobec prawa w Polsce. Ochrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku i będziemy o nią nieustannie walczyć”.

Następna uchwała – w sprawie tez programowych.

Przyjęty zostaje tekst w opracowaniu Regionu Dolnośląskiego, mający stanowić oświadczenie pierwszej części zjazdu, przy założeniu, że jest to drugie czytanie i praca nad nim dalej trwa.

„Oświadczenie I części KZD NSZZ «Solidarność»

Celem nadrzędnym NSZZ «Solidarność» jest tworzenie dobrych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Na dziś naród oczekuje od nas:

1. Poprawy zaopatrzenia w żywność – poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i celem we współpracy z «Solidarnością» Rolników Indywidualnych.

2. Reformy gospodarczej – poprzez tworzenie samorządu pracowniczego i likwidację nomenklatur partyjnych.

3. Reagowania – poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły, kultury.

4. Demokracji – poprzez określenie kompetencji i wyborów właściwych ludzi do rad narodowych i sejmu.

5. Sprawiedliwości – poprzez zapewnienie równości wobec prawa, ochronę ludzi drepresjonowanychd za działalność wydawniczą i związkową, jak również więzionych za przekonania.

6. Pomocy dla chorych i ubogich – poprzez wzrost świadczeń i nadzór nad rozdziałem przysłanych darów i leków.

7. Węgla – poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków pracy i niezbędnych przydziałów żywności.

Cele te uzyskamy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działanie różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam ideałów lat osiemdziesiątych zawartych porozumieniem z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia”.

W wyniku wniosków z sali Komisja Wnioskowa postanowiła powołać grupę osób z regionów do pracy nad dalszą eredakcjąe powyższego tekstu. Następnie drugie czytanie listu do Polonii całego świata – posłania.

„Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ «Solidarność» obradujący w Gdańsku, mając na względzie dobro wszystkich bez względu na miejsce ich zamieszkania, kieruje do Polaków świata następujące posłanie:

Ojczyzna nasza przeżywa wielkie chwile. Ważą się losy naszego narodu. Tu, nad Wisłą, rodzi się nowa Polska, której fundamentemf jest społeczne i narodowe bohaterstwo. Zrodzona z woli całego narodu «Solidarność» jest nie tylko związkiem zawodowym ludzi pracy, lecz jest jednocześnie obywatelskim ruchem społecznym ludzi świadomych swych praw, a także obowiązków wobec ojczyzny i jej niepodległości. Od chwili powstania naszego związku doświadczyliśmy poparcia od Polaków rozproszonych na całym świecie. Jest to powodem naszej dumy. Jest to nasz wspólny dorobek, gdyż Polska jest niepodzielna. W wielu częściach świata pokolenia Polaków zdobywają sobie szacunek i uznanie. Pamiętajcie, że łączy nas też w sposób szczególny żywy symbol naszej jedności – Wielki Apostoł miłości i prawdy, nasz brat Jan Paweł II. […]g

I KZD NSZZ «Solidarność»”

W głosowaniu powyższy tekst zostaje przyjęty większością głosów. Jeden z delegatów postulował, aby związek niezwłocznie opracował taktykę działania w następujących sprawach:

1. Aktualnej sytuacji.

2. Współpracy z innymi organizacjami.

3. W przypadku zaostrzenia konfliktu.

4. W razie konfrontacji z władzami.

Do wszystkich wymienionych problemów zdaniem delegata związek powinien być przygotowany. […]h

Następnie głos zabrał przedstawiciel Regionu Pilskiego – Naszkowski (lub podob[nie]). W odczuciu członków „Solidarności” Regionu Pilskiego, obecnie „Solidarność” znajduje się w defensywie, a należy niezwłocznie przejść do ataku. Taki program ataku należy opracować. Związek jest autentycznym ruchem społecznym walczącym o prawa robotnicze. Region Pilski zgłasza postulat, aby związek popierał wszelkiego rodzaju inicjatywy na rzecz demokratyzacji życia społecznego. Oddziaływać również należy na członków związku. Dbać o ich położenie w sferze materialnej i pozamaterialnej. Koniecznie trzeba pozbawić władzę środków masowego rażenia, jakimi są środki masowego przekazu. Radio i TV powinny służyć społeczeństwu. Koniecznie należy rozbudować sieć informacji. Postuluje, aby stworzyć w ramach „Solidarności” sieci zamkniętej TV. Co się tyczy zaś reformy gospodarczej, to trzeba uruchomić samorządy regionalne. Aby zapobiec dalszemu pogłębianiu się kryzysu gospodarczego i aby w przyszłości taki kryzys się nie powtórzył, należy zbudować odpowiedni system zabezpieczający. Dlatego też należy przenieść rolę państwa i partii na samorządy robotnicze.

Po tym wystąpieniu głos zabrał przewodniczący obrad, który ogłosił zamknięcie obrad w dniu dzisiejszym. Obrady zakończono o godz. 21.45. Ponowne wznowienie obrad nastąpi w dniu jutrzejszym o godzinie 9.00.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 166–172, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

c Tak w oryginale.

d–d Wpisano maszynowo nad przekreślonym słowem więzionych.

e–e Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem kontrolą.

f W oryginale fundamentorem.

g Pominięto fragment odezwy.

h Pominięto fragment relacji z dyskusji zjazdowej.

Nr 90

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b9 IXb 1981 [r.]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. W dniu 8 IX 1981 r. Oddział Konfederacji Polski Niepodległej we Włocławku przekazał pozdrowienia do delegatów zjazdu, w których m.in. stwierdza się: „Spierajcie się i dyskutujcie, ale miejcie jeden cel – naród i niepodległość Polski. Nie chcemy, aby nasze dzieci zarzuciły nam tchórzostwo, a następne pokolenia nazwały nas targowicą. KPN popiera «Solidarność» w walce o godność, polskość i chrześcijaństwo”.

2. W dniu 8 IX 1981 r. członkowie Krakowskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „Solidarność” wystosowali do ministra kultury i nauki i ministra zdrowia i opieki społecznej protest [wyrażający krytykę] za wprowadzenie zmian do projektu ustawy o szkolnictwie wyższym oraz lekceważącą dla środowisk naukowych formę zgłoszenia tych zmian. Jednocześnie informują, że popierają akcję protestacyjną KZ NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Jagiellońskiego i apelują do wszystkich KZ o podjęcie odpowiednich decyzji w tej sprawie. Protest został przesłany do zjazdu, ZR Małopolska oraz Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki. Podpisany został przez Michała Sicińskiego¹.

3. Z informacji uzyskanej w dniu 9 IX br. od źródła wchodzącego w skład służby porządkowej zjazdu wynika, że zakończenie I tury obrad przewiduje się w dniu 10 bm.

J[acek] Kuroń w czasie przerwy w obradach w ostrych słowach zwrócił uwagę Z[bigniewowi] Bujakowi, że w jego kontaktach z delegatami z Torunia i Wrocławia jest zbyt dużo swobody, że [Bujak] nie realizuje ściśle jego poleceń, oraz stwierdził, że „o polityce się nie mówi, tylko politykę trzeba robić”.

J[an] Rulewski zachowuje się wobec L[echa] Wałęsy „jak pies, który łasi się do swego pana”. Zapewnia Wałęsę o swojej lojalności oraz o poparciu swoim i innych delegatów Regionu Bydgoskiego dla jego programu. W czasie nieobecności J[ana] Rulewskiego Wałęsa określił go jako głupiego lisa i stwierdził: „Wiem, co on jest wart i co mi szyje”.

Wałęsa celowo doprowadził do ograniczenia udziału delegatów Regionu Gdańskiego w komisjach powołanych przez zjazd, przez co w dalszym ciągu nadal posiada rezerwę wartościowych ludzi, którzy mogą kandydować do władz związku, a inne regiony w wielu przypadkach pozbawiły się tej możliwości, gdyż członkowie komisji nie mogą kandydować. Zrobił tylko jeden wyjątek, doprowadzając do wybrania J[ana] Koziatka do Komisji Statutowej, gdyż ma do niego pretensje o kontakty ze Szczudłowskim i o wygłoszone wystąpienie przed pomnikiem [Poległych] Stoczniowców w Gdańsku.

W dn[iu] 8 bm. Komorowska², pełniąca funkcję tłumacza w Zarządzie Regionu Gdańskiego, pobrała dwie przepustki prasowe dla dwóch dziennikarek z NRD. Na przepustkach tych nie wpisano nazwisk, twierdząc, iż zostało to uzgodnione.

W przypadku pojawienia się zbiegłych więźniów z Bydgoszczy służba porządkowa zjazdu otrzymała polecenie doprowadzenia ich do kierownictwa tej służby i powiadomienia MO. Jest to m.in. wynik rozmowy przedstawicieli tut[ejszej] komendy z szefem ochrony Zającem, o czym informowano w poprzednich meldunkach.

4. W dalszym ciągu napływają pozdrowienia dla zjazdu, ostatnio od sekretarza francuskiej Federacji Edukacji Narodowej Jacques[’a] Pommatau³ i przewodniczącego Rady Naukowej NSZZ Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości Andrzeja Macholza⁴.

[…]c

6. Część delegatów z Regionu „Mazowsze” w dyskusjach kuluarowych uważa, że „Solidarność” poprzez referendum ogólnonarodowe w sprawie samorządów chce zbadać, jaki procent społeczeństwa popiera ten związek.

Po pozytywnym wyniku będą zamierzali tą samą metodą doprowadzić do zmiany ordynacji wyborczej, opanować rady narodowe i sejm, a w konsekwencji przejąć władzę.

To samo środowisko uważa, że ze statutu związku sformułowanie o kierowniczej roli partii zostanie wyłączone.

W tej sprawie jest dużo obaw wśród delegatów, że po tych zmianach w statucie Sąd Najwyższy lub sejm mogą zdelegalizować NSZZ „Solidarność”.

W związku z powyższym źródła informacji otrzymały zadanie niedopuszczenia do wykreślenia bpowyższego sformułowaniab.

7. Usunięty z PRL red. Jack Holland⁵ (USA), który wykonał na zlecenie Fotoservisu Biura Prasowego Zjazdu zdjęcia więzienia w Bydgoszczy, zdążył przed wyjazdem przekazać negatyw Markowi Podgórczykowi. Zdjęcia te będą prawdopodobnie rozpowszechnione.

8d. W dniu 8 IX br. dziennikarze z Solidarity Broadcasting System, podszywając się pode TVP, przeprowadzili wywiady z dziennikarzami państw socjalistycznych. Na protest złożony w trakcie konferencji prasowej przez red. Lipavskiego z „Rudego Prawa” Marek Podgórczyk stwierdził: „Takiego dziennikarza jak pan to ja na pewno przepraszać nie będę”. Spotkało się to z oklaskami z sali.

9. Z jednoźródłowej informacji uczestnika obrad w dniu 9 IX br. wynika, że Komisja Statutowa opowiada się za nieusuwaniem z preambuły statutu „Solidarności” sformułowania o uznaniu kierowniczej roli partii, gdyż w przeciwnym wypadku związek będzie musiał walczyć o ponowną rejestrację statutu. Z inicjatywy Rulewskiego i Sobieszka dąży się do przeprowadzenia głosowania tajnego nad powyższym punktem.

Wg źródła aktualnie 10 proc. delegatów wypowiedziało się za przeprowadzeniem tajnego głosowania w tej sprawie, a większość delegatów popiera stanowisko Komisji Statutowej o nieusuwaniu tej preambuły ze statutu. Zdaniem Rulewskiego i Sobieszkaf pozostawienie zapisu o kierowniczej roli PZPR „da atuty” partii do wystąpień w kampanii propagandowej. Zdaniem źródła w tej sprawie delegaci podzielą się na dwa obozy.

10. Z uzyskanej jednoźródłowej informacji dot[yczącej] relacji uczestników z dotychczasowego przebiegu zjazdu wynika, że:

– delegacja Dolnego Śląska bardzo mocno stawia sprawę „samorządu” – jest to celowa zagrywka ze strony J[acka] Kuronia, który nie chce, aby zarzucano to Warszawie;

– A[ndrzej] Gwiazda uważa, że o ile nie dojdzie do konfrontacji do jesieni, to z chwilą wymiany roczników wojska jesienią i wiosną sprawa konfrontacji wypadnie absolutnie na korzyść „Solidarności”;

– grupa A[liny] Pienkowskiej, B[ogdana] Lisa i A[ndrzeja] Gwiazdy stoi na stanowisku, że z chwilą – jak to określają – „wjazdu czołgów” na stocznię czołgiści oddadzą im czołgi do dyspozycji;

– Lech Wałęsa jest zadowolony, że nie przeszła koncepcja utworzenia rady naczelnej i, jak na razie, wyrugowania ze statutu sformułowania [o] „kierowniczej roli partii”;

– K[arol] Modzelewski uważa, że wyrugowanie ze statutu „kierowniczej roli partii” stanowi atut dla rządu i nic dla związku nie daje, albowiem lepiej mieć słaby rząd niż wcale, a ponadto może to doprowadzić do osłabienia pozycji „Solidarności” w oczach społeczeństwa, a zarazem doprowadzić do konfrontacji;

– grupa Gwiazdy i on sam uważają, iż w przeciągu 2 lat muszą nastąpić zmiany w KDL, bowiem ustrój komunistyczny nie sprawdził się, w tej sytuacji nastąpi przewartościowanie;

– A[ndrzej] Gwiazda przygotowuje się do wystąpienia w drugiej turze zjazdu. Zdaje sobie bowiem sprawę, że gdyby wystąpił teraz, wówczas w przerwie zjazdowej mogłaby być skierowana nagonka przeciwko niemu;

– zawiązało się ciche porozumienie L[echa] Wałęsy z J[ackiem] Kuroniem, polegające zdaniem delegatów na tym, że Kuroń nie będzie przeszkadzał Wałęsie w wyborach, aby mieć go „w swoich rękach” – chodzi o kierowanie go przez KOR. Jednocześnie Kuroń nie będzie robił „jazgotu politycznego”;

– umiejętnie podsycana atmosfera i oddziaływanie na psychikę delegatów poprzez śpiewanie hymnu narodowego, pieśni kościelnych, a przede wszystkim stałe podkreślanie wyłącznej odpowiedzialności rządu i administracji za wszelkie ujemne zjawiska w kraju powoduje, iż część delegatów wpada w stan emocjonalny zbliżony do euforii, szczególnie w chwilach stawiania spraw godzących w rząd lub PZPR.

11. Z potwierdzonych informacji wynika, że w dniu 7 IX br. w godzinach wieczornych, w trakcie dyskusji prowadzonej przez kilku mężczyzn, m.in. z udziałem J[acka] Kuronia, gstwierdził on m.in.g:

– „władza po raz pierwszy od roku zdobyła [się na] pewną formę walki z «Solidarnością», która ma szansę skuteczności”. Wypowiedź ta nawiązała do propozycji utworzenia komitetu ogólnopolskich samorządów, który zdaniem Kuronia będzie prowadził „półwładzę gospodarki”;

– goniec pisma „Solidarność” zbiegł na Zachód, porywając samolot, i zabrał ze sobą materiały do numeru pisma dotyczącego zjazdu „Solidarności”;

– w czasie dyskusji na temat wyboru przyszłego przewodniczącego „Solidarności” Kuroń uważał, że niewybranie Wałęsy będzie klęską dla „Solidarności”. Karol (prawdopodobnie Modzelewski) i Andrzej (prawdopodobnie Gwiazda) byli odmiennego zdania.

Nieustalony rozmówca Kuronia stwierdził: „Program ustroju tego kraju musi być programem tego związku” i dodał, że należało to wysunąć na zjeździe.

12. Jak wynika z potwierdzonych informacji, w dniu 8 IX br. J[acek] Kuroń, A[ndrzej] Gwiazda i K[arol] Modzelewski dyskutowali między sobą na temat poczynań „Solidarności” poprzedzających obrady zjazdu. W czasie tej dyskusji rozmówcy prowadzili spór na temat ewentualnego obalenia władzy w warunkach strajku generalnego, do którego doszłoby na gruncie walki o samorząd pracowniczy. Kuroń stwierdził, że „obalenie władzy można uzasadnić na tysiące sposobów”. Polemizując z A[ndrzejem] Gwiazdą, dodał: „Uzasadniać, dlaczego władzę należy obalić, nie ma powodu. Należy uzasadnić, co chcesz zrobić… Władzę należy obalić, bo wystarczy wyjrzeć przez okno, a nie jak ty policzysz na swoim komputerku”. W czasie sporu z Gwiazdą Kuroń stwierdził: „…Nie mów do mnie, jaki jest motyw działania związku. Motyw działania związku jest taki: robimy strajk generalny, obalamy władzę, powołujemy władzę… Prosiłbym, abyś nie używał do mnie (sformułowania), że to jest związek zawodowy”. Zdaniem A[ndrzeja] Gwiazdy niewystarczające jest uzasadnienie obalenia władzy tylko dlatego, że nie zgadza się [ona] na samorządy. Kuroń określił koncepcję Gwiazdy i Modzelewskiego „bolszewickimi bredniami”. Gwiazda, replikując, nazwał stwierdzenie Kuronia „zwykłym kołtuństwem”, skrajnym prymitywizmem myślenia. Modzelewski nie brał żywego udziału w dyskusji, lecz popierał stanowisko Gwiazdy.

Po odejściu Kuronia K[arol] Modzelewski stwierdził, że „Leszek liczy się z Kuroniem tylko tyle, że Kuroń to jednak ten wpływ opozycji… przede wszystkim zwarta grupa – będą się liczyć tylko wtedy, jeśli ta grupa jest zwarta jak dotychczas”.

Gwiazda, określając wrażenia z dyskusji z Kuroniem, z oburzeniem oświadczył, że po tej rozmowie ma ochotę zakandydować, a „ten głupi Kuroń nie zna ludzi i nie wiadomo, jakie ma motywy”h.

13. Z potwierdzonych informacji wynika, iż J[oanna] Gwiazda, charakteryzując panujące w dniu 8 bm. stosunki między J[ackiem] Kuroniem a L[echem] Wałęsą, stwierdza, że Kuroń uważa, iż L[ech] Wałęsa zdradził ruch, ale nie zdradził jego osobiście. A[ndrzej] Gwiazda, polemizując, oświadczył, że Kuroń powiedział już wcześniej, że na niego nie można liczyć, a walka z Wałęsą była bardzo Kuroniowi na rękę, gdyż zyskał na popularności. Zdaniem A[ndrzeja] Gwiazdy „ludzie wiedzą, jaki jest Lechu, i w aktualnej sytuacji musi on być na tym stanowisku”.

14. Z potwierdzonej informacji wynika, że L[ech] Wałęsa przewiduje konieczność wyjazdu do Warszawy, gdzie ma wziąć udział w uroczystościach związanych z nominacją prymasa.

15. Z jednoźródłowej informacji wynika, że wśród niektórych działaczy regionalnych „Solidarności” formułuje się m.in. następujące opinie dotyczące dotychczasowych obrad zjazdu:

– KOR wygrał już wybory. Przewodniczącym związku zostanie Lech Wałęsa, lecz co to za wódz, który nie ma wojska;

– przywódcy KOR doprowadzili do tego, że cały zjazd realizuje narzucone przez nich kierunki. Ich zdaniem sprawa zatwierdzenia uchwały dot[yczącej] samorządu pozwala mieć pewność, że rząd PRL praktycznie bez akceptacji „Solidarności” nie jest w stanie zmienić dla swej obrony istniejących stosunków społeczno-politycznych;

– czołowi działacze „Solidarności” nie ujawniają swoich stanowisk, lecz działają w kuluarach (należą do nich: Gwiazda, Bujak, Rulewski), tj. zbierają grupki, przekazują wytyczne do realizacji i czekają na wyniki;

– L[ech] Wałęsa w pierwszym okresie zjazdu pilotowany był przez KOR, ale jak zaczął się od nich odrywać, to zaczęli się mu przeciwstawiać Kuroń, Bujak, Rulewski.

16. Z wypowiedzi dziennikarza z pisma ZHP „Motywy” – Sieleckiego⁶ wynika, że istnieją przesłanki dla udzieleniai przez zjazd poparcia idei tzw. wolnego harcerstwa.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 201–209, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Michał Siciński (ur. 1948 r.) – filozof, dr; pracownik naukowy AGH w Krakowie; współpracownik KOR; członek SKS i KZ NSZZ „Solidarność”; 16 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nowym Wiśniczu i Załężu k. Rzeszowa; 1979–1985 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOS krypt. „Utopia”.

c Pominięto fragment dotyczący spotkań zespołów tematycznych.

2 Maria Komorowska (ur. 1920 r.) – tłumaczka w MKZ NSZZ „Solidarność”; 23 XII 1981 r. zarejestrowana przez Inspektorat 1 KW MO w Gdańsku pod nr. 42013 jako OZ; 28 XI 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-21440, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Komorowskiej z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

3 Jacques Pommatau (ur. 1932 r.) – francuski nauczyciel, związkowiec; 1981–1987 sekretarz generalny francuskiej Federacji Edukacji Narodowej.

4 Andrzej Macholz (ur. 1938 r.) – prawnik; sędzia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu, przewodniczący Rady Naukowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości.

d W oryginale 9. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja.

e W oryginale za.

f W oryginale Sobieszaka.

5 Jack Holland (1947–2004) – irlandzki poeta, pisarz i dziennikarz; mieszkał w USA; współpracownik m.in. „New York Timesa”, „Washington Post”, „Spectatora”.

g–g W oryginale który stwierdził m.in.

h Obok odręczny dopisek (Informacja wymaga b[ardzo] umiejętnego wykorzystania z uwagi na możliwość dekonspiracji źródła).

i W oryginale na udzielanie.

6 Brak bliższych danych.

Nr 91

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram KW MO w Gdańsku do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. rozmów kuluarowych prowadzonych podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 9 IX 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. Wśród inicjatyw oraz innych przejawów aktywności delegatów poszczególnych regionów, ekspertów i gości zjazdu na podkreślenie zasługuje aktywność delegatów Regionu Bydgoskiego z J[anem] Rulewskim na czele i części delegatów region[ów] Górnośląskiego oraz Gdańskiego w prowadzeniu wśród uczestników zjazdu agitacji na rzecz podjęcia uchwały o ogólnopolskim referendum w sprawie wniesienia poprawki do konstytucji w temacie kierowniczej roli partii.

Równocześnie przy tym delegaci Regionu Górnośląskiego stoją na stanowisku, że obecnie zapis w statucie związku na ten temat może pozostać, gdyż „partia i tak jest od nas słabsza i damy jej radę”.

2. W dyskusjach kuluarowych prowadzonych przez delegatów i uczestników zjazdu poruszanych jest nadal szereg istotnych spraw:

2.1. Wśród niektórych delegatów wyrażane jest przekonanie, że Wałęsa, Kuroń i Modzelewski „sprzedali związek”, a delegaci są tylko po to, aby przeforsować koncepcję silnej władzy centralnej.

2.2. Część delegatów zjazdu wyraża przekonanie, że niezwykle duża intensywność akcji kolportażu wydawnictw przez poszczególne regiony wynika z jednej strony z chęci szerokiego zaprezentowania swego dorobku w tym względzie (tematyka, szata graficzna, język itd.), z drugiej jednak, i to chyba przede wszystkim, związana jest z faktem walki regionów o wpływy w związku oraz rywalizacji poszczególnych przywódców.

3. W odniesieniu do propozycji problemu kierowniczej roli partii oraz […]c zasadniczych zmian w statucie, podnoszonych oficjalnie w dyskusji przez niektórych delegatów (Sobieszek, Kulerskid, Palka, Rulewski), indywidualne poglądy przywódców związku nie są jednolite, a mianowicie:

3.1. K[arol] Modzelewski – uważa, że „wyrugowanie” ze statutu kierowniczej roli partii stanowiłoby atut dla rządu, a nie dla związku, gdyż mogłoby osłabić pozycję „Solidarności” w oczach społeczeństwa, a zarazem doprowadzić do konfrontacji.

3.2. W aktywie „Solidarności” istnieje obawa, że w przypadku dużych zmian w statucie rząd może nie wyrazić zgody na nie i zajdzie konieczność ponownej rejestracji związku w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Podobne obawy wyrażają również niektórzy szeregowi delegaci, stwierdzając, że poważne zmiany w statucie mogą spowodować, że Sąd Najwyższy lub sejm zdelegalizuje „Solidarność”.

3.3. W związku ze zgłoszonym przez Sobieszka (Gdańsk) wnioskiem o usunięcie ze statutu preambuły o kierowniczej roli partii i poddanie tej propozycji pod głosowanie tajne ustalono, że wniosek ten nie znalazł poparcia u członków Komisji Statutowej. Wstępna ocena stanowiska delegatów w tej sprawie wskazuje, że większość z nich jest również podobnego zdania. Również Wałęsa ocenił inicjatywę Sobieszka negatywnie (reprymenda).

3.4. J[acek] Kuroń – uważa, że „kierownicza rola partii to nic nieznaczące słowa i nie stać nas w tej chwili na walkę o głupoty, jeżeli podstawowym celem jest przejęcie władzy”.

Sugeruje podważenie brzmienia zapisu w konstytucji poprzez:

– wystąpienie do Rady Państwa o przedstawienie wykładni konstytucyjnego stwierdzenia o kierowniczej roli PZPR,

– przeprowadzenie referendum wśród załóg.

4. Problem ewentualnej konfrontacji z władzą w komentarzach aktywu „Solidarności”.

4.1. A[ndrzej] Gwiazda – uważa, że o ile nie dojdzie do konfrontacji do jesieni, to z chwilą wymiany roczników wojska jesienią i wiosną przyszłego roku kwestia ta może być rozstrzygnięta „wyłącznie na korzyść «Solidarności»”.

4.2. Grupa A[ndrzeja] Gwiazdy (m.in. Lis i A[lina] Pienkowska) stoi na stanowisku, że z chwilą – jak to określają – „wjazdu czołgów” na stocznię czołgiści oddadzą im czołgi do dyspozycji.

4.3. W dyskusji prywatnej prowadzonej przez A[ndrzeja] Gwiazdę, K[arola] Modzelewskiego i J[acka] Kuronia na temat ewentualnego obalenia władzy w warunkach strajku generalnego zaistniałego w toku walki o samorząd pracowniczy wyrazili oni swe poglądy w sposób następujący:

– J[acek] Kuroń – „Obalenie władzy można uzasadnić na tysiąc sposobów i uzasadniać, dlaczego ją należy obalić, nie ma powodu. Motyw działania związku jest taki: robimy strajk generalny, obalamy władzę, powołujemy władzę…”.

– A[ndrzej] Gwiazda – uważa uzasadnienie, że obalić władzę należy, ponieważ nie zgadza się [ona] na samorząd, jest niewystarczające (ma w tym względzie poparcie K[arola] Modzelewskiego).

– W toczącym się sporze, narastającym stopniowo, J[acek] Kuroń odrzucił koncepcje Gwiazdy i Modzelewskiego odnoszące się do spraw gospodarczych, nazywając je „bolszewickimi bredniami”, natomiast A[ndrzej] Gwiazda, replikując, nazwał stwierdzenia J[acka] Kuronia „zwykłym kołtuństwem, skrajnym prymitywizmem myślenia”.

W kontekście tej dyskusji, jednak z uwzględnieniem całokształtu związków i uwarunkowań między rozmówcami, należy podkreślić, że spory między nimi, jakkolwiek istotne, nie dotyczą spraw zasadniczyche, a jedynie metod dochodzenia do założonych celów. W prowadzonej walce pozostaną oni zawsze naszymi głównymi przeciwnikami.

5. Wnioski i prognozy kompleksowe wynikające z globalnej oceny sytuacji zjazdowej w kontekście przewidywanych sytuacji konfliktowych i innych zagrożeń.

5.1. Uzyskane ostatnio informacje wskazują na przypuszczalne nawiązanie sojuszu taktycznego między L[echem] Wałęsą a J[ackiem] Kuroniem. L[ech] Wałęsa, zdając sobie prawdopodobnie sprawę ze swej faktycznej zależności od KSS „KOR”, od której nie widzi możliwości uwolnienia się, w pewnym sensie ją zaaprobował, uzyskując w zamian zapewnienie wyborczego wsparcia dla siebie i ograniczenia oficjalnego „jazgotu politycznego” KSS „KOR”. W poglądach wyrażanych na ten temat, m.in. przez Budzyńskiego¹, Wiśniewską² i Mikołajską³, dominuje przekonanie, że KSS „KOR” wygrał już wybory, a przewodniczącym związku zostanie L[ech] Wałęsa jako wódz bez wojska.

Ustalono również wstępnie, że w kuluarach zjazdu J[acek] Kuroń i inni członkowie KSS „KOR” agitują na rzecz L[echa] Wałęsy oraz na „blokowy” wybór władz związku, polegający na łącznym przedstawieniu kandydatur do władz przez wcześniej wybranego przewodniczącego. Powyższe można traktować jako potwierdzenie faktu zawartego „porozumienia wyborczego” między L[echem] Wałęsą a Kuroniem, co zdaniem niektórych delegatów oznacza także zabezpieczenie interesów KSS „KOR” we władzach związku.

5.2. Kontrkandydatem L[echa] Wałęsy w walce o władzę w związku pozostaje nadal A[ndrzej] Gwiazda, który – jak wstępnie ustalono – zdecydował się ostatecznie na podjęcie walki wyborczej i w związku z tym, że swoje przemówienie programowe wygłosi przypuszczalnie w II turze zjazdu, uważając, że wcześniejsze ujawnienie głównych jego tez mogłoby spowodować „nagonkę” na jego osobę zarówno ze strony „opozycji” związkowej, jak i czynników oficjalnychf. Symptomem potwierdzającym właśnie takie stanowisko A[ndrzeja] Gwiazdy jest także jego wzrastająca ostatnio aktywność, przejawiająca się między innymi w udzieleniu 8 IX 1981 r. szeregu wywiadów dziennikarzom zachodnim. Ich wspólną wykładnią było twierdzenie, że jedyną szansą dla związku jest linia konfrontacji z rządem oraz że „Solidarność” musi być przygotowana do działań alternatywnych.

5.3. W ostatnich dniach obrad zjazdu (7–8 IX 1981 r.) na tle wyjątkowej aktywności delegatów Regionu Dolnośląskiego, głównie w kwestii sprawy samorządów pracowniczych, dużą popularność delegatów zyskał sobie K[arol] Modzelewski. W prowadzonych dyskusjach prawie powszechnie uważa się go za mądrego, rozważnego i zdecydowanego przywódcę, który potrafi przekonać do swoich racji racjonalną argumentacją. W tym aspekcie niektórzy dyskutanci przeciwstawiająg go L[echowi] Wałęsie (mniejsza wiedza, uległość Kościołowi, częsta zmiana poglądów itd.).

Wyrażany jest pogląd, że jego rezygnacja z funkcji rzecznika prasowego związku była pociągnięciem faktycznie umożliwiającym mu rozwinięcie szerokiej pracy w regionie oraz podporządkowanie jego przywódców (aktyw „Solidarności” włącznie z Frasyniukiem).

5.4. Powołanie w dniu 8 IX 1981 r. na zlecenie Komisji KKP specjalnego zespołu, którego zadaniem będzie rozpoczęcie prac nad koncepcją przeciwdziałania kampanii propagandowej prowadzonej przeciwko „Solidarności” przez środki masowego przekazu. Skład osobowy zespołu (Arkuszewski, Geremek, Lityński, Lipski, Fedorowicz, Kropiwnicki, Kuroń, Modzelewski, Mazowiecki, Onyszkiewicz, Orzeł⁴, Zieliński, Wielowieyski, Wolicki) wskazuje z jednej strony na zaistnienie zbliżenia poglądów między grupami KIK i KSS „KOR”, z drugiej sugeruje, że faktyczny cel postawiony przez organizatorów jest chyba znacznie szerszy od wstępnie zaprezentowanego, który ma być przypuszczalnie kamuflażem zadania głównego, przypuszczalnie wypracowania strategii i taktyki „Solidarności”.

5.5. Jednym z zespołów problemowych jest „«Solidarność» wobec PZPR i władz państwowych”. Jego rola i znaczenie przy aktualnym ukierunkowaniu działań związku jest b[ardzo] znaczna. Oceniając tę kwestię prognostycznie, należy stwierdzić, że skład zespołu: przewodniczący – Kaczyński (Gdańsk), wiceprzewodniczący – Małachowski⁵ (Mazowsze), oraz członkowie – Rozpłochowski (Katowice), Iwanów (Toruń), Pałubicki (Wielkopolska), Gruszczyński (Gorzów) i Mazowiecki (doradca), w którym zdecydowaną większość stanowią zagorzali przeciwnicy PZPR, absolutnie nie gwarantuje obiektywizmu w przedstawieniu stanowiska i propozycji zarówno delegatów, jak i szeregowych członków związku.

Należy zaznaczyć, że powołanie tej komisji w wymienionym składzie wywołało wesołość znacznej części osób będących na sali.

5.6. W trakcie zjazdu w znikomym stopniu poruszana jest problematyka socjalno-bytowa załóg. Ustalono wstępnie, że do tej pory miało miejsce tylko jedno wystąpienie delegata (Naszkowski z Piły), który skoncentrował się w nim właśnie nad zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem warunków mieszkaniowych i ochroną zdrowia załóg (sanatoria), jak również wypowiadał się na temat gospodarki finansowej związku, zasad gospodarowania jego majątkiem itd.

Nie padło też do tej pory oficjalnie na zjeździe słowo „BHP”. Wydaje się możliwym – po odpowiednim udokumentowaniu tych spraw – ustalenie efektywnego sposobu ich propagandowego wykorzystania.

5.7. K[arol] Modzelewski w gronie kilku osób uzasadniał, że trybunę zjazdu trzeba wykorzystać do destrukcyjnych działań we wszystkich odcinkach. Twierdził, że nawet po zakończeniu obrad ta atmosfera, którą zdołano wypracować, ten gorący aplauz dla spraw odnowy w duchu „Solidarności” winien zostać w pełni przeniesiony do zakładów pracy przez ich delegatów. Twierdził też, że sprawa samorządu musi być przeniesiona w takim duchu, jaki istnieje tu na zjeździe.

5.8. W wypowiedziach kuluarowych J[acek] Kuroń, indagowany ostatnio (9 IX 1981 r.) na temat samorządu, stwierdził, że pierwszy mały etap jest już wygrany.

Podkreślił również, że najistotniejszą sprawą jest atmosfera u delegatów, która wskazuje, że przeciwników ustroju nie trzeba szukać w KPN, KOR lub innych ugrupowaniach antysocjalistycznych, lecz mamy ich tylu, ilu jest delegatów i osób uczestniczących w zjeździe. Te osoby to reprezentanci określonych środowisk i ich zadaniem będzie – w okresie pomiędzy pierwszą turą i drugą turą zjazdu – spowodowanie, by ta masa autentycznych przeciwników ustroju się zwielokrotniła.

Kolejna sprawa wg niego to działania aktywne na rzecz wyborów w radach narodowych oraz przygotowanie ordynacji przez naszą koalicję związkową. Trzecia sprawa to doprowadzenie do referendum w narodzie, w którym będzie się społeczeństwo wypowiadać na temat kierowniczej roli partii. Ostatni problem ze spraw pilnych to sprawa wielopartyjności, co w pełni pozwoli na demokratyzację życia. Ponieważ aktualny rząd jest słaby, to musi się zgodzić na te nasze żądania.

Ponadto [Kuroń] stwierdził, że trzeba nam ludzi światłych i umiejących myśleć, musimy ich wychować i zdobywać. Władzy jeszcze nie potrzebujemy. Na obecnym etapie jest ona dla nas nawet zbyt kłopotliwa, bo nic nie bylibyśmy w stanie dać, a to spowodowałoby odejście od naszych idei. Ten okres to szanse na uzyskanie pełnej demokracji, lecz nie za szybko i nie za wszelką cenę.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 218–224, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto słowa i chyba.

d W oryginale Kulewski. Wiktor Kulerski (ur. 1935 r.) – pedagog; nauczyciel w szkole podstawowej w Międzylesiu; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”; w 1977 r. inicjator listu do Sejmu PRL w sprawie wyjaśnienia wydarzeń Czerwca ’76; wiceprzewodniczący ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym ukrywał się; od 1982 r. członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; 1986–1987 członek TKK; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1989–1990 wiceminister edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego; 1978–1979 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOR/KE, 1981–1989 przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Dysk”. Zob. M. Majle, Wiktor Kulerski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 194–195; http://www.encysol.pl/wiki/Wiktor_Kulerski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e Obok odręczny dopisek (Informacja wymaga szczególnego potraktowania z uwagi na możliwość dekonspiracji źródła).

1 Stanisław Budzyński (ur. 1936 r.) – ślusarz; pracownik Przedsiębiorstwa Budowlanego „Budopol” w Poznaniu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 12 VI 1982 r. internowany; 1981–1986 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Potok” oraz KE krypt. „Wiatr”. Zob. AIPN Po, 08/1788, KE krypt. „Wiatr”.

2 Brak bliższych danych.

3 Halina (Helena) Mikołajska (1925–1989) – aktorka; w 1975 r. sygnatariuszka Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; 1976–1981 członek KOR i KSS „KOR”, w 1978 r. współzałożycielka TKN; objęta zapisem cenzury; w 1980 r. współzałożycielka KOWzP; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Olszynce Grochowskiej, Jaworzu, Gołdapi i Darłówku; w 1983 r. sygnatariuszka protestu przeciwko postawieniu zarzutów karnych członkom b. KSS „KOR”; w 1987 r. uczestniczka zorganizowanego przez Lecha Wałęsę spotkania 63 intelektualistów; 1976–1989 rozpracowywana przez Wydział III/III-1 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Patrycja”. Zob. P. Sowiński, Halina Mikołajska [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 224–225; http://www.encysol.pl/wiki/Halina_Miko%C5%82ajska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f Tak w oryginale.

g W oryginale przedstawiają.

4 Józef Orzeł (ur. 1946 r.) – filozof, dr; pracownik naukowy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN; w sierpniu 1980 r. uczestnik akcji zbierania podpisów pod listem intelektualistów do strajkujących stoczniowców; współzałożyciel NSZZ „Solidarność” Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty; 1980–1981 współzałożyciel i sekretarz redakcji niezależnego pisma „Nauka-Technika-Oświata”; 1982–1989 członek MRKS, odpowiedzialny za finanse, odbiór pieniędzy i sprzętu przysyłanego z Francji i Szwecji; współzałożyciel, autor i redaktor szeregu pism podziemnych (m.in. „CDN – Głos Wolnego Robotnika”, „Wola”, „Tygodnik Wojenny”); w wyborach czerwcowych 1989 r. członek Ogólnopolskiego Biura Wyborczego KO przy Lechu Wałęsie; 1989–1991 redaktor „Tygodnika Solidarność”; 1991–1993 poseł na Sejm RP; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO w ramach SO krypt. „Mazowsze”, 1985–1987 przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Raróg”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Orze%C5%82 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Aleksander Małachowski (1924–2004) – prawnik; żołnierz AK, w 1944 r. aresztowany przez NKWD i zesłany do obozu pracy, w 1945 r. powrócił do Polski; dziennikarz „Przeglądu Kulturalnego”, redaktor w Dziale Literackim Polskiego Radia; członek ZLP; 1959–1962 przewodniczący Klubu Krzywego Koła; od 1978 r. uczestnik Konwersatorium DiP; członek NSZZ „Solidarność” i delegat na I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – 31 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Jaworzu; 1989–1997 oraz 2001–2004 poseł na Sejm PRL/RP; 1993–1997 wicemarszałek Sejmu RP; w 1991 r. współzałożyciel Unii Pracy; w 1954 r. kandydat na TW Wydziału IV WUBP we Wrocławiu, odmówił współpracy; 1962–1963 rozpracowywany przez Wydział III K MO m.st. Warszawy w ramach SOO krypt. „Jałta”; 1964–1973 przez Departament III MSW w ramach SOO krypt. „Kwadrat”, 1976–1981 przez Departament III MSW w ramach SOS krypt. „Arek”/„Kaszalot”, 1982–1986 przez Departament II MSW w ramach SOR krypt. „Hades”, 1987–1989 przez Wydział III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Kaszalot”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Ma%C5%82achowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 92

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Konrad” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Zbigniewa Byszkę dotycząca opinii kuluarowych wyrażanych podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Konrad”

Przyjął: por. Z[bigniew] Byszkoa

Gdańsk, dnia 9 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b2b

Informacja

W dniu dzisiejszym przyszedłem do pracy na godz. 19.00, gdzie zostanę do zakończenia obrad w dniu 9 bm. Przewiduje się, że obrady zakończą się w dniu 10 bm. Z tego względu miałem bardzo mało czasu na rozmowy z ciekawymi ludźmi. Jedynie byłem świadkiem dwóch moim zdaniem ciekawych rozmów. Pierwsza, której byłem przypadkowym świadkiem (o czym rozmówcy nie wiedzieli), odbywała się w toalecie pomiędzy J[ackiem] Kuroniem i Z[bigniewem] Bujakiem. Kuroń w ostrych słowach zwracał uwagę na jego ostatnie brozmowyb z delegatami z Torunia i Wrocławia. Stwierdził, że w jego kontaktach jest zbyt dużo swobody i [że Bujak] nie realizuje ściśle jego poleceń. Na zakończenie [Kuroń] stwierdził, że „o polityce się nie mówi, tylko politykę trzeba robić”.

Druga rozmowa toczyła się pomiędzy cWałęsą a Rulewskim. Rulewski zachowywał się jak pies, który łasi się do swego pana. W rozmowie zapewniał o swojej lojalności oraz innych członków regionu do programu Wałęsy. Po zakończeniu rozmowy, kiedy Rulewski wyszedł z pomieszczenia, Wałęsa stwierdził: „Głupi lis, ja wiem, co on jest wart i co mi szyje”. Po tym fragmencie TW przeprowadziłc rozmowę z Wałęsą, w której wykazał niezadowolenie, że w dotychczas wybranych różnych komisjach jest bardzo mało przedstawicieli Gdańska. Wałęsa stwierdził, że jest to jego celowa polityka, ponieważ on w dalszym ciągu posiada rezerwę wartościowych ludzi, których zostawił do kandydowania do władz. Inne regiony w wielu przypadkach pozbyły się tej możliwości, gdyż członkowie komisji nie mogą kandydować. Zrobił tylko jeden wyjątek, tj. wpuścił w maliny Koziatka, którego wybrali do Komisji Statutowej. Ma do niego duże pretensje o kontakty ze Szczudłowskimd i o wygłoszone wystąpienie przed pomnikiem. Ponadto Wałęsa podziękował służbie porządkowej za dobrze wykonywaną pracę i wyraził nadzieję, że w drugiej turze będą swoje obowiązki wykonywać równie sumiennie. Ponadto w dniu wczorajszym do Biura Organizacji przyszła Komorowska (była prac[owniczka] stoczni, obecnie pełni funkcję tłumacza MKZ) wraz z dwiema kobietami w wieku 25–35 lat. Oświadczyła, że są to dziennikarki z NRD, i prosiła o wydanie dwóch przepustek prasowych. Na przepustkach nie wpisano ich nazwisk, ponieważ, jak twierdziła, zostało to uzgodnione.

Zadania

Pozostają aktualne z poprzednich spotkań.

Uwagi własne

TW realizuje postawione przed nim problemowe zadania, jednak ostatnio w wyniku dużego nawału pracy organizacyjnej ma za mało czasu na bezpośrednie kontakty z delegatami, ekspertami i innymi uczestnikami zjazdu. Nie może więc prowadzić systematycznej kontroli operacyjnej i ograniczy się jedynie do sporadycznych spotkań. Niemniej jednak przekazywane informacje pogłębiają posiadane rozpoznanie operacyjne dot[yczące] zakulisowych rozgrywek. Spotkanie z TW odbyłem o godz. 1.30 w nocy w prywatnym samochodzie. Dekonspiracji nie stwierdziłem.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w prowadzonej sprawie krypt. „Sejmik”.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka rob[ocza] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

St[arszy] inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) por. Z[bigniew] Byszko

Uzupełnienie

W uzupełnieniu informacji TW podał, iż służba porządkowa otrzymała wytyczne w sprawie incydentu w Bydgoszczy. Mianowicie w przypadku pojawienia się zbiegłych więźniów, którzy będą chcieli dostać się na obrady zjazdu, mają ich przyjąć grzecznie i stwierdzić, że taka możliwość będzie rozpatrzona. Po zatrzymaniu mają być doprowadzeni do kierownictwa służby porządkowej. O fakcie zatrzymania zbiegłych więźniów mają powiadomić MO na nr tel. 370-370e.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 219, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek Sek[cja] 3 – szeroko wykorzystać do meldunku w dn[iu] dzisiejszym. Krypt. „M”, 9 IX oraz parafa.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

d W oryginale Szudłowskim.

e Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 93

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy dyrektora Departamentu III „A” MSW płk. Józefa Sasina do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b9b IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I KZD NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. We wczorajszym dniu obrad zjazdu odbyło się posiedzenie zespołu dziennikarzy „Solidarności” prowadzone przez Modzelewskiego. Celem posiedzenia było rozpoczęcie prac nad koncepcją przeciwdziałania kampanii propagandowej przeciwko „Solidarności” uprawianejc przez rządowe środki masowego przekazu. W tej grupie – na zlecenie KKP – powołano zespół w składzie: Arkuszewski, Geremek, Lityński, Lipski, Fedorowicz, Kropiwnicki, Kuroń, Modzelewski, Mazowiecki, Onyszkiewicz, Orzeł, Zieliński, Wielowieyski i Wolicki.

Zdaniem obserwatorów powyższy skład osobowy wskazuje na zatarcie dotychczasowych różnic między KIK i KOR. Uważa się jednocześnie, że głównym celem zespołu jest przejęcie inicjatywy w wypracowaniu strategii i taktyki „Solidarności”.

2. W dniu wczorajszym na sali obrad pojawiła się ekipa ze sprzętem telewizyjnym, którego szacunkowa wartość wynosi ok. 120 tys. dolarów. Kierownikiem tej ekipy jest Tumidajewicz¹ z ośrodka TV Wrocław (twórca filmu „Kolejarze”). Sam fakt wejścia tej ekipy na salę wywołał euforię. Odnotowano głosy, że tego typu chwyty są przygotowaniem do dyskusji nad podwyższeniem składek członkowskich. Padł jednocześnie wniosek o utworzenie własnej sieci radiowo-telewizyjnej. Kontynuacją tej sprawy były m.in. dyskusje kuluarowe, że istnieje możliwość techniczna wykorzystania we wstępnym etapie bsatelityb oraz konieczność podjęcia działań w kierunku stworzenia zespołu inżynierów elektroników celem budowy własnego nadajnika.

3. W dniu 8 IX br. w godzinach przedpołudniowych KKP wspólnie z Zarządem Regionu Gdańskiego rozpatrywała problem zorganizowania na terenie Trójmiasta wieców – spotkań delegatów zjazdu na terenie zakładów pracy. W grę wchodzi od 300 do 400 zakładów. Celem tych spotkań ma być prezentacja poglądów zjazdu oraz uzyskanie autentycznego poparcia dla jego dotychczasowych wyników.

4. Z wypowiedzi, prezentowanych stanowisk oraz ocen przewidywane są do zatwierdzenia przez II turę zjazdu następujące kierunki działania związku:

a) Stworzenie samorządnego centrum produkcji i dystrybucji, głównie węgla, energii i żywności.

b) W dziedzinie informacji:

– wydawanie przez „Solidarność” gazety codziennej o nakładzie 1 mln egz., przy jednoczesnej likwidacji (ze względów taktycznych) gazetek regionalnych i zakładowych;

– codzienna półgodzinna audycja telewizyjna robiona przez telewizję „Solidarności”.

c) Handel zagraniczny – kierunek jawności, społecznej kontroli zawieranych umów i skutków finansowych tych umów.

W wypowiedziach wskazuje się jednoznacznie na straty roczne w wys[okości] ok. 4 mld dolarów, [które] powodowane bsąb posługiwaniem się w obrotach handlowych rublami transferowymi. Stwierdzenie to stosowane jest jako argument koronny w tej sprawie.

d) Rolnictwo – oparcie go na gospodarce rodzinnej z zagospodarowaniem – jak sami twierdzą – niewłaściwie wykorzystywanych ziem przez GPR i SKR.

e) Udzielenie pełnego poparcia dla prywatnych przedsiębiorstw, wytwórni i zakładów (młyny, rzeźnie, cegielnie itp.). Szczególna uwaga zostanie zwrócona na działania w małych miastach, uważane za drogę do opanowania samorządów tych miast.

f) Poparcie i organizowanie emigracji zarobkowej celem przepływu ludności, środków płatniczych i towarów.

g) Ograniczenie przywilejów aparatu partyjnego i rządowego.

h) Społeczna kontrola wykorzystania budynków i siedzib władz partyjnych, organizacji społecznych i instytucji rządowych celem przeznaczenia uzyskanego tym sposobem metrażu na potrzeby socjalne.

5. Zagraniczne centrale związkowe częściowo już zaprosiły oraz zapraszają nadal aktyw „Solidarności” na przeszkolenia w sprawach organizacyjno-technicznych.

Proponują jednocześnie stypendia w wysokości 1 tys. dolarów miesięcznie. Akcja trwać będzie do czasu uruchomienia przez „Solidarność” własnego szkolnictwa.

6. Stosunkowo szeroko komentowane jest przez dziennikarzy zachodnich posłanie – „Apel do narodów Europy Wschodniej”². Większość uważa ten fakt za przekroczenie pewnej granicy działalności związku w sferze politycznej z uwagi na ewentualne skutki.

7. W dniu 8 IX br. wśród delegatów i gości I KZD NSZZ „Solidarność” kolportowane było oświadczenie podpisane przez przewodniczącego KKP Lecha Wałęsę oraz przedstawicieli regionalnych komitetów obrony więzionych za przekonania dot[yczące] działalności tych komitetów.

W oświadczeniu stwierdza się m.in., że „komitety obrony stanowią agendy NSZZ «Solidarność», a ich zadaniem jest działanie na rzecz realizacji 4. punktu porozumienia gdańskiego. Członkowie komitetu są równocześnie członkami lub współpracownikami związku. W związku z tym związek będzie zdecydowanie stawał w obronie działaczy komitetów obrony więzionych za przekonania”.

Na drugiej stronie oświadczenia znajduje się apel opracowany przez Grupę Roboczą Regionalnych Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania, skierowany do delegatów na zjazd. W apelu postuluje się m.in. uwolnienie więźniów politycznych i zaprzestanie represji wobec związkowców z NSZZ „Solidarność”.

8. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że w trakcie nieoficjalnej konferencji prasowej prowadzonej przez dziennikarzy zagranicznych (głównie francuskich) T[adeusz] Mazowiecki zapytany, czy wystosowany przez zjazd „Apel do narodów Europy Wschodniej” nie wywoła implikacji politycznych, odpowiedział: „Ta uchwała ma jedynie charakter moralny, a taką uchwałę związek może podjąć”. Stwierdził ponadto, że w krajach Europy Wschodniej ludzie są więzieni za przekonania i próby tworzenia wolnych związków zawodowych. Uchwała nie ma w tym przypadku konkretnego adresata, skierowana jest do wielu osób i narodów.

9. Od TW ps. „Marian”³, będącego członkiem zespołu ds. samorządów, uzyskano informację, że komisja ta obradowała w nocy z 8 na 9 IX br. Zdaniem TW sprawa samorządów pracowniczych jest już definitywnie załatwiona. Wśród członków zespołu panowała zgodność co do wprowadzenia w życie wersji proponowanej przez „sieć”. W materiałach zjazdowych ma się ukazać zalecenie, aby w tej wersji samorządy tworzyć natychmiast, bez czekania na wyniki pracy zespołów sejmowych. Celem takiego postawienia sprawy jest postawienie rządu w sytuacji faktów dokonanych.

10. TW ps. „Kamil” przekazał informację świadczącą o zmianie taktyki działania J[acka] Kuronia i innych przywódców KSS „KOR”. Z informacji wynika, że w kuluarowych rozmowach Kuroń agituje delegatów, aby w wyborach głosować na Wałęsę oraz na tzw. blokowy wybór władz związku. Kandydatów do bloku miałby podać przewodniczący związku.

Zdaniem TW KSS „KOR” prawdopodobnie dogadał się z Wałęsą w sprawie wyborów i zobowiązał się do wybrania odpowiednich delegatów do władz.

11. W dalszym ciągu ożywioną działalność prowadzi w kuluarach zjazdu Jan Rulewski i grupa bydgoska. Posiadane przez nas informacje świadczą, że Rulewski agituje delegatów w sprawie wykreślenia z preambuły statutu związku stwierdzenia o kierowniczej roli PZPR.

Twierdzi on, że trzeba albo teraz usunąć je ze statutu, albo zrobić referendum w całym kraju w celu usunięcia z konstytucji zdania o kierowniczej roli partii w państwie. Po wykreśleniu zdania z konstytucji łatwo będzie je usunąć ze statutu związku.

12. W dniu 9 IX br. na terenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Stoczni Remontowej i Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte ukazały się ulotki „Do delegatów I KZD NSZZ «Solidarność». Do Prezydium Zjazdu”. Treść ulotek spotkała się z zainteresowaniem robotników wymienionych wyżej zakładów.

bZ[astęp]ca dyrektora Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

płk J[ózef] Sasinb

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 210–214, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale „uprawnionej”.

1 Marek Tumidajewicz (1950–2005) – filolog polski, dziennikarz; pracownik OTV Wrocław; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Grodkowie, Strzelcach Opolskich, Łupkowie, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; następnie na emigracji w Norwegii; współtwórca filmu dokumentalnego Kolejarze ’80 na temat strajku głodowego 34 pracowników Lokomotywowni Wrocław Główny zakończonego podpisaniem porozumienia Międzyokręgowej Komisji Porozumiewawczej Kolejarzy NSZZ „Solidarność” z Komisją Rządową PRL w nocy z 29/30 X 1980 r. Zob. A. Lenkiewicz, Polacy na przełomie XX i XXI wieku, t. 7, Wrocław 2006, s. 112.

2 Właśc. „Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność» do ludzi pracy Europy Wschodniej” („Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”).

3 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 94

1981 wrzesień 9, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b9b IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b1b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawac

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Wśród inicjatyw i innych przejawów aktywności delegatów poszczególnych regionów, ekspertów i gości zjazdu na podkreślenie zasługuje:

1.1. Wzrost aktywności J[erzego] Milewskiego z Gdańska, który koncentrując swoją działalność oficjalną na kwestiach samorządowych, kontynuuje prawdopodobnie równolegle agitację wśród delegatów na rzecz pozyskania ich dla idei utworzenia Polskiej Partii Pracy. Potwierdzają taką ewentualność wstępne ustalenia wskazujące na jego zamiar zapoznania delegatów z programem PPP jeszcze w czasie trwania pierwszej tury obrad zjazdu. Przedmiotem przewidywanego kolportażu będzie również dokument pt. „Czwarta propozycja dyskusyjna”. Uwzględniając istniejący stan nastrojów wśród delegatów, nie można wykluczyć pozytywnego przyjęcia obu dokumentów przez pewną ich część. Należy zaznaczyć, że J[erzy] Milewski jako sekretarz Komisji Programowej Zjazdu reprezentuje pogląd, że tworzony tam dokument ma być „konkretny”, krótki, a przede wszystkim „polityczny”.

1.2. Postawa A[ndrzeja] Rozpłochowskiego, który wbrew dotychczasowej praktyce rozgrywał swą kartę na zjeździe spokojnie, bez demonstracyjnych i kontrowersyjnych wystąpień. Uzyskano informację, że przygotowane przez niego wystąpienie zjazdowe będzie miało jednak ostry i zdecydowany charakter oraz że zawarte będą w nim także krytyczne oceny i sformułowania pod adresem niektórych przedstawicieli władz związku. Można założyć, że A[ndrzej] Rozpłochowski, prawidłowo oceniając radykalny stan nastrojów znacznejd części delegatów, chce wyjść naprzeciw ich oczekiwaniu i zyskać poparcie w swej rywalizacji o wejście do władz związku, zdaje sobie bowiem sprawę, że może to być jego ostatnia szansa utrzymania się na fali wydarzeń w „Solidarności”.

1.3. Charakter kolejnych wypowiedzi E[dmunda] Bałuki na temat Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy. Ustalono, że:

– potwierdził on istnienie Komitetu Tymczasowego tej partii;

– nadmienił, że skłócenie socjalistów na Zachodzie (grupa Ciołkosza i Wąsika) może zostać zlikwidowane z chwilą utworzenia PSPP w kraju i zawarcia wspólnego porozumienia.

1.4. Potwierdzenie faktu odbycia 6 IX 1981 r. w gmachu Politechniki Gdańskiej specjalnego spotkania przedstawicieli „Solidarności” z Mazowsza, Płocka, Torunia, Bydgoszczy i Wrocławia. Uczestnictwo A[ndrzeja] Gwiazdy w tym spotkaniu wskazuje, że jednym z jego celów mogło być montowanie opozycji przeciw L[echowi] Wałęsie.

Aktualne dane wskazują ponadto, że grupa opozycyjna, liderami której są Bujak, Gwiazda, Rulewski i Kuroń, zyskała ostatnio poparcie M[ariana] Jurczyka i części delegatów szczecińskich, a także niektórych przedstawicieli Radomia i Lublina. Trwa nadal walka o głosy delegatów Regionu Górnośląskiego, który dotąd nie odkrył swych w tej sprawie zamierzeń (ocenia się jednak, że w znacznej części poprą [oni] L[echa] Wałęsę).

2. W dyskusjach kuluarowych prowadzonych przez delegatów i uczestników zjazdu poruszanych jest nadal szereg istotnych spraw, np.:

2.1. Wyrażana jest opinia, że wszczęte przez niektóre prokuratury wojewódzkie śledztwa w odniesieniu do wrogich i bezprawnych działań członków „Solidarności” mogą zakończyć się niepomyślnie dla podejrzanych, szczególne zaniepokojenie szeregu delegatów budzi sprawa przewodniczącego „Solidarności” z KWK „Sosnowiec”, która wydaje się najbardziej trudna do obrony¹. Mimo tego daje się zauważyć aprobatę dla głosów mówiących o konieczności obrony działaczy związku wszelkimi dostępnymi środkami do strajków włącznie.

3. Wnioski i prognozy kompleksowe wynikające z globalnej oceny sytuacji zjazdowej w kontekście przewidywanych sytuacji konfliktowych i innych zagrożeń.

3.1. Zwraca uwagę fakt, że w składzie utworzonych w Komisji Programowej Zjazdu trzech sekcji, a mianowiciee:

– ds. struktury i życia związku,

– ds. polityki społeczno-gospodarczej,

– ds. życia publicznego,

dominują zdecydowanie delegaci – przedstawiciele inteligencji, eksperci ze środowisk naukowych i elementy tzw. opozycji demokratycznej, np. działacze: Iwanów z Torunia, K[arol] Modzelewski, A[ndrzej] Rozpłochowski, Gruszczyński, eksperci: J[an] Olszewski, Wł[adysław] Siła-Nowicki, B[ogdan] Gotowski, Strzelecki, Lf[eszek] Nowak, St[efan] Kurowski, A[ndrzej] Stelmachowski itd. W grupie tych twórców programu nie ma na dobrą sprawę ani jednego autentycznego robotnika. W tej sytuacji nietrudno więc przewidzieć kształt projektów przyszłych uchwał mających decydować o obliczu związku w najbliższych latach.

3.2. W kontekście kompleksu spraw związanych z aktualną sytuacją w Regionie Bydgoskim wyłonił się dodatkowy element mogący w najbliższym czasie stanowić źródło poważnych napięć społecznych i szkodliwych inicjatyw propagandowych – jest nim stanowisko posłów w tym przedmiocie. Społeczne zaniepokojenie dotychczasowym rozstrzygnięciem sprawy narasta stopniowo, ale proces ten będzie przypuszczalnie trudny do zahamowania. Powierzenie posłom roli arbitra zmusi wielu z nich do przejścia na pozycję kompromisu ze stanowiskiem „Solidarności” – z obawy przed rozpętaniem akcji protestacyjnych, szykan i prób odwołania. Można przewidywać, że poparcie przeważającej części opinii społecznej w tej sprawie – zwłaszcza po zajęciu stanowiska przez konferencję Autonomicznych Związków Zawodowych (znanych z wyważonegog i w miarę obiektywnego prezentowania spraw) – będzie po stronie „Solidarności”. W samym związku hasło poparcia dla Regionu Bydgoskiego zyskuje coraz większy rozgłos i poparcie:

– wśród delegatów zjazdu zdecydowana ich część skłania się ku szerokiej akcji protestacyjnej (stanowisko to w pełni popierają zwłaszcza duże regiony, np. Mazowsze, Radom);

– protest wyrażają również coraz liczniej komisje zakładowe „Solidarności” (ostatnio w Szczecińskiej Stoczni Remontowej „Gryfia”, Instytu[cie] Łączności – Gdańsk, FSM – Bielsko-Biała).

3.3. Nasila się prowadzona przez związkowe ogniwa zakładowe akcja solidarnościowa związana z aprobatą [dla] treści wypowiedzi M[ariana] Jurczyka na konferencji prasowej zorganizowanej przez „Solidarność”. Treść nadesłanych w tej sprawie dokumentów jest najczęściej wyjątkowo wroga rządowi i PZPR. Dokumenty tej treści nadesłały m.in. KZ NSZZ „Solidarność” z „Agrometu”, „Mostostalu” Poznań, WSMh PZL „Krotoszyn”.

4. W kontekście klimatu nastrojów panujących na zjeździe na podkreślenie zasługują niektóre akcenty dyskusji na spotkaniu odbytym w dniu 7 IX [19]81 r. w Klubie Myśli Politycznej. Uczestniczyła w nim grupa aktywu RMP z Hallem, Grzelakiem, Kobzdejem, Wręgą na czele. Referat wygłosił doc. Chrzanowski z „Solidarności”.

– A[leksander] Hall podtrzymał tezę referenta o nieprzygotowaniu społeczeństwa do demokracji (potrzeba na to kilkunastu lat, w czasie których nie da się wykluczyć interwencji radzieckiej. Zaznaczył, że PZPR spełnia jedynie rolę administracji radzieckiej w Polsce i jego rola się kończy);

– E[wa] Borkowska stwierdziła, że entuzjazm i poparcie dla „Solidarności” maleje, gdyż przyjęła ona taktykę partii, wchodząc w ślepą uliczkę dogmatyzmu. Zwróciła uwagę, że jątrzenie opinii publicznej przeciwko ZSRR może przyspieszyć konfrontację;

– A[ndrzej] Zbierski – Kościół jest jedyną autentyczną siłą w kraju. Jego zdaniem musi postępować równocześnie edukacja społeczna i działanie;

– L[ech] Bądkowski zwrócił uwagę, że do tej pory nie nastąpiło zmęczenie społeczeństwa rewolucją. Trwa ono w stanie gotowości, co wziął za fenomen;

– Wi[iesław] Chrzanowski – „Solidarność” jest ruchem społecznym, ale nie może zostać partią, bo to skończyłoby się klęską.

5. Jakkolwiek dotychczasowy przebieg obrad zjazdu nie pozostawiał wątpliwości co do kierunku, jaki zamierza ostatecznie wytyczyć sobie na najbliższe lata „Solidarność”, to jednak treść dyskusji programowej nad projektami proponowanych uchwał i ostateczne decyzje zjazdu wskazują, że zyskały sobie poparcie najskrajniejsze poglądy i inicjatywy radykalnych i wrogo ustawionych do rządu i partii delegatów i przywódców regionalnych dużych ośrodków: Mazowsze, Wrocław, Bydgoszcz, Szczecin, Łódź itd. Świadczą o tym m.in. następujące przyjęte uchwały [oraz] ocena dot[ycząca] niektórych tez w sprawie działalności komitetów ds. więzionych za przekonania:

5.1. Związek stwierdza, że komitety ds. obrony za przekonania powstały 10 XII 1980 r. z inicjatywy KKP, a ich członkowie będą bronieni przez władze „Solidarności” w przypadkach jakichkolwiek akcji ze strony władz.

5.2. Uchwała w sprawie pracowników cywilnych MON, MSW i administracji.

5.3. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

5.4. Uchwała dot[ycząca] Konstytucji 3 maja (ustanowienie tego dnia wolnym od pracy).

5.5. Uchwała o samorządzie i konieczności przeprowadzenia ogólnonarodowego referendum (tezy K[arola] Modzelewskiego).

5.6. Uchwała w sprawie wydarzeń bydgoskich, wystąpienia do sejmu o odwołanie ze stanowiska prokuratora generalnego PRL.

Dodając do tych kilku wybranych uchwał i rezolucji szereg faktów odnotowanych wypowiedzi domagających się przeprowadzenia wyborów do rad narodowych i sejmu wg nowej ordynacji wyborczej, podważających kierowniczą rolę partii w państwie itd., można stwierdzić jednoznacznie, że „Solidarność” wystąpiła otwarcie na drogę negacji socjalistycznego kształtu naszego kraju.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 180–184, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

c Obok wpisano odręcznie Nr 26.

d Obok przekreślone odręcznie słowo ilości.

e W oryginale to.

f W oryginale K.

1 Chodzi o Wojciecha Figla, przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” w KWK „Sosnowiec”. 31 VIII 1981 r. wraz z pozostałymi członkami KZ kopalni został oskarżony o zniszczenie godła ZSRR podczas strajku ostrzegawczego (7 VIII 1981 r.) oraz ograniczenie wolności funkcjonariuszom państwowym (m.in. uniemożliwienie wykonywania czynności służbowych prokuratorowi).

g W oryginale wyrażonego.

h W oryginale FSM.

i W oryginale J.

Nr 95

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Andrzej” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Marka Aftykę dotycząca sytuacji w Gdańskiej Stoczni Remontowej w związku z obradami I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Andrzej

Przyjął: ppor. M[arek] Aftyk

Data: 9 IX 1981 r.a

Gdańsk, dnia 10 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b1bc

Informacja

I Zjazd „Solidarności”, zamiast się zakończyć, wkroczył w decydującą fazę. Wydaje mi się, że nie jest to przypadkowe, a zjazd tak wyreżyserowano, by sprawy najciekawsze zostawić na koniec.

Dla uczestników i wnikliwych obserwatorów nasuwa się nieodparty wniosek, że pierwszy i drugi dzień był marnowaniem czasu, ale oficjalne wystąpienia na wszystkich zjazdach czy zebraniach traktuje się jako zło konieczne.

Zwróciłem uwagę, że zainteresowanie zjazdem nie jest takie, jakiego należało się spodziewać, atmosfera również nie taka, jakiej przywódcy „Solidarności” sobie życzyli.

Pamiętam IX Zjazd PZPR, na zjazd ten czekano z nadziejami, były dyskusje, polemiki i kontrowersje między pracownikami w GSR w czasie jego trwania i po zakończeniu.

dObecnie nie czuje się tej atmosfery, znaczna część ludzi dostrzegła już słabe punkty „Solidarności”, z dnia na dzień przybywa ludzi, którzy wątpią w dobre intencje „Solidarności”.

W praktyce może okazać się, że „Solidarność” sama sobie „utnie ręce” – oto przykład: Z aplauzem zwykli ludzie pracy przyjęli decyzję o odmowie akredytacji RTV Polskiej, z mniejszym decyzję o wycofaniu „Panoramy”. W chwili obecnej już pojawiają się krytyczne głosy [odnośnie do] tych decyzjid.

Pracownicy w GSR wiadomości ze zjazdu mają z dwudniowym poślizgiem (dzisiaj, tj. we wtorek, nadano oryginalne przemówienie L[echa] Wałęsy, które wczoraj czytał Kucharski¹ i podała prasa w całości), ludzi to irytuje. Wyrywkowe informacje, jak migawki z wydarzeń zjazdowych odbierane z zagranicy, ludzie oglądają z niesmakiem. A TV tłumaczenie ma.

Szeregowi członkowie „Solidarności” już żałują tych decyzji, pojawiają się głosy posądzające „Solidarność” o celowe niedopuszczenie środków masowego przekazu z powodu chęci ukrycia dprawdziwego oblicza i słabości związku.

Coraz więcej członków „Solidarności” dochodzi do wniosków pesymistycznych na temat dalszych losów związku. To prawda, że w „Solidarności” jest ponad 9 mln członków, ale prawdą też jest, że nie jest to monolit, wyraźnie widać, że decyzje działaczy regionalnych nie zawsze są odbiciem nastrojów i poglądów szeregowych członkówd.

Propozycja Sobieszka, by ze statutu wykreślić pkt dot[yczący] roli PZPR, ma swoją wymowę. Uchwała dot[ycząca] samorządu robotniczego również. „Solidarność” odkrywa więc karty. Nie wskazuje to, że w najbliższym czasie będzie spokój, zanosi się na kolejne napięcia.

dA ludzie pracy są zmęczeni sytuacją gospodarczą i ciągłymi napięciami. A „Solidarność” debatuje i to widać coraz wyraźniej, że debatuje nie tyle, żeby ulżyć ludziom pracy, tylko nad tym, jak wygrać swoje sprawy (sposób zarządzania związkiem) i jak kolejną „świnkę” władzy podłożyć.

Wszystko, co napisałem, jest syntezą opinii, które zebrałem w ciągud dwóch ostatnich dni wśród pracowników GSR, rodziny, sąsiadów, znajomych itp.

Nastroje są wiec minorowe, nie ma entuzjazmu wynikającego z roli I Zjazdu, wyraźnie widać, że miniony rok sprowadził na ziemię marzycieli, dktórzy widzieli w „Solidarności” ostoję ładu, porządku, prawdziwej demokracji i praworządności. Szkoda tylko, że decyzje władz, przynajmnieje niektóref, są takie, że ludzie z dwojga złego muszą popierać „Solidarność”. Przykład: wczoraj w GSR na zebraniu KZ PZPR podjęto uchwałę potępiającą decyzję prokuratury o umorzeniu śledztwa w Bydgoszczy. To nie była uchwała „Solidarności”, a[le] KZ PZPR, a to daje dużo do myśleniad.

„Andrzej”

Zadania

Nadal aktualne dotychczasowe zadania.

Uwagi

Spotkanie odbyłem w godz. 14.30–16.00 w kawiarni „Cristal”. Dekonspiracji nie stwierdziłem. Następne spotkanie zostało umówione na dzień 11 IX br.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Remont”

Egz. nr 3 –g

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. Marek Aftyka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 300, oryginał, mps.

a Poniżej odręczne dopiski Wyk. „M”, 10 IX oraz Do wykorzystania, 10 IX [19]81 [r.], a także dwie parafy.

b–b Wpisano odręcznie.

c Obok odręczny dopisek S[ekcja] 6 – do meldunku, sprawdzić skąd [słowo nieczytelne] w KZ, 10 IX [19]81 r.

d–d Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

1 Janusz Kucharski (ur. 1954 r.) – inżynier budownictwa; 1978–1982 pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni;od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; współzałożyciel i redaktor pisma KZ „Informator”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; współinicjator referendum w sprawie nadania stoczni imienia Józefa Piłsudskiego; 14–16 XII 1981 r. współorganizator strajku w stoczni remontowej, aresztowany i skazany przez Sąd MW w Gdyni na 5 lat więzienia, osadzony w zakładach karnych w Koronowie i Potulicach, w kwietniu 1983 r. decyzją Rady Państwa ułaskawiony; zwolniony z pracy; od 1983 r. na emigracji w Szwecji; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Klan”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Kucharski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale bynajmniej.

f Słowo zakreślone odręcznie.

g Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 96

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Odpis szyfrogramu zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Bodzenty do zastępcy dyrektora Departamentu II MSW dotyczącego relacji TW ps. „Ronson”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b10 IXb 1981 r.

Tajne

Egz. nr b2b

Z[astęp]ca dyrektora Departamentu II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Tajny współpracownik „Ronson”¹ poinformował, że dzień wczorajszy był ważnym etapem w obradach plenarnych I kongresu NSZZ „Solidarność”, a ważnym z uwagi na przedmiot rozwiązań.

Między innymi chodziło o:

– po pierwsze o zmiany statutowe dotyczące formuły w zakresie kierowniczej roli partii w budowie socjalizmu w Polsce;

– co zasadę wykluczającą łączeniec stanowisk w kierownictwie związku.

W obliczu tychże kwestii wewnętrznej walki związku zarysowała się koalicja opozycyjna (KOR, DiP, eksperci i katolicy). Koalicja złożona ze stron o przeciwstawnych, a nawet wykluczających się zasadach ideologicznych. Stwierdza się generalnie – zdaniem „Ronsona” – że jest to walka o wpływ na przyszły kształt związku. Chodzi przede wszystkim o osłabienie silnej pozycji L[echa] Wałęsy w kierownictwie związku. Chociaż mówi się, że jest on jedynym i pewnym kandydatem [na przewodniczącego] przyszłego Prezydium KKP NSZZ „Solidarność”. Jego konkurentem jest K[arol] Modzelewski, który (jak podano w poprzednim meldunku) stara się uplasować w przyszłym kierownictwie na stanowisku wiceprzewodniczącego. Osiągnięcie tego celu Modzelewski wiąże z możliwością stopniowego eliminowania Wałęsy jako przywódcy „Solidarności”. Stara się jednak tworzyć wokół siebie wrażenie człowieka popierającego obecnego przewodniczącego KKP, ze względu na jego dużą popularność wśród delegatów związku. K[arol] Modzelewski liczy się z tym, że wejdzie w skład Prezydium KKP, jako osoba niezwiązana z pełnieniem stanowiska w Regionie Wrocław. Jednocześnie zakłada on ograniczanie wpływów Kuronia i Mazowieckiego, a nawet odcięcie ich od działalności [w] „Solidarności”. W swojej grze popiera J[anusza] Onyszkiewicza, głównie dlatego, że nie stanowi on dla niego zagrożenia. Zręcznie wykorzystał on zgłoszony wniosek „koalicji” o niełączeniu stanowisk przewodniczącego regionu z udziałem w przyszłym Prezydium KKP. W ten sposób „koalicja” chciała ograniczyć władzę Wałęsy w „Solidarności”, poprzez wyeliminowanie go z przewodnictwa w MKZ Gdańsk, a funkcje w prezydium zawęzić do zadań reprezentacji.

Taka właśnie sytuacja jest na rękę K[arolowi] Modzelewskiemu.

L[ech] Wałęsa widzi własne zagrożenie na przykładzie zatwierdzonego przez zjazd wniosku o ograniczenie władzy przewodniczącego KKP i fiasko podjętej przez niego próby przeforsowania przeciwnego wniosku (na wymagane 90 głosów popierających zebrał jedynie 80, m.in. nie poparli go delegaci Regionu Gdańsk). Wałęsa zdaje sobie jednak sprawę z dużego poparcia w „Solidarności” i zamierza przeprowadzić manewr taktyczny polegający na opracowaniu listu do zjazdu, w którym złoży propozycję rezygnacji z piastowanych dotychczas funkcji, chyba że na zasadzie wyjątku zjazd zastrzeże mu prawo przewodnictwa w Regionie Gdańsk i Prezydium KKP.

Drugą istotną sprawą, którą zajął się zjazd, to manipulacje wokół formuły statutowej: „Związek opiera swoją działalność na porozumieniach gdańskich”. W tej sprawie Lech Sobieszek (Gdańsk) zgłosił wniosek o usunięcie tego postanowienia, dając wykładnię, że porozumienie z 31 sierpnia w Gdańsku uznaje kierowniczą rolę partii w państwie. Uważa on, że w statucie zasada ta powinna mieć brzmienie konstytucyjne (kierownicza rola w budowie socjalizmu).

Wniosek Sobieszka jest szeroko krytykowany w kuluarach zjazdu przez delegatów przede wszystkim dlatego, że w przypadku zatwierdzenia na dzisiejszych obradach tego wniosku jest to równoznaczne z rozbiciem związku. Wskazuje się wśród delegatów, że Sobieszek może być inspirowany przez władze państwowe, a nawet przez SB. Każda zmiana w statucie, w części pierwszej, wymaga uznania tych zmian przez sąd. Podkreśla się, że Sobieszek stara się w ten sposób zepchnąć działalność „Solidarności” na pozycję przetargową z sądem wojewódzkim, odwracając uwagę od najważniejszych celów (walka o samorząd i dostęp do RTV). Dzisiejsze obrady mają być związane z głosowaniem nad tym wnioskiem. Nasze źródła przypuszczają, że koncepcja tam upadnie głównie dlatego, że istnieje powszechna niechęć do Sobieszka i trzystopniowe bariery przy zatwierdzaniu przez zjazd zmian statutowych:

– ilość głosów 448 plus 1,

– stanowisko dziewiętnastu największych regionów,

– poparcie w plebiscycie członków „Solidarności” w liczbie przynajmniej 4,8 mln.

TW ps. „Ronson” poinformował, że w październiku nastąpi walne zebranie członków KSS „KOR”, które dokona rozwiązania dotychczasowej organizacji i powoła tzw. nowy KOR, który będzie działać na zasadzie politycznego klubu dyskusyjnego (dane uzyskane od Seweryna Blumsztajnad).

bZa zgodność z oryginałembe

Zastępca naczelnika

Wydziału II KW MO w Gdańsku

(–) kpt. Franciszek Bodzenta²

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 277–279, odpis, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu. Poniżej odręczny dopisek Do wykorzystania, 10 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

c–c W oryginale o zasadzie wykluczającej łączenia.

1 Jerzy Brodzki-Rimler (1921–1983) – dziennikarz; wieloletni pracownik oddziału Agencji Reutera w Warszawie, współpracownik „Daily Express”; 2 VIII 1958 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Katowicach pod nr. 6057 jako TW ps. „Buźka”, „Jurek”; 7 VIII 1959 r. współpracę zawieszono na 6 miesięcy z powodu podejrzenia dekonspiracji, w czerwcu 1961 r. zarejestrowany przez Wydział VII Departamentu II MSW jako TW ps. „Jurek”; w związku ze zmianą przepisów dotyczących ewidencji operacyjnej w MSW 16 XI 1962 r. ponownie zarejestrowany przez Wydział VII Departamentu II MSW (później prowadzony przez Wydział XV) jako TW ps. „Jurek”, „Ronson”, „Magda”, 23 III 1983 r. wyrejestrowany; przekazywał informacje dotyczące środowiska dziennikarzy i korespondentów zagranicznych, dyplomatów, Kościoła, środowisk twórczych, opozycji demokratycznej (NSZZ „Solidarność”, KSS „KOR”, ROPCiO, RMP, NZS, KPN); w doniesieniach przewijają się m.in.: Stefan Kisielewski, Tadeusz Konwicki, Antoni Słonimski, Zbigniew Herbert, Adam Michnik, Jacek Kuroń, Lech Wałęsa; od sierpnia 1980 r. często przebywał na Wybrzeżu, wykonując na zlecenie Departamentu II MSW zadania rozpoznawcze w odniesieniu do NSZZ „Solidarność”; jeden z sygnatariuszy oświadczenia polskich dziennikarzy protestujących przeciwko zakłamaniu prasy w PRL; w lutym 1981 r., realizując zadania Departamentu II MSW, znalazł się w centrum informacyjnym NOW-ej, kierował redakcją biuletynu zagranicznego „NOW-a HIT”. Zob. AIPN, 00191/9, t. 1–6, Teczki pracy TW ps. „Buźka”/„Jurek”/„Ronson”/„Magda”.

d W oryginale Blumsterina.

e Poniżej odręcznie wpisany stopień mjr i parafa. W lipcu 1981 r. Bodzenta awansował do stopnia majora, we wrześniu tr. posługiwał się starą pieczątką.

2 Franciszek Bodzenta (ur. 1933 r.) – mjr MO; 1953–1954 słuchacz KOSz w Czerwieńsku; 1954–1956 funkcjonariusz Wydziału IX, a następnie Wydziału IV WUdsBP w Gdańsku; 31 XII 1956 r. zwolniony ze służby; ponownie przyjęty w 1958 r. na stanowisko oficera operacyjnego Referatu ds. SB KM MO w Sopocie; 1960–1964 oficer operacyjny Sekcji 1 Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1964–1969 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1969–1975 kierownik grupy Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1975–1980 kierownik sekcji Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1980–1988 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2464, Akta osobowe F. Bodzenty.

Nr 97

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” oraz sytuacji w zakładach pracy Trójmiasta

Gdańsk, dnia a10 IXa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a1a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. Z potwierdzonych informacji wynika, że [w] późnych godzinach wieczornych w dniu 9 bm. ks. Jankowski w rozmowie z żoną L[echa] Wałęsy, oceniając przebieg dotychczasowych obrad zjazdu, stwierdził m.in., że jest wściekły, „bo pan Leszek jest za dobry, wierzy tym gnojom, ci przychodzą (Kuroń) – wszyscy mu się tam kłaniają, Wałęsa siedzi w pokoiku, a ci w międzyczasie robią swoje akcje. I co? Przegłosowali 600 do 100 i Lechu przegrał”. Ks. Jankowski oznajmił, że teraz L[ech] Wałęsa ma przygotowany do wygłoszenia list, który napisał Mazowiecki, ale on (tj. ks. Jankowski) nie wierzy Mazowieckiemu, który jest tyle wart co i tamci (prawdopodobnie przeciwnicy Wałęsy). Zdaniem ks. Jankowskiego przegrana jeszcze nie jest całkowita, bo Wałęsa może kandydować, tylko że rzucił mandatem i zdenerwował się, co uczestnicy zjazdu na pewno źle odebrali. Nadmienił, że Wałęsa „już nerwowo nie panuje nad sobą”. Poinformował żonę Wałęsy, iż doradził Wałęsie, aby poszedł „między ludzi” w czasie przerwy i porozmawiał.

Z wypowiedzi ks. Jankowskiego wynika ponadto, że na zjeździe Modzelewski i Kuroń mają swoją ekipę, którą „holują”, a jeżeli będzie „przegrana”, to tylko przez to, że Wałęsa im ufał i mówił: „ja Was nie opuszczę, ja Wam pomogę…”, a ci chodzą i robią mu… Odnośnie [do] osób popierających Wałęsę ks. Jankowski zgodził się z tym, że „społeczeństwo jest za Wałęsą, ale nie jest w sali, a jak będzie po wyborach, to potem powiedząb, że coś musiało być, skoro przegrał”. Z całokształtu wypowiedzi ks. Jankowskiego wynika, że mimo wszystko istnieją jednak przesłanki na zwycięstwo L[echa] Wałęsy w czasie wyborów władz „Solidarności”.

2. W środowisku działaczy „Solidarności” niepopierających L[echa] Wałęsy po zakończeniu obrad w dniu 9 bm. zapanowało pewne ożywienie w związku z wnioskiem dot[yczącym] niełączenia funkcji i gwałtowną reakcją Wałęsy (rzucenie mandatu i wyjście z sali).

Z potwierdzonych informacji wynika, że w kręgu działaczy związanych m.in. z A[ndrzejem] Gwiazdą, A[liną] Pienkowską i A[nną] Walentynowicz rozważana jest koncepcja ewentualnego powstania „jakiegoś bloku” skupiającego delegatów, którzy głosowaliby na A[ndrzeja] Gwiazdę lub na „inne postacie niż te sztandarowe”. Z taką propozycją zwrócili się w nocy z 9/10 bm. do A[liny] Pienkowskiej nieustaleni delegaci, m.in. z Poznania i Torunia.

3. W dniu 9 bm. Krzysztof Hyła z Bonn przesłał dla redakcji „Wolnego Słowa” i wszystkich biur informacji prasowej „Solidarności” serwis informacyjny stanowiący wyciągi z prasy londyńskiej, które podsycają nastroje antyradzieckie i jedność krajów socjalistycznychc. M.in. serwis ten zawiera informację, iż:

– w czasie rozpoczynających się w Moskwie III Międzynarodowych Targów Książki nie dopuszczono wielu książek wydawnictw zagranicznych, zarzucając im m.in. antysowietyzm („Dziennik Polski”, Londyn 1 IX 1981 r.);

– dziennik Czechosłowackiej Partii Komunistycznej „Rude Prawo” w ocenie „Dziennika Polskiego” z 1 bm. oskarżył „Solidarność” o nastawienie antysocjalistyczne i nienawiść do systemu panującego w Polsce;

– obserwatorzy zachodni w Moskwie uważają, że celem manewrów (wojsk radzieckich) jest wywarcie dalszej presji na Polskę. Ćwiczenia odbywać się będą równolegle ze zjazdem „Solidarności”.

– dziennik „Trud” – organ radzieckich związków zawodowych oskarżył „Solidarność” o „planowanie obalenia” komunizmu w Polsce i przekształcenie jej w państwo kapitalistyczne. Ekstremiści chcą przekształcić związek w „opozycyjny ruch polityczny” („Dziennik Polski” z 4 bm.).

4. W dniu 9 bm. Krajowa Komisja ds. Żywności przy KKP NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy wystąpiła do ministra finansów i ministra ds. zw[iązków] zawodowych o ostateczne rozstrzygnięcie problemu rekompensat za pieczywo i art[ykuły] zbożowe, przypominając, iż ostateczny termin załatwienia tej sprawy upływa z dniem 10 bm., uprzedzając jednocześnie, iż w przeciwnym wypadku rząd ponosi całkowitą odpowiedzialność za deskalacjęd niezadowolenia załóg.

5. OP[O]N (Ośrodek Polskich Organizacji Niepodległościowych) ze Sztokholmu planuje wysłać na cele wyżywieniowe na potrzeby zjazdu kontener tłuszczów zwierzęcych.

6. W dalszym ciągu wpływają do Biura Organizacyjnego Zjazdu oświadczenia organizacji zakładowych NSZZ „Solidarność” popierające podjęte przez zjazd uchwały, a także popierające postawę Me[ariana] Jurczyka wobec M[ieczysława] Rakowskiego.

7. Z jednoźródłowej informacji uczestnika obrad zjazdu dotyczącej oceny toczących się obrad wynika, że:

– wśród części delegatów panuje opinia, że w II turze obrad zjazdu szczególną aktywność wykazywać będą delegaci regionów szczególnie związanych z KOR i KPN, tj. z Bydgoszczy, Łodzi, Mazowsza, Radomia, Katowic i Wrocławia;

– reakcja uczestników zjazdu na zachowanie L[echa] Wałęsy w związku z postulatem niełączenia funkcji (ostentacyjne wyjście z sali obrad) złagodzona była faktem, iż często poprzednio wychodził [on] z sali obrad, aby odpocząć;

– w dniu 9 IX br. Z[bigniew] Bujak zwrócił J[ackowi] Kuroniowi uwagę, że L[ech] Wałęsa ma poparcie tak mocne, że może się odbyć nawet ponownie zjazd, w wypadku gdyby „wykoszono” ekipę Wałęsy, gdyż po powrocie delegatów do zakładów pracy załogi mogą ich odwołać i zażądać ponownych wyborów;

– organizatorzy zjazdu biorą pod uwagę konieczność zakończenia I tury obrad w dniu 10 IX br. z uwagi na brak żywności oraz zwolnienie hali, gdyż ma być mrożona płyta lodowiska. Czas trwania II tury określony jest wstępnie na 2 tygodnie;

– część uczestników zjazdu określa uchwały podjęte w dniu 9 bm. jako sprzeczne z linią polityczną PZPR i zmierzające do podważenia jej kierowniczej roli;

– wobec niezdyscyplinowania części delegatów, którzy nie biorą udziału w obradach, organizatorzy biorą pod uwagę możliwość udzielenia im nagany;

– I tura obrad zjazdu „Solidarności” określona jest przez część jego uczestników i obserwatorów jako „Muppet Show”, natomiast przedłużenie obrad [traktują oni] jako okazję do odpoczynku nad morzem oraz dobrego wyżywienia.

8. Pracownicy Zarządu Regionu Gdańskiego zajmujący się rozpowszechnianiem informacji wyrażają swe niezadowolenie z powodu utrudnienia im pracy przez nieudolne kierownictwo tego zarządu, motywując to brakiem możliwości technicznych wydawania codziennej regionalnej gazetki z obrad zjazdu. Rozważa się możliwość sprowadzenia z Wrocławia do Gdańska regionalnej gazetki „AS” w celu kolportażu na naszym terenie. Brak aktualnej i pełnej informacji o obradach zjazdu potwierdzają posiadane źródła z ochranianych obiektów z terenu Trójmiasta.

9. W dalszym ciągu wśród uczestników zjazdu kolportowane są wydawnictwa pozbawione debitu komunikacyjnego. W dniu 9 bm. rozprowadzono m.in. książki „Katyń” i „Sąd orzekł”, dot[yczącą] procesów politycznych w Polsce od 1958 r.

10. Z jednoźródłowej informacji wynika, że krakowscy działacze KPN mają zamiar pozbawić wszystkich funkcji Ninę Milewską, co wynika prawdopodobnie z jej konfliktu z Mariąf Moczulską¹.

11. Z posiadanego rozpoznania operacyjnego w zabezpieczanych obiektach na terenie Trójmiasta wynika, że:

– poważne niepokoje wśród załóg większych zakładów pracy w Gdańsku budzi fakt istnienia ostro rysujących się rozbieżności między stanowiskiem rządu a „Solidarnością” w takich sprawach jak samorząd pracowniczy, dostęp do RTV, umorzenie śledztwa w sprawie bydgoskiej;

– oczekiwane jest bardziej zdecydowane działanie partii i rządu w kierunku przyspieszenia reformy gospodarczej, ze szczególnym uwzględnieniem reformy cen oraz przywrócenia zależności między pracą a płacą;

– jedynym wyjściem z impasu, zdaniem wielu źródeł, jest kampania i dobra wola zarówno rządu, jak i „Solidarności”, przy czym niedopuszczalne jest prezentowanie odmiennych stanowisk bez chęci wzajemnego porozumienia się;

– „Solidarność” powinna ograniczyć swoje aspiracje polityczne i bronić interesów ludzi pracy;

– niektóre informacje wskazują, iż wydanie „posłania do robotników” państw socjalistycznych przyniesie naszemu krajowi więcej szkody niż pożytku;

– dostrzega się, iż z dnia na dzień przybywa ludzi, którzy wątpią w dobre intencje „Solidarności”;

– pojawiają się krytyczne głosy dotyczące decyzji „Solidarności” o niedopuszczeniu DTV do obrad zjazdu, co jest związane z niedoinformowaniem załóg o przebiegu zjazdu.

12. Z informacji źródłowych prezentujących stanowiska konkretnych załóg pracowniczych wynika np., iż:

– wśród pracowników przedsiębiorstw reprezentujących kompleks przemysłu spożywczego i związanego z obsługą rolnictwa pojawiły się poglądy, że w wypadku przekształcenia się „Solidarności” w organizację polityczną nastąpi wyeliminowanie L[echa] Wałęsy [i] wielu członków wystąpi z tego związku;

– wielu członków „Solidarności” z Gdańskiej Stoczni Remontowej dochodzi do pesymistycznych wniosków na temat przyszłości związku, gdyż dostrzegają brak w nim jedności oraz niezgodność decyzji działaczy regionalnych z poglądami szeregowych członków, którzy są zmęczeni sytuacją gospodarczą i ciągłymi napięciami, przy czym oceniają, że „Solidarność” debatuje nie po to, by ulżyć ludziom pracy, lecz w celu „wygrania” spraw poszczególnych działaczy oraz podłożenia władzy „kolejnej świnki”. Daje się zauważyć brak entuzjazmu w związkug z trwającym zjazdem, a miniony rok „sprowadził na ziemię” marzycieli, którzy widzieli w „Solidarności” ostoję ładu, porządku, prawdziwej demokracji i praworządności. Niektóre decyzje władz, np. o umorzeniu śledztwa w sprawie bydgoskiej, wywołują takie nastroje, iż ludzie z dwojga złego muszą popierać „Solidarność”;

– przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Północnej w Gdańsku, charakteryzując dotychczasowe obrady zjazdu, stwierdził m.in., że akcenty antyradzieckie, antyrządowe i antypartyjne nie powinny w zasadniczy sposób wpływać na generalną linię działania związku, który powinien kierować się zasadą „zdrowego socjalizmu”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 20, k. 241–246, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale pomiędzy.

c Tak w oryginale.

d–d Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem eksploatację.

e W oryginale J.

f W oryginale Mają.

1 Maria Moskowicz-Moczulska (ur. 1938 r.) – biolog, dr; pracowniczka Instytutu Gruźlicy w Warszawie; działaczka KPN; 1977–1987 rozpracowywana przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Majka”, 1987–1990 przez Departament III/OKPP MSW w ramach SOR krypt. „Oszuści”.

g W oryginale nad.

Nr 98

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Anna Witkowska” sporządzona przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Bydgoszczy por. Zbigniewa Faleńczyka dotycząca delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Bydgoskiego

Gdańsk, dnia 10 IX 1981 [r.]

Tajne spec[jalnego] znacz[enia]

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

W dniu 10 IX 1981 r. odbyłem spotkanie z TW ps. „Anna Witkowska”. Spotkanie odbyło się o godz. 11.00 na wolnym powietrzu przy zachowaniu zasad konspiracji. TW poinformował o następujących faktach:

Na zjeździe dominują trzy duże regiony: Warszawski, Śląski i Gdański. Region Bydgoski zorientował się na małe regiony, utrzymując ścisłe kontakty ze Szczecinem, Łodzią i pomniejszymi, jak Toruń, Włocławek. Powyższe jest pomysłem Rulewskiego. W czasie odprawy w dniu wczorajszym doszło do ostrej wymiany słów między Rulewskim a TW. Chodziło o to, że Rulewski dyktatorsko zarządził, iż cała delegacja ma głosować w głosowaniu tajnym za wykreśleniem ze statutu kierowniczej roli partii. TW sprzeciwił się tej decyzji, co wyzwoliło w pozostałych pozytywną reakcję. W konsekwencji każdy będzie głosował według swojego zdania. TW uważa, że powyższa decyzja [w sprawie] skreślenia kierowniczej roli partii nie zostanie przez delegatów przyjęta.

Delegaci Regionu Bydgoskiego mieli wczoraj spotkanie z Karolem Modzelewskim. Twierdził [on], iż bunt w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy był kolejną prowokacją władz, aby masy zająć innym wydarzeniem niż zjazd „Solidarności”. Modzelewski uważa, iż delegaci po powrocie do Bydgoszczy powinni zrewidować postawy ludzi w zarządzie, gdyż jego zdaniem w „Solidarności” działają potężne siły, które są zorganizowane i rozrabiają od środka. Dalej Modzelewski zdyskredytował Wałęsę, wyrażając się o nim w sposób bardzo negatywny.

W dniu dzisiejszym aplauz widowni zdobył Wałęsa. Niedwuznacznie jednak jeden z następnych mówców, którym był Rulewski, dociął Wałęsie, nazywając go symbolem związku, przyrównując go do godła i flagi narodowej. Reakcja forum po tym stwierdzeniu była różna: szmery, szepty, uśmiechy i oklaski.

Jeżeli chodzi o ogłoszoną gotowość strajkową w Bydgoszczy, nie ma do tej chwili żadnej decyzji, w przypadku gdyby śledztwo zostało umorzone i nie byłoby żadnej innej decyzji w tym względzie.

TW nie uczestniczy w żadnej komisji problemowej.

Zadania

Proszę ujawniać zamierzenia i plany Rulewskiego odnośnie [do] pracy w KK „Solidarności”.

Propozycje

– z inf[ormacją] zapoznać sekcję analityczną;

– po doświadczeniach I tury zjazdu należy zrewidować sposoby nawiązywania kontaktu podczas II tury zjazdu.

Kier[ownik] Sekcji 3

(–) por. Z[bigniew] Faleńczyk

Bydgoszcz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 22–23, oryginał, rkps.

Nr 99

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Meldunek naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Łodzi dotyczący Andrzeja Słowika

Gdańsk, dnia a10 IXa 1981 r.

Tajne

Egz. nr a2a

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Łodzib

Z posiadanych przez nas informacji wynika, że Andrzej Słowik cspotkał sięc w dniu 5 IX 1981 r. z N.N. obcokrajowcem (prawdopodobnie Anglikiem zatrudnionym w Brukseli) w obecności N.N. mężczyzny oraz tłumacza. W toku spotkania poruszono szereg istotnych tematów, a w tym m.in.:

Sprawy związane z programem zjazdu, kompetencje poszczególnych komisji itp.

A[ndrzej] Słowik stwierdził, że opracowany program będzie obowiązywał przez najbliższe dwa lata, ale może być ważny nawet przez 10 lat. Będzie chodziło o to, czy rząd zniszczy teraz, za parę miesięcy, czy za parę latd.

Na pytanie zadane A[ndrzejowi] Słowikowi, czy zamierza zostać członkiem prezydium, ten odpowiedział, że nie jest zdecydowany, gdyż musiałby zostawić żonę i dziecko. Poza tym musiałby zrezygnować z funkcji przewodniczącego regionu w Łodzi.

W toku dalszej rozmowy Słowik przekazał, że dotychczasowe doświadczenia ruchu zawodowego opierają się na dużej nienawiści społeczeństwa do rządu.

Dalej stwierdza, że marsze protestacyjne nie są prowadzone wyłącznie w oparciu o członków związku. Społeczeństwem nie kieruje związek, lecz raczej motywy rewolucyjne. Następnie sytuację w Polsce porównał do sytuacji w Irlandii.

Anglik w odpowiedzi wyraził opinię, że sytuację w Polsce uważa za unikalną, ponieważ wie, ilu informatorów mogą mieć organa SB i MO.

Słowik następnie podkreślił, że wie, iż w związku są informatorzy. Ww. następnie poinformował, że chcą umieścić w statucie przepis o utworzeniu spółdzielni lub przedsiębiorstwa, które byłyby własnością „Solidarności”, po to aby związek miał własne fundusze. W takiej spółdzielni – zdaniem A[ndrzeja] Słowika – mieliby znaleźć pracę zwalniani z pracy w ramach reformy gospodarczej. Zdaniem dyskutantów taka spółdzielnia ma być powołana w Łodzi. Anglik w odpowiedzi ocenił powyższy pomysł jako pozytywny i obiecał ewentualną pomoc.

Słowik w sposób niecenzuralny nawiązał następnie do faktu sprzedaży za granicę przez Polskę srebra i złota. Stwierdził dalej, że w tej chwili potrzebny jest odpowiedni człowiek i rynek zbytu.

Anglik w tym miejscu wyraził opinię, że w związku z tym projektem rząd może zająć stanowisko negatywne.

Jeden z rozmówców wtrącił w tym miejscu, że „rząd będzie miał gówno do gadania”.

Podejmując dalszą dyskusję, A[ndrzej] Słowik poinformował, że jeżeli będą trudności, ktoś prywatnie będzie reprezentował „Solidarność”, już nie jako instytucję czy związek.

Na zakończenie spotkania rozmówcy wyrazili opinię, że przed II turą zjazdu „Solidarności” ktoś powinien przyjechać do Łodzi celem omówienia spraw związanych z powstaniem wspomnianej spółdzielni.

Wykonano w 2 egz.

aEgz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. druk. ZM/NCa

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 301, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c W oryginale w czasie spotkania odbytego.

d Tak w oryginale.

Nr 100

1981 wrzesień 10, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Konrad” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Zbigniewa Byszkę dotycząca m.in. zachowania Lecha Wałęsy oraz działalności KSS „KOR” w czasie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Konrad”

Przyjął: por. Z[bigniew] Byszkoa

Gdańsk, dnia 10 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b2b

Informacja

W związku z propozycją, by nie było łączenia stanowisk we władzach związku, po wygłoszeniu w dniu wczorajszym ww. poprawki Wałęsa rzucił mandatem i wyszedł z sali. Kazał mi wołać Geremka do siebie. Geremek skarcił go, że nie panuje nad sobą, ponieważ KOR znów nieznacznie poszedł do przodu, i stracił trochę swym zachowaniem u delegatów, nie powinien tego więcej robić. Kazał mi również, jak to tylko możliwe, poprzez służbę utrudniać dyskusję KOR. Np. po zakończeniu przerwy służba porządkowa wprowadziła na salę delegatów dyskutujących z J[ackiem] Kuroniem, który kładł mocny nacisk [na to], że nam nie potrzeba generałów, lecz działaczy związkowych, i w następnej przerwie duża część delegatów powtarzała słowa Kuronia jako swoje, byli oni bardzo mocno zwalczani w dyskusjach przez delegatów z Elbląga. Rulewski, gdy [mu] zwrócili delegaci z Poznania uwagę, że ogólnikami za mocno też atakuje pośrednio Wałęsę, zdenerwował się i powiedział, że on z grupą z Bydgoszczy może wrócić do domu. Bujak w rozmowie z Kuroniem (który jest b[ardzo] aktywny w dyskusjach) zwrócił mu uwagę, że Wałęsa ma poparcie tak mocne, że może odbyć się nawet ponownie zjazd, ponieważ gdyby wykosili, co jest mało prawdopodobne, ekipę Wałęsy z władz związkowych, to po powrocie delegatów do zakładów pracy załogi mogą ich odwołać i żądać ponownych wyborów. Grupa gdańska (prócz zwolenników Gwiazdy) miała wczoraj wskazówki, by inspirować odpowiednio sytuację poprzez inne regiony, a na razie nie zwracać zbyt dużej uwagi na siebie. Na razie nie udaje im się to, bo po wczorajszym wyjściu Wałęsy jest [on] w centrum zainteresowania. Obecnie najbardziej aktywni byli przeciwnicy Wałęsy: Radom, Warszawa, Katowice, Łódź, a jeżeli chodzi o Bydgoszcz, to w przypadku głosowania patrzą z pilną uwagą, jak zagłosuje ich szef – Rulewski. Wałęsa powiedział wieczorem, że jak tak dalej pójdzie, wraca do stoczni na przewodniczącego, rezygnuje z regionu i KKP.

„Konrad”, 10 IX 1981 r.

Uzupełnienie

W uzupełnieniu informacji TW poinformował, że zjazd zakończy się w dniu dzisiejszym w godzinach popołudniowych. Powodem jest brak żywności oraz fakt, że jest potrzebna hala i będzie mrożona płyta. Przewiduje się, że druga tura potrwa około dwóch tygodni.

Zadania

Aktualne z poprzednich spotkań.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać do sprawy krypt. „Sejmik”.

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa krypt.] „Sejmik”

St[arszy] inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) por. Z[bigniew] Byszko

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 284, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek Wyk. „M”, 10 IX oraz parafa.

b–b Wpisano odręcznie.

Nr 101

1981 wrzesień 11, Gdańsk – Notatka służbowa zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Bodzenty dotycząca kwestii wspólnej mogiły ofiar Grudnia ’70

Gdańsk, dnia 11 IX [19]81 [r.]a

Tajne

Notatka służbowab

Dnia 10 IX br. pracownik Komisariatu Kolejowego MO w Gdyni – Zbrzeski¹ poinformował mnie telefonicznie, że w dniu 9 IX [19]81 r. podczas jego nieobecności odwiedziła go kobieta i pozostawiła żonie kartkę z numerem telefonu i nazwiskiem Maria Waśkowska² […]c.

Ww. poprosiła żonę Zbrzeskiego, aby mąż koniecznie porozumiał się z nią telefonicznie.

Należy wyjaśnić, że M[aria] Waśkowska około miesiąca temu wraz z inną kobietą odwiedziła tow[arzysza] Zbrzeskiego w jego mieszkaniu, przedstawiając się jako działaczka „Solidarności” zajmująca się sprawą odszukiwania mogił ofiar grudnia 1970 r.

Wyjaśniając swoją obecność w mieszkaniu Zbrzeskiego, Waśkowska powiedziaład, że ustaliła, iż był on świadkiem grzebania poległych w grudniu 1970 roku (fakt ten istotnie polega na prawdzie, z tym że tow[arzysz] Zbrzeski był wówczas pracownikiem Stoczni Marynarki Wojennej).

W związku z tym, że (jak oświadczyła Waśkowska) „Solidarność” zamierza ekshumować wszystkich poległych w Grudniu [’70] do wspólnej mogiły, żeby nie doszło do pomyłki, muszą przedtem odszukać wszystkich świadków chowania poległych w 1970 r.

O powyższych faktach informowano zastępców komendanta wojewódzkiego ds. Służby Bezpieczeństwa płk. Jaworskiego i płk. mgr. S[ylwestra] Paszkiewicza – tow[arzysz] Zbrzeski sporządził na tę okoliczność notatkę służbową.

Tow[arzysz] Zbrzeski porozumiał się telefonicznie z M[arią] Waśkowską, która prosiła o kontakt telefoniczny dnia 12 IX [19]81 [r.] (sobota), gdyż – jak mu oświadczyła – zamierza zebrać wszystkich świadków i przystąpić do działania.

Uwaga

Dokonane ustalenia w hotelu „Posejdon” wykazały, że Maria Waśkowska wchodzi w skład łódzkiej ekipy filmowej.

Wniosek

Przedstawioną [informacją] w notatce proponuję zainteresować naczelnika Wydz[iału] III „A” w [miejscu].

(–) mjr Fr[anciszek] Bodzenta

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 57, oryginał, rkps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczny dopisek Przesłać do ew[entualnego] wykorzystania Wydz[iałowi] III „A” wm., 11 IX [19]81 [r.].

b Na lewym marginesie odręczny dopisek Sekcja 3, w tej sprawie była już informacja skierowana do sekcji. Proszę [słowo nieczytelne] jutro do wznowienia, 14 IX [19]81 [r.].

c Pominięto dane teleadresowe.

d W oryginale wyjaśniła.

1 Brak bliższych danych. Zgodnie z ustawą o Instytucie Pamięci Narodowej akta osobowe funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej po 1954 r. nie podlegają przekazaniu do archiwum Instytutu. Do 1954 r. MO stanowiła część Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

2 Brak bliższych danych.

Nr 102

1981 wrzesień 11, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Oskar” sporządzona przez inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Szymeckiego dotycząca sytuacji przed halą „Olivia” oraz środowiska Niezależnego Zrzeszenia Studentów UG

Gdańsk, dnia 11 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a3a

Notatka służbowab

ze spotkania z TW ps. „Oskar” odbytego w dniu 11 bm.

TW, realizując zlecone mu zadania, zabezpieczał w dniu 10 bm. otoczenie „Olivii”, ze szczególnym uwzględnieniem dokonywanych tam kolportaży nielegalnych materiałów, ic ustalał, czy w zjeździe uczestniczą znani mu działacze NZS z UG.

TW ustalił, że w dniu 10 bm. w pobliżu „Olivii” dokonano kolportażu znaczków (po 20 zł) z napisami „Pełzający kontrrewolucjonista” i „Element antysocjalistyczny”, a z samochodu duży fiat, nr rej.d, sprzedawano odbitki fotograficzne z podobiznami Piłsudskiego i satyrycznym przedstawieniem interwencji ZSRR w Afganistanie.

W przerwie obrad zjazdu TW od naszego działacza „Solidarności”, będącego gościem zjazdu, otrzymał Komunikat 4/5 „Solidarności” Jeleniogórskiej, ulotkę o głosach zachodnich agencji, powielaczowy tekst sprawozdania Krajowej Komisji Wyborczej, Biuletyn Informacyjny Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej nr 19, a także kolportowany wśród uczestników zjazdu Komunikat nr 2 Stowarzyszenia Przyjaźni Polsko-Amerykańskiej.

Znajomy TW „Oskara” obiecał mu dostarczenie także innych materiałów kolportowanych w czasie pierwszej tury zjazdu oraz stwierdził, że może mu dostarczać materiały, jakie będą wydawane w czasie II tury zjazdu „Solidarności”. W zamian chce otrzymać od TW wydawnictwa – książki dot[yczące] historii Polski (wydane w NOW-ej, TKN lub innej oficynie).

Ponadto TW realizował zadanie zabezpieczenia środowiska studenckiego UG i gmachów wydziałów M[atematyczno]-F[izyczno]-Ch[emicznego] i Hum[anistycznego] UG. W dniu 10 bm. ustalił, że do UG przybył znany działacz NZS Janusz Prendota (zamieszkujący w DS 10 UG Oliwa), który od razu włączył się w nurt działalności. M.in. Prendota zamierza powielać komunikaty i materiały ze zjazdu „Solidarności”, ankiety dot[yczące] stosunku studentów do proponowanej ustawy o szkolnictwie wyższym, ankiety dot[yczące] wyboru najlepszego pracownika poszczególnych wydziałów oraz zamierza przystąpić do działań przygotowawczych przed rozpoczęciem roku akademickiego. Aktualnie aktyw NZS UG rozważa dwie sprawy: jak zaprezentować swoją organizację przed nowo przyjętym studentem pierwszych lat studiów oraz czy włączyć się do akcji strajkowej prowadzonej już na UJ i AGH przez studentów protestujących przeciwko zmianom resortu w przygotowywanej ustawie o szkolnictwie wyższym. Jak dotąd możliwości działania NZS w UG ogranicza fakt, że studentów mogących podjąć działanie jest jeszcze niewielu wobec trwającej nadal przerwy wakacyjnej.

Prendota oświadczył także „Oskarowi”, że od października zamierza wznowić wykłady TKN na UG, ale na razie nie ma dopracowanego programu cyklu wykładów. Jednak z pewnością będą to wykłady dot[yczące] problemów historycznych i ekonomicznych.

Prendota stwierdził w rozmowie z „Oskarem”, że NZS na UG dotąd nie podejmował[o] działalności, jednak w najbliższym czasie do uczelni zjadą się studenci, tak że w czasie II tury zjazdu „Solidarności” na UG będą już niektórzy aktywiści NZS gotowi podjąć działania wynikające z zaistniałych sytuacji.

Zadania dla TW

Utrzymać kontakt z działaczami „Solidarności” (goście zjazdu) w celu zapewnienia sobie dopływu informacji z II tury zjazdu.

Zacieśnić kontakty z Prendotą w celu dokładniejszego kontrolowania jego zamierzeń i aktualnej działalności NZS na UG.

Uwagi

Uzyskane od TW „Oskara” informacje świadczą o jego możliwościach otrzymywania materiałów i wiadomości z II tury zjazdu „Solidarności”. W tym celu TW zacieśnił znajomość z gościem zjazdu, oferując mu pomoc w zdobyciu materiałów bezdebitowych (z biblioteczki NZS) oraz obiecując załatwienie mu książek fantastycznonaukowych, jakich ta osoba poszukuje. Takie możliwości „Oskar” posiada.

Informacje „Oskara” dotyczące obecności na UG Prendoty wskazują na fakt aktywizowania się działaczy NZS na uniwersytecie. W związku z tym podjęte zostaną działania zmierzające do objęcia kontrolą aktywu NZS UG.

Przedsięwzięcia

Uzyskane inf[ormacje] wykorzystać w sprawie krypt. „Mrowisko”.

Poprzez inne osobowe źródła w UG rozszerzyć informacje „Oskara”.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1– teczka TW

Egz. nr 2– spr[awa] „Mrowisko”

Egz. nr 3 –e

Opr. RS/BD

Inspektor Sekcji 3 Wydz[iału] III

(–) ppor. Ryszard Szymecki¹

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 24, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Sekcja 3. Do wykorzystania, 16 IX [19]81 [r.]. Ppor. P[iotr] Kmieciak. Do omówienia, 18 IX [19]81 r.

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

d Nie wpisano numeru rejestracyjnego.

e Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

1 Ryszard Szymecki (ur. 1954 r.) – kpt. MO; 1977–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku na etacie inspektora grupy operacyjnej KM MO w Gdyni; 1978–1981 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1983 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1983–1984 starszy inspektor Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1985 starszy inspektor Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1985–1989 kierownik sekcji Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2456, Akta osobowe R. Szymeckiego.

Nr 103

1981 wrzesień 11, Gdańsk – Odpis informacji ze spotkania z KO ps. „B. Zdzisław” sporządzonej przez mjr. Ignacego Skopińskiego dotyczącej przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: KO „BZ”¹

Przyjął: mjr Skopiński²

Dnia 11 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a2a

Odpis informacji

W myśl uzgodnień w załączeniu przedkładam kasetę magnetofonową z piątego dnia zjazdu, „Głos Wolny” [nr] 7, dokumenty – część 1 i inne ulotki, razem 5 na 13 arkuszach.

W dniu wczorajszym, tj. 10 bm., uczestniczyłem w piątym, ostatnim dniu zjazdu. W czasie przerwy wszedłem na salę obrad, gdzie delegaci otaczali przywódców związku, którzy się kłócili. Kłótnia wybuchła pomiędzy Wałęsą [a] Rulewskim, a później wmieszał się Jedynak³ (Mazowszeb). Obaj byli czerwoni ze zdenerwowania. Rulewski zarzucał Wałęsie, że powolnie działa, jest manipulantem. „Mówiłeś, że mi podpowiada Kuroń, ale chyba teraz tobie podpowiada, co masz robić”. Wałęsa: „Jak twierdzisz, że mi ktoś podpowiada, to sądzisz po sobie. Ty za pochopnie chcesz od razu wszystko. Jak uważasz, że źle robię, to możecie mnie zabić, bo ja ze swej drogi nie zejdę. Jak tak dalej będziemy robić, to związek się rozpieprzy – każdy na swój strój. Jedynak, jak trochę mac więcej członków jak inne regiony, to od razu zaczął podskakiwać. Ty też (Rulewski)”. Ktoś za moimi plecami krzyknął: „Co ja powiem swoim wyborcom, jak przyjadą, przecież cały czas widać, że się biją o stołki, a w dupie mają ludzi”. Na to Wałęsa: „Gdyby mnie o stołek tylko chodziło, to ja mam gdzieś wasze pieniądze. Nie dawałbym na sprawę, tylko zgarnął wszystko i siedział za granicą, ale jestem tu”. A że zaczął się harmider wokół nich, pomruki niezadowolenia, Rulewski powiedział: „Co się denerwujesz, przecież o jedno walczymy, tylko mamy inne zdania, jak to robić”. W drugiej grupie dyskutował Gwiazda, cicho mówił, więc nie wszystko słyszałem, ale również coś zarzucał Wałęsie.

Odnośnie [do] „Górala”, Jana Janickiego⁴ z Czarnego Dunajca, pobrał [on] materiały. Sam pomagałem mu je dźwigać na punkt kontaktowy – ul. Stefana Miraua […]d w Oliwie. Nazwiska na drzwiach brak i numeru mieszkania, nie miałem okazji zajrzeć w spis. Pierwsze piętro po lewej stronie. Właściciel około 40 lat, chyba rencista stoczniowiec lub marynarz, bo w domu pełno modeli statkówe. Mieszka z żoną. Tam zbierają się i zostawiają materiały i rzeczy osobiste „korowcy” lub inni. Ponieważ to najbliżej „Olivii”, tam będziemy zostawiać rzeczy na drugą część zjazdu, który ma rozpocząć się 26 września. Przepustki mają być ważne te same, będę miał wejście. Na tym punkcie kontaktowym mogą się teraz zbierać „korowcy” przed zjazdem. „Góral” Janicki wyjeżdża 12 [września] o 9.00 z Gdańska do Zakopanego bezpośrednim pociągiem, dalej do Dunajca. Prawdopodobnie będzie miał 1 walizkę brązową i torbę z żółtymi uchwytami, każda po około 10 kg wagi materiału. Przyjedzie na drugą część zjazdu z kilkoma góralami, bo oni tam mało wiedzą o „Solidarności” i na własne oczy mają zobaczyć, co i jak jest. Materiały będzie chciał prawdopodobnie przenieść do Czechosłowacji. Zna on wszystkie przejścia „lewe”, bo był ratownikiem górskim.

Podsłuchałem taką rozmowę – ktoś z podziemia chciał w „Solidarności” coś przepisać i narzekał: „Działają legalnie i nie mają na czym pisać, my im kiedyś pożyczymy, bo chłopaki pojechali do Norwegii po 14 maszyn drukarskich”. Jaką drogą te maszyny będą sprowadzane, tego nie wiem.

„Zdzich”

Druk EK, dnia 11 IX [19]81 r.

Nr ks. masz. a0216/3a

Za zgodność odpisuf

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 331, odpis, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Tak w oryginale.

c W oryginale mu.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Ignacy Skopiński – mjr WP, w czasie obrad I KZD w Gdańsku służył w Wydziale II Kaszubskiej Brygady WOP.

3 Tadeusz Jedynak (1949–2017) – technik budownictwa; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; wiceprzewodniczący MKS w Jastrzębiu-Zdroju; wiceprzewodniczący ZR Śląska i Zagłębia NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łupkowie; od czerwca 1983 r. ukrywał się; przewodniczący RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, członek TKK; w 1988 r. wyjechał do Australii; na wieść o wybuchu strajków powrócił do Jastrzębia i przedostał się na teren strajkującej KWK „Manifest Lipcowy”; w lutym 1989 r. uczestnik Zgromadzenia Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego w Ustroniu. Zob. Z. Płużańska, Tadeusz Jedynak [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 121–123; http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Jedynak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d W oryginale dr. Stefana Mirnou. Pominięto dane adresowe.

e Na lewym marginesie odręczny dopisek Ustalić propozycje w przedmiotowej sprawie.

f Poniżej nieczytelna okrągła pieczątka i parafa.

4 Osoba ukrywająca się pod fałszywym nazwiskiem. Zob. AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 115.

Nr 104

Bdm – Plany pracy operacyjnej jednostek MSW w związku z trwającym I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Załącznik a4a

aAktualna sytuacja, szczególnie trudna i złożona, jaka powstała w związku z przebiegiem, atmosferą i uchwałami I tury zjazdu „S[olidarności]”, powoduje, że:a

Resort spraw wewnętrznych ajeszcze bardzieja zaktywizuje działania operacyjne i prewencyjno-represyjne w celu zapewnienia właściwego stanu bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego państwa, przywrócenia dyscypliny społecznej oraz ładu i porządku publicznego.

Działania te skoncentrujemy na następujących głównych kierunkach:

1. W zakresie działania Służby Bezpieczeństwa

– nasilimy rozpoznanie zagranicznych ośrodków i osób, które prowadzą niebezpieczną dla polskiej racji stanu działalność. Dotyczy to zwłaszcza zachodnich kół rządowych, ośrodków wywiadu i dywersji politycznej, central i ekspozytur reakcyjnych związków zawodowych, środowisk wrogiej emigracji. aW tym celu zostaną przegrupowane siły i środki z rejonów odległych i skoncentrowane w krajach, z pozycji których prowadzona jest aktywna antypolska działalnośća;

– przerywać będziemy powiązania ugrupowań antysocjalistycznych i organizacji opozycyjnych z zachodnimi ośrodkami dyspozycyjnymi oraz odcinać je od źródeł finansowego i materiałowego zaopatrzenia. aNa te sprawy został uczulony zagraniczny aparat MSW oraz uzgodniono współdziałanie z bratnimi organami – przeprowadzono rozmowy z kier[ownictwem] resortówa;

– osobowe źródła rozpoznania operacyjnego do końca bieżącego roku zostaną powiększone o 50 proc. Będziemy zwłaszcza pozyskiwać do współpracy osoby mogące wpływać na podejmowanie decyzji i kształtowanie pożądanych sytuacji w zagrożonych organizacjach i obiektach. aSprawy te zostały szczegółowo omówione z kierowniczą kadrą pionów operacyjnych na krajowej odprawie oraz z KW MO. W tym celu wydzielono znaczne środki finansowea;

– pozyskamy bądź wprowadzimy nową agenturę do kierowniczych gremiów NSZZ „Solidarność”, „Solidarności” Rolników Indywidualnych, Niezależnego Zrzeszenia Studentów oraz KOR, KPN, RMP i nowo powstających nielegalnych partii politycznych, w celu wewnętrznej ich dezintegracji i skłócenia;

a– podejmiemy działania w kierunku rozbijania „S[olidarności]” RI na grupy [i] niedopuszczenia do połączenia się z „S[olidarnością]” miejską; zabezpieczenie zjazdu „S[olidarności]” RIa;

– uaktywnimy operacyjny dialog z niektórymi przywódcami NSZZ „Solidarność” ana wszystkich szczeblacha w celu pogłębiania wewnętrznych konfliktów, rozbicia kierownictwa związku na zwalczające się odłamy i umocnienia skrzydła umiarkowanego. Powinno to sprzyjać sprowadzeniu „Solidarności” na tory działalności związkowej;

a– uaktywnimy pracę operacyjną z delegatami na zjazd „Solidarności”, szczególnie z tymi, którzy krytycznie ustosunkowali się do jego przebiegu i uchwał;

– wyłoniliśmy kilkudziesięciu delegatów na zjazd pozytywnie ustosunkowanych do władzy ludowej i Polski i przekazaliśmy wykazy do KC celem odpowiedniego wykorzystania;

– w końcowej fazie są głębokie oceny możliwości dokonania działań represyjnych w stosunku do wybranych czołowych działaczy antysocjalistycznych;

– podobne prace prowadzone są w sprawie ewent[ualnej] delega[liza]cji NZSa;

– konsekwentnie będziemy likwidować tzw. małą poligrafię wykorzystywaną do drukowania wrogich wydawnictw;

– wspólnie z aktywem społecznym, aktóry wciągamy do pracy w ORMOa, zorganizujemy akcję oczyszczania miejsc publicznych z antyrządowych i antyradzieckich plakatów i ulotek;

– wzmocnimy ochronę afizyczną i operacyjnąa obiektów radia i telewizji, przyśpieszymy szkolenie ekip zastępczych dla utrzymania ciągłości pracy RiTV;

– aprowadzimy aktywne rozpoznanie, by można byłoa podjąć przedsięwzięcia, aby nie dopuścić do budowy i uruchomienia przez „Solidarność” własnych stacji radiowych i telewizyjnych oraz przekaźników telewizyjnych;

– w większym niż dotychczas stopniu wykorzystywać będziemy nasze możliwości operacyjne wśród duchowieństwa do większego zaangażowania Kościoła na rzecz uspokajania nastrojów społecznych, łagodzenia konfliktów i eliminowania jednostek ekstremalnych z „Solidarności” robotniczej i wiejskiej;

– adokonujemy zmian strukturalnych, które umożliwią pełniejsze niż dotąd wykorzystywaniea wyników operacyjnych działań rozpoznawczych, dotyczących zwłaszcza strategicznych i taktycznych celów przeciwników politycznych, [i] będziemy [je] systematycznie przekazywać kierownictwu partii i rządu;

– dostarczymy aparatowi propagandowemu więcej materiałów faktograficznych w celu zwiększenia skuteczności przeciwdziałań propagandowych dla wrogich poczynań, a zwłaszcza kompromitowania w oczach społeczeństwa naszych politycznych przeciwników;

– azastosowano doraźne przedsięwzięcia dla uaktywnienia pracy politycznej w ramach MSW – ciągle atakowanegoa [b].

2. W zakresie działania Milicji Obywatelskiej

– uaktywniamy i efektywniej wykorzystujemy nasze siły i środki do poprawy bezpieczeństwa publicznego, zwalczania chuligaństwa i zapobiegania zbiorowym naruszeniom porządku. W miejscach publicznych służba patrolowa cjest już bardziej widocznac, a reakcja funkcjonariuszy MO abardzieja szybka i zdecydowana. Organizujemy specjalne grupy pogotowia do natychmiastowych działań w przypadkach zbiorowego zakłócania porządku publicznego;

d– będziemy wnioskować o zwiększenie liczby kolegiów ds. wykroczeń uprawnionych do stosowania trybu przyśpieszonego przeciwko sprawcom wybryków chuligańskichd;

– nasilimy zwalczanie przestępstw gospodarczych, zwłaszcza zagarnięć mienia społecznego, niegospodarności, marnotrawstwa i łapownictwa;

– kontynuować będziemy akcję zwalczania spekulacji;

– zapewnimy wzrost kultury interwencji ze strony milicji celem zyskania poparcia społecznego dla jej pracy, tak aby obywatel miał przekonanie, iż jest współpartnerem milicjanta i działa również we własnym interesie;

– podejmiemy działania zmierzające do odbudowania siły i autorytetu ORMO, m.in. poprzez włączanie do tej organizacji obywateli cieszących się zaufaniem i odmładzanie jej szeregów. Zamierzamy kierować ORMO do akcji, które są popierane przez społeczeństwo, np. do zwalczania spekulacji, poprawy bezpieczeństwa na drogach, na rzecz ochrony dzieci i młodzieży przed demoralizacją itp.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 85–87, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Fragment nieczytelny.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonymi słowami będzie stale.

d–d Fragment przekreślony odręcznie.

Nr 105

1981 wrzesień 11, Warszawa – Stenogram z telekonferencji członka Biura Politycznego PZPR Kazimierza Barcikowskiego z pierwszymi sekretarzami KW PZPR

Stenogram

[z] telekonferencji odbytej z I sekretarzami KW PZPR

przez tow[arzysza] Barcikowskiego¹ w dniu 11 IX 1981 r., godz. 11.30

Barcikowski: Otwieram telekonferencję, która zgodnie z zapowiedzią będzie poświęcona wstępnej ocenie przebiegu zjazdu „Solidarności”. Ocenę tę zaprezentuje tow[arzysz] Krzysztoporski.

Do towarzyszy są dwie prośby. Po tej telekonferencji zastanówcie się, co z tego wynika dla działań praktycznych i co chcielibyście podpowiedzieć Biuru Politycznemu. Równolegle na posiedzenie Biura Politycznego przygotowana jest rozszerzona i pogłębiona ocena i analiza sytuacji, a także wnioski, jakie trzeba wyprowadzić dla działalności partii. Chcielibyśmy liczyć tu na wasz współudział. To jest pierwsza prośba. Druga – dziś już macie u siebie swoich delegatów ze zjazdu w Gdańsku i zaczyna się akcja informacyjna w ogniwach „Solidarności”. Byłoby bardzo ważne dla ogólnej oceny sytuacji wnioskowanie o działaniach, które będą podejmowali, i jak te spotkania przebiegają, co tam jest interesujące, jaką tam proponuje się taktykę poprowadzenia dalszej rozgrywki.

W pierwszej prośbie i drugiej liczymy tu na waszą informację, możliwie szybką. Jeśli chodzi o wnioski do działań, to tu Wydział Organizacyjny zaproponował godzinę 16.00 i również tu chodzi o informację dotyczącą tych spotkań, ich przebiegu i wystąpień delegatów „Solidarności”.

Pozwólcie, że udzielę teraz głosu tow[arzyszowi] Krzysztoporskiemu.

Krzysztoporski: Proszę towarzyszy, chciałbym tu jeszcze raz podkreślić, że to jest dopiero nasza wstępna ocena, robiona dzisiejszej nocy, po zakończeniu pierwszej tury zjazdu. Wstępna ocena pierwszego zjazdu NSZZ „Solidarność”.

[…]a

Barcikowski: Jakie pytania mają towarzysze?

Pytań nie ma, więc chciałem poczynić jeszcze pewne uwagi w związku z tą informacją.

Powstaje pytanie: co nowego wnosi zjazd „Solidarności” do naszego obrazu tej organizacji? Chciałbym zwrócić uwagę towarzyszy, że w istocie niewiele. Na zjeździe nie powiedziano nic nowego, o czym wcześniej byśmy nie wiedzieli. Bo nie trzeba by było zjazdu, aby wiedzieć, że „Solidarność” jest antyradziecka, antypartyjna, wcześniej atakuje partię, a po zjeździe z wyjątkowym nasileniem. Ani też, że jest organizacją antypaństwową. To wszystko wiedzieliśmy. Natomiast zmiana polega na tym, że dzisiaj sama „Solidarność” tak siebie zdefiniowała jawnie i publicznie przed społeczeństwem polskim i przed światem. Dzisiaj nikt nie może mieć wątpliwości, że „Solidarność” – w koncepcji liderów tego zjazdu, a występowali oni tam jako przedstawiciele tendencji istniejącej w całej organizacji – prezentuje się jako wroga socjalizmowi. Otwarcie stwarza to dodatkowe możliwości dyskusji i polemiki.

Ja mam może taką złośliwą i gorzką satysfakcję, że przynajmniej w naszej partii nie będzie tych głupków, którzy będą zadawali pytania, gdzie są w Polsce siły antysocjalistyczne. Prawie na każdym zebraniu trzeba było tłumaczyć, że dwa i dwa równa się cztery. To jest istotny element sytuacji i istotna zmiana. Pytanie, które staje przed nami z chwilą, gdy kierownictwo „Solidarności” zajmuje jasno antysocjalistyczne, kontrrewolucyjne pozycje, bez żadnej przesady, kontrrewolucyjne pozycje, to jest pytanie o to, w jakim stopniu my możemy stymulować występowanie ludzi z „Solidarności”. Byłoby dobrze, gdybyśmy w niedługim czasie mogli mieć przykłady – każdy na swoim terenie – tak partyjnych, jak i bezpartyjnych.

Do rozważenia staje kwestia – i tutaj będziemy chcieli waszych wypowiedzi – czy nie wyprowadzić członków partii z „Solidarności”, względnie których wyprowadzić, których nie wyprowadzić. My szykujemy, jak już wspomniałem, materiał, będziemy chcieli go rozważyć we wtorek na Biurze [Politycznym], a w środę spotkamy się z I sekretarzami. Będą więc bliższe wnioski na temat naszej pracy. Tak jak na początku wspomniałem, liczymy tu na wasz wkład w te wnioski, propozycje, co trzeba zrobić i co zrobić można. Ale nie popełnimy tu najmniejszego błędu, jeśli już dziś powiemy, że o powodzeniu tej naszej działalności zdecyduje stopień poparcia przez ludzi tych inicjatyw, które jako partia podejmujemy czy będziemy podejmować. I z tego też względu wydaje się, że musimy publicznie, głośno i powszechnie stawiać pytania przed ludźmi, aby mogli się określić, w tym również przed ogniwami „Solidarności”. Myślcie, jakie to powinny być pytania. Ale wydaje mi się, że na pewno trzeba postawić pytanie: czy rzeczywiście zjazd w imieniu tych robotników czy pracowników konkretnej instytucji, fabryki, konkretnego ogniwa „Solidarności” podejmował te antysocjalistyczne uchwały? Czy oni rzeczywiście tego chcą? Czy podzielają pogląd, jaki tam zwyciężył?

Zauważcie też, że na zjeździe, tak jak to wynikało z informacji tow[arzysza] Krzysztoporskiego, ale przecież i te informacje, które otrzymały KW, o tym świadczą, nie przewinęły się żadne sprawy robotnicze. Myślę o sprawach socjalnych czy innych tego typu. Wałęsa troszczył się trochę o to, żeby może coś takiego zrobić, żeby ludzie zimą w kolejkach nie marzli. No, nie wiem, co będzie chciał zrobić, jeśli jednocześnie „Solidarność” całkowicie zdystansowała się od spraw produkcji i od spraw wpływu na załogi na rzecz zwiększenia tej produkcji. Jest to pytanie – na ile ten zjazd był zjazdem robotniczym z punktu widzenia nie tylko składu delegatów, ale również problemów merytorycznych, które tam były rozpatrywane, a na ile miał dać podbudowę „korowcom”, doradcom „Solidarności” – startującym do walki o władzę, do dużych karier politycznych? Wreszcie trzecie, może najważniejsze pytanie, to jest pytanie, na które ludzie muszą sobie odpowiedzieć, to jest: dokąd „Solidarność” chce zaprowadzić Polskę? Dokąd? To jest chyba najważniejsze. Z uchwał zjazdu nie ulega wątpliwości, że prowadzić ją chce ku konfrontacji, jak to się niewinnie nazywa, a w istocie ku niebezpieczeństwu samozagłady.

To są te uwagi, które chciałem zrobić.

Ze spraw organizacyjnych jeszcze jedno: pomyślcie o spotkaniach z aktywem. Może wcześniej, [ale] na pewno trzeba będzie szerzej to robić po decyzjach Biura Politycznego. I chciałbym zwrócić waszą uwagę, że my chyba jesteśmy zainteresowani, aby tymi spotkaniami objąć ludzi, którzy przeszli przez wybory w partii – mają taki tytuł do prezentowania partyjnej opinii. To są na pewno delegaci na zjazd [PZPR] z poszczególnych województw, to są delegaci na wasze konferencje wojewódzkie, to są członkowie różnych władz, również aktywni dziś sekretarze wybrani na konferencjach itp. Planujcie tę pracę tak, aby w miarę dopływu informacji można było poszerzać i pchać ludzi do POP, do zakładów. Tam dziś będzie się toczyła rozmowa o wszystkich tych sprawach, o których tutaj mówimy.

Czy są pytania?

Pytanie: Czy jest możliwość szybkiego dostarczenia informacji zawierającej zblokowane wszystkie dokumenty, które zostały przyjęte na zjeździe „Solidarności”?

Pytanie z Poznania: Czy te uchwały i dokumenty programowe, które wymienił tow[arzysz] Milewski², to były w pełnym brzmieniu drukowane w prasie? Jeżeli tak, to je znajdziemy, jeżeli nie, to czy byłoby można dostać taki oryginalny zestaw?

Zielona Góra: Towarzyszu sekretarzu, proponuję rozważyć, czy w środkach masowego przekazu, zwłaszcza w TV, nie rozpocząć akcji wyjaśniającej, nie czekając na posiedzenie Biura Politycznego, bowiem to będzie za późno. Delegaci wrócili, my już mamy pierwsze odgłosy, komentują, jaki to zjazd pracowity, ile przyjął uchwał, rezolucji i jeszcze innych dokumentów. Mnożą się różne plotki i komentarze. Boję się, że kiedy pójdą na zakłady, kiedy nie uzbroimy [się] poprzez środki masowego przekazu, powieje znowu nowy nurt wątpliwości i znowu się spóźnimy. My wczoraj mieliśmy egzekutywę, dziś jest plenum, awizowałem tow[arzyszowi] sekretarzowi i chcę to potwierdzić, że 19 [września] mamy pierwsze spotkanie delegatów na konferencję wojewódzką. Znamy głosy góry, proponuję rozważyć szybką informację i podjęcie akcji wspierającej to wszystko, co w terenie będziemy robić, bo zostanie takie odium, że tu na dole pracujemy, a u góry bez żadnych zmian i żadnych komentarzy. Dziękuję.

Krosno: Potrzebna jest błyskawiczna informacja w TV i jakiś zdecydowany komentarz. Obserwujemy mianowicie w ostatnich dniach nowe zjawisko – rozbijanie drobnych organizacji partyjnych, po prostu terroryzowanie ludzi. Na przykład sekretarzom POP przecina się w transporcie opony i inne rzeczy, tak że ludzie czekają na konkretne decyzje. Wczorajsza rozmowa z sekretarzami największych zakładów, dwugodzinna dyskusja, mówi o terroryzowaniu członków partii na zakładach. Jest to po prostu zmasowane działanie na ludzi w zakładach, żeby nas tam załatwiać. Potrzebne są konkretne i twarde decyzje.

Płock: Tow[arzyszu] sekretarzu Barcikowski, ja uważam, że istnieje jakieś nieporozumienie, jeśli Biuro [Polityczne] chce się dopiero zebrać nad oceną sytuacji, podejmować wnioski. To przecież jest dla mnie niezrozumiałe. W moim pojęciu sprawa jest dość oczywista i jasna – Biuro [Polityczne] powinno się dzisiaj zebrać, w nocy powinniśmy dostać [informację], jakie decyzje i jakie wnioski podejmuje Biuro [Polityczne]. Dla mnie jest to po prostu sytuacja tak poważna, że czekanie do wtorku to nic innego, [jak] tylko znowu jakieś odwlekanie, przeciąganie, zastanawianie [się], a przecież sytuacja jest paląca, jeśli chodzi o potrzebę podjęcia decyzji. Rozważcie przy tym, że – w moim przekonaniu – dzisiaj powinien wystąpić autorytet albo naszego państwa, albo partii w TV i powiedzieć, co o tym myślimy, powiedzieć, co nasza partia będzie robić. Uważam, że to jest konieczne, jeżeli chcemy natychmiast postawić całą partię na nogi. W partyjnych organizacjach jest sytuacja bardzo trudna, można ją określić – patowa, więc nie podejmuje się żadnych działań, czeka się tylko, kto tu zwycięży. Jeżeli tego nie uczynimy zaraz, to czekajmy sobie do końca, kiedy tylko uważacie. Dziękuję.

Skierniewice: Chcę powiedzieć słowa swojego przedmówcy, właściwie wyjął mi obydwa tematy, szczególnie jeśli chodzi o potrzebę oficjalnego wystąpienia. Uważam, że jest to dzisiaj nieodzowne po prostu, bo będzie wyglądało dla członków partii i aktywu tak, jak byśmy nie mieli dotychczas swojego stanowiska i stosunku. Nie musi to być koncepcja oceny przebiegu zjazdu, może i powinno to być stanowisko partii dla partii. Aktyw na to czeka. Jestem po spotkaniu z pierwszymi sekretarzami instancji pierwszego stopnia i jest to temat zasadniczy. Chcę jednocześnie, tow[arzyszu] sekretarzu, podkreślić, że nasza działalność polityczna jest prowadzona w wyjątkowo trudnej sytuacji rynkowej. Ja mówiłem o tym na naradzie pierwszych sekretarzy, dzisiaj nastąpiło dalsze pogorszenie. Na sprawy patrzy się dzisiaj w sposób następujący: ludzie wiedzą, że na wsi jest żywiec, a władze nie potrafią stworzyć systemu, który by spowodował, że żywiec trafi do sklepów. Niestety, środki podejmowane przez nas w ramach możliwości w tym zakresie są nieskuteczne. Wiązanie sprzedaży żywca z węglem wtedy, kiedy tego węgla też brakuje, właściwie niczego nie daje. O maszynach nie mówię, bo ich nie ma. Czyli praktycznie to, co w rękach lokalnych się znajduje, po prostu nie przynosi efektów. A sytuacja dzisiaj w kilku zakładach województwa jest postrajkowa na tle zaopatrzenia. Boję się, że będziemy mieli nową falę działań na tym tle. Jeśliby to miało na terenie całego kraju wystąpić na tle właściwie żadnego zaopatrzenia w mięso i jego przetwory, mogłoby się tu rozłożyć całą sprawę. Jest to dzisiaj sprawa sensu politycznego, w sposób absolutnie w tym występującyb. Sygnalizuję [to] jako sprawę do natychmiastowych działań, bo bez tego nie ma co wychodzić na rozmowę polityczną.

Jelenia Góra: Ja chciałem poprzeć wypowiedź swoich przedmówców i uważam – i tu wszyscy, jak siedzimy – uważamy, że powinno Biuro Polityczne zebrać się wcześniej. Ja uważam również, że narada I sekretarzy, jeśli ma wywrzeć jakieś pozytywne efekty w działalności partii, powinna się odbyć wcześniej – w sobotę czy w niedzielę. Wydaje mi się również słuszne, aby w środkach masowego przekazu podkreślić, że wprowadzana przez „Solidarność” – przez jej uchwały tego gdańskiego zjazdu – nerwowość w kraju spowoduje dalszy chaos na rynku zaopatrzeniowym. Konkretnie, chłopi będą się nadal wstrzymywali od sprzedaży żywca, co spowoduje dalsze zakłócenia.

Gdańsk: Popieramy uwagę tow[arzysza] sekretarza z Płocka i tow[arzysza] Golisa³, jeśli chodzi o czas podejmowania decyzji. Jednocześnie taka uwaga: otóż prawdopodobnie w sobotę i niedzielę delegaci ze zjazdu nie będą mieli okazji spotykania się w zakładach pracy. Czas ten należałoby zatem wykorzystać do zdecydowanej indoktrynacji, przygotowania po prostu ludzi do tego, co będzie się działo w poniedziałek w zakładach pracy. A więc powinniśmy ten czas wykorzystać. I jeszcze jedna uwaga, jeśli chodzi o zaopatrzenie rynku i o naszą skuteczność, i wiarygodność naszych decyzji. Chodzi o sprawę pieczywa, zmiany receptur i co za tym idzie – jakości. Uważamy, że w tym samym czasie jest konieczność, aby kierownictwo wypowiedziało się na ten temat w sposób zdecydowany, podjęło decyzję. Zmiana jakości pieczywa na gorsze wywołuje na terenie woj[ewództwa] gdańskiego wielkie niezadowolenie i podejrzenie o to, co tutaj jest w tej całej sprawie grane.

Poznań: Mamy informacje z zakładów Cegielskiego, że jeżeli w poniedziałek nie poprawi się zaopatrzenie, szczególnie w artykuły mięsne, to prawdopodobnie wystąpią przestoje w zakładzie.

Ostrołęka: Ja zgadzam się z ocenami, że sytuacja jest niesłychanie poważna, dlatego też uważam, że narada pierwszych sekretarzy komitetów wojewódzkich powinna się odbyć w poniedziałek, i uważam, iż w krótkim czasie powinno zebrać się zamknięte plenum KC.

Tow[arzysz] Barcikowski: Odpowiedzi: dokumenty ze zjazdu. Wyślemy towarzyszom wszystkie te dokumenty, których do tej pory nie dostaliście. Proponuję przeszukać dalekopisy i znaleźć te, które już macie.

Środki masowego przekazu: komentować, zgoda, będziemy komentowali, to jest poza wszelką wątpliwością, w kolejności i w miarę tego, jak sprawy będą głębiej poznane. Pragnę zauważyć, że zjazd „Solidarności” skończył się wczoraj i dzisiaj nie mamy jeszcze wszystkich materiałów, które z tego zjazdu wynikają, a które są potrzebne dla oceny tego zjazdu.

Kwestia nacisków na członków partii w Krośnie: temat do podjęcia, dajcie materiały faktyczne, ale takie, których śladem można pójść, to znaczy gdzie można by wysłać np. ekipę telewizyjną i gdzie rzeczywiście towarzysze przedstawią sytuację.

Płock: dlaczego Biuro Polityczne we wtorek? A dlatego, że trzeba się zastanowić nad tym wszystkim, przygotować ocenę i dokonać swego rodzaju rewaloryzacji naszego trybu postępowania.

Autorytety w TV nic dziś więcej nie powiedzą, niż pisze prasa. A ja proponuję przestać się chować za autorytety, bo każdy z was jest autorytetem na swoim terenie i trzeba iść do ludzi i rozmawiać z nimi. To, co my mamy do powiedzenia, wy tak samo macie do powiedzenia. Natomiast Biuro Polityczne może się zebrać wtedy, kiedy to posiedzenie będzie właściwie przygotowane. Ja wiem o tym, że towarzysze POP czekają, kto zwycięży. Otóż jeżeliby chodziło o siłę i gdyby stanęli naprzeciw siebie Wałęsa i Kania, to pewno Kania by zwyciężył. Kania jest mocniejszym chłopem od Wałęsy. Tylko że to nie rozgrywa się na zasadzie pojedynku. Przestańmy zajmować się demagogią, a zacznijmy myśleć o robocie.

Skierniewice: aktyw czeka. Na co czeka? Czeka, dłuższy czas już czeka.

Kwestia rynku: nie ma innego rynku jak ten, w którym wszyscy żyjecie – zarówno od strony podaży, jak i od strony popytu. Jeżeli sądzicie, że Jaruzelski siedzi na mięsie i wystarczy, żeby – że tak powiem – kopnął nogą i będzie, to takich możliwości nie ma.

Skierniewice niech zgłoszą konkretnie, w jaki sposób widzą wydostanie mięsa ze wsi. Ale nie na zasadzie, że ktoś przyjdzie i wymyśli. Dlatego mówiliśmy o propozycjach. Będziemy czekali na ich zgłoszenie.

Sprawy podniesione przez Gdańsk były omawiane na naradzie i nic więcej nie mam do dodania.

Jeśli HCP w Poznaniu stanie w nadziei, że od tego przybędzie mięsa – co zrobić? Trudno, widocznie stanie, bo mięso do poniedziałku nie urośnie i w HCP muszą wiedzieć o tym, że ono do poniedziałku nie urośnie.

Sytuacja jest rzeczywiście bardzo poważna i to jest prawda. Natomiast, towarzysze, reagowanie na sytuację taką nerwówką, którą zaprezentowaliście, nic jej nie ułatwia. Mnie się wydaje, że właśnie teraz jest czas na to, żeby bardzo poważnie zastanowić się nad tym, co jesteśmy w stanie zrobić. I stąd była nasza propozycja, żebyście przysłali swoje propozycje, co wy chcecie robić, co razem chcemy robić, co to Biuro [Polityczne], które się zbierze, ma zadecydować. Przestańmy wierzyć w cuda i wierzyć w zaklęcia, a rzeczywiście szukać trzeba rozstrzygnięć, ale rozstrzygnięć i na miarę sytuacji, i na miarę naszych możliwości. I na to właśnie liczymy z waszej strony. Dlatego jeszcze raz proszę: dokonajcie wy w swoim zakresie, tak jak tam siedzicie przy głośnikach, oceny sytuacji u siebie, działaniami, które na waszym terenie są podejmowane, pokażcie te działania i dajcie swoje wnioski w tych sprawach. To wszystko, dziękuję bardzo.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 19–31, oryginał, mps.

a Pominięto zapowiedzianą ocenę. Jej tekst znajduje się w dokumencie nr 106. Zob. AIPN, 0236/243, t. 9, k. 32–37.

1 Kazimierz Barcikowski (1927–2007) – działacz komunistyczny, inżynier agronom, ekonomista, dr; żołnierz AK; członek ZMW RP „Wici”, następnie ZMP; 1954–1956 zastępca redaktora naczelnego PW „Iskry”; od 1954 r. członek PZPR; 1964–1968 zastępca członka KC PZPR; 1968–1990 członek KC PZPR; 1971–1980 zastępca członka BP KC PZPR; 1980–1989 członek BP KC PZPR; 1968–1970 I sekretarz KW PZPR w Poznaniu; 1970–1974 oraz 1980–1985 sekretarz KC PZPR; 1975–1980 I sekretarz KW PZPR w Krakowie; 1965–1989 poseł na Sejm PRL; 1974–1977 minister rolnictwa; w 1980 r. wicepremier; 1980–1985 członek Rady Państwa; 1985–1989 zastępca przewodniczącego Rady Państwa; 1986–1989 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego; w 1989 r. prezes Naczelnej Rady Spółdzielczej. W sierpniu 1980 r. był przewodniczącym komisji rządowej prowadzącej negocjacje z MKS w Szczecinie, wraz z Marianem Jurczykiem podpisał jedno z tzw. porozumień sierpniowych.

2 Mirosław Milewski (1928–2008) – gen. dyw. MO; 1944–1945 wywiadowca PUBP w Augustowie; w 1945 r. sekretarz PUBP w Augustowie; 1945–1946 referent MUBP w Białymstoku; w 1946 r. sekretarz, następnie referent Sekcji 3 Wydziału IV WUBP w Białymstoku; 1946–1948 starszy referent Sekcji 3 Wydziału IV WUBP w Białymstoku; 1948–1949 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1949–1951 kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Białymstoku; 1951–1953 zastępca naczelnika Wydziału IV WUBP w Białymstoku; 1953–1954 naczelnik Wydziału IX WUBP w Białymstoku; 1954–1955 naczelnik Inspektoratu Wiejskiego WUBP/WUdsBP w Białymstoku; 1955–1956 naczelnik Wydziału IV WUdsBP w Warszawie; 1956–1957 II zastępca komendanta ds. bezpieczeństwa KW MO w Warszawie; 1957–1959 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Warszawie; 1959–1962 naczelnik Wydziału II Departamentu III MSW; 1962–1969 zastępca dyrektora Departamentu I MSW; 1969–1971 dyrektor Departamentu I MSW; 1971–1980 wiceminister spraw wewnętrznych; 1980–1981 minister spraw wewnętrznych; 1981–1985 członek Biura Politycznego i sekretarz KC PZPR (pozbawiony stanowisk i zmuszony do przejścia na emeryturę w związku z udziałem w aferze „Żelazo”). Zob. AIPN, 0604/1629, Akta osobowe M. Milewskiego.

3 Jerzy Golis (ur. 1945 r.) – ekonomista; 1973–1974 członek Egzekutywy KW PZPR w Białymstoku; 1975–1980 członek Egzekutywy KW PZPR w Jeleniej Górze; 1980–1986 I sekretarz KW PZPR w Jeleniej Górze (w 1980 r. wicewojewoda jeleniogórski); 1985–1989 poseł na Sejm PRL.

b Tak w oryginale.

Nr 106

1981 wrzesień 11, Warszawa – Wstępna ocena przebiegu pierwszej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 11 IX 1981 r.

Wstępna ocena I Zjazdu NSZZ „Solidarność”

I. Próba oceny zjazdu winna być poprzedzona jednoznacznym stwierdzeniem, iż nie jest to rzeczywisty obraz całych mas członkowskich tego związku, a jedynie określonych grup i zespołów ludzkich będących w negacji do ustroju socjalistycznego, PZPR, w znacznym stopniu wrogo ustosunkowanych do obozu krajów demokracji ludowej.

Dowodzą tego następujące fakty:

1. Specyficzny przebieg wyborów delegatów na zjazd w regionach (w wielu wypadkach niezgodnie z ordynacją) i skład delegatów – gros inteligencji, mało robotników (z reguły odmawiających przyjmowania funkcji), przeważający udział funkcyjnych i pracowników etatowych związku.

2. Duży liczebnie udział w zjeździe działaczy KSS „KOR”, KIK oraz przedstawicieli innych ludzi o antysocjalistycznej orientacji, jak: Bałuka, Śreniowski, Bąk, Hall, Matyja.

3. Powołane na zjeździe komisje – zespoły tematyczne opracowujące projekty podstawowych dokumentów i uchwał zostały obsadzone ekspertami i doradcami z KOR i KIK oraz delegatami o zdecydowanie wrogich poglądach. Ci ludzie kształtowali dokumenty programowe, które w niewielu przypadkach mogły być w dyskusji istotnie poprawiane przez delegatów.

4. KKP i ekstremalni działacze „Solidarności” drogą faktów dokonanych stworzyli tuż przed zjazdem określony nacisk psychologiczny na uczestników zjazdu, wywołując w ten sposób jednoznaczną atmosferę wrogości wobec rządu i partii:

– brak zaproszenia delegacji zw[iązków] zaw[odowych] z k[rajów] s[ocjalistycznych];

– zapowiedź 6 kolejnych dni bez prasy, coa posłużyło im za pretekst niedopuszczenia do obsługi zjazdu PR i TV;

– w przeddzień zjazdu konferencja prasowa odbywa się w atmosferze ostrego ataku na rząd i partię, gdzie padają personalne zarzuty: kłamstwa [dotyczące] I sekretarza KC, wulgarny atak na w[ic]epremiera Rakowskiego;

– finałowy koncert piosenki „prawdziwej”, prowokacyjne dekoracje, teksty i aluzje to jeden atak na partię, rząd i ustrój, tworzący jednoznaczny nastrój negacji.

W ten sposób od pierwszego dnia obrad na sali wytworzono atmosferę aplauzu dla inicjatyw i wypowiedzi antyrządowych, klimat dla decyzji i wniosków nieobliczalnych. Odbyło się to w aprobacie ceremoniału odprawianych mszy włącznie z udziałem samego prymasa.

II. Oceniając wydarzenia w trakcie zjazdu, można stwierdzić, iż część z nich została wcześniej zaaranżowana, by nadać mu określony charakter polityczny – bulwersując delegatów. Należy tu wymienić następujące wydarzenia:

– sprawa bydgoska – przybycie do Gdańska dwóch uciekinierów z aresztu po decyzję u Rulewskiego i Wałęsy może budzić określone skojarzenia;

– telegram rzekomego Komitetu Założycielskiego NSZZ Funkcjonariuszy MO;

– powołanie zespołu szybkiego reagowania w znamiennym składzie: Arkuszewski, Geremek, Kuroń, J[an] J[ózef] Lipski, Modzelewski, Onyszkiewicz, Czeczot, Fedorowicz;

– wydanie poleceń bprzezb Onyszkiewicza dla regionów rozplakatowania obelżywych haseł („TV kłamie – szulerowi patrz na ręce” itp.). Wytwarzało to w całym kraju wzburzenie społeczne i prowokowanie;

– już 6 września w kuluarach urabiano opinię o celowości wniosku wyrzeczenia się przez „Solidarność” statutowego sformułowania o kierowniczej roli PZPR i przeprowadzenia ogólnokrajowego referendum w tej sprawie;

– kolportaż rzekomego posłania do I Zjazdu „Solidarności” od Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych w ZSRR;

– wystąpienie Stanisława Matyi (1956) – atak na obecny skład rządu – „tacy sami mordercy”;

– informacja delegata z Wrocławia o wysłaniu do sekretarza generalnego ONZ pisma w sprawie „Polskiego raportu o stanie badania zbrodni…”, do których dołącza się zbrodnie katyńskie i Czerwiec ’56;

– obok zjazdu odbywały się w Gdańsku nieoficjalne spotkania przedstawicieli grup inicjatywnych nowych partii politycznych. Ustalono, że między turami zjazdu nastąpią spotkania konsultacyjne PPP, PPS, KPN, RMP.

Przedstawione dotychczas przygotowania wyborów delegatów na zjazd, stworzenie określonych faktów tuż przed zjazdem – a narzucających uczestnikom określony klimat politycznej psychozy, zaaranżowane zdarzenia w trakcie obrad, ich jednoznaczna wroga politycznie wymowa, świadczą o precyzyjnym zaprogramowaniu zjazdu związkowego na zjazd antysocjalistycznej opozycyjnej organizacji politycznej wypracowującej sobie program i metody działania pod kamuflażem zw[iązku] zaw[odowego] – przy zachowaniu rzekomego legalizmu przyszłych działań. Wymownym faktem jest tylko jedno wyraziste wystąpienie w dyskusji delegata poświęcone w całości problemom socjalno-bytowym ludzi pracy.

III. Eskalacja wrogich ataków politycznych nadała zjazdowi charakter antysocjalistycznego sejmiku i stworzyła warunki do podejmowania całej serii różnorodnych uchwał i projektów uchwał. Można twierdzić, że różne komisje zjazdowe, poszczególni delegaci, doradcy zaskakiwali uczestników zjazdu projektami różnorakich uchwał nadających NSZZ „Solidarność” statutowe prawa działań politycznych i społecznych wykraczających daleko poza ramy związków zawodowych. Powstała w ten sposób cała grupa faktów dokonanych, która będzie narzucała poszczególnym członkom „Solidarności”, jak i jej komórkom organizacyjnym określone poglądy i zakresy działań przeciwstawiające się władzy politycznej i zasadom ustrojowym kraju. Te fakty dokonane będą również zmuszały władze polityczne i administracyjne kraju do negowania podjętych uchwał NSZZ, podważania ich sensu i zgodności z zasadami ustrojowymi, a w konsekwencji może to doprowadzać do kolejnych napięć społecznych i konfliktów z „Solidarnością”.

Zestaw projektów uchwał i uchwał:

– uchwała w sprawie Bydgoszczy;

– w sprawie dostępu do środków masowego przekazu;

– w sprawie pracowników cywilnych MON i MSW;

– w sprawie funduszu inwalidzkiego;

– w sprawie przedsiębiorstw i samorządów pracowniczych;

– w sprawie działalności komitetów więzionych za przekonania;

– posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej;

– uchwała w sprawie Konstytucji 3 maja;

– uchwała w sprawie szkolnictwa wyższego;

– uchwała w sprawie pomocy związku w nauczaniu historii;

– uchwała w sprawie tez programowych NSZZ „Solidarność”;

– posłanie do Polonii całego świata;

– stanowisko zjazdu w sprawie projektu ustawy o radach narodowych;

– deklaracja do narodu polskiego.

IV. W trakcie zjazdu wyraźnie montowano jednolity front antyrządowy i antypaństwowy przy udziale wszystkich grup antysocjalistycznych i pojedynczych ludzi negujących aktualną politykę partii.

Zestaw faktów:

– apel zjazdu do ZLP i zaproszenie na II turę celem podpisania umowy o współpracy;

– uhonorowanie prezesa SDP S[tefana] Bratkowskiego;

– wystąpienie prof. Szaniawskiego – atak na rząd za 1968 r. – rozbijanie więzi robotników i inteligencji;

– wystąpienie A[ndrzeja] Wajdy o wspólnych więzach i interesach robotników i pracowników kultury;

– kuluarowe rozmowy prof. Samsonowicza¹ o bojkotowaniu projektu ustawy o szkolnictwie wyższym;

– spotkanie Wałęsy z Kułajem, któremu zaproponował połączenie obu „Solidarności” c(argumentując, że tak widzi to prymas)c;

– nieoficjalne spotkanie grup inicjujących nowe partie polityczne;

– uczestnictwo Kościoła w zjeździe, a szczególnie doradcza rola ckapelanów „Solidarności”c wobec Wałęsy;

– deklaracja objęcia opieką przez „Solidarność” organizacji młodzieżowych NZS i ZHP.

V. W trakcie obrad zjazdu w oficjalnych dyskusjach, jak i rozmowach kuluarowych część delegatów i doradców rozpętywała atmosferę histerii i emocji, podnosząc problem nieuniknionej konfrontacji związku z władzą. Padały postulaty, by w tym celu opracować zasady działania „Solidarności” na taką ewentualność (domniemanie, iż po to powołano zespół szybkiego reagowania). Dokonywano różnorakich spekulacji szacujących siły obu stron. Oceniano, iż przeczekanie do późnej jesieni – zmiana rocznika żołnierzy na młodych poborowych – zwiększy w konfrontacji szanse „Solidarności”.

Na tle „sprawy” Jurczyka charakterystyczna była wypowiedź Wielowieyskiego: „Zjazd musi poprzeć Jurczyka – jeśli władze chcą wojny, to będą ją miały”.

Znamienna jest wypowiedź Kuronia, iż najistotniejszą sprawą jest atmosfera [wśród] delegatów, która wskazuje, że przeciwników ustroju nie trzeba szukać w KPN, KOR lub innych ugrupowaniach antysocjalistycznych, lecz mamy ich tylu, ilu jest delegatów i uczestników zjazdud. Są oni reprezentantami określonych środowisk i ich zadaniem między dwiema turami zjazdu będzie spowodowanie, by ilość autentycznych przeciwników ustroju się zwielokrotniła.

Wyrażano innego rodzaju opinie, że totalne działania „Solidarności” w sferze społecznej, politycznej i gospodarczej mogą być zgubą dla związku, a radykalne rozstrzygnięcia mogą doprowadzić do konfrontacji. Potrzebny jest okres trzech–czterech lat, aby od dołu obsadzić stanowiska ludźmi nieskompromitowanymi, i wtedy dopiero można mówić o przejęciu władzy.

Problem przejęcia władzy był częstym tematem rozważań na zjeździe, ale nawet w grupie „najbliższych” – Kuroń, Gwiazda, Modzelewski – występowały różnice poglądów.

VI. Prognozy, spekulacje na temat przewodnictwa w „Solidarności” przed zjazdem i w jego trakcie były różnorodne. Chęć kandydowania powodowała radykalizację niektórych osób (Wałęsa), jak też oględne wypowiedzi i stanowiska – Gwiazda, Rulewski. Zmienna była działalność kuluarowa Kuronia. Na początku zjazdu agitował przeciw Wałęsie, stwierdzając, że już się [on] przeżył i swą powolnością przeszkadza związkowi, że potrzebny jest człowiek nowy, odważny, radykalny, jak np. Gwiazda. Pod koniec obrad Kuroń prowadził agitację za Wałęsą, co oceniono jako zawarcie porozumienia wyborczego zabezpieczającego interesy KOR we władzach związku.

Koniec pierwszej tury zjazdu można ocenić jako zwycięstwo Wałęsy, oparte na dotychczasowym publicznym autorytecie w związku, jako symbolu związku, jak też na emocjonalnym stosunku do jego spontanicznego wystąpienia w ostatnim dniu obrad.

Drugim typowanym na zjeździe kandydatem na przewodniczącego „Solidarności” był Gwiazda, którego wyróżniali m.in. dziennikarze zachodni. W trakcie zjazdu dużą popularność i uznanie zdobywał Modzelewski. Jego inteligencja, sposób bycia, reagowania, przekonywająca argumentacja zrobiły swoje. W prognozie wyborczej może to być najpoważniejszy rywal Wałęsy. Panuje przekonanie, że Modzelewski zrezygnował z [funkcji] rzecznika prasowego „Solidarności”, by przechwycić kierownictwo Regionu Dolnego Śląska. Dobra organizacja tego regionu, aktywna działalność „Solidarności”, oparcie w licznej kadrze pracowników naukowych – znanej z wystąpień 1968 roku we Wrocławiu, „ślady” po biskupie Kominku² – te elementy mogą być siłą nośną Modzelewskiego.

VII. Prognozy

– wspomniane wyżej liczne uchwały, projekty doprowadzą „Solidarność” do konfrontacji z rządem;

– atmosfera, którą wypracowano na zjeździe, będzie przenoszona do zakładów pracy przez delegatów, a szczególnie przez ekspertów i doradców;

– sprawa uchwały o samorządzie – będą chcieli realizować ją doraźnie w zakładach pracy, włączając w ten sposób załogi do przeciwstawienia się obowiązującym prawom;

– będą dążyć do przeprowadzenia referendum związkowego o roli partii, o samorządzie. Tą drogą będą starali się dowodzić powszechnoście opinii społecznej, jaką prezentują, a w konsekwencji będą wnioskować o dokonanie zmian w konstytucji, a potem zmian zasad ustrojowych;

– opracowanie kalendarium działań zespołów zjazdowych w różnych województwach będzie elementem aktywizującym część delegatów i regionów;

– organizowanie walki o dostęp do RiTV, zapowiedź 6 dni bez prasy, zapalne miejsca – Olsztyn (drukarze), sprawa Cieślickiego³, Bydgoszczy;

– na tle sprzeciwu „Solidarności” do poprawek w ustawie o szkolnictwie wyższym może dojść do zbulwersowania środowiska młodzieży akademickiej przed 1 października;

f– mogą wystąpić dalsze próby połączenia obu „Solidarności”, m.in. Wałęsa może działać poprzez braci Bartoszcze⁴;

– zbyt „radykalne” antypaństwowe i antypartyjne uchwały, postulaty zjazdu mogą wpłynąć otrzeźwiająco na spore rzesze szeregowych członków „Solidarności”, gdyż wspomniane uchwały mają wyłącznie charakter polityczny. To może być początek załamania się fali „nośności” wielu działaczy „Solidarności” i może być dogodnym okresem odcinania [się] od „Solidarności” poszczególnych ekspertów, doradców KOR, KIK, KPNf.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 32–37, oryginał, mps.

a W oryginale bo.

b–b Wpisano odręcznie.

d W oryginale na zjeździe.

c–c Fragment przekreślony.

1 Henryk Samsonowicz (ur. 1930 r.) – historyk, prof. dr hab.; żołnierz AK; pracownik naukowy UW, w 1968 r. wstawiał się za represjonowanymi studentami, 1980–1982 rektor UW; 1988–1989 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 minister edukacji narodowej; 1991–1996 wiceprzewodniczący Komitetu Badań Naukowych; członek PAU i Prezydium PAN; 1968–1974 rozpracowywany przez Departament III MSW (poza sprawą operacyjną), 1982–1989 przez Wydział III KS MO/SUSW w ramach SOS/KE krypt. „Goliat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Bohdan_Samsonowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale o powszechnej.

f–f Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

2 Bolesław Kominek (1903–1974) – duchowny, filozof, dr; w 1927 r. przyjął święcenia kapłańskie; 1927–1930 student Instytutu Katolickiego w Paryżu; wikariusz w Katowicach; po wojnie administrator apostolski Śląska Opolskiego; w 1956 r. odbył ingres do katedry wrocławskiej (nominację na biskupa we Wrocławiu otrzymał już w 1951 r.); w 1965 r. główny redaktor Listu biskupów polskich do biskupów niemieckich; od 1972 r. metropolita wrocławski; od 1973 r. kardynał; 1963–1974 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO we Wrocławiu w ramach TEOK.

3 Prokuratura Wojewódzka w Katowicach 25 III 1981 r. postawiła Jackowi Cieślickiemu zarzut, że od 15 X 1980 r. do 26 II 1981 r. w artykułach opublikowanych na łamach biuletynu „Wolny Związkowiec”, wydawanego w Dąbrowie Górniczej, pomówił PZPR i organa władzy państwowej o działania szkodzące interesom narodowym. Zob. AIPN Ka, 733/5, Materiały śledztwa prowadzonego przeciwko Jackowi Cieślickiemu i Stanisławowi Łaskiemu w związku z publikacją poza cenzurą tekstów i rysunków satyrycznych na łamach biuletynu „Wolny Związkowiec” – pisma wydawanego na terenie Kombinatu Metalurgicznego Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej.

4 Chodzi o Piotra i Romana Bartoszcze. Piotr Bartoszcze (1950–1984) – rolnik; pracował w gospodarstwie rodziców w Sławęcinie k. Inowrocławia; w 1980 r. członek KZ NSZZ RI „Solidarność Chłopska”; w 1981 r. uczestnik demonstracji w Bydgoszczy w sprawie rejestracji związku zawodowego rolników oraz strajku okupacyjnego tamże; sygnatariusz porozumień bydgoskich; przewodniczący „Solidarności” RI w gminie Inowrocław; członek KKP Niezależnych Samorządnych Chłopskich Związków Zawodowych; 13 IX – 23 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie; po uwolnieniu wydawca i kolporter pisma „Żywią i Bronią”, redagowanego wraz z ojcem – Michałem i bratem – Romanem; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Bydgoszczy oraz SB w Inowrocławiu w ramach SOS krypt. „Uzdrowiciel”. Zginął tragicznie 7 II 1984 r., najprawdopodobniej zamordowany przez SB. Roman Bartoszcze (1946–2015) – elektromechanik; członek Prezydium „Solidarności” RI; sygnatariusz porozumień bydgoskich; 13 IX – 23 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie; po uwolnieniu wydawca pisma „Żywią i Bronią”, redagowanego wraz z ojcem – Michałem i bratem – Piotrem; członek podziemnego Ogólnopolskiego Komitetu Oporu Rolników; od 1987 r. członek Prezydium Krajowej Rady Rolników „Solidarność”, od 1989 r. Rady Krajowej „Solidarność” RI; 1989–1993 poseł na Sejm PRL/RP, przewodniczący Klubu Poselskiego PSL, 1990–1991 prezes PSL; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Bydgoszczy oraz SB w Inowrocławiu w ramach SOS krypt. „Uzdrowiciel”. Zob. A. Kaczorowski, Piotr Bartoszcze, Roman Bartoszcze [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 20–23; http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Bartoszcze (dostęp 12 X 2018 r.).

Nr 107

1981 wrzesień 12, Warszawa – Ocena przebiegu pierwszej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” dokonana przez grupę operacyjną MSW

Dnia 12 IX 1981 r.

Ocena

przebiegu pierwszej części obrad KZD NSZZ „Solidarność”

I. Rozwój sytuacji politycznej i społeczno-gospodarczej w Polsce od sierpnia ub. roku jest przejawem dążenia do globalnej konfrontacji między systemem socjalistycznym i kapitalistycznym. Głównym celem polityki sił międzynarodowego imperializmu w odniesieniu do Polski jest stałe podtrzymywanie napięć i destabilizacji sytuacji politycznej i społeczno-gospodarczej.

Wykładnikiem polityki Związku Radzieckiego i krajów obozu socjalistycznego jest udzielenie politycznego i gospodarczego wsparcia dla naszego kraju i założenie, że socjalistyczna Polska jest w stanie przezwyciężyć kontrrewolucję i wyprowadzić kraj z kryzysu społeczno-politycznego i gospodarczego własnymi siłami.

Nadrzędnym celem sił kontrrewolucyjnych skupionych w „Solidarności” jest destabilizacja władzy, a w perspektywie – zmiana ustroju w Polsce. Dla osiągnięcia tego celu występują w łonie „Solidarności” jedynie różnice w zakresie metod i taktyki.

Realizacji tego celu sprzyja:

– poparcie szerokich rzesz społeczeństwa dla radykalnych haseł, przedsięwzięć konfrontacyjnych „Solidarności” i utrzymujące się opozycyjne nastawienie znacznej części społeczeństwa wobec władzy;

– załamanie się gospodarki, a zwłaszcza pogłębiające się braki zaopatrzeniowe na rynku i niedostatki w systemie reglamentacji, braka szerokiego poparcia dla proponowanych reform i kierunków działania zmierzających do wyprowadzenia kraju z kryzysu;

– znaczne osłabienie partyjnego i państwowego wpływu na większość środków masowego przekazu, co osłabia oddziaływanie na społeczeństwo;

– wywołanie przez siły antysocjalistyczne różnego rodzaju napięć i sytuacji konfliktowych, absorbowanie władz i ukazywanie ich nieudolności, a także osłabianie ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego i ograniczanie funkcjonowania prawa;

– narastające poparcie Kościoła dla „Solidarności”, który zmierza do rozszerzenia swoich wpływów wśród klasy robotniczej, zahamowania procesów laicyzacji, upowszechnienia chrześcijańskiej doktryny społecznej i umocnienia swojej pozycji w państwie.

Kampania zjazdowa i IX Nadzwyczajny Zjazd Partii poprzez uwiarygodnienie nowo wybranych władz, przyjęcie programu i utrzymanie linii porozumienia społecznego i socjalistycznej odnowy zapoczątkowały proces konsolidacji partii, nie wywołały jednak pożądanej ofensywności całej partii.

Jednocześnie w partii i społeczeństwie obserwuje się z jednej strony zmęczenie aktualną sytuacją, z drugiej – powolne narastanie procesu pozbywania się złudzeń co do celów stawianych sobie przez „Solidarność”.

W tej sytuacji stratedzy „Solidarności” przyspieszają swoje działania w walce o środki masowego przekazu, przejęcie polityki kadrowej oraz zapewnienie absolutnej swobody działania i bezkarności pod hasłem walki o uwolnienie więzionych za przekonania oraz o opracowanie nowej ordynacji wyborczej do sejmu i rad narodowych i wprowadzenie w życie nowych zasad dla samorządów pracowniczych, opracowanych przez tzw. sieć „Solidarności”.

II. Zjazd NSZZ „Solidarność” został precyzyjnie przygotowany przez dobór delegatów, których struktura socjalna nie została podana (ponad 80 proc. [to] działacze etatowi i funkcyjni), więcejb inteligencji niż robotników, odpowiednią działalność propagandową tuż przed zjazdem (konferencja prasowa z napaściami na partię i rząd, finałowy koncert [Przeglądu] Piosenki Prawdziwej), zaproszenie na zjazd dużej ilości gości i doradców reprezentujących ośrodki opozycyjne, w tym KOR, KPN, a także osoby znane ze swych opozycyjnych poglądów.

Zjazd nie dokonał pogłębionej analizy sytuacji społeczno-politycznej i gospodarczej kraju oraz przedstawionej oceny działalności związku. Sprawozdanie zaprezentowało funkcjonujący od dawna schemat propagandy „Solidarności”, w myśl którego w Polsce dokonuje się „rewolucja” spowodowana wadami systemu, nieudolnością i złą wolą władzy. Wszystkie pozytywne procesy i przemiany w kraju dokonują się wbrew władzy – za zasługą „Solidarności”, która jest jedyną siłą zdolną do dokonania „przemian rewolucyjnych” oczekiwanych przez społeczeństwo.

W sprawozdaniu charakterystyczna jest następująca teza przewodnia: „Cała dotychczasowa historia «Solidarności» składa się z ciągłych konfliktów zawinionych przez władzę, która wciąga w nie «Solidarność». Działalność związku musi więc mieć «konfrontacyjny» styl, lecz na przyszłość «Solidarność» nie może uchylać się od odpowiedzialności, dlatego w interesie społeczeństwa i ojczyzny musi «wziąć losy kraju we własne ręce»”.

Dyskusję charakteryzowała totalna krytyka rządu i partii, zupełny brak wypowiedzi cpoświęconych problematycec pracowniczej i produkcyjnej (tylko jedno wystąpienie dotyczyło spraw socjalno-bytowych). Wśród podjętych uchwał i postanowień ani jedno nie dotyczyło interesów robotniczych.

Głównymi animatorami zjazdu byli etatowi działacze liczących się regionów oraz doradcy i eksperci. Chaos organizacyjny i przedłużająca się dyskusja proceduralna sprawiły, że ci właśnie ludzie kształtowali przebieg zjazdu. Były to powszechne opinie delegatów i gości zjazdu.

Po szerokiej dyskusji przyjęto koncepcję silnej centralnej władzy związku, z równoczesnym stworzeniem sprawnych organizacji terenowych podporządkowanych centralnemu ośrodkowi.

Dyskusja w całej rozciągłości potwierdziła tezy zawarte w sprawozdaniu KKP, że „Solidarność” jest mandatariuszem woli narodu, jego siłą sprawczą i kontrolującą, która stoi ponad władzą i partiami politycznymi. Pominięto całkowicie problematykę współudziału i współodpowiedzialności za rozwój społeczno-ekonomiczny państwa.

Zjazd dokonał istotnych zmian i uzupełnień statutu związku:

– rozszerzających zakres funkcji obronnej związku na prawa obywatelskie;

– rozszerzających bazę członkowską o rolników indywidualnych i środowiska twórcze;

– umacniających centralne kierowanie związkiem;

– [poprzez] przyjęcie uchwał i postanowień zmierzających do nadania „Solidarności” statutowego prawa działań politycznych i społecznych wykraczających daleko poza ramy związku zawodowego. Powstała w ten sposób cała grupa faktów dokonanych, która będzie narzucała poszczególnym członkom związku, jak i jego komórkom organizacyjnym określone poglądy i zakresy działań przeciwstawiające się władzy politycznej i zasadom ustrojowym kraju;

– [poprzez] przyjęcie deklaracji I Zjazdu Delegatów uznającej, że „celem nadrzędnym NSZZ «Solidarność» jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce” oraz „…uwolnienie więzionych za przekonania i obronę represjonowanych za działalność polityczną i związkową”.

Charakterystyczne dla zjazdu były również:

– wrogi stosunek delegatów do władzy, przejawiający się w dyskusji i reakcji sali, był istotnym elementem budowania jedności i zwartości sali obrad;

– przejawy sakralizacji obrad zjazdu. Należy jednak podkreślić, że na sali obrad nie było oficjalnego przedstawiciela episkopatu;

– udział delegacji zagranicznych reprezentujących przeważnie związki chadeckie i socjaldemokratyczne, świadczący o ideologicznej orientacji „Solidarności”.

Pierwsza część zjazdu potwierdziła jedność kręgów kierowniczych KKP i regionów co do podstawowych celów, ale nie skonsolidowała regionów wokół taktyki „Solidarności”. Co do strategii działania określone zostały główne obszary walki, bez wykluczania konfrontacji.

III. NSZZ „Solidarność”, konsekwentnie realizując strategię opozycji politycznej, podejmować będzie na coraz większą skalę działalność zmierzającą do demontażu istniejących struktur władzy państwowej w kraju i stopniowego przejmowania jej w swoje ręce. W tym celu wykorzystywać będzie aktualne trudności gospodarcze, zwłaszcza zaś trudności rynkowe, a także wszystkie regionalne i zakładowe napięcia i konflikty.

Obecnie występuje w kraju wiele sytuacji konfliktowych. Najważniejsze dotyczą:

– pełnego, swobodnego dostępu NSZZ „Solidarność” do środków masowego przekazu, polegającego na utworzeniu w RTV niezależnych redakcji, zatrudniających wyłącznie członków „Solidarności”, niepodlegających merytorycznie kierownictwu Radiokomitetu, a nawet próbie tworzenia własnej TV. Sposób przeprowadzenia akcji protestacyjnej dla uzyskania tego celu ma być ostatecznie określony w dniach 13–15 września. Przewiduje się ogłoszenie strajku okupacyjnego w poligrafii, pod hasłem „Tydzień bez prasy”, skoordynowanego ze strajkiem w RTV i Zjednoczeniu Stacji Radiowo-Telewizyjnych;

– odwoływania niewygodnych dla związku dyrektorów przedsiębiorstw. Aktualnie podjęte są akcje przeciwko dyrektorom m.in. w Hucie Katowice, Zakładach Graficznych Olsztyn, Zakładach Graficznych Rzeszów;

– wymuszenia bądź przyspieszenia realizacji przez rząd „porozumień rzeszowskich” lub innych o znaczeniu regionalnym zawartych z „Solidarnością” RI. Stosuje się m.in. następujące formy nacisku: próby zaboru ziemi gospodarstw państwowych i spółdzielczych; okupacje (bądź groźby okupacji) budynków urzędów gminnych; agitacje nakłaniające rolników do niepłacenia trzeciej raty podatków i niesprzedawania płodów rolnych; zawyżanie cen;

– niezgodnego z oczekiwaniami i żądaniami „Solidarności” zakończenia śledztwa w sprawie „incydentu bydgoskiego”. MKZ NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy ogłosił stan gotowości strajkowej; do 22 bm. ma być ustalony termin i charakter strajku właściwego;

– rewindykacji wysuwanych przez „Solidarność” w związku z wydarzeniami w 1976 r. w Radomiu.

W całym kraju prowadzona jest zmasowana kampania propagandowa (radiowęzły, ulotki, plakaty, wiece) o charakterze antypartyjnym, antypaństwowym i antyradzieckim. Na tle nagminnego lekceważenia prawa i władzy nasilają się tendencje anarchistyczne. Świadczą o tym m.in. bunty i ucieczki więźniów z zakładów karnych, zbiorowe ekscesy chuligańskie, uprowadzenia samolotów itp.

Zjazd sformułował także nowe obszary konfrontacji. Najważniejszym w tym względzie jest zorganizowanie nacisku na władzę dla wprowadzenia w przedsiębiorstwach modelu samorządu pracowniczego wypracowanego przez „Solidarność” (szantażu wobec sejmu i rozpętanie kampanii politycznej w całym społeczeństwie). Kolejną groźbę stanowi zapowiedź ogłoszenia we wrześniu nowej, zgodnej z interesem kierownictwa „Solidarności” ordynacji wyborczej do rad narodowych i sejmu. Należy zatem przewidywać, iż działalność „Solidarności” zmierzać będzie nadal do:

– podrywania zaufania społeczeństwa do sejmu (kwestionowanie mandatów poselskich, naciski na posłów, przeciwstawianie sejmu rządowi, tendencyjne kwestionowanie ordynacji wyborczej, konfrontacje na tle wprowadzania nowych ustaw, np. o związkach zawodowych, radach narodowych);

– ciągłe[go] paraliżowania posunięć rządu (bojkotowanie lub ignorowanie zamierzeń związanych z reformą gospodarczą, organizowanie oddolnej krytyki nowych cen, organizowanie sabotaży, nękanie nowymi postulatami, kampania przeciwko państwowej propagandzie);

– osłabiania partii (pomniejszanie [znaczenia] uchwał IX Zjazdu, obwinianie za kryzys, ataki personalne, podtrzymywanie nurtu rozliczeniowego, żądanie procesów, a także likwidacja nomenklatury kadrowej);

– budowania nowej struktury politycznej (zamiar utworzenia nowych związków młodzieży, organizacji kobiecej, popieranie grup inicjatywnych w zakresie tworzenia nowych partii politycznych);

– zdobywania wpływów w MO i WP (tworzenie „Solidarności” w MO i WP, praca polityczna z poborowymi, totalna krytyka SB);

– podjęcia prób kontroli produkcji, dystrybucji i ustalania cen na artykuły żywnościowe;

– zapewnienia bezkarności swoim działaczom pod hasłem uwolnienia więzionych za przekonania, obrony represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową;

– umacniania „Solidarności” na arenie międzynarodowej i pozyskiwania opinii międzynarodowej dla swoich celów (pozyskiwanie pomocy materialnej z Zachodu, nawoływanie do tworzenia „wolnych” związków zawodowych w k[rajach] s[ocjalistycznych]).

O tym, iż są to działania zaplanowane, świadczą m.in. wypowiedzi Bratkowskiego na zjeździe, który przewidywał, że w najbliższych dniach pojawią się nowe niepokoje społeczne, oraz Onyszkiewicza, który już teraz wie, iż „Solidarność” stworzy pole do nowych konfliktów (mówił o tym na konferencji prasowej).

Reasumując:

Po pierwsze:

– zarówno referat sprawozdawczy KKP, jak i podjęte uchwały na zjeździe „Solidarności” wskazują, iż „Solidarność” skoncentruje się na tworzeniu konfliktów na linii władza–związek oraz na wykorzystywaniu wszelkich pretekstów do podsycania agresywnych nastrojów między turami zjazdu;

– z przebiegu pierwszej tury obrad należy wyprowadzić wniosek, że ponieważ skutecznym środkiem działania „Solidarności” jest wymuszanie na władzach decyzji zgodnych z żądaniami i koncepcjami „Solidarności”, będzie ona chciała uzyskać zdecydowane poparcie dla podjętych uchwał oraz będzie korygować swoje działania w zależności od reakcji partii i rządu na podjęte uchwały;

– regułą będą niekamuflowane, napastliwe ataki na władze polityczne i administracyjne, którym będzie się zarzucać nadal zupełną nieudolność i przypisywać wyłączną odpowiedzialność za wszystkie nowe konflikty oraz stale pogarszającą się sytuację ekonomiczną kraju, jak również za każde działanie przeciwko uchwałom zjazdu;

– podkreślane będzie, że trudności produkcyjne i rynkowe są wynikiem nieudolności aktualnej ekipy rządowej oraz kierownictwa partii;

– generalnym polem konfrontacji będzie sprawa ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym oraz ustawy o związkach zawodowych. W związku z tym będzie wywierany brutalny nacisk na posłów, aby uchwalone ustawy były zgodne z koncepcją „Solidarności”;

– drugim polem konfrontacji będzie sprawa dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu, w tym głównie do telewizji i Polskiego Radia. Sposób organizacji i przebieg kampanii dla opanowania środków masowego przekazu będzie ostro przebiegał, tak aby druga tura zjazdu mogła być transmitowana przez ekipę „Solidarności” wg jej scenariusza.

Po drugie:

– przebieg zjazdu wskazuje, że główną rolę animatorską nadal spełniać będą etatowi działacze liczących się regionów, a delegaci niezwiązani z gremiami kierowniczymi oraz szeregowi członkowie stanowić będą bezkrytyczną masę, kształtowaną i manipulowaną przez nurt ekstremalny „Solidarności”. Sytuacja ta wykorzystywana będzie dla rozgrywek personalnych w kontekście wyboru centralnych władz „Solidarności” w drugiej turze zjazdu;

– należy założyć, że delegaci Mazowsza nadal będą chcieli rozszerzyć swoje wpływy na cały związek, łącznie z objęciem kierowniczych funkcji w KKP i przeniesieniem siedziby do Warszawy. Wskazuje na to fakt, iż zjazd „Solidarności” zdecydowanie wypowiedział się za koncepcją silnej władzy centralnej, w myśl zasady, że „musimy być silni, jednomyślni, zorganizowani i zdyscyplinowani, bo przed nami walka i konfrontacja, zaś władza państwowa i partyjna zgrupowana jest w Warszawie, a nie w Gdańsku”.

Wnioski z pierwszej tury obrad zjazdu

Pierwszy:

Okres między turami zjazdu cechować będą:

– intensywne prace zespołów zjazdowych nad programem związku i taktyką jego realizacji w 13 miastach, co ma stworzyć silne oddziaływanie na masy;

– uaktywnienie działań propagandowych w odniesieniu do podstawowych z punktu widzenia „Solidarności” problemów samorządu pracowniczego i przeprowadzenia referendum oraz dostępu do środków masowego przekazu;

– kontynuacja konfliktów zaistniałych w regionach: Bydgoskim, Olsztyńskim i Rzeszowskim. Nie można wykluczyć nowych tego typu sytuacji w innych regionach lub branżach, np. w związku z referendum na temat dyrektora w Hucie Katowice lub sytuacji wśród pracowników służb komunalnych;

– możliwość ponownego zaistnienia problemu „marszu gwiaździstego” (17 IX br.) w połączeniu z prowokacyjnymi obchodami rocznicy paktu Ribbentrop–Mołotow.

Drugi:

Druga tura zjazdu koncentrować się będzie wokół uchwalenia programu związku, zmian statutowych i wyborów władz.

Wobec dużej intensyfikacji działań nad tworzeniem partii politycznych na bazie „Solidarności” należy liczyć się z możliwością wprowadzenia do programu drugiej tury zjazdu dyskusji w tym przedmiocie.

Możliwe jest również znaczne zaostrzenie głosów w dyskusji na zasadzie swoistej licytacji agresywnych ataków pod adresem władz jako środka na zyskanie popularności i poparcia w trakcie wyborów.

Trzeci:

Ocenić można, że program działania związku nie powinien wywoływać większych różnic pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami w „Solidarności”. Różnice natomiast wystąpić mogą w odniesieniu do taktyki działania i tempa realizacji założeń programowych.

IV. Propozycje działania

W świetle wyników zjazdu „Solidarności” rozwój sytuacji społeczno-politycznej w naszym kraju prowadził będzie nieuchronnie do konfrontacji sił kontrrewolucyjnych z władzą. Stawia to przed partią, rządem i Sejmem PRL konieczność podjęcia wszechstronnych przedsięwzięć politycznych, propagandowych, prawno-administracyjnych, gospodarczych i porządkowych dla obrony władz i ustroju socjalistycznego.

Planując działania, których celem powinno być przeciwstawienie się zamiarom i dążeniom opozycji wynikającym z przebiegu i decyzji pierwszej części zjazdu NSZZ „Solidarność”, należy wziąć pod uwagę następujące fakty:

– trudną sytuację gospodarczą i rynkową, która stanowi stałe źródło niezadowolenia społecznego, wykorzystywanego przez siły opozycyjne skupione pod szyldem „Solidarności” do inicjowania różnego rodzaju akcji propagandowych i działań mających na celu dyskredytację wszelkich inicjatyw partii i rządu zmierzających do stabilizowania sytuacji politycznej i gospodarczej kraju;

– ograniczone możliwości oddziaływania komitetów wojewódzkich, instancji i organizacji partyjnych (zwłaszcza w pierwszym etapie);

– wpływy Kościoła na kształtowanie nastrojów społeczeństwa;

– pozytywne i negatywne skutki na arenie międzynarodowej;

– brak pozytywnych objawów działalności ze strony gremiów kierowniczych wszystkich regionów „Solidarności”.

W związku z załączonym planem działań propagandowych podkreślić należy, iż wdrożenie poniższych dwnioskowanych rozwiązańd powinno być skorelowane z silną, ofensywną propagandą, tak aby wywołać klimat aprobaty lub co najmniej zrozumienia społeczeństwa dla podejmowanych przedsięwzięć.

Licząc się z konfrontacją, należy określić zadania dla wszystkich członków i organizacji partyjnych, przyjmując system dyrektywnego sterowania, jak również skoordynować działania z ZSL i SD, a także ze środowiskami opiniotwórczymi. Partia powinna być kierowana dyrektywnie i realizować w jednolity sposób decyzje wypracowane przez jej kierownictwo.

1. Biorąc pod uwagę, że przebieg i decyzje pierwszej części zjazdu NSZZ „Solidarność” oznaczają w praktyce jednostronne zerwanie porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia, proponuje się rozważyć, aby Komitet Centralny (Biuro Polityczne) wezwał wszystkich członków PZPR do wystąpienia z NSZZ „Solidarność”, którego kierownictwo dąży do zmiany ustroju.

Należy liczyć się, że skutkiem tego będzie odejście z partii znacznej części członków PZPR będących członkami „Solidarności”. Należy się liczyć z możliwością – po podjęciu takich decyzji – występowania z „Solidarności” również bezpartyjnych i przechodzenia ich do branżowych lub autonomicznych związków zawodowych.

2. Innym wariantem działania może być zalecanie członkom PZPR:

– w zakładach, gdzie kierownictwo NSZZ „Solidarność” jest opanowane przez siły wrogie socjalizmowi, podjąć decyzję o występowaniu członków partii z tego związku lub też inicjowanie nowych wyborów władz;

– podjęcie uchwał przez organizacje partyjne zobowiązujące członków PZPR będących w „Solidarności” do bojkotowania wszelkiego rodzaju działań niemieszczących się w ramach statutu zw[iązków] zaw[odowych] o charakterze antypartyjnym i antypaństwowym bądź wymierzonym w sojusze PRL.

Wykonanie powyższych zaleceń w pierwszym rzędzie dotyczyć powinno członków PZPR z administracji państwowej i gospodarczej oraz członków „Solidarności” pełniących funkcje partyjne z wyboru.

3. Zapoznać w trybie pilnym całą partię z polityczną oceną przebiegu zjazdu „Solidarności”, z jej strategią i taktyką w walce o przejmowanie władzy.

– odpowiedzialni: Wydział Socjalno-Zawodowy,

Pracy Ideowo-Wychowawczej,

Organizacyjny KC, KW PZPR

4. Utworzyć w oparciu o organizacje partyjne „grupy obrony socjalizmu”, których głównym zadaniem będzie zdecydowane przeciwstawienie się wrogiej propagandzie, likwidacja ulotek i haseł, obrona kadr i porządku w zakładzie.

– odpowiedzialni: Wydział Organizacyjny KC,

KW i KZ zakładów pracy

5. Przeprowadzić pogłębioną edukację wśród członków partii w zakresie reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego, z uwzględnieniem lokalnych sytuacji (referują dyrektorzy przedsiębiorstw).

– odpowiedzialni: rząd PRL, wydziały pionu ekonomicznego KC

6. Wywołać w zakładach pracy (wg ustaleń KW PZPR) oddolne żądanie członków „Solidarności”, aby informacji o zjeździe udzielali tylko delegaci zjazdu, a nie doradcy i eksperci z zewnątrz zakładu pracy. Na spotkania te przygotować grupy aktywu, które będą demaskować polityczny, wrogi socjalizmowi przebieg zjazdu (opracować w tym celu standardowy zestawe pytań).

– odpowiedzialni: Wydz[iał] Socjalno-Zawodowy,

Pracy Ideowo-Wychowawczej KC i KW PZPR

7. Wywołać w zakładowych organizacjach „Solidarności” protesty wobec uchwał i postanowień pierwszej części zjazdu związku. Wywołać żądania zajmowania się przez „Solidarność” istotnymi problemami pracujących.

– odpowiedzialni: KW PZPR

8. Konsekwentnie stosować metodę oficjalnych protestów organizacji i instancji partyjnych, organów władzy państwowej wobec uchwał, oświadczeń i działań związku naruszających statut, porozumienia gdańskie i zasady ustrojowe. Zmusi to gremia kierownicze do zajmowania stanowiska, samookreślenia się oraz uświadomi społeczeństwu, że „Solidarność” nie jest związkiem, a[le] opozycyjnym ruchem politycznym.

– odpowiedzialni: KW PZPR, rząd PRL

9. Wspierać przez partię oraz administrację państwową i gospodarczą działania związków branżowych w sferze socjalnego zabezpieczenia załóg.

– odpowiedzialni: Wydział Socjalno-Zawodowy

i wydziały pionu ekonomicznego KC PZPR

10. Zawiesić i nie prowadzić przez władze państwowe rozmów z KKP na tematy wykraczające poza statut związku do czasu powrotu do działań zgodnych z postanowieniami obowiązującego statutu.

– odpowiedzialni: rząd PRL i wojewodowie

11. Przy centralizacji decyzji rządu co do głównych kierunków działania w państwie winna wystąpić jednocześnie wyraźna decyzja z określeniem uprawnień dla wojewodów, komendantów wojewódzkich MO i prokuratorów w zakresie łamania prawa, w celu elastycznego i skutecznego rozwiązywania problemów.

– odpowiedzialni: rząd PRL

12. W związku z szantażowaniem sejmu i atakami na posłów Klub Poselski PZPR powinien zwrócić się do posłów z apelem o nieuczestniczenie w wiecach i spotkaniach organizowanych przez NSZZ „Solidarność”.

– odpowiedzialni: Biuro Spraw Sejmowych KC PZPR

13. Zorganizować odpowiednio przygotowane spotkania kadry oficerskiej w zakładach pracy w celu przedstawienia przez nią zagrożenia polskiej racji stanu wynikającego z działalności politycznej wrogich ugrupowań opozycyjnych i aktywu „Solidarności”.

– odpowiedzialni: GZP WP, KW PZPR

14. Egzekwować przestrzeganie zasad ustawy o cenzurze przez niedopuszczanie i pociąganie do odpowiedzialności osobistej za drukowanie i upowszechnianie ulotek, plakatów, obwiesz[cz]eń itp. wrogich Polsce, jej sojusznikom, PZPR i socjalizmowi. Do odpowiedzialności pociągnąć w trybie doraźnym.

– odpowiedzialni: MSW, prokuratura, administracja państwowa i gospodarcza

15. Zaprezentować klerowi, do parafii włącznie, przez przedstawicieli władzy, polityczną ocenę działań „Solidarności” i wynikających z nich zagrożeń dla polskiej racji stanu i Kościoła.

– odpowiedzialni: Wydział Administracyjny KC PZPR, rząd PRL

16. Skierować pilnie do Watykanu specjalnego wysłannika (ewentualnie poinstruować odpowiednio ambasadora E[mila] Wojtaszka¹) w celu odbycia rozmów z Casarolim² oraz papieżem Janem Pawłem II. W rozmowie należałoby naświetlić zagrożenia, jakie powstały dla kraju, a więc i dla Kościoła katolickiego w rezultacie zdominowania kierownictwa „Solidarności” przez skrzydło ekstremalne i awanturniczą linię polityczną przyjętą w czasie pierwszej części zjazdu „Solidarności”. Należałoby także zwrócić uwagę na wyraźne osłabienie moderującej roli episkopatu w konflikcie społecznym w Polsce. Należałoby podjąć próbę nakłonienia papieża do użycia swego wpływu i autorytetu dla uspokojenia radykalnych elementów „Solidarności”.

Wykona Urząd ds. Wyznań,

Ministerstwo Spraw Zagranicznych

oraz Wydział Zagraniczny KC PZPR.

17. Uchwalić ustawy o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym, nawet bez zgody „Solidarności” i za cenę upoważnienia rządu przez sejm do zastosowania nadzwyczajnych środków.

– odpowiedzialni: Biuro Spraw Sejmowych KC PZPR

18. Ogłosić przez rząd harmonogram stabilizacji poszczególnych segmentów rynku i zdecydowanie usprawnić organizację dostaw i sprzedaży artykułów objętych reglamentacją (przede wszystkim określić terminy pełnego pokrycia potrzeb [zaopatrzenia] np. w artykuły mączne i pieczywo, produkty owocowo-warzywne i ziemniaczane itp.).

– odpowiedzialni: rząd PRL

19. Zorganizować przez rząd plebiscyt wśród załóg górniczych w sprawie zwiększenia wydobycia węgla, z uwzględnieniem przywrócenia specjalnego funduszu mobilizującego.

– odpowiedzialni: rząd PRL

20. Konsekwentnie egzekwować w trybie przyspieszonym odpowiedzialność prawną za marnotrawstwo i niegospodarność w przedsiębiorstwach i szeroko zapoznawać w TV społeczeństwo z przebiegiem rozpraw sądowych.

– odpowiedzialni: MSW, prokuratura

Odbyć posiedzenie centralnychf, wojewódzkich i terenowych komisji współdziałania PZPR, ZSL i SD – celem ponownego podkreślenia jedności działania oraz ustalenia wspólnej jednolitej platformy politycznego działania.

Rozważyć ogłoszenie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych zawieszenia kontaktów międzynarodowych „Solidarności” aż do momentu zmiany linii politycznej związku w tej sferze jego działalności. Oznaczałoby to w praktyce nieudzielenie zgód (wizy, paszporty) na kontakty międzynarodowe „Solidarności” (do odwołania) oraz zablokowanie dostępu [do] pomocy materialnej z zagranicy.

Krok ten należałoby motywować:

– naruszeniem przez „Solidarność” uzgodnień w sprawie kontaktów międzynarodowych podejmowanych w trakcie rozmów z MSZ;

– działalnością związku prowadzącą do destabilizacji gospodarczej w kraju, co torpeduje wysiłki rządu [na rzecz] odroczenia spłat naszego zadłużenia wobec wierzycieli [z] Zachodu;

– próbami „Solidarności” zakłócenia sojuszniczych stosunków Polski z państwami socjalistycznymi.

Ewentualny wariant minimum: niewydanie wiz na drugą część zjazdu „Solidarności” przedstawicielom central związkowych, którzy ujawnili w okresie zjazdu podburzające bądź, po powrocie do swych krajów, antysocjalistyczne i antypolskie stanowisko.

Wykona Ministerstwo Spraw Zagranicznych

przy współudziale Wydziału Zagranicznego KC PZPR,

Wydział Socjalno-Zawodowy KC PZPR,

Wydział Organizacyjny KC PZPR.

W załączeniu:

1. Program działalności propagandowej.

2. Uchwały i postanowienia I Zjazdu NSZZ „Solidarność”.

3. Wnioski KW w zakresie przeciwdziałań partii w obecnej sytuacji.

Załącznik nr 1

Propozycje działań w prasie, radiu i telewizji w związku z wynikami pierwszej części zjazdu „Solidarności”

Cała nasza informacja i publicystyka musi być obliczona na izolowanie politykierów od mas członkowskich „Solidarności”. W tym celu wykorzystać trzeba, że to, czego społeczeństwo obawia się najbardziej, jest cechą charakterystyczną i skutkiem działań kół kierowniczych „Solidarności”. Partia od początku wydarzeń realizuje linię porozumienia i socjalistycznej odnowy. To ludzie decydujący o kierunkach działań „Solidarności:

– naruszali linie porozumienia i zmierzają do ostrej konfrontacji;

– zamiast demokracji urzeczywistniają anarchię i zaprowadzają terror psychiczny;

– rozbijają struktury państwa – co jest działaniem sprzecznym z interesami narodu;

– nie tylko nie pomagają w przezwyciężeniu kryzysu gospodarczego, lecz go pogłębiają, podejmując działania rujnujące sferę produkcji i rynek;

– nie zajmują się socjalno-bytowymi sprawami załóg pracowniczych, lecz opozycyjną działalnością polityczną;

– naruszają międzynarodowe interesy Polski, co może mieć katastrofalne skutki dla sytuacji w Europie i bezpieczeństwa kraju.

Upowszechnianiu tych prawd podporządkowane muszą być podstawowe kierunki naszych działań oraz konkretne przedsięwzięcia propagandowe i organizacyjne.

[I.] Podstawowe kierunki propagandy

1. Partia przez:

– konsekwentne działania na rzecz przywrócenia robotniczego charakteru PZPR;

– demokratyzację życia wewnątrzpartyjnego;

– głęboką rekonstrukcję rządu;

– program reformy gospodarczej;

– konsekwentnie samorządowy kierunek budowy struktur społecznych i gospodarczych;

– wspieranie inicjatyw służących zahamowaniu kryzysu gospodarczego – stwarzała i stwarza nadal warunki dla głębokich reform.

Partia i kierownictwo rządu, myśląc o przyszłości, z uporem działa na rzecz zminimalizowania pogarszania się warunków życia ludzi. Partia walczy konsekwentnie o pracę i chleb dla wszystkich.

2. Partia realizuje wolę wyrażoną w proteście robotniczym, tworzy z jednej strony przesłanki głębokiego zreformowania sposobu sprawowania władzy, z drugiej strony podjęła konsekwentną walkę o socjalistyczny, robotniczy charakter reform.

3. Antysocjalistyczne, politykierskie i awanturnicze, a czasami nawet agenturalne siły, głównie w kierowniczych ogniwach „Solidarności”, postanowiły wykorzystać stworzone przez protest robotniczy i partię warunki reformowania sposobu sprawowania władzy – przeciwko socjalizmowi, przeciwko rzeczywistym interesom robotniczym. To właśnie siły w kierowniczych ogniwach „Solidarności” kierują podstawową część energii związku do walki o obalenie władzy socjalistycznego państwa, do walki o zmianę ustroju.

4. Taktyka odpowiadająca strategii walki o władzę polega na:

– blokowaniu poczynań rządu i partii;

– mobilizowaniu opinii publicznej przeciwko rządowi i partii;

– tworzeniu nastrojów i podejmowaniu konkretnych poczynań, które zmierzają do organizowania samorządów w postaci, która ma służyć nie poprawie realnej sytuacji kraju, ale walce przeciwko władzy, przeciwko partii. Wyrazem tej taktyki jest treść uchwał podjętych przez pierwszą część zjazdu „Solidarności”.

5. Ten narzucony „Solidarności” kierunek działania oznacza naruszenie istoty porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia.

6. W celu osiągnięcia swych celów kierownictwo „Solidarności” wykorzystuje ufność i wiarę części społeczeństwa do tej robotniczej organizacji dla prowadzenia akcji dezinformującej społeczeństwo, ukrywając rzeczywiste cele i rzeczywisty stan związku. Dezinformacja wsparta jest:

– demagogią;

– stosowaniem terroru psychicznego;

– manipulowaniem nastrojami społecznymi przez wykorzystywanie rzeczywistych trudności kraju;

– egzekwowaniem „dyscypliny związkowej” przez ośrodki polityczne, głównie KOR, KPN, i wyszkolonych przez nie działaczy związkowych.

7. „Solidarność” niezależna od PZPR i państwa jest zależna od KOR, KPN i innych grup wrogich socjalizmowi, stała się ich zapleczem i w istocie organizacją polityczną, dającą schronienie i szanse działania przedstawicielom najróżniejszych opozycyjnych orientacji. Ten stan rzeczy, dotychczas ukrywany przez manipulatorów posługujących się związkowymi i innymi środkami masowego przekazu, został ujawniony społeczeństwu i światu w czasie pierwszej fazy zjazdu „Solidarności”.

8. Ważnym elementem taktyki kłamstwa i manipulacji opinią społeczną było uniemożliwienie telewizji i radiu transmisji ze zjazdu „Solidarności”. Pełna prawda ujawniłaby metody cynicznej gry politycznej. Mimo manipulowania opinią społeczną przez „Solidarność” prawda ta staje się dla społeczeństwa coraz bardziej oczywista.

9. Z pola widzenia pierwszej części zjazdu „Solidarności” zniknęły sprawy socjalno-bytowe i ekonomiczne, a więc to, co decyduje o wyjściu z kryzysu, o pracy i chlebie dla wszystkich.

10. Takiemu przebiegowi zjazdu sprzyjał także skład delegatów. Delegaci na zjazd to głównie etatowi pracownicy związku. Ważną rolę odegrali doradcy, działacze KOR i KPN, eksponenci „intelektualnej opozycji”, którzy w istocie przygotowali projekty dokumentów i uchwał oraz tworzyli nastrój dla przeforsowania w nich antysocjalistycznych, antypolskich akcentów.

11. Ukazywanie prawdy, oszczędne w komentarz, bogate w rzeczywistości fakty, wiarygodne i stwierdzoneg, powinno stać się głównym celem działania telewizji, radia i prasy.

12. „Solidarność” prowadzi działalność propagandową, stosując prastarą zasadę:

– wszystko, co robi kierownictwo „Solidarności”, jest dobre;

– wszystko, co robi kierownictwo państwa, jest złe.

Według tej zasady przeprowadzone jest rozumowanie na przykład w sprawozdaniu KKP. Konfrontacje to wynik prowokacji rządu, [a] dialog, rozwiązywanie problemów to zasługa „Solidarności”.

13. Politykierzy i awanturnicy z kierowniczych kół „Solidarności” wciągają związek do dywersyjnych działań w stosunku do krajów socjalistycznych:

– ingerują w wewnętrzne sprawy naszych sojuszników;

– usiłują podważać w ten sposób nasze sojusze polityczne, działając wbrew polskiej racji stanu;

– głoszą korowską tezę o totalitarnych ustrojach.

Prowadząc taką działalność, kierownicze koła „Solidarności” występują przeciwko socjalizmowi, narodowym interesom Polski i stabilizacji w Europie. Wykorzystać tu m.in. musimy: geografię zaproszeń na zjazd, geografię kontaktów, a także „Posłanie” stanowiące ingerencję w wewnętrzne sprawy innych krajów.

Pobudzać należy do refleksji nad politycznym sensem poparcia „Solidarności” przez Zachód (politycznego, finansowego i moralnego). Czy „Posłanie” [jest] zapłatą za pomoc? Czy na tym polega niezależność? Powinna być ukazywana rola „Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej” w walce ideologicznej pomiędzy dwoma systemami – dywersyjny charakter „Posłania”.

II. Działania propagandowe

1. W rozmowach, wywiadach prasowych, radiowych i telewizyjnych, sondażach w zakładach pracy, sondażach ulicznych pytać [rozmówców i respondentów] np.:

– w jakim stopniu zjazd spełnił ich oczekiwania;

– jak rozumieją wypowiedź Wałęsy o manipulowaniu na zjeździe;

– czy ich zdaniem istniała próba wymanewrowania Wałęsy jako jedynego robotnika w KKP;

– czy zdaniem rozmówcy robotnicy nadawali ton i kierunek przebiegowi zjazdu;

– czy „Solidarność” może i chce wyprowadzić kraj z kryzysu gospodarczego;

– czy zdaniem rozmówcy kierownictwo „Solidarności” prze do konfrontacji. Taka jest opinia zachodnich obserwatorów. Jeśli tak, co może z tej konfrontacji wyniknąć – jeżeli nie, to czy „Solidarność” stwarza warunki do dalszego porozumienia;

– jak [rozmówca] ocenia sprawność organizacyjną zjazdu;

– jak ocenia uchwały, jakie to może wywołać skutki wewnętrzne i na arenie międzynarodowej;

– co myśli o opinii niektórych obserwatorów, że finansowanie „Solidarności” przez Zachód (a to przecież fakt) jest najtańszą formą destrukcji systemu socjalistycznego;

– czy jego zdaniem zjazd był demokratyczny. Jak to się ma do prób manipulowania.

2. Rozmowy z dziennikarzami zachodnimi – obserwatorami zjazdu.

3. Przeanalizować „Głos Wolny” – gazetę zjazdu „Solidarności” – pod kątem naszych potrzeb propagandowych.

4. Przygotować kilka dyskusji z udziałem członków „Solidarności” nad sprawozdaniem, projektem dokumentu programowego i innymi dokumentami zjazdowymi.

5. Podejmować polemikę z publicznymi (ale nie prasowymi) wypowiedziami przywódców związku, nawet za cenę upowszechniania tych opinii (Bujak w Hybrydach).

6. Ukazywać mechanizm wzajemnego wspierania [się] KOR, „Solidarności”, KPN z „Wolną Europą” i „Kulturą”. Konkretnie, a nie [jako] model działania w wielkiej publicystyce. W takich tekstach zapytywać, co do tego ma szary człowiek – członek „Solidarności”! Czy rzeczywiście jest za?

7. Pobudzić do refleksji nad pojęciem „dyscypliny związkowej”. Do czego ona zobowiązuje, a do czego nie. Jak to jest na Zachodzie i w historii?

8. Opisywać terror i presję w zakładach pracy.

9. Pokazać zaprezentowaną na zjeździe przez delegata z Wielkopolski koncepcję „czerwonej czapeczki” – faktycznego przejęcia władzy. Konsekwencje.

10. Pokazać, co ma do zaproponowania narodowi grupa ludzi pretendująca do władzy. Konsekwencje wewnętrzne, międzynarodowe itp.

11. „Solidarność” dysponuje chwytliwymi społecznie hasłami. Nie ma jednak nic poza hasłami. Pokazać z historii role haseł przy przejmowaniu władzy i późniejszą praktykę polityczną, która obracała te hasła w ich przeciwieństwo. Demokracja, wolność, tolerancja itp. a obecne praktyki związkowe, np. ujawnić hasło typu: „Jak nas zarejestrujecie – bułkę z szynką jeść będziecie”, lansowane przed rejestracją NSZZ RI „Solidarność”.

12. Udokumentować widoczny proces rozczarowywania się ludzi do „Solidarności”. Pójść tym śladem, pokazać przyczyny.

13. Ukazać psychologiczne skutki „militaryzacji” związku, „wezwań do boju” – o co, w czyim interesie, przeciw komu?

III.

1. Powołać grupy szybkiego reagowania w radiu, telewizji i w pismach codziennych.

2. Ożywić – a de facto uruchomić na nowo – kanał radiowęzłów zakładowych. Chodzi o codzienny serwis krótkich informacji. Muszą one wchodzić w polemikę z serwisem BIPS serwowanym codziennie przez radiowęzły, muszą atakować i być agresywne! Trzeba to zrobić centralnie i zsyłać do KZ teleksem, bo inną drogą przegramy walkę z czasem.

3. Stworzyć szybko i efektywnie pracującą służbę dla analiz publikacji i działalności ogniw związku. Jednym z zadań takiej placówki byłoby dostarczanie tematów i przykładów dla prasy, drugim – analiz służących ocenie zarysowujących się tendencji, co mogłoby pomóc w wyprzedzaniu poszczególnych posunięć „Solidarności”.

4. Zwołać pilnie narady:

– z red[aktorami] naczelnymi – n[a] t[emat] treści publikacji;

– z pierwszymi sekretarzami POP – n[a] t[emat] sytuacji w środowisku dziennikarskim i zadań dla dziennikarzy – członków partii.

5. Przygotować krótkie migawki dźwiękowe z obrad zjazdu ze zwięzłym komentarzem dla radiowęzłów zakładowych.

6. Spowodować szybkie opracowanie materiału „«Solidarność» po roku”. Byłaby to kopalnia materiałów dla środków przekazu.

7. Podjąć próbę oddziaływania na prasę stowarzyszeń katolickich (PAX, ChSS) przez rozmowy z kierownictwami tych stowarzyszeń. W tej chwili jest to prasa bardziej „Solidarności” niż katolicka.

8. Przeprowadzić rozmowy z sekretarzami propagandy władz naczelnych ZSL i SD. Temat: sytuacja polityczna po zjeździe „Solidarności” i zadania prasy.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 39–64, oryginał, mps.

a W oryginale brakiem.

b W oryginale większość.

c–c W oryginale w problematyce.

d–d W oryginale wniosków.

e W oryginale zespół.

1 Emil Wojtaszek (1927–2017) – ekonomista, polityk, dyplomata; 1929–1944 przebywał we Francji (m.in. pracował jako górnik); w czasie wojny należał do francuskiego ruchu oporu; więzień KL Dachau; od 1950 r. działacz ZMP; w 1958 r. absolwent Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR; 1958–1965 członek Sekretariatu Światowej Rady Pokoju oraz wicedyrektor Międzynarodowego Instytutu Pokoju w Wiedniu; w 1972 r. podsekretarz stanu w MSZ; 1972–1976 ambasador PRL we Francji; w 1976 r. minister administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska; 1976–1980 minister spraw zagranicznych; 1980–1982 poseł na Sejm PRL; 1981–1984 ambasador PRL we Włoszech.

2 Agostino Casaroli (1914–1998) – włoski duchowny; kardynał, sekretarz stanu i przewodniczący Administracji Dóbr Stolicy Apostolskiej, subdziekan kolegium kardynalskiego.

f W oryginale centralne.

g Tak w oryginale.

Nr 108

1981 wrzesień 12, Warszawa – Tezy na telekonferencję opracowane przez Biuro Polityczne KC PZPR

aTezy na telekonferencjęa

Należy oceniać, iż wroga polityczna wymowa I Zjazdu „Solidarności” to wynik oddziaływania dywersji ideologicznej zachodnich ośrodków – Brzeziński¹ – Instytut ds. Badania Wschodu, emigracja polska na Zachodzie, ich tuby w postaci działania takich ludzi jak Geremek i dołączające do nich grupy krajowe: „komandosi”, KSS „KOR”, KIK, byłe elementy obszarnicze.

Należy przypomnieć historię wrogich działań tych grup, ich uczestników [z] nazwiskami i rodowodami; wskazać ich pole działania w „Solidarności”, gdyż wykorzystali robotnicze niezadowolenie do przykrycia swej antysocjalistycznej i antynarodowej działalności.

bNależy społeczeństwu wyjaśnić, iż:

1. Przy ich udziale opracowany program „Solidarności” nie jest programem robotniczym.

2. Ich program i założenia nie dają żadnych rozwiązań nurtujących społeczeństwo: problemów wyżywienia, perspektyw wyjścia z kryzysu.

3. Wskazując społeczeństwu ich politykierstwo, należy wyjaśniać, że wpychają oni kraj w konflikt międzynarodowy i zagrażają niepodległemu bytowib.

W działaniu państwa, partii nadal realizujemy linię porozumienia z klasą robotniczą i jej związkami zawodowymi, w tym z „Solidarnością”, ale podejmujemy walkę z politycznym wrogiem ustroju i państwa, jakim jest cała ekstrema „Solidarności”.

Należy przyjąć zasadę, że prawo jest jedno dla wszystkich i bezwzględnie, kto je naruszy, nawet działacz KOR skryty za parawanem działacza z „Solidarności”, będzie za swą wrogą działalność odpowiadał, nawet w przypadku zaistnienia cząstkowej konfrontacji, strajku w zakładzie pracy.

Działalność środków masowego przekazu należy przygotowywać ostrożnie, stopniowo przekazywać społeczeństwu argumenty i prawdziwe oblicze polityczne działaczy „Solidarności” i wydarzeń ze zjazdu, a szczególnie oceny poszczególnych uchwał.

Stwierdzono, iż część ekstremy w „Solidarności” boi się skutku mądrej propagandy w środkach masowego przekazu – stąd ich walka o nie.

W propagandzie trzeba językiem przystępnym wyjaśniać rolę, zakres działania związków zawodowych, pokazywać przykłady z innych krajów świata, czym się zajmują, i na tym tle obnażyć działania „Solidarności” doprowadzające kraj do anarchii i jej skutki dla społeczeństwa.

Nieomal konieczne jest zaakcentowanie, pokazanie nieomal przez fakty dokonane, skutków działań władzy państwowej, jej możliwości i siłę. Ze względów psychologii społecznej jest to obecnie konieczne tak wewnątrz państwa, jak i na zewnątrz – np. w sprawie wydania wizy Kirklandowi.

W działalności partii i rządu należy wyjść cz rozwiązaniem doraźnych problemów i zaspokojeniem potrzeb społeczeństwac, jak chleb dobrej jakości, cukier, ciepło czy papierosy.

Pierwszoplanowym kierunkiem działania czynników politycznych i administracyjnych kraju winno być zdobycie zaufania i poparcia załóg dużych zakładów pracy. Należy zrobić wszystko, by przeforsować hasło w NSZZ „Solidarność”, że na spotkania do tych załóg po zjeździe winni iść delegaci, a nie doradcy.

Winno się wykorzystać zauważone niepokoje Kościoła katolickiego wynikające z antypaństwowego kierunku zjazdu „Solidarności”.

Należy przygotować wszelkie możliwe środki pozwalające na izolowanie od ekstremy „Solidarności” inteligencji, środowisk twórczych, a szczególną uwagę zwrócić na pracowników środków masowego przekazud.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 94–95, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

1 Zbigniew Brzeziński (1928–2017) – polsko-amerykański politolog, sowietolog, dyplomata; prof. nauk politycznych na Uniwersytecie Columbia oraz Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa; doradca amerykańskich prezydentów Johna F. Kennedy’ego i Lyndona Johnsona; jako doradca ds. bezpieczeństwa narodowego w czasie prezydentury Jimmy’ego Cartera wywarł ogromny wpływ na kierunek polityki amerykańskiej wobec ZSRR i państw bloku wschodniego (wojna ideologiczna, pomoc finansowa dla „Solidarności” czy Radia Wolna Europa); od 1981 r. związany z Centrum Badań Strategicznych i Międzynarodowych Uniwerystetu Georgetown w Waszyngtonie; w 1988 r. członek zespołu ds. bezpieczeństwa narodowego w sztabie wyborczym George’a H.W. Busha; zaangażowany w kampanie Billa Clintona i Baracka Obamy.

c–c W oryginale z problemami doraźnych rozwiązań potrzebnych społeczeństwu.

d Poniżej nieczytelny podpis.

Nr 109

1981 wrzesień 15, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału I Departamentu III „A” MSW dotyczący sytuacji pomiędzy turami I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 15 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b3b

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 000131/80.

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 15 IX 1981 [r.].

03. GD 025686.

04. Miazga Zbigniew, 376266.

05 Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” w zakresie wykorzystywania przez L[echa] Wałęsę organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej informuję o dalszych ustaleniach.

Z uzyskanych od źródła ps. „Robert” informacji wynika, że L[ech] Wałęsa od dnia 14 IX br. przebywa w Warszawie w związku z mającym się odbyć w dniu dzisiejszym posiedzeniem Komisji Sejmowej ds. ustawy o związkach zawodowych. Członkowie grupy negocjacyjnej „Solidarności” mieli się spotkać w dniu 14 września ok. godz. 20.00–21.00 w hotelu „Solec”. O powyższym w dniu 14 IX br. poinformowano Wydział III Departamentu III „A” MSW w Warszawie. W nawiązaniu do wcześniejszych informacji świadczących o tym, iż L[ech] Wałęsa stara się pozyskać do współpracy B[ogdana] Borusewicza, oferując mu różne funkcje w NSZZ „Solidarność”, uzyskano kolejne dane potwierdzające kategoryczną odmowę B[ogdana] Borusewicza podjęcia takiej współpracy. W podjęciu takiej decyzji B[ogdana] Borusewicza utwierdził przebieg pierwszej tury KZD oraz zachowanie się i polityka kadrowa stosowana przez L[echa] Wałęsę.

Źródło ps. „Pasat” poinformowało, że w[i]ceprzewodniczący KKP Ryszard Kalinowski polecił poszczególnym zarządom regionalnym, ażeby członkowie prezydiówc tych zarządów złożyli wnioski paszportowe w komendach MO właściwych dla miejsca zamieszkania. Powyższe podyktowane jest tym, iż główną przeszkodą w organizowaniu wyjazdów zagranicznych jest uzyskanie w krótkim terminie paszportu.

Ponadto zwrócił się o dostarczenie danych dot[yczących] członków prezydiówc, a mianowicie:

1. Zakres kompetencji, stanowisko i specjalizacja w prezydium.

2. Zawód wykonywany, zakład pracy przed wyborem.

W dniu 10 IX 1981 r. do KKP NSZZ „Solidarność” wpłynęło oświadczenie Konfederacji Autonomicznych Związków Zawodowych o treści:

„Problematyka pomocy żywnościowej nadchodzącej do Polski z zagranicy w formie darów dla rozmaitych instytucji i organizacji stanowi szczególną troskę w poczynaniach KAZZ.

Aczkolwiek ilość nadsyłanej żywności jest znikoma w stosunku do potrzeb społecznych, w obecnej sytuacji gospodarczej kraju nie wolno dopuścić do marnotrawstwa nawet najmniejszych ilości.

Do opinii publicznej przedostają się ostatnio bulwersujące informacje o przetrzymywaniu w magazynach celnych nadchodzących przesyłek. Ma to aktualnie miejsce m.in. w urzędach celnych kolejowych oraz lotniczym w Warszawie. Powoduje to niekiedy psucie się składowanej żywności. Sytuacja taka nie jest spowodowana, jak niektórzy sądzą, złą wolą celników. Utrzymuje się ona na skutek wejścia w życie z dniem 12 VI 1981 r. rozporządzenia ministra handlu zagranicznego, na mocy którego przesyłki z zagranicy przeznaczone dla organizacji społecznych traktowane są przez władze celne w sposób dyskryminujący.

Upatrując w przepisach przyczyny systemowej zaistniałej sytuacji, Konfederacja Autonomicznych Związków Zawodowych wystąpiła do Rady Państwa o uchylenie wspomnianego rozporządzenia, jako sprzeczne[go] z obowiązującym porządkiem prawnym i interesem społecznym.

Jednocześnie KAZZ widzi pilną potrzebę podjęcia przez Prokuraturę Generalną postępowania wyjaśniającego przeciwko kierownictwu Głównego Urzędu Ceł, podlegającego ministrowi handlu zagranicznego. Zdaniem KAZZ istniejący stan rzeczy, polegający na niewydawaniu przez GUC zezwoleń dopuszczających przesyłane dary do obrotu, nosi wszelkie znamiona świadomego sabotażu gospodarczego. Grupa robocza KAZZ”.

Z posiadanych informacji wynika, że na zaproszenie francuskiej centrali związkowej (CFDT), w celu przygotowania wizyty L[echa] Wałęsy we Francji, w dniach 17–23 IX br. wyjeżdża pracownik Działu Zagranicznego KKP Józef Kaczkowski¹. W tym samym celu w dniach 20–23 IX br. udaje się do Francji w[i]ceprzewodniczący KKP Ryszard Kalinowski. KKP NSZZ „Solidarność” przyjęła również zaproszenie do wzięcia udziału, w charakterze obserwatora, w kongresie szwedzkiej centrali LO. „Solidarność” reprezentować będzie Ryszard Kalinowski, który uda się do Szwecji dnia 18 IX br., skąd dnia 20 IX br. uda się do Francji. R[yszardowi] Kalinowskiemu towarzyszyć będzie pracownik Działu Zagranicznego (tłumacz) Barbara Tuge².

W dniu dzisiejszym pracownicy drukarni Zarządu Regionu w Gdańsku (siedziba zarządu) zapowiedzieli stan gotowości strajkowej w godz. 7.00–9.00. Wydali także ulotkę o treści:

„Do pracowników Biura Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ «Solidarność».

Aby uniknąć niejasności dot[yczących] naszej sprawy, informujemy wszystkich pracowników, że 15 IX br. od godz. 7.00 do 9.00 ogłaszamy stan gotowości strajkowej. O godz. 9.00 mamy podjąć rozmowy z czołowymi członkami prezydium. Jeżeli nie przyniosą pożądanego efektu i podpisania porozumienia, będziemy zmuszeni podjąć akcję strajkową – strajk okupacyjny. Wyjaśniamy, że nasze wielokrotne starania o zmianę dotychczasowej sytuacji w drukarni nie odniosły skutku.

Dla przykładu:

1. Strajk w drukarni w maju br. (niespełnienie żadnego postulatu z porozumienia podpisanego przez Bogdana Lisa).

2. Kilkakrotne rozmowy z przedstawicielami prezydium.

3. Kilkakrotne pisma do prezydium.

Wydaje nam się, że sprawa drukarni jest nie tylko naszą sprawą. W związku z tym prosimy o pełne zrozumienie i solidarność w podejmowanej przez nas akcji. Akcja strajkowa podjęta została przez wszystkich pracowników drukarni oprócz jednego drukarza. Nasze postulaty są wynikiem długotrwałych i wnikliwych dyskusji prowadzonych w gronie pracowników drukarni. Załączamy listę postulatów, które mają być podstawą do rozmów:

1. Natychmiastowe pełne zabezpieczenie drukarni.

2. Natychmiastowe zabezpieczenie ppoż. i BHP.

3. Natychmiastowe zorganizowanie warsztatu mechanika i elektryka.

4.d Natychmiastowe zapewnienie warunków do pracy.

5. Zorganizowanie współpracy z innymi działami.

6. Zapewnienie stałych dostaw środków produkcji.

7. Żądamy prawa akceptacji kierownika przez załogę drukarni.

8. Wydanie pełnych kompetencji kierownikowi oraz wyjaśnienie roli pana Złotkowskiego³ w drukarni.

9. Natychmiastowa regulacja płac.

10. Żądamy prawa współdecydowania w organizacji pracy drukarni”.

Z rozpoznania wynika, że do zgłoszonych postulatów ustosunkować ma się Komisja Zakładowa ZR NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. W dniu dzisiejszym o godz. 17.00 odbędzie się zebranie organizacji związkowej Biura Zarządu celem niedopuszczenia do akcji strajkowej. Z dyskusji pomiędzy K[onradem] eMarusczykieme, Z[dzisławem] Złotkowskim i A[ndrzejem] Butkiewiczem⁴ wynika, że bez uzgodnienia z KZ NSZZ „Solidarność” pracowników Biura Zarządu nie może być podjęta akcja strajkowa w ramach działu drukarni. W przypadku wykorzystywania maszyn poligraficznych do druku ulotek osoby odpowiedzialne za pracę drukarni mogą otrzymać natychmiastowe wypowiedzenie z pracy lub bbyćb zawieszone w czynnościach po zastąpieniu ich pracownikami innych drukarni. Zdaniem Z[dzisława] Złotkowskiego zarząd nie może ustąpić teraz, gdyż będzie w przyszłości stale „szykanowany” przez pracowników drukarni.

Ponadto informuję, że w okresie pierwszej tury obrad I KZD NSZZ „Solidarność” na bieżąco przekazywane były informacje dot[yczące] wystąpień L[echa] Wałęsy, prezentowanej postawy oraz kuluarowych rozgrywek personalnych – meldunkami w sprawie krypt. „Sejmik”, identyfikator nr 001625/81.

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 3–5, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu. W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale prezydium.

1 Brak bliższych danych.

d W oryginale 5. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja.

2 Barbara Tuge-Erecińska (ur. 1956 r.) – dyplomata; absolwentka skandynawistyki UG; w 1981 r. tłumaczka w Dziale Zagranicznym KKP NSZZ „Solidarność”; 1982–1987 działaczka Prymasowskiego Komitetu Osobom Uwięzionym; od 1991 r. pracowniczka MSZ, ambasador RP (m.in. w Szwecji i Danii); 21 I 1978 r. zarejestrowana przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 24689 jako KO; przerejestrowana na kandydata na TW; 13 IX 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-17977 z powodu odmowy współpracy, nie zachowały się; 1982–1990 pozostawała w zainteresowaniu operacyjnym Wydziału V/Inspektoratu 2/Wydziału Studiów i Analiz KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. karty Mkr-2, DE-14/0 dot. B. Tuge-Erecińskiej z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

3 Zdzisław Złotkowski (ur. 1940 r.) – mechanik; 1957–1982 mechanik w Gdańskiej Stoczni Remontowej; uczestnik Grudnia ’70, łącznik między KS a Wydziałem M-3; w czerwcu 1976 r. uczestnik jednodniowego strajku popierającego protesty w Radomiu i Ursusie; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Gdańskiej Stoczni Remontowej, członek KS; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w Gdańskiej Stoczni Remontowej, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, oddelegowany do pracy w MKZ w Gdańsku; od stycznia 1981 r. członek Prezydium MKZ, następnie ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1989 działacz TKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskiej Stoczni Remontowej; 1978–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kurier” oraz przez Wydział V WSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Zło”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Z%C5%82otkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e–e Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Bielińskim.

4 Andrzej Butkiewicz (1955–2008) – student UG; współzałożyciel SKS (relegowany z uczelni na wniosek ówczesnego szefa SZSP UG Aleksandra Kwaśniewskiego); członek WZZ, w sierpniu 1980 r. kierował Wolną Drukarnią Stoczni Gdyńskiej, następnie drukarnią NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od grudnia 1982 r. na emigracji w RFN, następnie w USA; współpracownik Polskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego; od 1979 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Zecer”. Zob. S. Cenckiewicz, Andrzej Butkiewicz, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 4, s. 34–36; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Butkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 110

1981 wrzesień 15, Warszawa – Protokół posiedzenia grupy operacyjnej MSW u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego

Warszawa, dnia 15 IX [19]81 [r.]

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Zapis

z posiedzenia w dniu 11 IX [19]81 [r.] grupy operacyjnej u wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego

Naradę prowadził gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski, proponując następujący porządeka:

1. Krótka ocena polityczna I tury zjazdu „Solidarności”.

2. Wnioski operacyjne do działań na okres do II tury.

3. Przygotowanie telekonferencji z komendantami woj[ewódzkimi] i kierunki działań.

Przygotowana w grupie operacyjnej wstępna ocena I tury zjazdu (którą opracował tow[arzysz] Kasperski) została przyjęta przez tow[arzysza] Barcikowskiego i na telekonferencji przekazana sekretarzom KW PZPR. Tow[arzysz] Barcikowski przekazał propozycje, co robić dalej. Na wtorek 15 września przygotowuje się posiedzenie Biura Politycznego.

Ocena i zadania [od] tow[arzysza] Barcikowskiego w załączonym stenogramie.

W dyskusji przyjęto 3 kierunki:

– ocena materiału z I etapu,

– uzupełnienie o inf[ormacje] z Gdańska tow[arzyszy] Sasina i Kucy¹,

– uwagi i uzupełnienia innych departamentów.

1. Dyr[ektor] Dep[artamentu] I gen. bryg. Słowikowski² z przedstawioną oceną zgadza się, może I akapit – reprezentacja poglądów jest niewyrazista. W prognozach budzi wątpliwości ostatni akapit.

2. Dep[artament] II: tow[arzysz] Groniecki uważa, iż duże odbicie problemu centralizmu w „Solidarności” będzie w II turze zjazdu, bo to ubezwłasnowolnienie regionów. II tura może być przeniesiona na październik. Należy wyraźniej przedstawiać, że zjazdem manipulowali ludzie z KOR, KIK.

Jest wstępna informacja o potrzebie utworzenia Frontu Ocalenia Narodowego. Utworzyła się jawna grupa ekstremy (Rulewski, Gwiazda). Prosi o dokładne rozliczenie składu socjalnego zjazdu – potrzebne do prasy. Tow[arzysz] gen. Słowikowski przedstawia, iż mniejszość bnarzuca zdanieb większości – to jest charakterystyczne dla „Solidarności” i ten terror – [w stosunku] do swoich też stosowany, ten bandytyzm społeczny należy obnażać i pokazywać społeczeństwu.

3. Wiceminister Krzysztoporski przypomina, iż należy pilnie wyjaśnić i udokumentować sprawę zaproszenia zw[iązków] zaw[odowych] z k[rajów] s[ocjalistycznych] na zjazd „S[olidarności]”. Pełne ustalenia Dep[artamentu] II przekazać do wykorzystania w KC. Podobnie postąpić w sprawie wysłania z Wrocławia dokumentu „S[olidarności]” do sek[retarza] gen[eralnego] ONZ.

4. Dyr[ektor] Dep[artamentu] III płk Walczyński³. Dokument mu odpowiada – wyraźniej należy zaznaczyć umocnienie ekstremalnego skrzydła „S[olidarności]”.

5. Dep[artament] IV: płkc […]. Kościół z niepokojem śledził narastanie na zjeździe radykalizmu. Konferencja episkopatu w dniu 14 września da pełną ocenę zjazdu.

6. Tow[arzysz] płk Fedyna. Odgłosy po zjeździe różne – od różnych uchwał i generalnie. Posłanie do k[rajów] s[ocjalistycznych] uznano za b[ardzo] duże głupstwo. Podnosi się oceny o b[ardzo] małym, „niedemokratycznym” przedstawicielstwie – 800 delegatów na taki duży związek.

7. Tow[arzysz] płk Sasin. Ludzie rozchodzili się ze zjazdu b[ardzo] niezadowoleni, gdyż dużo polityki i trudno będzie się obronić przed załogami – brak ustaleń, co robić ma związek w syt[uacji] kryzysowej kraju. Spodziewana już jest niższa frekwencja na II turze zjazdu. W Gorzowie chcą zamieniać mandaty (delegatów), są b[ardzo] rozgoryczeni i zniechęceni swą delegacjąd. Słowik i Modzelewski celowali w obalaniu już przyjętych wniosków. Teksty uchwał, a szczególnie deklaracja programowa będą dla przeciętnych związkowców nieczytelne. Rozliczali jeden drugiego. Wpadka Onyszkiewicza, gdy bpodważał inform[ację]b TASS, a po sprawdzeniu publicznym okazała się dobra.

Min[ister] Krzysztoporski zalecił uporządkowanie opinii osobowych źródeł, zwracając uwagę na ich subiektywizm (są pod naszyme wpływem).

Do oceny opracować uzupełnienia poszczególnych pionów, by na wtorek otrzymali to tow[arzysze] Kania, Milewski i Kiszczak (o centralizmie, skład socjalny, zaproszenie zw[iązków] zaw[odowych] k[rajów] s[ocjalistycznych], inf[ormacja] TASS a Onyszkiewicz).

Uwaga operacyjna – ustalić, kto [był] inicjatorem posłania do k[rajów] s[ocjalistycznych] – bSobieszek, za nimb Gwiazda? Tow[arzysz] Walczyński – że to podobne do Michnika.

Tow[arzysz] Walczyński daje propozycyjne uwagi do referatu:

– zdecydowane umiędzynarodowienie „S[olidarności]”,

– próba bwchłonięciab „Solidarności Wiejskiej”,

– problem NZS – inne org[anizacje] młodz[ieżowe] (ok. 10) w Gdańsku, zjazd org[anizacji] szkolnych,

– dla sojuszniczych bpartiib, dla grup bkatolickichb problem powołania Kom[itetu] Ocalenia Narodowego może być dużym utrudnieniem.

Należy zabezpieczać spotkania, wiece, manifestacje, pilnować inicjatyw młodzieżowych.

W dyskusji między tow[arzyszami] Walczyńskim, Sasinem i Gronieckim rozważano narastające trudności w pracy operacyjnej (z osob[owymi] źród[łami] inf[ormacji]).

Gen. Słowikowski uważa, iż nie docenia się psychologii tłumu. Nie tak dawno tłum śpiewał 100 lat, skandował „Gierek” – teraz krzyczy: „Niech żyje «Solidarność»”. Tłum – grupy społeczne – szanuje „silnego”, a u nas nikt nikogo nie obronił (Gorzów, Rzeszów). Prawda jest taka, iż bezkarność ludzi rozzuchwala.

Jak prowadzić dział[ania] propagandowe?

– co bwieczórb wybiórczo analizować uchwały „S[olidarności]” językiem przystępnym – czym to grozi – co to anarchia itp.;

– wyrabiać przekonanie, iż rząd jest zdecydowany na konfrontację.

W kontaktach zagranicznych:

– Brytyjczycy pytają się, gdzie są inne zw[iązki] zawod[owe] (dlaczego nie ma w j[ęzyku] ang[ielskim] informatora);

– brozzuchwalab sprawa bŚwięcickiegob;

– wiza nie powinna być wydana bKirklandowib – administracja USA też ma z nim kłopoty – nie demonizować;

– okazać zdecydowane bruchy rządub.

Wiceminister Krzysztoporski stawia pytania:

Co ma zrobić Biuro Polityczne, czy ma się odbyć II tura zjazdu „S[olidarności]”, czy zwołać nadzwyczajny zjazd? Konfrontacja – zamkniemy 1500 ludzi – wywołamy strajk generalny i co dalej?

Dyrektor Ciastoń.

bUstawienie propagandą:b

– jak przemawiać do ludzi – jak trafić bi pokazać trzydziestolatkowi grozębf i skutki konfrontacji. bDawaćb wiedzę o delegatach – kto to był;

– naświetlać sylwetki ludzi – co robili na zjeździe – [z] nazwiskami;

– zapotrzebowanie na programy – jak my to widzimy – program „S[olidarności]” (może należy nam opracować warianty programu?);

– dać brozwiązaniab w krótkim czasie bdoraźnychb spraw rynkowych (chleb, cukier, ciepło).

Dep[artament] IV. Wykorzystując pewne elementy poglądów Wyszyńskiego – b2b „Solidarności” (nie jednoczyć) – ograniczony program społ[eczny] „S[olidarności]” – odciąć Kościół od „S[olidarności]”.

Tow[arzysz] Kbucab stawia trzy pytania:

– czego boi się „S[olidarność]” – propagandy – stąd atak;

– o kogo walczą – o duże zakłady pracy;

– zagrożenie samounicestwieniem.

Proponuje, by sterować spotkaniami – [przez] wygodnych nam ludzi – opowiadać plotkarzom bnegacjeb ze zjazdu – rzucić hasło spotkania po zjeździe z delegatami, nie doradcami.

Wiceminister Krzysztoporski.

Wynik zjazdu „S[olidarności]” to rezultat dywersyjnej dział[alności] antykomunistycznej. Fala niepokoju robotniczego przykryła antysocjalizm (Kuroń, bChrzanowskib, b[yli] obszarnicy – to z nazwiskami i rodowodem pokazać społeczeństwu).

Program „S[olidarności]” nie jest programem robotniczym:

– nie rozwiązuje problemów wyżywienia,

– powoduje konflikt międzynarodowy, zagrożenie niepodległości.

Strategia:

– nadal linia porozumienia, lecz ze związkami zawodowymi, a walka z politycznym wrogiem, z ekstremą;

– prawo jest prawem – kto naruszy, odpowiada. Stanie stocznia – trudno, czyli cząstkowa konfrontacja;

– partia musi wyjść z problemem chleba, cukru, ciepła i btob konsekwentnie zrealizować i zdyskontować;

– ostrożnie działać przez środki mas[owego] przekazu;

– na zakł[adach] pracy praktycznie nie istnieją org[anizacje] partyjne, stąd trudne zadanie ograniczania wrogich wpływów „S[olidarności]”.

Przygotowanie telekonferencji z kom[endantami] woj[ewódzkimi] w dniu 12 IX o 10.00.

1. Dostali wstępną ocenę (od sekr[etariatów] KW), uzupełnić zadaniami operacyjnymi.

2. Krótka ocena planów pracy – jakie wnioski.

Opracował:

(–) płk E[dward] Kasperski

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 14–18, oryginał, mps.

a Obok przekreślone odręcznie słowo narady.

1 Władysław Kuca (1934–2012) – płk MO; od 1953 r. funkcjonariusz WUBP w Poznaniu; 1953–1954 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1955–1961 oficer operacyjny Wydziału III WUdsBP/KW MO w Poznaniu; 1962–1971 kierownik grupy Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1971–1973 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Poznaniu; 1973–1979 starszy inspektor Wydziału II Departamentu III MSW; 1979–1980 zastępca naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW; 1980–1982 naczelnik Wydziału III Departamentu III „A” MSW; jeden z twórców strategii zwalczania „Solidarności”; po wprowadzeniu stanu wojennego współautor wymierzonych w Lecha Wałęsę operacji krypt. „Mieszko”, „Oko”, „Sąd”, „Ambasador”; 1982–1985 dyrektor Biura Studiów MSW; odwołany ze stanowiska w związku ze sprawą Eligiusza Naszkowskiego; skierowany na stanowisko starszego inspektora na etacie niejawnym Departamentu V MSW – bez zmiany uposażenia i z pozostawieniem finansowania przez Departament Kadr MSW; 17 VII 1989 r. oddelegowany do pracy w grupie operacyjnej Departamentu V MSW w ZSRR (na budowie w Kłajpedzie); w związku z likwidacją etatów niejawnych w 1990 r. przeszedł na emeryturę. Zob. AIPN, 0604/1541, t. 1, Akta osobowe W. Kucy.

2 Jan Słowikowski (1927–2011) – gen. bryg. MO; 1947–1948 rachmistrz WUBP w Rzeszowie; 1948–1949 młodszy referent Sekcji 4 Wydziału IV WUBP w Rzeszowie; w 1949 r. starszy referent Sekcji 3 Wydziału IV WUBP w Rzeszowie; 1949–1950 referent Sekcji 5 Wydziału IV WUBP w Rzeszowie; 1950–1951 kierownik Sekcji 5 Wydziału IV WUBP w Rzeszowie; 1951–1952 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1952–1953 starszy referent Sekcji I-3 Departamentu VII MBP; 1953–1955 kierownik Sekcji 4 Wydziału I Departamentu VII MBP/KdsBP; 1955–1956 kierownik sekcji Departamentu I KdsBP; 1956–1959 starszy oficer operacyjny Departamentu I KdsBP/MSW; 1959–1961 zastępca naczelnika Wydziału II Departamentu I MSW; 1961–1962 zastępca naczelnika Wydziału IV Departamentu I MSW; 1962–1964 naczelnik Wydziału IV Departamentu I MSW; 1964–1969 starszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW (oficjalnie I sekretarz Delegacji PRL przy ONZ); 1969–1972 naczelnik Wydziału I Departamentu I MSW; 1972–1974 naczelnik Wydziału III Departamentu I MSW; w 1974 r. zastępca dyrektora Departamentu I MSW; 1974–1981 dyrektor Departamentu I MSW; 1981–1983 zastępca szefa Służby Wywiadu i Kontrwywiadu MSW; 1983–1986 dyrektor Departamentu I MSW na etacie niejawnym (w latach 1983–1984 ambasador PRL w Iranie, wg Planu pracy p[unktu] o[peracyjnego] krypt. „Persepolis” w Teheranie na okres 1988–1989 na placówce nie prowadził działalności wywiadowczej, zob. AIPN, 3246/249, k. 41–43). Zmuszony do przejścia na emeryturę w związku z udziałem w aferze „Żelazo”. Zob. AIPN, 003175/22, Akta osobowe J. Słowikowskiego.

b–b Wpisano odręcznie.

c Nie wpisano nazwiska. Chodzi o płk. Konrada Straszewskiego. Konrad Straszewski (ur. 1927 r.) – gen. dyw. MO; 1952–1953 starszy referent Wydziału V Departamentu V MBP; 1953–1954 starszy referent Wydziału II Departamentu XI MBP; 1954–1955 kierownik Wydziału II Departamentu XI MBP/KdsBP; 1955–1956 kierownik Wydziału II Departamentu VI KdsBP; 1956–1957 starszy oficer operacyjny Wydziału II Departamentu VI KdsBP; 1957–1958 starszy oficer operacyjny Wydziału V Departamentu III MSW; 1958–1962 zastępca naczelnika Wydziału V Departamentu III MSW; w 1962 r. starszy inspektor Wydziału V Departamentu III MSW; 1962–1964 starszy inspektor kierownictwa Departamentu IV MSW; 1964–1971 naczelnik Wydziału I Departamentu IV MSW; 1971–1974 zastępca dyrektora Departamentu IV MSW; 1974–1981 dyrektor Departamentu IV MSW; 1981–1983 dyrektor generalny MSW; 1983–1985 podsekretarz stanu MSW. Zob. AIPN, 01552/2, Akta osobowe K. Straszewskiego.

3 Henryk Walczyński (1928–2013) – płk MO; 1949–1950 młodszy referent Wydziału V WUBP w Kielcach; 1950–1952 referent Wydziału V WUBP w Kielcach; 1952–1953 referent Wydziału VI Departamentu V MSW; w 1953 r. starszy referent Wydziału VI Departamentu V MSW; 1953–1954 starszy referent Wydziału V Departamentu V MSW; 1954–1955 starszy referent Wydziału VII Departamentu III MSW; 1955–1957 starszy referent Wydziału VI Departamentu III MSW; w 1957 r. oficer operacyjny Wydziału I Departamentu III MSW; 1957–1962 starszy oficer operacyjny Wydziału I Departamentu III MSW; 1962–1963 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu III MSW; 1963–1965 zastępca naczelnika Wydziału IV Departamentu III MSW; 1965–1973 naczelnik Wydziału IV Departamentu III MSW; 1973–1976 słuchacz ASW; 1976–1977 starszy inspektor Departamentu III MSW; 1977–1980 zastępca dyrektora Departamentu III MSW; 1980–1982 dyrektor Departamentu III MSW; 1982–1988 komendant wojewódzki MO/szef WUSW w Radomiu; 1988–1989 w dyspozycji dyrektora Departamentu Kadr MSW; 25 IV 1989 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN, 0604/1470, Akta osobowe H. Walczyńskiego.

d W oryginale demokracją.

e Pierwotnie znacznym. Słowo poprawiono odręcznie.

f Obok przekreślone odręcznie słowo sprawę.

Nr 111

1981 wrzesień 17, Warszawa – Plan działań operacyjno-politycznych MSW w związku z drugą turą I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia a17a IX 1981 [r.]

Tajne aspec[jalnego] znacza[enia]

Egz. nr a2a

Plan

działań operacyjno-politycznych MSW mających na celu ograniczenie skali zagrożeń ideowo-politycznych kraju w okresie poprzedzającym drugą turę zjazdu „Solidarności” oraz podczas jego trwania, wraz z uzyskiwaniem wyprzedzającej i bieżącej informacjib

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

I

Ograniczyć popularność i atrakcyjność wrogich nam politycznie skutków I Zjazdu „Solidarności” za granicą.

1. Przeprowadzić szereg akcji specjalnych obliczonych na kompromitację na terenie zagranicznym działaczy antysocjalistycznych i ekstremalnych „Solidarności”.

2. Przygotować i przeprowadzić rozmowy z obiektywnymi i życzliwymi nam działaczami politycznymi i związkowymi za granicą w celu stymulowania działalności „Solidarności” w kierunku dla nas pożądanym.

3. Doprowadzić do świadomości szerokiej opinii publicznej na Zachodzie, że wyniki zjazdu „Solidarności” są niekorzystne nie tylko dla sytuacji wewnętrznej Polski, ale stwarzają także groźbę dla odprężenia w Europie i strategicznych kierunków w polityce zagranicznej czołowych państw europejskich (Francja, RFN).

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

16 IX – 20 X

Stałe

Stałe

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

a–a Wpisano odręcznie.

b W tabeli pominięto ostatnią, pustą kolumnę „Uwagi”.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

II

Ograniczyć negatywne działania z zagranicy na kraj – stymulować korzystne dla nas działania.

1. Zrealizować działania zmierzające do storpedowania przyjazdu delegacji jugosłowiańskich związków zawodowych na II turę zjazdu „Solidarności”.

2. Prowadzone są przedsięwzięcia, których celem jest kompromitacja kierownictwa Biura AFL-CIO w Paryżu – Browna¹ – jako agenta CIA. Jednocześnie będzie zrealizowany plan inspiracyjno-propagandowy, ukazujący prawicowy i antykomunistyczny charakter AFL-CIO i jego przywódcy Kirklanda.

3. Doprowadzić do świadomości wpływowych kół w Watykanie, że przebieg I tury zjazdu „S[olidarności]” grozi przekreśleniem dotychczasowych osiągnięć uzyskanych po Sierpniu ’80, w tym w dziedzinach żywotnych dla Kościoła w Polsce. Reakcją winien być nacisk na polski episkopat w kierunku przeciwstawiania się Kościoła siłom antysocjalistycznym i ekstremalnym „Solidarności”.

4. Kontrola operacyjna dziennikarzy i korespondentów akredytowanych na II turę zjazdu, stymulowanie ich opinii i artykułów prasowych.

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

Wydz[iały] Dep[artamentu] I

14–21 IX 1981 [r.]

14 IX – 26 IX

Do 25 IX 1981 [r.]

4 IX – 20 X [19]81 [r.]

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

Dyr[ektor] Dep[artamentu] I

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

III

Dostępnymi środkami pracy operacyjnej oddziaływać na świadomość pracowników

1. Zminimalizować społeczne znaczenie zjazdu przez opracowanie zindywidualizowanych planów zadań dla osobowych źródeł informacji mających wpływ na pracę poszczególnych redakcji.

2. Wypracowanie aktywnych zadań dla sieci TW bezpośrednio obsługującej II turę zjazdu (akredytowanych), wywodzących się tak spośród korespondentów zagranicznych, jak też ekspertów „Solidarności” – w celu:

16 IX – 20 X

Do 18 IX [19]81 [r.]

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

1 Irving Brown (1911–1989) – amerykański działacz związkowy, agent CIA; europejski przedstawiciel American Federation of Laborand Congress of Industrial Organizations; po II wojnie światowej pomagał budować niekomunistyczne związki zawodowe we Francji i Włoszech; działał na obszarze byłych kolonii, m.in. w Algierii, Tunezji, Ghanie, Kenii; organizował przyjazd Aleksandra Sołżenicyna i Władimira Bukowskiego do USA; wspierał NSZZ „Solidarność”.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

środków masowego przekazu – a przez nich na prasę zagraniczną i publikatory krajowe.

a) tonizującego działania na otoczenie;

b) ukazywania tylko problemów związkowych;

c) wyszukiwania ośmieszających elementów zjazdu;

d) ukazywania irracjonalnych poczynań politycznych poszczególnych osób z kręgu KOR–KPN.

3. Przygotować zestaw dziennikarzy krajowych z prasy, radia i telewizji, którzy będą gotowi w każdej sytuacji wykonać zadania zlecone przez partię.

4. Środkami pracy operacyjnej zapewnić kontrolę dziennikarzy zachodnich obsługujących II turę zjazdu.

Do 18 IX [19]81 [r.]

Od 24 IX – 10 X

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

IV

Działania operacyjne minimalizujące wyniki I tury zjazdu i paraliżujące aktywność elementów ekstremy na II turę.

1. Przeprowadzenie analizy wszystkich delegatów – ich zachowań, postaw, wygłaszanych poglądów w czasie I tury – przekazanie tych wyników do poszczególnych województw.

2. W oparciu o powyższe realizowane będą dalsze pozyskania osobowych źródeł informacji.

3. Kontynuowanie dialogów operacyjnych kształtujących pozytywne postawy delegatów w trakcie:

a) obecnych prac poszczególnych zespołów zjazdowych;

b) spotkań w środowiskach i zakładach pracy;

c) w trakcie obrad II tury zjazdu.

4. Dostępnymi środkami szerzyć hasło: „Na spotkania z załogami, w środowiskach społ[ecznych] idą delegaci – nie doradcy”, eliminować w miarę możliwości członków KOR–KPN. Zrealizować zasadę rozliczania delegatów z działalności związkowej na zjeździe – podkreślając brak obrony robotniczych interesów, atakując politykierstwo I tury.

Wydz[iały] I i III Dep[artamentu] III „A”

Wydziały KW MO

Wydz[iały] III i III „A” KW MO

Wydz[iał] III „A” KW MO

Od 12 IX – 18 IX

Stałe

Do 26 IX [19]81 [r.]

Stałe

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

IV

5. Prowadzić rozpoznanie poglądów i opinii prezentowanych przez delegatów na spotkaniach z wyborcami. Wobec delegatów reprezentujących wrogie polit[ycznie] postawy – w ramach kombinacji operacyjnych prowadzić działania destrukcyjne i kompromitujące – celem ich ew[entualnego] odwołania lub spowodowania zmiany postaw i poglądów.

6. Poprzez osobowe źródła informacji ze środowiska katolickiego (kleru parafialnego) indywidualnie oddziaływać na postawy delegatów, argumentując to dobrem Kościoła.

7. Rozpoznać, kogo poszczególne regiony typują do władz centralnych „S[olidarności]”. Praca oper[acyjna] wobec tych osób winna iść w kierunku pozyskania ich do współpracy bądź podejmowania dialogów operacyjnych.

8. Posiadanymi środkami operac[yjnymi] uzyskać informację o stanowisku episkopatu wobec I tury zjazdu i przekazać kier[ownictwu] polit[ycznemu].

9. Realizować dotarcie do prymasa, wskazując na negatywne skutki jego obecności [w czasie] otwarcia zjazdu, współodpowiedzialność za wynik I tury. Winno to spowodować ograniczenie zakresu poparcia dla politycznych koncepcji „Solidarności”.

10. Podjęto grę operacyjną zmierzającą do pozytywnego oddziaływania jednego z czołowych doradców KKP z[e] środowiska katolickiego, mającą szansę pełnej jego neutralizacji.

11. Prowadzenie aktywnego rozpoznania planów i zamierzeń działaczy ugrupowań antypaństwowych, szczególnie KSS „KOR”, ROPCiO, KPN i RMP działających w strukturach „Solidarności”.

Wydz[iały] III [i] III „A” KW MO

Wydz[iał] IV KW MO

Wydz[iał] III „A” KW MO

Wydz[iały] Dep[artamentu] IV

Wydz[iały] Dep[artamentu] IV

Wydz[iały] V i IX Dep[artamentu] III

Stałe

Stałe

Stałe

19 IX [19]81 [r.]

16 IX – 24 IX

Do 22 IX [19]81 [r.]

Stałe

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] IV

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] IV

Dyr[ektor] Dep[artamentu] IV

Dyr[ektor] Dep[artamentu] IV

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

12. Wzmożenie pracy operacyjnej wobec doradców i ekspertów KKP, a szczególnie wobec W[ładysława] Siły-Nowickiego, A[dama] Michnika, J[ana] Strzeleckiego, J[ana] Olszewskiego, A[ndrzeja] Czumy, J[ana] Dworaka, K[azimierza] Janusza², Z[bigniewa] Sekulskiego³.

13. Wykorzystanie autorytatywnych w swoich środowiskach źródeł informacji do wytworzenia dezaprobaty społecznej wobec ekstremistycznych przedsięwzięć i inicjatyw podejmowanych przed i w trakcie II tury zjazdu.

14. Szczególną ochroną operacyjną otoczyć następujące środowiska społeczne:

– środowisko akademickie,

– środowisko nauczycielskie z[e] szkolnictwem ponadpodstawowym,

– służbę zdrowia,

przeciwdziałając wszelkim próbom wywołania napięć społecznych i demonstracji, ograniczając negatywne wpływy zjazdu na syt[uację] polit[yczno]-społeczną.

Wydz[iał] V Dep[artamentu] III

Realizują jedn[ostki] pionów II, III, III „A”, IV.

Wydz[iał] III KW MO

Stałe

Do 20 X [19]81 [r.]

Do 20 X [19]81 [r.]

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III

2 Kazimierz Janusz (1925–2014) – inżynier budownictwa lądowego; w 1949 r. członek tajnej organizacji Polska Armia Wyzwoleńcza, skupiającej żołnierzy AK i młodzież akademicką; w 1951 r. skazany przez WSR w Warszawie na 15 lat więzienia, w 1956 r. zwolniony; w 1976 r. sygnatariusz Listu otwartego do Sejmu PRL w sprawie powołania komisji sejmowej do zbadania wydarzeń w Ursusie i Radomiu; w 1977 r. współzałożyciel ROPCiO; 1977–1981 członek redakcji niezależnego pisma „Opinia”, udostępniał mieszkanie na siedzibę redakcji, punkt konsultacyjno-informacyjny ROPCiO oraz na konferencje prasowe dla dziennikarzy zagranicznych, prowadził Biuro Prasowe ROPCiO; 13 XII 1981 r. – 21 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Darłówku; 1982–1989 doradca TKZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej im. Lenina; od 1968 r. kontrolowany operacyjnie przez Departament IV MSW, 1974–1984 rozpracowywany przez Departament IV MSW/Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Inżynier”. Zob. A. Kaczorowski, W. Muszyński, Kazimierz Janusz [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 114–116; http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Janusz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Zbigniew Sekulski (ur. 1947 r.) – socjolog, pieśniarz; w 1977 r. współzałożyciel ROPCiO; w stanie wojennym internowany w ośrodkach odosobnienia w Łęczycy i Łowiczu; od 1982 r. na emigracji w USA; 1972–1982 rozpracowywany przez Wydział III KM MO/KW MO w Łodzi w ramach KE/SOR krypt. „Żaczek”, w 1981 r. przez Departament I MSW w ramach SMW krypt. „Demon”. Zob. AIPN, 00191/343, Teczka kandydata na TW/figuranta SOR krypt. „Demon”.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

V

Działania na okres II tury zjazdu, których zasadniczym celem będzie ukierunkowanie obrad „Solidarności” w ramy związku zawodowego.

1. Rozpoznanie planów i przygotowań czołowych przedstawicieli ugrupowań antysocjalistycznych i ekstremistów, a głównie: Kuronia, Modzelewskiego, Gwiazdy, Michnika, Bujaka, Lityńskiego, Onyszkiewicza, Rulewskiego, Ziembińskiegoc, Rozpłochowskiego, Jurczyka, Wądołowskiego, Frasyniuka, Lisa, Sobieszka, Kaczmarka, Romaszewskiego⁴ i Wujca.

2. Zapewnienie dla kierownictwa politycznego i instytucji frontu ideologicznego materiałów i informacji, które mogą być wykorzystane w działalności propagandowej.

3. Odtworzyć wszystkie nagrania z I tury zjazdu, teksty przekazać do wykorzystania tow[arzyszom]: Namiotkiewiczowi⁵, Brychowi⁶, Rakowskiemu, Cioskowi i Urbanowi.

Wydz[iały] woj[ewódzkie] i dep[artamenty] pionów III i III „A” prowadzące sprawy ww.

wszystkie jedn[ostki] oper[acyjne] resortu

Dep[artament] Techniki

Stałe

Stałe

18 IX

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

Dyr[ektor] Dep[artamentu]Techniki

c W oryginale Ziębińskiego.

4 Zbigniew Romaszewski (1940–2014) – fizyk, dr; pracownik naukowy Instytutu Fizyki PAN; w 1967 r. współinicjator akcji zbierania podpisów w obronie Adama Michnika, zawieszonego w prawach studenta UW; członek KOR i KSS „KOR”, organizator zbiórek darów i pieniędzy dla represjonowanych robotników Radomia i Ursusa; 1977–1980 kierownik Biura Interwencyjnego KSS „KOR”; w sierpniu 1980 r. aresztowany, zwolniony na mocy porozumień sierpniowych; we wrześniu 1980 r. redaktor „Raportu Madryckiego” dotyczącego przestrzegania praw człowieka w Polsce; szef Komisji Interwencji i Praworządności MKZ, następnie NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Mazowsze i I KZD w Gdańsku; członek KK; od 13 XII 1981 r. ukrywał się; współorganizator RKW Mazowsze; współpracownik MRKS; w 1982 r. współorganizator Radia „Solidarność”; 29 VIII 1982 r. aresztowany, 17 III 1983 r. skazany przez Sąd WOW na 4,5 roku więzienia, osadzony w Zakładzie Karnym Warszawa-Mokotów, w lipcu 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w grudniu 1984 r. autor listu w obronie Jeleny Boner i Andrieja Sacharowa – dysydentów represjonowanych w ZSRS;1986–1989 kierownik Komisji Interwencji i Samorządności NSZZ „Solidarność”; w 1988 r. uczestnik spotkań z opozycjonistami czechosłowackimi; od 1988 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–2011 senator; w 2011 r. wybrany do Trybunału Stanu; w 1974 r. rozpracowywany przez Wydział IV Departamentu II MSW w ramach SOS krypt. „Rodzina”, 1977–1989 przez Wydział III/III-2 KS MO/Wydział IX/II Departamentu III MSW w ramach SOS/SOR krypt. „Graf”. Zob. P. Sowiński, Zbigniew Romaszewski [w:] Opozycja w PRL..., t. 2, s. 276–279; http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Romaszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Walery Namiotkiewicz (1931–1995) – prawnik; członek PZPR; 1956–1965 osobisty sekretarz Władysława Gomułki; 1980–1981 kierownik Wydziału Pracy Ideowo-Wychowawczej KC PZPR; 1981–1982 kierownik Wydziału Ideologicznego KC PZPR; 1981–1983 sekretarz Ogólnopolskiego Komitetu FJN.

6 Janusz Brych (1929–2011) – inżynier lotnictwa; 1969–1971 wiceminister przemysłu maszynowego; 1971–1980 I sekretarz KW PZPR w Szczecinie; 1971–1981 członek KC PZPR; 1980–1981 kierownik Wydziału Społeczno-Gospodarczego KC PZPR; 1972–1985 poseł na Sejm PRL; 1982–1986 radca-minister pełnomocny Ambasady PRL w Moskwie.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

4. Programowanie posiadanych źródeł informacji na uzyskiwanie informacji na temat dyskusji, komentarzy i nastrojów związanych z przygotowaniem i przebiegiem II tury zjazdu, przekazanie reprezentacyjnych materiałów do wykorzystania jak w p[unkcie] 3.

5. Oddelegować do Gdańska jednostki TW biorących bezpośredni udział w obsłudze zjazdu bądź w zjeździe oraz pracowników obsługujących te źródład.

6. Inspirowanie przez osobowe źródła inform[acji] tworzenia nieformalnych grup z osób pozytywnych i przygotowanie przez nie wystąpień o treści związkowej i robotniczej, wygłaszanych w pierwszej kolejności II tury zjazdu.

7. Poprzez sieć TW i KO, zatrudnionych głównie w dużych zakładach pracy, organizować grupy nacisku na delegatów i zarządy regionalne w celu forsowania linii robotniczej i związkowej w czasie II tury.

Tam, gdzie [to] możliwe, przygotować jednocześnie załogi do podejmowania rezolucji potępiających antyrobotniczy charakter I tury.

8. W trakcie zjazdu osobowe źródła informacji kontynuować będą działania zmierzające do tworzenia grupe propagujących głosowanie na pozytywnych i umiarkowanych kandydatów do władz związku, skreślania działaczy ekstremalnych i o poglądach antysocjalistycznych.

Wszystkie jedn[ostki] operac[yjne]

Wszystkie wydz[iały] teren[owe] i dep[artamenty] pionów: II, III, III „A”, IV

Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Wydz[iał] III „A” KW MO

Grupa operac[yjna] MSW w Gdańsku

Stałe

Do 25 IX [19]81 [r.]

10 IX [19]81 [r.]

Stałe

Do 20 IX [19]81 [r.]

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor]

Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor]

Dep[artamentu] III „A”

Z[astęp]ca dyr[ektora] Dep[artamentu] III „A” płk Sasin

d Poniżej odręczny trudny do odczytania dopisek, brzmiący prawdopodobnie zwiększono o przeszło 27 proc. w stos[unku] do I t[ury].

e Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

V

9. Przy udziale zespołów propagandowych przygotować dwie wersje programu NSZZ „Solidarność” – podstawową i kompromisową. Pierwsza zostanie operacyjnie przekazana L[echowi] Wałęsie, natomiast kompromisowa udostępniona będzie dziewięciu TW, którzy mają szanse wejścia w skład władz centralnych związkuf. Tezy te posłużą im do przygotowania własnych wystąpień do dyskusji zjazdowej.

10. Przy udziale jednostek propagandowych spoza resortu przygotować druk i kolportaż wśród delegatów na zjeździe materiałów propagandowych i informacji z bieżącego życia kraju – wpływających pozytywnie na uczestników zjazdu, przerywających zamierzoną izolację.

Grupa operac[yjna] MSW w Gdańsku

Grupa operac[yjna] MSW w Gdańsku

Do 25 IX [19]81 [r.]

Do 10 X [19]81 [r.]

Z[astęp]ca dyr[ektora] Dep[artamentu] III „A” płk Sasin

Z[astęp]ca dyr[ektora]

Dep[artamentu] III „A” płk Sasin

Va

Działania profilaktyczne na terenie kraju w czasie II tury.

1. Przeprowadzić rozmowy z kierownikami zakł[adów] pracy dot[yczące] zapewnienia spokojnej produkcji zakładów, a szczególnie zabezpieczenia środków łączności, transportu, radiowęzłów, małej poligrafii przed wykorzystaniem do antysocjalistycznej propagandy.

2. W zakładach pracy szczególną kontrolą objąć osoby znane z gotowości do bezkrytycznego zarządzania wszelkich akcji protestacyjnych i strajkowych.

3. Ujawniać próby penetrowania załóg zakł[adów] pracy i środowisk przez cudzoziemców, a zwłaszcza przez dziennikarzy z k[rajów] k[apitalistycznych].

4. W ochranianych obiektach poczty i telekomunikacji, zakładach poligraficznych prowadzić wzmożoną kontrolę operacyjną, inspirować kontrole i nadzór BHP, ppoż. Nadto w zakładach poligraficznych prowadzić rozmowy sondażowo-uświadamiające, przygotować wykazy pracowników jako kadrę zastępczo-dublerską.

Wydz[iały] III „A”, Wydz[iały] PG KW MO

Wydz[iały] III „A” KW MO

Wydz[iały] II KW MO

Wydz[iały] II i III „A” KW MO

Stałe

Stałe

Do 20 X

Stałe

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

Dyr[ektor] Dep[artamentu] II

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III „A”

f W oryginale zjazdu.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

VI

Działania prewencyjno-zabezpieczające zapewniające porządek publiczny i zwalczanie przestępczości.

1. Zapewnienie spokoju i porządku w miejscach publicznych, zwalczanie wykroczeń, zwłaszcza o charakterze chuligańskim.

2. Ograniczenie przestępczości godzącej w życie, zdrowie i mienie obywateli, [aktów] wywołujących społeczne lub grupowe aekscytacjea.

3. Wzmożenie ochrony cmentarzyg, pomników i miejsc pamięci Armii Czerwonej.

4. Zapobieganie i zwalczanie kolportażu wrogiej propagandy pisanej, ujawnianie kolporterów – usuwanie ujawnionych faktów tak przez wzmocnione służby patrolowe, jak i przez kontrolę pojazdów przez Ruch Drogowy.

5. Zapewnić należyte zabezpieczenie tajemnicy państwowej i służbowej oraz ochronę obiektów własnych (MO–MSW, Straż Pożarna).

6. Wzmóc pracę polityczno-wychowawczą w stosunku do funkcjonariuszy MO i SB, ze szczególnym uwzględnieniem problemów wynikających z obrad zjazdu „Solidarności”.

Wydz[iały] prew[encji] KW MO

Wydz[iały] krym[inalne] i prew[encji] KW MO

Wszystkie stałe jednostki KW MO

Wydz[iały] Prew[encji] i Ruchu Dr[ogowego] KW MO

Całe stany osobowe

Kom[endy] woj[ewódzkie], dyr[ektorzy], kier[ownictwo] sam[odzielnych] jedn[ostek]

Stałe

Stałe

Stałe

Stałe

Od 11 IX – 20 X

Stałe

Dyr[ektor] Biura Prewencji

Komendant woj[ewódzki] w każdej jednostce

Komendant woj[ewódzki] w każdej jednostce

Kom[endy] wojew[ódzkie]

Kom[endy] wojew[ódzkie]

Kier[ownicy] sam[odzielnych]jednostek,

dyr[ektor] Dep[artamentu] Kadr

g W oryginale cmentarnej.

Lp.

Zadanie

Sposób realizacji

Kto realizuje

Termin realizacji

Odpowiedzialny

VII

Działania dowodowo-procesowe.

1. Wszystkie akty, działania wchodzące w kolizję z prawem, a godzące w polityczne interesy państwa będą dokumentowane i przekazywane do dalszych działań jednostkom śledczym.

2. Wydziały śledcze prowadzą dokumentację wrogich aktów w formie postępowania procesowego, uzgadniając sposób postępowania z jednostkami nadrzędnymi.

Wydz[iały] oper[acyjne] KW MO i wydz[iały] śled[cze]

Wydz[iały] śled[cze] KW MO

Stałe

Stałe

Dyr[ektor] Dep[artamentu] III

Dyr[ektor] Biura Śledczego

VIII

Obsługa techniczna zjazdu.

Skierować wytypowanych pracowników operacyjnych, techniki operacyjnej, obserwacji, siły mundurowe, środki techniczne do Gdańska, które zagwarantują właściwe zabezpieczenie operac[yjne] i pracę operacyjną.

Wydz[iały]: Techniki, „B”, III, III „A”, IV KW MO i dep[artamenty] MSW

Do 20 X [19]81 [r.]

Dyr[ektor]

Dep[artamentu] Techniki, dyr[ektor] Biura „B”,

dyr[ektorzy]

dep[artamentów]:

II, III, III „A”

i IV, dyr[ektor]

Biura Prewencji

IX

Działania nadzwyczajne.

W stwierdzonej sytuacji zagrożenia ustroju w Polsce, stwierdzeniu braku ewidentnych ustępstw z obranej linii przez działaczy i grupy antysocjalistyczne mogąceh spowodować na zjeździe fakty dokonane – po uzgodnieniu z kier[ownictwem] politycznym kraju zostanie dokonane internowanie przeciwników ustroju, według odrębnego planu.

h W oryginale mogących.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 103–111, oryginał, mps.

Nr 112

1981 wrzesień 17, Gdańsk – Notatka służbowa sporządzona przez inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Piotra Kmieciaka na podstawie informacji uzyskanych ze źródła ps. „Pasat”

Gdańsk, dnia 17 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znacz[enia]

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowaa

Z informacji uzyskanej od źródła ps. „Pasat” wynika, że w dniu 16 IX [19]81 [r.] (środa) w godz[inach] wieczornych (po dzienniku TVP) „Basia” z Zarządu Regionu w Wałbrzychu drogą teleksową wywołała „Majkę” z Zarządu Regionu Gdańskiego […]b.

W odpowiedzi na pytanie „Basi” z Wałbrzycha „Majka” z Gdańska poinformowała, że w Gdańsku trwa [posiedzenie] Prezydium KKP, a komunikat z obrad nadany będzie w dniu jutrzejszym, tj. 17 IX [19]81 r.

Nawiązując do pytania „Basi” odnośnie [do] strajku drukarzy z gdańskiego Zarządu Regionu, „Majka” poinformowała „Basię”, że posiada oświadczenie ww. drukarzy, które przesyła tylko do jej wiadomości, gdyż nie wolno jej tego rozpowszechniać, a następnie podała pełen tekst oświadczenia wydanego przez przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” pracowników Biura Zarządu Regionu i KKP w Gdańsku Mariusza Muskata¹ w sprawie strajku drukarzy.

Komentując ww. sytuację strajkową, „Majka” z Gdańska stwierdziła, że „nasze prezydium” (KKP) trochę inaczej to przedstawia i nie wiadomo, w jakim celu fałszywie ocenia, „bo oni (tj. drukarze) naprawdę mieli rację ze swoimi postulatami odnośnie [do] poprawy fatalnych warunków pracy”, a ponadto stwierdziła, że nie wiadomo, kto przekazał informację na ten temat do „Wolnej Europy”.

Dodała ponadto, że „oni na plenum w ogóle się nie przejmowali drukarzami i mają zamiar innych na ich miejsce zatrudnić, zresztą ci drukarze nie mają ochoty na pracę tutaj po tylu obrazach ze strony prezydium i niektórych ludzi z zarządu. Wczoraj przeprosili ich, a dzisiaj nasłali na nich stoczniowców”.

Proponowane przedsięwzięcia:

1. Ustalić dane osobowe „Majki” z Gdańska, zatr[udnionej] w obsłudze teleksu.

2. Rozważyć możliwość wykorzystania operacyjnego ww. informacji.

Inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. P[iotr] Kmieciak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 59, oryginał, rkps.

a Na marginesie odręczny dopisek Małgorzata Domańska?

b Pominięto dane teleksowe.

1 Mariusz Muskat (ur. 1947 r.) – socjolog; uczestnik Marca ’68 w Gdańsku; 1974–1979 pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN w Gdańsku oraz równolegle Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1977–1978 współpracownik KSS „KOR” i gdańskiego SKS; drukarz wydawnictw drugoobiegowych; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, 1980–1981 kierownik Zespołu Analiz Bieżących OPSZ przy MKZ w Gdańsku; od grudnia 1981 r. kierownik Działu Informacji i Propagandy KK; 13 XII 1981 r. – 9 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; zwolniony z pracy; 1983–1994 pracownik firmy Dezynsekcja, Dezynfekcja, Deratyzacja, następnie jej właściciel; 1970–1976 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Taksa”; 1977–1989 przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS/KE krypt. „Moskit”/„Insekt”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Mariusz_Muskat (dostęp 17 X 2018 r.).

Nr 113

1981 wrzesień 17, Warszawa – Plan dalszych działań operacyjnych w związku z drugą turą I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” opracowany przez naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Władysława Kucę

ZatwierdzamWarszawa, dnia a17 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Plan

dalszych działań operacyjnych w związku z I Zjazdem NSZZ „Solidarność”

W okresie poprzedzającym pierwszy zjazd i podczas pierwszej tury obrad realizowano zadania wynikające z „Planu działań operacyjnych w związku z I KZD NSZZ «Solidarność»” z dnia 25 VIII 1981 r., zatwierdzonego przez wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego.

1. W wyniku działań poprzedzających zjazd na delegatów wybrano 38 TW i 5 KO. W charakterze gości bądź dla obsługi prasowej w zjeździe uczestniczyło 4 TW.

1.1. Nawiązano kontakt i odbywano spotkania w czasie pierwszej tury zjazdu z 33 TW i 4 KO.

1.2. Przyczyny nienawiązania kontaktu z pozostałymi źródłami są w trakcie wyjaśniania. Ustalono np., że 2 TW („B.W.” – Legnica i „Karol”¹ – Piła) przeżywało tam załamanie. Zostaną z nimi przeprowadzone rozmowy mające na celu zmobilizowanie ich do dalszej współpracy.

2. Podjęto na kontakt 33 osobowe źródła informacji obsługiwane przez 29 pracowników delegowanych z centrali i KW MO.

Poprzez osobowe źródła informacji:

2.1. Odtwarzano wszystkie negatywne zjawiska towarzyszące przebiegowi zjazdu, zarówno na sali obrad, jak i w jego kuluarach.

2.2. Podejmowano działania ofensywne polegające na wzmocnieniu pozycji Lecha Wałęsy i ograniczeniu wpływu ekstremistów na przebieg zjazdu. M.in. poprzez wytypowanego do tego celu TW ps. „Delegat” informowano L[echa] Wałęsę o zamiarach wobec jego osoby działaczy ekstremistycznych i grup antypaństwowych. Skuteczność tych działań znalazła częściowo potwierdzenie w jego działalności kuluarowej, a następnie w dwóch pierwszych wystąpieniach ostatniego dnia zjazdu.

2.3. Stosowano działania wśród delegatów ograniczające wpływ tendencji radykalnych i podważanie celowości zajmowania się przez związek działalnością polityczną. Wobec wniosku złożonego przez L[echa] Sobieszka (z rozpoznania wynika, że inspiratorem tego był A[ndrzej] Gwiazda) o wykreślenie ze statutu kierowniczej roli partii – popieranego przez J[ana] Rulewskiego – przekazano wszystkim źródłom zadania urabiania wśród delegatów opinii, że wniosek ten jest niesłuszny i może doprowadzić do konieczności ponownego zarejestrowania związku. Jednocześnie polecono, aby organizowali delegatów do głosowania przeciwko wnioskowi. Oddziaływanie osobowych źródeł informacji m.in. doprowadziło do przemilczenia tego problemu w toku dalszych obrad.

2.4. Dla uwiarygodnienia przekazanych L[echowi] Wałęsie informacji o tym, że ekstrema i przedstawiciele grup antysocjalistycznych (m.in. Bujak, Kuroń, Modzelewski, Rulewski) zamierzają pozbawić go faktycznego kierownictwa [w] „Solidarności”b, w pierwszej fazie popierano za pomocą osobowych źródeł informacji koncepcję statutowego zapisu o niełączeniu dwóch funkcji w związku i wyboru bezpośrednio przez zjazd nie tylko przewodniczącego, ale i dwóch jego zastępców. Po nabraniu przekonania przez Lecha Wałęsę co do wiarygodności otrzymanych informacji zalecono wszystkim osobowym źródłom informacji popierać stanowisko Wałęsy w tej mierze. W wyniku wystąpienia L[echa] Wałęsy oraz m.in. poparcia go przez osobowe źródła informacji podjęte w przeddzień poprawki do statutu zostały obalone.

2.5. Wpływano na sprowadzenie obrad na tematy czysto związkowe, m.in. wystąpienia na forum TW ps. „Grażyna”, „Marek”, „Dorn” wskazujące zjazdowi konieczność zajęcia się problemami robotniczymi, co nie odniosło skutku.

2.6. Rozpoznawano plany i zamierzenia działaczy KSS „KOR” i działaczy ekstremistycznych, wśród których prowadzono działania neutralizujące, m.in. poprzez TW „Dorn”, „Grażyna” i „Jola”, a polegające na obnażaniu ich faktycznych celów, zmierzających do przejęcia władzy w państwie.

2.7. Przez pracowników Wydziału „B” i źródła informacji odzyskiwano część wydawnictw, zwłaszcza kolportowanych na zewnątrz sali obrad.

3. Z wyjątkiem pierwszego dnia zapewniony był bieżący dopływ informacji środkami technicznymi z przebiegu obrad, z czego sporządzono streszczenie i przekazano do Wydziału I Dep[artamentu] III „A” MSW.

4. Na salę obrad i w jej kuluary wprowadzono pod legendą dwóch pracowników operacyjnych, którzy weryfikowali informacje uzyskiwane od osobowych źródeł. Ponadto umożliwili [oni] dwukrotny przerzut przez grupę operacyjną dwóch rodzajów ulotek w ilości ok. 1000 szt. – w charakterze apeli demaskujących manipulowanie zjazdem przez działaczy ekstremistycznych i antysocjalistycznych, których wymieniano nazwiskami. Część ulotek rozkolportowano w kilku zakładach pracy na terenie Gdańska.

5. W czasie I tury zjazdu powołano 13 komisji problemowych. Do kilku z nich wybrano 6 źródeł informacji, i tak:

– [do Komisji] Programowej – TW ps. „Grażyna”,

– [do Komisji] Reformy Gospodarczej – TW ps. „Rafał”,

– [do Komisji] Wyborczej – TW ps. „Dorn”,

– [do Komisji] Samorządności – KO „CZ”,

– [do Komisji] Związek wobec PZPR i Władzy – TW ps. „Kamil”,

– [do Komisji] Statutowej – TW ps. „Władek”.

Na podstawie przeprowadzonych analiz operacyjnych pierwszej tury obrad zjazdu nasuwają się następujące uwagi i spostrzeżenia:

1. W czasie pierwszej tury obrad uzyskano w miarę pełne rozpoznanie, przy uwzględnieniu trudności wynikających z rozmiaru tej imprezy. Uzyskano informacje o najważniejszych negatywnych zjawiskach oraz w zasadzie odtworzono kulisy i mechanizm ich powstawania.

2. Mimo oczywistych pozytywnych efektów nie osiągnięto pełnej skuteczności w oddziaływaniu na większą część delegatów. Wynikało to z dwóch powodów:

– dobrze zaplanowanego, zorganizowanego, silnego oddziaływania na delegatów ze strony ekstremy i grup antypaństwowych, zarówno w postaci bezpośrednich rozmów i wystąpień, jak też wywierania presji psychicznej przez stosowanie chwytów propagandowo-emocjonalnych, a także codzienn[ych] nabożeństw, śpiewania pieśni religijnych i prowadzenia zjazdu w taki sposób, że zmęczeni delegaci zatwierdzali wszystkie przedstawione im propozycje uchwał;

– ze względu na długotrwałość obrad oraz wspólne zakwaterowanie delegaci nie mieli możliwości słuchania dzienników, czytania prasy, a tym samym brak było możliwości oddziaływania polityczno-propagandowego na nich.

3. KSS „KOR”, przedstawiciele innych grup antypaństwowych i ekstremiści wytwarzali taką atmosferę, że osobowe źródła informacji nie mogły szeroko propagować pozytywnego programu. Każde pozytywne wystąpienie przerywano, wyrażając dezaprobatę. Szczególnie widoczne to było podczas pierwszych trzech dni. W związku w powyższym zmieniono taktykę postępowania źródeł, polecając realizowanie zadań w rozmowach zakulisowych i w miejscu zakwaterowania.

4. Do sali obrad przenikała nadmierna ilość wrogiej literatury, znaczków, emblematów. Rozkolportowano np. „Woln[ego] Związkow[ca]” nr 30, „Solidarność Puławską” z dnia 4 VII br., pisma i znaczki KPN. Prezentowano również programy tworzonych partii politycznych.

W świetle aktualnej sytuacji polityczno-operacyjnej planuje się podjęcie następujących działań przed i podczas drugiej tury obrad:

1. Nadal realizować część obowiązujących zadań zawartych w planie z dnia 25 VIII 1981 r. oraz wytyczne przekazane komendantom wojewódzkim MO i za[stęp]com ds. SB przez wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. A[dama] Krzysztoporskiego w czasie telekonferencji w dniu 12 IX br., sprowadzających się głównie do:

1.1. Rozpoznawania postaw delegatów po pierwszej turze obrad, a szczególnie prezentowanych przez nich poglądów i ocen w rozmowach prywatnych i podczas spotkań z załogami zakładów pracy.

1.2. Zwiększenia ilości osobowych źródeł informacji wśród delegatów na zjazd.

1.3. Egzekwowania realizowania otrzymanego przez osobowe źródła informacji zadania przedstawiania w swoich środowiskach i w czasie spotkań z wyborcami obiektywnego obrazu przebiegu pierwszej tury zjazdu, z uwypukleniem destruktywnej działalności grup antysocjalistycznych i sprowadzania obrad zjazdu na tory polityczne, z pomijaniem spraw związkowych, socjalno-bytowych itp.

1.3.1. Osobowe źródła informacji zatrudnione w obiektach, w których organizowane są spotkania z delegatami, otrzymają zadania zmuszania delegatów do przedstawienia prawdziwego obrazu obrad. Zadanie to jest związane z potrzebą konspirowania źródeł informacji wywodzących się spośród delegatów.

1.4. Prowadzenia działań umożliwiających wybór do centralnych władz związku następujących tajnych współpracowników: „Rafał”, „Dorn”, „Kamil”, „Władek”, „Jola”, „Merkury”, „Marek”, „Grażyna”, „Henryk”, „Marcin” i KO „CZ”.

1.5. Inspirowania przez osobowe źródła informacji tworzenia nieformalnych grup z osób pozytywnych i przygotowania przez nie wystąpień o treści związkowej i robotniczej przeznaczonych do wygłaszania w pierwszej kolejności w drugiej turze zjazdu. Wystąpienia te zawierać powinny także bezpośredni bądź pośredni atak przeciwko sprowadzaniu „Solidarności” na tory konfrontacji z władzą.

Za realizację zadań przewidzianych w pkt 1 odpowiedzialne są wydziały III „A” KW MO oraz Wydział III Dep[artamentu] III „A” MSW.

2. Ukierunkowanie wszystkich możliwości służb SB i MO na rozpoznanie, jak załogi i środowiska oceniają przebieg i wyniki pierwszej tury zjazdu, m.in. w rozbiciu na odczucia szeregowych członków „Solidarności” [i] członków PZPR będących członkami „Solidarności”, oraz rozpoznawanie ich reakcji na ewentualne hasło „występowania z «Solidarności», bo jest to związek polityczny, a nie robotniczy – związkowy”.

2.1. Poprzez inne osobowe źródła informacji, głównie zatrudnione w dużych zakładach pracy, organizować grupy nacisku na delegatów i zarządy regionalne w celu forsowania linii robotniczej i związkowej w czasie drugiej tury obrad i przeciwstawiania się udziałowi doradców „Solidarności” w spotkaniach z delegatami.

2.1.1. Przygotowanie załóg dużych zakładów pracy do podejmowania rezolucji potępiających antyrobotniczy charakter obrad. W tym celu wykorzystać wszelkie dostępne możliwości operacyjne wszystkich pionów i służb resortu spraw wewnętrznych oraz współdziałać z czynnikami politycznymi, społecznymi i administracyjnymi.

Za realizację ww. działań odpowiedzialni są komendanci wojewódzcy MO i z[astęp]cy ds. SB.

3. Zapewnić bieżącyc dopływ informacji z obrad powołanych komisji problemowych oraz o prezentowanych postawach ich członków, zwłaszcza doradców i ekspertów wywodzących się z grup antysocjalistycznych. Uzyskiwać wszelkimi dostępnymi środkami pracy operacyjnej dokumenty programowe bądź ich fragmenty. Obowiązuje zasada natychmiastowego przekazywania do Wydziału III Dep[artamentu] III „A” uzyskanych materiałów celem ewentualnego dalszego wykorzystania, w tym również propagandowego.

Realizują jednostki SB, na terenie których pracują komisje problemowe.

4. Rozpoznawanie planu i przygotowań czołowych przedstawicieli ugrupowań antysocjalistycznych i ekstremistów, a głównie: J[acka] Kuronia, K[arola] Modzelewskiego, A[ndrzeja] Gwiazdy, Zb[igniewa] Bujaka, J[ana] Lityńskiego, A[dama] Michnika, J[anusza] Onyszkiewicza, J[ana] Rulewskiego, W[ojciecha] Ziembińskiego, A[ndrzeja] Rozpłochowskiego, M[ariana] Jurczyka, St[anisława] Wądołowskiego, Wd[ładysława] Frasyniuka, B[ogdana] Lisa, L[echa] Sobieszka, Re[oberta] Kaczmarka, Z[bigniewa] Romaszewskiego, H[enryka] Wujca – do umacniania się we władzach związku i kierowanie jego działań na walkę o przejęcie władzy.

Odpowiedzialne – jednostki prowadzące sprawy na ww. i departamenty według podziału kompetencji.

5. Rozpoznanie, kogo poszczególne zarządy regionalne typują na kandydatów do władz centralnych „Solidarności”. Rozpoznanie ich postaw, pozyskiwanie do współpracy bądź podejmowanie dialogów operacyjnych przed drugą turą obrad.

Za realizację odpowiedzialne są wydziały III „A” KW MO bądź jednostki prowadzące sprawy.

6. W okresie trwania zjazdu osobowe źródła informacji kontynuować będą działania zmierzające do stworzenia grup popierających związkowy program „Solidarności”, głosowania na pozytywnych i umiarkowanych kandydatów do władz, skreślania działaczy ekstremalnych i przedstawicieli grup antysocjalistycznych (już w pierwszej turze obrad osobowe źródła informacji zostały należycie zorientowane w tym przedmiocie, co znalazło odbicie w ich działaniach).

Za realizację odpowiedzialna [jest] grupa operacyjna MSW.

7. Zwrócono się do kierownika Wydziału Socjalno-Zawodowego KC PZPR o przygotowanie z wyprzedzeniem wyważonego programu dla związku w dwóch wersjach:

– pryncypialnej,

– kompromisowej.

Wersja pryncypialna zostanie przekazana L[echowi] Wałęsie kanałem specjalnym, natomiast wersja kompromisowa udostępniona zostanie tajnym współpracownikom: „Grażyna”, „Dorn”, „Jola”, „Marek”, „Anna Witkowska”, „Rafał”, „Kamil”, „Henryk”, „Władek”, którzy mają szansę wejść w skład centralnych władz związkowych. Tezy te posłużą im do przygotowania własnych wystąpień.

Za przekazanie tez odpowiedzialny [jest] Wydział III Dep[artamentu] III „A” MSW.

8. Grupa pracowników politycznych delegowana przez KC PZPR do Gdańska odpowiedzialna winna być za przygotowanie, druk i kolportaż wśród delegatów materiałów propagandowych i informacji o działaniach władz państwowych – jako przeciwwagi propagandy antysocjalistycznej (uniemożliwienie izolacji delegatów od wiadomości oficjalnych).

9. W okresie poprzedzającym drugą turę obrad zjazdu „Solidarności”, jak i w czasie jej trwania, środki masowego przekazu winny prowadzić zdecydowanie aktywną propagandę na rzecz socjalistycznego, robotniczego i związkowego charakteru NSZZ „Solidarność”, z jednoczesnym atakiem na osoby i grupy zmierzające do konfrontacji i zmiany ustroju.

Wszystkie ogniwa SB dostarczać winny odpowiednie materiały do propagandowego wykorzystania.

10. Wystąpić z sugestią przeprowadzenia przez rząd rozmów z przedstawicielami episkopatu polskiego, które m.in. zmierzać [będą] do ograniczenia nadużywania nabożeństw i pieśni kościelnych do kształtowania nastrojów podczas zjazdu „Solidarności”.

11. Zobowiązać wszystkie jednostki operacyjne i pion śledczy do przeprowadzenia przed drugą turą zjazdu działań zmierzających do likwidacji literatury o wrogiej treści, którą ogniwa „Solidarności” i grupy antysocjalistyczne przygotowały do kolportażu w Gdańsku.

11.1. W sytuacjach kolportowania na zjeździe literatury o treściach antypaństwowych i wymierzonych w sojusze międzynarodowe PRL prokurator winien skierować do Prezydium Zjazdu ostrzeżenie i żądanie wycofania takiej literatury.

Za realizację odpowiedzialne jest Biuro Śledcze MSW.

12. Powołać grupę, która w oparciu o udostępnione informacje ze spotkań z delegatami, prac komisji problemowych i kształtujące się nastroje wśród członków „Solidarności” przygotuje i zorganizuje druk ulotek, apeli, odezw itp. Powyższa grupa działać będzie również w czasie obrad zjazdu.

Kolportaż wśród delegatów i ewentualnie w zakładach pracy Wybrzeża zorganizuje grupa operacyjna MSW i Wydział III „A” w Gdańsku.

13. Za dokumentowanie negatywnych działań czołowych przedstawicieli grup antysocjalistycznych w czasie zjazdu i ograniczanie ich wpływu na delegatów odpowiadają jednostki prowadzące na te osoby sprawy, przy współdziałaniu z grupą operacyjną MSW.

14. W zależności od wyników realizacji zadań przedstawionych w planie oraz rozwoju sytuacji przed i w czasie trwania drugiej tury zjazdu przygotować warianty dokonania ewentualnego rozłamu w związku.

Wykonano w 3 egz.

Naczelnik Wydz[iału] III Dep[artamentu] III „A” MSW

(–) płk Wł[adysław] Kuca

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 48–57, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

b W oryginale „Solidarnością”.

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

d W oryginale Z.

e W oryginale L.

Nr 114

1981 wrzesień 18, Gdańsk – Aneks do planu operacyjno-fizycznego zabezpieczenia obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Zatwierdzama

Gdańsk, dnia b18b IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Aneks do planu operacyjno-fizycznego zabezpieczenia obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Dot[yczy] działań realizowanych przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku

W świetle zawartej we wstępnej części planu analizy zagrożeń występujących w działalności NSZZ „Solidarność”, wobec konieczności kompleksowego operacyjnego zabezpieczenia przebiegu obrad I KZD NSZZ „Solidarność”, w związku wreszcie z potrzebą podjęcia szeroko zakrojonych i ofensywnych działań operacyjno-rozpoznawczych w środowisku delegatów, ekspertów i innych osób uczestniczących w zjeździe przewiduje się realizację następujących działań operacyjnych:

I. W odniesieniu do delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność”

1. Rozpoznanie możliwości nawiązania kontaktu operacyjnego z Krzysztofem Dowgiałłą, z założeniem ewentualnego wykorzystania go do działań rozpoznawczych w środowisku delegatów i aktywu „Solidarności” gdańskiej.

Odpowiedzialni: por. W[itold] Baranowski¹, por. Z[bigniew] Miazga

Termin: 26 IX 1981 r.

2. Podjęcie próby nawiązania kontaktu z Jerzym Władysławem Trzcińskim oraz rozpoznanie możliwości operacyjnego wykorzystania go do realizacji zadań związanych z operacyjną ochroną zjazdu.

Odpowiedzialni: chor. K[azimierz] Szudzik², por. Kurdwanowski³ Termin: 26 IX 1981 r.

3. Nawiązanie kontaktu i podjęcie próby pozyskania do współpracy ob. Henryka Marka i Jacka Jaruchowskiego⁴.

Realizuje: mjr F[ranciszek] Chmielewski

Termin: 25 IX 1981 r.

4. Podjęcie działań operacyjnych obliczonych na wszechstronne rozpoznanie postaw S[tanisława] Fudakowskiego i Jana Jędrzejewskiego oraz roli, jaką mogą oni odegrać w trakcie II tury zjazdu. W zależności od wyników powyższego rozważyć możliwość nawiązania dialogu operacyjnego.

Realizują: por. W[itold] Baranowski, por. Rc[yszard] Dąbrowski

Termin: 23 IX 1981 r.

5. Nawiązanie dialogu operacyjnego z założeniem ewentualnego pozyskania do współpracy Lecha Sobieszka (opracowanie w ramach sprawy krypt. „Orzeł”).

Realizuje: ppor. W[ładysław] Wyskiel⁵

Termin: 25 IX 1981 r.

6. Wykorzystując możliwości operacyjne TW ps. „Czarny” oraz planowane wprowadzenie go do ekipy technicznej obsługującej zjazd, przewiduje się podjęcie opracowania i nawiązanie dialogu operacyjnego z Jackiem Kłysem.

Realizują: kpt. W[łodzimierz] Domagała, por. T[omasz] Kurdwanowski

Termin: 26 IX 1981 r.

7. Dla zapewnienia możliwości kontroli delegatów zatrudnionych w Zjednoczeniu Przemysłu Okrętowego i ewentualnej neutralizacji podejmowanych przez nich wrogich inicjatyw przewiduje się opracowanie pod kątem wykorzystania operacyjnego niżej wymienionych osób:

– Bogusław Gołąb – zatr[udniony] w Stoczni Północnej;

Realizuje: kpt. J[anusz] Doroszewski6
Termin: 26 IX 1981 r.

– Wojciech Chochowski – zatr[udniony] w stoczni „Radunia”.

Realizują: por. A[ndrzej] Jankowski, ppor. A[ndrzej] Szubski

Termin: 25 IX 1981 r.

– Stanisław Gołaszewski.

Realizują: por. Z[bigniew] Byszko, por. B[ogdan] Jaworski⁷

Termin: 26 IX 1981 r.

8d. Zmierzając do pełnego i intensywnego rozpoznawania postaw delegatów z obiektów ochranianych przez Sekcję 7 tut[ejszego] wydziału oraz wypracowania w odniesieniu do nich ściśle określonej taktyki operacyjnego działania, planuje się:

– przeprowadzenie rozmowy operacyjnej z Marianem Świtkiem z zamiarem ewentualnego pozyskania go do realizacji zadań związanych z I KZD oraz następnie w sprawie obiektowej krypt. „Doker”.

Realizują: mjr R[yszard] Łubiński, kpt. R[omuald] Chlaszczak⁸

Termin: 25 IX 1981 r.

– przeprowadzenie rozmowy operacyjnej z Reginą Jung z Biura Projektów Budownictwa Morskiego pod kątem rozpoznania możliwości operacyjnego wykorzystania jej w zabezpieczeniu obrad I KZD w ramach sprawy obiektowej krypt. „Profil”.

Realizują: kpt. R[omuald] Chlaszczak, st. szer. M[irosław] Nowacki⁹

Termin: 24 IX 1981 r.

9. Rozpoznanie delegata na I Zjazd zatr[udnionego] w Stoczni im. Komuny Paryskiej ob. Pławińskiego Tadeusza w celu nawiązania dialogu operacyjnego. Przewiduje się wykorzystanie faktu wyjazdu wymienionego do RFN.

Realizują: mjr Z[enon] Sosnowski, por. J[anusz] Misiak¹⁰

Termin: 24 IX 1981 r.

10. Finalizację podjętych wcześniej działań operacyjnych w odniesieniu do Henryka Mierzejewskiego ze Stoczni im. K[omuny] P[aryskiej] z zamiarem pozyskania go na TW.

Realizują: mjr Z[enon] Sosnowski, por. J[erzy] Żmuda¹¹

Termin: 23 IX 1981 r.

11. W stosunku do delegata z Kombinatu Budowlanego w Gdyni – R[yszarda] Łukaszewskiego¹² – planuje się przeprowadzenie rozmowy operacyjnej obliczonej na nawiązanie kontaktu i ewentualne pozyskanie do współpracy.

Realizuje: por. Z[ygmunt] Elendt¹³

Termin: 26 IX 1981 r.

12. Przeprowadzenie rozmowy operacyjnej z Bogdanem Blindowem – delegatem z Wejherowa – z zamiarem ewentualnego wykorzystania operacyjnego do zabezpieczenia przebiegu obrad zjazdu.

Realizuje: por. Z[ygmunt] Elendt

Termin: 25 IX 1981 r.

II. W odniesieniu do innych uczestników zjazdu

1. Nawiązanie kontaktu operacyjnego z W[iesławem] Krementowskim – członkiem Zarządu Regionu w Gdańsku, z jednoczesnym rozpoznaniem możliwości operacyjnego wykorzystania go do zabezpieczenia obrad zjazdu.

Realizuje: por. Z[bigniew] Miazga

Termin: 26 IX 1981 r.

2. W celu bieżącego rozpoznawania nastrojów i komentarzy w środowisku pracowników tzw. technicznej obsługi zjazdu planuje się rozpoznanie możliwości operacyjnego wykorzystania Andrzeja Zająca, pełniącego funkcję szefa służb porządkowych zjazdu.

Realizuje: kpt. J[anusz] Doroszewski Termin: 26 IX 1981 r.

3. Wykorzystując fakt ubiegania się o paszporty na wyjazdy do RFN i do innych krajów, planuje się przeprowadzenie rozmów przed wyjazdem z zamiarem ewentualnego pozyskania do współpracy niżej wymienionych osób zatrudnionych etatowo w KKP i MKZ w Gdańsku:

– Magdalena Wójcik¹⁴ (pracownik działu zagranicznego KKP),

– Iwona Pluta¹⁵ (zatr[udniona] w dziale kontaktów z zakładami pracy),

– Dorota Gryszkiewicz¹⁶ (specj[alista] ds. pracowniczych ZR Gdańsk),

– Stefan Marcisz¹⁷ (kierownik administracyjny MKZ).

Podjęcie rozmów z wymienionymi poprzedzone będzie stosownymi uzgodnieniami z Wydziałem Paszportów tut[ejszej] KW MO.

Realizuje: ppor. R[yszard] Tomczak¹⁸

Termin: 26 IX 1981 r.

4e. Podjęcie dialogu operacyjnego z A[lojzym] Szablewskim – wiceprzewodn[iczącym] KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

Realizują: mjr R[yszard] Łubiński,

por. J[erzy] Osuch¹⁹

Termin: 18 IX 1981 r.

5. Podjęcie opracowania z zamiarem nawiązania kontaktu operacyjnego i ewentualnego pozyskania do współpracy ob. Anny Kowalczyk²⁰ – zatrudnionej w sekretariacie KKP.

Realizuje: por. Z[bigniew] Miazga

Termin: 25 IX 1981 r.

6. Przeprowadzenie rozmowy sondażowej z zamiarem nawiązania dialogu operacyjnego z Alicją Fijał²¹ i Marią Grubbą²² – zatr[udnionych] na etatach KKP.

Realizuje: ppor. Pf[iotr] Kmieciak

Termin: 30 IX 1981 r.

7. Podjęcie działań operacyjnych obliczonych na rozpoznanie możliwości nawiązania kontaktu operacyjnego z Katarzyną Marszałkowską²³ (pracownikiem administracyjnym ZR).

Realizuje: ppor. W[ładysław] Wyskiel

Termin: 30 IX 1981 r.

8. Podjęcie opracowania z zamiarem rozpoznania możliwości wykorzystania operacyjnego Zbigniewa Mazura²⁴ – kier[ownika] Sekcji Kombatantów NSZZ „Solidarność”.

Realizuje: por. T[omasz] Kurdwanowski

Termin: 30 IX 1981 r.

9. Zmierzając do operacyjnego zabezpieczenia osoby L[echa] Wałęsy, przewiduje się przeprowadzenie rozmowy operacyjnej z ob. M[ieczysławem] Wachowskim²⁵ – z zamiarem ewentualnego pozyskania go do współpracy.

Realizuje: kpt. L[eon] Stańczyk

Termin: 25 IX 1981 r.

10. W porozumieniu z grupą operacyjną z Gdyni podjęcie opracowania ukierunkowanego na wykorzystanie operacyjne ob. A[ndrzeja] Opieli²⁶ – członka Prezydium ZR Gdańsk.

Realizuje: kpt. L[eon] Stańczyk

Termin: 26 IX 1981 r.

11. Opracowanie i podjęcie próby nawiązania kontaktu operacyjnego ze Z[dzisławem] Złotkowskim – członkiem Prezydium ZR Gdańsk. Działania prowadzone będą w porozumieniu z Sekcją 6 tut[ejszego] wydziału.

Realizuje: kpt. L[eon] Stańczyk

Termin: 26 IX 1981 r.

12. Podjęcie wszechstronnego opracowania obliczonego na rozpoznanie możliwości pozyskania do współpracy ob. H[enryka] Jagiełły i M[ariana] Błoniarczyka²⁷.

Realizuje por. Rc[yszard] Dąbrowski

Termin: 26 IX 1981 r.

13. Zmierzając do neutralizacji radykalnych i szkodliwych społecznie inicjatyw niektórych działaczy „Solidarności”, przewiduje się wykorzystanie TW ps. „Zrąb” do aktywnego oddziaływania na Kazimierza Ducha – członka Komisji Rewizyjnej w ZR w Gdańsku.

Realizuje: por. R[yszard] Traczuk

Termin: na bieżąco.

14. Przeprowadzenie rozmów operacyjnych z ob. Eugeniuszem Szymeckim²⁸, J[erzym] Albiniakiem i A[ndrzejem] Radzikowskim²⁹ (redaktorzy „Portowca”) – z zamiarem nawiązania z nimi dialogu operacyjnego i rozpoznania możliwości operacyjnego wykorzystania ich do zabezpieczenia obrad I KZD.

Realizują: por. F[ranciszek] Cichocki³⁰,

st. szer. M[irosław] Nowacki

Termin: 25 IX 1981 r.

15. Dla operacyjnego zabezpieczenia obrad zjazdu, a następnie w celu stworzenia możliwości bieżącego rozpoznawania sytuacji na obiektach krypt. „Sezam” i „Remonty” planuje się przeprowadzenie rozmów operacyjnych z ob. Przemysławem Pierzyńskim³¹ (zatr[udnionym] w PHZ „Baltona”) i Danielem Zbytkiem (zatr[udnionym] w PHZ „Navimor”).

Realizują: kpt. R[omuald] Chlaszczak,

por. S[tefan] Lipowy,

ppor. W[iktor] Wąsowski³²

Termin: 25 IX 1981 r.

16. Zmierzając do zapewnienia kontroli operacyjnej Zenona Kwoki, delegata z WPK, planuje się nawiązanie kontaktu operacyjnego z Andrzejem Budką – posiadającym naturalne dotarcie do Z[enona] K[woki] oraz mogącym zapewnić dopływ informacji na temat przebiegu obrad zjazdu.

Realizuje: por. J[anusz] Naróg

Termin: 25 IX 1981 r.

III. Operacyjne zabezpieczenie figurantów prowadzonych spraw

W celu zapewnienia systematycznej i pełnej kontroli zachowania się figurantów oraz podejmowanych przez nich inicjatyw zarówno w trakcie obrad plenarnych, jak i podczas prac poszczególnych komisji zjazdu, a także w kuluarach – przewiduje się maksymalne wykorzystanie posiadanych źródeł informacji pozostających na kontakcie tut[ejszego] wydziału i innych wydziałów operacyjnych tut[ejszej] KW MO. Przewiduje się też kompleksowe wykorzystanie techniki operacyjnej oraz Wydziału „B”.

1. Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda oraz Bogdan Lis – wykorzystanie źródeł ps. „Teofil”, „Cezar” i „Konrad”, przewidywane działania Wydziału „B” oraz użycie techniki operacyjnej.

Odpowiedzialny: kier[ownik] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”g

2. Jan Koziatek – rozpoznanie za pośrednictwem TW ps. „Andrzej” i „Marek”, ponadto na zasadzie dotarcia pośredniego TW ps. „Jerzy”, „Beryl”³³ i „Solo”³⁴.

Odpowiedzialny: kpt. R[omuald] Sieradzki³⁵

3. Zbigniew Lis – kontrola operacyjna z wykorzystaniem TW ps. „Jerzy”.

4. Zdzisław Złotkowski – oprócz działań przewidzianych w II części niniejszego aneksu – przewidywana kontrola operacyjna za pośrednictwem TW ps. „Albinos”.

5. Anna Walentynowicz – wykorzystanie techniki operacyjnej oraz źródeł mających do niej naturalne dotarcie, a pozostających na kontakcie innych jednostek (po ich przybyciu na teren Trójmiasta).

Za realizację poz. 3h–5 odpowiedzialny jest kierownik Sekcji 6 tut[ejszego] Wydziału III „A”.

6i. Figurant sprawy operacyjnej krypt. „Iwona” – ob. J[erzy] S[almonowicz]³⁶ do 27 bm. przebywa za granicą. Nie przewiduje się uczestnictwa wymienionego w obradach zjazdu. Po powrocie z zagranicy zabezpieczenie operacyjne realizowane będzie za pośrednictwem źródeł ps. „Józef”³⁷, „Maria”³⁸ oraz KO „BD”³⁹, „FA”⁴⁰ i „SR”⁴¹.

Odpowiedzialny: por. F[ranciszek] Cichocki

7. Figurant sprawy operacyjnej krypt. „Ewa”⁴² pozostaje w bliskich kontaktach z ekspertem ZR Gdańsk Lechem Kaczyńskim. Z tego względu nie wyklucza się jego uczestnictwa w zjeździe. Kontrolę operacyjną figuranta „WM” realizować się będzie z wykorzystaniem źródeł „KK”⁴³, „MK”⁴⁴ i „TJ”⁴⁵.

Odpowiedzialny: por. F[ranciszek] Cichocki

8. W odniesieniu do figuranta sprawy operacyjnej krypt. „Katon”⁴⁶, którego uczestnictwa w zjeździe nie przewiduje się, kontrolę operacyjną prowadzić się będzie za pośrednictwem TW ps. „Barbara”⁴⁷ oraz KO „ZH”⁴⁸, „AW”⁴⁹, „JC”⁵⁰ i KS „LR”⁵¹.

Odpowiedzialny: por. S[tefan] Lipowy

9. Dla zapewnienia szczegółowej kontroli Andrzeja Kozickiego, figuranta sprawy krypt. „Kleryk”, oraz podejmowanych przez niego inicjatyw na terenie Stoczni im. Komuny Paryskiej wykorzystane zostaną źródła ps.: „Mały”⁵², „Jurek”⁵³, „Abba”⁵⁴, „Edek”⁵⁵ oraz KO „BJ”⁵⁶, „KJ”⁵⁷, „KZ”⁵⁸, a także KS „G”⁵⁹.

Odpowiedzialni: por. J[anusz] Misiak, por. J[erzy] Żmuda

10. W stosunku do figuranta sprawy krypt. „Blada twarz” H[enryka] Tarasiewicza podjęte zostaną przedsięwzięcia obliczone na zmniejszenie intensywności działania figuranta na terenie obiektu oraz zdyskredytowanie go w tym środowisku z tytułu nadużywania przez niego stanowiska przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność”. Realizację powyższego przewiduje się prowadzić z wykorzystaniem źródeł ps. „Julia”⁶⁰, „Anna”⁶¹ oraz KO „WK”⁶² i „KS”⁶³.

Odpowiedzialny: kpt. R[omuald] Sieradzki

11. Działających na terenie „Polfy” w Starogardzie ob. Jolantę Szostek⁶⁴ i Brygidę Lasek⁶⁵ przewiduje się kontrolować operacyjnie za pośrednictwem TW ps. „Wiesiek”⁶⁶. Powyższe umożliwi bieżące rozpoznawanie dopływu na teren zakładu informacji o przebiegu obrad zjazdu oraz podejmowanych w związku z tym wszelkich inicjatyw[ach].

Odpowiedzialny: kpt. Adamkiewicz⁶⁷

12. Dla zapewnienia kontroli figurantów: Leszek Lamkiewiczj, Konrad Gajewski⁶⁸ i Zygmunt Błażek wykorzystywane będą źródła ps.: „Ryszard”⁶⁹, „Kowalski”⁷⁰, „Marcin”⁷¹, „Zwoliński”⁷², „Barański”⁷³ i „Karol”⁷⁴.

Odpowiedzialny: kpt. B[olesław] Żurawski⁷⁵

13. Operacyjna kontrola Wojciecha Jamrozika zatrudnionego w Gdańskich Zakładach Rafineryjnych, pełniącego rolę osoby zobowiązanej do bieżącego informowania załogi o przebiegu obrad zjazdu – wykorzystane zostaną kontakty operacyjne ps. „CJ”⁷⁶ i „GS”⁷⁷.

Odpowiedzialny: kpt. W[łodzimierz] Domagała

IV. Uwagi realizacyjne

1. Realizacja wymienionych wyżej zadań z części I i II niniejszego [aneksu] poprzedzana będzie każdorazowo opracowaniem odrębnego planu, uwzględniającego konkretną w poszczególnych przypadkach taktykę i przewidywane cele.

1) Dla zapewnienia maksymalnej efektywności planowanych działań oraz odpowiedniej ich korelacji z istniejącymi potrzebami operacyjnymi niezbędne jest bieżące ich konsultowanie z Sekcją 3 tut[ejszego] Wydziału III „A”.

2) Za terminową realizację zadań realizowanych poprzez pracowników operacyjnych odpowiedzialni są poszczególni kierownicy sekcji.

3) Ogół zaplanowanych działań nadzoruje bieżąco z[astęp]ca naczelnika Wydziału III „A” mjr F[ranciszek] Chmielewski.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowiczk

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 70–79, oryginał, mps.

a Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk mgr Sylwester Paszkiewicz oraz nieczytelny podpis.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Witold Baranowski (ur. 1945 r.) – por. MO; 1976–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1985 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2186, Akta osobowe W. Baranowskiego.

2 Kazimierz Szudzik (ur. 1947 r.) – ppor. MO; 1969–1971 oficer techniki operacyjnej Wydziału RKW KW MO w Gdańsku; 1971–1975 oficer techniki operacyjnej Wydziału „W” KW MO w Gdańsku; 1975–1977 kontroler Wydziału „W” KW MO w Gdańsku; 1977–1979 starszy kontroler Wydziału „W” KW MO w Gdańsku; 1979–1982 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1982–1983 inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 15 V 1983 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2144, Akta osobowe K. Szudzika.

3 Tomasz Kurdwanowski (ur. 1946 r.) – kpt. MO; od 1969 r. w organach bezpieczeństwa; oficer techniki operacyjnej Wydziału RKW KW MO w Gdańsku; 1974–1977 inspektor i starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni pionu III „A”; 1982–1989 starszy inspektor, kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2548, Akta osobowe T. Kurdwanowskiego.

c W oryginale S.

4 Jacek Jaruchowski (ur. 1944 r.) – technik budowy okrętów; 1978–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. członek KS w Polskich Liniach Oceanicznych, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej; członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PLO; delegat na I KZD w Gdańsku; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – I 1982 r. ukrywał się; 1982–1984 współorganizator przerzutu sprzętu i materiałów poligraficznych do Polski. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Jaruchowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Władysław Wyskiel (ur. 1954 r.) – kpt. MO; 1977–1979 młodszy inspektor Sekcji Paszportów SB w Gdyni na wolnym etacie inspektora Referatu Paszportów SB w Kościerzynie; 1979–1981 inspektor Wydziału Paszportów na wolnym etacie inspektora Referatu Paszportów SB w Kościerzynie; 1981–1982 inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; 1982–1983 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1983–1989 kierownik sekcji Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku. AIPN Gd, 214/2413, Akta osobowe W. Wyskiela.

6 Janusz Doroszewski (ur. 1939 r.) – kpt. MO; 1963–1965 oficer operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Gdyni; 1965–1966 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1966–1967 oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1967–1970 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1970–1978 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku na wolnym etacie kierownika grupy operacyjnej SB w Kartuzach; 1982–1985 kierownik sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 25 III 1985 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 617/106, Akta osobowe J. Doroszewskiego.

d W oryginale 7. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja.

7 Bogdan Jaworski (ur. 1950 r.) – kpt. MO; 1976–1977 starszy inspektor grupy operacyjnej w Pucku Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1980 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1989 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 617/219–220, Akta osobowe B. Jaworskiego.

8 Romuald Chlaszczak (ur. 1944 r.) – mjr MO; od 1966 r. w organach bezpieczeństwa; 1966–1970 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1970–1972 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1972–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1981 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1983 kierownik sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1983–1988 kierownik sekcji Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku; 1988–1990 starszy inspektor Inspektoratu 1 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2485, Akta osobowe R. Chlaszczaka.

9 Brak bliższych danych.

10 Janusz Misiak (ur. 1946 r.) – kpt. MO; 1969–1976 referent Referatu Operacyjno-Dochodzeniowego do Walki z Przestępczością Kryminalną KP MO w Wejherowie; 1976–1977 starszy inspektor Wydziału III na wolnym etacie kierownika grupy operacyjnej SB w Kartuzach; 1977–1984 starszy inspektor Wydziału III „A” w Gdyni na wolnym etacie kierownika grupy operacyjnej SB w Starogardzie Gdańskim; 1984–1988 starszy inspektor operacyjny Wydziału V WUSW w Gdańsku; 15 II 1988 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2336, Akta osobowe J. Misiaka.

11 Jerzy Żmuda (ur. 1950 r.) – kpt. MO; od 1972 r. w organach bezpieczeństwa; inspektor operacyjny Referatu SB KM MO w Gdyni; 1976–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej SB w Gdyni; w 1982 r. kierownik sekcji Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1983–1990 kierownik sekcji Inspektoratu 2 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2634, Akta osobowe J. Żmudy.

12 Ryszard Łukaszewski (ur. 1937 r.) – elektrotechnik; pracownik Kombinatu Budowlanego w Gdyni; przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie członek KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy KKP; w październiku 1981 r. delegat KKP na Kongres Federacji Związkowej w Holandii; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, po pacyfikacji aresztowany i osadzony w Zakładzie Karnym w Starogardzie Gdańskim, zwolniony po kilku dniach; 1983–1988 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Gdańsku/pion V SB w Gdyni w ramach SOS krypt. „Grupa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_%C5%81ukaszewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Zygmunt Elendt (ur. 1946 r.) – por. MO; 1974–1975 oficer Referatu ds. SB – Grupa „T” KP MO w Wejherowie; w 1975 r. referent Referatu ds. SB – Grupa „T” KP MO w Wejherowie; 1975–1978 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1979 młodszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1979–1982 inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; w 1982 r. inspektor grupy operacyjnej w Wejherowie Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1982–1983 starszy inspektor grupy operacyjnej w Wejherowie Wydziału IV KW MO/WUSW w Gdańsku; 1983–1984 kierownik grupy operacyjnej w Wejherowie Wydziału IV WUSW w Gdańsku; 1984–1987 starszy inspektor Grupy V SB RUSW w Wejherowie; 1987–1989 kierownik Referatu II RUSW w Wejherowie; 1989–1990 zastępca szefa ds. SB RUSW w Wejherowie. Zob. AIPN Gd, 214/2504, Akta osobowe Z. Elendta.

e W oryginale 3. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja. Dialog operacyjny z Szablewskim został podjęty już w sierpniu 1981 r. Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku z rozmowy przeprowadzonej z Tomaszem Moszczakiem i Alojzym Szablewskim z 28 VIII 1981 r. została opublikowana w pierwszym tomie niniejszego wydawnictwa. Zob. AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 52–53; Kryptonim „Klan”…, t. 1, s. 725–727.

14 Magdalena Anna Wójcik (ur. 1951 r.) – anglistka; pracowniczka Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego „Navimor”; specjalista ds. analiz KKP NSZZ „Solidarność”.

15 Iwona Pluta (ur. 1950 r.) – kierownik działu kontroli nad zakładami pracy w NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; w 1981 r. odmówiła powrotu do kraju z wyjazdu czasowego do RFN.

16 Dorota Gryszkiewicz (ur. 1955 r.) – mgr administracji; etatowa pracowniczka ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność” (specjalista ds. pracowniczych).

17 Stefan Marcisz (ur. 1933 r.) – pracownik „Klimoru” i MKZ w Gdańsku; w stanie wojennym pośredniczył w przerzucie materiałów podziemnej „Solidarności” na Zachód oraz przekazywał zapomogi byłym etatowym pracownikom związku znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej; 13 I 1983 r. zarejestrowany przez Departament I MSW pod nr. 76055 w kategorii „zabezpieczenie operacyjne”; 29 I 1983 r. pozyskany do współpracy jako KO ps. „Liden”, 13 IV 1988 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. 21151/I. W postanowieniu o zakończeniu współpracy funkcjonariusz Departamentu I MSW zanotował: „W trakcie współpracy z naszą służbą «Liden» przekazał kilka informacji na temat gdańskiej «Solidarności», nie miały one jednak większej wartości operacyjnej. Jednocześnie «Liden» zobowiązał się poinformować nas w przypadku nawiązania z nim kontaktu przez obywateli państw obcych. Do takiego kontaktu nie doszło i wkrótce okazało się, że powiązania «Lidena» ze środowiskiem b[yłej] «Solidarności» były bardzo luźne. W związku z tym, że możliwości informacyjne «Lidena» są praktycznie żadne, proponuję sprawę zakończyć i przekazać do archiwum Biura «C» MSW”. Zob. AIPN, 001052/1692, Materiały archiwalne KO ps. „Liden” dot. S. Marcisza.

18 Ryszard Tomczak (ur. 1952 r.) – kpt. MO; 1974–1977 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1980 słuchacz WSO w Legionowie; w 1980 r. starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku na etacie zastępcy naczelnika Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1980–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; 1982–1989 starszy inspektor Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału OKPP WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2608, Akta osobowe R. Tomczaka.

19 Jerzy Osuch (ur. 1949 r.) – por. MO; od 1976 r. w organach bezpieczeństwa; funkcjonariusz wydziałów: III, III „A”/V, Wydziału Ochrony Gospodarki w Gdańsku oraz RUSW w Gdyni; 1978–1980 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku (odpowiedzialny m.in. za „ochronę operacyjną” Stoczni Gdańskiej im. Lenina); w 1990 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 214/2665, Akta osobowe J. Osucha.

f W oryginale T.

20 Anna Kowalczyk (1922–2007) – kierownik sekretariatu KKP; zajmowała się dystrybucją darów; 27 X 1981 r. zarejestrowana pod nr. 40893 przez Inspektorat 1 KW MO w Gdańsku jako OZ; przerejestrowana na TW ps. „Wiktoria”; 18 X 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-22527 z powodu wyczerpania możliwości współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. A. Kowalczyk z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

21 Alicja Fijał (ur. 1947 r.) – 12 VIII 1982 r. zarejestrowana przez Wydział V KW MO w Gdańsku pod nr. 44808 jako kandydat na TW; 24 II 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-20179 z powodu niechęci typowanej kandydatki do współpracy, nie zachowały się; 1984–1986 rozpracowywana przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Księgowa”. Zob. karty Mkr-2, E-14 dot. A. Fijał z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

22 Maria Vayssade-Grubba (ur. 1939 r.) – pracowniczka Sekcji Budynków PKP w Gdyni; od 1987 r. na emigracji we Francji.

23 Katarzyna Marszałkowska (ur. 1958 r.) – elektromechanik; pracowniczka MKZ, a następnie ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. odmówiła powrotu do kraju z wyjazdu czasowego do Francji.

24 Zbigniew Adam Mazur (ur. 1919 r.) – organizator Koła Kombatantów przy MKZ w Gdańsku; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Emisariusz”, 1986–1989 w ramach KE krypt. „Kanał”.

25 Mieczysław Wachowski (ur. 1950 r.) – technik mechanik; kierowca taksówki; pracownik KKP NSZZ „Solidarność”; kierowca i asystent Lecha Wałęsy; w stanie wojennym internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 7 V 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 39570 w kategorii OZ; przerejestrowany na kandydata na TW (data nieznana); 20 XII 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-19985 z powodu niechęci typowanego kandydata do współpracy, nie zachowały się; 1983–1989 zarejestrowany przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w kategorii OZ. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Wachowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

26 Andrzej Opiela (ur. 1945 r.) – ślusarz, mechanik; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Porcie Gdynia; od września 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, od 1981 r. KZ NSZZ „Solidarność”; od kwietnia 1981 r. reprezentant Portu Gdynia w Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, oddelegowany do pracy związkowej w MKZ; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego i I KZD w Gdańsku; członek Prezydium ZR; po 13 XII 1981 r. na emigracji, przewodniczący Komitetu NSZZ „Solidarność” w Szwajcarii; 1981–1990 zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO jako OZ. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Opiela (dostęp 18 VIII 2017 r.).

27 Marian Błoniarczyk (ur. 1947 r.) – inżynier mechanik; absolwent Wydziału Mechanicznego WSMW w Gdyni; żołnierz zawodowy; od 1978 r. pracownik Stoczni Marynarki Wojennej im. Dąbrowszczaków w Gdyni; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku; 31 III – 11 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku.

28 Eugeniusz Szymecki (ur. 1948 r.) – mechanik; operator sprzętu zmechanizowanego w Zarządzie Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. członek KS, następnie członek KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; po wprowadzeniu stanu wojennego współorganizator strajku w Porcie Gdańsk, 8 II 1982 r. aresztowany, 30 III 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 5 lat więzienia, zwolniony na mocy prawa łaski; zwolniony z pracy; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Bernard”/SOR krypt. „Docent”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Eugeniusz_Szymecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

29 Andrzej Radzikowski (ur. 1946 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zarządu Portu Gdańsk; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; redaktor naczelny „Portowca”; w grudniu 1981 r. uczestnik strajku w Porcie Gdańsk; organizator pomocy dla rodzin internowanych; 29 VIII 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku pod nr. 54709 jako OZ; 6 VII 1988 r. przerejestrowany na kandydata na TW; 17 XI 1988 r. przerejestrowany na TW ps. „Portowiec”; 31 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta E-16 dot. A. Radzikowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karty EO-4/77, EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

g Nie wpisano nazwiska.

30 Franciszek Cichocki (ur. 1947 r.) – kpt. MO; 1976–1977 młodszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1978 inspektor Wydziału III na wolnym etacie inspektora grupy operacyjnej w Gdyni; 1978–1981 inspektor Wydziału III „A” na wolnym etacie inspektora grupy operacyjnej w Tczewie; 1981–1989 starszy inspektor Wydziału III „A”/V/Ochrony Gospodarki KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2641, Akta osobowe F. Cichockiego.

31 Przemysław Pierzyński (ur. 1946 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego „Baltona”; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; 4 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” jako OZ; 17 I 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. II-18270, nie zachowały się.

32 Wiktor Wąsowski (ur. 1953 r.) – kpt. MO; 1978–1980 młodszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1980–1982 inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Gdańsku; 1982–1985 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1985–1990 kierownik sekcji Wydziału V/Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 372/92, Akta osobowe W. Wąsowskiego.

h W oryginale 2.

i W oryginale 7. Niżej kontynuowana jest błędna numeracja.

33 Bernard Wachowicz (ur. 1942 r.) – pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 3 XI 1973 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 16847 jako TW ps. „Beryl”, następnie na kontakcie Wydziału III „A” i pionu V SB w Gdyni; 15 V 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-22016, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. B. Wachowicza z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

34 Zbigniew Stępień (ur. 1956 r.) – 17 VII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 40062 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Solo”; 31 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta E-16 dot. Z. Stępnia z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

35 Romuald Sieradzki (ur. 1938 r.) – mjr MO; 1961–1965 oficer operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Gdyni; 1965–1971 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Gdyni; 1971–1975 starszy inspektor operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Gdyni; 1975–1978 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 starszy inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; w 1982 r. starszy inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1982–1984 kierownik grupy operacyjnej SB w Wejherowie; 1984–1987 kierownik Sekcji 5 RUSW w Gdyni; 1987–1990 sekretarz KZ PZPR w Gdyni. Zob. AIPN Gd, 053/171, Akta osobowe R. Sieradzkiego.

36 Jerzy Salmonowicz (1925–2011) – chemik, dr; pracownik Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1967–1975 figurant KE krypt. „Rewizor”, prowadzonego przez Wydział III KW MO w Gdańsku; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Iwona”.

37 Henryk Ganowiak (ur. 1932 r.) – inżynier; pracownik Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; 6 XI 1967 r. zarejestrowany przez SB w Gdyni jako kandydat na TW; 10 I 1968 r. przerejestrowany na TW ps. „Józef”; przekazany na kontakt Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 26 X 1982 r. materiały przekazano do Wydziału II Kaszubskiej Brygady WOP w Gdańsku. Zob. karty EO-4-T/62, EO-4-A/77 dot. H. Ganowiaka z kartoteki odtworzeniowej MSW.

38 Andrzej Ropelewski (1923–2012) – prawnik, ekonomista, prof. dr hab.; dyrektor Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; 5 VII 1971 r. zarejestrowany przez Wydział KRG KW MO w Gdańsku pod nr. 134347 jako TW ps. „Maria”; 7 XI 1972 r. przekazany na kontakt Wydziału III KW MO w Gdańsku; 15 V 1977 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-15184, nie zachowały się; 31 III 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 25062 jako KO; przerejestrowany na TW ps. „Maria”; 8 IV 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-23969, nie zachowały się. Zob. karty E-14/1, Mkr-2 dot. A. Ropelewskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW; karta Mkr-2 z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

39 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

40 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

41 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

42 Chodzi o Władysława Misiewicza. Władysław Misiewicz (ur. 1942 r.) – prawnik, dr; 1966–1972 asesor, sędzia i prezes Sądu Powiatowego w Lęborku; pracownik Instytutu Morskiego w Gdańsku; wykładowca UG; w 1980 r. organizator strajku; 13 XII 1981 r. – 24 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; działacz podziemnej „Solidarności”; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Marina”, następnie SOS krypt. „Ewa”; w kwietniu 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gdańsku jako OZ; 22 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta EO-4/77 dot. W. Misiewicza z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku. Zob. https://www.gedanopedia.pl/?title=MISIEWICZ_W%C5%81ADYS%C5%81AW (dostęp 6 XII 2018 r.).

43 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

44 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

45 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

46 Chodzi o Benedykta Pałczyńskiego. Benedykt Pałczyński (ur. 1927 r.) – prawnik; pracownik Przedsiębiorstwa Spedycji Międzynarodowej „C. Hartwig”; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Katon”.

47 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

48 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

49 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

50 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

51 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

52 Kazimierz Bochenek (ur. 1950 r.) – nawigator; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; 5 XII 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 30248 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Mały”; 29 VII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20570, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. K. Bochenka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gdańsku.

53 Zbigniew Szarszewski (ur. 1932 r.) – ekonomista; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; 22 V 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 28225 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Jurek”, następnie przekazany na kontakt pionu V RUSW w Gdyni; 30 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta Mkr-3 dot. Z. Szarszewskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

54 Jerzy Piechocki (ur. 1948 r.) – spawacz; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; w 1975 r. rozpracowywany przez SB w Gdyni w ramach SOS krypt. „Węzeł” (w związku z kolportażem ulotek); 4 VIII 1975 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku jako TW ps. „Abba”; 22 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta EO-4/72 dot. J. Piechockiego z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty E-14/1, Mkr-3 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

55 Edmund Groth (ur. 1934 r.) – kontroler jakości; pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; 17 III 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 22767 jako TW ps. „Edek”, następnie przekazany na kontakt Wydziału III „A” i Inspektoratu 2; 16 VI 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20441, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. E. Grotha z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

j W oryginale Lankiewicz. Leszek Lamkiewicz (ur. 1954 r.) – technik mechanik; 1978–1983 pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 1979–1980 współpracownik WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku, wiceprzewodniczący KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Podregionu Tczew; 12 XII 1981 r. – 9 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1983–1998 na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” WUSW w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Mały”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leszek_Lamkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

56 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

57 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

58 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

59 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

60 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

61 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

62 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

63 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

64 Jolanta Szostek (ur. 1943 r.) – inżynier chemii; pracowniczka Starogardzkich Zakładów Farmaceutycznych „Polfa”; członek NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 30 VI 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 1984–1989 organizatorka Tygodni Kultury Chrześcijańskiej w Tczewie i Starogardzie Gdańskim; 1980–1982 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Pieniacze”, 1984–1986 przez Wydział V RUSW w Starogardzie Gdańskim w ramach SOR krypt. „Region”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jolanta_Szostek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

65 Brak bliższych danych.

66 Wiesław Stawiński (ur. 1947 r.) – 18 IX 1973 r. zarejestrowany przez SB w Starogardzie Gdańskim pod nr. 16570 jako kandydat na TW; 8 X 1973 r. przerejestrowany na TW ps. „Wiesiek”; 22 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty Mkr-3, E-4 dot. W. Stawińskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

67 Stefan Adamkiewicz (ur. 1934 r.) – kpt. MO; 1961–1967 funkcjonariusz KW MO w Łodzi; 1966–1968 referent Referatu do Walki z Przestępczością Gospodarczą KP MO w Starogardzie Gdańskim KW MO w Gdańsku; 1968–1970 kierownik Referatu Operacyjno-Dochodzeniowego do Walki z Przestępczością Gospodarczą KP MO w Starogardzie Gdańskim; 1970–1975 inspektor operacyjny SB KP MO w Starogardzie Gdańskim; 1975–1978 inspektor grupy operacyjnej w Starogardzie Gdańskim Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1982 inspektor operacyjny Wydziału III „A” w Starogardzie Gdańskim KW MO w Gdańsku; w 1982 r. inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1982–1984 starszy inspektor Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1985 kierownik Referatu V

RUSW w Starogardzie Gdańskim; 1985–1987 starszy inspektor Grupy V SB RUSW w Starogardzie Gdańskim. Zob. AIPN Gd, 214/2249, Akta osobowe S. Adamkiewicza.

68 Konrad Gajewski (ur. 1940 r.) – robotnik; 1957–1984 hartownik w Fabryce Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; członek Komitetu Założycielskiego, następnie Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 6 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1982–1984 współorganizator Mszy za Ojczyznę; 1986–1988 współzałożyciel i działacz Solidarności Walczącej w Tczewie; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Pieniacz”, w 1984 r. przez RUSW w Tczewie w ramach SOS krypt. „Gracze”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Konrad_Gajewski (dostęp 16 IV 2018 r.).

69 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

70 Zbigniew Wojtakowski (ur. 1947 r.) – pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 29 I 1971 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 12756 jako TW ps. „Kowalski”, następnie na kontakcie Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku i pionu V SB w Tczewie; 23 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4/68, E-14/B dot. Z. Wojtakowskiego z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty E-16, E-14 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

71 Zbigniew Fryza (ur. 1942 r.) – pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 6 V 1976 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 21226 jako kandydat na TW; 2 XI 1977 r. przerejestrowany na TW ps. „Marcin”, następnie na kontakcie Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku i pionu V SB w Tczewie; 26 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4/73, EO-4-A/74 dot. Z. Fryzy z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty E-16, E-14 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

72 Brunon Topolski (ur. 1943 r.) – tokarz; pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 28 VII 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 25796 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Zwoliński”; przekazany na kontakt pionu V SB w Tczewie; 30 I 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-23681, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. B. Topolskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

73 Józef Czajkowski (ur. 1936 r.) – mechanik; pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 17 I 1975 r. zarejestrowany przez SB w Tczewie pod nr. 19365 jako kandydat na TW; 12 III 1977 r. przerejestrowany na TW ps. „Barański”; 30 I 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-23680, nie zachowały się. Zob. karty Mkr-2, E-14 dot. J. Czajkowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

74 Marian Barański (ur. 1946 r.) – pracownik Fabryki Przekładni Samochodowych „Polmo” w Tczewie; 7 III 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 31193 jako TW ps. „Karol”; przekazany na kontakt SB w Tczewie; 3 II 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-23689, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Barańskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

75 Bolesław Żurawski (ur. 1938 r.) – mjr MO; 1960–1963 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Malborku; 1963–1967 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Wejherowie; 1967–1970 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Tczewie; 1970–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KMiP MO w Tczewie; w 1975 r. starszy inspektor operacyjny SB Referatu ds. SB KMiP MO w Tczewie; 1975–1978 starszy inspektor grupy operacyjnej SB w Tczewie; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku; 1981–1982 starszy inspektor Wydziału V KW MO w Gdańsku; 1982–1985 kierownik grupy operacyjnej KP MO/RUSW w Tczewie; 1985–1990 zastępca szefa RUSW w Tczewie. Zob. AIPN Gd, 214/2635, Akta osobowe B. Żurawskiego.

k Na kolejnej stronie odręczny dopisek Proszę o wykonanie kserokopii w 1 egzemplarzu. Obok pieczątka Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr Franciszek Chmielewski oraz nieczytelny podpis i data 22 IX [19]81 [r.]. Poniżej pieczątka Wykonano kserokopię dla Wydz[iału] III „A”. Ilość egz. 1, dnia 22 IX [19]81 r. oraz nieczytelny podpis. Nazwę wydziału, liczbę egzemplarzy i datę wpisano odręcznie.

76 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

77 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 115

1981 wrzesień 21, Warszawa – Wyciąg z Planu zaktywizowania przedsięwzięć zapobiegawczo-represyjnych w niektórych sprawach dotyczących przejawów antypaństwowej i antysocjalistycznej działalności podejmowanej przez działaczy i ogniwa „Solidarności” opracowany przez Departament III „A” MSW

Warszawa, dnia a21 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

Naczelnik Wydziału III „A”

Komendy Wojewódzkiej MO

w Gdańskub

W załączeniu przesyłam wyciąg z zatwierdzonego przez kierownictwo operacyjne Dep[artamentu] III „A” MSW Planu zaktywizowania przedsięwzięć zapobiegawczo-represyjnych w niektórych sprawach dot[yczących] przejawów antypaństwowej i antysocjalistycznej działalności podejmowanej przez działaczy i ogniwa „Solidarności” z dnia 17 IX [19]81 r. celem realizacji.

aZałącznik 1/2a

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

Departamentu III „A” MSWc

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Oprac. JS

Druk JP

Wyciąg

z Planu zaktywizowania przedsięwzięć zapobiegawczo-represyjnych w niektórych sprawach dotyczących przejawów antypaństwowej i antysocjalistycznej działalności podejmowanej przez działaczy i ogniwa „Solidarności”

Zaostrzenie kursu „Solidarności” w stosunku do władz państwowych i PZPR, potwierdzone politycznym charakterem wielu uchwał oraz przebiegiem dyskusji I tury zjazdu tego związku, uzasadnia konieczność podjęcia zdecydowanych działań operacyjno-represyjnych mających na celu poszanowanie prawa, okiełznanie rozpasanej działalności przeciwników politycznych oraz przywrócenie normalnych warunków funkcjonowania gospodarki narodowej.

1. Sprawa blokady eksportu żywności w portach Wybrzeża

Na podstawie Uchwały nr 4/81 z dnia 5 VIII 1981 r. Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” upoważniono komisje zakładowe portów do podjęcia akcji strajkowych w celu wstrzymania eksportu mięsa i jego przetworów. Powołano również grupę operacyjną realizującą to postanowienie.

Według danych uzyskanych z MHZ na dzień 15 IX br. zatrzymano wysyłkę towarów wartości 3 mln 936 tys. dolarów USA.

Wyjątkowo aktywną rolę organizacyjną w prowadzeniu i rozszerzeniu tej akcji spełnia przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZP Gdynia – Henryk Tarasiewicz.

Prokuratura Wojewódzka prowadzi śledztwo, w ramach którego zebrano szereg dowodów. Działania prokuratury są zdecydowanie napiętnowane i utrudniane przez „Solidarność”. Akcją propagandową próbuje się zdyskredytować śledztwo i wymusić jego zaniechanie.

Zadania

1.1. Nasilić działania operacyjne zmierzające do ujawniania materiałów dowodowych wobec inspiratorów i organizatorów bojkotu eksportu mającego znamiona sabotażu. Równocześnie ograniczyć operacyjnie ich, a szczególnie Tarasiewicza, aktywność i zamierzenia poprzez kompromitowanie w środowisku pracowników portowych, wykorzystując w tym celu posiadane możliwości. Inspirować organizację partyjną, aktyw związków branżowych i administrację do działań wyjaśniających szkodliwość bojkotu, dyskredytujących jego inspiratorów i organizatorów.

Wykona do dnia 30 IX 1981 r. Wydział III „A” KW MO Gdańsk pod nadzorem Wydziału VII Departamentu III „A” MSW. Odpowiedzialni naczelnicy wydziałów.

2. Nadużycia i nieprawidłowości przy budowie Pomnika Ofiar Grudnia 1970 roku w Gdyni

W związku z uzyskanymi informacjami dot[yczącymi] nieprawidłowości i nadużyć zaistniałych w toku działalności Społecznego Komitetu Budowy [Pomnika] Ofiar Grudnia (SKBPOG) w Gdyni, któremu przewodniczy ob. A[ndrzej] Kozicki, ustalono m.in.:

– jako wykonawcę wytypowano G[rzegorza] Kowalskiego¹, mimo że nie uzyskał on przy komisyjnej ocenie projektu największej liczby głosów, a sam projekt przekroczył granicę lokalizacji;

– w początkowej fazie projektowania dopuszczono osoby niekompetentne z punktu widzenia osiągnięć twórczych;

– kwota [do] wypłacenia faktycznemu wykonawcy obejmuje przypuszczalnie kosztyd projektu wraz z wykonawstwem, pomimo że sam pomnik został wykonany przez pracowników Stoczni im. Komuny Paryskiej;

– powołana specjalna komisja kontroli „Solidarności” nie ujawniła w wyniku badań żadnych nieprawidłowości.

Zadania

2.1. Kontynuować czynności operacyjne celem uzyskania dowodów nieprawidłowości i nadużyć w działalności SKBPOG oraz potwierdzenie danych operacyjnych, które można by wykorzystać w planowanych czynnościach dochodzeniowo-śledczych.

Ujawniać osoby, które ewentualnie przyjęły bezzasadnie pieniądze z funduszu na budowę.

Termin wykonania: 31 X 1981 r. Odpowiedzialny: naczelnik Wydziału III „A” KW MO Gdańsk. Nadzoruje: naczelnik Wydziału III Departamentu III „A” MSW.

3. Strajk drukarzy MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk

Z uzyskanej informacji przez Departament „T” [MSW] wynika, że w dniu 15 bm. w godzinach 7.00–9.00 w drukarni MKZ Gdańsk została ogłoszona gotowość strajkowa. Powodem ogłoszenia gotowości strajkowej był szereg zaniedbań i niedomagań, które zostały ujęte w formie 11 postulatów z zakresu zabezpieczenia przeciwpożarowego, bezpieczeństwa higieny pracy, spraw gospodarczych, organizacji pracy, dostaw środków produkcji, spraw personalnych, regulacji płac oraz współdecydowania drukarzy w organizacji pracy drukarni.

Zadania

3.1. Wszystkie wydziały operacyjne KW MO Gdańsk dokonają przy pomocy środków operacyjnych sprawdzenia faktów mających związek z pogotowiem strajkowym w drukarni MKZ Gdańsk, ustaleniem organizatorów i aktywnych uczestników.

3.2. Fakt konfliktu drukarzy związkowych z pracodawcą – władzą regionalną związku wykorzystać do nowych pozyskań, inspiracji antagonizmu, rozpowszechniania krytyki MKZ Gdańsk.

3.3. Po rozszerzeniu i sprecyzowaniu informacja zostanie wykorzystana do ponownego zdyskontowania w środkach masowego przekazu. Powyższe wykonane zostanie w terminie do dnia 30 IX 1981 r.

Odpowiedzialni: naczelnicy wydziałów III „A” i III KW MO Gdańsk, rzecznik prasowy MSW. Nadzoruje: Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A” MSW.

4. Zadania ogólne i powszechne

4.1. W podejmowanych czynnościach propagandowych i inspiracji operacyjnej eksponować dyskredytację antyradzieckich i antyustrojowych działań i zamierzeń „Solidarności” oraz prominentów tego związku.

4.2. Prowadzić intensywne czynności operacyjne ujęte w planie zabezpieczenia I Zjazdu „Solidarności” i realizować zadania wynikające z wniosków i oceny operacyjno-politycznej I tury tego zjazdu.

4.3. Wykorzystać materiały śledztw, dochodzeń, archiwalne i bieżące informacje operacyjne do publicznego kompromitowania politycznego, społecznego, a także moralnego oblicza i postępowania liderów „Solidarności”. Wiązać to z przedsięwzięciami operacyjnymi obliczonymi na podrywanie ich autorytetu i ograniczanie wpływu na otoczenie, współpracujących z nimi ludzi i środowiska pozostające dotychczas pod ich wpływami.

Realizacja ciągła przez wszystkie wydziały III „A” KW MO w bliskim współdziałaniu z pionami innych służb SB i MO, prokuraturą i WSW.

Nadzór sprawuje Dep[artament] III „A” i naczelnicy właściwych wydziałów tego departamentu.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 210–212, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczne dopiski Zapoznałem się 22 IX [19]81 [r.]. Kpt. Stańczyk. Przedsięwzięcia proszę ująć w planie sekcji do realizacji. Sporządzić wyciąg i przesłać mjr. Sosnowskiemu. Mjr Chmielewski. Do pilnej realizacji. Wyciąg z planu 1–2 przesłać do realizacji mjr. Sosnowskiemu. 22 września.

c Poniżej nieczytelny podpis.

1 Grzegorz Kowalski (ur. 1942 r.) – rzeźbiarz, krytyk sztuki, prof. dr hab.; pracownik naukowy ASP w Warszawie; współautor niezrealizowanego projektu pomnika Ofiar Grudnia 1970 r. w Gdyni.

d Obok przekreślone maszynowo słowo projektowani.

Nr 116

1981 wrzesień 21, Gdańsk – Pismo naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do wicedyrektora Departamentu III „A” MSW płk. Stefana Olejarza dotyczące sprawy obiektowej krypt. „Wiosna”

Gdańsk, dnia 21 IX 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b2b

Wicedyrektor Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

tow[arzysz] płk S[tefan] Olejarz¹

W nawiązaniu do rozmowy telefonicznej z z[astęp]cą komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku płk. mgr. S[ylwestrem] Paszkiewiczem [z] dnia 18 IX 1981 r. dot[yczącej] sprawy „Wiosna” uprzejmie informuję, że:

– aktualnie Wydział III „A” posiada w komisjach zakładowych NSZZ „Solidarność” 4 TW: ps. „Albinos”, „Konrad”, „Czarny” i „Andrzej”, którzy mogą być brani pod uwagę jako kandydaci do władz NSZZ „Solidarność”;

– nawiązano dialogi operacyjne z 5 delegatami na I KZD „Solidarność”, które rokują efektywne wykorzystanie;

– podjęto 4 dialogi operacyjne z przewodniczącymi komisji zakładowych NSZZ „Solidarność”, którzy jednocześnie są zaproszeni na I KZD. Trzech spośród nich może być branych pod uwagę w dalszym ciągu jako przewodniczący (jednostki pozytywne).

Opracowano plan – harmonogram, w ramach którego podjęto następujące kierunki działań i przedsięwzięć operacyjnych zmierzających do:

– szerokiego i aktywnego rozpoznania osób wchodzących w skład krajowych, regionalnych i zakładowych władz NSZZ „Solidarność” [i] wytypowania z grona tych osób kandydatów do pozyskania lub nawiązania dialogu operacyjnego celem neutralizacji ekstremalnego odłamu „Solidarności”;

– opracowania odpowiednich zadań operacyjnych dla pozostających na kontakcie Służby Bezpieczeństwa osobowych źródeł informacji, które posiadają naturalne dotarcie do figurantów spraw i mają możliwości pozytywnego ukierunkowania i kształtowania ich postaw;

– wytypowania z grona osobowych źródeł informacji i kandydatów – zaangażowanych członków regionalnych i zakładowych władz „Solidarności” [osób], które na wypadek akcji „W” mogłyby objąć kierownicze stanowiska w tym związku, zyskując jednocześnie akceptację większości szeregowych członków „Solidarności” i realizując zadania wynikające [ze statutu] i zgodne ze statutem związku;

– podjęcia dialogów operacyjnych z wyselekcjonowanymi aktualnymi członkami zakładowych kierownictw związku, których dotychczasowa postawa wskazuje, że w swoim działaniu kierują się sprawami związku zawodowego zgodnie z jego statutem.

W celu przyspieszenia realizacji zadań ujętych w planie włączono czteroosobowy zespół pracujący po zagadnieniu Departamentu I do pozyskań osobowych źródeł informacji spośród delegatów, gości zaproszonych, działaczy czarządów regionówc i komisji zakładowych NSZZ „Solidarność”.

Ponadto prowadzona jest analiza personalna poszczególnych osób zatrudnionych w ochranianych obiektach, a działających w komisjach zakładowych NSZZ „Solidarność”, w celu ujęcia ich w ewidencji kandydatów do władz związkowych.

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – aa

Opr. FCH z NC

Druk LG

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 10, k. 213–214, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Stefan Olejarz (1928–2008) – płk MO; od 1945 r. w organach bezpieczeństwa; wartownik MUBP w Radomiu; 1949–1950 referent Sekcji 2 PUBP w Radomiu; 1950–1951 do dyspozycji szefa WUBP w Szczecinie; w 1951 r. młodszy referent Wydziału II WUBP w Szczecinie; 1951–1952 referent Wydziału II WUBP w Szczecinie; 1952–1953 słuchacz szkoły międzywojewódzkiej przy WUBP w Poznaniu; 1953–1955 referent Wydziału III Departamentu II MSW; 1955–1956 oficer operacyjny Departamentu IV MSW; 1956–1970 oficer operacyjny Departamentu III MSW; 1971–1972 zastępca naczelnika Wydziału Inspekcji Departamentu III MSW; 1972–1979 naczelnik Wydziału V Departamentu III MSW; 1979–1980 naczelnik Wydziału V Departamentu III „A” MSW; 1980–1985 zastępca dyrektora Departamentu III „A”/V MSW; 1988–1989 wykładowca w WSO w Legionowie. Zob. AIPN, 0604/787, Akta osobowe S. Olejarza; AIPN Sz, 0019/5856, Akta osobowe S. Olejarza.

c–c W oryginale zarządu regionu.

Nr 117

1981 wrzesień 21, Warszawa – Relacja z działań SB od 14 do 21 września 1981 r.

Warszawa, dnia 21 IX [19]81 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Relacja

z działań SB na przestrzeni 14 IX – 21 IX [19]81 r. dyscyplinujących życie społeczne i ograniczających zagrożenia polityczne przed II turą zjazdu „Solidarności” w zakresie:

1. propagandowym,

2. operacyjnym,

3. represyjnym.

Ad 1. Opracowano i przekazano informacje i materiały propagandowe

– w sprawie K[ornela] Morawieckiego¹, wykorzystane przez rzecznika Prokuratury Generalnej oraz lokalną prasę wrocławską;

– o formach działalności antysocjalistycznej w aktualnej sytuacji oraz bo sprawieb K[ornela] Morawieckiego – dla „Żołnierza Wolności”;

– o działalności KSS „KOR” i innych ugrupowań antysocjalistycznych, a zwłaszcza nowo powstających partii politycznych – dla „Rzeczywistości”;

– przygotowano reportaż z b[yłym] w[i]ceprzewodniczącym MKZ w Lublinie B[olesławem] Ćwikłą² na temat wrogich aspektów działalności „Solidarności”.

Przekazano do centralnych i terenowych władz partyjnych następujące informacje:

– koncepcje J[acka] Kuronia w kwestii przejmowania władzy politycznej w Polsce;

– [dotyczące] Stowarzyszenia Pomocy Osobom Więzionym „Patronat”;

– [dotyczące] maratonu kabaretowego pt. „Młoda polska subkultura”;

– [dotyczące] pozastatutowej działalności NZS i projekt[u] propozycji przeciwdziałających;

– [dotyczące] sytuacji w ruchu młodzieżowym wraz z charakterystyką aorganizacjia (nielegalnych również) działających wśród młodzieży akademickiej i ponadpodstawowej;

– o sytuacjach konfliktowych w szkołach;

– o sytuacji w szkołach wyższych (narastającej fali niezadowolenia na tle projektu ustawy o szkolnictwie wyższym);

– informację wyprzedzającą o zamierzeniach przeciwnika, o rozpoznawaniu kierunków publicystyki „Tygodnika Solidarność” i biuletynu „S[olidarności]”³;

– opracowano i rozesłano z Austrii na wybrane adresy w kraju i za granicą biuletyn „Solidaritet” występujący w imieniu fikcyjnej organizacji „Solidarność z ludźmi pracy w Polsce”. W swej treści apoteozuje, a w podtekście negatywnie ukazuje czołowych radykalnych działaczy „S[olidarności]”: Rulewskiego, Rozpłochowskiego – ich kompromitujące wypowiedzi. Krytykuje Kreisky’ego⁴ za brak efektywnej pomocy emigracji (w podtekście zarzut sympatyzowania z polskimi władzami);

– informację o reakcjach poszczególnych środowisk na oświadczenie BP KC PZPR;

– o niektórych elementach taktyki ugrupowań antysocjalistycznych w „Solidarności”;

– o wydarzeniach inspirowanych przez „S[olidarność]” w m[iesią]cu sierpniu [19]81 r.;

– o referendum w Hucie Katowice;

– o negatywnych wypowiedziach, opiniach i inicjatywach zawartych w publikacjach kolportowanych na I turze zjazdu, jak też po zakończeniu I tury zjazdu.

Ad 2. Działania i wyniki pracy operacyjnej

Zrealizowano przedsięwzięcia wzbudzające nieufność do wysłanników „Solidarności” podejmujących rozmowy gospodarcze w centralach zachodnich firm. Wykorzystano obecność w Polsce dział[acza] gosp[odarczego] USA Hammera⁵, któremu drogą operacyjną dostarczono przygotowany materiał n[a] t[emat] zakulisowych działań „S[olidarności]” na Zachodzie, a dążących do zmian kierunków współpracy handlowej, co spowoduje straty prywatnych firm zachodnich. Wyeksponowano zainteresowanie „Solidarności” kontaktami z Japonią, co jest działaniem na szkodę USA.

Zainspirowano jugosłowiańskie MSW i władze polityczne do wstrzymania wyjazdu na II turę zjazdu „S[olidarności]” jugosłowiańskich związków zawodowych, wskazując, iż kontakty z „Solidarnością” mogą zaktywizować w Jugosławii ugrupowania nacjonalistyczne i dysydenckie.

Zrealizowano przedsięwzięcia wobec przewodniczącego amerykańskiej centrali związkowej AFL-CIO aLane’a Kirklandaa zmierzające do wyeliminowania z II tury zjazdu przedstawiciela paryskiego biura Irvinga Browna – współpracownika CIA, a także informujące go, iż część delegatów „Solidarności” ocenia negatywnie obecność na zjeździe tego związku, gdyż może być wykorzystana propagandowo przeciwko „S[olidarności]”.

Podjęto działania na Zachodzie (wobec działaczy związkowych, politycznych, gospodarczych) mające kształtować pozytywne opinie dla Polski, wskazujące, iż „Solidarność” zajmuje się wszystkim z wyjątkiem spraw związkowych.

Ustalono treść obrad i projektów uchwał, jakie na II turę zjazdu opracował zespół do spraw stanowiska „S[olidarności]” wobec władz państwowych i PZPR: stabilizacji gospodarczej, reformy, samorządu pracowniczego.

Zabezpieczono operacyjnie:

– obchody rocznicy 17 IX [19]81 [r.] (uroczystości kościelne w Częstochowie, krajowe spotkania KPN);

– zlot ZHP w Krakowie 18 września z okazji 70-lecia Chorągwi Krakowskiej;

– Ogólnopolski Zjazd Przedstawicieli Uczniowskich Organizacji Samorządowych – 11–13 września, Gdańsk;

– Ogólnopolski Zjazd Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „S[olidarność]” – 19–20 września, Poznań;

– VIII Festiwal Filmów Fabularnych i Telewizyjnych w Gdańsku, gdzie wyeliminowano z projekcji film dokumentujący rzekome niewywiązywanie się władz ze zobowiązań społecznych;

– narady zespołów „Solidarności” we Wrocławiu i Łodzi;

– posiedzenie KKP (20 bm.) w RTV.

Doprowadzono do rozładowania sytuacji konfliktowej w Gąsawiec (bydgoskie) i Kleczewie (siedleckie) na tle prób samowolnego przejmowania ziemi.

Działaniem operacyjnym i wyprzedzającą informacją rozładowano cztery przypadki zagrożeń strajkowych (w szczecińskim, lubelskim, sieradzkim i warszawskim).

Uzupełniono zabezpieczenia operacyjne w 8 stacjach RTV i przeszkolono w obsłudze stacji radiowych 3 funkcjonariuszy MSW.

[Wzięto] udział w neutralizacji „Solidarności” w planowanym na 21 września wiecu w RTV.

Rozszerzono ilość prowadzonych dialogów operacyjnych z delegatami na zjazd o dalsze 20 osób.

Przeprowadzano rozmowy profilaktyczne z dalszymi 17 delegatami.

Pozyskano i włączono dalszych 25d osobowych źródeł informacji do pracy operacyjnej na II turze.

Opracowano 11e osób o pozytywnych postawach związanych z naszym aparatem – do wprowadzenia we władze krajowe „S[olidarności]” na zjeździe.

Przeprowadzono 43 rozmowy profilaktyczno-ostrzegawcze z członkami „Solidarności”, „Solidarności” RI, księżmi – wrogo bądź szkodliwie politycznie wypowiadającymi się.

Zainspirowano duże zakłady pracy do potępienia antyrobotniczego charakteru I tury zjazdu.

Ad 3. Wyniki działań represyjnych

W ubiegłym tygodniu zrealizowano:

a) 3 areszty;

b) 3 zatrzymania;

c) przedstawiono 7 zarzutów;

d) wszczęto 9 postępowań przygotowawczych;

e) ustalono 20 kolporterów ulotek, wykonawców wrogich napisów i sprawców aktów profanacji.

[…]f

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 135–140, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale sprawę.

1 Kornel Morawiecki (ur. 1941 r.) – fizyk, polityk, dr; pracownik naukowy PWr; uczestnik Marca ’68 we Wrocławiu; brał udział w akcjach ulotkowych potępiających interwencję w Czechosłowacji w 1968 r. oraz pacyfikację protestów w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu; 1979–1980 redaktor naczelny drugoobiegowego miesięcznika „Biuletyn Dolnośląski”, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; inspirator „Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej”; po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał się; 1981–1982 członek RKS Dolny Śląsk; 1982–1990 współzałożyciel i lider Solidarności Walczącej; w 1987 r. aresztowany; w kwietniu 1988 r. wydalony z kraju (powrócił nielegalnie w sierpniu 1988 r., ujawnił się w czerwcu 1990 r.); od 2015 r. poseł na Sejm RP; 1979–1990 rozpracowywany przez Wydział III/III-1/Inspektorat 2 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Harcerz”/„Tarantula”/„Ośmiornica”, 1982–1986 przez Wydział II KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Aston”. Zob. J. Sielezin, Kornel Morawiecki [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 226–228; http://www.encysol.pl/wiki/Kornel_Morawiecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Bolesław Ćwikła (ur. 1933 r.) – technik elektryk; 15 XII 1952 r. skazany przez WSR w Lublinie na 15 lat więzienia za napad na funkcjonariusza MO z zamiarem odebrania mu broni; pracownik Przedsiębiorstwa Transportu Samochodowego Łączności w Lublinie; wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Lublinie; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Lublinie w ramach sprawy krypt. „Recydywista”; 10 X 1984 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Lublinie pod nr. rej. 31861 jako kandydat na TW; 21 V 1988 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-19295, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. B. Ćwikły z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Lublinie.

3 Chodzi o BIPS.

4 Bruno Kreisky (1911–1990) – austriacki polityk, socjalista; po delegalizacji Austriackiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej w latach trzydziestych na emigracji w Czechosłowacji, gdzie kierował Rewolucyjną Młodzieżą Socjalistyczną; w czasie II wojny światowej sekretarz związków zawodowych w Szwecji, a po niej dyplomata; w 1951 r. wrócił do Austrii; 1967–1983 przewodniczący Socjalistycznej Partii Austrii; 1970–1983 kanclerz Austrii; 1976–1989 przewodniczący Międzynarodówki Socjalistycznej.

5 Brak bliższych danych.

c W oryginale Gąsowej.

d Nad liczbą odręczny dopisek 33.

e Nad liczbą odręczny dopisek 30.

f Pominięto wykaz aresztowanych i zatrzymanych.

Nr 118

1981 wrzesień 23, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b23b IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku [w sprawie] krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika, że:

1. Zastępca szefa Biura Prasowego I KZD – Marian Terlecki i w[i]ceprzewodniczący KKK Pracowników Łączności Okręgu Gdańskiego – Janusz Długoński powiadomili wszystkie zarządy regionów w kraju oraz KKK Pracowników Resortu Łączności w Warszawie, iż wobec braku bezpośredniej transmisji z obrad I KZD przez Polskie Radio i TV istnieje możliwość okresowego dzierżawienia łączy telekomunikacyjnych dla potrzeb wewnątrzzwiązkowych. Pozwoli to transmitować obrady albo audycje radiowe z obrad do zarządów regionów i większych zakładowych organizacji związkowych – na ich koszt. Tam transmisja może być odsłuchiwana „na żywo”, a po skopiowaniu na taśmach magnetofonowych przes[y]łana najkrótszą drogą do zainteresowanych ogniw związku. Przykładowo, dzierżawa jednego łącza o długości 300–400 km za okres jednego dnia wyniesie ok. 3500 zł. W celu obniżenia kosztów dzierżawy sieć rozdzielcza powinna być tworzona w układzie co najmniej dwustopniowym, co wymaga koordynacji. Zarządy regionalne zainteresowane powyższym mogą zgłaszać swe potrzeby do dnia 24 IX br. do Biura Prasowego Zjazdu w Gdańsku. Niezbędnej pomocy techniczno-organizacyjnej będą udzielać komisje zakładowe „Solidarności” we właściwych terenowo urzędach telekomunikacyjnych.

2. Członek grupy roboczej nr 8, ds. polityki społecznej, człowieka i środowiska w imieniu ww. grupy programowej zwrócił się do Biura Organizacyjnego Zjazdu z prośbą o wydanie upoważnienia do wypożyczenia z klasztoru na Jasnej Górze wystawy na temat obrony życia nienarodzonych w celu wystawienia jej w kuluarach hali „Olivia” w okresie II tury zjazdu „Solidarności”.

[3.] Od źródła ps. „Pasat” uzyskano informacje o potwierdzeniu przez Biuro Prasowe I KZD akredytacji prasowych dla następujących dziennikarzy zagranicznych:

– Dessa Trevisan² – „Times”;

– Eric Bourne³ – „Christian Science Monitor”;

– Richard Swartz⁴ – „Svenska Dagbladet”;

– Emil Pyrich⁵ – „Interpress”;

(Ww. dziennikarze zamieszkiwać będą od 25 IX br. do czasu zakończenia obrad II tury zjazdu w Grand Hotelu w Sopocie).

– Hans Joachim Bonhage⁶, wydawnictwo Hoffmann [und] Campe z Hamburga – pobyt od 16 do 30 IX br. w hotelu „Hevelius” w Gdańsku;

– Dan Fisher⁷ – „The Los Angeles Times”, z żoną (też dziennikarzem) – pobyt w okresie trwania II tury zjazdu, hotel „Posejdon” lub Grand Hotel Sopot;

– Marta Grabowska⁸ – zgłoszona przez Ambasadę Królestwa Holandii w Warszawie.

Z informacji uzyskanych od tego samego źródła wynika, że jako goście zaproszeni – reprezentujący zachodnie centrale związkowe – przybędą do PRL:

– z Austrii: Günther Engelmayer⁹ – sekretarz ds. krajowych i Karl Hummel – sekretarz ds. międzynarodowych (byli obecni na I turze obrad, przylot z Wiednia w dniu 25 IX br., odlot do Gdańska godz. 16.00);

– z centrali związkowej UAW¹⁰ – USA: Ray Majerus¹¹, Charles Bowling¹², John Christensen¹³ (wszyscy z żonami, pobyt z 9 na 10 X br. i z 12 na 13 X br. w hotelu „Forum”).

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 270–272, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, 26 IX [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

2 Dessa Trevisan-Bourne (1924–2013) – amerykańska dziennikarka; korespondentka „Timesa” w Wiedniu i Belgradzie; 1964–1967 rozpracowywana przez Wydział II KS MO oraz Departament I MSW; kontrolowana operacyjnie podczas pobytów w Polsce.

3 Eric Bourne (ur. 1909 r.) – amerykański dziennikarz; korespondent „Christian Science Monitor” w Wiedniu; 1958–1967 często przyjeżdżał do Polski i pisał o niej, później odmawiano mu wizy; w czasie interwencji wojsk Układu Warszawskiego w 1968 r. wydalony z Czechosłowacji; w 1972 r. ponownie przyjechał do Polski w związku z wizytą prezydenta Richarda Nixona; 1972–1974 rozpracowywany przez Wydział II KS MO w ramach KE krypt. „Eryk”.

4 Richard Swartz (ur. 1945 r.) – szwedzki dziennikarz; korespondent „Svenska Dagbladet”; 1979–1981 figurował w indeksie osób niepożądanych w PRL; 1982–1990 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Swar”.

5 Emil Pyrich (ur. 1941 r.) – dziennikarz; 1970–1971 sekretarz Misji Polskiej do KNPN w Korei; zastępca redaktora w Polskiej Agencji „Interpress”; 14 IX 1977 r. zarejestrowany przez Wydział VII Departamentu II MSW pod nr. 50238 w kategorii „zabezpieczenie”; 23 XI 1978 r. przerejestrowany na TW ps. „Jan”; 10 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta E-16 dot. E. Pyricha z kartoteki odtworzeniowej Biura „C” MSW.

6 Brak bliższych danych.

7 Brak bliższych danych.

8 Brak bliższych danych.

9 Günther Engelmayer (ur. 1941 r.) – austriacki działacz związkowy.

10 United Automobile Workers – amerykański związek zawodowy pracowników przemysłu samochodowego.

11 Raymond Majerus (1924–1987) – amerykański działacz związkowy; sekretarz i skarbnik Oddziału UAW w Detroit; 1981–1987 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział XI Departamentu I MSW.

12 Brak bliższych danych.

13 Brak bliższych danych.

Nr 119

1981 wrzesień 24, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący m.in. komisji działających w czasie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b24b IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z uzyskanych od źródła ps. „Pasat” informacji wynika, że w dniu 23 IX br. na łamach BIPS opublikowano komunikat następującej treści:

„Dla przewodniczących zarządów regionów i przewodniczących zespołów delegatów.

1. W związku z uchwałą I KZD o wyborze nowego Prezydium Zjazdu należy wytypować kandydata do nowego prezydium, jeżeli region uzna to za stosowne, i cprzekazać jego danec do Sekretariatu KKP z zaznaczeniem: dla Prezydium Zjazdu.

2. W dniu 25 IX br. o godz. 9.00 w hotelu «Hevelius» w Gdańsku odbędzie się zebranie:

a) członków dotychczasowego prezydium;

b) kandydatów do nowego prezydium wysuniętych przez regiony;

c) przewodniczących i zastępców lub sekretarzy komisji zjazdu: Uchwał i Wniosków (Matuszykd – Mazowsze, Dowigałło¹ – Gdańsk), Mandatowo-Wyborczej (Nowakowska – Gdańsk, Moska² – Dolny Śląsk, Karnaś³ – Rzeszów), Skrutacyjnej Głosowań Tajnych (Błaszczyńskae – Bydgoszcz), Programowej (Geremek – Mazowsze, Milewskif – Gdańsk) Statutowej (Koziatek – Gdańsk).

3. Noclegi z 24/25 IX br. są zarezerwowane przez Sekretariat KKP w hotelu «Hevelius» i opłacone.

4. W dniu 25 IX br. o godz. 16.00 odbędzie się spotkanie osób wymienionych w pkt 2 oraz przewodniczących regionalnych zespołów delegatów.

5. Należy dostarczyć na zebranie dokumenty stwierdzające zatwierdzenie lub nie poprawek do statutu przez odpowiedni zarząd regionu, o ile nie zostały uprzednio przesłane do Sekretariatu KKP.

6. Tematem zebrań będą sprawy organizacyjne zjazdu, ewentualne propozycje odnośnie [do] zmian regulaminu obrad, porządku obrad oraz uzgodnienia z przewodniczącymi zespołów regionalnych [co do] trybu wyboru nowego prezydium. O ile kandydaci do nowego prezydium wyrażą życzenie – także wymiana uwag na temat prowadzenia obrad. Wskazane byłoby przedstawienie przez Komisję Statutową propozycji ordynacji i trybu jej uchwalania oraz – przez Komisję Programową – trybu prac nad uchwaleniem dokumentu programowego”.

Z informacji uzyskanej od tego samego źródła wynika, że od chwili wyboru Komisji Programowej na I turze I KZD trwają nieustannie prace tej komisji pod przewodnictwem prof. Bronisława Geremka. Do dnia 20 IX br. włącznie prace odbywały się w 13 zespołach tematycznych. Od dnia 21 IX br. przedstawiciele poszczególnych zespołów tematycznych obradują w Gdańsku.

W dniu 21 IX br. odbyło się pierwsze czytanie dokumentów programowych, przy czym najwięcej zainteresowania i kontrowersji wzbudziły teksty zespołu 11 na temat: „Związek wobec władz państwowych i PZPR”. Przedstawiono dwa dokumenty: tzw. „fundamentalistów” i „pragmatyków” oraz wspólny tekst drugi. „Fundamentaliści” w ocenie sytuacji w kraju przedstawili przyczyny kryzysu gospodarczego i politycznego w PRL i zaproponowali rozwiązanie zasadnicze w zakresie ideologii. „Pragmatycy” natomiast bezpośrednie przyczyny sytuacji w PRL pozostawili w domyśle, a w rozwiązaniach położyli nacisk na cele cząstkowe, podporządkowując je taktyce związku.

W dniu 22 IX br. dyskutowano nad formułą i treścią deklaracji ideowej („preambułą”), która ma być treścią programu, przy czym przeważał pogląd, aby ta część zawierała odniesienie do systemu wartości etycznych i moralnych, a nie eksponowała oceny stosunków politycznych, w tym roli, jaką odgrywa PZPR. W czasie dyskusji sporo kontrowersji budziły sprawy stosunków gospodarczych i ekonomicznych oraz programy wyjścia z kryzysu, w tym sytuacja rynkowa, gdzie przedstawiono 3 warianty:

– stopniowe przywracanie równowagi rynkowej,

– szybkie przywracanie równowagi,

– decyzje pozostawić KK (Komisji Krajowej).

W dniu 22 IX br. dokonano również podziału Komisji Programowej na 3 sekcje, w których – w sesji popołudniowej – wypracowane zostały zasadnicze tezy stanowiące szkielet programu. Dokonana została także próba uzgodnienia stanowisk „pragmatyków” i „fundamentalistów” w celu wypracowania kompromisowego rozwiązania.

W dniu 23 IX br. (środa) od godzin porannych trwały prace w sekcjach nad rozwinięciem tez w oparciu o przedstawione przez zespoły tematyczne dokumenty programowe.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika ponadto, że L[ech] Wałęsa w dniu 23 IX br. zwrócił się do Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z prośbą o dokonanie odprawy celnej i zwolnienie od opłat celnych przesyłki nadanej jako dar dla NSZZ „Solidarność” przez szwedzkie związki zawodowe gLandsorganisationen i Sverigeg, zawierającej 4 kasety dyskowe o wartości ok. 500 dolarów USA, znajdującej się w Urzędzie Celnym Warszawa-Okęcie.

[…]h

Naczelnik Wydziału III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 4, k. 273–277, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, 28 IX [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c W oryginale przekazanie jego danych.

d W oryginale Matuszczyk.

1 Prawdopodobnie chodzi o Jana Dowgiałłę z NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Jan Dowgiałło (ur. 1932 r.) – hydrogeolog, prof. dr hab.; w 1956 r. założyciel Sekcji Młodzieżowej KIK; pracownik naukowy Instytutu Nauk Geologicznych PAN; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, wiceprzewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków; 1990–1993 ambasador RP w Izraelu; 1985–1990 zabezpieczany operacyjnie przez Departament II MSW w ramach SO krypt. „Diadem”.

e W oryginale Błaszyńska. Elżbieta Sieradzka-Błaszczyńska (ur. 1954 r.) – inżynier budownictwa lądowego; pracowniczka Przedsiębiorstwa Przemysłu Maszynowego „Techma” w Bydgoszczy; doradca KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

f W oryginale Mielewski.

2 Jan Moska (ur. 1945 r.) – technik mechanizacji rolnictwa; pracownik Spółdzielni Inwalidów „Odra” we Wrocławiu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 7 I – 4 V 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym we Wrocławiu; 14 VI 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO we Wrocławiu pod nr. 44599 jako figurant KE; 13 IX 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Lotos”; przekazany na kontakt wydziałów V-1 i III oraz Inspektoratu 2; 3 IX 1986 r. przerejestrowany na TW ps. „Wojtek”; 29 XII 1989 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta Mkr-3 dot. J. Moski z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu; karta EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

3 Stanisław Augustyn Karnaś (ur. 1936 r.) – inżynier elektryk; pracownik Biura Projektowo-Badawczego Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt” Rzeszów; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1982–1988 członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego (odpowiedzialny za kolportaż); rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Rzeszowie w ramach KE/SOR krypt. „Opór”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Karna%C5%9B (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g–g W oryginale Lands Organisationen Sverige.

h Pominięto fragment dotyczący akredytacji zagranicznych dziennikarzy i gości reprezentujących zachodnie centrale związkowe.

Nr 120

1981 wrzesień 25, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Tomczaka dotycząca rozmowy operacyjnej z Dorotą Gryszkiewicz

Gdańsk, dnia 25 IX 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

W dniu 24 IX 1981 r. zgodnie z zatwierdzonym przez kierownictwo tut[ejszego] KW MO wnioskiem podjąłem czynności zmierzające do przeprowadzenia rozmowy operacyjnej z Dorotą Gryszkiewicz, pracownikiem Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.

Ok. godz. 18.00 skontaktowałem się telefonicznie z Zarządem Regionu celem stwierdzenia, czy wymieniona zakończyła już pracę i wyszła z budynku zarządu. Po otrzymaniu potwierdzenia w rozmowie telefonicznej […]a z Dorotą Gryszkiewicz przedstawiłem się jako osoba pamiętająca ją jeszcze z okresu zamieszkania wym[ienionej] w Słupsku i zaproponowałem spotkanie w kawiarni „Koga”. D[orota] Gryszkiewicz z pewną dozą zaskoczenia przyjęła propozycję, zastrzegając, iż nie ma zbyt wiele czasu.

Ok. godz. 18.40 przyszła na umówione miejsce, z tym że w towarzystwie N.N. kobiety i dwojga dzieci.

Wobec powyższego odstąpiłem od rozmowy, oczekując, aż wym[ieniona] powracała będzie sama do m[iejs]ca zamieszkania.

Ok. godz. 19.10 podszedłem do D[oroty] Gryszkiewicz, przedstawiłem się imieniem i nazwiskiem, nie podając przy tym m[iejs]ca zatrudnienia, i w sposób możliwie wiarygodny argumentowałem powód spotkania. Uzasadniłem to znajomością „z widzenia” z okresu jej zamieszkania w Słupsku.

Ponieważ w latach pięćdziesiątych istotnie mieszkałem w Słupsku, a z racji utrzymywania kontaktów rodzinnych posiadam w miarę dobrą znajomość tego miasta, w pewnym stopniu uwiarygodniło to moje uzasadnienie.

D[orota] Gryszkiewicz stwierdziła, że nie bardzo sobie mnie przypomina, chociaż nie wyklucza takiej znajomości. Poinformowałem ją, że od kilku lat mieszkam w Gdańsku, a z jej nazwiskiem zetknąłem się przypadkowo, czytając „Samorządność” w „Dzienniku Bałtyckim”. Skojarzyłem to właśnie z jej osobą, nie wiedziałem jednak, jak z nią nawiązać kontakt. Na zasadzie „prób i błędów” zatelefonowałem właśnie do jej mieszkania i miałem to szczęście, że trafiłem właściwie. Z zachowania D[oroty] Gryszkiewicz wynikało, że raczej przyjmuje taką argumentację. Obserwując w trakcie rozmowy D[orotę] Gryszkiewicz, zauważyłem, iż pomimo jej zaciekawienia, jakie rozbudziła ta sytuacja, nie chciała przedłużać rozmowy. Potwierdziła to, stwierdzając, że uprzedzała o braku czasu, gdyż oczekuje na telefon w związku z planowanym trzydniowym wyjazdem. Na propozycję spotkania w najbliższych dniach stwierdziła, iż jest to możliwe i chętnie się zgadza, jednak dopiero po zakończeniu zjazdu „Solidarności”.

Wym[ieniona] zaproponowała przy tym, aby wcześniej skontaktować się z nią telefonicznie. W tej sytuacji przystałem na powyższą propozycję, przyrzekając, iż natychmiast po zakończeniu zjazdu zatelefonuję do niej.

Uwagi

W trakcie rozmowy przeprosiłem wym[ienioną] za to, że nie podszedłem do niej w kawiarni, ale wprowadziły mnie w błąd dwie sprawy, tj.:

– koleżanka z dziećmi (oczekiwałem, że przyjdzie sama),

– jej wygląd zewnętrzny (pomimo pewnego podobieństwa, różni się znacznie od tej, którą zapamiętałem).

W rozmowie D[orota] Gryszkiewicz szybko przeszła na „per ty”, co znacznie ułatwiło dalszy jej przebieg, a ponadto powinno stanowić duże ułatwienie przy kolejnych spotkaniach.

Oceniając przebieg rozmowy, sądzę, że istnieje duża szansa nawiązania z D[orotą] Gryszkiewicz bliższych kontaktów osobistych, co stanowiłoby pierwszą fazę pozyskiwania wym[ienionej] do współpracy.

Wnioski

Na okres kilku dni, tzn. przeddzień i ok. tydzień po drugim spotkaniu, wskazana byłaby kontrola ww. poprzez zastosowanie PT.

St[arszy] inspektor Wydziału III „A”

ppor. R[yszard] Tomczak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 128–129, oryginał, rkps.

a Pominięto numer telefonu.

Nr 121

1981 wrzesień 25, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego i inspektora Sekcji 7 „A” Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Witolda Baranowskiego ze spotkania z delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” Janem Jędrzejewskim

Gdańsk, dnia 25 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

z podjętego dialogu z delegatem na pierwszy zjazd NSZZ „Solidarność” Janem Jędrzejewskim

Zgodnie z zatwierdzonym planem oraz wnioskiem w dniu 24 IX br. w siedzibie KZ NSZZ „Solidarność” przy Gdańskim Przedsiębiorstwie Budowlanym w Gdańsku podjęto dialog z Jędrzejewskim Janem.

W dialogu udział wzięli: por. W[itold] Baranowski, por. R[yszard] Dąbrowski oraz przez około 40 minut Rytelski Jan¹ – w[i]ceprzewodniczący KZ. Po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym odnośnie [do] terminu i miejsca rozmowy rozpoczęto ją o godzinie 13.50.

Po przedstawieniu się Jędrzejewski zanotował nasze nazwiska w notesie, stwierdzając, iż chce wiedzieć, z kim będzie przeprowadzał rozmowę. Na wstępie rozmowy Jędrzejewski stwierdził, iż poprzednio rozmawiał już z pracownikami SB, lecz wiązało to się raczej z niemiłymi wspomnieniami (zwolnienie dyscyplinarne ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina w 1976 r.). Na naszą uwagę, że w związku z powyższym mógł odmówić zgody na rozmowę z nami, zaznaczył, iż rozmawia ze wszystkimi, a uraz długo nie pamięta.

W pierwszej części rozmowy skoncentrowano się na problemach nurtujących budownictwo, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki GPB. Jędrzejewski scharakteryzował planowany w budownictwie nowy system płac oparty na dniówce zadaniowej, co jego zdaniem znacznie poprawiłoby wydajność i jakość pracy. System ten stwarzałby warunki do wykonywania robót budowlanych o wysokiej jakości, jak też powodowałby racjonalną gospodarkę funduszem płac.

[Jędrzejewski] podkreślał wielokrotnie, iż brał udział w negocjacjach prowadzonych między Komisją Koordynacyjną Budownictwa a ministerstwem. Zawarte porozumienia były efektem wzajemnego zrozumienia, gdyż z obu stron brali w nich udział ludzie znający się na branży budowlanej. Podkreślał przy tym swoją rolę w zawartych porozumieniach.

Na pytanie dotyczące braku Rady Pracowniczej GPB wymieniony stwierdził, że obecnie nie ma zamiaru powołać takiej rady z uwagi na fakt, iż nie widzi osób, które mogłybyb się tym zająć. Zaznaczył przy tym, że zgłasza się wiele osób z pozoru chcących działać, lecz kierują[cych] się jedynie „karierowiczostwem”.

W rozmowie kilkakrotnie podkreślił, iż jest bliskim przyjacielem L[echa] Wałęsy i że w czasie pierwszej tury zjazdu kilkakrotnie z nim rozmawiał. Na potwierdzenie tego pokazywał zdjęcia ze zjazdu. W związku z faktem, iż ww. poruszył temat zjazdu, podkreślając, iż jest delegatem, podtrzymano ten temat, wskazując na duże społeczne oczekiwania w stosunku do tego wydarzeniac. Na pytanie, czego może zwykły obywatel oczekiwać po uchwałach tego zjazdu, rozmówca nie potrafił dać konkretnej odpowiedzi. Nadmienił, że trudno w tej chwili coś prorokować z uwagi na fakt, iż doły związkowe są bardziej konserwatywne niż kierownictwo związku.

Na poruszony problem rozłamu w kierownictwie „Solidarności” i istnienie frakcji odpowiedział, że w zasadzie ten problem nie występuje, zaś [on] osobiście utrzymuje dobre stosunki z A[ndrzejem] Gwiazdą, będąc przyjacielem L[echa] Wałęsy.

W dalszej wypowiedzi zaznaczył, że jakkolwiek nie widzi rozłamu, to jednak widzi odmienność prezentowanego programu przez Gwiazdę i Wałęsę. W wyniku świadomego wyboru ludzie mogą się opowiedzieć za jednym z nich. Można było to zaobserwować w trakcie zjazdu delegatów Regionu Gdańskiego, gdzie m.in. J[oanna] Duda-Gwiazda, A[lina] Pienkowska, A[nna] Walentynowicz – popierające program A[ndrzeja] Gwiazdy – nie zostały delegatami na KZD, jak również wspólnie z A[ndrzejem] Gwiazdą nie weszły w skład Prezydium Zarządu Regionu.

Jeśli chodzi o A[nnę] Walentynowicz, została ona pozbawiona mandatu delegata z uwagi na oszczerstwa, jakie rzucała pod adresem kierownictwa „Solidarności”.

Na poruszony temat negatywnej działalności niektórych ogniw „Solidarności” Jędrzejewski był zdania, iż jest w tym bardzo dużo przesady, a nawet prowokacji. Podał przykład malowania pomników żołnierzy radzieckich, zaczynając przy tym, iż jest głęboko przekonany, że nie uczynili tego członkowie „Solidarności”, lecz ludzie, którym zależy na skompromitowaniu związku.

Odnośnie [do] aktualnej sytuacji w kraju Jędrzejewski był zdania, że radykalna poprawa może nastąpić w wypadku szerszego dopuszczenia „Solidarności” [do] współuczestnictwa w rządzeniu krajem. Zaznaczył, że w kraju, gdzie ponad 80 proc. stanowią ludzie wierzący, partia komunistyczna nie może sobie zastrzegać monopolu na rządzenie.

W rozmowie podkreślił, iż on osobiście widzi potrzebę istnienia SB, jednak jedynie do ochrony bezpieczeństwa kraju. SB i MO niepotrzebnie utrzymuje kontakty z pijakami, prostytutkami i złodziejami, wykorzystując ich jako swoich informatorów. Ludzie to widzą i krytykują. Zdarza się, że jeśli takiego złodzieja czy pijaka milicja zatrzyma, to zjawia się on po godzinie i dalej działa bezkarnie.

Zaznaczył, że zna parę osób z budownictwa, które utrzymują kontakty z milicją, lecz są to ludzie z marginesu społecznego. Wiadomym jest również, że milicja korzysta z melin pijackich, co wywołuje ostrą krytykę społeczną.

Na zakończenie rozmowy stwierdził, że nie widzi przeszkód, aby się w przyszłości spotykać, lecz dopiero po zjeździe, gdyż w jego okresie będzie bardzo zajęty.

Rozmowę z ww. zakończono o godz. 15.45. J[an] Rytelski praktycznie nie uczestniczył w rozmowie, przysłuchując się jej, i wyszedł o godz. 14.50.

Uwagi własne

Podjęta rozmowa stwarza korzystne szanse podtrzymania dialogu operacyjnego z ww. Należy eksponować problematykę budownictwa, w której b[ardzo] dobrze czuje się Jędrzejewski, z uwypukleniem jego zasług i pozycji, jaką odgrywa w związku. Istnieje szansa poprzez ww. przekazania informacji L[echowi] W[ałęsie] dyskredytujących jego przeciwników.

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Insp[ektor] S[ekcji] 7 „A”

por. W[itold] Baranowski

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 2 – S[ekcja] 7 „A”

Egz. nr 3 – S[ekcja] 3

Opr. RD/NC WB/NK

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 122–124, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale mógłby.

1 Jan Rytelski – wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskim Przedsiębiorstwie Budowlanym.

c W oryginale zjazdu.

Nr 122

1981 wrzesień 25, Warszawa – Przygotowania do drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” i prognozy jej przebiegu

Warszawa, dn[ia] 25 IX 1981 r.a

Przebieg przygotowań do II tury zjazdu „Solidarności” i prognozy jej przebiegub

I. Wydarzenia między dwiema turami zjazdu

1. Na terenie kraju odbyły się spotkania delegatówc na I KZD NSZZ „Solidarność” z załogami zakładów pracy. Z reguły nie cieszyły się one zbyt dużym zainteresowaniem. Wyjątek stanowiło spotkanie w Jeleniej Górze, gdzie w takim spotkaniu brało udział ok. 2000 osób. Natomiast:

– w Rzeszowie w WSK PZL na spotkanie z delegatem – przewodniczącym MKR A[ntonim] Kopaczewskim przybyło 50 osób;

– podobna frekwencja była w Hucie Miedzi „Głogów” na spotkaniu z K[arolem] Modzelewskim, Frasyniukiem i Halickim¹ (głównymi uczestnikami spotkań był aktyw związkowy);

– na spotkanie z delegatami w Elblągu przygotowano salę na 800 osób, a przybyło 120, które w dodatku zadawały delegatom „niewygodne” pytania;

– znamienna jest informacja, iż wyjazdy delegatów na drugą turę zjazdu do Gdańska, np. w Szczecinie, Piotrkowie Tryb[unalskim], Bielsku-Białej, Chełmie, Zamościu, nie wywołały zainteresowania społeczeństwa, nie było uroczystych pożegnań i wieców jak przed wyjazdem na pierwszą turę. W Elblągu zorganizowane pożegnanie ograniczyło się do obecności dziewięciu osób przy złożeniu kwiatów pod pomnikiem, nastroje samych delegatów były smętne; delegaci z Chełma i Zamościa wyrażali obawę, czy dojadą do Gdańska, a jeśli nawet, to czy po zjeździe wrócą do domu;

– głównymi tematami spotkań było relacjonowanie przebiegu pierwszej tury zjazdu (w pierwszym okresie dosyć buńczuczne) w kwestiach gospodarczych, społecznych i politycznych. Dużo czasu poświęcano na dyskusję o utrzymaniu lub wycofaniu w statucie zapisu o kierowniczej roli partii i wystosowaniu „Posłania do narodów Europy Wschodniej”².

2. W ostatnim tygodniu dyskusja w czasie spotkań często koncentrowała się wokół oświadczenia Biura Politycznego PZPR i listu KC KPZR oraz inspirowania zarządów zakładowych regionów do pisania protestów. Można mówić o pewnej regularności ogłaszanych protestów w proporcji do aktywności danego regionu. Obok buńczucznych oświadczeń o „papierowym tygrysie”, „chińskich ostrzeżeniach” widoczne były elementy rozsądku i obawy.

Na tym też między innymi tle należy widzieć związek ze wzrostem ilości wrogich ataków o charakterze antyradzieckim. Gdy w tygodniu uprzednim (10–16 IX [19]81 r.) zanotowano sześć tego rodzaju aktów, to od 17 do 24 września stwierdzono ich 37, jak kolportaż ulotek i plakatów, napisy, imprez[y] o charakterze antyradzieckim, których większość, bo aż 29, była związana z tzw. rocznicą 17 września.

3. Praca zespołów tematycznych i przygotowanie materiałów na drugą turę zjazdu przedstawia się następująco:

a) Zespół tematyczny „Związek wobec władz państwowych i PZPR” przygotował projekt pt. „Władza państwowa i ordynacja wyborcza”, w którym m.in. stwierdza się, że stan ubezwłasnowolnienia społeczeństwa trwający od trzech dziesięcioleci musi ulec zmianie, musi się skończyć. Konieczne jest uznanie przez kierownictwo PZPR i władze państwowe uzyskanego już przez społeczeństwo zakresu swobód, a także uznanie pluralizmu światopoglądowego, kulturalnego i społecznego w życiu publicznym i w instytucjach publicznych. Dalej stwierdza się, że dotychczasowa działalność związku miała charakter kontroli władzy, a dziś podejmują walkę o reformę systemu zarządzania gospodarką i rządzenia państwem. W tym projekcie programu przewiduje się też ustanowienie nowej ordynacji wyborczej, reformę aparatu władzy, nowego podziału administracyjnego kraju, tzw. samorządu terytorialnego, oraz w dwóch wariantach powołanie drugiej izby sejmu:

– o charakterze społeczno-gospodarczym, sprawującej kontrolę nad działalnością ministerstw i resortów gospodarczych i socjalnych;

– tzw. izby samorządowej, której celem ma być rozdział władzy politycznej od gospodarczej.

Nie jest to więc stanowisko związku wobec władz państwowych i PZPR, jak brzmi nazwad zespołu tematycznego, lecz program politycznych i administracyjnych zasad działania państwa i sposobów kierowania nim.

b) Zespół tematyczny „Środki masowego przekazu” skupił się na trzech problemach:

– uspołecznieniu środków masowego przekazu,

– dostępie „Solidarności” do środków masowego przekazu,

– środkach i metodach realizacji ww. celów.

Zespół ten opracował list otwarty do premiera Jaruzelskiego, który w swej treści neguje i podważa prawne zasady wydania Uchwały Rady Ministrów nr 185/81 z dn[ia] 28 VIII [19]81 r. W czasie obrad zakwestionowano fakt zagłuszania niektórych audycji radiowych – szczególnie RWE, postulując zlikwidowanie urządzeń zagłuszających.

c) Zespół „Prawa obywatelskie i praworządność” w samym projekcie postuluje zmianę całego aparatu sprawiedliwości, przepisów o sądownictwie, prokuraturze, aparacie ścigania, jak i prawa materialnego, wraz z ratyfikowaniem protokołu fakultatywnego międzynarodowych praw obywatelskich i politycznych i dokonanie wynikających z nich zmian w konstytucji.

Charakterystyczne propozycje:

– ustanowienie samorządu sędziowskiego o szerokich uprawnieniach na wszystkich szczeblach,

– zniesienie kadencyjności dla sędziów Sądu Najwyższego,

– ustanowienie instytucji sędziego śledczego z własnym prawem decydowania o zastosowaniu aresztu tymczasowego,

– wyłączenie SB z MSW,

– uchwalenie nowej ustawy o MO.

d) Wspólne posiedzenie 13 zespołów tematycznych (komisji programowych) ustaliło, że w pracach programowych położony zostanie nacisk na stosunki pomiędzy związkiem a Kościołem, związkiem a społeczeństwem, związkiem a innymi partnerami, uwzględniając szczególnie patronat nad nowo powstającymi partiami (Polską Partią Pracy, Partią Socjaldemokratyczną). Zebrani sugerowali uznanie sejmu jako jedynego partnera „Solidarności”.

e) Jednym z trudniejszych problemów stojących przed drugą turą zjazdu będzie uzgodnienie jednolitego stanowiska w sprawie programów gospodarczych. Można wyróżnić w „Solidarności” dwa nurty poglądów na kształt modelu gospodarczego. R[yszard] Bugaj³, Kuroń, Michnik są zwolennikami oparcia gospodarki na ruchu samorządowym. Kurowski wysuwa natomiast koncepcję reformy gospodarczej opartej o mechanizmy wolnorynkowe, proponując m.in. podnieść ceny żywności do jej faktycznych kosztów, zamrozić nawis inflacyjny przez wymianę pieniędzy, wprowadzić podatek dochodowy od dochodu na członka rodziny przekraczającego średnią płacę. Część założeń z tego programu opiera na błędnych wyliczeniach, które trafnie podważył Albinowski⁴ w artykule w „Trybunie Ludu”.

Proponowane „programy ekonomiczne” odpowiadają tezie wypowiedzianej niedawno przez Bujaka: „Społeczeństwo oczekuje programu wyjścia z kryzysu, więc trzeba mu program – jakikolwiek – ale szybko dać”.

f) Zespół „Negocjacje z rządem, akcje protestacyjne i propaganda” w swych projektach postuluje, żeby zespoły do negocjacji z rządem i jego przedstawicielami były powoływane przez władze związku odpowiedniego szczebla, a parafowane porozumienia – ratyfikowane przez odpowiednie instancje związkowe. Dużo uwagi poświęcono problemom propagandy – której praktyczne wnioski wykorzystały już obecnie regiony celem przekazania pełnej informacji o obradach zjazdu swym członkom, np. Zarząd Regionu w Pile bardzo szczegółowo opracował system przekazywania informacji z Gdańska do siedziby regionu, wyznaczył imiennie zakłady pracy uruchamiające poligrafię. Uruchomiono łączność kurierską z wykorzystaniem kolejarzy, telefoniczną oraz zapasową sieć krótkofalówek straży pożarnych i zakładów pracy. Biuro Prasowe „Mazowsza” drogą lotniczą przekazywać będzie gotowe matryce na biuletyn do Regionu Podbeskidzia. W Płocku region przygotował zmasowaną akcję propagandową na drugą turę obrad (zwiększa nakład biuletynów regionalnych, instaluje urządzenia nagłaśniające na terenie miasta).

II. Przewidywany program II tury zjazdu

1. W dniu 26 IX [19]81 r. rozpoczynają się obrady, z następującym porządkiem:

8.00 – konferencja prasowa,

8.30 – msza w hali „Olivia”,

10.00 – rozpoczęcie obrad.

W dniu 25 IX [19]81 [r.] ustalono, że trzy razy dziennie odbywać się będą (8.00, 13.00, 18.00) konferencje prasowe.

Jednym z pierwszych tematów w obradach będzie sprawa kopalni „Szczygłowice” i obrona przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” tej kopalni, poddana pod debatę ogólną. Przewidywany program sześciodniowych obrad (od 26 IX do 1 X [19]81 [r.]):

26 IX 1981 r.

Sesja poranna

– sprawa zatwierdzenia poprawek do statutu,

– przedstawienie [i] przyjęcie ordynacji wyborczej,

– otwarcie list wyborczych do władz krajowych związku,

– informacja OPSZ i OBS: oczekiwania społeczne wobec I Zjazdu „Solidarności”.

Sesja popołudniowa

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) demokracja i formy działania związku,

b) organizacja związku,

c) informacja, szkolenie oraz prace opiniodawcze,

d) negocjacje i akcje protestacyjne;

– dyskusja;

– zamknięcie list kandydatów do władz krajowych.

27 IX 1981 r.

Sesja poranna

– struktura i życie związku,

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) program stabilizacji i polityki gospodarczej oraz reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego,

b) rynek, ceny i koszty utrzymania,

c) praca i zatrudnienie, płace, ochrona pracy i prawo pracy,

d) człowiek i środowisko – polityka społeczna związku;

– dyskusja.

28 IX 1981 r.

Sesja poranna

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa

– przedstawienie wyników pracy zespołów tematycznych:

a) prawa obywatelskie i samorządność,

b) edukacja i kultura narodowa,

c) związek wobec PZPR i władz państwowych,

d) związek a ruchy społeczne;

– dyskusja.

29 IX 1981 r.

Sesja poranna

– dyskusja (ciąg dalszy),

– przyjęcie wstępnych dokumentów zespołów tematycznych.

Sesja popołudniowa

– prezentacja kandydatów do władz,

– wybór Komisji Skrutacyjnej Głosowania Tajnego.

30 IX 1981 r. Wybory władz krajowych związku.

1 X 1981 r.

Sesja poranna

– sprawozdanie Komisji Programowej,

– dyskusja,

– przyjęcie dokumentu programowego.

Sesja popołudniowa

– przedstawienie uchwał i wniosków,

– przyjęcie dokumentów końcowych zjazdu,

– zakończenie zjazdu.

2. Komisje tematyczne przy udziale doradców i ekspertów opracowały obszerny pakiet projektów uchwał, których opracowanie na zjeździe – ujednolicenie tekstów, dokonanie korekt – jest praktycznie niemożliwe, chyba że zastosuje się metody z pierwszej tury zjazdu – zmęczenie delegatów i wtłoczenie tekstów uchwał bez merytorycznej kontroli treści.

Poniższe tytuły wybranych przykładowo projektów uchwał i innych materiałów sygnalizują zakres i kierunki tych dokumentów:

– „Deklaracja ideowa «Solidarności»”,

– „Kim jesteśmy i dokąd dążymy” (wstęp do programu),

– „Projekt założeń ideologicznych NSZZ «Solidarność»”,

– „Organizacja związku” (struktura oraz zasady i formy działania),

– „Samorządna Rzeczpospolita” (tezy o samorządności życia publicznego),

– „Negocjacje i akcje protestacyjne” – opracował prof. Zieliński, do ww. tezy załączono aneks pt. „Akcje protestacyjne”,

– „«Solidarność» domaga się nowego porozumienia społecznego”,

– „Kontrola kosztów utrzymania”,

– „Kontrola działania władz państwowych odnośnie [do] produkcji i rozdziału artykułów pierwszej potrzeby”,

– „Wprowadzenie dodatku drożyźnianego do płac, emerytur, zasiłków rodzinnych, stypendiów i innych świadczeń”,

– Program działań doraźnych – „Jak przetrwać zimę”,

– „Polityka rodzinna”,

– „Środki realizacji polityki społecznej”,

– Projekt utworzenia związkowego uniwersytetu „Solidarności” w Szczecinie,

– Projekt uchwały „O przekształcenie regionu”,

– „Związek a PZPR i władza państwowa” (przygotowano projekt uchwały – „Związek wobec władz państwowych i PZPR”).

3. Delegacje poszczególnych regionów w swoich przygotowaniach proponują na forum zjazdu przedstawić następujące problemy:

– reformy gospodarczej,

– samorządu pracowniczego i rad pracowniczych,

– samorządu terytorialnego,

– nowej ordynacji wyborczej do rad narodowych,

– dostępu związku do radia i TV,

– wprowadzenie do szkół nowego programu nauki najnowszej historii Polski,

– produkcji, dystrybucji i obrotu międzynarodowego artykułów spożywczych,

– zmian w statucie związku dot[yczących] akapitu o przewodniej roli PZPR,

– zmian w konstytucji dot[yczących] sojuszu z ZSRR.

Przykładowo podaję niektóre ustalenia regionów:

– delegaci z Torunia mają zaproponować trzy płaszczyzny w starciach z rządem: samorząd przedsiębiorstwa, dostęp do radia i telewizji, sprawa samorządu terenowego;

– wśród delegatów [Regionu] Białostockiego powstał rozłam na tle uznania bądź negowania kierowniczej roli PZPR, przeważyło zdanie na rzecz utrzymania tego sformułowania;

– delegaci z [Regionu] Bydgoskiego nie mają wypracowanych założeń;

– Region Podbeskidzki przygotował wnioski proceduralne;

– [Region] Ziemia Sieradzka – problem rent i emerytur;

– zarządy regionów: Mazowsza, Ziemi Sieradzkiej, Piły, Białegostoku i Rzeszowa zatwierdziły projekty poprawek do statutu związku przyjętych w pierwszej turze.

III. Prognozy przebiegu i przewidywane zagrożenia w II turze zjazdu

1. Zarząd Regionu Podbeskidzie ustalił, iż delegacja ich w pierwszym dniu obrad wystąpi z wnioskiem, aby wyboru władz krajowych dokonać na innych zasadach, niż przewiduje statut, a mianowicie każda delegacja powinna zgłosić własnych delegatów do KK.

Do KKP poszczególne zespoły mają zamiar zgłosić następujących kandydatów:

– Region Dolnośląski: J[erzy] Szulc⁵, R[yszard] Sawicki⁶, J[an] Waszkiewicze, J[anusz] Bałenkowski, T[adeusz] Bagiński⁷, K[rystyna] Sobierajska⁸, J[erzy] Pilichowski⁹, A[ndrzej] Konarski¹⁰, K[arol] Modzelewski.

W tymże regionie zarysował się wśród delegatów podział i rzekome wyizolowanie tzw. grupy korowców (małżeństwa Labudówf, Modzelewskiego, Huskowskiegog).

Mówi się, że Frasyniuk, który dotychczas był marionetką Modzelewskiego, chce się uwolnić od niego, oprzeć na dużych zakładach pracy i tworzyć robotniczy związek zawodowy.

– Region Mazowsze: Jaworski, Wujec, Onyszkiewicz, Romaszewski, Bujak, Bugaj, Janas, Geremek, Lipski, Dyner.

– Region Bydgoski: Rulewski, Mikołajczyk, Walczak, Winiarski¹¹.

– Region Pomorza Zachodniego: Jurczyk, Wądołowski, Kocjan, Krystosiakh.

– Region Wielkopolski: Rozwalak¹², Budzyński, Nowak, Dymarski.

– Region Słupski: Zierkei, Korejwo¹³.

– W Toruniu istnieje propozycja wysunięcia na w[i]ceprzewodniczącego KK Iwanowa.

W wielu regionach udzielono poparcia dla przewodniczącego KKP L[echa] Wałęsy, np.: Konin, Kalisz, Bielsko-Biała, Piła, Szczecin, Poznań, Jelenia Góra, Podbeskidzie.

Sam Wałęsa ma zamiar w czasie obrad napiętnować Borusewicza, Słowika i Dymarskiego za niezgodne z interesem związku rozdysponowanie maszyn poligraficznych, które trafiły do tzw. niezależnych oficyn wydawniczych.

2. L[ech] Wałęsa może się obawiać skierowania przeciwko sobie akcji, szczególnie ze strony J[oanny] Dudy-Gwiazdy, która prawdopodobnie przygotowuje w tej sprawie ulotki. A[ndrzej] Gwiazda ma zagrożoną pozycję, między innymi przegrał podczas pierwszej tury zjazdu zatarg z Wałęsą.

W opozycji do Wałęsy w Gdańsku jest Borusewicz, któremu Wałęsa proponował bezskutecznie, wielokrotnie współdziałanie w KKP. Wałęsa może liczyć na poparcie stoczni i dlatego w wypadku zagrożenia swoich interesów może przerwać obrady zjazdu i przenieść je do stoczni. W określonych grupach działaczy „Solidarności” można się liczyć ze zmianą postaw, np. nieoczekiwane umiarkowanie Rulewskiego w każdej chwili może przekształcić się w agresję. Taktyka postępowania części radykalnych działaczy w pierwszej turze wskazuje, iż obecnie też nie będą oficjalnie prezentować swojego stanowiska, a jedynie działać w kuluarach, np. Bujak. Należy wnioskować, że na początku obrad dojdzie do ostrego starcia na tle koncepcji samorządu i uchwały Prezydium KKP w sprawie mianowania dyrektorów, a Zarząd Regionu Łodzi zażądał wprost od KKP wycofania swojego stanowiska. Zarząd Regionu Płock argumentował, że stanowisko KKP nie może być brane pod uwagę jako stanowisko całego związku. Rulewski ogłosił votum separatum w sprawie decyzji KKP. Istnieje podejrzenie, iż przewodniczący Regionu Podbeskidzia – Kosmowski¹⁴ zamierza wystąpić z tekstem apelu do posłów na sejm, by na najbliższej sesji sejmowej podjęli uchwałę uchylającą wszystkie poprawki wniesione do Konstytucji PRL w 1976 r.

Istnieje prawdopodobieństwo podjęcia apelu skierowanego do żołnierzy oraz funkcjonariuszy MO i SB o nieuczestniczenie w akcjach protestacyjnych przeciwko „Solidarności”. Grupy radykalnych delegatów mogą zrezygnować z jawnego występowania przeciwko sojuszom, negowania kierowniczej roli PZPR, jawnego precyzowania formuł o przejęciuj przez „Solidarność” władzy w kraju, lecz cele te pozostają dla nich aktualne i w sposób zakamuflowany będą przeprowadzane w uchwałach zjazdowych.

Forsować będą wybory do rad narodowych i powołanie wspomnianej już drugiej izby w sejmie. Spodziewany jest atak na rząd (przez Wądołowskiego) pod hasłem zatrudniania ludzi zgodnie z ich zawodem i kwalifikacjami.

W czasie zjazdu ma być zaostrzona kontrola uczestników obrad przez wprowadzenie obowiązku wypełnienia bardzo szczegółowej ankiety osobowej.

3. W oparciu o posiadane rozpoznanie można rozróżnić następujące rodzaje zagrożeń:

– kontynuacja konsolidaryzowania wszystkich grup i środowisk wrogich partii i socjalizmowi;

– może nastąpić ogłoszenie rozwiązania KSS „KOR”. Umożliwi to jego członkom wejście w skład działaczy „Solidarności”, wytrącając równocześnie propagandzie argument o „elementach antysocjalistycznych” [i] komplikując prawne konsekwencje za przynależność do KOR;

– można prognozować kontynuowanie prowokacji wobec k[rajów] s[ocjalistycznych] („Posłania” ciąg dalszy poprzez apele lub branie pod opiekę mniejszości narodowościowych w Polsce [takich] jak: Białorusinów, Ukraińców, Litwinów, Słowaków i Niemców itp.);

– koncepcja Kuronia stworzenia Komitetu Ocalenia Narodowego może mieć bardzo szeroki oddźwięk na zjeździe, gdyż z trybuny sejmowej podniósł ją Reiff;

– obecność na pierwszej turze obrad takich ludzi jak Bratkowski, Wajda, Samsonowicz, Reiff zbiega się z ich udziałem w apelu „35 intelektualistów”, który będzie odczytany. Apel ten sugeruje, iż PZPR nie jest jedynym gwarantem sojuszów dla ZSRR, czyli że nowa siła ruchu społeczno-politycznego, gromadząca działaczy i intelektualistów katolickich oraz różnorodnych innych ugrupowań, może być lepszym gwarantem tych sojuszów, jako rzekoma reprezentacja całego narodu. Stąd mogą się brać zaproszenia dla wszystkich środowisk i organizacji do udziału w zjeździe;

– wynikiem dwóch ostatnich prognoz (koncepcja KON i apel „35 intelektualistów”) może być w prostej linii powołanie nowych partii politycznych;

– na tle obecnej sytuacji strajkowej w kopalniach, rozpowszechnionych plotek o zamierzonych aresztowaniach działaczy „Solidarności” [i] podsycanych przez niektórych ekstremistów nastrojów konfliktowych nie można wykluczyć niespodziewanego rozwoju sytuacji, jak np. strajków solidarnościowych w stoczni, wywoływania histerii zagrożenia zjazdu i delegatów, prób podejmowania apeli o pomoc i ochronę zagranicy itp.

IV. Wnioski do działań propagandowych

– wykorzystywać propagandowo wszystkie przypadki wystąpień z szeregów „Solidarności” i niezgadzania się z przebiegiem I i II tury zjazdu;

– utrzymywać aktualną ofensywność w krytycznych ocenach ekstremy „Solidarności”;

– wykorzystać propagandową analizę socjologiczną składu delegatów na zjazd „Solidarności” z podkreśleniem przewagi etatowego aktywu „Solidarności”;

– nie dopuszczać do wyprzedzania i propagandowego wykorzystywania przez „Solidarność” spraw, które rząd zamierza rozstrzygnąć na korzyść społeczeństwa (np. sprawa zwiększenia przydziałów cukru);

– natychmiast wykorzystywać wszystkie fakty kompromitującego zachowania się delegatów i innych uczestników zjazdu, szczególnie w kontekście naruszeń norm moralno-obyczajowych.

1. Czy oddziaływać na przebieg zjazdu łagodząco, czy też w kierunku jego zaostrzenia?

2. Czy iść na wyciszenie i izolowanie ekstremy „Solidarności”, czy też dopuścić nawet do wyboru jej przedstawicieli (np. Rozpłochowski, Rulewski, Wądołowski) do władz związku?

3. Podobnie w stosunku do doradców – czy iść na ich kompromitację, np. ze względu na ich pochodzenie (Geremek, Michnik, Mazowiecki), co może pozwolić na usunięcie doradców, ale jednocześnie wytrąca argument w rozmowach z Kościołem na temat składu kierownictwa „Solidarności” i kkompromituje to kierownictwok w oczach Kościoła, a zarazem – w perspektywie czasu umacnia pozycję Kościoła w „Solidarności”?

4. Jakie zająć stanowisko w przypadku zaistnienia na zjeździe nieporozumień na tle ostatnich uchwał Prezydium KKP dot[yczących] samorządu?

5. Czy należy wykorzystywać skłonność niektórych przedstawicieli kierownictwa „Solidarności” do korzystania z życia?

V. Działania związane ze zjazdem „Solidarności”

1. Między pierwszą a drugą turą zjazdu:

– rozpoznawano i neutralizowano negatywne inicjatywy „Solidarności” w zakresie działalności pozastatutowej, zakładania opozycyjnych partii politycznych, tworzenia samorządów robotniczych wg koncepcji „sieci”;

– dokonano rozpoznania postaw, zachowań, wygłaszanych poglądów w czasie pierwszej tury zjazdu poszczególnych delegatów. Jednocześnie realizowano dalsze pozyskania osobowych źródeł informacji;

– prowadzono rozmowy profilaktyczno-ostrzegawcze z działaczami znanymi z wrogich postaw (m.in. dążono do ograniczenia przekazu przez delegatów informacji o wrogiej treści z pierwszej tury zjazdu);

– prowadzono dialogi operacyjne kształtujące pozytywne postawy delegatów występujących w zespołach zjazdowych, w spotkaniach środowiskowych i w zakładach pracy;

– rozpoznawano i dokumentowano poglądy i opinie prezentowane przez delegatów na spotkaniach z wyborcami;

– prowadzono aktywne rozpoznanie planów i zamierzeń działaczy ugrupowań antypaństwowych, szczególnie KSS „KOR”, KPN, RMP, działających w strukturach „Solidarności”;

– udaremniono lub ograniczono druk wydawnictw o wrogiej treści, związanych m.in. ze zjazdem, w zakładowych punktach „Solidarności” oraz oddziaływano w kierunku ograniczenia kolportażu wydawnictw o treści antysocjalistycznej i antyradzieckiej.

2. Działania w okresie II tury zjazdu:

– oddelegowano do Gdańska tajnych współpracowników biorących bezpośredni udział w obsłudze zjazdu bądź w jego obradach oraz pracowników obsługujących te źródła (zwiększona ilość TW o ponad 27 proc. w stosunku do pierwszej tury zjazdu);

– kontynuowanie dialogów operacyjnych z delegatami na zjazd;

– wykorzystanie źródeł informacji do wytworzenia atmosfery dezaprobaty społecznej wobec ekstremistycznych przedsięwzięć i inicjatyw podejmowanych w trakcie drugiej tury zjazdu;

– kontynuowanie rozpoznawania planów i przygotowań czołowych przedstawicieli ugrupowań antysocjalistycznych i ekstremistów „Solidarności” w celu przeciwdziałania ich wrogim inicjatywom;

– objęcie szczególną ochroną operacyjną takich środowisk społecznych jak: akademickie, nauczycielskie, służba zdrowia w celu przeciwdziałania wszelkim próbom wywoływania napięć społecznych i demonstracji, mogących radykalizować nastroje uczestników zjazdu;

– programowanie osobowych źródeł na uzyskiwanie informacji na temat dyskusji, komentarzy i nastrojów związanych z przebiegiem drugiej tury zjazdu;

– organizowanie poprzez TW i KO, zatrudnionych głównie w dużych zakładach pracy, grup nacisku na delegatów i zarządy regionalne w celu forsowania linii robotniczej i związkowej;

– przekazywanie dla kierownictwa politycznego i państwowego materiałów, które mogą być wykorzystane w działalności propagandowej;

– przeprowadzanie rozmów z kierownikami zakładów pracy dot[yczących] zapewnienia spokojnej produkcji, a szczególnie zabezpieczenia środków łączności, transportu, radiowęzłów, małej poligrafii przed wykorzystaniem do antysocjalistycznej działalności;

– podjęto działania mające na celu ograniczenie udziału w zjeździe zaproszonych gości zagranicznych oraz dziennikarzy zachodnich;

– dokumentowanie przebiegu drugiej tury zjazdu;

– wyprzedzające ustalanie treści projektów uchwał i innych dokumentów zjazdu.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 146–161, oryginał, mps.

a Powyżej odręczny dopisek W[ydział] III.

b W lewym górnym rogu odręczny dopisek 26 IX [19]81 [r.] i parafa.

c W oryginale z delegatami.

1 Romuald Halicki (ur. 1952 r.) – monter; pracownik Huty Miedzi „Głogów”; górnik dołowy w Zakładach Górniczych „Rudna” w Polkowicach; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w hucie; członek KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk; członek Prezydium ZR Dolny Śląsk ds. Współpracy z Sekcjami Regionalnymi i Branżowymi; 13–24 XII 1981 r. osadzony w Areszcie Śledczym we Wrocławiu; 24 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; kolporter czasopisma „Z Dnia na Dzień”; 1982–1983 członek RKS Dolny Śląsk, a 1986–1989 – konspiracyjnej KZ w zakładach „Rudna”; 1980–1985 rozpracowywany przez SB w Głogowie w ramach SO krypt. „Kolumna”, w 1989 r. przez Wydział V WUSW w Legnicy w ramach SOS krypt. „Spór”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Romuald_Halicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

d W oryginale tytuł.

3 Ryszard Bugaj (ur. 1944 r.) – polityk, ekonomista, dr hab.; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Mazowsze i I KZD w Gdańsku; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; reprezentant KKP w rządowej Komisji ds. Reformy Gospodarczej; 13–22 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Jaworzu; doradca KKW i Lecha Wałęsy; 1988–1990 członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Zob. G. Majchrzak, Ryszard Bugaj [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 49–50; http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Bugaj (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Stanisław Albinowski (1923–2005) – ekonomista; żołnierz AK; publicysta ekonomiczny związany z redakcjami m.in. „Życia Warszawy”, „Trybuny Ludu”, następnie „Prawa i Gospodarki”, „Gazety Wyborczej”, „Pulsu Biznesu”; 1968–1972 korespondent prasy polskiej w RFN; od 1980 r. członek Rządowej Komisji ds. Reformy Gospodarczej; 1962–1976 zarejestrowany przez Departament II/Departament III/Departament I MSW pod nr. 16737 jako KP/TW/KO ps. „Bogusławski”; 23 I 1981 r. zarejestrowany przez Departament II MSW pod nr. 63708 jako KO; 31 I 1987 r. przejęty przez Departament I MSW i przerejestrowany na TW ps. „Grodzki”; 13 XII 1989 r. wyrejestrowany. Zob. AIPN, 00945/1887; AIPN, 00168/330, Teczka personalna i dwie teczki pracy TW ps. „Grodzki”.

e W oryginale Daszkiewicz. Jan Waszkiewicz (ur. 1944 r.) – matematyk, dr hab.; uczestnik Marca ’68 we Wrocławiu; od 1972 r. pracownik naukowy PWr; współpracownik KOR, następnie KSS „KOR”; 1979–1981 redaktor naczelny drugoobiegowego „Biuletynu Dolnośląskiego”; od 1980 r. w Radzie Programowej TKN; w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk i Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13–16 XII 1981 r. członek KKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, po pacyfikacji strajku ukrywał się; 1983–1988 członek tajnej Rady Edukacji Narodowej, szef Dolnośląskiej Rady Edukacji; w 1989 r. przeciwnik obrad Okrągłego Stołu; w 1990 r. członek KO przy Lechu Wałęsie. Zob. R. Bubnicki, Jan Waszkiewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 348–350; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Waszkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Jerzy Szulc (1954–2012) – technik mechanik; pracownik KWK „Wałbrzych”; w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS, następnie MKZ NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu; wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 15 XII 1981 r. – 7 XII 1982 r. internowany m.in. w ośrodkach odosobnienia w Kamiennej Górze, Głogowie, Grodkowie i Uhercach; 1980–1989 rozpracowywany przez wydziały III i V KW MO w Wałbrzychu w ramach SOR krypt. „Sierota”, „Mesjasz”, „Mecenas”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_W%C5%82adys%C5%82aw_Szulc (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Ryszard Sawicki (1941–2008) – technik włókiennik; 1977–1981 pracownik Zakładów Górniczych „Rudna” w Polkowicach; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS; przewodniczący Zarządu Oddziału Wojewódzkiego NSZZ „Solidarność” w Legnicy; wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk i I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Głogowie; zwolniony z pracy; od 1983 r. na emigracji w Kanadzie; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Legnicy/SB RUSW w Lubinie w ramach SOR krypt. „Awanturnik”. Zob. AIPN Wr, 022/622, t. 1–2, SOR krypt. „Awanturnik”; http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Sawicki (dostęp 20 IV 2018 r.).

7 Tadeusz Bagiński (ur. 1948 r.) – technolog drewna; pracownik Dolnośląskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego we Wrocławiu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” i KKK Drzewiarzy; członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 I 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym we Wrocławiu; od 1982 r. na emigracji w Austrii.

8 Krystyna Sobierajska (ur. 1943 r.) – filolog polski; nauczycielka; 1978–1980 kolporterka wydawnictw KSS „KOR”; w 1980 r. przewodnicząca Międzyszkolnego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w województwie legnickim; członek Prezydium ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowana w Areszcie Śledczym w Legnicy, następnie w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu i Gołdapi; 23 VIII – 12 IX 1982 r. aresztowana; 1984–2005 na emigracji w Norwegii; 1984–1989 działaczka Solidarności Polsko-Norweskiej, organizowała przerzuty wydawnictw emigracyjnych oraz sprzętu poligraficznego do Polski. 28 X 1980 r. w związku z rozmowami operacyjnymi przeprowadzonymi z Krystyną Sobierajską 16 i 27 października, podczas których przekazała ona SB informacje na temat funkcjonowania organizacji związkowej w środowisku legnickiej oświaty, starszy inspektor Wydziału III KW MO w Legnicy polecił zarejestrować ją jako KO, co uczyniono 3 XI 1981 r. pod nr. 2695. 20 II 1981 r. ze względu na działalność Sobierajskiej na rzecz przywrócenia do pracy członka KPN – bibliotekarza Zygmunta Urbana przerejestrowano ją na figurantkę SOS krypt. „Osa”, sprawę zamknięto 4 V 1981 r. 1981–1984 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Legnicy w ramach SO krypt. „Znicz”/SOR krypt. „Tasiemiec”, 1984–1989 przez Wydział III WUSW w Legnicy/Biuro Studiów i Analiz MSW w ramach SOR krypt. „Wiza”. Zob. AIPN Wr, 022/343, SOS krypt. „Osa” (część dokumentów dotyczy współpracy w charakterze KO); http://www.encysol.pl/wiki/Krystyna_Jadwiga_Sobierajska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Jerzy Pilichowski (ur. 1950 r.) – technik ekonomista; 1972–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Komunalnego nr 2 w Wałbrzychu; współpracownik KSS „KOR”; redaktor „Robotnika”, współpracownik NOW-ej; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w KWK „Thorez” w Wałbrzychu; wiceprzewodniczący MKS; członek MKZ; delegat na I KZD w Gdańsku; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kamiennej Górze, Nysie i Uhercach, od 18 XI 1982 r. na przepustce, z której nie wrócił do miejsca odosobnienia; 25 XI 1982 r. aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym w Wałbrzychu, 12 XII 1982 r. zwolniony; od 1983 na emigracji w USA; działacz Solidarity International; 1978–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Wałbrzychu w ramach SOR

krypt. „Przedwiośnie”, 1982–1983 w ramach KE krypt. „As”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Jacek_Pilichowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f W oryginale Labuszów. Chodzi o Aleksandra i Barbarę Labudów. Barbara Labuda (ur. 1946 r.) – romanistka, politolog, socjolog, polityk, dr; 1973–1981 i od 1989 r. pracownik naukowy Insytutu Filologii Romańskiej UWr; współpracowniczka KOR i KSS „KOR”; od 1980 r. doradca MKZ, a następnie ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; kierownik Wszechnicy Związkowej; w stanie wojennym wraz z działaczami, którzy uniknęli internowania, współtworzyła RKS Dolny Śląsk; w październiku 1982 r. aresztowana, skazana na 1,5 roku więzienia, w lipcu 1983 r. zwolniona na mocy amnestii; członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk; redaktor drugoobiegowego pisma „Region”; 1989–1997 poseł na Sejm PRL/RP; 1977–1979 rozpracowywana przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOS krypt. „Ona”, 1980–1986 przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach KE krypt. „Duet”, 1987–1989 przez Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Ważka”. Zob. M. Strasz, Barbara Labuda [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 194–195; http://www.encysol.pl/wiki/Barbara_Lidia_Labuda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g W oryginale Husakowskiego. Stanisław Huskowski (ur. 1953 r.) – fizyk; 1977–1982 pracownik naukowy w Instytucie Fizyki PWr; 1978–1989 członek KIK; 1978–1980 współpracownik SKS we Wrocławiu; 1979–1981 współzałożyciel, autor, redaktor, organizator druku „Biuletynu Dolnośląskiego”, następnie „Solidarności Dolnośląskiej”; w sierpniu 1980 r. współorganizator MKS we Wrocławiu; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk i I KZD w Gdańsku; członek Prezydium i rzecznik prasowy ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym zwolniony z pracy; 5 III – 14 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; od 1982 r. współpracownik, drukarz, organizator lokali dla drugoobiegowych pism „Komunikaty” (NZS UWr) i „Z Dnia na Dzień” (RKS Dolny Śląsk); kolporter pism podziemnych oraz książek; 1994–1997 radny Wrocławia; 1978–1981 rozpracowywany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Fizyk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Huskowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

h W oryginale Krystasiuk.

i W oryginale Dzierke.

10 Andrzej Konarski (ur. 1952 r.) – technik mechanik; pracownik Fabryki Wagonów „Pafawag” we Wrocławiu; w sierpniu 1980 r. członek KS; członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK; 13 XII 1981 r. uniknął internowania i znalazł się w składzie KKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; wspólnie z Eugeniuszem Szumiejką współtwórca Ogólnopolskiego Komitetu Oporu „OKO”, który funkcjonował do kwietnia 1982 r.; we wrześniu 1982 r. stanął na czele tzw. Międzyregionalnej Komisji Oporu NSZZ „Solidarność”, kontrolowanej przez SB struktury konkurencyjnej wobec TKK; w 1983 r. ujawnił się przed władzami i zaniechał dalszej działalności.

11 Lech Winiarski (ur. 1945 r.) – inżynier budownictwa; pracownik Bydgoskiego Kombinatu Budowlanego „Wschód”; w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący KS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 15 II 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach; od 1983 r. na emigracji we Francji; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Bydgoszczy w ramach SOS krypt. „Żbik”, 1982–1984 przez Wydział V KW MO/WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Gama”/KE krypt. „Podróżnik”.

12 Zdzisław Rozwalak (ur. 1943 r.) – ślusarz; pracownik Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych w Poznaniu; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, następnie ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Wielkopolska i I KZD w Gdańsku, członek Prezydium KK; utrzymywał kontakty z konsulem USA w Poznaniu (tą drogą otrzymywał sprzęt poligraficzny); po wprowadzeniu stanu wojennego złożył deklarację lojalności, która została opublikowana w środkach masowego przekazu;

na konferencji prasowej z udziałem dziennikarzy z zagranicy odwołał deklarację; kolporter wydawnictw podziemnych; publicysta niezależnego pisma „Róbmy Swoje”; 1980–1988 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Transport” i KE krypt. „Hydraulik”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Rozwalak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Stefan Korejwo (1952–2010) – inżynier mechanik; konstruktor w Fabryce Maszyn Rolniczych „Agromet-Famarol” w Słupsku; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ w Słupsku; członek ZR Słupskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK NSZZ „Solidarność”; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 10 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w „Famarolu”; w 1983 r. zwolniony z pracy; w 1985 r. współzałożyciel RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Słupskiego; 1980–1987 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Słupsku w ramach SOR krypt. „Postój”/„Wichrzyciel”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Korejwo (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Patrycjusz Kosmowski (ur. 1947 r.) – inżynier mechanik; 1977–1981 pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Bielsku-Białej; członek KS w Bielsku-Białej; przewodniczący MKS transportowców województwa bielskiego; delegat na I i II WZD Regionu Podbeskidzie i I KZD w Gdańsku; przewodniczący ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; 19 I 1982 r. aresztowany, 25 III 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej na 6 lat więzienia, 25 VII 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; od 1985 r. na emigracji w Szwecji; rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Mat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Patrycjusz_Kosmowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

j W oryginale podjęciu.

k–k W oryginale kompromitowanie tego kierownictwa.

Nr 123

1981 wrzesień 26, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza do naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW dotyczący nawiązanych dialogów operacyjnych oraz osobowych źródeł informacji pozyskanych w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 4141Tajne spec[jalnego] znaczenia

Dnia 26 IX 1981 r., godz. 16.10

L.dz. 003464

Nacz[elnik] Wydz[iału] III

Dep[artamentu] III „A” MSW w Warszawie

W nawiązaniu do szyfrogramu nr 27300/317 z dnia 16 IX [19]81 r. informuję, że Wydz[iał] III „A” KW MO Gdańsk zrealizował do dnia 26 IX br. następujące działania:

1. Nawiązano dialogi operacyjne z ośmioma delegatami na I KZD NSZZ „Solidarność”, jedną osobą zaproszoną oraz ośmioma aktywistami „Solidarności” na naszym terenie.

2. Pozyskano w charakterze TW pracownika Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, członka KZ NSZZ „Solidarność” Portu Gdyńskiego oraz członka ochrony obrad zjazdu.

3. Łącznie zapewniono obecność na zjeździe 12 TW i 3 KO, w tym 4 TW wprowadzonych zostało do służby porządkowej zjazdu.

W związku z rozpoczęciem obrad I KZD kończymy przesyłanie informacji obejmujących okresy dwudniowe. W przypadku, gdyby zaszła konieczność kontynuowania powyższego, prosimy o powiadomienie.

Naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Zaszyfrował: Dudkiewicz, dnia 26 IX [19]81 r., godz. 17.00

Rozszyfrował: Pawelec

Źródło: AIPN Gd, 0236/243, t. 4, k. 286, oryginał, mps.

Nr 124

1981 wrzesień 26, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku ppłk. Bronisława Jordana do naczelników wydziałów VIII i XIV Departamentu II MSW dotyczący pierwszego dnia drugiej tury obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia b26 IXb 1981 [r.]

Tajne

Egz. cnr 2c

Naczelnik Wydziału VIII i XIV

Departamentu II MSW

w Warszawie

Pierwsza część dzisiejszego dnia obrad II tury zjazdu delegatów NSZZ dotyczyła w zasadzie dwóch kwestii, tj. uchwały sejmowej o samorządzie oraz incydentu w kopalni „Szczygłowice”. Ponadto dosyć wyraźnie zaakcentowano sprawę Związku Zawodowego [Funkcjonariuszy] MO. Uważa się, że ekipa Wałęsy musiała zagrać na emocjach, aby udowodnić swe sprawne działanie w przerwie między turami i w ten sposób przygotować grunt i klimat pod dyskusję na temat kompromisu w kwestii samorządu, kompromisu negatywnie ocenianego przez niektóre regiony i część delegatów (Łódź, Bydgoszcz, Sandomierz).

Mimo ataków na „grupę czterech”, która podjęła ddecyzję o kompromisie, uważa się, że zostanie on zaakceptowany. Należy spodziewać się jedynie ataku ze strony Rulewskiego, Onyszkiewicza, Jurczyka i Modzelewskiego co do powyższej decyzji – tylko w kwestii przekroczenia kompetencji i nieliczenia się z decyzją zjazdu. Pomimo tego należy oczekiwać, że podpiszą się [oni] pod omawianym kompromisem.

Do dyskusji nad powyższą sprawą zapisało się 40 osób, w związku z tym należy zakładać, że popołudniowe obrady pierwszego dnia będą w całości temu poświęcone. M.in. zabiorą głos w powyższej kwestii: Gwiazda, Modzelewski, Onyszkiewicz i Palka.

W godzinach przedpołudniowych była próba zahamowania dyskusji na ten temat – jak się ocenia – inspirowana przez grupę Wałęsy. Wnioskując z głosowania, dalsza dyskusja może doprowadzić do konieczności ostrej walki ze strony Wałęsy o przekonanie sali co do słuszności decyzji „grupy czterech”d. Nie wyklucza się, że w tej kwestii Wałęsa wystąpi osobiście, wzorem ostatniego dnia obrad I tury.

Sprawę samorządów, jak i wszystkie [inne] kwestie dotychczas podnoszone, ocenia się jako eskalację gry wyborczej.

W toku dyskusji nad kwestią ustawy o samorządzie uwagę obserwatorów zwróciła wypowiedź eksperta Kaczyńskiego, który po przedstawieniu całego diariusza sprawy stwierdził m.in., [że] KKP zdecydowała się na kompromis, ponieważ w obecnej chwili „Solidarność” nie jest przygotowana do konfrontacji w skali całego kraju. Natomiast zanim ustawa wejdzie w życie, w dużych zakładach będą tworzone samorządy z sieci. Zadaniem związku będzie utrzymanie ich status quo. W ten sposób rząd zostanie zmuszony do łamania ustawy.

Ponadto jako argumentu za kompromisem użyto faktu, że za nim m.in. opowiadali się partnerzy związku (posłowie, Kościół) celem odłożenia wszelkich spraw spornych w okresie, kiedy w kraju goszczą delegaci zagraniczni (ZSRR) w sprawie dalszych kredytów dla Polski.

W sprawie incydentu w KWK „Szczygłowice” – na bazie oświadczenia delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego zostanie w godzinach popołudniowych podjęta uchwała następującej treści: d„Delegaci zjazdu wyrażają poparcie [dla] stanowiska zajętego przez załogę kopalni wobec prowokacji organów prokuratury. W obawie, iż władze mogą dążyć do celowego zakłócenia przebiegu II tury zjazdu i odwrócenia uwagi delegatów od spraw najważniejszych dla związku, wszyscy członkowie NSZZ «Solidarność» zobowiązani są obecnie do zachowania szczególnej uwagi, spokoju i dyscypliny związkowej”d.

Wg dzisiejszych ocen obserwatorów uważa się, że pozycja Wałęsy jako lidera związku jest bezdyskusyjna. Wszystkie ośrodki zdaniem rozmówców dokładnie zdają sobie sprawę, że odejście jego spowodowałoby odpływ znacznej liczby członków.

dPrzewiduje się, że o stanowisko dwóch w[i]ceprzewodniczących rywalizować będą ze sobą: Gwiazda, Jurczyk, Rulewski, Bujak, Modzelewski. Mówi się również o Frasyniuku z Wrocławia, któremu Wałęsa sam zaproponował ewentualność objęcia tego stanowiska.

Za wyjątkowo istotny uważa się skład przyszłego ścisłego sekretariatu urzędującego. M.in. typuje się w tej kwestii Onyszkiewicza, Słowika, Lityńskiego, Gila, Geremka. Zdaniem obserwatorów duże szanse ma również Mazowiecki.

Jako kolejny fakt prowadzonej gry wyborczej ocenia się uchwałę, że wszyscy pracownicy KKP i zarządów regionalnych muszą przedłożyć listy opiniujące albo ze swoich organizacji zakładowych, albo podpisanych przez przynajmniej dwóch znanych działaczy. Termin składania powyższych rekomendacji do dnia 30 X 1981 r., w przypadku braku takowych zostanie rozwiązany stosunek służbowy z danyme pracownikiem. Zostało to przez obserwatorów odczytane jednoznacznie jako instrument do oczyszczania szeregów z ludzi niewygodnych przez przyszłą ekipęd.

Dziennikarzy polskich oburzył fakt rozdawania łącznie z materiałami dziennikarskimi pisma „Pełzający Manipulo”, zawierającego m.in. wyjątkowo antyrządowy i antypartyjny wiersz (tekst w załączeniu).

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańskuf

bWykonano w 2 egz.

Egz. [nr] 1 – Sekcja A

Egz. [nr] 2 – Wydział III „A”b

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 242–243, oryginał, mps.

a Obok wpisano odręcznie godz. 20.30, 26 IX [19]81 [r.], inf[ormacja] Z + ocena.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem pojedynczy.

d–d Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

e W oryginale tym.

f Obok nieczytelny podpis.

Nr 125

1981 wrzesień 26, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący tez programowych NSZZ „Solidarność” oraz zawierający skrócone relacje osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrograma

Gdańsk, dnia 26 IX 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr b2b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

Meldunek nr 3

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. W zjeździe „Solidarności” w charakterze gości uczestniczą działacze KPN z Warszawy w osobach:

– Marian Parchowski¹,

– Ryszard Makowski²,

– Aleksander Kowalski³.

2. Uzyskano ostateczną redakcję tez programowych w wersji Komisji Programowej odnośnie [do] stanowiska związku wobec problemów gospodarczych:

1) Domagamy się wprowadzenia reformy samorządowej i demokratycznej na wszystkich szczeblach zarządzania – nowego społecznego, społeczno-gospodarczego, który skojarzy plan, samorząd i rynek.

2) Obrona poziomu życia ludzi pracy wymaga zbiorowego przeciwdziałania spadkowi produkcji.

3) Nadchodząca zima wymaga energicznych działań doraźnych – związek ogłasza stan gotowości ludzi dobrej woli.

4) Związek wyrazi zgodę na stopniowe przywracanie równowagi rynkowej tylko w ramach programu antykryzysowego i bezwzględnej ochrony najsłabszych grup ludności.

5) Pamiętając o wszystkich, związek otoczy szczególną opieką najbiedniejszych.

6) Musi być respektowane prawo do pracy, a system płac należy zreformować.

7) Zaopatrzenie w żywność jest dziś sprawą najważniejszą: kartki muszą mieć pełne pokrycie, dystrybucja musi być poddana społecznej kontroli.

8) Walka z kryzysem i reforma ekonomiczna musi być realizowana pod społecznym nadzorem.

9) Związek dąży do skierowania rozbudzonej w proteście społecznym inicjatywy na rzecz zaspokojenia potrzeb najbliższego otoczenia.

10) Związek podejmie działania przeciwko niesprawiedliwym nierównościom oraz nienależnym przywilejom.

11) Związek broni prawa rodziny do zaspokojenia podstawowych potrzeb i rozwoju w poczuciu bezpieczeństwa.

12) Związek broni praw starszych i niepełnosprawnych.

13) Związek egzekwuje prawo pracownika do pracy bezpiecznej i nieszkodliwej dla zdrowia.

14) Ochrona zdrowia jest obszarem szczególnego zainteresowania związku wobec biologicznego zagrożenia narodu.

15) Związek walczy o skuteczną obronę środowiska człowieka.

16) Związek uznaje prawo do własnego mieszkania za jedno z podstawowych praw człowieka i uczestniczy w kształtowaniu prawidłowej polityki mieszkaniowej.

17) Związek współtworzyć ma i uczestniczyć w kulturze oraz dążyć do zapewnienia każdemu pracownikowi niezbędnej ilości czasu wolnego i możliwości jego wykorzystania.

18) Pluralizm światopoglądowy, społeczny, polityczny i kulturalny powinien być podstawą demokracji w samorządnej Rzeczpospolitej.

19) Samorząd pracowniczy jest podstawowym składnikiem samorządnej Rzeczpospolitej.

20) Samodzielne prawnie, organizacyjnie i majątkowo samorządy terytorialne muszą być rzeczywistą reprezentacją społeczności lokalnej.

21) Rozwój samorządności wymaga utworzenia w sejmie drugiej izby, o charakterze społeczno-gospodarczym.

22) System prawny musi gwarantować wolności obywatelskie oraz powszechną równość wobec prawa.

23) Sądownictwo musi być niezawisłe, a aparat ścigania poddany społecznej kontroli.

24) Nikt nie może być prześladowany za przekonania ani zmuszany do działań niezgodnych z sumieniem.

25) Osoby winne przestępstw przeciwko społeczeństwu muszą ponieść pełną odpowiedzialność.

26) Kultura i oświata są sprawami całego społeczeństwa. Należy im [się] pomoc i opieka ze strony związku.

27) Związek będzie popierał i chronił wszelkie niezależne od państwa poczynania zmierzające do samorządności w kulturze i edukacji narodowej.

28) Prawda o naszej przeszłości i teraźniejszości jest podstawą świadomości i tożsamości narodowej.

29) Środki masowego przekazu muszą być wiarygodne, samorządne i poddane społecznej kontroli.

30) Członkowie naszego związku mają prawo nieskrępowanego wyrażania opinii i woli oraz swobodnego organizowania się dla realizacji wspólnych celów.

31) Decyzje i działania wszystkich instancji związkowych winny opierać się na rzetelnej znajomości opinii i woli wszystkich członków związku.

32) Podstawowym sposobem realizacji pracowniczych i obywatelskich interesów członków związku są uzgodnienia i porozumienia, a gdy one zawiodą – akcje protestacyjne.

33) Kontrola i krytyka instancji związkowych to prawo i obowiązek każdego członka związku.

34) „Solidarność” domaga się nowego porozumienia społecznego.

3. Z informacji TW ps. „Omelanowicz” wynika, że obserwuje się tendencje [do] podjęcia ataku przez grupę zwolenników A[ndrzeja] Gwiazdy na Prezydium KKP i L[echa] Wałęsę. Wśród delegatów rozpowszechniane są ulotki: „Biuletyn Informacyjny NSZZ Solidarność” przy ZOUEiA „Elmor” z wywiadem A[ndrzeja] Gwiazdy.

Trwają dyskusje na ten temat, przy czym przeważają głosy krytykujące L[echa] Wałęsę i KKP za ugodową politykę wobec rządu. Panuje przekonanie, że Prezydium KKP niepotrzebnie ustosunkowało się do sprawy samorządów pracowniczych, czym ograniczono decyzje KZD.

W sprawie samorządu pracowniczego z Regionu Dolny Śląsk ma zabrać głos Lenkiewicz⁴, a następnie K[arol] Modzelewski. Obaj mają negatywnie ocenić uchwałę KKP i przedstawić własne rozwiązania. Kandydatem do władz centralnych związku delegatów z woj[ewództwa] wałbrzyskiego ma być J[an] Zięba⁵.

4. TW ps. „Kamil” poinformował, iż w kuluarach zjazdu delegaci z Gdańska oferują znaczki „Solidarności” wartości 100 zł w zamian za ustne zobowiązanie, iż oddany zostanie głos na L[echa] Wałęsę. W mandatach delegatów, którzy wyrażą zgodę na powyższe […]c, dokonuje się odpowiedniego znaku, jak i zaznacza się ich w odpowiednich notesach.

5. W serwisie informacyjnym Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność” poinformowano m.in.:

– strajk w kopalni „Szczygłowice” trwa nadal i będzie utrzymywany do 29 IX br. Jeśli do tej pory aresztowany T[adeusz] Arent⁶ nie zostanie zwolniony, rozpocznie się akcja strajkowa w innych kopalniach, tzn. strajk kroczący;

– w dniu 26 IX br. zostali zatrzymani przez MO i SB L[ech] Biegalskid – przewodniczący ZR Pojezierze, delegat na zjazd, oraz J[arosław] Słabiński⁷ – w[i]ceprzewodniczący. Uniemożliwiło to terminowe dotarcie na zjazd części delegatów regionu. Zatrzymanym zakwestionowano związkowe materiały propagandowe. Usiłowano także nakłonić Biegalskiego do podpisania protokołu stwierdzającego, że zatrzymani rozklejali plakaty państwowe i antyradzieckie. Tej samej nocy zatrzymano w Suwałkach pracownika ZR J[erzego] Fiećkęe, wiozącego z Warszawy wydawnictwa dla biblioteki ZR. Materiały zakwestionowano, zaś Fiećko został zwolniony.

6. Od TW ps. „Mazur” uzyskano informacje, że:

– w dniu wczorajszym, w trakcie wstępnych zgłoszeń kandydatów z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego i głosowania, znikomą ilość głosów otrzymali A[ndrzej] Rozpłochowski i K[azimierz] Świtoń. Zachodzi jednak obawa, że kandydatura A[ndrzeja] Rozpłochowskiego może być podana z sali;

– delegaci z Katowic w przeważającej części mają głosować na L[echa] Wałęsę;

– delegaci [z] Mazowsza, Bydgoszcz[y], Doln[ego] Śląsk[a], jak i część z Gdańska jest przeciwna Wałęsie.

7. Uzyskano wiarygodną informację, że w dniu 25 IX 1981 r. przyjechało o wiele więcej gości i delegatów, niż było awizowanych przed zjazdem. Ilość gości nieawizowanych oblicza się na pięćset osób. Zostaną oni najprawdopodobniej wykwaterowani z uwagi na ograniczoną rezerwację miejsc.

Z uwagi na patrole milicyjno-wojskowe w Gdańsku wśród delegatów przeważają opinie, że:

– jest to demonstracja siły ze strony rządu,

– nie wiadomo, czy zjazd się w ogóle zakończy.

Delegaci z Warszawy rozpowszechniają informacje, że w dniu 25 września w hali „Gwardii” w Warszawie miał miejsce dwugodzinny strajk milicjantów domagających się zarejestrowania związków zawodowych w MSW. Strajk został stłumiony siłą.

W odróżnieniu od I tury zjazdu delegaci podają tylko nazwiska, bez regionów oraz bliższych danych personalnych. Jest również ścisłe zarachowanie plakietek prasowych i są trudności z ich uzyskaniem. Awizowanych jest 107 ekspertów, a dotychczas zakwaterowano ok. 60.

Wśród zaproszonych gości przybyli na zjazd m.in.:

– J[acek] Kuroń,

– Bałuka (przybył wraz z córką),

– Ziembiński (osobisty gość L[echa] Wałęsy)f.

8. TW ps. „Ramzes” poinformował, że w dyskusji nad opracowanym przez KKP projektem ustawy o samorządach zarzucano, że zawiera [on] zbyt dużo ustępstw na rzecz rządu. Niemniej w rozmowach nieoficjalnych panuje przekonanie, że przedstawiony projekt ustawy zostanie zatwierdzony w pierwotnym stanie.

9. TW ps. „Rafał” poinformował, iż Podkowiński⁸ pokazywał mu większą ilość ulotek KPN. Ulotki te zawierały przyrzeczenie lub ślubowanie członków KPN, które odbyło się prawdopodobnie w Częstochowie (taki był napis).

Wg TW były to te same ulotki, które później kolportowano w czasie obrad. Z relacji TW wynika, że po wystąpieniu Henryka Bąka z Mazowsza mówi się, że Bąk jest „kapusiem” bezpieki.

Z dużym zadowoleniem przyjęto pismo NSZZ RI „Solidarność”, w którym informują o przesłaniu pięćdziesięciu tuczników na wyżywienie delegatów. Komentowano to w kuluarach w ten sposób, iż gdyby doszło do interwencji radzieckiej, to chłopi by wstrzymali wszelkie dostawy dla państwa, a żywność przekazywaliby dla robotników.

10. TW ps. „Mietek” poinformował, iż w dniu 26 IX br. o godz. 18.00 odbędzie się konferencja prasowa dla dziennikarzy akredytowanych przy zjeździe. Konferencję tę będzie prowadził J[anusz] Onyszkiewicz. Konferencje prasowe będą odbywać się w Centrum Prasowym Zjazdu.

11. Z informacji TW ps. „Dorn” wynika, iż J[acek] Kuroń lansuje tezę, że w niektórych przypadkach umiarkowany kompromis w negocjacjach z rządem jest przegraniem potyczki, jednak idea „Solidarności” będzie owocować [jak] nie dziś, to jutro.

W kuluarach zjazdu mówi się głośno, że do dnia 15 października rozstrzygnie się układ sił, później bowiem nastąpi zmiana rzecznika w wojsku, co znacznie wzmocni pozycję „Solidarności”.

Stwierdza się, jakoby strona rządowa dysponowała 600 tys. ludzi, którzy wykonują rozkazy. Mówi się, iż w przypadku konfrontacjig nie będą użyci szeregowi milicjanci.

Z rozmów i opinii delegatów wynika, że ludzie starsi i kobiety boją się konfrontacji i dlatego wszelkie agresywne wystąpienia działaczy „Solidarności” są przyjmowane niechętnie przez społeczeństwo. Występują głosy, że „Solidarność” ma być ruchem związkowym, dla którego sprawy polityczne winny być obce.

Z informacji TW wynika, że Sobieszek ma być usunięty z „Solidarności” za żądania usunięcia ze statutu sformułowania dot[yczącego] „kierowniczej roli partii” oraz jako oponent wobec Wałęsy.

A[ndrzej] Celiński i L[ech] Wałęsa z uwagi na obecny stan napięcia zamierzają wszelkie nieodpowiedzialne wystąpienia delegatów torpedować w zarodku.

J[an] Rulewski, Bujak i Dolny Śląsk nastawiają się na końcową walkę wyborczą. Krytykują ugodowość, co ich zdaniem doprowadzi do przejęcia inicjatywy przez rząd, a „Solidarność” rozpracuje SB.

Radykałowie sądzą, iż milicja jest za nimi, natomiast konsolidacja SB jest tak znaczna, że uniemożliwia dokonanie tam jakiegokolwiek wyłomu.

12. Dnia 26 IX [19]81 r. stwierdzono kolportaż około 50 tytułów czasopism i wydawnictw o charakterze związkowym, jak i politycznym, w tym również o negatywnej i wrogiej treści. Materiały te rozprowadzone są w nakładach od 300 do 1000 egz., w pobliżu miejsca obrad KZD NSZZ „Solidarność” – hali „Olivia”.

[…]h

Ponadto wzmożono działalność propagandową w formie wypisywanych transparentów i malowania haseł na murach. Dotyczyły one dostępu związku do RTV, jak i podważały wiarygodność […]i środków masowego przekazu.

W zjeździe bierze udział Mirosław Chojecki. Przywiózł on i rozprowadza w dużych ilościach drukowane przez siebie materiały z oficyny NOW-a.

Należy spodziewać się dalszego wzmożonego kolportowania materiałów i wydawnictw.

Z uzyskanych informacji wynika, iż poszczególne regiony „Solidarności” przywiozły wydawane na swoim terenie biuletyny i inne wydawnictwa, które rozprowadzane są odpłatnie w trakcie trwania zjazdu. Wśród nich są materiały o treści antysocjalistycznej i antyradzieckiej.

W dniu 26 IX br. odzyskano operacyjnie i zabezpieczono sto kilkadziesiąt egzemplarzy rozprowadzanych publikacji i biuletynów.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 20–25, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Marian Parchowski (ur. 1946 r.) – motorniczy; pracownik MZK w Warszawie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; koordynator akcji strajkowych pracowników komunikacji warszawskiej; w 1981 r. działacz Robotniczego Ruchu Narodowego; 13 XII 1981 r. – V 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1982–1989 współpracownik niezależnego Wydawnictwa „Wola”; zaangażowany w Duszpasterstwo Ludzi Pracy; w kwietniu 1985 r. aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym Warszawa-Mokotów, w listopadzie tr. zwolniony; zwolniony z pracy; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; w 1990 r. prezes Stowarzyszenia Obywatelskiego Wola; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Ruch”, 1984–1986 przez Wydział V-2 SUSW w ramach SOR krypt. „Desperat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marian_Parchowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Brak bliższych danych.

3 Aleksander Kowalski (ur. 1932 r.) – technik mechanik; pracownik MZK w Warszawie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. członek założyciel Robotniczego Ruchu Narodowego; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Ruch”.

4 Antoni Lenkiewicz (ur. 1934 r.) – prawnik, dr; 1949–1952 organizator i członek konspiracyjnego Związku Skautów Polski Walczącej w Pasłęku i Morągu; 20 VII 1953 r. skazany przez WSR w Olsztynie na 12 lat więzienia, w 1956 r. zwolniony; od 1979 r. członek KPN; członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu, w Grodkowie, Strzelcach Opolskich, Łupkowie, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; od 1983 r. działacz Solidarności Walczącej; w 1986 r. członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” powołanej przez Lecha Wałęsę; od 1994 r. redaktor naczelny „Wrocławskiej Gazety Polskiej”; 1958–1969 rozpracowywany przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SAS/SOS/SOO krypt. „Drużyna”, 1971–1978 w ramach KE krypt. „Lipa”, 1980–1984 przez Wydział III/Wydział III „A”/V KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Doradca”, 1984–1989 przez DUSW Wrocław-Krzyki/Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach KE krypt. „Doradca”/SOR krypt. „Cichy”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Lenkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Jan Jacek Zięba (ur. 1945 r.) – górnik; pracownik KWK „Victoria” w Wałbrzychu; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKS/MKK w Wałbrzychu; delegat na I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – 30 IX 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kamiennej Górze, Głogowie, Grodkowie i Uhercach; od 1983 r. związany z Ruchem Wolnych Demokratów; 1985–1989 uczestnik spotkań Duszpasterstwa Ludzi Pracy; w 1988 r. współorganizator strajku okupacyjnego w KWK „Victoria”; w 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Wałbrzychu w ramach SOS krypt. „Przodek”, w 1983 r. przez Wydział V KW MO/WUSW w Wałbrzychu w ramach SOR krypt. „Szabas”/KE krypt. „Kos”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Jacek_Zi%C4%99ba (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c Pominięto powtórzone słowo zgodę.

d W oryginale Biegal. Lech Biegalski (ur. 1950 r.) – pedagog; instruktor w Międzyszkolnej Bazie Sportów Wodnych w Giżycku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” nauczycieli w Giżycku; przewodniczący ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK i Krajowego Biura Interwencji; w stanie wojennym ukrywał się, ujawnił się w 1983 r.; od 1984 r. na emigracji w Kanadzie; 1971–1972 podczas studiów na WAT zarejestrowany jako TW ps. „Laufer” przez Oddział III Zarządu I Szefostwa WSW; 11 XII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Suwałkach pod nr. 2283 jako kandydat na TW, 17 X 1981 r. z powodu odmowy współpracy materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-1219; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Suwałkach w ramach SOR krypt. „Dekoratorzy”, 1982–1984 przez Wydział V KW MO/WUSW w Suwałkach w ramach SOR krypt. „Skoczek”. Zob. AIPN Bi, 0046/371, Teczka kandydata na TW dot. L. Biegalskiego; AIPN Bi, 0014/689, Teczka personalna TW ps. „Laufer”; http://www.encysol.pl/wiki/Lech_Antoni_Biegalski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale tu i dalej pisownia nazwiska Fiecki. Jerzy Fiećko (ur. 1960 r.) – filolog polski, dr hab.; 1979–1980 kolporter wydawnictw niezależnych na terenie Suwalszczyzny; w 1980 r. członek NZS UAM; w 1981 r. uczestnik strajku w sprawie rejestracji NZS na UAM; październik–grudzień 1981 r. współorganizator strajku solidarnościowego ze studentami WSI w Radomiu; pracownik ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność”; 12 II – 7 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gębarzewie; od 1984 r. współpracownik podziemnego pisma „Solidarność Walcząca”; 1984–1987 współzałożyciel niezależnego „Czasu”; od 1985 r. pracownik naukowy UAM; 1980–1987 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOR krypt. „Technik” oraz SOR krypt. „Kos”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Fie%C4%87ko (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Tadeusz Arent (ur. 1950 r.) – górnik; pracownik KWK „Szczygłowice” w Knurowie; w sierpniu 1980 r. członek KS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 24 IX 1981 r. aresztowany w związku z wywiezieniem na taczce przewodniczącego Rady Zakładowej Związku Zawodowego Górników w KWK „Szczygłowice”, 29 IX 1981 r. zwolniony; 13 XII 1981 r. – 3 XII 1982 r. internowany ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, Grodkowie i Uhercach; od 1983 r. na emigracji w USA; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KW MO w Katowicach/SB RUSW w Gliwicach w ramach SOS krypt. „Glaca”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Arent (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Jarosław Słabiński (1949–2005) – technik elektryk; pracownik Wytwórni Podkładów Strunobetonowych „Kolbet” w Suwałkach; członek Komisji Interwencyjnej MKZ Suwałki; wiceprzewodniczący ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym internowany w ośrodkach odosobnienia w Suwałkach i Kwidzynie; od 3 XI 1982 r. na emigracji w USA; 26 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Suwałkach pod nr. 2672 jako figurant SOR krypt. „Dekoratorzy”; 1 IX 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Jarski”. Z raportu naczelnika

Wydziału V KW MO w Suwałkach mjr. Zygmunta Trzaskulskiego wynika, że Słabiński został pozyskany doraźnie w celu ustalenia miejsca pobytu ukrywającego się przewodniczącego ZR Pojezierze Lecha Biegalskiego oraz rozpoznania środowiska działaczy suwalskiej „Solidarności”. Odbył 7 spotkań z funkcjonariuszami SB, podczas których przekazał informacje wykorzystane następnie w SOR krypt. „Skoczek”; 29 IV 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1598. Zob. AIPN Bi, 0046/523, Teczka personalna TW ps. „Jarski”.

f Poniżej przekreślony odręcznie nieczytelny fragment.

8 Zdzisław Podkowiński (ur. 1949 r.) – technik mechanik; pracownik Radomskich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Radoskór” w Radomiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; szef Biura Interwencji MKR Ziemia Radomska; współtwórca KOWzP; od 1980 r. członek KPN, szef Okręgu Radomskiego; 13 XII 1981 r. – X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Radomiu, Kielcach-Piaskach i Załężu k. Rzeszowa; w 1982 r. zwolniony z pracy; 1990–2005 dyrektor Biura Informacji i Propagandy KPN; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/III KW MO/WUSW w Radomiu w ramach SOR krypt. „Sezam”/„Konfederacja” oraz KE krypt. „Halec”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Artur_Podkowi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g Pierwotnie kontynuacji. Słowo poprawiono odręcznie.

h Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

i Pominięto słowo do.

Nr 126

1981 wrzesień 26, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Antoni” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego dotycząca przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW „Antoni”

Przyjął: mjr J[erzy] Domski

Dnia 26 IX [19]81 r. w LK „Alkowa”ab

Gdańsk, dnia 26 IX 1981 [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr 2b

Informacja

Na samym początku drugiej tury zjazdu „Solidarności” wyszła na jaw niemal patologiczna nienawiść ogromnej części delegatów do Polskiego Radia i telewizji. Kiedy redaktor Jerzy Gebert¹ z gdańskiej rozgłośni Polskiego Radia zwrócił się do zjazdu z propozycją transmisji radiowej, dając przy tym bardzo korzystne warunki, wniosek został odrzucony prawie jednogłośnie. Bardzo demagogiczne przemówienie wygłosił przy tym delegat Regionu Mazowsze – pracownik Radiokomitetu, który nawoływał, aby nie zawierać żadnych układów z radiem i telewizją. „Nie dajmy się wpuszczać w ten kanał – powiedział. – Niech sobie telewizja mówi językiem TASS. «Dziennik Telewizyjny» tak się ma do informacji jak pałka milicyjna do rurki z kremem”. Przemówienie zostało skwitowane burzliwymi oklaskami.

Następną sprawą, która absolutnie udowadnia wrogi stosunek „Solidarności” do ustroju socjalistycznego, była wypowiedź delegata Regionu Śląsko-Dąbrowskiego (Leszek Waliszewski), który omówił konflikt w kopalni „Szczygłowice”. Kiedy Waliszewski mówił, że przewodniczącego rady zakładowej wywieziono z kopalni na taczkach, rozległy się śmiechy i zerwały się oklaski. Zjazd podjął uchwałę żądającą natychmiastowego zwolnienia z aresztu przewodniczącego Komisji Zakładowej „Solidarności” w kopalni – Tadeusza Arenta. Strajk solidarnościowy powstrzymano ze względu na odbywający się zjazd. Natomiast nikt nawet słówkiem nie bąknął, że strajk górników pozbawia kraj iluś tam tysięcy ton węgla.

Również burzliwymi oklaskami nagrodzono wniosek o zaproszenie na zjazd przedstawicieli Związku Zawodowego [Funkcjonariuszy] Milicji Obywatelskiej. Znając powszechną nienawiść aktywu „Solidarności” do milicji, należy przypuszczać, że oklaski te oznaczały nadzieję, iż uda się w szeregi milicji wprowadzić zamęt, pozbawić rząd i partię oparcia w fun[kcjonariuszach].

cManifestacyjnie przyjęto przybycie na salę delegacji Związku Literatów [Polskich]. Kiedy jednak prezes J[an] J[ózef] Szczepański wszedł na scenę, aby podpisać porozumienie, wystąpił delegat Gdańska Szymon Pawlicki, proponując odroczenie podpisania umowy. Rozpoczęła się dyskusja. Szczepański chwilę czekał obok mównicy z dokumentem w ręku, wreszcie cofnął się do swojej delegacji. Literaci byli już blisko opuszczenia sali, kiedy rzuciła się do nich Mikołajska Halina, wołając: „To jest ubecka prowokacja, nie dajcie się zwariować”. Kilku delegatów wystąpiło ostro, żądając natychmiastowego podpisania umowy, co też nastąpiło, przy olbrzymim entuzjazmie widowni. Jednak Szczepański był niezadowolony i lekko wytknął zjazdowi bałagan w prowadzeniu obrad. Literaci wyszli niezadowoleni. Nie towarzyszył im nikt prócz literatów gdańskich obecnych na salic.

Na jutro zapowiada się ostra dyskusja nad udzieleniem absolutorium ustępującej KKP. Zwolennicy Andrzeja Gwiazdy rozrzucili po sali ulotki z wywiadem Gwiazdy, w którym odsądza on od czci Wałęsę, Kuronia i Modzelewskiego. Bądkowski mówił, że na niedawnym posiedzeniu Regionu Gdańskiego Gwiazda zaatakował projekt powierzenia Bądkowskiemu redakcji nowo powstającego tygodnika „Samorządność”. Udzielenie Bądkowskiemu stanowiska naczelnego redaktora pisma przeszło w regionie 17 głosami przeciwko 13, przy 3 wstrzymujących się. W pierwszym numerze pisma Bądkowski ma zamiar zamieścić wypowiedzi wicepremiera Rakowskiego obok wypowiedzi Wałęsy i wypowiedź wojewody Kołodziejskiego obok wypowiedzi Marusczykad.

Sporo delegatów uważa, że są manipulowani. Słyszałem głosy delegatów, którzy mówili, że przy wyborze przewodniczącego KKP wszystko może się zdarzyć. Bo ludzie będą uważali, że Wałęsa i tak przejdzie ogromną większością głosów – „to ja mogę głosować zgodnie ze swoim sumieniem i wtedy nietrudno o niespodziankę”. Słyszałem też głosy: „W demokracji uważa się, że wszystko wolno, więc niektórym wolno popełniać świństwa”.

Przedsięwzięcia

Informację wraz z pozyskanymi przez TW dokumentami przekazać do Wydz[iału] III „A” wm. celem ich wykorzystania do bieżących meldunków.

Informację dotyczącą Bądkowskiego uwzględnić w informacji [dla] KW PZPR.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

(–) mjr J[erzy] Domski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 40–42, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek Wykonano 2 egz. ksero w dn[iu] 27 IX [19]81 [r.]. Poniżej nieczytelna pieczątka i podpis.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

1 Jerzy Antoni Gebert (ur. 1930 r.) – dziennikarz, z wykształcenia lekarz; 1950–1991 redaktor sportowy Rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku; autor wielu książek o tematyce sportowej; 1981–1990 pozostawał w zainteresowaniu operacyjnym Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku (zarejestrowany w kategorii OZ).

d W oryginale Maruszczaka.

Nr 127

1981 wrzesień 26, Gdańsk – Informacja zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a26 IXa 1981 r.

Poufne

Informacjab

Obrady II tury KZD NSZZ „Solidarność” poprzedzono konferencją prasową, która odbyła się w dniu 25 bm. w godz. 19.00–20.30 z udziałem m.in. J[anusza] Onyszkiewicza i M[arka] Podgórczyka (rzecznika prasowego zjazdu).

W konferencji uczestniczyło ok. 150 osób, wśród których liczną grupę stanowili dziennikarze zagraniczni, a zwłaszcza przedstawiciele prasy RFN i Japonii.

Głównymi tematami konferencji były:

– sprawa zaproszenia na zjazd przedstawicieli organizacji związkowych z państw socjalistycznych. Wg bardzo tendencyjnej i ironicznej wypowiedzi Onyszkiewicza zaproszenia wystosowano do przedstawicieli wszystkich państw, które – oprócz Węgier – nie zareagowały na nie w jakikolwiek sposób (Węgry przysłały odpowiedź negatywną);

– problem strajku w kopalni „Szczygłowice”, który zdaniem prowadzących konferencję jest bezpośrednim skutkiem działań podjętych przez prokuraturę, władze polityczne oraz telewizję, zaś przewodniczący miejscowej „Solidarności” T[adeusz] Arent, który został uwięziony, musi zostać uwolniony i na pewno przybędzie na obrady zjazdu;

– zagadnienie niedopuszczenia na zjazd przedstawicieli PR i TV. Twierdzono, że fakt ten uwarunkowany jest nieprzyjęciem przez stronę rządową warunków „Solidarności”, a także potrzebą zabezpieczenia się związku przed ewentualnym ujawnieniem tych aspektów obrad zjazdu, które mogłyby zostać ocenione negatywnie;

– sprawa rejestracji związku zawodowego MO, która – jak stwierdził Onyszkiewicz – powinna być sprawą wyłącznie funkcjonariuszy MO, rola KKP sprowadzić się może w tej kwestii do popierania powyższego, jednakże bez aktywnego włączania się.

Z posiadanego rozpoznania wynika ponadto, że obiekty UG zlokalizowane w Gd[ańsku]-Oliwie przy ulicy Wita Stwosza wykorzystywane są jako teren szeroko zakrojonych działań przygotowawczych związanych z II turą zjazdu. M.in. przygotowuje się tam materiały propagandowo-informacyjne dla delegatów i gości zjazdu, a sale audytoryjne wykorzystywane są jako miejsce dyskusji większych grup działaczy NSZZ „Solidarność”, a także delegatów.

Z przedzjazdowych opinii i komentarzy delegatów przybyłych do Gdańska wynika, że II tura zjazdu stać się musi ostateczną okazją do „oczyszczenia” związku z działaczy KPN i KOR. Nieuczynienie tego grozi konsekwencjami o bardzo poważnych skutkach, z rozbiciem jedności związku włącznie. Przewiduje się ponadto, że duży wpływ na przebieg obrad II tury mieć będzie A[ndrzej] Gwiazda oraz zorganizowany przez niego „obóz” przeciwny Wałęsie. Gwiazda także – jak się sądzi – był głównym inspiratorem strajku drukarzy w siedzibie MKZ w Gdańsku. Strajk ten doprowadzić miał do opóźnienia w wydaniu poprawionej wersji statutu „Solidarności”, którego nieterminowe rozesłanie do poszczególnych regionów uniemożliwiłoby zatwierdzenie go i ostateczne uchwalenie podczas II tury zjazdu. Mimo powyższego w większości komentarzy dominuje zdecydowane poparcie tzw. linii Wałęsy, spodziewana jest też uchwała zjazdu o zerwaniu przez związek [z] działalnością polityczną na rzecz zaangażowania się w sprawy czysto związkowe.

Odnotować ponadto należy fakt, że przydzielenie delegatom bonów żywnościowych na okres do 4 X br. wywołuje u nich wrażenie, że obrady II tury potrwają do tego czasu.

Faktyczne rozpoczęcie II tury KZD NSZZ „Solidarność” nastąpiło w dniu 26 IX br. o godz. 9.30, a poprzedziła je msza w hali „Olivia” celebrowana przez księży katedry oliwskiej. W trakcie mszy do delegatów przemówił przybyły do Gdańska George G. Higgins¹ z diecezji Chicago, który możliwość uczestnictwa w zjeździe ocenił jako wielki dla niego zaszczyt. Podziękował też, wyrażając uwielbienie dla przywódców „Solidarności”, a zwłaszcza dla Lecha Wałęsy, który – jak stwierdził mówca – dostarcza inspiracji ruchowi robotniczemu nie tylko w Polsce.

Po zakończeniu mszy i odśpiewaniu hymnu państwowego i pieśni „Boże, coś Polskę” dokonano wyboru nowego Prezydium Zjazdu, w skład którego weszli:

1. Jerzy Stępień – Region Świętokrzyski;

2. Arkadiusz Pączek – Podbeskidzkie;

3. Krzysztof Mikołajczykc – Bydgoszcz, inżynier elektryk, członek Zarządu Regionu Bydgoszcz;

4. Lesław Paga – Region Środkowo-Wschodni, pracownik naukowy UMCS w Lublinie, sekretarz Ośrodka Badań Społecznych przy regionie;

5. Antoni Fijałkowski – Region Mazowsze, pracownik Politechniki Warszawskiej, był członkiem Komitetu Założycielskiego i wybranego Komitetu Zakładowego na PW;

6. Jerzy Buzek – Region Śląsko-Dąbrowski, pracuje w Zakładzie Inżynierii Chemicznej PAN w Gliwicach jako pracownik naukowy. Był przewodniczącym Komitetu Założycielskiego „Solidarności”. Obecnie jest przewodniczącym Komisji Zakładowej w swoim zakładzie;

7. Benedykt Nowak – Region Elbląski, członek Komitetu Założycielskiego, przewodniczący Komisji Zakładowej, członek Prezydium Zarządu Regionu;

8. Jerzy Pilecki² – Dolny Śląsk, wykształcenie średnie, pracownik fizyczny, przewodniczący Komisji Zakładowej Spółdzielni Inwalidów Usług Specjalistycznych;

9. Zygmunt Staszewski³ – Region Dolny Śląsk, był członkiem MKS, obecnie w[i]ceprzewodniczący Komisji Zakładowej i przewodniczący Regionalnej Sekcji Energetycznej przy Zarządzie Regionu;

10. Janusz [W]szeborowski⁴ – lekarz, pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Radomiu, w[i]ceprzewodniczący Komisji Zakładowej szpitala;

11. Krzysztof Turowski⁵ – Region Ziemia Łódzka, dziennikarz, P[olskie] R[adio] Łódź;

12. Stanisław Fudakowskid – członek Prezydium Zarządu Regionu Gdańsk, wykszt[ałcenie] wyższe, KUL, psycholog;

13. Mirosław Krawczak – Zielona Góra, matematyk, pracuje w informatyce, w związku pełni funkcję przewodniczącego Regionalnej Komisji Rewizyjnej;

14. Bolesława Borowska – Region Wielkopolska, członek Zarządu Regionu, technik weterynarii;

15. Antoni Pietkiewicz – reprezentuje Zarząd Regionu Wielkopolska Południowa, był przewodniczącym MKZ w Kaliszu, w[i]ceprzewodniczący Zarządu Regionu, inżynier elektryk, Kombinat Budowlany w Kaliszu;

16. Jerzy Mielnik – Region Śląsk Opolski, przewodniczący punktu koordynacyjnego w Główczycach, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Piast” w Główczycach;

17. Michał Kurowski⁶ – Pomorze Zachodnie, lekarz, przewodniczący Komisji Zakładowej, były członek Prezydium MKS Szczecin;

18. Jerzy Nowacki⁷ – Region Wielkopolska, członek Prezydium Regionu i rzecznik prasowy, nauczyciel polonista;

19. Ryszard Frutczake (lub podobnie) – robotnik, przewodniczący Komisji Zakładowej, Region Pobrzeże;

20. Zbigniew Bełz – Region Gorzowski, asesor Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp., członek Zarządu Regionu, w[i]ceprzewodniczący Komisji Zakładowej.

Przewodniczącym prezydium został przedstawiciel Regionu Śląsko-Dąbrowskiego – Buzek.

Z kolei – w drodze głosowania – wyłoniono Komisję Uchwał, którą tworzyć będą:

1. Jan Dowgiałło – Mazowsze,

2. Tadeusz Diemf – Mazowsze,

3. Mieczysław Gruda⁸ – Pomorze Zachodnie,

4. Józef Jungiewicz⁹ – Małopolska,

5. Marian Miąskowski – Gdańsk,

6. Krystyna Murat¹⁰ – Region Środkowo-Wschodni,

7. Ireneusz Prędki¹¹ – Piotrków [Trybunalski],

8. Zdzisław Pająk¹² – Bydgoszcz,

9. Danuta Rogińskag – Jelenia Góra,

10. Ryszard Rusiłowiczh – Gdańsk,

11. Lubomiła Repczyńska¹³ – Pobrzeże,

12. Krystyna Sobierajska – Dolny Śląsk,

13. Henryk Sienkiewicz – Region Śląsko-Dąbrowski,

14. Henryk Strzyżi – Dolny Śląsk,

15. Bogusław Szybalski¹⁴ – Elbląg,

16. Włodzimierz Wiktor¹⁵ – Śląsk Opolski,

17. Tomasz Wójcik¹⁶ – Dolny Śląsk,

18. Błażej Wierzbowski – Toruń,

19. Andrzej Zarach¹⁷ – Dolny Śląsk,

20. Danuta Żurkowska – Gdańsk,

21. Tadeusz Mikuła¹⁸ – Ziemia Łódzka,

22. Ignacy Czeżyk¹⁹ – Region Środkowo-Wschodni,

23. Wiesław Capikj – Region Środkowo-Dąbrowski,

24. Jerzy Hrybacz²⁰ – Region Gorzowski,

25. Jan Rejczak²¹ – Ziemia Radomska,

26. Edward Nowak²² – Małopolska,

27. Leopold Zgoda²³ – Małopolska,

28. Mieczysław Tutaj²⁴ – Małopolska,

29. Andrzej Nowicki²⁵ – Małopolska.

Kolejny omawiany w trakcie obrad wniosek dotyczył radiowej transmisji obrad. Przyjęto, że przekazywana ona będzie codziennie w godzinach 7.10–20.30 w programie lokalnym, a ekipę dziennikarską wyznaczył dyr[ektor] Gebert w porozumieniu z przedstawicielami związku. Uzgodniono też, że relacje radiowe autoryzować będzie redaktor BIPS Żydowiak²⁶. Projekt ten jednak upadł.

Następnie, po zapoznaniu delegatów z propozycjami niektórych uściśleń dot[yczących] regulaminu obrad zjazdu, przedstawiono propozycje porządku jego II tury. Po dokonaniu drobnych uzupełnień proponowany porządek przyjęto jednogłośnie.

W dyskusji, jaka nastąpiła, poruszano m.in.:

– kwestię wiarygodności pracy Komisji Skrutacyjnej i uczciwości jej członków,

– potrzebę zaprotestowania przeciwko komunikatom DTV na temat zjazdu,

– sytuację w kopalni „Szczygłowice” oraz stosunek górników do uchwały RM nr 199. Mówca zaproponował przyjęcie przez zjazd oświadczenia wyrażającego solidaryzowanie się z postawą kopalni oraz domagającego się uwolnienia Arenta – przewodniczącego tamtejszej organizacji NSZZ „Solidarność”.

[…]k

Niezależnie od powyższego informuję, że zapowiedziana w dniu 25 bm. odmowa akredytacji Polskiej Kroniki Filmowej została cofnięta w ostatniej chwili przed rozpoczęciem obrad, w związku z czym dziennikarze PKF akredytację otrzymali.

Z posiadanego rozpoznania wynika ponadto, że na terenie większych zakładów pracy w województwie nie zanotowano w dniu dzisiejszym jakichkolwiek wydarzeń szczególnych, pozostających w związku z obradami I KZD NSZZ „Solidarność”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 168–171, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu odręczny dopisek Przekazano do KW PZPR.

c W oryginale Mikołajczak.

1 George G. Higgins (1916–2002) – amerykański duchowny; wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Ameryki; orędownik rozwiązywania problemów ludzi pracy w oparciu o społeczną naukę Kościoła; zaangażowany w ruch związkowy w USA; uczestnik I KZD w Gdańsku; w 2000 r. odznaczony przez prezydenta USA Billa Clintona Prezydenckim Medalem Wolności; 1985–1990 zabezpieczany operacyjnie przez Departament I MSW w ramach rozpracowań obiektowych krypt. „Boa” oraz „Węże”.

2 Jerzy Pilecki (ur. 1952 r.) – matematyk; 1973–1982 archiwista w Spółdzielni Inwalidów Usług Specjalistycznych we Wrocławiu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat i członek Prezydium I KZD w Gdańsku; od 1985 r. działacz Solidarności Polsko-Czechosłowackiej; kurier (przez Wiedeń) prasy, literatury i sprzętu poligraficznego dla czechosłowackiej opozycji. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Pilecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d W oryginale Chudakowski.

3 Zygmunt Staszewski (ur. 1953 r.) – inżynier elektronik; pracownik Centrum Naukowo-Produkcyjnego Automatyki Energetycznej we Wrocławiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 1 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Grodkowie; od 1982 r. na emigracji w USA.

4 Janusz Wszeborowski (ur. 1933 r.) – lekarz, krótkofalowiec; pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Radomiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 3 III 1982 r. internowany; od 1982 r. na emigracji w USA; 1959–1973 zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Kielcach, następnie Wydział II KW MO w Łodzi i ponownie Wydział II KW MO w Kielcach jako informator/TW ps. „JB”; 1978–1982 rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Radomiu w ramach SOS krypt. „Eskulap”. Zob. AIPN Ki, 004/1451, Teczka personalna oraz trzy teczki pracy TW dot. J. Wszeborowskiego.

5 Krzysztof Turowski (ur. 1948 r.) – dziennikarz, dr; uczestnik Marca ’68 w Łodzi; redaktor Rozgłośni Polskiego Radia w Łodzi; członek SDP; delegat na I KZD w Gdańsku; członek Krajowej Komisji „Solidarności” Radia i Telewizji; w stanie wojennym internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu i Łowiczu; 1982–1989 na emigracji we Francji, współpracownik paryskiego biura „Solidarności” i stowarzyszenia „Kontakt”; autor zbiorów polskiej prasy podziemnej w Bibliotece Polskiej w Paryżu; współpracownik RWE oraz prasy emigracyjnej; organizator manifestacji poparcia dla „Solidarności” we Francji. Zob. K. Turowski. Miłość życia. Wspomnienia starego budrysa, Warszawa 2017.

6 Michał Kurowski (ur. 1936 r.) – lekarz, dr; ordynator Oddziału Internistyczno-Kardiologicznego w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Szczecinie; w 1980 r. członek Prezydium MKR w Szczecinie; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–14/15 XII 1981 uczestnik strajku w Stoczni Szczecińskiej, spacyfikowanego przez ZOMO; 17 XII 1981 r. – 3 V 1982 r. zawieszony w czynnościach służbowych; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach SO krypt. „Lancet”/KE krypt. „Serce”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Micha%C5%82_Kurowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Jerzy Nowacki (ur. 1952 r.) – pedagog; nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Poznaniu; 1972–1977 aktor Teatru Ósmego Dnia; w 1977 r. współzałożyciel SKS w Poznaniu; 1978–1980 członek KSS „KOR”; rzecznik prasowy i członek Prezydium ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 20 V 1982 r. internowany; 14 I 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Poznaniu pod nr. 25156 jako figurant SOR krypt. „Gladiator”/„Nonet”; 24 XII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Stanisław Brzozowski”; od 17 XI 1983 r. jako TW ps. „Magda”; 12 VI 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-38314, nie zachowały się. Zob. karty EO-4/77, DE-14/0 dot. J. Nowackiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Poznaniu.

e W oryginale Chrutczak. Ryszard Frutczak (ur. 1950 r.) – mechanizator rolnictwa; kierowca w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Drawsku; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” oraz Komisji Rewizyjnej MKP w Drawsku; delegat na I KZD w Gdańsku.

f W oryginale Dien. Tadeusz Diem (ur. 1940 r.) – chemik, dr nauk technicznych; pracownik naukowy PW; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 4 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Jaworzu; 1989–1991 wiceminister edukacji narodowej; 1992–1997 ambasador RP w Kanadzie; 1984–1985 rozpracowywany przez Wydział III SUSW w ramach KE krypt. „Chemik”.

8 Mieczysław Gruda (ur. 1921 r.) – prawnik; pracownik Stoczni Remontowej „Parnica” w Szczecinie; współpracownik WZZ; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 V 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Cichy”.

9 Józef Jungiewicz (ur. 1936 r.) – inżynier górnik; kierownik działu technologicznego w Sądeckich Zakładach Elektro-Węglowych w Nowym Sączu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 14 XII 1981 r. – 27 II 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; działacz konspiracyjnych struktur „Solidarności”; 1989–1991 członek KO przy Lechu Wałęsie; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V/IV/Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Nowym Sączu w ramach KE krypt. „Fanatyk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Jungiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Krystyna Murat (ur. 1953 r.) – ekonomistka; pracowniczka Zakładów Azotowych w Puławach; członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–24 XII 1981 r. internowana w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Olszynce Grochowskiej; 1982–1983 organizatorka biblioteki wydawnictw podziemnych; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie.

11 Ireneusz Prędki (ur. 1945 r.) – inżynier włókiennik; działacz duszpasterstwa akademickiego w Łodzi; uczestnik Marca ’68 w Łodzi; pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego „Opoczno”; w 1980 r. przewodniczący MKZ Ziemi Piotrkowskiej; członek KKP; członek ZR Ziemia Piotrkowska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 15 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu, Łowiczu i Kwidzynie; w 1983 r. założyciel i prezes Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej przy ZPW „Opoczno”; w 1985 r. zwolniony z pracy; od 1989 r. na emigracji w USA; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Piotrkowie Trybunalskim/SB RUSW w Opocznie w ramach SOR krypt. „Włókniarz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ireneusz_Pr%C4%99dki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Zdzisław Pająk (ur. 1948 r.) – inżynier elektronik; kierownik redakcji w Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 członek Zarządu KKK Pracowników Radia i Telewizji; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Bydgoskiego; korespondent Polskiego Radia i delegat na I KZD w Gdańsku; współautor audycji o działalności NSZZ „Solidarność” emitowanych na antenie Polskiego Radia; w stanie wojennym zwolniony z pracy; 1984–1987 uczestnik spotkań Duszpasterstwa Ludzi Pracy oraz Tygodni Kultury Chrześcijańskiej; odpowiedzialny za stronę techniczną przedstawień teatralnych organizowanych w kościołach; w 1990 r. przywrócony do pracy w radiu. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Paj%C4%85k (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g W oryginale Rowińska. Danuta Rogińska (ur. 1949 r.) – technik chemik; pracowniczka Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych PAX – Zakładów Chemicznych w Ogorzelcu; od 1973 r. członek Stowarzyszenia PAX; członek Prezydium ZR Jeleniogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

h W oryginale Trusigłowicz. Ryszard Rusiłowicz (ur. 1941 r.) – geograf, hydrolog; pracownik przedsiębiorstwa geologicznego w Gdańsku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, po jego pacyfikacji ukrywał się przez 6 tygodni; współorganizator poligrafii w Stoczni Remontowej w Gdańsku; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kompania”.

i W oryginale Czyż. Henryk Strzyż (ur. 1946 r.) – inżynier chemik; pracownik Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Organicznego „Organika-Rokita” w Brzegu Dolnym; przewodniczący KKK Chemików NSZZ „Solidarność”; członek ZR Dolny Śląsk; delegat na I KZD w Gdańsku; 5 XI 1982 r. porwany przez SB w Miliczu i osadzony w Areszcie Śledczym we Wrocławiu; 6 XI 1982 r. internowany; 5 XII 1982 r. aresztowany, skazany przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 5 lat; do 26 IV 1983 r. osadzony w Areszcie Śledczym we Wrocławiu; 1983–1989 kolporter i wydawca publikacji niezależnych; współorganizator Mszy za Ojczyznę; 1982–1987 rozpracowywany przez pion V SB w Wołowie w ramach SOR krypt. „Rodzina” oraz SOR krypt. „Muł”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Strzy%C5%BC (dostęp 18 VIII 2017 r.).

13 Lubomiła Gapińska-Repczyńska (ur. 1943 r.) – prawnik; radca prawny w Przedsiębiorstwie Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol” w Koszalinie; 1980–1981 radca prawny i pracowniczka Biura Interwencji NSZZ „Solidarność” Regionu Pobrzeże; delegat na I KZD w Gdańsku; 1982–1983 działaczka Biskupiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i Ich Rodzinom w Koszalinie; 1981–1989 członek KIK w Koszalinie; 1991–2007 sędzia Sądu Rejonowego w Koszalinie; 1982–1988 rozpracowywana przez Wydział IV/VI KW MO/WUSW w Koszalinie w ramach KE krypt. „Biegły”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Lubomi%C5%82a_Kazimiera_Gapi%C5%84ska-Repczy%C5%84ska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Bogusław Szybalski (ur. 1945 r.) – kierowca, operator dźwigu; uczestnik Marca ’68 w Gdańsku, relegowany z uczelni; w trakcie demonstracji w grudniu 1970 r. w Gdańsku zatrzymany i pobity przez MO; spędził w areszcie ponad miesiąc; pracownik elbląskiego oddziału Przedsiębiorstwa Transportowo-Sprzętowego Budownictwa „Transbud”; członek Prezydium ZR Elbląskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Iławie, Kielcach-Piaskach, Łupkowie, Załężu k. Rzeszowa, ponownie w Łupkowie, we wrześniu 1982 r. zbiegł i ukrywał się do stycznia 1983 r.; 1983–1989 działacz tzw. sekcji transportowej TKK; odbiorca pieniędzy i sprzętu poligraficznego z Zachodu dla „Solidarności”; w 1984 r. zwolniony z pracy; 1984–1987 organizator transportu, dostawca sprzętu i materiałów poligraficznych dla wydawnictw podziemnych; hurtowy kolporter książek i wydawnictw podziemnych, w 1987 r. zatrzymany z transportem, 14 XII 1987 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Tczewie na 1,5 roku więzienia, 18 V 1988 r. ze względu na stan zdrowia zwolniony na przerwę w odbywaniu kary, 30 VI 1989 r. zwolniony z odbywania reszty kary; 1982–1990 rozpracowywany przez Wydział V/II/III KW MO/WUSW w Elblągu w ramach KE krypt. „Marynarz” oraz SOS/SOR krypt. „Działacz”/„Komisja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bogus%C5%82aw_Olgierd_Marian_Szybalski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

15 Włodzimierz Wiktor (ur. 1953 r.) – inżynier elektryk; pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego „Polmozbyt” w Opolu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 25 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nysie i Grodkowie; od 1983 r. na emigracji w USA; 1982–1983 oraz 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Opolu/Wydział II WUSW w Opolu w ramach KE krypt. „Ideolog”.

16 Tomasz Wójcik (ur. 1945 r.) – chemik, dr; uczestnik Marca ’68 we Wrocławiu, aresztowany i skazany na 8 miesięcy więzienia; pracownik naukowy PWr; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; założyciel niezależnego uczelnianego pisma „Komunikaty”; delegat na I KZD w Gdańsku; po 13 XII 1981 r. ukrywał się, 8 III 1982 r. zatrzymany, do 30 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Nysie; 31 VIII – 2 IX 1982 r. oraz 4–18 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzelinie; od 1983 r. członek RKS we Wrocławiu; 1984–1989 publicysta podziemnego pisma „Z Dnia na Dzień”; w 1989 r. przeciwnik obrad Okrągłego Stołu; po 1989 r. działacz odrodzonej „Solidarności”; 1987–1990 rozpracowywany przez Wydział III-1 WUSW we Wrocławiu w ramach KE krypt. „Hiszpan”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tomasz_Feliks_W%C3%B3jcik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

j W oryginale Sapik. Wiesław Capik (ur. 1947 r.) – prawnik; radca prawny w Kombinacie Budownictwa Ogólnego „ROW” w Rybniku; prawnik KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

17 Andrzej Zarach (ur. 1948 r.) – matematyk, dr; uczestnik Marca ’68 we Wrocławiu; pracownik naukowy PWr; od 1977 r. współorganizator druku i kolportażu „Biuletynu Dolnośląskiego”; publicysta pism niezależnych „Z Dnia na Dzień”, „Solidarność Dolnośląska”; współtwórca struktur NSZZ „Solidarność” na uczelni; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Prezydium KK; 6 I – 5 VI 1982 r. oraz 5–18 XI 1982 r. internowany m.in. w ośrodkach odosobnienia w Nysie i Strzelinie; w 1983 r. członek KW Solidarności Walczącej; szef Agencji Informacyjnej Solidarności Walczącej; 1986–1990 członek redakcji pisma „Solidarność Walcząca”; od 1990 r. na emigracji w USA; 1986–1990 rozpracowywany przez Wydział III/Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Piskorz”/„Kuguar”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Zarach (dostęp 18 VIII 2017 r.).

18 Tadeusz Mikuła (ur. 1953 r.) – prawnik; pracownik Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Alba” w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

19 Ignacy Czeżyk (ur. 1944 r.) – matematyk; uczestnik Marca ’68 w Lublinie; 1968–2005 nauczyciel w I LO w Puławach, w 1979 r. pozbawiony funkcji wychowawcy za zorganizowanie rowerowej pielgrzymki uczniów na spotkanie z Janem Pawłem II w Warszawie; 1978–1980 uczestnik TKN; od 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Kultury w Puławach; członek Prezydium Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 15 XII 1981 r. – X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie, w Załężu k. Rzeszowa i Uhercach; 1983–1987 współorganizator akcji „Wakacje z Bogiem”; 1983–1989 współorganizator przedruków ok. 30 tytułów książek podziemnych we współpracy z poligrafią Zakładów Azotowych w Puławach; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; w 1978 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Lublinie w ramach SOS krypt. „Profesor”, 1980–1989 przez Wydział III KW MO w Lublinie/SB RUSW w Puławach w ramach SOS/SOR krypt. „Działacz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ignacy_Tadeusz_Cze%C5%BCyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

20 Jerzy Hrybacz (1927–2013) – ekonomista, dr; żołnierz AK; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Zespole Szkół Elektronicznych w Gorzowie Wielkopolskim; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym skazany przez Sąd Garnizonowy w Gorzowie Wielkopolskim na rok więzienia; 1991–1993 poseł na Sejm RP.

21 Jan Rejczak (ur. 1946 r.) – inżynier mechaniki precyzyjnej; pracownik naukowy WSI w Radomiu; zaangażowany w działalność duszpasterstwa akademickiego; członek KIK; członek Prezydium MKZ w Radomiu; wiceprzewodniczący MKR w Radomiu; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Kielcach-Piaskach; 1976–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Radomiu w ramach KE krypt. „Filozof”/SOR krypt. „Kameleon”/„Cichy”, 1985–1987 przez Wydział IV/V WUSW w Radomiu w ramach SOS krypt. „Pedagog”, w 1988 r. przez Wydział III WUSW w Radomiu w ramach SOS krypt. „Działacze”, 1988–1989 przez Wydział III/V WUSW w Radomiu w ramach SOR krypt. „Berło”/„Rondo”.

22 Edward Nowak (ur. 1950 r.) – inżynier elektryk; pracownik Huty im. Lenina w Krakowie; w sierpniu 1980 r. członek KS; członek Komitetu Robotniczego Hutników; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego członek Komitetu Strajkowego w Hucie im. Lenina, 13 I 1982 r. aresztowany, 25 II 1982 r. skazany przez Sąd WOW na 3,5 roku więzienia, 8 VIII 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1984 r. współtwórca Towarzystwa Pomocy Więzionym oraz Inicjatywy Obywatelskiej w Obronie Praw Człowieka Przeciw Przemocy; w 1985 r. aresztowany na 2 miesiące za udział w demonstracji z okazji święta 3 Maja; zwolniony z pracy; w 1988 r. uczestnik i rzecznik prasowy strajku w Hucie im. Lenina; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 1990–1991 wiceprezydent Krakowa; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Krakowie w ramach KE/SOR krypt. „Inżynier”, 1985–1987 przez Wydział III WUSW w Krakowie w ramach SOR krypt. „Fantasta”, 1984–1990 przez Wydział V/Inspektorat 2 WUSW w Krakowie w ramach SOS/SOR krypt. „Prezes”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Edward_Edmund_Nowak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

k Pominięto fragment poświęcony dyskusji zjazdowej.

23 Leopold Zgoda (ur. 1937 r.) – filozof, dr; 1964–1968 pracownik naukowy WSP i WSE w Krakowie, 1975–1988 AWF w Krakowie; członek Prezydium KU NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Małopolska i I KZD w Gdańsku; publicysta i redaktor prasy drugoobiegowej, m.in. „Biuletynu Małopolskiego”; organizator lokali konspiracyjnych; działacz wielu organizacji pozarządowych. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leopold_Micha%C5%82_Zgoda (dostęp 18 VIII 2017 r.).

24 Mieczysław Tutaj (ur. 1950 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Azotowych w Tarnowie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 5 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Tarnowie w ramach SOR krypt. „Struktura”; 22 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Tarnowie pod nr. 5769 jako figurant KE; 8 IV 1982 r. przerejestrowany na kandydata na TW; 28 III 1983 r. przerejestrowany na TW ps. „Grażyna”; 27 XII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1284 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się. Zob. karty E-14, E-16 dot. M. Tutaja z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krakowie, Tarnowie, Nowym Sączu.

25 Andrzej Nowicki (ur. 1952 r.) – technik elektroenergetyk; pracownik Zakładów Azotowych w Tarnowie; przewodniczący MKZ w Tarnowie; członek Prezydium ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Tarnowie w ramach SOR krypt. „Struktura”; 24 V 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Krakowie pod nr. 27538 jako TW ps. „Edmund”; 23 XI 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1424 w archiwum WUSW w Tarnowie, nie zachowały się. Zob. karty E-14, EO-55/73 dot. A. Nowickiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej i kartoteki odtworzeniowej pseudonimów WUSW w Krakowie.

26 Brak bliższych danych.

Nr 128

1981 wrzesień 27, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 27 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a1a

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawab

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 27 IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystanie org[anizacji] społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

[…]c

Z dokonanego rozpoznania wynika ponadto, że wzmożono w Gdańsku działalność propagandową w formie wywieszania transparentów i malowania haseł na murach, przy czym dominują żądania dostępu „Solidarności” do RTV, a także hasła podważające wiarygodność środków masowego przekazu.

Stwierdzono również udział w obradach zjazdu Mirosława Chojeckiego, który rozprowadza w dużych ilościach drukowane przez siebie materiały z tzw. oficyny NOW-a.

Wśród biuletynów i wydawnictw wydawanych w poszczególnych regionach „Solidarności”, kolportowanych odpłatnie wśród uczestników i obserwatorów zjazdu, znajdują się materiały o treści antysocjalistycznej i antyradzieckiej.

Po przerwie obiadowej w dniu 26 IX br. obrady II tury I KZD wznowiono o godz. 16.05.

Na wstępie rzecznik prasowy KKP J[anusz] Onyszkiewicz przedstawił delegatom treść komentarzy zachodnich rozgłośni radiowych na temat zjazdu, wśród których przytoczył m.in. pogląd, iż zarzuca się „Solidarności” giętkość i uległość wobec rządu PRL.

Odnośnie [do] polskich „publikatorów” J[anusz] Onyszkiewicz poinformował, iż PR w I programie podało tylko suchą informację o rozpoczęciu się obrad zjazdu.

Następnie głos zabrał prof. Hutchinsond, który uczestnikom zjazdu przekazał pozdrowienia od Polonii amerykańskiej oraz robotników amerykańskich. Stwierdził, że droga „Solidarności” nie będzie prosta i pozbawiona wybojów, musi ona być oparta na codziennej walce i działaniu „ramię przy ramieniu”, na wspólnym wysiłku oraz na pełnej konsolidacji. Na zakończenie mówca zapewnił o pełnym poparciu dla „Solidarności” ze strony wszystkich wolnych związkowców zza oceanu.

Następnie prowadzący poinformował obecnych, że miał przyjechać na drugą część zjazdu prezydent AFL-CIOe (amerykańskiej centrali związkowej) – pan Lanef Kirkland, lecz nie otrzymał wizy wjazdowej. Zdołał jednak przesłać tekst swojego przemówienia. [Prowadzący] odczytuje tłumaczenie tego tekstu, w którym zawarte są między innymi pozdrowienia od 15-milionowego związku AFL-CIOe. [Kirkland] uważa, iż „Solidarność” swoim działaniem doprowadziła nie tylko do odnowy ducha na całym świecie, ale sprawiła także, iż słowo „Solidarność” przestało być programem, a stało się autentyczną siłą moralną, która ożywiła światowy ruch wolnych, niezależnych związków zawodowych. Podkreślił, iż historia amerykańskiego ruchu wolnościowego i związkowego dużo zawdzięcza Polakom. Uczestniczyli oni w walce o demokrację i niepodległość, jak Tadeusz Kościuszko, oraz w walce o prawa dla robotników. Uważa, że polscy robotnicy w dalszym ciągu sąg nauczycielami dla świata ludzi pracy, oraz uważa, iż zjazd będzie musiał stawić czoła wielu trudnym, a nawet historycznym problemom.

Następnie głos zabrał Kozicki z Gdańska, który zgłosił wniosek o zaproszenie na ostatnie dni zjazdu przedstawicieli Związku Zawodowego [Funkcjonariuszy] MO.

W związku z powyższym Z[bigniew] Bujak odczytał formalny wniosek w formie zaproszenia:

„Prezydium I KZD NSZZ «Solidarność» ma zaszczyt [za]prosić na drugą turę zjazdu przedstawicieli Związku Zawodowego [Funkcjonariuszy] MO”.

Wniosek przyjęto większością głosów.

[…]h

Po zakończeniu pierwszego dnia obrad II tury I KZD w Centrum Prasowym w hali „Olivia” odbyła się konferencja prasowa, w której brało udział ok. 200 dziennikarzy, a władze „Solidarności” reprezentowali J[anusz] Onyszkiewicz, A[ndrzej] Celiński i M[ieczysław] Gil.

A[ndrzej] Celiński poinformował, że pierwszy raz w historii PRL sejm przeciwstawił się partii, nie przyjmując wersji ustawy o obsadzaniu stanowisk kierowniczych w aparacie gospodarczym, co zdaniem A[ndrzeja] Celińskiego należy traktować jako zwycięstwo polityczne.

Odnośnie [do] niedopuszczenia do obsługi zjazdu ekipy Polskiej Kroniki Filmowej stwierdzono, że nastąpiło to z powodu zmian personalnych w tej ekipie (w stosunku do obsady w czasie I tury obrad) i w związku z tym ekipa ta nie posiada zaufania odnośnie [do] wiarygodności. A[ndrzej] Celiński stwierdził również, iż scenariusz II tury obrad zjazdu był przygotowany pod kątem konfrontacji. Uległ on zmianie na kilka dni przed rozpoczęciem obrad. W ich ocenie coś z napięcia wewnętrznego zostało, czego dowodem są znikome patrole milicyjno-wojskowe, uzbrojone i w otwartych samochodach. Wiele osób biorących udział w konferencji wysunęło spostrzeżenie, że wygląda to podobnie jak w Boliwii po przewrocie. Dalsze pytania dot[yczyły] spraw samorządu, a udzielane odpowiedzi nie zawierały interesujących treści.

Z informacji uzyskanych od TW ps. „Justas”² wynika, że Walentynowicz i delegaci z Mazowsza w kuluarach zjazdu z radością przyjęli wiadomość o sytuacji wśród pracowników MSW. Wyrazili pogląd, że do tego w dużej mierze przyczyniły się uchwały podjęte w pierwszej turze zjazdu.

Źródło „Pasat” informuje, że w dniu 30 IX br. w Salonie Gdańskim ma być organizowana wystawa fotograficzna „Fotografia napisów na murach”. Wystawa będzie [zorganizowana] z pominięciem cenzury, a zaproszenia na nią mają być ustne. Zdjęć wykonano około 40, o wymiarach 50 x 60 cm.

TW ps. „Henryk” przekazał informację, że przew[odniczący] Regionu Toruńskiego NSZZ „Solidarność” A[ntoni] Stawikowski³ w imieniu prezydium i delegatów regionu złożył do Komisji Uchwał i Wniosków projekt uchwały na temat „niezawisłości sądownictwa”. Zdaniem TW projekt rozpatrzony będzie w najbliższych dniach, a zawarte w nim propozycje źródło zalicza do tzw. wystrzałowych.

TW ps. „Henryk” poinformował również, że do dyskusji na temat ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym, przewidzianej na dzień 27 IX br., między innymi zapisali się A[ndrzej] Gwiazda i J[an] Rulewski. Delegaci krytycznie oceniają uchwałę sejmu w tej sprawie, jednakże – w przekonaniu TW – żaden z nich nie zdecyduje się na jej podważenie i zostanie [ona] ostatecznie zaakceptowana przez zjazd.

Z informacji od TW wynika również, że w dalszym ciągu widoczny jest wśród delegatów podział na inteligencję popierającą A[ndrzeja] Gwiazdę i robotników opowiadających się za L[echem] Wałęsą.

Zauważalne i zastanawiające są również kontakty nieformalne między przedstawicielami regionów Mazowsze i Górny Śląsk. Przypuszcza się, że ich celem jest usiłowanie przeforsowania na jedną z ważniejszych funkcji w związku kandydatury przew[odniczącego] Regionu Mazowsze – Bujaka. Jego osoba i program popierane są również przez reprezentujących Region Toruński: Zb[igniewa] Iwanowa, W[iesława] Jankowskiego⁴ i W[iesława] Cichonia⁵. Przeciwko Zb[igniewowi] Iwanowowi w swych wystąpieniach zamierzają wypowiedzieć się niektórzy z pozostałych przedstawicieli Regionu Toruńskiego.

TW ps. „Grażyna” przekazał informację, że przew[odniczący] Zarządu Regionu w Rzeszowie Kopaczewski jest zainteresowany możliwością rozpadnięcia się drugiej tury zjazdu z uwagi na różnorodny stosunek delegatów do uchwały Prez[ydium] KKP w sprawie samorządu pracowniczego. Kopaczewski, zdaniem TW ps. „Grażyna”, zamierza w sprzyjających okolicznościach ogłosić powstanie Niezależnych Samorządnych Katolickich Związków Zawodowych. Posiada już przygotowaną w maszynopisie proklamację powstania takiego związku. Kopaczewski jest zdania, że wśród delegatów na zjazd znajduje się bardzo wiele ludzi podstawionych i dlatego nie należy bronić zjazdu przed rozpadem. Kopaczewski uważa, że „Solidarność” nie jest już związkiem zawodowym, jakim była kiedyś, i że konieczne jest utworzenie nowego, katolickiego związku.

iW dniu dzisiejszym przybył na obrady A[dam] Michnik. Na zjeździe jest Mirosław Chojecki. Publikacje NOW-ej są masowo rozprowadzane wśród uczestników zjazdu.

Pod kierownictwem Milewskiego obradowała grupa ekspertów celem znalezienia wyjścia z sytuacji wywołanej uchwałą KKP w sprawie samorządu. Panuje przekonanie, że kompromisowe rozwiązanie, jakie przyjęto, nie zostanie przez zjazd przyjętei.

W zakulisowych rozmowach delegaci rozmawiają na temat obstawienia Gdańska przez wojsko i milicję. Przyjmuje się to jako formę wywarcia presji na delegatów.

Z informacji uzyskanej od źródła ps. „Grażyna” wynika ponadto, że w dniu 25 IX br., w godzinach wieczornych, odbyło się posiedzenie Komisji Programowej, podczas której podsumowano wyniki prac zespołów tematycznych i opracowano projekt programu. W pracach nad projektem programu brali udział m.in. Krzysztof Görlich i Waszkiewicz z Dolnego Śląska oraz Aleksander Labuda i Andrzej Porawskij z Wielkopolski, pod kierownictwem Geremka i Milewskiego.

Posiedzenie tej komisji odbyło się na Wydziale Matematyczno-Fizycznym UG, gdzie umieszczono m.in. następujące hasło: „Nasza najdroższa deklaracja ideowa to:

– delegalizacja PZPR,

– zniesienie sojuszy,

– posłanie Rady Komisarzy KKP”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 5, k. 3–21, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczne dopiski W[ydział] III, tow[arzysz] Żaczek, t[owarzysz] Burak, 30 IX [19]81 [r.].

c Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z meldunkiem nr 3 z 26 IX 1981 r. Zob. dokument nr 125 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 20–25.

d W oryginale Jeanson. John Hutchinson – działacz związkowy z Amerykańskiej Federacji Pracy (American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations).

e W oryginale ASL-CAO.

f W oryginale Lain.

g Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

h Pominięto fragment streszczający dyskusję zjazdową.

2 Zygmunt Kołodziejczyk (1950–1988) – prawnik; 17 XII 1980 r. zarejestrowany przez terenową ekspozyturę Departamentu I MSW w Piotrkowie Trybunalskim jako kandydat na TW; 23 I 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Justas”; 26 III 1984 r. przekazany na kontakt Wydziału III WUSW w Piotrkowie Trybunalskim; 2 III 1987 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1553. Zob. AIPN Łd, 0031/329, t. 1–2, Teczka pracy TW ps. „Justas”; karta Mkr-3 dot. Z. Kołodziejczyka z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach; karta DE-14/0 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach.

3 Antoni Stawikowski (ur. 1933 r.) – astronom, dr hab.; pracownik Centrum Astronomicznego PAN im. Mikołaja Kopernika w Toruniu; od 1978 r. twórca Biblioteki Społecznej, opartej na własnym księgozbiorze wydawnictw niezależnych i emigracyjnych (w 1981 r. księgozbiór przekazano ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; systematycznie poszerzany, służył do 1989 r. jako konspiracyjna biblioteka regionalnej „Solidarności”, która w 1995 r. została włączona do zbiorów Biblioteki Głównej UMK); przewodniczący ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 12 X 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Toruńskiego; 1987–1989 członek KKW; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; przewodniczący KO przy Lechu Wałęsie w Toruniu; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/III/Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Sputnik”. Zob. M. Orłowski, Antoni Stawikowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 326–327; http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Stawikowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

i–i Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

j W oryginale Pszczelarski.

4 Wiesław Jankowski (ur. 1946 r.) – spawacz, elektryk; pracownik Toruńskich Zakładów Urządzeń Okrętowych „Towimor” w Toruniu; członek KIK, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium KS; przewodniczący MKZ w Toruniu; wiceprzewodniczący ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 13 VII 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach oraz w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1985 r. na emigracji w Norwegii; 1980–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Ogrodnik”.

5 Wiesław Cichoń (ur. 1954 r.) – filolog polski; pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Toruniu; w 1977 r. współzałożyciel SKS w Poznaniu; 1978–1980 współorganizator wykładów TKN; kolporter prasy i wydawnictw niezależnych; w sierpniu 1980 r. aresztowany, 1 IX 1980 r. zwolniony na mocy porozumień sierpniowych; członek Prezydium MKZ w Toruniu; redaktor naczelny niezależnego pisma „Wolne Słowo”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 10 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Potulicach i Strzebielinku; 1983–1986 współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Toruńskiego; 1988–1989 w jawnej RKK NSZZ „Solidarność” w Toruniu; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1977–1986 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Poznaniu/Wydział III/III „A”/V KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOS/SOR krypt. „Wiesław”, 1988–1989 przez Wydział III/Inspektorat 2 WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Radykał”. Zob. M. Orłowski, Wiesław Cichoń [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 60–61; http://www.encysol.pl/wiki/Wies%C5%82aw_Cicho%C5%84 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 129

1981 wrzesień 27, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Albert” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku por. Antoniego Domańskiego dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Albert”¹

Przyjął: por. A[ntoni] Domański

Dnia 27 IX 1981 r.

LK krypt. „Mostek”

Gdańsk, dnia 27 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Informacjab

1. Już pierwszego dnia działacze „Solidarności” odbierają wydane uprzednio akredytacje, między innymi: Polskiej Kronice Filmowej, ekipie gdańskiej telewizji, jak również wielu dziennikarzom indywidualnym. Powody takiego postępowania nie są znane ani też sprecyzowane przez oficjalne komunikaty związkowe.

2. Wśród środowiska dziennikarskiego obecnego na zjeździe istnieje duże zainteresowanie samobójstwem polskiego żołnierza w katedrze oliwskiej.

3. Obserwując zjazd, można łatwo dojść do wniosku, że delegaci są umiejętnie sterowani. Widać to szczególnie podczas głosowania.

4. W dyskusjach istnieją straszne przetargi o swoje racje. Brak jest jednomyślności. Na przykład: wchodzi na mównicę jeden facet, coś mówi, a za nim wchodzi drugi, który zarzuca poprzedniemu, że się wygłupia, za drugim wchodzi trzeci, który staje po stronie pierwszego. Na sali delegaci nieraz wyśmiewają przemawiającego.

5. W wystąpieniach nie padają nazwiska, porusza się raczej problemy. Nie widać sławnych korowców, a nazwa „KOR” nie pada w wystąpieniach. Na sali natomiast dzieje się coś dziwnego. Zwłaszcza przy głosowaniu.

6. W czasie zjazdu sprzedaje się masę różnych publikacji. Oprócz materiałów zjazdowych rozprowadzane są publikacje z poszczególnych regionów, często wcześniej już opracowane. Np. dużo jest opracowania pt. „Grudzień 1970 rok”.

7. Incydentem na zjeździe było wystąpienie literata Szczepańskiego. Wyszedł on z inicjatywą podpisania wspólnego dokumentu między Związkiem Literatów Polskich a NSZZ „Solidarność”. Wystąpienie przerwano mu, argumentując to, iż teraz nie czas na podpisywanie mniej ważnych dokumentów. Szczepański stanął koło mównicy zupełnie ogłupiały. Ingerencję w jego wystąpienie potraktowano jako prowokację. Szczepańskiego ponownie dopuszczono do głosu i w końcu przegłosowano podpisanie dokumentu. Szczepański w swoim drugim wystąpieniu skrytykował przebieg obrad zjazdu, po czym delegacja literatów opuściła salę obrad.

8. W czasie zjazdu odbyło się wiele konferencji prasowych spontanicznych. Np. jeden dziennikarz robi wywiad z wybranym uczestnikiem zjazdu i po chwili dochodzą inni dziennikarze i tworzy się konferencja prasowa. W czasie takich konferencji można o wiele więcej dowiedzieć się niż z sali obrad.

9. W kuluarach zjazdu dyskutuje się o szansach wyborczych. Widać wyraźnie ugrupowanie Wałęsy i Gwiazdy. Ocenia się, że Gwiazda przeszedł do frontalnego ataku.

10. Istnieje duża izolacja samych delegatów od dziennikarzy. Przebiega to w ten sposób, że oddzieleni są oni miejscami, mają inne kuluary, trudno jest w ogóle dotrzeć do nich.

11. Wśród dziennikarzy panuje atmosfera, że na zjeździe musi być dużo osób związanych z SB.

12. Na obradach zauważono tylko jeden raz Wałęsę i Gwiazdę. Siedzieli na sali obrad tylko 15 minut, a następnie wyszli.

13. 27 IX 1981 roku zostanie wyrażone votum zaufania dla dotychczasowej KKP.

14. Przewiduje się obrady nocne. Zaczynać się one mają około godz. 20.00 i toczyć się będą w nocy.

„Albert”

Zadania

1. Wykorzystując możliwości uzyskiwania informacji od osoby uczestniczącej w zjeździe, skupić się na:

– faktach manipulowania delegatami przez działaczy opozycji;

– ustaleniu szans wyborczych Wałęsy, Gwiazdy i innych osób;

– jakie warianty z prac zespołów problemowych poddane zostaną pod głosowanie.

2. Informacje powinny zawierać szczegółowe wystąpienia poszczególnych mówców. Osoba uczestnicząca w zjeździe powinna brać udział w konferencjach prasowych.

3. Należy dokonywać zakupu możliwych do zdobycia materiałów.

Zadania przyjąłem – „Albert”

Uwagi i przedsięwzięcia

TW ps. „Albert” zdobywa szczegółowe informacje od dziennikarza „Dziennika Akademickiego”, który akredytował się przy zjeździe. Dziennikarz ten jest zwolennikiem Niezależnej Grupy Politycznej, w której działa również TW [ps.] „Albert”. Materiały uzyskiwane przez akredytowanego dziennikarza mają być wykorzystywane do celów propagandowych przez osoby związane z NGP, kierowaną przez Mariusza Urbana².

Uzyskaną informację oraz zdobyte materiały należy przesłać do Wydz[iału] III „A”. Spotkanie odbyłem w LK krypt. „Mostek”. Cech świadczących o dekonspiracji spotkania nie stwierdziłem.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – Wydział III „A”

Egz. nr 3 – teczka zjazd[u]

Opr. AD

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) por. mgr inż. Antoni Domański

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 47–49, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Godz. 14.15, 27 IX [19]81 [r.], inf[ormacja] Z + ocena oraz nieczytelny podpis.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Mariusz Urban (1951–2007) – technik budowlany; 1978–1983 lider Niezależnej Grupy Politycznej – nielegalnej organizacji o charakterze neoendeckim, kontestującej tzw. opozycję demokratyczną (np. KOR), w 1982 r. przekształconej w Zespół Inicjatywny Ruchu Narodowego; 1978–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kontra”. Na temat powiązań członków NGP z prominentnymi działaczami PRON, a także funkcjonariuszami KW MO w Gdańsku oraz zastępcą attaché wojskowego Związku Sowieckiego w Polsce płk. Anatolijem Szarkowem zob. S. Cenckiewicz, Pomorze Gdańskie i Kujawy [w:] Stan wojenny w Polsce 1981–1983, red. A. Dudek, Warszawa 2003, s. 545–546.

Nr 130

1981 wrzesień 27, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z Jerzym Albiniakiem sporządzona przez młodszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku Mirosława Nowackiego dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a27 IXa 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Notatka służbowab

dot[ycząca] rozmowy przeprowadzonej z ob. Albiniakiem Jerzym, ur. 21 IV 1942 r. w Warszawie, zatr[udnionym] w ZP Gdańsk na stanowisku głównego technologa, dziennikarzem organu prasowego „Solidarności” – „Portowca”, akredytowanym na KZD „Solidarności”

Przeprowadzona rozmowa miała charakter oficjalny i dotyczyła umiejscowienia KZ „Solidarność” ZP Gdańsk w ogólnej sytuacji społeczno-politycznej regionu i kraju, a także – zgodnie z wytycznymi – zagadnień związanych z taktyką związku i problemami poruszanymi na zjeździe krajowym. Uzyskano następujące informacje:

1. Stosunki Wałęsa–Gwiazda.

Wg w[yżej] wymienionego Gwiazda jest największym przeciwnikiem Wałęsy, gdyż głosi poglądy całkowitej „demokratyzacji” struktur i działań związku. Wałęsa toleruje Gwiazdę, lecz nie na zasadzie równego sobie partnera, a jedynie jako człowieka, któremu dużo zawdzięcza, zwłaszcza pomoc w utworzeniu NSZZ „Solidarność” w sierpniu ubiegłego roku. Ob. A[lbiniak] J[erzy] widzi Gwiazdę jako człowieka niebezpiecznego, ponieważ ogłoszona przezeń „demokratyzacja” związku polega na [daniu] możliwości decydowania o taktyce związku poszczególnym szeregowym członkom, co prowadzić może wg ww. do całkowitego rozpadu gospodarki. Nie ustosunkował się do tego, czy czasem Gwiazda do tego [nie] dąży. Wałęsa natomiast jest temu przeciwny.

2. Więźniowie polityczni.

W[yżej] wymieniony, powołując się na słowa Wałęsy, uważa tę kwestię za „niewypał, ślepą uliczkę”, działania niepotrzebne związkowi, inspirowane jednak przez niektórych działaczy.

3. „Posłanie do narodów Europy Wschodniej”¹.

Niepotrzebna uchwała, nieprzemyślana, odczytana na sali obrad w momencie zniecierpliwienia delegatów, w ogólnym chaosie.

4. [Albiniak] wprowadza następujący podział działaczy „Solidarności”:

– inteligencja oderwana od „dołów”, dążąca do objęcia władzy (Modzelewski, Kuroń);

– kadra ludzi młodych, wykształconych, wspomagających robotników (Albiniak Jerzy);

– robotnicy – demagodzy, politykierzy, „którzy chcą z krzyżem w ręku wywieszać komunistów”, porywający czasami rzesze robotników, bardzo szkodzący związkowi;

– nieudolni, wręcz głupi politykierzy, przeważnie inteligencja, której aspiracje były tłumione w ostatnim dziesięcioleciu (Rulewski);

– robotnicy – pozornie pełnosprawni działacze, delegaci, niemający jednak wpływu na kierunki działań związku.

5. KOR, KPN na zjeździe – niemożliwość nawiązania dialogu z ww., uwagi ogólnikowe.

6. Ob. Albiniak uważa się za umiarkowanego centrystę, tzn. [zajmuje] stanowisko pomiędzy Jurczykiem a Wałęsą. Bliżej nie określił, na czym to polega.

7. Manipulacja zjazdem.

Wymieniony uważa, że zjazd nie był manipulowany, a niedopuszczenie do głosów lub ograniczenie wypowiedzi niektórych delegatów było koniecznością organizacyjną – proceduralną. Ma jednakże duże zastrzeżenia do pracy Prezydium Zjazdu, jednakże tylko natury organizacyjnej.

8. Wymieniony, krytykując niektóre „wyskoki” „Solidarności”, podaje przykłady: „Wolnego Związkowca” z sierpnia br., „sprawy wrocławskiej” – dot[yczącej] Morawieckiego. Tłumaczy to jako niepotrzebne oddawanie „amunicji” rządowi i środkom masowego przekazu.

9. Problemy finansowe – składkowe związku.

Ob. Albiniak uważa, że sprawa jest bardzo ważna, jednakże ciągle jeszcze dyskutowana. Portowcy zgadzają się na odprowadzanie 30-proc. składek do regionu na dofinansowanie ogniw „Solidarności” w małych zakładach pracy.

Wnioski

Rozmowa miała pozornie charakter towarzyski, jednak z baczną uwagą na wypowiadane słowa. Wymieniony jest człowiekiem inteligentnym, bystrym, ze skłonnościami do aluzji. Wypowiedzi wymienionego – chociaż przedstawiane jako poglądy własne – należy traktować z prawdopodobieństwem połowicznym, ponieważ wypowiedzi są czasami sprzeczne. Np. przy temacie manipulacji ww. twierdzi, że manipulacji nie było, zgadzając się jednocześnie ze zdaniem, iż „Posłanie do narodów” było wygłoszone w zaplanowanym czasie. Podobnie z kilkakrotnym niedopuszczeniem Gwiazdy do głosu. Na podstawie odbytej rozmowy trudno jest stwierdzić, czy jest to nieumiejętność kojarzenia pewnych subtelnych faktów, czy umyślne wprowadzanie w błąd. Wskazanym byłoby utrzymanie kontaktu z w[yżej] wymienionym ze względu na możliwość kształtowania opinii robotników poprzez biuletyn „Portowiec”, którego ob. A[lbiniak] J[erzy] jest redaktorem.

Uwagi

Rozmowę przeprowadziłem dnia 25 IX 1981 r. w pomieszczeniu służbowym A[lbiniaka] J[erzego], bez przeszkód.

Mł[odszy] insp[ektor] Wydziału III „A”

(–) Mirosław Nowacki

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] spr[awy] „Doker”

Egz. nr 2 – t[eczka] A[lbiniaka] J[erzego]

Egz. nr 3 –c

Oprac: MN/NK/dr: MC/678

aTow[arzyszu] M[irosławie] Nowacki

Wnioski słuszne. Należy ten kontakt utrzymywać. Na następną rozmowę przygotować się przede wszystkim ze spraw portowych, który to temat powinien być „celem oficjalnym rozmowy”. Natomiast sprawy redakcyjne „Portowca” winny wyjść w trakcie rozmowy.

28 IX [19]81 r., kpt. R[omuald] Chlaszczaka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 50–51, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Do wykorzystania w inf[ormacji] oper[acyjnej] + ocena. „JA” jest dziennikarzem „Portowca” akredytowanym przy zjeździe.

1 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

c Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 131

1981 wrzesień 27, Gdańsk – Relacja KO ps. „B. Zdzisław” z dwóch pierwszych dni drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: KO „B. Zdzisław”¹27 IX 1981 [r.]

Przyjął: mjr Skopińskia

Tajne

Informacja

Byłem na dwóch kolejnych dniach II tury zjazdu „Solidarności”. W załączeniu przesyłam materiały i taśmy do służbowego wykorzystania wg osobnego załączonego spisu plus koszta.

Miałem kłopoty. Z ob. R[yszardem] Śnieżką² widziałem się na kilka dni przed zjazdem, przepustki na wejście – wg jego oświadczenia – miały być z I tury ważne. Przez okno obserwowałem gości zjazdu, mieli podobne jak ja, ale z NR³ u dołu. Myślałem, że to „nowi” goście. Przeszedłem przez obstawę wejściową dość szybko, nie zauważyli, że nie ma NR-u. Na sali zorientowałem się, że wszyscy mają nowe identyfikatory (przepustki). Zakryłem klapą marynarki ten róg, gdzie ma być NR, i szukałem kontaktu z R[yszardem] Śnieżką, który – jak się spodziewałem – przyszedł na pierwszy dzień zjazdu. Nie wchodziłem na salę, aby ominąć II obstawę, i do 13.00 unikałem spotkań z „porządkowymi” kręcącymi się wśród gości za kulisami. Wszyscy mają zmienione identyfikatory. Jak się później dowiedziałem z rozmów, „pracujący w podziemiu” rozpoznali wiele niepotrzebnych gęb, z którymi mieli do czynienia (SB i MO), i zmieniono dlatego identyfikatory, aby wyeliminować nieproszonych gości. O 13.00 spotkałem Śnieżkę. On również i „Góral” J[an] Janicki weszli „na lewo”, bo nie mieli przepustek. R[yszard] Śnieżko został skreślony z listy Gwiazdy przez Wałęsę jako niewiele znaczący lub aby Gwiazda miał mniej „swoich” za kulisami. Śnieżko mówił, że Wałęsa Gwieździe skreślił połowę gości z jego listy. Po wielu staraniach Gwiazda dał świstek, że Śnieżce należy dać [przepustkę]. Ale jakiś Janiszewski⁴ uparł się. Dopiero znajomi Śnieżki jakoś [to] załatwili. A Śnieżko z paniami na jego (Śnieżki) odpowiedzialność, że za mnie gwarantuje Gwiazda, wpisali dodatkowo na listę nas trzech, tj. Śnieżkę, mnie i „Górala”. Paniom postawiłem kawę.

Powyższe zdarzenie daje obraz, jak przywódcy nie mają do siebie zaufania, toczą wojny podjazdowe o stołki i wpływy. Kuroń z przedstawicielem Stoczni Szczecińskiej za kulisami w pierwszym dniu mało się nie pobili, dopiero ich rozerwali. Poszło o różnicę zdań na temat samorządu robotniczego i dyrektorów: wersja rządu i „Solidarności”. Stoczniowiec z „Warskiego” wrzeszczał, że niedługo nas rozpieprzą, bo każdy ma inne zdanie, był za wersją „Solidarności”. Kuroń był zdania, żeby przyjąć rządową wersję – później wybrniemy jakoś z sytuacji, bo [inaczej] stracimy wszystko. Zrobił się taki raban, doszło z 20 osób, wszyscy wrzeszczeli, bo podzielili się na kilka obozów. Trudno jest opisać, to trzeba by nagrać. Wałęsa w swoim wystąpieniu powiedział, że na 11 członków KKP przyjechało czterech, wielu nie przyjechało na zjazd, bo wystraszyli się gróźb rządu. Za kulisami wyczuwa się atmosferę przygnębienia z powodu tarć, rezygnacji niektórych działaczy. W wystąpieniach wyraźnie się mówi my, oni, nasi przeciwnicy, nie dajmy się wpuścić w maliny, coraz częściej padają słowa, że nas rozbiją. Jeden z ekipy nagrywającej dla „Solidarności” taśmy powiedział: „Coraz gorszy burdel się robi, przypuszczam, że następna ekipa rozwali całe prezydium”. O jaką ekipę chodziło, nie wiem. „Góral” – J[an] Janicki – okazało się, [że] w ogóle nie wyjechał z Gdańska, pomagał R[yszardowi] Śnieżce układaćb parkiet w mieszkaniu. Co zrobili z materiałem, który miał przewieźć do Czech, nie wiem.

Raz wspomniał, że ludzie rozłapywali ulotki i kupowali różne broszury przed „Olivią”, że Rysiek mógłby zarobić, jakbyśmy swoje sprzedali. Powiedziałem, że trzeba mieć od „organizatorów” zezwolenie, na co on już nic nie powiedział. R[yszard] Śnieżko, jak w pierwszej turze był ruchliwy, miał wielu znajomych, tym razem bardzo mało widzę tamte twarze. Coś się popsuło lub coś zaszło pomiędzy „jego grupą” a tymi, którzy są na drugiej turze zjazdu, bo sam siedzi i tylko przysłuchuje się zjazdowi, nie „konferuje” jak dawniej za kulisami. Tyle z ogólnych wrażeń z dwóch dni, reszta na taśmach, co się tyczy zjazdu.

„Zdzisław”

PS. Dowiedziałem się od syna pracownika lotniska Krzysztofa Głogowskiego⁵, który pracuje jako laborant fotografii na zjeździe, że czterech harcerzy wyrzucono z obsługi zjazdu, bo zamienili się identyfikatorami i weszli tam, gdzie nie mieli wejścia. Co to za tajne pomieszczenie, może się dowiem. Bo z obserwacji [wynika, że] harcerze mogą z obsługi wchodzić wszędzie. Skarżył się, że poobcinali im stawki – w pierwszej turze płacili 100 zł za godzinę, obecnie 60 zł.

Uwagi i przedsięwzięcia

Odpis informacji wraz ze zdobytymi materiałami przekazać niezwłocznie szefowi Wydziału II KB WOP. KO „B. Zdzisław” w dalszym ciągu będzie realizował zlecenia zgodnie z przedsięwzięciami Wydziału II KB WOP.

Przyj[ął] Skopiński Ignacy

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka KO „BZ”

Egz. nr 2, 3 – Wydz[iał] II KB WOP

[…]c

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 52–55, oryginał, rkps.

a Obok odręczna adnotacja S[ekcja] 3. Wykorzystać w spr[awie] „Sejmik”. 28 IX 1981 r. Por. Kmieciak.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Ryszard Śnieżko (ur. 1941 r.) – pracownik Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego „Budex”; rozpracowywany przez Wydział II Kaszubskiej Brygady WOP.

3 Prawdopodobnie chodzi o numer przepustki.

4 Brak bliższych danych.

b W oryginale zakładać.

c Pominięto fragment zawierający wykaz wydawnictw niezależnych przekazanych przez KO.

5 Krzysztof Głogowski (ur. 1961 r.) – fotograf, żeglarz; zatrudniony przy obsłudze I KZD w Gdańsku.

Nr 132

1981 wrzesień 27, Gdańsk – Wyciąg z informacji uzyskanej od TW ps. „Zec” dotyczącej Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej sporządzony przez zastępcę naczelnika Wydziału IV KW MO w Toruniu mjr. Włodzimierza Bajeńskiego

Gdańsk, dnia 27 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Wyciąg z informacji TW ps. „Zec” z dnia 27 IX 19[81] r.

Wśród członków dotychczasowego ścisłego plenum KKP (11 osób) podejrzewa się dwie osoby o współpracę z SB [i] z rządem. L[ech] Wałęsa miał wypowiedzieć się, że podczas ostatnich rozmów z w[i]cepremierem M[ieczysławem] Rakowskim miał otrzymać od niego kasetę z nagraną taśmą magnetofonową, na której utrwalone jest tajne posiedzenie plenum Zarządu KKP w Gdańsku. Wręczając tę taśmę, dał do zrozumienia, że znane jest rządowi we wszystkich sprawach stanowisko KKP, a ponadto udowodnił tym, że wśród tego aktywu nie ma jedności. Aktualnie wzajemnie podejrzewają się – dążą do ustalenia osób, które współpracują z władzami.

mjr Wł[odzimierz] Bajeński¹

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 59, oryginał, rkps.

1 Włodzimierz Bajeński (ur. 1937 r.) – ppłk MO; 1959–1961 oficer operacyjny KP MO w Lęborku; 1961–1963 oficer operacyjny Referatu ds. Bezpieczeństwa KM MO w Toruniu; 1963–1964 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1964–1967 oficer operacyjny Referatu ds. Bezpieczeństwa KM MO w Toruniu; 1967–1968 oficer Referatu ds. SB KMiP MO w Toruniu; 1968–1972 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KMiP MO w Toruniu; 1972–1973 kierownik grupy operacyjnej Referatu ds. SB KMiP MO w Toruniu; 1973–1975 starszy inspektor operacyjny Referatu ds. SB KMiP MO w Toruniu; w 1975 r. kierownik Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Toruniu; 1975–1985 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO/WUSW w Toruniu; w 1985 r. kierownik Samodzielnej Sekcji 6 WUSW w Toruniu; 1985–1988 naczelnik Wydziału VI WUSW w Toruniu; 1988–1990 zastępca szefa ds. SB RUSW w Toruniu. Zob. AIPN By, 0135/151, Akta osobowe W. Bajeńskiego.

Nr 133

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Zestawienie osobowych źródeł informacji wykorzystywanych podczas drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” opracowane przez KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Zestawienie osobowych źródeł informacji wykorzystywanych do zabezpieczenia obrad II tury KZD NSZZ „Solidarność”

A. Łączna ilość źródeł informacji – 74a

a) ilość TW – 67 + 1b

b) ilość KO – 7

B. Umiejscowienie źródeł informacji

a) ilość TW wśród delegatów – 36

b) ilość TW wśród obsługi zjazdu i gości – 35c

c) ilość KO wśród delegatów – 1

d) ilość KO wśród obsługi i gości – 6

C. Przynależność terytorialna źródeł

a) ilość TW z terenu kraju – 55

b) ilość KO z terenu kraju – 1

c) ilość TW z KW MO Gdańsk łącznie, w tym: – 12 + 4d

– Wydział II – 4e

– Wydział III – 4

– Wydział III „A” – 7 + 1f

d) ilość KO z KW MO Gdańsk łącznie, w tym: – 6

– Wydział II – 1

– Wydział III – 1

– Wydział III „A” – 2

– Wydział IV – 1

– Wydział Paszportów – 1

D. Umiejscowienie źródeł informacji KW MO Gdańsk

a) ilość TW wśród delegatów –g

b) ilość TW wśród obsługi [i] gości – 12 + 4e

c) ilość KO wśród delegatów – 1

d) ilość KOh wśród obsługi i gości – 5

E. Ilość nawiązanych dialogów operacyjnych z delegatami – 29i

W tym przez KW MO Gdańsk – j1j8

Nawiązano 9 dialogów z aktywistami i gośćmi zaproszonymi na zjazd z tut[ejszego] terenu.

jW dniu 28 IX [19]81 r. pozyskany został do współpracy etatowy pracownik ZR Gdańsk – TW ps. „Kazik”j1.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 26, k. 229, oryginał, mps.

a Obok dopisano odręcznie 78.

b Obok dopisano odręcznie 71.

c Pierwotnie 31. Liczbę poprawiono odręcznie.

d Pierwotnie 1. Cyfrę poprawiono odręcznie. Obok dopisano odręcznie 16.

e Pierwotnie 1. Cyfrę poprawiono odręcznie.

f Obok dopisano odręcznie 8.

g Nie wpisano liczby.

h W oryginale TW.

i Pierwotnie 27. Liczbę poprawiono odręcznie.

j–j Wpisano odręcznie.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 134

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Informacja dotycząca oceny sytuacji w środowiskach kontrolowanych przez Wydział IV KW MO w Gdańsku opracowana przez zastępcę naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku mjr. Jana Sosnowskiego

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.a

Tajne

Egz. nr b1b

Informacja

dot[ycząca] oceny aktualnej sytuacji w środowiskach kontrolowanych przez Wydział IV KW MO w Gdańsku

Środowiska Kościoła rzymskokatolickiego opowiadają się za linią prezentowaną przez Wałęsę i skrzydło umiarkowane „Solidarności”. Księża w zdecydowanej większości świadomi są niebezpieczeństw, jakie mogą powstać w wypadku zdominowania ruchu związkowego przez KOR i grupy prokorowskie. Znana jest księżom niechęć czołowych przywódców KOR do Kościoła rzymskokatolickiego. W rozmowach podkreślają oni, że działalność tych osób nie służy umacnianiu interesów Polski. Działający z ramienia episkopatu kapelan „Solidarności” obok zadań obserwacyjno-rozpoznawczych w związku rozwija również działania na rzecz umocnienia pozycji Wałęsy i eliminowania KOR z wpływów na „Solidarność”. Nie są to inicjatywy wyłącznie jego, lecz wynika to z nastawień przekazywanych przez episkopat.

Biskupi gdańscy i chełmińscy przekazali księżom ustne zalecenia, aby kler diecezjalny nie angażował się w rozgrywki polityczne prowadzone na płaszczyźnie „Solidarności”, a w pracy duszpasterskiej eksponował elementy pojednania, porozumienia, rozwagi i spokoju. Odnotowano nieliczne wypadki podejmowania przez księży inicjatyw wykraczających poza pracę duszpasterską (ks. H[ilary] Jastak – proboszcz parafii [pw.] NSPJ w Gdyni, ks. Dułak – wikariusz parafii katedralnej w Oliwie, jezuita ks. Pawlicki¹ – proboszcz parafii w Gdańsku).

Znalezienie kompromisowego rozwiązania między rządem a „Solidarnością” w sprawie ustawy o samorządzie pracowniczym w środowiskach katolickich zostało przyjęte z ulgą. Środowisko to nie jest szczegółowo zorientowane w merytorycznych kwestiach ustawy, a w sporach na ten temat obawiało się możliwości zaistnienia konfliktu.

W zakładach kompleksu rolno-spożywczego Wałęsa cieszy się dużą popularnością i podejmowane przez niego inicjatywy są akceptowane nawet wówczas, gdy nie są dla załóg zrozumiałe. Ludzie zatrudnieni w tych przedsiębiorstwach nie są do końca zorientowani w istocie rozgrywek personalnych we władzach „Solidarności”. Z uzyskanych informacji wynika, że w wypadku ewentualnego konfliktu Wałęsy z innymi osobami lub grupami związkowymi będą popierać Wałęsę i jego program.

W zakładach przemysłu rolno-spożywczego ([w] których na naszym terenie zatrudnienie bw jednymb nie przekracza ok. 300 osób) robotnicy dotychczas nie są szczegółowo zorientowani w zasadach, na jakich będzie działał przyszły samorząd pracowniczy. Z rozpoznania wynika, że członkowie „Solidarności”, a większość członków załóg należy do tego związku, przyjmą stanowisko, jakie zostanie im narzucone przez władze regionu. Znalezienie kompromisowego rozwiązania i uchwalenie ustawy przez sejm zostało przyjęte jako wyraz dobrej woli i zapowiedź znajdowania w przyszłości wspólnego języka w rozwiązywaniu istotnych spraw dla narodu.

W środowisku rolników indywidualnych nie notujemy jednoznacznie sprecyzowanych orientacji w odniesieniu do rozgrywek toczących się na zjeździe „Solidarności”. Z zasady uważają oni, że to, co robi Wałęsa, jest właściwe, i będą popierać te tendencje, które otrzymają akceptację Kościoła.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 2 – aa

Opr. SBzU–IV/druk RJ

Zastępca naczelnika

Wydziału IV KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Jan Sosnowski²

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 220, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek [Godz.] 18.50, 28 IX [19]81 [r.], inf[ormacja] z oceną.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Tadeusz Pawlicki (1932–2013) – jezuita; w 1964 r. przyjął święcenia kapłańskie; administrator parafii pw. św. Krzyża w Gdańsku; od 1980 r. organizator Tygodni Kultury Chrześcijańskiej; 23 XI 1978 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Gdańsku pod nr. 26597 jako TW ps. „Henryk”; 22 II 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-17412 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Kondor”. Zob. karta Mkr-2 dot. T. Pawlickiego z kartoteki odtworzeniowej MSW.

2 Jan Sosnowski (ur. 1931 r.) – płk MO; 1958–1960 wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1960–1962 oficer operacyjny Wydziału III KW MO w Gdańsku; w 1962 r. oficer operacyjny Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1962–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1967–1970 inspektor Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1970–1971 kierownik grupy operacyjnej Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1971–1982 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1982–1983 zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku; 1983–1990 zastępca szefa WUSW w Gdańsku ds. SB, nadzorował niszczenie akt gdańskiej bezpieki. Zob. AIPN, 710/428, Akta osobowe J. Sosnowskiego.

Nr 135

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c28c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowych do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Drogą operacyjną uzyskano projekty uchwał, które mają być przedstawione pod dyskusję i do akceptacji delegatom podczas II tury I KZD NSZZ „Solidarność”. Projekty te przekazano w dniu 25 bm. kierownictwu resortu MSW.

W czasie prowadzonego rozpoznania operacyjnego uzyskano informację od TW „Teofil”, z której wynika, że Joanna Duda-Gwiazda ma zamiar opracować dokument w formie ulotki dot[yczący] współpracy Lecha Wałęsy z naszymi organami po grudniu 1970 r. Wykonania tej ulotki miała się podjąć któraś ze stoczni gdańskich. Kolportażu miano dokonać wśród delegatów podczas II tury obrad zjazdu w celu dyskredytacji Lecha Wałęsy i doprowadzenia do niewybrania go na przewodniczącego KK. Podjęte przeciwdziałania operacyjne doprowadziły do przeprowadzenia rozmowy z Szablewskim – w[i]ceprzewodniczącym KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Lenina w Gdańsku, któremu przekazano do wykorzystania powyższą informację.

Szablewski stwierdził, że nie dopuści do wydrukowania ww. ulotki na stoczniowym sprzęcie poligraficznym oraz że wydane zostaną polecenia służbie porządkowej zjazdu w celu niedopuszczenia do kolportażu tej ulotki wśród uczestników obrad zjazdowych.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika, że:

1. W dniu 24 bm. M[arek] Podgórczyk, szef Biura Prasowego Zjazdu, poinformował wszystkie zarządy regionów w kraju oraz wszystkie komisje koordynacyjne resortu łączności, iż wobec napływających zapotrzebowań zarządów regionalnych NSZZ „Solidarność” (z Włocławka, Płocka, Łodzi, Wrocławia, Katowic i Bielska-Białej) na transmisje przewodowe z obrad II tury zjazdu oczekuje od Biura Dyspozycyjnego Łączy Międzymiastowych w Warszawie (BDŁM) potwierdzenia przyjęcia do realizacji sieci rozgłaszania do zainteresowanych zarządów regionów.

M[arek] Podgórczyk zalecił jednocześnie, aby zarządy dużych regionów wystąpiły samodzielnie do BDŁM o wydzierżawienie potrzebnych obwodów do stacji radiowej w Warszawie, a zarządy małych regionów – do właściwych terenowo dyrekcji poczty i telekomunikacji o wydzierżawienie obwodów do najbliższego zakończenia sieci rozgłaszania przewodowego. Funkcję koordynacyjną w skali kraju pełnić będzie Telecentrum Biura Prasowego Zjazdu współpracujące z Komisją Kooperacyjną Pracowników Łączności Okręgu Gdańskiego, […]d natomiast pomocy techniczno-organizacyjnej w zakresie odbioru, rejestracji i przekazywania udzielą komisje koordynacyjne pracowników łączności poszczególnych okręgów telekomunikacji oraz KZ najbliższych zakładów telekomunikacji.

2. W dniu 26 IX br. Zarząd Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” zwrócił się z prośbą do wszystkich w kraju zarządów regionalnych o bieżące przekazywanie do ww. Zarządu Regionu informacji o sytuacji panującej w regionach, a w wypadku aresztowań – informowanie natychmiast.

3. Przewodniczący Zarządu Regionu Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność” – Krupiński w imieniu prezydium tego zarządu wydał w dniu 25 bm. oświadczenie skierowane do KKP i do delegatów zjazdu, w którym protestuje „przeciwko niezrozumiałym praktykom części Prezydium KKP w sprawie samorządów pracowniczych”, polegających na podejmowaniu decyzji sprzecznych z uchwałą I KZD. Od delegatów na zjeździe ww. Zarząd Regionu oczekuje pełnego wyjaśnienia zaistniałej sytuacji, m.in. dot[yczącego] stanowiska KKP w sprawie pozostawienia sądowi decyzji o obsadzaniu stanowisk dyrektorskich w przedsiębiorstwach.

Od źródła ps. „Pasat” uzyskano informację, iż Dział Zagraniczny KKP w dniu 29 IX br. zwrócił się do Urzędu Celnego w Gdańsku z prośbą o zwolnienie od cła, dokonanie odprawy celnej i wydanie zezwolenia na odbiór następujących przesyłek lotniczych, które przeznaczone są na cele zjazdowe:

– 6 kg części do komputera o wartości ok. 750 dolarów z Hamburga – dar niemieckich związków [zawodowych] DGB;

– 2 paczki materiałów eksploatacyjnych do kopiarki, składopisu i maszyn do pisania IBM o wartości ok. 380 dolarów z Amsterdamu – dar centrali związkowej;

– 5,9 kg taśm do maszyny do pisania IBM o wartości ok. 400 dolarów – dar szwedzkich związków zawodowych LO.

W czasie działań operacyjnych prowadzonych przez tut[ejszy] Wydział III „A” do dnia 26 IX br. wykonano [następujące zadania]:

1. Nawiązano dialogi z 8 delegatami na I KZD NSZZ „Solidarność”, z 1 osobą zaproszoną oraz 8 aktywistami „Solidarności” na naszym terenie.

2. Pozyskano w charakterze TW pracownika Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, członka KZ NSZZ „Solidarność” Portu Gdyńskiego oraz członka ochrony obrad zjazdu.

3. Łącznie zapewniono obecność w obradach II tury zjazdu 12 TW i 3 KO, w tym 4 TW wprowadzonych zostało do służby porządkowej zjazdu.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 5, k. 47–50, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, tow[arzysz] Żaczek, 1 X [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d Pominięto numer telefonu i teleksu.

Nr 136

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Albert” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku por. Antoniego Domańskiego zawierająca relację z drugiego dnia obrad drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Albert

Przyjął: por. A[ntoni] Domański

Dnia 28 IX 1981 r.

LK krypt. „Mostek”

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Informacjab

1. Dnia 27 września zrealizowano wg planu obrad kwestie, które miały być omawiane w pierwszym dniu obrad. Dlatego też przedłużenie zjazdu przewidziane jest do dwóch tygodni.

2. Na zjeździe zjawił się Kuroń. Podobno przemawiał wieczorem 26 września.

3. Sprawa sterowania głosowaniem.

W pierwszym dniu przeprowadzono głosowanie w następujący sposób: padło dużo głosów przeciw, mniej za, a najwięcej było wstrzymujących się. Komisja Skrutacyjna, nie licząc głosów, od razu orzekła, że sprawę przegłosowano z wynikiem na tak. Jutrzejsze absolutorium zostanie przegłosowane całościowo, nie tak jak poprzednio – na każdego członka KKP osobno. Na konferencji z Onyszkiewiczem postawiono mu pytanie: „Czy związek «Solidarność» jest przez kogoś sterowany?”. Odpowiedź brzmiała: „Nawet gdyby był, to nic na ten temat nie powiem”. Na tej samej konferencji zarzucano KKP fakt nieliczenia się z decyzjami „dołów”, a nawet z przyjętymi przepisami. Jako przykład podano, że decyzja KKP w sprawie kompromisu z rządem n[a] t[emat] ustawy o przedsiębiorstwach podjęta została przez 5 członków, [podczas] gdy do podjęcia decyzji musi być obecne co najmniej dwie trzecie KKP. Onyszkiewicz w dziecinny sposób tłumaczył to niedopatrzenie chorobą Celińskiego i wynikłymi z tego powodu nieodpowiedzialnymi decyzjami. Daje się zauważyć, że decyzje KKP najbardziej krytykują delegaci z Bydgoszczy i Mazowsza.

4. Rulewski wypowiada się, że „to, co robi Wałęsa, można porównać do brania panny bez dziewictwa” (dot[yczy] decyzji KKP w sprawie samorządu).

5. Działalność Komisji Skrutacyjnej jest błyskawiczna, bardzo sprawna, przebiega bez liczenia głosów i jednocześnie bez najmniejszych wahań. Komisja Skrutacyjna stanowi ważne ogniwo kierowania obradami.

6. Zauważa się fakt, że dla dziennikarzy nie daje się tyle materiałów co dla delegatów. Proporcje są rażące. Delegaci otrzymują wszystkie opracowania, wszystkie przemówienia. Materiały te są wydawane jedynie po okazaniu mandatu delegacyjnego.

7. Na zjazd dotarł list z Rumunii, który traktuje o odezwie podjętej na I turze zjazdu – posłaniu do robotników. List jest w tonie solidaryzującym się ze zjazdem. Sprawę tę rozdmuchano. Faktem jest jednak, że list podpisała tylko jedna osoba.

8. Delegaci z Mazowsza bardzo krytycznie odnoszą się do Celińskiego. Oskarżają go o pozowanie na wodza „Solidarności”, przy jednoczesnym braku poczucia odpowiedzialności (w dalszym ciągu chodzi tu o decyzję KKP w sprawie samorządu pracowniczego).

9. Większość delegatów w swych wypowiedziach stwierdza, że kompromis w sprawie samorządu należy przyjąć, ale powinien być to ostatni kompromis. Panuje opinia, że jeżeli nie zaakceptuje się tego kompromisu, może dojść do konfrontacjic.

10. Wystąpienie Wałęsy było umiarkowane. Ustosunkowawszy się w sprawie uchwały o samorządach, był za nią. Odczuwało się, że nie chciał wprowadzić stanu napięcia. Do zarzutów Rulewskiego nie ustosunkował się.

11. Na konferencjach prasowych dziennikarze atakują pytaniami bardzo jednoznacznymi. Onyszkiewicz często się plącze. Wśród delegatów panuje atmosfera potępienia KOR. Oskarża się Kuronia, że w sprawie uchwały o samorządachd zrobił jako ekspert Wałęsę w konia. Coraz częściej mówi się o weryfikacji personalnej wszystkich ekspertów.

12. W kuluarach panuje opinia, że jest rozłam wśród delegatów Mazowsza. Bliższych szczegółów brak.

13. Ogłoszono komunikat, że nie udzielono wizy wjazdowej dziennikarzowi polskiego pochodzenia ze Sztokholmu, a także przewodniczącemu związków zawodowych USA.

14. Porządkowy nr 063 był kompletnie pijany i wyłudzał papierosy od dziennikarzy. Dziennikarze wstrzymują się z wydawaniem jakichkolwiek opinii o zjeździe.

15. Gwiazda w swoim przemówieniu zaatakował wyraźnie Wałęsę.

„Albert”

Zadania aktualne z poprzedniego spotkania.

Uwagi i przedsięwzięcia

Drugi dzień zjazdu przez cały czas oscylował wokół decyzji KKP dot[yczącej] samorządu pracowniczego. Zdania delegatów były różnorodne, od najbardziej skrajnych do umiarkowanych. Przeważał jednak pogląd, że działanie KKP w tym przypadku było nieprawidłowe. Wykorzystano to do zaatakowania Wałęsy oraz członków Prezydium KKP, którzy zajmowali w tej sprawie stanowisko. Uzyskaną informację oraz materiały zdobyte podczas drugiego dnia [zjazdu] przekazać do Wydziału III „A”.

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) por. mgr inż. Antoni Domański

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – Wydział III „A”

Egz. nr 3 – teczka zjazd[u]

Opr. AD

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 72, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek Do oceny, 28 IX [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

c Na marginesie odręczny dopisek Dot[yczy] samorządów.

d Obok przekreślony nieczytelny fragment.

Nr 137

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. c28c IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społecznych, politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika, że:

1. W dniu 25 IX br. w godz. 19.00–20.30 odbyła się pierwsza konferencja prasowa prowadzona przez J[anusza] Onyszkiewicza. Uczestniczyło w niej ok. 150 osób, w tym duża ilość cudzoziemców. J[anusz] Onyszkiewicz poruszył następujące tematy:

a) w sprawie zaproszenia delegacji z krajów socjalistycznych poinformował, że węgierskie związki zawodowe odpowiedziały na zaproszenie negatywnie, a związki zawodowe z innych państw socjalistycznych przemilczały te zaproszenia;

b) poddał krytyce decyzje władz politycznych i administracyjnych dot[yczące] braku zgody na przyjazd delegacji central związkowych z USA i Belgii;

c) omówił sprawę strajku w kopalni „Szczygłowice” – jego zdaniem działalność telewizji, prokuratury, władz partyjno-administracyjnych w konsekwencji doprowadziła do tego strajku oraz innych działań po aresztowaniu T[adeusza] Arenta. Zarówno J[anusz] Onyszkiewicz, jak i inni uczestnicy konferencji twierdzili, że I KZD doprowadzi do zwolnienia T[adeusza] Arenta;

d) omówiono przyczyny, które doprowadziły do niedopuszczenia polskiego RiTV do transmisji obrad zjazdu. Fakt ten argumentowano głównie niespełnieniem życzeń „Solidarności” oraz groźbą manipulowania informacjami;

e) J[anusz] Onyszkiewicz omawiał także sprawę rejestracji związków zawodowych funkcjonariuszy MO, dodając przy tym, że jest to sprawa MO i „Solidarność” aktywnie nie będzie się do niej włączać.

2. Andrzej Celiński w przeprowadzonej rozmowie wypowiedział się, że „Solidarność” w kopalni „Szczygłowice” ma nie tylko prawo, ale i obowiązek podjęcia strajku, ponieważ został aresztowany przewodniczący jejd Komisji Zakładowej. Jego zdaniem takie działania władz na dwa dni przed zjazdem „Solidarności”, w sytuacji kiedy po dwóch miesiącach wzrastającego napięcia jest szansa na kompromis w sprawie samorządu pracowniczego i przyjęcia zasady, że samorząd pracowniczy będzie wybierał dyrektorów poza nieznaczną ilością przypadków, w których musi być odrębna umowa między „Solidarnością” a rządem, to wywołanie strajku na Śląsku jest oczywistą prowokacją polityczną. Włączenie się innych kopalni do strajku jest „złapaniem się” na tę prowokację.

Kopalnia „Szczygłowice” musi strajkować aż do momentu zwolnienia z aresztu Arenta. Inne kopalnie solidaryzujące się powinny ogłosić gotowość strajkową.

Wg A[ndrzeja] Celińskiego „…problem cały polega na tym, że w tej chwili mamy dzień przed zjazdem, jutro zaczyna się zjazd, najwyższa władza związku, i wobec tego nie można nic robić, co mogłoby utrudnić przeprowadzenie zjazdu. Cały czas chodzi o to, że kiedy szła walka o samorząd pracowniczy, o wybór dyrektora przez samorząd pracowniczy, i kiedy do ostatniego dnia partia stała ostro przeciwko nam w tej sprawie i kiedy zmuszona wczoraj tym nagłym przerwaniem posiedzenia sejmu przez ZSL, SD, inne grupy posłów, także przez część posłów partyjnych, w tym momencie znaleziono pretekst do tego, żeby wywołać strajk, i nie można się na to nabrać, a swoją drogą zjazd oczywiście będzie musiał tę sprawę rozpatrzeć, ale nie może to być w takiej sytuacji, kiedy rozpoczyna się zjazd i jednocześnie staje Śląsk…”.

Zdaniem Celińskiego niezmiernie ważnym problemem politycznym w tej chwili jest to, że wtedy, kiedy wyszła formuła kompromisowa, okazało się, że klub poselski PZPR chciał w ostatnim momencie wprowadzić jednak projekt rządowy i wczoraj po raz pierwszy to się zdarzyło od 1947 r. w historii sejmu – zrobiono nieplanowaną przerwę półgodzinną, która zmieniła się w trzyipółgodzinną, w czasie której ogromna grupa posłów zapowiedziała, że jeżeli rząd wprowadzi swój projekt ustawy pod głosowanie, wtedy posłowie ZSL, SD i innych poza partią będą głosowali przeciwko. W tym momencie klub poselski PZPR załamał się i zgodził się na formułę kompromisową. W tej sytuacji sprawą oczywistą było, że będzie prowokacja, z tym że nie wiadomo było gdzie, a najłatwiej ją jest zorganizować na Śląsku.

Na zakończenie swojej wypowiedzi A[ndrzej] Celiński stwierdził: „…wywożenie na taczkach jest sprawą normalną, ktokolwiek zna historię ruchu robotniczego, to zdaje sobie sprawę, że za taką sprawę wsadza się w taczki i wywozi poza zakład pracy i zamknięcie Arenta jest oczywistą prowokacją. Jest jasne, że «Szczygłowice» będą o niego walczyć, ponadto jest jasne, że go wypuszczą, dlatego jest bez sensu robienie strajku generalnego, bo ludzie mogą się od nich odwrócić, zwłaszcza że jutro zaczyna się zjazd «Solidarności»…”. Celiński uważa, że wszystkie kopalnie powinny wyznaczyć termin rozpoczęcia strajku za dwa tygodnie. Jeżeli natomiast Arent nie zostanie zwolniony w ciągu 2–3 dni, to zjazd będzie zmuszony zająć się tą sprawą.

3. W dniu 24 IX 1981 r. członkowie Komisji Statutowej dokonali ostatecznej analizy ordynacji wyborczej, a w szczególności dyskutowano nad tzw. kluczem wyborczym. Zgodnie z wersją przyjętą w pierwszej turze zjazdu ustalono, że w skład KKP mają wejść członkowie zarządów regionalnych, przy czym na 100 tys. członków w danym regionie będzie on miał jednego członka KKP.

4. Z niepotwierdzonej, jednoźródłowej informacji pochodzącej od TW ps. „Ala” wynika, że druga tura I KZD będzie miała burzliwy charakter, albowiem przewiduje się „oczyszczenie” szeregów NSZZ „Solidarność” z działaczy KPN i KSS „KOR”. W przypadku trudności w tym względzie może dojść do rozpadu NSZZ „Solidarność”, a w dalszej przyszłości powstanie związek zawodowy wzorowany na organizacjach związkowych [we] Francji.

Zjazd ma też podjąć decyzję o zerwaniu z działalnością polityczną i zajmie się wyłącznie sprawami robotniczymi, czysto związkowymi.

Z tej samej informacji wynika, że przypuszcza się, iż duży wpływ na przebieg drugiej tury zjazdu będzie miała grupa A[ndrzeja] Gwiazdy, który utworzył niejako własny obóz przeciwny obozowi Wałęsy.

Informacja ta wskazuje, że A[ndrzej] Gwiazda był inicjatorem strajku drukarzy w Zarządzie Regionu Gdańsk, by pod pozorem tego protestu opóźnić wydanie poprawionego statutu, który miał być rozesłany do wszystkich zarządów regionalnych, aby co najmniej dwie trzecie zarządów ustosunkowało się do poprawek.

5. Uzyskano informację dotyczącą składu delegatów Regionu Radomskiego.

Na zjazd nie przybędzie delegatka Nowogońskae Elżbieta, która jest chora i ma przebywać w szpitalu.

Dwaj delegaci tego regionu – Jerzf i Podkowiński znani są z działalności w KPN. Prawdopodobnie Podkowiński przed wyjazdem w swoim zakładzie pracy wywiesił transparent o treści: „Konfederaci na wolność. Decydenci na ich miejsce”. Transparent ten miał zdjąć sam dyrektor w obawie o swój „stołek”.

W dyskusjach wśród delegatów Ziemi Radomskiej mówi się, że na zjeździe będzie mniej delegatów, ponieważ władze, nie chcąc dopuścić do drugiej tury zjazdu, powołały rzekomo część delegatów do wojska.

6. Uzyskano informację o składzie i zamierzeniach delegatów Regionu Zielonogórskiego.

Na zjazd do dnia 25 IX br. przybyło łącznie 19 osób, w tym 14 delegatów i 4 delegatów, którym KKW unieważniła mandaty – będą na zjeździe jako zaproszeni goście.

Na zjeździe wystąpić ma Krzycki Edward¹ – członek Prezydium Zarządu Regionu, który ma mówić o działalności ZR i roli grupy interwencyjnej.

Do władz krajowych kandydować mają Oszmian Mieczysław² i Zenon Szachowicz.

7. Uzyskano informacje dot[yczące] delegacji katowickiej. Delegacja ta nie ma do chwili obecnej swojego lidera, nie wytypowano także osób, które będą kandydowały do władz centralnych. Wśród delegatów tego regionu przebywa działacz KPN Ziembiński, który wypowiadał się, że przygotowane będą materiały propagandowe KPN. Ziembiński i ludzie związani z KPN uważają, że nastąpią aresztowania czołowych aktywistów „Solidarności” – w sumie ok. 200 osób.

8. Z jednoźródłowej, wiarygodnej informacji wynika, że Rada Współpracy Samorządów Pracowniczych Regionu Śląsko-Dąbrowskiego opracowała i zamierza rozkolportować pismo adresowane do delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność”, w którym stwierdza się, że ruch samorządowy rozwinął się dzięki NSZZ „Solidarność”. Pismo to zawiera także apel o dalsze aktywne poparcie tego ruchu ze strony I KZD.

Ww. rada przesłała także teleks do Kancelarii Sejmu, PAP i serwisu Mazowsza wyrażający protest przeciwko arbitralnym projektom ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie niewyrażającym stanowiska społecznego. W powyższym teleksie mówi się, że ustawy w brzmieniu proponowanym przez rząd i komisje sejmowe grożą zniszczeniem idei samorządności i godzą w naczelne zasady ustroju socjalistycznego. Teleks podpisali przedstawiciele ruchu samorządowego z 21 zakładów produkcyjnych Śląska.

Uzyskano także informacje, że:

Kuroń i Michnik nacisnęli KKP na kompromis w sprawie reformy. Szlajfer³ objeżdża regiony Lublina, Płocka, by uzyskać protest autentycznego ruchu samorządowego, co częściowo udało się.

K[arol] Modzelewski zamierza kandydować do władz związkowych. Uważa on też, że rozpętana przez rząd propaganda nosi w sobie ujemne skutki, bowiem rozdmuchiwanie mało istotnych spraw bijących w „Solidarność” powoduje centralizację gdecyzjig [w] związku.

L[ech] Wałęsa nie chce się odkryć, wypowiada się jedynie, że walka wyborcza będzie ciężka, jednak jest dobrej myśli. Wśród działaczy gdańskich słyszy się wypowiedzi, że obecnie L[ech] Wałęsa jest już „na garnuszku” Zachodu. Znaczna ilość ludzi przestaje wierzyć, że Wałęsa jest mężem opatrznościowym robotników, jest bowiem uwikłany w polityczne rozgrywki i celowo manipulowanyh przez ugrupowania polityczne.

J[erzy] Ciepiela z Katowic, członek KPN, opowiadał, że 25 IX br. zwolniono z pracy dużą grupę milicjantów ZOMO w Warszawie i Katowicach, gdyż byli zwolennikami „Solidarności”. Ponadto powoływani są do pracy emerytowani pracownicy SB. Sprawy te mają świadczyć o zbliżaniu się terminu „rozprawy” z „Solidarnością”.

9. Uzyskano także jednoźródłową informację, że aktualnie typuje się następujących kandydatów na najważniejsze stanowiska we władzach związku, tj.:

– L[ech] Wałęsa – przewodniczący,

– B[ogdan] Lis – w[i]ceprzewodniczący,

– R[yszard] Bugaj – w[i]ceprzewodniczący.

Z tej samej informacji wynika, że ustępstwa Prezydium KKP w sprawach samorządu pracowniczego zostaną wykorzystane przez niektóre regiony, jak np. Bydgoszcz, Warszawa, Szczecin, do ataku na L[echa] Wałęsę.

10. Zapowiedziana w dniu wczorajszym przez T[adeusza] Mazowieckiego odmowa akredytacji dla Polskiej Kroniki Filmowej została w ostatniej chwili zmieniona i dziennikarze i filmowcy z PKF otrzymali akredytację.

[…]i

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 5, k. 24–34, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, tow[arzysz] Żaczek, 1 X [19]81 r.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c–c Wpisano odręcznie.

d W oryginale ich.

e W oryginale Narogońska. Elżbieta Nowogońska (ur. 1949 r.) – romanistka; nauczycielka LO w Zwoleniu; przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

f W oryginale Jeż. Antoni Jacek Jerz (1944–1983) – technik elektronik; kierownik sekcji technicznej maszyn liczących „Odra” w Zakładzie Elektronicznej Techniki Obliczeniowej w Kielcach Filia w Radomiu; organizator i pierwszy szef Okręgu Radomskiego KPN, następnie we władzach krajowych organizacji; członek MKZ i MKR Ziemi Radomskiej NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz KOWzP; 13 XII 1981 r. – 9 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kielcach-Piaskach, Radomiu, Gębarzewie, Bydgoszczy i Kwidzynie; zwolniony z pracy; zmarł nagle 31 I 1983 r. (okoliczności śmierci wciąż nie są jasne, istnieje hipoteza, że został otruty przez SB); 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Radomiu w ramach SOR krypt. „Sezam”/„Kolec”, 1982–1983 przez Wydział III KW MO w Radomiu w ramach SOR krypt. „Obrońcy”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Antoni_Jacek_Jerz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Edward Krzycki (ur. 1933 r.) – prawnik; 1954–1980 żołnierz zawodowy ludowego WP (odszedł z wojska w stopniu ppłk.); absolwent Wydziału Prawa UAM w Poznaniu (1965); radca prawny w Fabryce Maszyn Spożywczych „Kromet-Spomasz” w Krośnie Odrzańskim; członek Prezydium ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zielonej Górze i Głogowie; rozkazem ministra obrony narodowej zdegradowany do stopnia szeregowego; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Zielonej Górze w ramach SO krypt. „Fala”/SOS krypt. „Protest”, 1982–1988 przez Wydział V KW MO/WUSW w Zielonej Górze w ramach KE krypt. „Ojciec”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Edward_Krzycki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Mieczysław Oszmian (ur. 1943 r.) – inżynier mechanik; pracownik Regionalnego Związku Spółdzielni Inwalidów w Zielonej Górze; przewodniczący ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – VI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zielonej Górze i Głogowie; od 1982 r. na emigracji w Szwecji; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Zielonej Górze w ramach SO krypt. „Fala”/SOS krypt. „Protest”, w 1982 r. przez Wydział V KW MO/WUSW w Zielonej Górze w ramach KE krypt. „Szef” oraz 1987–1989 przez ten sam wydział w ramach KE krypt. „Widmo” (pomimo przebywania za granicą). Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Mieczys%C5%82aw_Oszmian (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Henryk Szlajfer (ur. 1947 r.) – ekonomista, dyplomata, dr hab. nauk politycznych; 1966–1968 związany ze środowiskiem tzw. komandosów, relegowany z UW, wiec w jego obronie stał się początkiem Marca ’68; za udział w protestach studenckich w marcu 1968 r. aresztowany i skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 2 lata więzienia; 1980–1990 adiunkt w Zakładzie Krajów Pozaeuropejskich PAN; 1993–2008 w służbie dyplomatycznej; 1967–1969 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOS krypt. „Wir”/KE krypt. „Jordan”, 1982–1990 przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Martin”; 1969–1977 zarejestrowany przez Departament III MSW jako KP/KO ps. „Albin”. Zob. AIPN, 001043/1706, Materiały o sygn. I-14436 dot. H. Szlajfera.

g–g Wpisano odręcznie nad przekreślonymi słowami szeregów członków.

h W oryginale manewrowany.

i Pominięto fragment dotyczący ankiety zjazdowej.

Nr 138

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający skrócone relacje osobowych źródeł informacji z przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr] a4181a

Gdańsk, dnia a28a IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń

Meldunek nr a9a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. Z Wydz[iału] II KW MO Gdańsk uzyskano informację, że ob. Japonii Saito Mutsumi¹ oraz Kato Akira² otrzymali z btut[ejszego] Wydziału Paszportówb wizy administracyjne z nakazem opuszczenia terytorium Polski do dnia 28 IX 1981 r., przez przejście graniczne Warszawa-Okęcie. Powodem nakazu opuszczenia Polski przez ww. był fakt, że obaj przez okres pobytu w Gdańsku prowadzili faktyczną działalność dziennikarską (zbierając materiały dot[yczące] drugiej tury zjazdu) bez posiadania formalnych uprawnień i akredytacji.

2. Od TW ps. „Marek” uzyskano informację, iż głównym tematem dyskusji wśród delegatów jest stanowisko KKP wobec samorządu. Większość negatywnie ustosunkowuje się do stanowiska KKP. Panuje przekonanie, iż A[ndrzej] Gwiazda prowadzi swoistą kampanię wyborczą, krytykując niektóre decyzje KKP. Ogólnie panuje atmosfera nerwowości i wyrażane są poglądy, że dochodzi do manipulowania delegatami przez członków KKP i ich doradców. Do Gdańska dotychczas nie dotarły materiały Polskiej Partii Demokratycznej, które miał dostarczyć R[yszard] Sawicki³.

3. TW ps. „Marcin” poinformował, iż w dniu wczorajszym delegaci ZR Dolny Śląsk ustalili listę 32 kandydatów do KKP oraz 9 do Komisji Rewizyjnej. W kuluarowych rozmowach podejmowany jest temat ordynacji wyborczej oraz kampanii reklamującej swoich kandydatów. Delegaci ZR Dolny Śląsk w większości oddadzą głos na L[echa] Wałęsę.

4. TW ps. „Kurowicz” poinformował, iż aktualna taktyka delegatów Dolnego Śląska polegać ma na czuwaniu nad właściwym przebiegiem wyborów. Wg Modzelewskiego sprawa samorządu powinna obecnie zejść na drugi plan, a dominować będzie problematyka wyborcza. Z uwagi na brak ordynacji wyborczej przygotowano większą liczbę kandydatów, m.in.: A[ntoni] Lenkiewicz, K[arol] Modzelewski, J[anusz] Bałenkowski, A[ndrzej] Konarski. Większość delegatów – pomimo pewnych zastrzeżeń – prawdopodobnie zaakceptuje stanowisko KKP w sprawie samorządu. Atmosfera w kuluarach oceniana jest jako jarmarczna.

5. Z informacji TW ps. „Jan” wynika, iż grupa opolska „Solidarności” jest jednomyślnie przychylna L[echowi] Wałęsie. Z grupy tej pewnym kandydatem do KKP jest Stanisław Jałowiecki⁴, który przechodzi już automatycznie z roli pełnienia funkcji przewodniczącego regionu. Notuje się negatywne wypowiedzi delegatów odnośnie [do] wrogich SB i RTV napisów przed halą obrad.

6. TW ps. „Janek”⁵ poinformował, iż w dniu dzisiejszym J[acek] Kuroń ostrzegł L[echa] Wałęsę przed obradami, że nastąpi atak na jego osobę ze strony delegatów działających w KPN, co znalazło potwierdzenie w wystąpieniu J[erzego] Ciepieli – delegata z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Z relacji TW ps. „Janek” wynika, iż Baranowska⁶ jest przywódcą KPN na Śląsku. Wymieniona stwierdziła, że władza celowo „bawi się” z KPN, by w przyszłości (o ile się ten ruch rozrośnie do dużych rozmiarów) KPN zlikwidować, a tym samym i związek, gdyż gros członków KPN to członkowie „Solidarności”.

7. TW ps. „Albert” poinformował, iż działacze „Solidarności” odbierają wydane uprzednio akredytacje, m.in. PKF, ekipie gdańskiej TV, jak również wielu dziennikarzom indywidualnym. Wg opinii TW w porównaniu do pierwszej tury zjazdu istnieje duża izolacja delegatów od dziennikarzy. Oddzielone są [zarówno] miejsca, jak i kuluary. Z uwagi na powyższe większość indywidualnych wywiadów prasowych z poszczególnymi delegatami przeradza się spontanicznie w improwizowane konferencje prasowe, na których w opinii dziennikarzy można dowiedzieć się o wiele więcej niż na sali obrad.

Z informacji TW ps. „Mazur” wynika, iż po wystąpieniu A[ndrzeja] Gwiazdy w opinii delegatów rozpoczęła się właściwa walka wyborcza. Wskutek prowadzonej gry politycznej i odpowiedniego kształtowania nastrojów przez KOR, J[ana] Rulewskiego i A[ndrzeja] Gwiazdę wśród delegatów zapanowała dezorientacja. Krążą odmienne, różne opinie co do szans wyborczych L[echa] Wałęsy. Ocenia się jednak, iż pomimo posiadanego autorytetu traci on powoli pozycję lidera. Notowano głosy, iż możliwe jest nagłe „wypłynięcie” J[ana] Rulewskiego lub Z[bigniewa] Bujaka.

Wśród delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego nie wybrano dotychczas kandydatów do władz centralnych. Dużą aktywność przejawia J[erzy] Ciepiela, który atakiem na Wałęsę i innych za ugodowość chciał wzmocnić swoją pozycję.

8. TW ps. „Omelanowicz” poinformował, iż delegaci Regionu Dolny Śląsk są za przyjęciem uchwały KKP dot[yczącej] samorządów pracowniczych, postulują jednak wprowadzenie uzupełnień gwarantujących możliwość zmiany przepisów niewygodnych dla „Solidarności”.

9. Ze źródła TW ps. „Anna Witkowska” uzyskano następujące informacje:

– delegaci [z] Bydgoszczy ustalili swoich kandydatów do KKP, oprócz Rulewskiego wybrano Antoniego Tokarczuka, Jana Walczaka, Henryka Napieralskiego⁷. Jest to lista ostateczna;

– z treścią swego wystąpienia Rulewski nie zapoznał delegacji bydgoskiej;

– Rulewski chce pod koniec zjazdu zapoznać delegatów z oświadczeniem ZR Bydgoskiego odnośnie [do] strajku w tym regionie, związanego z wydarzeniami z 19 III br. w Bydgoszczy. TW przypuszcza, że zjazd opowie się za tym strajkiem;

– zdaniem TW do głosu na zjeździe doszli radykałowie. Dzieje się tak za sprawą Rulewskiego, który w swoim wystąpieniu zaatakował uchwałę KKP z 22 IX 1981 r.

10. Z informacji TW ps. „Justas” wynika, iż Palka z Łodzi starał się w rozmowie z delegatami Regionu Piotrkowskiego przekonać ich, aby głosowali na Słowika, który w rewanżu postara się kogoś z nich wprowadzić do władz krajowych. Wg Palki Wałęsa porozumiał się z Kuroniemc, Modzelewskim i in[nymi] radykałami, którzy mają go ponownie wprowadzić na przewodniczącego związku, uzyskując w zamian zapewnienie, iż będą odgrywać eksponowaną rolę w organach związku i [mieć] nieograniczony wpływ na politykę. Powyższe jest torpedowane przez Gwiazdę i Słowika, lecz wg opinii delegatów są [oni] bez większych szans. Również przeciwko Wałęsie bardzo aktywnie występuje A[nna] Walentynowicz.

11. TW ps. „Jacek Żarski” poinformował, iż delegacja Regionu Podbeskidzie – MKZ Bielsko-Biała generalnie przyjęła linię Wałęsy i do końca ma go popierać. Natomiast Kosmowski zapowiedział atak na korowców, Kuronia i jemu podobnych ekspertów, w ten jednak sposób, by nie dotyczyło to Wałęsy. Kosmowski zwrócił się do zaufanych ludzi, by każdy z nich agitował przedstawicieli innych ośrodków za linią Wałęsy. Wg opinii TW na podstawie rozmów kuluarowych Wałęsę zdecydowanie popierają: Lublin, Krosno, Przemyśl, Tarnów, Bielsko, Częstochowa i Opole.

Dnia 27 IX 1981 r. stwierdzono kolportaż około 70 publikacji. Składają się na nie w większości biuletyny i wydawnictwa KKP i zarządów regionalnych NSZZ „Solidarność” oraz Niezależnej Oficyny Wydawniczej „NOW-a”. Materiały te rozprowadzane są odpłatnie wśród delegatów zjazdu, jak i osób przebywających w pobliżu miejsca obrad KZD NSZZ „Solidarność”. Wśród wydawnictw zawierających treści szkodliwe społecznie dominujące znaczenie posiadają publikacje NOW-ej, jak i biuletyny regionów: Mazowsze, Radom, Lublin, Toruń, Pojezierze, Pobrzeże.

[…]d

W dniu 27 IX 1981 r. odzyskano operacyjnie sto kilkadziesiąt egzemplarzy rozpowszechnianych publikacji i wydawnictw, w tym o szczególnie szkodliwej treści antysocjalistycznej i antypaństwowej.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 52–60, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Fragment przekreślony.

1 Brak bliższych danych.

2 Brak bliższych danych.

3 Ryszard Alfred Sawicki (ur. 1938 r.) – rehabilitant; pracownik Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Gorzowie Wielkopolskim; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w 1981 r. współzałożyciel PPD; 14–16 XII 1981 r. uczestnik strajku okupacyjnego w Zakładach Mechanicznych Gorzów, następnie aresztowany i 5 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim na 4 lata więzienia, w sierpniu 1983 r. zwolniony warunkowo; zwolniony z pracy; 1991–1997 dyrektor Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego nr 2 w Gorzowie Wielkopolskim; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Odłam”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Alfred_Sawicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Stanisław Jałowiecki (ur. 1946 r.) – socjolog, dr; 1975–1981 pracownik naukowy Instytutu Śląskiego w Opolu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, następnie ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; w stanie wojennym redaktor pism podziemnych; 14 V 1982 r. aresztowany, skazany przez Sąd ŚOW we Wrocławiu na sesji wyjazdowej w Opolu na 10 miesięcy więzienia, w styczniu 1983 r. zwolniony; od 1983 r. na emigracji w USA; 1985–1994 dziennikarz RWE w Monachium; 1986–1988 wicedyrektor RWE; 1973–1981 zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Katowicach jako konsultant, wykorzystany jednorazowo w 1973 r. do analizy ulotek, do wyrejestrowania w 1981 r. nie nawiązano z nim ponownego kontaktu; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Opolu w ramach SOR krypt. „Gracz”, 1985–1990 przez Wydział II WUSW w Opolu w ramach KE krypt. „Wojewoda”. Zob. AIPN Ka, 00150/839, Materiały archiwalne o sygn. I-25535 dot. S. Jałowieckiego; http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Ja%C5%82owiecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

6 Teresa Baranowska (ur. 1946 r.) – filolog polski; nauczycielka w Zespole Szkół Handlowych w Katowicach; członek Prezydium MKZ, następnie Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek władz krajowych KOWzP; 13 XII 1981 r. – VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Katowicach, Darłówku i Gołdapi; w 1983 r. zwolniona z pracy; 1980–1984 członek KPN, organizatorka struktur partii, luty–czerwiec 1981 r. szef Okręgu Śląskiego, następnie do lipca 1981 r. zastępca szefa, od 23 VII 1981 r. zastępca szefa Obszaru V; w 1981 r. członek Centralnego Kierownictwa Akcji Bieżącej KPN; 1985–1989 członek PPN; 1981–1989 rozpracowywana przez Wydział III „A”/III KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE/SOR krypt. „Orędowniczka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Teresa_Baranowska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

7 Henryk Napieralski (1923–2013) – ekonomista; 1940–1944 żołnierz ZWZ-AK; 1944–1945 wcielony od 1. Armii WP – zdezerterował; 1945–1947 żołnierz Ruchu Oporu Armii Krajowej; 1947–1950 członek WiN; absolwent UAM w Poznaniu; od 1977 r. nauczyciel w Liceum Ekonomicznym w Więcborku; w 1980 r. przewodniczący Zarządu Oddziału NSZZ „Solidarność” Ziemi Krajeńskiej w Sępólnie; w 1981 r. założyciel, redaktor i autor drugoobiegowego pisma „Biuletyn Ziemi Krajeńskiej”; członek ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 19 I 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Darłówku; od 1982 r. na emeryturze; organizator sieci kolportażu wydawnictw drugoobiegowych w województwie bydgoskim; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Bydgoszczy w ramach SOS krypt. „Komisja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Napieralski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 139

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4193ab

Gdańsk, dnia a28 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[iceminister] Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr a11a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I KZD NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

Z informacji uzyskanych od TW ps. „Konrad” wynika, że delegaci na zjazd – członkowie KOR i jego sympatycy – są zawiedzeni, iż do tej pory brak jest w obiegu materiałów przygotowywanych przez zwolenników Gwiazdy przeciwko L[echowi] Wałęsie. Materiały te mieli przygotować Satora z „Elmoru” oraz K[arol] Krementowski z GZE „Unimor”, uwzględniając m.in. powiązania w przeszłości L[echa] Wałęsy z SB.

W wypowiedziach kuluarowych J[acek] Kuroń przypomniał delegatom z Mazowsza, aby jak najmocniej atakować „wałęsiaków”, a forować osobę A[ndrzeja] Gwiazdy, wytwarzając jednocześnie atmosferę, by mógł on zająć stanowisko Wałęsy. W tym celu należy tak samo jak podczas I tury zjazdu osłabiać pozycję Wałęsy poprzez wykazywanie dotychczasowych jego potknięć, takich jak np. sprawa bydgoska czy decyzja dotycząca samorządów. Jednocześnie należy wykazywać powiązania KOR ze związkiem azawodowyma MO. Tej opinii Kuronia nie podzielił Z[bigniew] Bujak, twierdząc, że związek ten nie ma żadnych powiązań z KOR i należy ewentualnie doprowadzić [do tego], aby zjazd zajął się sprawą legalizacji tego związku. Powyższe argumentował tym, iż w przypadku konfliktu milicja nie będzie ślepym narzędziem władzy.

TW „Konrad” stwierdził również, że wśród zaproszonych gości z Katowic prawie wszyscy to członkowie KPN, zabrakło natomiast miejsca dla działaczy „Solidarności”.

Osobny problem stanowi rozpowszechnianie wśród [uczestników] zjazdu różnego rodzaju wydawnictw. Pomimo polecenia L[echa] Wałęsy, że każdy, kto chce swoje wydawnictwa sprzedawać lub kolportować, musi uzyskać zgodę szefa służby porządkowej, problem ten nie jest uporządkowany. Między innymi J[an] Zapolnik¹ sprzedawał materiały KPN, za co został wyproszony z sali. Wielu delegatów żąda stanowczego ukrócenia takiego procederu, twierdząc, że przynosi on więcej szkody związkowi niż korzyści.

W dniu c28 bm.c na zjeździe byli także aobecnia K[azimierz] Szołoch² oraz T[adeusz] Szczudłowski. W swoich wypowiedziach podkreślalid, że to oni są faktycznymi twórcami związku. Mieli przy tym pretensje do L[echa] Wałęsy, że [nie] otrzymali zaproszeń na zjazd i muszą żebrać, aby służba porządkowa wpuszczała ich na salę obrad. Ponadto „Konrad” poinformował, że delegaci z Regionu Małopolska stwierdzili, iż pomimo zalecenia ich regionu, aby głosowali na zwolenników KOR i KPN, oni będą głosować na program L[echa] Wałęsy.

J[an] Rulewskie w szerokim gronie delegatów stwierdził, że Wałęsa nie jest właściwym człowiekiem, aby być przywódcą „Solidarności”. Jest za słaby w rozmowach z rządem, brak mu wyczucia sytuacji, przez co traci w momentachf, w których mógłby dużo zyskać dla związku.

W prowadzonej dyskusji wśród delegatów z Małopolski, Podbeskidzia, Bydgoszczy oraz Torunia Wielowieyski wskazywał, aby umiejętnie wyciągali swoje wnioski z dyskusji plenarnych oraz kuluarowych. Jego zdaniem nie należy kierować się w tych sprawach wytycznymi regionów, lecz decydować w myśl własnych przekonań. Natomiast Rozpłochowski wykazywał delegatom zasługi Gdańska dla związku, a w szczególności L[echa] Wałęsy. Twierdził również, że związek powinien być taki, jakim widzi go właśnie Wałęsa. Ponadto apelował o rozsądek oraz aby nie poddawać się wybiegom Żydów z KOR oraz chłopakom z Katowic reprezentujących KPN.

Wśród rozpowszechnianych ulotek pojawiły się również takie, które mówiły o powiązaniach Kuronia i Onyszkiewicza z Żydami. Ulotka taka dostała się w ręce J[anusza] Onyszkiewicza, co spowodowało jego duże zdenerwowanie. Stwierdził również, że wśród delegatów rozpowszechniona jest opinia, że episkopat jako szefa związku widzi tylko L[echa] Wałęsę, natomiast zdecydowanie przeciwny jest sympatykom KOR, KPN, RMP.

Z przekazanych informacji przez TW ps. „M[arek] Walicki” wynika, że J[an] J[ózef] Lipski stwierdził wprost, żeg wypowiedź A[ndrzeja] Gwiazdy aw dniu 28 bm.a w sprawie stanowiska KKP była odkryciem kart przez niego. Gwiazda, kiedy motywował swoją nieobecność podczas obrad KKP, stwierdził wyraźnie, że inne osoby, które podjęły kompromis w sprawie samorządu, są również odpowiedzialne i zaufanie do nich nie powinno być podważone. Sam zaś obecny był w Regionie Rzeszów, gdzie – jak stwierdził – zajmował się sprawami związkowymi. J[an] [Józef] Lipski jest zdania, że A[ndrzeja] Gwiazdę zawiodły nerwy, źle rozegrał taktycznie swoje wystąpienie, a ponadto zlekceważył przegłosowany wniosek, by KKP umotywowała powody absencji swoich członków. [h]

Ponadto Lipski stwierdził, że wystąpienie Gwiazdy było nieprzemyślane i w ten sposób Gwiazda obnażył mechanizm działania KKP.

[…]i

Wśród delegatów panuje przekonanie, że zjazd pójdzie na kompromis, pozostawiając wersję samorządu uchwaloną przez sejm. Ocenia się, że w tej chwili około 60 proc. delegatów będzie głosowało za jej przyjęciem.

TW „Henryk” poinformował również, że po przyjeździe każdy z delegatów wypełniał przygotowaną ankietę, w której należało m.in. podać: nr mandatu, region, gdzie ukończył szkołę średnią, rodzaj ukończonych studiów, tytuł naukowy, działalność opozycyjną przed strajkami w 1980 roku, czy był prześladowany przez władze, jakie funkcje pełnił przed wyborami i po wyborachj, zakład pracy.

Wśród delegatów istnieje opinia, że nikt z członków PZPR i ZSL nie wejdzie w skład władz „Solidarności”.

Na zjeździe w dniu 27 IX 1981 r. TW „Henryk” stwierdził obecność Ek[dmunda] Zadrożyńskiego i S[tanisława] Śmigiela³.

lTW ps. „Merkury” ocenia, że w dalszym ciągu trwa rozgrywka personalna między grupą Wałęsy i Gwiazdy. Wystąpienie Gwiazdy nieco rozczarowało. Nie jest to człowiek, który umie trafić do robotniczych załóg. Trybuny dla gości z entuzjazmem przyjęły wystąpienie Wałęsy. Delegaci zareagowali spokojnie. Notowania Wałęsy nieco spadły, ale ma on nadal autorytet u wielu delegatów. Delegaci szczególnie negatywnie oceniają postawę ekspertów oraz ludzi typu Celiński. Panuje opinia, że działacze niemający kontaktu z załogami nie powinni zabierać głosu w sprawie samorządu. Stwierdza się osłabienie aktywności wydawnictwa NOW-a.

Delegaci otrzymali materiały o sytuacji w Związku Zawodowym Funkcjonariuszy MO.

Do tej pory nie dotarł na zjazd R[yszard] Sawicki, który zatrzymał się w Trzciance koło Wałcza na zawodach inwalidów. Posiada on w swojej torbie materiały w ilości 3–4 tys. egz. małego formatu. Drukowaniem zajmował się osobiście A[dam] Opiel. Istnieje przypuszczenie, że materiały te wydrukowano w Zarządzie Regionalnym w Gorzowie.

Z wypowiedzi Stanisława Budzyńskiego z Poznania wynika, że PPD liczy w Poznaniu 7000 członków.

St[anisław] Budzyński i Zb[igniew] Bełz udzielili wywiadu jugosłowiańskiemu dziennikarzowi, podczas którego wyrażali dość radykalne poglądy.

Coraz więcej delegatów dochodzi do wniosku, że na zjeździe toczy się walka polityczna, w której czołową rolę odgrywają dziennikarze i eksperci KOR. Podczas dyskusji dają się zauważyć ataki na ekspertów. Jest to traktowane jako próba odwrócenia uwagi od członków prezydium.

W dniu a27 bm.ał o godz. 18.00 w Centrum Prasowym Zjazdu odbyła się konferencja prasowa. Z oceny TW ps. „Mietek” wynika, że uczestniczyło w niej około 200 dziennikarzy. Konferencję prowadził J[anusz] Onyszkiewicz, do którego skierowano m.in. pytanie dotyczące sytuacji w redakcji „Gazety Białostockiej”. Przy tym temacie poinformowano J[anusza] Onyszkiewicza, że do Prezydium Zjazdu wpłynął teleks, w którym dziennikarze tego dziennika zwracają się o pomocm.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 64–68, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej odręczny dopisek Nr. 11, 15, 16 i 17 wykorzyst[ać] w „S” z dn[ia] 30 IX br. oraz parafa.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem dzisiejszym.

d Obok przekreślone odręcznie słowa oni nagminnie.

e Przed nazwiskiem przekreślone odręcznie słowa Z kolei.

f W oryginale sytuacjach.

1 Jan Zapolnik (1927–2014) – robotnik; żołnierz AK i członek WiN; 1951–1990 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; uczestnik ROPCiO; działacz WZZ Wybrzeża, NSZZ „Solidarność”; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni; przewodniczący stoczniowego KOWzP; od 15 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie, w czerwcu 1982 r. umieszczony na Oddziale Psychiatrii Sądowej w szpitalu w Starogardzie Gdańskim, we wrześniu 1982 r. zwolniony; działacz podziemnej „Solidarności”; 1984–1989 uczestnik prac KIK w Warszawie i Białymstoku; w 1987 r. współorganizator Polskiej Ligi Obrony Praw Człowieka; rozpracowywany przez SB w ramach SOR krypt. „Pacjent”. Zob. https://www.encysol.pl/wiki/Jan_Zapolnik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Kazimierz Szołoch (1932–2009) – spawacz; w grudniu 1970 r. członek KS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, po zakończeniu strajku szykanowany przez władze i SB; 1978–1980 członek ROPCiO; działacz WZZ Wybrzeża; kolporter prasy niezależnej; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek NSZZ „Solidarność”; 1971–1973 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach KE krypt. „Kazek”, 1977–1981 przez Wydział III/III „A” KW MO w Gdańsku w ramach SOS/SOR krypt. „Kurier”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Szo%C5%82och (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g Obok przekreślone odręcznie słowo dzisiejsza.

h W tym miejscu przekreślony i trudny do odczytania fragment tekstu, kończący się słowami protestowali, podnosząc mandaty, dając mu do zrozumienia, iż z nich kpi.

i Pominięto fragment dotyczący dziennikarzy zagranicznych i procedowania Komisji Uchwał i Wniosków.

j Obok przekreślone odręcznie nieczytelne słowo.

k W oryginale F. Edmund Zadrożyński (1931–1982) – robotnik; 1977–1980 członek redakcji „Robotnika”; w 1978 r. twórca Niezależnego Ruchu Robotniczego; sygnatariusz apelu do wszystkich ludzi pracy w Polsce i związków zawodowych świata wystosowanego wspólnie z Komitetem WZZ z Katowic i Komitetem Założycielskim WZZ Wybrzeża; w 1979 r. sygnatariusz Karty Praw Robotniczych; 1 VII 1979 r. aresztowany pod zarzutami kryminalnymi, w marcu 1980 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu na 3 lata więzienia, w 1980 r. zwolniony; 13 XII 1981 r. – 19 V 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym w Potulicach i Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 11 I 1977 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Toruniu pod nr. 2542 jako TW ps. „Bolek”; 24 X 1982 r. materiały zarchiwizowano, w 1988 r. zostały wybrakowane; 1977–1982 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Toruniu w ramach SOS, następnie SOR krypt. „Ruda”. Zob. karta DE-14/0 dot. E. Zadrożyńskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy. Zob. M. Orłowski, Edmund Zadrożyński [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 365–366; http://www.encysol.pl/wiki/Edmund_Zadro%C5%BCy%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

l Obok przekreślone odręcznie słowo Natomiast.

3 Stanisław Śmigiel (ur. 1953 r.) – inżynier elektronik; pracownik Przędzalni Czesankowej „Merinotex” w Toruniu; działacz SKS w Gdańsku; współpracownik KOR; działacz KOWzP w Toruniu; członek KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 21 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Potulicach; w 1990 r. członek Komisji Weryfikacyjnej dla Funkcjonariuszy SB; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III/Wydział V KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Klepsydra”. Zob. M. Orłowski, Stanisław Śmigiel [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 341–342; http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_%C5%9Amigiel (dostęp 18 VIII 2017 r.).

ł Obok przekreślone odręcznie słowa dzisiejszym wczorajszym.

m Poniżej przekreślone odręcznie zdanie Innych ciekawych wypowiedzi nie odnotowano.

Nr 140

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Informacja kierownika Sekcji 1 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Henryka Klimczaka dotycząca środowisk ochranianych przez Wydział III KW MO w Gdańsku

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 [r.]a

Tajne

Egz. poj[edynczy]

Informacja

W ochranianych przez Wydział III środowiskach do tej pory komentarze na temat przyjętej ustawy o samorządności przedsiębiorstw bazują przede wszystkim na stanowiskach przekazywanych w środkach masowego przekazu tak przez stronę rządową, jak i przez „Solidarność”. Wynika to z tego, że tekst ustawy w pełnym brzmieniu opublikowany został w dzisiejszych wydaniach prasowych (trudno dostępnych) i z tego powodu jest nieznany przez szerokie grupy z ochranianych środowisk.

Stanowisko KKP w tej sprawie przedstawione w czasie trwającej II tury zjazdu przyjęte zostało ze zmiennymi odczuciami. Osoby występujące z pozycji radykalnych i popierające ich stanowisko (nieliczne) stoją na stanowisku, że KKP nie była władna zmieniać stanowiska zjazdu (I tury) i robić ustępstw w kierunku rządu. Zdecydowana większość wypowiadających się, w tym członków „Solidarności” reprezentujących umiarkowane stanowisko, jest zdania, że decyzja KKP była jedynie słuszną i w ten sposób [KKP] zapobiegła konfrontacji.

W kontrolowanych środowiskach przeważa opinia, że na zmianę pierwotnego, „zadziornego” stanowiska KKP istotny wpływ wywarło stanowisko kleru polskiego, który nawołuje do „porozumienia, spokoju i ugody społecznej”.

Z posiadanego rozpoznania wynika, że zdecydowana większość osób z ochranianych obiektów i środowisk oczekuje, iż nowym przewodniczącym „Solidarności” pozostanie (po wyborach) Lech Wałęsa. L[echa] Wałęsę uważa się za autentycznego przedstawiciela klasy robotniczej, cieszącego się wśród niej dużym zaufaniem, niemającego sobie równego kontrkandydata.

Andrzeja Gwiazdę uważa się za reprezentanta inteligencji i utożsamia się go z KOR. Jego ewentualny wybór na „szefa” związku pobudzi radykalne elementy w „Solidarności”, a to może doprowadzić do rozłamu w tej nowej strukturze związkowej i poważnego zaostrzenia sytuacji w naszym kraju.

Kierownik Sekcji 1 Wydziału III

kpt. H[enryk] Klimczak¹

Egz. pojed[ynczy]

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 223, oryginał, rkps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek [Godz.] 17.50, 28 IX [19]81 [r.]. Inf[ormacja] + ocena oraz parafa.

1 Henryk Klimczak (ur. 1940 r.) – kpt. MO; 1962–1967 oficer techniki operacyjnej Stacji „N” SB KW MO w Gdańsku; 1967–1969 starszy referent Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku; 1969–1970 inspektor operacyjny SB – kontroler GPK Portu Lotniczego Gdańsk-Wrzeszcz; w 1970 r. inspektor Wydziału KRG KW MO w Gdańsku; 1970–1971 starszy inspektor Wydziału KRG KW MO w Gdańsku; 1971–1972 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1972–1975 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1975–1977 kierownik sekcji Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1977–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1981–1984 kierownik Sekcji 1 Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1989 kierownik sekcji Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1989–1990 kierownik sekcji Wydziału OKPP. Zob. AIPN Gd, 214/2534, Akta osobowe H. Klimczaka.

Nr 141

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajnea spec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: a28a IX [19]81 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-politycznych, instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Z informacji uzyskanych od źródła ps. „Tajfun” wynika, że obrady II tury I KZD NSZZ „Solidarność” rozpoczęły się w dniu 26 IX br. w hali „Olivia” o godz. 8.40 mszą świętą, którą celebrowali księża z katedry oliwskiej. W trakcie nabożeństwa głos zabrał George G. Higgins z diecezji w Chicago, który wypowiadając się w języku angielskim, podziękował za umożliwienie mu pobytu w Polsce i wśród członków „Solidarności”. Przekazał również wyrazy uwielbienia dla członków „Solidarności” i narodu polskiego. Powołując się na encyklikę Jana Pawła II, stwierdził, że niezależne związki zawodowe w Polsce są niezbędnym elementem życia w naszym kraju, w walce o sprawiedliwość społeczną. Mówca nawiązał również do wypowiedzi Jana XXIII, który uzasadnił potrzebę istnienia związków zawodowych. Nawiązał też do trudności, z jakimi walczą o swoje prawa robotnicy amerykańscy, oświadczając, iż postawa przywódcy Lecha Wałęsy pozwoli im przezwyciężyć wiele z tych trudności. Ponadto wielokrotnie podkreślał rolę i zasługi L[echa] Wałęsy dla całego ruchu związkowego.

Msza zakończyła się o godz. 9.25. Po odśpiewaniu hymnu i „Boże, coś Polskę” rozpoczęto właściwe obrady.

[…]c

Porządek obrad został zatwierdzony większością głosów. Następnie jeden z delegatów stwierdził, że wyniki tajnych głosowań były preparowane. W związku z tym zaproponował przeprowadzenie tajnych głosowań przy użyciu komputera lub Komisji Skrutacyjnej. Prowadzący zebranie proponował pozostawić tę sprawę do chwili, kiedy przedstawiciele grup regionalnych zgłoszą ekspertów w dziedzinie komputeryzacji.

Kolejny mówca był przedstawicielem „Solidarności” przy Radiokomitecie. Poparł decyzję o nieakredytowaniu ekipy TV przy zjeździe. Następnie dyskutowano sprawę wydarzeń w kopalni „Szczygłowice”. Referent stwierdził, że w dniu 24 bm. ekipa DTV z red. Bronikowskim¹ usiłowała przeprowadzić wywiad z załogą dot[yczący] stosunku górników do uchwały RM nr 199. Przewodniczący Rady Zakładowej kopalni wytypował do wywiadu jednego z górników, który powiedział, że uchwała jest bardzo dobra i korzystna dla górników. Jednak reszta załogi odniosła się negatywnie do uchwały. Po wyjeździe ekipy DTV zrobiono zebranie załogi, na którym Arent zarządził wywiezienie na taczce przewodniczącego Rady Zakładowej. W dniu 24 września Arent został zatrzymany. W związku z tym zastrajkowała kopalnia. Następnie delegat referujący sprawę wydarzeń w kopalni „Szczygłowice” odczytał projekt oświadczenia w tej sprawie. Treść oświadczenia dot[yczy] solidaryzowania się delegatów zjazdu z załogą kopalni i jednocześnie domaga sięd uwolnienia Arenta. Dalsza część oświadczenia mówi o zachowaniu spokoju przez członków związku.

Następnie ogłoszono przerwę w godz. 12.00–12.30, po przerwie obrady poprowadził Krzysztof Turowski – Ziemia Łódzka. Udzielił on głosu Andrzejowi Celińskiemu, który przedstawił sprawozdanie KKP z działalności między I a II turą zjazdu. Stwierdził, że KKP nie spotykała się w tym czasie, a tylko Prezydium KKP. Ze spraw wymagających przedstawienia na pierwszy plan wysunęła się sprawa reakcji na uchwałę RM nr 199. Zdaniem mówcy uchwała ta została podjęta bez omówienia ze związkiem. Złamała porozumienie „Solidarności” z ministrem górnictwa z maja br. oraz porozumienie z Jastrzębia.

Uczyniono próbę powrotu do sytuacji sprzed sierpnia. Stworzono takie warunki, że stawki płac za dwa dni wolne od pracy byłyby prawie równe stawkom za pozostałe pięć dni roboczych. KKP i górnicy zdają sobie sprawę z potrzeby wydobycia większej ilości węgla, ale nie może to być pretekstem do łamania porozumień. Zdaniem mówcy rząd nie chciał faktycznie zwiększyć wydobycia, lecz podzielić górników, jak również podzielić górników z pozostałymi mieszkańcami kraju. Stanowisko zostało przedstawione w uchwale Prezydium KKP i Krajowej Komisji Górników.

Kontynuując swoją wypowiedź, Celiński poruszył problematykę samorządów robotniczych. Postawił wniosek o zaakceptowanie propozycji związku w tym przedmiocie zgodnie z uchwałą Prezydium KKP, a mianowicie:

1. Decyzje powołujące lub odwołujące dyrektora mogą podlegać prawu zgłaszania umotywowanego sprzeciwu w terminie do dwóch tygodni.

2. Rada Ministrów w porozumieniu ze związkami zawodowymi ustali listę przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu, w których dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski.

3. W przedsiębiorstwach użyteczności publicznej dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski.

4. W wypadku nieuwzględnienia sprzeciwu organowi, który go wniósł, przysługuje prawo zwrócenia się o rozstrzygnięcie do sądu, którego decyzja jest ostateczna.

Dotychczasowe stanowisko związku, zgodne z uchwałą z I tury zjazdu, sprowadzało się do [ustaleń]:

1. Dyrektora powołuje i odwołuje samorząd pracowniczy, a zatwierdza te decyzje organ założycielski.

2. Istnieje ograniczona i ściśle ustalona lista przedsiębiorstw, w których od tej zasady dopuszczalne są wyjątki, a w szczególności przedsiębiorstwa: komunalne, usług publicznych, łączności, kolei, komunikacji, monopoli państwowych, energetyki, przedsiębiorstw pracujących bezpośrednio na potrzeby przemysłu zbrojeniowego.

Celiński stwierdził, że to stanowisko zostało odrzucone przez władze, co znalazło swój wyraz w uchwale III Plenum KC PZPR. Kontynuując, mówił, iż uchwała III Plenum znalazła odbicie w rządowym programie sejmu. Podkreślił, że po raz pierwszy od 47 lat nie zaakceptowano propozycji rządowej i dopiero po poprawkach stanowiących w rzeczywistości akceptację stanowiska związku ustawa ta została zatwierdzona przez sejm. Ustawa jest sprzeczna z uchwałą III Plenum. Prezydium KKP w związku z tym liczy na znaczną część posłów i sądzi, że nie zechcą oni podporządkować się dyktatowi i będą podejmować decyzje zgodne z wolą ludzi.

Dalej Celiński powiedział, że jeżeli rząd będzie arbitralnie wprowadzać listy zakładów, w których dopuszcza się wyjątki, to tym samym będzie występował przeciw ustawie sejmowej.

Po powyższym Celiński zakończył sprawozdanie z działalności KKP pomiędzy I a II turą obrad zjazdu.

Następnie prowadzący obrady zaproponował zabranie głosu w dyskusji. Do dyskusji zgłosiło się 10 osób. Głos zabrali m.in.:

Gil Mieczysław – Region Małopolska. Uznał on, że Celiński nie przedstawił sprawy całościowo. Uchwała zjazdu dot[ycząca] samorządu była jednoznaczna. W tej chwili zjazd nie może akceptować decyzji, która byłaby odstępstwem od uchwały zjazdu. Stwierdził, że trzeba wyciągnąć konsekwencje personalne w stosunku do tych osób, które odstąpiły od uchwały zjazdu. Poinformował o fakcie przedstawienia komisji rządowej stanowiska związku (10 sierpnia). 15 września ostatecznie teksty przekazano do sejmu. W związku z zaistniałymi merytorycznymi rozbieżnościami odbyło się spotkanie z posłem Gertychem². Po dyskusji wypracowano wspólne stanowisko, w którym stwierdzono, że dyrektora powołuje rada pracownicza bądź organ założycielski – z możliwością sprzeciwu. Rada Ministrów ma ustalić listę przedsiębiorstw, w których dyrektora powołuje rząd.

Odnośnie [do] powyższego Prezydium KKP złożyło zastrzeżenie, na które otrzymało odpowiedź, że ustawy nie można zmienić. Kolejną sporną sprawą był konkurs na dyrektora, a w szczególności skład komisji wyborczej. Mówca stwierdził, że ustawa w obecnej treści nie jest zadowalająca, ale uważa, że władza w tym momencie chciała doprowadzić do konfrontacji, [a] „Solidarność” do takiej konfrontacji nie jest przygotowana.

Krzyżanowski³ – Region Wielkopolska. Zgłosił formalny wniosek o zawieszenie dyskusji do chwili zapoznania się z dokumentami uchwały o samorządzie i treścią posiedzenia Prezydium KKP. Wniosek ten został przegłosowany.

Kolejny wniosek dotyczył udzielenia głosu gościowi związku – prof. Hutchinsonowi z Amerykańskiej Federacji Pracy, który chciał przedstawić referat zatytułowany „Jak pomóc Polsce i «Solidarności»”. Wniosek ten został zaakceptowany.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 5, k. 35–44, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, tow[arzysz] Żaczek, 1 X [19]81 [r.].

c Pominięto fragment dotyczący wyboru Prezydium Zjazdu, zawarty w treści informacji z 26 IX 1981 r. Zob. dokument nr 127 – AIPN Gd, 003/166, t. 23, k. 168–171.

d Tak w oryginale.

1Adam Bronikowski (ur. 1936 r.) – dziennikarz; publicysta „Słowa Powszechnego”, „Przeglądu Technicznego”; 1967–1996 redaktor TVP (m.in. prezenter „Dziennika Telewizyjnego”); 1965–1966 zarejestrowany przez Wydział II KS MO jako KP ps. „Bronek”; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-8523; 7 XI 1977 r. w związku z możliwym wyjazdem Bronikowskiego za granicę jako korespondenta TVP nawiązał z nim kontakt oficer Zarządu II Sztabu Generalnego WP z zamiarem pozyskania w charakterze TW, aczkolwiek w zainteresowaniu operacyjnym WP Bronikowski pozostawał już od marca 1976 r. – zarejestrowany pod nr. PO-X/00198/76 jako kandydat na TW ps. „Bron”; 2 VI 1981 r. pozyskany przez wywiad wojskowy i zarejestrowany jako TW ps. „Adam”; nie jest znana data zakończenia współpracy, ostatnia zachowana notatka ze spotkania z oficerem prowadzącym pochodzi z 18 XI 1989 r. Zob. AIPN, 002085/3, Akta KP ps. „Bronek”; AIPN, 2602/23497, Materiały wywiadu wojskowego dot. A. Bronikowskiego.

2 Zbigniew Gertych (1922–2008) – polityk, prof. dr hab. nauk rolniczych; od 1955 r. członek PZPR; 1980–1982 przewodniczący Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów; poseł na Sejm PRL (1982–1985 wicemarszałek); 1985–1987 wicepremier w rządzie Zbigniewa Messnera; 1987–1990 ambasador w Wielkiej Brytanii; od 1994 r. członek rzeczywisty PAN; wolnomularz (przysięgę masońską złożył w hitlerowskim więzieniu, od lat dziewięćdziesiątych związany z Wielkim Wschodem); 24 VII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III Departamentu III MSW pod nr. rej. 65993 jako kandydat na TW (według dziennika rejestracyjnego MSW – w kategorii „zabezpieczenie”), z pozyskania zrezygnowano 24 X 1985 r. Zob. AIPN, 00200/165, Teczka kandydata na TW dot. Z. Gertycha.

3 Henryk Krzyżanowski (ur. 1946 r.) – filolog romański i angielski; pracownik naukowy UAM; członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 5 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gębarzewie; współpracownik TZR Wielkopolska; 1986–1989 członek Solidarności Walczącej; w 1989 r. rzecznik prasowy KO przy Lechu Wałęsie w Poznaniu; 1981–1986 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Uzdrowiciele”/KE krypt. „Hrabia”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Krzy%C5%BCanowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 142

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Antoni” sporządzona przez zastępcę naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku mjr. Jerzego Domskiego dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Antoni

Przyjął: mjr J[erzy] Domski

Dnia 28 IX 1981 r.

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Informacjab

Drugi dzień zjazdu „Solidarności” przebiegał pod znakiem monotematycznej dyskusji o samorządzie pracowniczym. Temat był w zasadzie pretekstem do walki „wałęsiaków” z „gwiazdorami”. Po kilkudziesięciu wypowiedziach trudno powiedzieć, kto jest w przewadze, czy KKP i Wałęsa osobiście otrzyma absolutorium, a zarazem jakie są dalsze szanse wyborcze. Na pewno więcej było delegatów atakujących decyzję Prezydium KKP, która uznała sejmową ustawę o samorządzie. W kuluarach zwolennicy Gwiazdy mówią, że opowie się za niąc ok. 70 proc. delegatów. Jeden z ekspertów (prawnik, specjalista od prawa konstytucyjnego na UMK) twierdził, że ludzie się wygadają, wyzłoszczą i wreszcie zatwierdzą uchwałę prezydium, bo trudno przypuszczać, żeby większość chciała iść na konfrontację. Wydaje się, że delegaci chcieliby usłyszeć od Wałęsy parę słów samokrytyki, ale jak na razie Wałęsa twardo broni swego stanowiska.

W ciągu dnia nie było poważniejszych wystąpień szkalujących rząd czy partię, natomiast ogólna atmosfera jest wroga, gdyby nie strach przed użyciem przez rząd sił porządkowych i ewentualną interwencją radziecką, 99 proc. delegatów poszłoby bez wahania na konfrontację. Taki po prostu jest nastrój, zarówno na sali, jak i w kuluarach. Wyolbrzymia się drobne gesty (np. entuzjastyczne przyjęcie listu od jakiegoś robotnika rumuńskiego, który dziękował za „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”). Długotrwałą manifestacją powitano generała Borutę-Spiechowicza¹, również wszyscy wstali, klaszcząc, kiedy na mównicę weszła Anna Walentynowicz. Przemówienie Walentynowicz było zresztą szczytem głupoty, aż trudno uwierzyć, że delegaci, wśród których jest ogromny odsetek ludzi z wyższym wykształceniem, nie zauważyli, że mówi do nich półdebilka.

W czasie obiadowej przerwy (obiad był znakomity, kotlety schabowe na cały talerz) rozmawiałem z Bądkowskim i prof. Zaleskim. Założyli się oni o pół litra wódki w sprawie rejestracji Klubu Myśli Politycznej. Bądkowski uważa, że klub zostanie zarejestrowany, Zaleski w to nie wierzy. Najbliższe zebranie klubu, poświęcone zjazdowi „Solidarności”, odbędzie się 7 października. Ma w nim wziąć udział Mazowiecki. Bądkowski krytycznie ocenił zarobki etatowych pracowników „Solidarności”. Mówił, że przywileje, które sobie uzurpują (w bufecie Regionu Gdańskiego można np. kupić masło bez kartek, kawę itp.), mogą się na nich w przyszłości gorzko zemścić. Już w tej chwili młodzi chłopcy z BIPS są aroganccy, niegrzeczni wobec starszych, niezmiernie pewni siebie, z lekceważeniem traktują robotników.

W kuluarach zjazdu dużo się mówi o Związku Radzieckim. Słyszałem wypowiedzi pełne nienawiści (między innymi od żołnierza z obstawy Boruty-Spiechowicza). Jeden z delegatów mówił, że w Związku Radzieckimd wszystko wrze i że za dwa lata zacznie się tam „krwawa jatka”.

W trzecim dniu obrad rozpoczęto dyskusję nad ordynacją wyborczą. W przerwie o godz. 11.15 przy barku dwoje delegatów poinformowało mnie, że w sesji popołudniowej wystąpi przedstawiciel MO. Zgodnie z ich relacją 42 tysiące milicjantów domaga się założenia związku zawodowego. Delegat określił to jakod „najlepszą wiadomość, jaką usłyszał od dłuższego czasu”. „Teraz rządowi pozostanie tylko ZOMO i SB”. To samo potwierdzili inni delegaci (z Gdańska). „Powinniśmy ich przyjąć z otwartymi rękami”. „To spowoduje rozdźwięk między milicją a SB”. „Tę wiadomość trzeba przekazać agencji TASS – niech wiedzą”. Aleksander Hall, kiedy mu powiedziałem o tej nowinie, odrzekł, że w nią nie wierzy, zaś jego kolega z RMP zakomunikował, że przedmieścia Gdańska patrolowane są przez oddziały MO i wojsko.

„Antoni”

Zadanie

Na sesję popołudniową zjazdu aktualne z poprzedniego spotkania.

Uwagi własne

Z informacji od tow[arzysza] Gromadzkiego² wynika, że odpowiedź Urzędu Wojewódzkiego w sprawie rejestracji KMP jest negatywna.

[Informacja] w sprawie planowanego udziału delegacji funkcjonariuszy MO w zjeździe nie została podana oficjalnie, lecz jest ona przedmiotem dyskusji wśród delegatów.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 –e

Egz. nr 2 –e

Egz. nr 3 –e

Druk GM

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III

KW MO w Gdańsku

(–) mjr Jerzy Domski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 74, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Oceny 28 IX [19]81 [r.].

c W oryginale nimi.

1 Mieczysław Boruta-Spiechowicz (1894–1985) – gen. bryg. WP; w I wojnie światowej żołnierz II Brygady Legionów Polskich i II Korpusu Polskiego w Rosji; w 1918 r. uczestnik obrony Lwowa; w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca 143. Pułku Strzelców Kresowych (przemianowanego na 4. Pułk Strzelców Podhalańskich); w okresie międzywojennym dowódca różnych związków taktycznych WP; w kampanii wrześniowej dowódca Grupy Operacyjnej „Bielsko”/„Boruta”, która została rozbita 20 września w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim, dotarł do Lwowa; w grudniu 1939 r. aresztowany przez NKWD podczas próby przedostania się do Francji; w sierpniu 1941 r., po układzie Sikorski–Majski, zwolniony z więzienia na Łubiance; żołnierz PSZ na Zachodzie; w 1945 r. powrócił do Polski i w następnym roku przeszedł do rezerwy; w 1977 r. współzałożyciel ROPCiO; w 1981 r. gość honorowy I KZD w Gdańsku; 1947–1955 rozpracowywany przez Wydział I WUBP w Szczecinie/Wydział II WUdsBP w Szczecinie w ramach sprawy krypt. „Borwicz”, 1967–1985 przez Wydział II Departamentu III/SB KM MO w Zakopanem/Wydział III KW MO w Nowym Sączu/Wydział III KW MO/WUSW w Krakowie w ramach KE krypt. „Rokita”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Mieczys%C5%82aw_Ludwik_Boruta-Spiechowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

2 Mieczysław Gromadzki (1923–2000) – działacz komunistyczny; członek PZPR; dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku. Po grudniu 1970 r. jako kierownik Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium WRN wraz z funkcjonariuszami SB, przedstawicielami dyrekcji zakładów pracy oraz członkami PZPR odwiedzał rodziny osób zamordowanych w Grudniu ’70 i aktywnych uczestników protestów, proponując pomoc materialną w zamian za zaprzestanie działalności oraz uspokojenie nastrojów. Komunistyczne władze Trójmiasta postąpiły podobnie w 1976 r., kiedy odwiedzały (wraz z M. Gromadzkim) zwolnionych z pracy robotników. Zob. AIPN Gd, 003/14, t. 64, Notatka służbowa na temat rozmów prowadzonych przez zespół kierowany przez Mieczysława Gromadzkiego z rodzinami zamordowanych w Grudniu ’70, 1 XII 1971, k. 174–175; S. Cenckiewicz, P. Gontarczyk, op. cit., s. 69, 526; S. Cenckiewicz, Lech Kaczyński…, s. 109.

e Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 143

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Błyskawica” sporządzona przez kpt. Barbarę Tać z Wydziału II KW MO w Zielonej Górze dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 [r.]

Tajne

Egz. [nr] 2

Notatka

ze spotkania z TW „Błyskawica”a1

TW „Błyskawica”, relacjonując przebieg obrad dzisiejszego dnia zjazdu, stwierdza, iż można spokojnie ocenić ten dzień jako przewagę pozycji Wałęsy. Wprawdzie jeszcze przed południem „jastrzębie” przypuścili zmasowany atak na Wałęsę (wystąpienie Rulewskiego, Gwiazdy, Bujaka oraz telefonogramy z zakładów pracy z kraju, w treści obwiniające go za ustępliwość), ale nie odniosło to w sumie spodziewanego rezultatu. Stanowisko bowiem wielu delegacji regionalnych było za zdecydowanym poparciem Wałęsy. Nawet Modzelewski bronił Wałęsy, jako że sam jest współodpowiedzialny za podjęcie stanowiska KKP w sprawie samorządów. Modzelewski w kuluarach stwierdził m.in.: „Dobrze, że Leszek dostał lanie, ale musi być też wybrany”.

– bGwiazda atakował Wałęsęb za jego bardzo ugodową postawę wobec władz, za zaprzepaszczenie sprawy strajku generalnego, który już dawno rozstrzygnąłby, kto ma być górą, oraz samorządów;

– Kosmowski z Bielska zarzucał Wałęsie zaprzepaszczenie sprawy samorządów oraz „strusiowatą” postawę;

– Rulewski [krytykował go] za brak zdecydowania w sprawie bydgoskiej;

– Jaworski z Mazowsza – też za ugodowość.

Nawet wczorajsze wystąpienie gen. Boruty-Spiechowicza było ukierunkowane na wytknięcie Wałęsie pewnych kier[unków] postępowania. Generał posłużył się takimi sformułowaniami jak:

– nie trzeba rezygnować;

– ojczyzna w niebezpieczeństwie;

– nie dajmy się zastraszyć;

– cywil nie powinien ginąć dla ojczyzny, ale żyć i dla niej pracować, i iść do przodu;

– apelował o jedność.

Również na ubojowienie Wałęsy położył akcent Tischnerc, w mediatorskim tonie mówił o faryzeuszach.

W dyskusjach delegatów uwidoczniłod się stanowisko [w sprawie] doboru Wałęsie odpowiednich doradców, gdyż jego dotychczasowe poczynania w dużej mierze obciążają doradców, a nie jego. W tym też tonie bronił się Wałęsa, który stwierdził: „Daliście mi takich koni, to na takich jechałem – takiego Gila”.

W obronie Wałęsy stanął również Onyszkiewicz. [TW] „Błyskawica” sygnalizuje również, że w dniu dzisiejszym poruszono m.in. takie istotne sprawy jak:

– stosunek delegatów zjazdu do uchwały sejmu o samorządach. Były propozycje z sali, by zbojkotować ustawę. Onyszkiewicz stwierdził, że byłoby to pogwałceniem prawa. Dodał, że w sejmie duża część posłów sprzeciwiła się głosowaniu za reformą, wobec czego teraz łatwiej będzie doprowadzić do przeciwstawienia sobie rządu i sejmu, szczególnie rząd ma jak najczęściej popadać w kolizje z prawem. W nawiązaniu do tego sprawą dyrektorów [przedsiębiorstw] trzeba tak pokierować, by poza resortami bezpośrednich wpływów rządu pozostałe obsadzić swoimi ludźmie.

Lipiński² w swoim wystąpieniu dot[yczącym] rozwiązania KOR ocenił, iż KOR spełnił swoje zadanie i obecnie nie widzi [jego] racji bytu, gdyż jego cele kontynuuje „Solidarność”. Po tych wystąpieniach poszło po sali zalecenie Wałęsy, by delegaci nie dopuścili do umieszczenia tego tematu w dokumentach zjazdu.

Po sali krążyła też ulotka antykorowska.

W dalszej części Lipiński przypuścił ostry atak na środki masowego przekazu, a głównie na „Żołnierza Wolności”, którego nazwał „komuną faszystowską”.

Wydarzeniem dzisiejszego dnia było pojawienie się delegacji związków zaw[odowych] MO (Żmudziak³, Bartczak⁴, Sierański + 1 osoba – w składzie tym jeden oficer w stopniu kapitana).

Stwierdzili, że reprezentują 2 tys. członków, a z sądami wnioskują, że mają 10 tys. chętnych do wstąpienia w resorcie MSWf. Złożyli deklarację, że prac[ownicy] tego resortu nie będą występować przeciwko robotnikom oraz nadal zachowają lojalność wobec zasad firmy.

Poinformowali zebranych, że złożyli wniosek o zarejestrowanie ich przez Sąd Najwyższy, ale Kościelniak⁵ [go] odrzucił, wyjaśniając [to] brakiem podstaw prawnych. W odpowiedzi na to prawnicy „Solidarności” oświadczyli, powołując się na konwencję genewską, że takie prawa mają i mogą się zrzeszać.

Przedstawili zebranym delegatom przebieg incydentu z hali „Gwardii” w Warszawie.

Opracowany już mają statut, ale wymaga [on] jeszcze korekty. Mają wątpliwość, czy mają dopuścić możliwość zrzeszania się w ich związku prac[owników] SB.

Część z tych 2 tys. członków działa oficjalnie, gdyż są zwolnieni, zaś znaczna większość do chwili zarejestrowania związku nie ujawnia się. Dodali przy tym, że jest w ich gronie wielu oficerów i kierowników jednostek.

W swoich założeniach będą chronić ładu i porządku, apelowali przy tym do delegatów, by społeczeństwo nie dawało pretekstów do interwencji MO.

Ziembiński pytał o tajne regulaminy, ale nie otrzymał odpowiedzi.

Na konferencji prasowej (jak skomentowano w kuluarach) delegaci z MO siedzieli wspólnie z korowcami. Szczególnie zajmował się nimi Lipiński.

Wstawka na str[onie] 5

Wśród delegatów rozdano ankietę, której treścią było pytanie: „W jakim procencie uważasz za możliwą interwencję Związku Radzieckiego?”. Fakt ten wywołał duże zdenerwowanie Wałęsy, który nakazał przeprowadzić dochodzenie, kto to zrobił.

Delegacja górników ze Szczygłowic poinformowała delegatów o przebiegu strajku, wyjaśniając, że poparła ich również POP, a branżowcy manifestacyjnie przechodzą do „Solidarności”.

Zawiązał się dziś (bliżej nieokreślony) Klub Służby Niepodległości Polski. Z dyskusji między delegatami [TW] „Błyskawica” zorientował się, że obecnie liczy [on] ok. 50 członków i w większości są to funkcyjni działacze „Solidarności”.

Wstawka ze str[ony] 4g

W kuluarach dyskutowano nad:

– sytuacją Wałęsy. Potwierdzono niektóre wystąpienia, że Wałęsie należało się pranieh, ale nie należy go odsuwać;

– rozwiązanie[m] się zespołu „Gazety Białostockiej”, która przeszła podobno pod „Solidarność”;

– atakiem na redaktora naczelnego „Głosu Wybrzeża” i konfliktowej sytuacji w „Panoramie” TV;

– strajkiem przygotowanym przez studentów za przeredagowanie ich 70 postulatów;

– zatwierdzeniem przez Wałęsę na stanowisko red. naczelnego regionalnego wydania „Solidarności” – Bądkowskiegoi (mówiono, że ten oficjalnie występował z negacją rządów Wałęsy).

Ponadto proponowano, by wystąpić o zwiększenie nakładów „Tygodnika Solidarność” i regionalnych wydawnictw „Solidarności”. Postulowano również o wystosowanie protestu do władz paszportowych za odmówienie wiz wjazdowych dla niektórych gości zjazdu z k[rajów] k[apitalistycznych].

Oceniając dzisiejszy przebieg dyskusji na zjeździe, a szczególnie jego atmosferę i wypowiedzi delegatów w kuluarach zjazdu, [TW] „Błyskawica” stwierdza, że w obecnej sytuacji Wałęsa, jak i jego kierunek działań – „na kompromis” – znajdujej szerokie poparcie delegatów. Dużo jednak fermentu i dezorientacji wprowadzają przedstawiciele grupy „jastrzębi”. TW uważa, iż po wygranych przez Wałęsę wyborach rząd powinien pójść na szeroko rozumiany układ, na moratorium, a nie awanturnictwo, gdyż w tej chwili właśnie Wałęsa najbardziej potrzebuje wsparcia ze strony rozsądnych i wyważonych działań rządu, by mógł skutecznie przeciwstawić się „jastrzębiom” i dobrać sobie odpowiednich doradców, zaś niefortunne pociągnięcia władz podsycają radykałów.

Kpt. Barbara Tać⁶

Wydz[iał] II KW MO

Zielona Góra

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 60–62, oryginał, rkps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek Tow[arzysz] kpt. F. Tokarski. Do wykorzystania w meld[unku] do Dep[artamentu] II i przekazać do wyk[orzystania] Wydziałowi III „A” 29 IX [19]81 [r.]. Poniżej pieczątka Naczelnik Wydziału II KW MO w Gdańsku oraz nieczytelny podpis.

b–b W oryginale W atakach Gwiazdy na Wałęsę.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

c W oryginale Kiszner.

d Słowo dopisane odręcznie nad przekreślonym wyczuwało.

e Tak w oryginale.

2 Edward Lipiński (1888–1986) – ekonomista, prof. dr hab.; działacz socjalistyczny; 1923–1960 pracownik naukowy SGH/SGPiS; 1928–1939 twórca, następnie dyrektor Instytutu Badania Koniunktur Gospodarczych i Cen; 1928–1939 i 1947–1978 redaktor naczelny pisma „Ekonomista”; w okresie okupacji niemieckiej współpracownik Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj; 1946–1965 założyciel, prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego; od 1951 r. członek PAN; 1956–1962 członek Klubu Krzywego Koła; w 1964 r. sygnatariusz Listu 34 przeciwko zaostrzeniu cenzury i polityce kulturalnej władz; w 1974 r. sygnatariusz Listu 15 domagającego się zapewnienia Polakom w ZSRR dostępu do polskiej kultury i nauki; w 1975 r. sygnatariusz Listu 59 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; w 1976 r. sygnatariusz Listu 14 do Sejmu PRL przeciwko konstytucyjnemu zapisowi o nierozerwalności sojuszu z ZSRR; 1976–1981 członek założyciel KOR i KSS „KOR”; w 1978 r. współzałożyciel TKN; w 1980 r. członek KOWzP; 1975–1986 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Stary”. Zob. P. Sowiński, Edward Lipiński [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 207–209; http://www.encysol.pl/wiki/Edward_Lipi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Zbigniew Żmudziak (ur. 1950 r.) – milicjant/policjant; 1977–1981 dzielnicowy IV Komisariatu KM MO w Lublinie; współzałożyciel Tymczasowego Komitetu Założycielskiego ZZ FMO województwa lubelskiego; w czerwcu 1981 r. delegat na zjazd założycielski ZZ FMO w Warszawie; członek Prezydium OKZ ZZ FMO; zwolniony z pracy w MO; 3 I – 3 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włodawie; w 1990 r. przywrócony do pracy w policji; 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Lublinie w ramach SOS krypt. „Działacze”/KE krypt. „Wspólnik”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Marian_%C5%BBmudziak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Tadeusz Bartczak (ur. 1946 r.) – sierż. MO; 1969–1981 funkcjonariusz KS MO; w maju 1981 r. współinicjator powstania ZZ FMO; członek Prezydium OKZ ZZ FMO; w czerwcu 1981 r. zwolniony z pracy; 19 XII 1981 r. – 23 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1983–1984 współpracownik drugoobiegowego pisma „Godność”, ujawnił m.in. przestępcze działania funkcjonariuszy MO; szykanowany przez SB, ciężko pobity przez „nieznanych sprawców”; od 1986 r. na emigracji w Szwecji; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Pismo”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Bartczak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f Powyżej nieczytelny dopisek zaczynający się od słów gdyż rady milicyjne nie.

g Poniżej przekreślony odręcznie fragment Podano również do wiadomości zebranych, że.

h Obok przekreślone odręcznie słowo lanie.

5 Zdzisław Kościelniak (ur. 1928 r.) – prawnik; sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie; 24 X 1980 r. dokonał rejestracji NSZZ „Solidarność”, w porozumieniu z kierownictwem PZPR dopuszczając się ingerencji w treść statutu związku, co wywołało ostry protest i ogłoszenie gotowości strajkowej na 12 XI 1980 r.

i W oryginale Mędkowskiego.

j Słowo dopisane odręcznie nad przekreślonym ma.

6 Barbara Tać (ur. 1940 r.) – ppłk MO; wywiadowca Wydziału „A” KW MO w Zielonej Górze; inspektor Wydziału IV KW MO w Zielonej Górze; starszy inspektor grupy operacyjnej KW MO w Zielonej Górze; kierownik sekcji Wydziału II KW MO/WUSW w Zielonej Górze; starszy inspektor Wydziału III Departamentu PESEL MSW. Zob. AIPN, 3524/208, Akta osobowe B. Tać.

Nr 144

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Trociniak” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca m.in. wypowiedzi Andrzeja Gwiazdy na temat KSS „KOR” oraz Lecha Wałęsy

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowab

ze spotkania z TW ps. „Trociniak”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Trociniak” przekazał następujące informacje:

– zaostrzona została kontrola osób wchodzących na salę (do budynku „Olivii”). Zaostrzona kontrola jest przeprowadzana przez członków Sekcji Kombatantów ubranych w mundury z opaskami AK. Sprawdzają oni zgodność zaproszeń z dokumentami tożsamości;

– w trakcie spotkania TW stwierdził, że ma propozycję, lecz nie wie, jak tę sprawę ma załatwić. Oznajmił, że ma nagrane spotkanie z dwoma delegatami z „Mazowsza”, i idąc na nie, ma załatwić alkohol. Miejscem spotkania ma być hala „Olivia”. Na spotkaniu tym ma być również A[ndrzej] Gwiazda.

TW zaproponował, abym – jeśli uznam to za stosowne – udał się z nim na to spotkanie, gdyż posiada wolne zaproszenie dla gościa zjazdu. W związku z niemożliwością nawiązania kontaktu z kierownictwem Wydz[iału III „A”] podjąłem sam decyzję o wejściu do hali „Olivia”. TW zakupił pół l[itra] wódki w kaw[iarni] „Camel” i udaliśmy się pod halę „Olivia”. Aby nie było wpadki, TW wszedł pierwszy, aby wywołać żonę zatrudnioną w obsłudze zjazdu, i wspólnie weszliśmy do środka budynku. Osobiście potwierdziłem fakt funkcjonowania straży złożonej z kombatantów „Solidarności”. Spotkanie odbyło się w małej salce za pomieszczeniem maszynistek.

Po wstępnym narzekaniu na organizację zjazdu zjawił się A[ndrzej] Gwiazda, stwierdzając dosłownie (akcentując każde słowo): „K[urw]a, panowie, co oni wyprawiają. KOR zdradził robotników i całą opozycję. Sprzysiągł się z Wałęsą, który – jak większość wie – był agentem bezpieki”. Z wypowiedzi Gwiazdy wynika, że nie wiedział on nic o planach Kuronia odnośnie [do] rozwiązania KSS „KOR” i włączenia go do „Solidarności”. Był on tym faktem zaskoczony, jak również tym, że sprawa ta krzyżowała mu plany dot[yczące] jego wystąpień na zjeździe. Gwiazda stwierdził wprost: „Wszystko wzięło, panowie, w łeb”. Po tym wypił kieliszek wódki i wyszedł z pokoju. Dalsza rozmowa dotyczyła dalszych losów zjazdu. W związku z zaistniałą sytuacją wszyscy byli zgodni, że L[ech] Wałęsa ma stuprocentową szansę, aby zostać przewodniczącym związku.

[…]c

Ocena informacji

Informacja wiarygodna.

Przedsięwzięcia

Informację wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania krypt. „Brodacz” i „Bolek” oraz w spr[awie] „Sejmik”.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu. W miarę możności zebrać inf[ormacje] dot[yczące] przedsięwzięć Gwiazdy w związku z zaistniałą sytuacją z KSS „KOR”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w godz. 17.00–17.30 [w] kaw[iarni] „Camel” oraz w godz. 18.00–18.45 – [w hali] „Olivia”. W trakcie spotkania wydatkowano na organizację 500 zł. Koszt materiałów przekazanych Wydz[iałowi] III Dep[artamentu] III „A” – 450 zł.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD/NC

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 68–69, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu odręczny dopisek Godz. 21.40, 28 IX [19]81 [r.]. Inf[ormacja] Z + ocena + KW PZPR oraz nieczytelny podpis.

c Pominięto wykaz wydawnictw niezależnych przekazanych przez TW.

Nr 145

1981 wrzesień 28, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 28 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”b

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

Wielkie poruszenie wśród delegatów zjazdu i gości zaproszonych wywołał fakt rozwiązania KSS „KOR”. Nikt takiej ewentualności nie brał pod uwagę, a wręcz przeciwnie – sądzono, że w trakcie obrad zjazdu delegaci związani z KSS „KOR” poprą A[ndrzeja] Gwiazdę jako kandydata na przewodniczącego związku. Panuje powszechne przekonanie, iż w związku z zaistniałą sytuacją prawie stuprocentowe szanse wyboru posiada L[ech] Wałęsa i nic mu w tym w chwili obecnej nie powinno przeszkodzić.

Na sali obrad I KZD przebywał przedstawiciel Niezależnego Związku Funkcjonariuszy MO Sierański. Wystąpił on z komunikatem i apelem do I KZD.

Na sali pojawiła się ulotka z oświadczeniem Sierańskiego skierowana do ministra spraw wewnętrznych.

W kuluarach kolportowane są liczne wydawnictwa bezdebitowe, głównie publikacje NOW-ej.

Sekcja Kombatantów NSZZ „Solidarność” zorganizowała straż kombatancką w mundurach wojskowych z opaskami AK. Dokonują oni dokładnej weryfikacji osób wchodzących, aby zapobiec przenikaniu do gmachu osób związanych z MO lub SB.

Na zakończenie spotkania TW przekazał następujące publikacje: BIPS nr. 175–179, wystąpienie gen. Boruty-Spiechowicza.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały w pełni potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania krypt. „Brodacz”, „Bolek” i „Sejmik”.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Zgodnie z wcześniejszym ustaleniem z TW spotkanie w dniu dzisiejszym odbyłem w mieszkaniu TW w godz. 20.20–21.00. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Kolejne spotkanie ustaliliśmy w dniu 30 IX br. o godz. 10.00 w kawiarni „Posejdon”.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD z NC

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 67, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Do infor[macji] oper[acyjnej] i do oceny, 29 IX [19]81 [r.].

Nr 146

1981 wrzesień 29, Warszawa – Ocena przebiegu pierwszych dni drugiej tury obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” dokonana przez Biuro Polityczne KC PZPR

aBP, 29 IX [19]81 r.a

Tajne

Towarzysze!

Ocena przebiegu pierwszych trzech dni zjazdu NSZZ „Solidarność” każe stwierdzić, że jego drugi etap – podobnie jak pierwszy – będzie miał charakter wybitnie polityczny.

Poza sprawami proceduralnymi, problemem wyboru prezydium i sprawozdaniem Komisji Rewizyjnej, pozostała tematyka wykracza poza statutowy zakres zainteresowań związku zawodowego i dotyczy spraw politycznych.

Jednym z podstawowych dyskutowanych tematów jest sprawa samorządów. Spór powstały na tle uchwały podjętej przez KKP potwierdza, że poważna część delegatów widzi w samorządzie drogę do przejmowania władzy i dysponowania gospodarką przez „Solidarność” w układzie własności grupowej. Charakterystyczny w tej mierze był głos J[ana] Rulewskiego, który stwierdził m.in., że głosował przeciw uchwale prezydium, gdyż odniósł wrażenie, że część członków prezydium przestraszyła się idei uchwały podjętej przez pierwszą turę zjazdu.

Dalej ten sam rozmówca stwierdził: „Dla mnie uchwała zjazdu była poważnym dokumentem politycznym, za który wzięliśmy surowe cięgi od środków masowego przekazu. Była ona pierwszym wyjściem przeciwko propagandzie. Do tego momentu propaganda bazowała na argumentacji, że prym w związku wiodą ekstremiści. Jednomyślne przyjęcie uchwały przez delegatów przeczyło tej tezie. Uchwała ta miała jeszcze jeden wydźwięk: do bardzo ubogich działań związku wprowadzono nową formę walki – referendum związkowe (…). Związek organizuje się obecnie w dyktatorski, feudalny charakter nie po to, aby chodzić na kompromisy, tylko żeby tym wielkim młotkiem rozbijać wielki dzban totalitaryzmu w naszym kraju. Nie wolno mu zwalać tej walki na barki małych czy nawet wielkich zakładów…”.

Podjęcie przez sejm ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie spowodowało przesunięcie sporu o samorząd z płaszczyzny „Solidarność”–rząd na płaszczyznę wewnątrzzwiązkową. W efekcie wywołało atak delegatów i przedstawicieli regionów na członków Prezydium KKP i tych dyskutantów, którzy w swych wystąpieniach poparli stanowisko prezydium.

Zaangażowanie się w tę sprawę Lecha Wałęsy złagodziło nieco atak na prezydium, ale równocześnie spowodowało zmniejszenie się jego popularności i posiadanego poparcia delegatów.

Jednym ze znaczących wystąpień o charakterze politycznym było wystąpienie Edwarda Lipińskiego, zawierające informacje o rozwiązaniu się KSS „KOR”: „…NSZZ «Solidarność» utworzył i tworzy liczne agendy i komisje mające zajmować się tym, czym zajmował się przez kilka ostatnich lat – na miarę jego sił i możliwości – Komitet Samoobrony Społecznej «KOR». Wielu z jego członków i współpracowników jest dziś członkami «Solidarności», nierzadko pracują w niej jako eksperci lub po prostu ludzie o wieloletnim doświadczeniu. Uważamy, że każdy, komu bliskie były niegdyś cele Komitetu Obrony Robotników, a później Komitetu Samoobrony Społecznej «KOR», wspierać dziś powinien – zależnie od swych kompetencji i umiejętności – «Solidarność» i działać w jej szeregach lub na jej rzecz. Uważamy, że społeczeństwo jest dziś gotowe do powodowania przemian w naszym kraju zdewastowanym totalitaryzmem, korupcją i samowolą władz. Uważamy, że dzisiaj, w momencie obrad I Zjazdu i pierwszych demokratycznych wyborów do władz «Solidarności», jej siłom i zamiarom należy powierzyć walkę o naprawę Rzeczpospolitej Polskiej. W piątą rocznicę powstania Komitetu Obrony Robotników uznajemy naszą działalność za zakończoną…”.

Podczas trwania zjazdu został utworzony Klub Służby Niepodległości, działający na rzecz wolności człowieka i niezawisłości narodowej, którego szczególnym zadaniem jest: praca nad programami gwarantującymi suwerenny byt państwowy narodu polskiego i podstawowe swobody obywatelskie, działanie na rzecz przygotowania społeczeństwa do wolnych wyborów, [prowadzenie] działań społecznych zmierzających do niezawisłości gospodarczej kraju, samorządności terytorialnej i pracowniczej, upowszechniania niezafałszowanej wiedzy historycznej, kultywowania tradycji niepodległej Rzeczpospolitej. W gronie inspiratorów tego klubu znajdują się byli działacze tzw. Studenckich Klubów Samoobrony, na bazie których powstał NZS, duża liczba osób z Zarządu Regionu Mazowsze (J[acek] Bartyzel² z Łodzi, U[rszula] Doroszewska³ z „Mazowsza”, A[leksander] Hall z Gdańska, S[eweryn] Jaworski z „Mazowsza”, S[tefan] Kurowski – ekspert KKP, A[ntoni] Macierewicz, M[arian] Piłka⁴, J[acek] Taylor, W[ojciech] Ziembiński).

Dotychczasowy przebieg obrad cechuje chaos programowy i niezdyscyplinowanie uczestników ułatwiające manipulowanie delegatami. Na zjazd zaproszono delegację tzw. Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, a jeden z jego przedstawicieli wystąpił z trybuny zjazdowej. Odczytano również list przysłany rzekomo przez związkowców rumuńskich, sygnowany przez Filipa Juliusa⁵ z Cluj, o następującej treści: „Życzymy sukcesów I Kongresowi Wolnych Związków Zawodowych w Polsce. Dziękujemy za posłanie przekazane do ludzi pracy krajów socjalistycznych. Posłanie to sprawiło nam radość i umocniło przyjaźń. Jesteśmy waszymi zwolennikami”.

Prognozy

Należy oczekiwać, że przebieg dalszych obrad nie będzie zgodny z założonym programem. Naruszone zostaną proporcje czasu przeznaczonego na poszczególne tematy, prawdopodobnie nie będzie dotrzymany termin zakończenia zjazdu. Nadal będzie się utrzymywał polityczny charakter zjazdu i skoncentrowanie się delegatów na tematach nośnych społecznie i atakujących partię i rząd.

Utrzymujący się bałagan, a w dalszym toku obrad również zmęczenie delegatów stworzyć mogą możliwość przeforsowania uchwał i postanowień zjazdu prezentowanych przez ekstremistów.

Istnieje możliwość podjęcia uchwał o radykalnej treści, dotyczących:

– samorządności życia politycznego;

– samorządu pracowniczego – z żądaniem ograniczenia listy przedsiębiorstw, w których dyrektor będzie mianowany przez organ założycielski;

– zobowiązania przyszłej KKP do starań o nowelizację ustawy o przedsiębiorstwie i samorządzie, łącznie ze zorganizowaniem referendum jako formy nacisku na sejm.

Może być również kontynuowana prowokacja wobec krajów socjalistycznych poprzez apele lub w bardziej zakamuflowanej formie, np. poprzez deklarowanie „opieki” nad mniejszościami narodowymi w Polsce (Białorusini, Ukraińcy, Litwini) lub Polakami zamieszkałymi w krajach socjalistycznych.

Należy się liczyć z różnymi formami zacieśniania kontaktów zagranicznych „Solidarności”, w tym z Polonią w krajach kapitalistycznych.

W uchwałach zjazdu znaleźć może odbicie koncepcja powołania Komitetu Ocalenia Narodowego. Wśród uczestników zjazdu prowadzona jest „minisonda” na ten temat. 28 bm. pytano o tę koncepcję E[dwarda] Lipińskiego, S[eweryna] Jaworskiego, B[ogdana] Lisa.

Wobec sytuacji strajkowej w części kopalń Śląska, rozpowszechnianych plotek o zamierzonych aresztowaniach działaczy „Solidarności” i podsycania przez część ekstremistów nastrojów konfliktowych nie można wykluczyć niespodziewanego rozwoju sytuacji, np. strajków solidarnościowych, wywołania psychozy zagrożenia zjazdu i delegatów, a nawet prób podejmowania apelów o pomoc i ochronę [z] zagranicy.

Przewidywane wyniki wyborów

Na zjeździe zaostrza się walka o zajęcie stanowisk kierowniczych we władzach związku, znajdująca wyraz zarówno w wystąpieniach, jak i w działaniach kuluarowych.

Pomimo okresowego osłabienia pozycji L[echa] Wałęsy w wyniku dyskusji na temat uchwały Prezydium KKP o samorządzie, nadal jest ona dominująca. Prawdopodobnie utrzyma on dotychczasowy autorytet, chociaż istnieje możliwość zgłoszenia przez niego rezygnacji z funkcji przewodniczącego KKP, w sytuacji gdy większość delegatów nie uzna uchwalonych przez sejm ustaw. L[ech] Wałęsa może się także zdecydować na przeniesienie obrad zjazdu do Stoczni Gdańskiej, aby siłą poparcia stoczniowców utrzymać wpływy wśród delegatów.

Przeciwnicy L[echa] Wałęsy nie ujawnili jeszcze do końca swoich zamierzeń taktycznych i ewentualnych argumentów.

Wśród znaczących liderów związku rysuje się wyraźny podział:

– Lech Wałęsa – jego linię postępowania popiera część Regionu Gdańskiego i kilka mniejszych regionów, między innymi Opole, Region Podbeskidzie;

– A[ndrzej] Gwiazda, Z[bigniew] Bujak, J[an] Rulewski – grupa ekstremistów posiadająca częściowe lub całkowite poparcie swoich regionów;

– K[arol] Modzelewski, J[acek] Kuroń – grupa korowska poprze te kandydatury, które będą cieszyły się poparciem większości delegatów. Poprą lub zaatakują Wałęsę w zależności od stopnia poparcia dla niego wśród delegatów.

Jako kandydatów na wiceprzewodniczących związku wymienia się najczęściej B[ronisława] Geremka i B[ogdana] Lisa.

W kuluarach twierdzi się, że w wypadku rezygnacji Wałęsy ekstremiści wysuną jako kandydata na przewodniczącego KKP M[ariana] Jurczyka.

Tendencje rozłamowe

Podczas pierwszych dni obrad zjazdu zanotowano sygnały mogące świadczyć o próbach dokonania rozłamu w „Solidarności” lub tworzenia na jej bazie nielegalnych partii politycznych.

Przewodniczący Zarządu Regionalnego „Solidarności” w Rzeszowie A[ntoni] Kopaczewski wypowiada się wśród delegatów, że dojdzie do rozbicia związku. Twierdzi on, że przygotowane są już założenia programowe nowego, katolickiego związku zawodowego. Dysponuje on matrycą tekstu proklamacji powstania Niezależnych Samorządnych Katolickich Związków Zawodowych, zaczynającej się od słów: „Niniejszym ogłasza się powstanie NSKZZ w Gdańsku na I Walnym Zebraniu Delegatów”.

Na zjeździe przejawiają aktywność przedstawiciele tzw. Polskiej Partii Demokratycznej. Delegat z Gorzowa Wielkopolskiego Z[bigniew] Bełz, występując jako członek założyciel PPD, udzielił wywiadu przedstawicielowi prasy jugosłowiańskiej. Delegat z Poznania – Budzyński stwierdza w kuluarach, że w tym mieście wstąpiło już do PPD 7 tysięcy osób, a w Gorzowie Wlkp. zakończono druk tygodnika tej partii, którego pierwsze egzemplarze mają być dostarczone do Gdańska.

Nie można wykluczyć, że na zjeździe podjęta zostanie uchwała na temat swobody tworzenia nowych partii bez względu na ich profil polityczny.

Wnioski i propozycje

Uwzględniając dotychczasowy przebieg obrad zjazdu i ich ocenę, resort spraw wewnętrznych kontynuować będzie przedsięwzięcia mające na celu osłabienie pozycji sił skrajnych związku oraz neutralizowanie wpływu czołowych działaczy grup antysocjalistycznych uplasowanych w „Solidarności”.

W związku z oficjalnym rozwiązaniem KSS „KOR”, które ma charakter manewru taktycznego, działania nasze zmierzać będą w kierunku ukazywania szkodliwego wpływu działaczy wywodzących się z tej organizacji na robotniczy nurt „Solidarności”.

Wydaje się konieczne obecnie znaczne nasilenie działalności propagandowej w telewizji, radiu i prasie, m.in. przy wykorzystaniu analizy socjologicznej delegatów na zjazd, a także dotarcie z naszą prasą centralną do Gdańska i uczestników zjazdu.

Należy zapoznać załogi zakładów pracy z ustawami o przedsiębiorstwie i samorządzie z odpowiednią interpretacją i określeniem praktycznego działania samorządu w zakładzie oraz przyśpieszyć i uaktywnić w organizacjach partyjnych (podstawowych i oddziałowych) działania w sprawie samorządu jako istotnego obszaru walki politycznej.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 173–178, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

2 Jacek Bartyzel (ur. 1956 r.) – teatrolog, filozof, politolog, prof. dr hab.; absolwent Wydziału Filologii Polskiej UŁ; 1976–1977 współpracownik KOR i KSS „KOR”; członek ROPCiO, RMP, doradca NSZZ „Solidarność” Regionu Ziemia Łódzka; sygnatariusz deklaracji KSN; 13 XII 1981 r. – 2 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu, Łowiczu i Kwidzynie; 1983–1989 publicysta „Polityki Polskiej”; 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Reżyser”. Zob. P. Waingertner, Jacek Bartyzel [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 24–25; http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Bartyzel (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Urszula Doroszewska (ur. 1954 r.) – socjolog; 1977–1980 współpracowniczka KSS „KOR”; redaktor „Głosu”; od 1978 r. członek SKS w Warszawie; 1980–1981 członek redakcji „Wiadomości Dnia” – pisma OBS przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; publicystka pism drugoobiegowych: „Wiadomości”, „Głos”, „ABC”; 1986–1991 redaktor w Wydawnictwie Archidiecezji Warszawskiej; 1976–1990 rozpracowywana przez Wydział III/III-2 KS MO/SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Doro”. Zob. M. Kunicki-Goldfinger, Urszula Doroszewska [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 72–74; http://www.encysol.pl/wiki/Urszula_Doroszewska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Marian Piłka (ur. 1954 r.) – historyk; w 1975 r. aresztowany za przygotowywanie uroczystości upamiętniających robotników zamordowanych w grudniu 1970 r.; członek ROPCiO, RMP; asystent w OBS przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym internowany w ośrodkach odosobnienia w Białej Podlaskiej, we Włodawie i w Załężu k. Rzeszowa; w lipcu 1982 r. zbiegł ze szpitala w Rzeszowie, ukrywał się; 7 VII 1983 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata; 1991–1993 oraz 1997–2007 poseł na Sejm RP; od 1989 r. członek ZChN (1996–2000 prezes); 1978–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Zamościu w ramach SOR krypt. „Dystrybutor”, 1982–1989 przez Wydział III KW MO/WUSW w Siedlcach/SB RUSW w Garwolinie w ramach KE krypt. „Emisariusz”. Zob. E. Matyja, Marian Piłka [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 295–297.

5 Brak bliższych danych.

Nr 147

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego do naczelników wydziałów III i III „A” KW MO w Szczecinie dotyczący grupy malującej hasła, która została zorganizowana przez Region Gdański NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4235a

Gdańsk, dnia 29 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Naczelnik Wydziału III i III „A”

KW MO w Szczecinie

Z jednoźródłowej informacji wynika, że L[ech] Sobieszek i K[onrad] Marusczyk – działacze Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” – zorganizowali specjalną grupę młodych ludzi do malowania haseł w różnych regionach kraju. Prawdopodobnie w dniu 29 IX br. część członków grupy ma wyjechać do Szczecina.

Członkowie grupy są prawdopodobnie wyposażeni w minimagnetofony produkcji japońskiej, które „Solidarność” otrzymała w darze od związkowców tego kraju. Malujący mają je włączać w przypadku zatrzymania bądź dyskusji z interweniującymi funkcjonariuszami MO. W przypadku, gdyby ktokolwiek z członków grupy malującej został zatrzymany i osadzony w areszcie, w danym regionie ogłoszony ma być stan gotowości strajkowej bądź strajk powszechny.

W opinii zainteresowanych wywołanie takiej sytuacji w okresie trwania zjazdu byłoby korzystne dla „Solidarności”, gdyż władza wystawiona zostanie na kolejną próbę sił.

WW/NC

Zastępca naczelnika

Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 13, k. 337, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

Nr 148

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający relacje osobowych źródeł informacji na temat I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr] a4216a

Gdańsk, dnia a29a IX 1981 [r.]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a4a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 15

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. TW ps. „Justas”b poinformował, że z Regionu Piotrkowskiego do władz krajowych związku pretendują: Prędkic, Lach¹ i Knaśd. Największe szanse ma Lach, popierany przez większość delegatów. Delegaci regionów Śląska i Częstochowy starają się urabiać opinię, iż władzy zależy na tym, by zjazd nie dokończył obrad – świadczy o tym prowokacja organów ścigania na terenie Śląska i Częstochowy. Region Śląski dąży, by w tych kwestiach zjazd zajął zdecydowane stanowisko. Od tego stara się uchylić L[ech] Wałęsa, odpowiednio nastawiony przez J[acka] Kuronia. Z Regionu Łódzkiego kandydatem na przewodniczącego krajowego związku jest Słowik, któremu region chce dopomóc, organizując odpowiednie kampanie.

Region Włocławski będzie popierał Małachowskiego. Wśród delegatów panuje przekonanie, iż zjazdem manipulują doradcy. Istnieją również powszechne podejrzenia, iż SB ma wśród [delegatów] swoich ludzi i szczegółowo kontroluje przebieg zjazdu. Zaostrzenie atmosfery zjazdu, sprawa Szczygłowic, powoduje duże zdenerwowanie wśród delegatów i jest powodem wielu bardzo emocjonalnych wystąpień.

2. Przewodniczący KKP L[ech] Wałęsa przesłał do Sądu Rejonowego w Rybniku telegram o treści:

„W związku z zażaleniem podejrzanego Arenta w sprawie tymczasowego aresztowania zawiadamiam uprzejmie, że zostało podpisane poręczenie społeczne, które jest w drodze do Prokuratury Rejonowej w Rybniku i do Prokuratury Generalnej w Warszawie”.

3. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że J[acek] Kuroń chciał, by sejm nie uchwalił ustawy o samorządzie pomimo kompromisu „Solidarności”. Wówczas byłby czas na skompromitowanie rządu i sejmu. Uchwalenie ustawy odebrało atut z ręki Kuronia przeciwko rządowi.

4. Z wieloźródłowych informacji wynika, że przebieg obrad I Zjazdu „Solidarności” cieszy się nikłym zainteresowaniem załóg pracowniczych głównych zakładów przemysłowych z terenu Trójmiasta. Wynika to w głównej mierze z niedostatku informacji w tym zakresie, za co krytykowani są działacze „Solidarności”. Z uwagi na utrudniony dostęp do ustaw sejmowych o samorządności przedsiębiorstw są one nieznane szerokim rzeszom pracowniczym i nie notuje się zbyt licznych komentarzy w tym zakresie. Panuje przekonanie, że jeśli zjazd „Solidarności” zaakceptuje te ustawy, to ogół pracowników nie będzie wnosił żadnych uwag. Istnieje oczekiwanie, że ponownie przewodniczącym związku zostanie L[ech] Wałęsa, który uważany jest za autentycznego przedstawiciela klasy robotniczej.

A[ndrzej] Gwiazda utożsamiany jest z KOR i inteligencją.

5. Uzyskano wiarygodną informację, że środowisko Kościoła katolickiego opowiada się za linią prezentowaną przez L[echa] Wałęsę i skrzydło umiarkowane. Klerowi znana jest niechęć KOR do Kościoła katolickiego. Biskupi gdańscy i chełmińscy przekazali księżom ustne zalecenie, by [ci] nie angażowali się w rozgrywki polityczne na płaszczyźnie „Solidarności”. Kościół katolicki aprobuje porozumienia rząd–„Solidarność” w zakresie samorządu.

6. Od TW ps. „Trociniak” uzyskano informację, że na sali obrad panuje olbrzymia obawa przed interwencją służb porządkowych i wojska lub też sił Układu Warszawskiego. Gdyby nie ten fakt – w ocenie TW – większość z obecnych na sali poszłaby na konfrontację. Wyolbrzymia się drobne gesty w postaci listów od ludzi pracy państw wspólnoty socjalistycznej. W kuluarach słyszy się opinie, że jednak L[ech] Wałęsa nadal pozostaje głównym kandydatem na przewodniczącego związku. Nikłe szanse daje się [zarówno] A[ndrzejowi] Gwieździe, jak i ewentualnym kontrkandydatom.

7. Ze źródła TW ps. „Władek” uzyskano informację, że pomimo oświadczenia E[dwarda] Lipińskiego o rozwiązaniu KOR nadal kontynuowana będzie jego działalność w ramach „Solidarności”. Ponadto grupa korowców zamierza zaproponować utworzenie Komitetu Ocalenia Narodowego jako bloku rządzącego z udziałem partii, stronnictw politycznych, Kościoła i związków zawodowych. Ma to być pierwszy krok w demontowaniu systemu totalitarnego, który panuje w Polsce.

Grupa KOR – Lityński, Kaczor², Mikołajska, Lipski, Edelman³ – rozpoczęła ostrą kampanię na rzecz A[ndrzeja] Gwiazdy. Oskarżają L[echa] Wałęsę o autokratyzm i dyktatorstwo. Do działań tych włącza[ją] się A[nna] Walentynowicz i A[ndrzej] Gwiazda, który oskarża L[echa] Wałęsę, że zorganizował bojówkę stoczniowców do rozbicia strajku w drukarni Zarządu Regionu Gdańskiego.

Z Regionu Katowickiego pragnie kandydować do władz K[azimierz] Świtoń, lecz prawdopodobnie nie uzyska poparcia delegatów.

Bujak zdaje sobie sprawę, że nie wygra z L[echem] Wałęsą, i szykowany jest na przewodniczącego za dwa lata.

Z niepotwierdzonych informacji wynika, że regiony Katowic, Warszawy i Wrocławia mają skreślać wszystkich kandydatów posiadających wyższe wykształcenie, gdyż istnieje przekonanie, że byliby oni zbyt ulegli wobec rządu. Wśród delegatów daje się odczuć zmęczenie i zniechęcenie panującym bałaganem. Zjazd rozgrywa się głównie w kuluarach.

8. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że przygotowywane są ulotki do żołnierzy, aby nie występowali przeciwko własnemu narodowi. Ulotki te mają być kolportowane na terenie koszar.

9. Kuroń i Lipiński tłumaczyli w kuluarach, iż ustawa o samorządzie pracowniczym została uchwalona pod dyktando związku. W tej kwestii Modzelewski stwierdził, że jeżeli zjazd ochroni ustawę sejmową, to może dojść do konfrontacji.

10. Delegaci z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, m.in. Jerzy Górny⁴ – członek Prezydium Regionu, wyrażają opinię, iż o ile władze nie zwolnią Arenta, będzie strajk generalny.

11. W kuluarach szeroko komentuje się problematykę strajku w kopalni „Szczygłowice”. Powszechne są stwierdzenia, że w dniu 27 IX 1981 r. 240 członków związku branżowego przeszło do „Solidarności”, a kilkudziesięciu członków PZPR rzuciło legitymacje partyjne, na które przeznaczono kosze na śmieci. W powyższej sprawie wyjechał do Warszawy z ramienia KKP St[anisław] Wądołowski. Wynik rozmów będzie miał duże znaczenie dla wymienionego w ewentualnym wyborze do władz związku.

12. Z posiadanych informacji wynika, że delegaci szczecińscy konsultują z zakładami pracy, m.in. Stocznią im. A[dolfa] Warskiego, Stocznią „Gryfia” [i] Zakładami Chemicznymi „Police”, przyjęcie ustawy o samorządach. Stanowisko wymienionych zakładów jest negatywne.

13. Z uzyskanych informacji wynika, że na spotkaniu delegatów Regionu Podbeskidzie dokonano wyboru, pod nieobecność Kosmowskiego, kandydatów do KK. W wyniku głosowania zostali wytypowani Hilbrycht⁵ i Kralczyński⁶.

14. Wielu delegatów jest zbulwersowanych faktem, iż 60 proc. delegatów legitymuje się wyższym wykształceniem, a 40 proc. to robotnicy, z czego 30 proc. ze średnim wykształceniem. Notuje się głosy, by wystąpić z wnioskiem formalnym do zjazdu, aby zapewnić dwie trzecie miejsc w przyszłej KK dla robotników. Formułowany jest zarzut, że władze związku opanuje inteligencja, która realizować będzie swoje polityczne cele, a nie będzie dbać o robotników.

15. Uzyskana informacja wskazuje na fakt, iż w związku z incydentem w kopalni „Szczygłowice” w dniu 27 IX 1981 r. w godzinach wieczornych wyjechał do Katowic Waliszewski z decyzją i zadaniem opracowania harmonogramu tzw. strajku pełzającego. Fakt odmowy przyjęcia poręczenia delegaci tłumaczą tym, iż Arent prawdopodobnie został dotkliwie pobity i dlatego nie może być zwolniony.

16. Notowana jest duża aktywność A[nny] Walentynowicz w kuluarach zjazdu. W krótkich spotkaniach z delegatami krytykuje L[echa] Wałęsę i wyraża przekonanie, iż druga tura może być przerwana i nastąpi III tura zjazdu.

17. Delegaci Regionu Dolnego Śląska i Częstochowy negatywnie komentują fakt forsowania przez grupę opozycji demokratycznej (KOR i KPN) wśród delegatów swoich kandydatur. Szczególnie dużo mówi się o kandydaturze Geremka na wiceprzewodniczącego KKP. W związku z tym ograniczona jest grupa delegatów, która będzie prowadzić agitację mającąe na celu niedopuszczenie do wprowadzania na listy kandydatów osób związanych z KPN i KOR.

18. Delegaci z Częstochowy, m.in. Gospodarek⁷, Mszycaf, Kokot⁸, chcą zgłosić wniosek o zmianę składu Prezydium Zjazdu. Uważają, że prezydium wyraźnie sprzyja KOR, odrzuca słuszne wnioski formalne, jak również dopuszcza do głosu nieodpowiedzialne osoby, np. A[nnę] Walentynowicz.

19. Jak wynika z uzyskanej informacji, kolportowane na zjeździe materiały KPN zostały przywiezione m.in. przez delegatów Regionu Wielkopolska Południowa. Materiały te drukowane są w drukarni „Solidarności” w Kaliszu (lokal po herbaciarni „Pod Samowarem”). Organizatorem druku jest H[enryk] Piwowarczyk⁹ – sekretarz regionu, J. Grędziński¹⁰ – członek zarządu oraz A[ntoni] Pietkiewicz – wiceprzewodniczący regionu i członek Prezydium Zjazdu.

20. Do Warszawy udała się trzyosobowa delegacja składająca się z delegatów będących zarazem członkami Zarządug Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, na czele której stoi Błaszczyk¹¹. Delegacja ta ma wnieść oficjalny protest do sejmu przeciwko postanowieniu prokuratury w sprawie Arenta.

21. Wśród delegatów istnieje przekonanie, iż Kuroń pomoże Wałęsie w wyborach, jednak z chwilą przeistoczenia się „Solidarności” w partię polityczną Wałęsa przestanie się liczyć, a ruch związkowy uzależniony będzie od nowo powstałej partii.

22. Uzyskano jednoźródłową informację dot[yczącą] reakcji J[acka] Kuronia na wypowiedź prof. Lipińskiego. Kuroń powiedział: „Mówiłem Lipińskiemu, żeby nic nie mówił przeciwko Związkowi Radzieckiemu, a on mówi! To będzie źle przyjęte na zewnątrz, co ten dziadek wyprawia”.

23. W dniu dzisiejszym na obrady zjazdu w charakterze gościa przyjechał Józef Śreniowski – przywódca KOR w Łodzi.

TW „Maryla”¹² przekazał dane mówiące o tym, że wczoraj delegaci ZR Śląsk Opolski wybrali 3 kandydatów do KKP. Są to: Kupczak¹³ – kierowca ze Strzelców Opolskich, Franciszek Szelwicki¹⁴ z Nysy oraz Wiktor Włodzimierz – inż. elektryk pracujący w „Polmozbycie” Opole.

Duże zaniepokojenie wśród delegatów z Regionu Śląska Opolskiego spowodowały sygnały z Opola o występującej tam akcji manifestacji siły. Podjęto decyzję o wysłaniu dwuosobowej delegacji z Gdańska do Opola w celu zbadania tych spraw.

[…]h

Wykonano w 4 egz.

Egz. nr 1 i 2 – adresat

Oprac./druk MZ

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 90–94, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale „Jurdas”.

c W oryginale Prętki.

d W oryginale Kuraś. Stanisław Knaś (ur. 1934 r.) – inżynier geolog; pracownik Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów”; od kwietnia 1981 r. przewodniczący Delegatury NSZZ „Solidarność” Regionu Ziemia Piotrkowska w Bełchatowie; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Ziemia Piotrkowska; członek ZR Ziemia Piotrkowska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 17 XII 1981 r. – 15 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu, Łowiczu i Kwidzynie; od 1983 r. na emigracji w USA; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Piotrkowie Trybunalskim/SB RUSW w Bełchatowie w ramach SOS krypt. „Naprawiacz”, 1985–1990 przez Wydział II WUSW w Piotrkowie Trybunalskim/SB RUSW w Bełchatowie w ramach KE krypt. „Naprawiacz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Kna%C5%9B (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Mieczysław Lach (ur. 1949 r.) – technik wodno-melioracyjny; pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolnego w Opocznie; przewodniczący ZR Ziemia Piotrkowska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 15 XII 1981 r. – 11 II 1982 r. internowany Zakładzie Karnym w Sieradzu i Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Piotrkowie Trybunalskim/SB RUSW w Opocznie w ramach KE krypt. „Leski”. Zob. AIPN Łd, 067/1115, KE krypt. „Leski”.

2 Kazimierz Julian Kaczor (ur. 1941 r.) – aktor; występował m.in. w serialach Jan Serce i Alternatywy 4; od 1974 r. aktor w Teatrze Powszechnym w Warszawie, w którym organizował bibliotekę wydawnictw niezależnych; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1987 uczestnik bojkotu mediów; publicysta „Tygodnika Mazowsze”, „KOS”, „Robotnika”, „Biuletynu Teatralnego”; w 1983 r. organizator nagrań dla Radia „Solidarność”; 1987–1989 działacz Komitetu Kultury Niezależnej odpowiedzialny za teatr; w 1977 r. rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Krakus”, 1982–1990 przez Wydział III-1 KS MO w ramach KE krypt. „Hydra”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Julian_Kaczor (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Marek Edelman (1919 lub 1922–2009) – lekarz kardiochirurg, dr; działacz Bundu; w czasie okupacji niemieckiej jeden z przywódców ŻOB; w 1943 r. ostatni dowódca powstania w getcie warszawskim; powstaniec warszawski; w 1968 r. na fali nagonki antysemickiej UŁ odrzucił jego pracę habilitacyjną; w 1976 r. sygnatariusz Listu 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL; 1976–1980 współpracownik KOR i KSS „KOR”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–16 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy; w 1984 r. współorganizator RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Ziemia Łódzka; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; przewodniczący KO przy Lechu Wałęsie w Łodzi; 1955–1956 rozpracowywany przez WUdsBP w Łodzi w ramach SEO, 1968–1990 przez Wydział III/Wydział Studiów i Analiz KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOS/KE krypt. „Eskulap”/SOR krypt. „Ekstrema”. Zob. K. Lesiakowski, Marek Edelman [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 74–76; http://www.encysol.pl/wiki/Marek_Edelman (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Jerzy Górny (ur. 1949 r.) – technik automatyk; pracownik Zakładów Elektroniki Górniczej w Tychach; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 12 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej i Uhercach; zwolniony z pracy i powołany na trzymiesięczne przeszkolenie wojskowe; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V-2 KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Naczelnik”. Zob. AIPN Ka, 043/422, SOS krypt. „Naczelnik”.

5 Jerzy Hilbrycht (ur. 1950 r.) – inżynier automatyk; pracownik Fabryki Wtryskarek „Ponar” w Żywcu; uczestnik spotkań duszpasterstwa akademickiego; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ Bielsko-Biała; członek ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej; po 1989 r. m.in. radny Żywca i powiatu żywieckiego; 1972–1973 rozpracowywany przez SB KM MO w Gliwicach oraz SB KP MO w Oświęcimiu w ramach KE, 1982–1983 przez Wydział V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Automatyk”, 1986–1988 przez SB RUSW w Żywcu w ramach KE krypt. „Zjazd”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Hilbrycht (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Andrzej Kralczyński (1943–2016) – prawnik; w 1958 r. sporządził gazetkę solidaryzującą się z powstańcami węgierskimi z 1956 r.; pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej; w sierpniu 1980 r. członek KS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 14 V – 29 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Łupkowie i Rzeszowie; współredagował podziemne pismo „Biuletyn III Szeregu Solidarności”; członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Podbeskidzie; w 1983 r. aresztowany, w 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1985 r. ponownie aresztowany, skazany na rok i 8 miesięcy więzienia; 1989–1993 senator. 6 IV 1978 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Bielsku-Białej pod nr. 2765 jako kandydat na TW; 7 VI 1978 r. przerejestrowany na TW ps. „Terlecki”; 27 IX 1979 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1377; 19 VI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Bielsku-Białej pod nr. 5191 jako kandydat na TW; 30 VII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Terlecki”; 9 IX 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2569. W okresie 1981–1982 odbył trzy spotkania, na których nie udzielił wartościowych operacyjnie informacji, nie składał pisemnych doniesień, „współpracę” zakończono z powodu nieszczerości TW. W latach 1983–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOR krypt. „Kogut”/„Brygada”/„Karta”, KE krypt. „Sumi”, SOR krypt. „Renesans”/„Feniks”/„Hydra”. Zob. AIPN Ka, 0025/432, t. 1–2 oraz AIPN Ka, 0025/793, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Terlecki”.

e W oryginale która ma.

f W oryginale Śszyca.

g W oryginale Związku.

7 Bogumił Gospodarek (ur. 1951 r.) – inżynier metalurg; pracownik Zakładów Sprzętu Motoryzacyjnego „Polmo” w Praszce; członek Prezydium ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu i Łupkowie; 13 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Częstochowie pod nr. 5106 jako kandydat na TW; 8 II 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Zbyszek”; 18 III 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2027; współpracę zakończono z powodu nieszczerości TW; w 1985 r. rozpracowywany przez SB RUSW w Oleśnie w ramach SOR krypt. „Emisariat”. Zob. karta Mkr-2 dot. B. Gospodarka z kartoteki odtworzeniowej MSW; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Katowicach.

8 Zbigniew Kokot (ur. 1950 r.) – technik; pracownik Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; współzałożyciel i przewodniczący MKZ w Częstochowie; od 1981 r. przewodniczący ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 24 IX 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Zabrzu-Zaborzu, Załężu k. Rzeszowa oraz Łupkowie; 1982–1989 organizator pomocy dla osób represjonowanych i ich rodzin; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Częstochowie w ramach SOR krypt. „Działacz”; 13 II 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Częstochowie pod nr. 6123 jako TW ps. „Ikar”; 23 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4-A, Mkr-2 z kartotek odtworzeniowej i ogólnoinformacyjnej b. Wydziału „C” KW MO/WUSW w Częstochowie.

9 Henryk Piwowarczyk (ur. 1952 r.) – technik elektryk; pracownik Kaliskich Zakładów Koncentratów Spożywczych „Winiary”; od 1979 r. członek KPN; w sierpniu 1980 r. członek KS; członek Prezydium MKZ; współorganizator NSZZ RI „Solidarność” w województwie kaliskim; członek prezydium i sekretarz ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim, Głogowie, Gębarzewie i Kwidzynie; zwolniony z pracy; kolporter i kurier prasy podziemnej; członek MKK Kalisz–Konin–Sieradz; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Kaliszu w ramach SOS krypt. „Postulat”, 1981–1986 przez Wydział III „A”/V KW MO w Kaliszu/Wydział V WUSW w Koninie w ramach KE krypt. „Odnowiciel”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Piwowarczyk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Prawdopodobnie chodzi o Jana Grębowskiego. Jan Grębowski (ur. 1957 r.) – pracownik Fabryki Części do Maszyn Włókienniczych i Odlewni Metali „Kalimet” w Kaliszu; członek KZ NSZZ „Solidarność”, następnie Prezydium MKZ w Kaliszu; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 8 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim i Głogowie; po zwolnieniu na emigracji w Australii.

11 Ryszard Błaszczyk (ur. 1954 r.) – pracownik Huty Katowice w Dąbrowie Górniczej; członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1981–1983 rozpracowywany przez pion V-1 MUSW w Dąbrowie Górniczej w ramach SOS krypt. „Cezar”. Zob. AIPN Ka, 043/1021, SOS krypt. „Cezar”.

h Pominięto fragment dotyczący kolportażu wydawnictw niezależnych.

12 Jerzy Dmytruk (1938–1989) – główny księgowy w ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; w listopadzie 1981 r. zwolniony z pracy; 1972–1975 zarejestrowany przez SB KP MO w Niemodlinie jako TW ps. „Dominik”; 22 VIII 1981 r. zarejestrowany pod nr. 26752 przez Wydział III „A” KW MO w Opolu jako TW ps. „Maryla”; 27 XII 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-17669. Zob. AIPN Wr, 0010/2806, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Maryla”.

13 Waldemar Kupczak (ur. 1951 r.) – kierowca; pracownik cementowni w Strzelcach Opolskich; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Nysie; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Opolu/SB RUSW w Strzelcach Opolskich w ramach KE krypt. „Kierowca”.

14 Franciszek Szelwicki (ur. 1941 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Urządzeń Przemysłowych w Nysie; członek ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 14 XII 1981 r. – VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nysie, Opolu, Kamiennej Górze i Głogowie; kolporter prasy i wydawnictw podziemnych; działacz duszpasterstwa ludzi pracy; w 1988 r. uczestnik I Międzynarodowej Konferencji Praw Człowieka w Krakowie-Mistrzejowicach; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Opolu/SB RUSW w Nysie w ramach SOR krypt. „Tokarz”/„Waleczni”, 1984–1989 przez SB RUSW w Nysie w ramach KE krypt. „Maluch”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Franciszek_Szelwicki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 149

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Cezar” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca sytuacji w MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

Gdańsk, dnia a29a IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu 23 IX br. w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

W MKZ Gdańsk panuje pełna mobilizacja przed ewentualną interwencją zarówno ze strony radzieckiej, jak i władz polskich. Przygotowano plan ewakuacji dokumentów z MKZ Gdańsk do willi w Sopocie (adresu dokładnego brak).

W MKZ wytworzył się podział na skutek strajku drukarzy. Ścisłe kierownictwo przyjęło płaszczyznę krytyki drukarzy oraz negowania ich żądań. Grupa Gwiazdy jest za drukarzami, gdyż większość tam pracujących jest w ten czy inny sposób z Gwiazdami powiązana.

Żądania drukarzy dotyczyły głównie spraw płacowych i warunków BHP. W wyniku odrzucenia żądań A[ndrzej] Butkiewicz, Konkiel¹ i Kijewski² (kier[ownik] drukarni i 2 drukarzy) złożyli podanie o urlop, po którym nie mieli powrócić już do pracy. W wyniku powyższego rozmowę z ww. przeprowadził Wałęsa. Jakie ustalenia zostały podjęte, nie wiadomo. W chwili, kiedy ponownie drukarze przystąpili do pracy, zjawiła się w drukarni pod wodzą Burego i Złotkowskiego ekipa 30 robotników w kaskach, którzy siłą zaczęli usuwać drukarzy z ich pomieszczeń. Obecne były przy tym Koszarska³ i Celejewska⁴. Celejewska posiadała pełną dokumentację drukarzy i odpowiadała na pytania robotników. Koszarska stwierdziła, że obsadzą drukarnię zawodowymi drukarzami. W MKZ zrobił się z tego powodu wielki szum. W efekcie Złotkowski i Kozicki w imieniu prezydium przeprosili za tę akcję, lecz nie zagwarantowali spełnienia żądań drukarzy. Gdyby ww. 5 drukarzy odeszło z drukarni, pozostałby tylko Sabatowski⁵ (brygadzista) oraz 1 operator maszyn.

Anna Sosnowska⁶ posiada telefon prywatny […]b.

Na zakończenie spotkania TW przekazał nast[ępujące] wydawnictwa:

– „Solidarność” nr. 23, 24, 25;

– „Głos Wolny” nr 8;

– BIPS nr. 166, 167, 168.

Ocena informacji

Informacje wiarygodne, częściowo potwierdzone. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcie

Informację wykorzystać w ramach spraw oper[acyjnych] „Bolek” i „Brodacz” oraz spr[awy] obiektowej „Klan”.

Zadanie dla TW

Realizować zadania przekazane na ostatnich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 23 IX br. o godz. 15[.00]–15.40 w kawiarni „Wrzos” w Sopocie. Na spotkanie TW przybył z 10-min[utowym] opóźnieniem, tłumacząc się, iż nie zdążył na pociąg.

W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

TW poinformował, iż w chwili obecnej z uwagi na zaistniałe zmiany w MKZ Gdańsk ma utrudnione dotarcie zarówno do ludzi, jak i materiałów. Sprawę tę pogłębił jeszcze incydent z drukarzami i możliwość ich odejścia z pracy.

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Opr. RD/NC

St[arszy] insp[ektor] S[ekcji] 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. R[yszard] Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 202–203, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Brak bliższych danych.

2 Tadeusz Kijewski (ur. 1931 r.) – drukarz; kierownik drukarni ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 30 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 42090 jako TW ps. „Drukarz”; 16 V 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-20382, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. T. Kijewskiego z kartoteki odtworzeniowej SB WUSW w Gdańsku.

3 Maria Koszarska (ur. 1930 r.) – konserwator; pracowniczka Gdańskich Zakładów Graficznych; 1981–1989 rozpracowywana przez Wydział II/III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach OZ/KE krypt. „Wanda”.

4 Małgorzata Celejewska (ur. 1938 r.) – ekonomistka; etatowa pracowniczka ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; rozpracowywana w ramach SO krypt. „Jesień 70” w związku z aktywnym uczestnictwem w wydarzeniach Grudnia ’70; od 1982 r. na emigracji w Kanadzie. Zob. AIPN Gd, 003/14, t. 4, 23, 24, 36, 56, 59, 60, SO krypt. „Jesień ’70” dot. Grudnia ’70 na terenie województwa gdańskiego.

5 Zygmunt Sabatowski (ur. 1931 r.) – drukarz; pracownik Gdańskich Zakładów Graficznych; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; współtwórca Wolnej Drukarni w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, następnie oddelegowany do pracy w drukarni MKZ/ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym organizator tajnej drukarni oraz drukarz podziemnej gazety „Solidarność. Pismo Regionu Gdańskiego”; w lutym 1982 r. aresztowany, 25 VIII 1982 r. skazany przez Sąd MW w Gdyni na 3,5 roku więzienia, w lipcu 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; zwolniony z pracy; organizator konspiracyjnych drukarni oraz drukarz pism drugoobiegowych; w 1986 r. spędził w areszcie 9 miesięcy bez wyroku; w 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Sadyba”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zygmunt_Sabatowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b Pominięto numer telefonu.

6 Anna Sosnowska (ur. 1957 r.) – pracowniczka Spółdzielni Mebli w Sopocie; referent ds. administracji w ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; od 1983 r. na emigracji w USA.

Nr 150

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia zawierający skrótowe relacje osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4218a

Gdańsk, dnia a29a IX 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a2a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 17

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

Jak poinformował TW ps. „Merkury”, fakt pojawienia się w rejonie hali „Olivia” zwiększonych ilości funkcjonariuszy MO delegaci skomentowali [tak], iż jest to związane z obecnością na sali obrad przedstawicieli związków funkcjonariuszy MO.

Rozmowy kuluarowe potwierdzają, że w związku ze sprawą samorządów i stanowiska Prezydium KKP negatywnie ocenia się postawę ekspertów. Spada jednak pozycja Wałęsy. Zdarzają się głosy bardziej niecierpliwych delegatów, że nie będą się podporządkowywać KKP. Motywują to koniecznością oczyszczenia związku z politykierów i teoretyków. Według oceny TW „Merkury” na zjeździe jest około 60 proc. delegatów z wyższym wykształceniem. Stan taki jest również krytykowany przez delegatów, że „docenty i doktory” prowadzą związek na manowce. W kuluarach obserwuje się w związku z tym tworzące się koalicje zwolenników robotników przeciwko wszelkiego rodzaju doradcom naukowcom.

Z relacji TW ps. „Anna Witkowska” wynika, że J[an] Rulewski, pomimo iż otwarcie tego nie demonstruje, czyni jednak wszystko, aby wejść do nowych władz „Solidarności”.

Delegaci, którzy wnioskowali, aby udzielić głosu A[nnie] Walentynowicz, twierdzą, że się bardzo zawiedli, gdyż spodziewali się jej wystąpienia obciążającego Prezydium KKP.

Wśród delegatów kandydujących do KKP niezadowolenie wywołał fakt, iż na listach wyborczych kandydatów do swoich regionów będą oni figurowali alfabetycznie, a oprócz tego podane będą ilości głosów, jakie uzyskali w czasie wyborów na delegatów.

Od TW ps. „Mietek” uzyskano informację na temat wysokiej oceny przedstawicieli związków MO, którzy brali udział w konferencji prasowej. Ich wypowiedzi, pomimo tego, iż w wielu wypadkach uznawane były jako dyplomatyczne, nagradzano oklaskami.

TW ps. „Trociniak” przekazał, że w dniu 18 bm. podczas nieoficjalnego spotkania kilku delegatów A[ndrzej] Gwiazda stwierdził (cyt[at]): „KOR zdradził robotników i całą opozycję. Sprzysiągł się z Wałęsą, który – jak większość wie – był i jest agentem bezpieki”. Zebrani ocenili, że A[ndrzej] Gwiazda był wyraźnie zaskoczony oświadczeniem prof. Lipińskiego o rozwiązaniu KSS „KOR”, krzyżującym jego plany związane z wyborami do władz „Solidarności”.

Natomiast od TW ps. „Justas”b uzyskano informację, że A[ndrzej] Gwiazda w ramach walki wyborczej opracował uchwałę domagającą się zaprzestania przez władzę prowadzenia propagandy wytwarzającej w społeczeństwie psychozę strachu. W ocenie TW wystąpienie to zostało z uznaniem przyjęte przez delegatów.

TW ps. „Justas” przekazał ponadto, że zaproszenie na zjazd i wystąpienie przedstawicieli ZZ FMO w sposób zasadniczy wzmocniło pozycję Zb[igniewa] Bujaka, który – zdaniem delegatów Regionu Łódzkiego – inspirując powyższe, działał z polecenia Kuronia, popierającego zarówno przewodniczącego Regionu Mazowsze, jak i L[echa] Wałęsę.

Aktualnie panuje jednak przekonanie, że brak jest zdecydowanego kandydata do objęcia funkcji przewodniczącego KKP. Zdziwienie – w opinii TW – wywołuje przy tym dotychczasowe niezaangażowanie się w walkę wyborczą K[arola] Modzelewskiego.

Jak poinformował TW ps. „Henryk”, opracowany przez Komisję Uchwał i Wniosków projekt uchwały zjazdu na temat samorządów pracowniczych najprawdopodobniej przyjęty zostanie w tej kompromisowej wersji. Wbrew jednak założonemuc w projekcie terminowi referendum w roku przyszłym przedstawiciel Regionu Mazowsze w dniu 29 bm. zaproponuje zjazdowi, by przeprowadzić je natychmiast. Z informacji TW wynika również, że w dniu 29 bm. w łonie zjazdu dojdzie do konfliktu w związku z opracowanym przez Komisję Uchwał i Wniosków projektem uchwały ujmującej stosunek NSZZ „Solidarność” do KSS „KOR”, w kontekście wystąpienia prof. Lipińskiego. Propozycja komisji, zawierająca jedynie jedno zdanie o Komitecie Obrony Robotników, oceniana jako kompromisowa, skonfrontowana zostanie z dwiema innymi. Projekt opracowany przez ob. Niezgodzkiego¹ pomija rolę KSS „KOR” w powstawaniu i działalności NSZZ „Solidarność”, eksponując Kościół i jego zasługi dla związku.

Natomiast propozycja Sobieraja z Regionu Radomskiego akcentuje znaczenie KOR w powstawaniu „Solidarności” jako prekursora działalności w obronie klasy robotniczej. Powyższe – zdaniem TW – wywoła wśród delegatów burzliwą dyskusję.

Z informacji od ww. osobowego źródła informacji wynika również, że do pewnych rozdźwięków dochodzi wśród delegatów Regionu Toruńskiego. Niezadowolony z zachowania innych wiceprzewodniczący Zarządu Regionalnego Zb[igniew] Iwanów wraz z W[iesławem] Jankowskim opuścił dotychczasowe miejsce zakwaterowania w Tczewie i przeniósł się do Wrzeszcza. Jako przyczynę opuszczenia hotelu podał niewłaściwe zachowanie W[iesława] Cichonia (nadużywanie alkoholu) i K[rystyny] Sienkiewicz². Powyższe negatywnie ocenione zostało przez pozostałych delegatów Regionu Toruńskiego.

TW ps. „Henryk” przekazał również, że Zb[igniew] Iwanów nawiązuje kontakty z Kuroniem i innymi działaczami KSS „KOR”, prawdopodobnie zabiegając o ich poparcie. Tematem rozmów były również propozycje uchwał ustosunkowujących „Solidarność” do Komitetu Obrony Robotników.

TW ps. „Marek Walicki” w informacji z dnia 28 IX [19]81 r. podaje, że wielu delegatów przyjęło oświadczenie KOR o rozwiązaniu się z przymrużeniem oka. Zdają oni sobie sprawę, że nie oznacza to zaprzestania zintegrowanych działań przez byłych członków KOR. Jest to tylko wybieg taktyczny.

Przewodniczący Regionu Leszno E[ugeniusz] Matyjas popiera działania komitetów obrony więzionych za przekonania. Delegaci z Regionu Leszno udzielą poparcia KOW[z]P, aby stały się one integralną częścią „Solidarności”.

Podczas obrad zjazdu zbierają się w innych lokalach grupy członków KOW[z]P, którzy dyskutują na temat kształtu KOW[z]P. Zebrania te nie mają charakteru oficjalnego.

TW ps. „Rafał”. Na zebraniu grupy radomskiej w dniu 27 IX 1981 r. A[ndrzej] Sobieraj próbował narzucić obecnym swoją kandydaturę i kandydaturę Króla³, jako przedstawiciela największego zakładu w Radomiu, do władz KKP.

Wystąpienie przewodniczącego MKZ Regionu Radomskiego A[ndrzeja] Sobieraja w dniu 28 IX [19]81 r. miało na celu przygotowanie gruntu pod przygotowaną przez niego petycję do zjazdu w sprawie decydentów radomskich. A[ndrzej] Sobieraj wspólnie z J[anem] Rejczakiemd zamierzają postawić na zjeździe sprawę osób, które odeszły ze stanowisk z Radomia i zostały powołane na wyższe stanowiska. Chodzi tu o Prokopiaka⁴, Mozgawę⁵ i Maćkowskiegoe.

Wg TW ps. „Rafał” na zjeździe powstała jakby grupa interesu spod znaku KPN. Zjeżdżają się działacze z terenu, np. z Radomia dojechało dwóch działaczy KPN.

Druk: MZ

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 98–99, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale tu i dalej pisownia pseudonimu „Justus”.

c W oryginale założeniu.

1 Paweł Niezgodzki (ur. 1951 r.) – inżynier mechanik; pracownik naukowy Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN; rzecznik prasowy i szef Biura Informacyjnego ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 15 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KS MO pod nr. 31986 jako kandydat na TW (następnie opracowaniem kandydata zajmował się Wydział III-2 KS MO/SUSW); 11 IX 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-16571 z powodu odmowy współpracy; 1984–1988 rozpracowywany przez Wydział III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Paweł”. Zob. AIPN, 00328/93, Akta kandydata na TW dot. P. Niezgodzkiego.

d W oryginale Rajczakiem.

e W oryginale Małkowskiego. Roman Maćkowski (ur. 1939 r.) – prawnik; od 1958 r. członek ZSL; 1972–1976 poseł na Sejm PRL; 1973–1975 wojewoda kielecki; 1975–1981 wojewoda radomski; 1982–1983 podsekretarz stanu w Ministerstwie Handlu Wewnętrznego i Usług; 1986–1990 radca w Ambasadzie PRL w Bułgarii.

2 Krystyna Sienkiewicz (ur. 1941 r.) – pielęgniarka; pracowniczka Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Toruniu; przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 24 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 1982–1989 kolporterka prasy i wydawnictw podziemnych (w 1984 r. tymczasowo aresztowana); 1987–1989 członek jawnej RKK NSZZ „Solidarność” w Toruniu; 1988–1989 szefowa Wszechnicy Związkowej NSZZ „Solidarność”; 1981–1989 rozpracowywana przez Wydział III/Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Toruniu w ramach SOR krypt. „Aktywistka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Krystyna_Sienkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Witold Król (ur. 1938 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Metalowych im. gen. Waltera w Radomiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Warszawie-Białołęce; 1984–1986 szef TKM NSZZ „Solidarność” w Radomiu; od 1986 r. przewodniczący RKW; od 1988 r. przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska; 1990–1994 radny Radomia; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Radomiu w ramach KE/SOS krypt. „Sigma”/SOR krypt. „Serwis”, 1984–1989 w ramach SOS krypt. „Duet”/SOR krypt. „Berło”/„Rondo”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Witold_Kr%C3%B3l (dostęp 18 VIII 2017 r.).

4 Janusz Prokopiak (ur. 1933 r.) – inżynier budownictwa; 1975–1981 I sekretarz KW PZPR w Radomiu; członek KC PZPR; przewodniczący WRN w Radomiu; 1976–1985 poseł na Sejm PRL.

5 Marian Mozgawa (1925–2005) – płk MO; 1944–1945 wywiadowca PUBP w Kraśniku na gm. Gościeradów; 1945–1946 słuchacz Centralnej Szkoły MBP; w 1946 r. referent Wydziału I WUBP w Lublinie; 1946–1947 starszy referent Wydziału I WUBP w Lublinie; 1947–1948 kierownik Sekcji 4 Wydziału I WUBP w Lublinie; 1948–1949 słuchacz CW MBP w Legionowie; 1949–1950 kierownik Sekcji 6 Wydziału I WUBP w Lublinie; 1950–1953 szef PUBP w Tomaszowie Lubelskim; 1953–1954 szef PUBP w Łukowie; 1954–1955 naczelnik Wydziału I WUBP/WUdsBP w Lublinie; 1955–1957 naczelnik Wydziału II WUdsBP/KW MO w Lublinie; 1957–1960 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Lublinie; 1960–1961 naczelnik Wydziału III KW MO w Lublinie; 1961–1966 urlopowany w związku z powołaniem do pracy w KW PZPR w Lublinie; 1966–1975 I zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Lublinie; 1975–1981 komendant wojewódzki MO w Radomiu; 1981–1982 dyrektor generalny MSW. Zob. AIPN, 0604/1921, Akta osobowe M. Mozgawy.

Nr 151

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Marek” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Łukowskiego dotycząca m.in. opinii kuluarowych wyrażanych przez delegatów na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW „Marek”Gdańsk, dnia 29 IX 1981 r.

Przyjął: kpt. J[erzy] ŁukowskiTajne

Dnia 29 IX 1981 r.Egz. nr a2a

Informacjab

W dniu 26 IX 1981 r. na terenie hali „Olivia” spotkałem się z Wieśkiem¹, który ponaglił mnie o załatwienie mety na magazyn dot[yczący] składowania materiału od niego. Na zjeździe pojawiła się Nina Milewska – ale z ramienia MKZ „Solidarność”. Ma ona duże poparcie ze strony działu interwencyjnego.

cWiesiek organizuje grupy do pracy plakatowej. M.in. Marzena zorganizowała starą siatkę z Żabianki², z wyłączeniem Jolanty Orczykowskiej³ (Gracjany), ze względu na to, że jej ojciec donosi Milicji Obywatelskiej różne rzeczy.

Z MKZ Mazowsze przyszedł papier do druku czasopism (wychodzi około 8 czasopism podczas zjazdu plus gazetki regionalne). Przedstawiciele MKZ Mazowsze dysponują stoiskiem z literaturą, jak np. „Najlepszy sojusznik Hitlera”, „Ursus”, „Bratniaki” oraz inne.

W rozprowadzaniu materiałów pomagają harcerze z Kręgu im. Małkowskiego (Niezależny Związek Harcerstwa Polskiego). Do służby porządkowej na czas zjazdu powołano około 2000 osóbc.

W kuluarach zjazdu mówi się o interwencji Sowietów, rozsiewa się paniczne wiadomości, że są oni w pobliżu Gdańska, doskonale to robi „paka” Rulewskiego. Także on sam bardzo często wypowiada się, że czas najwyższy skończyć z bolszewikami, musi w kraju nastąpić poprawa, którą tylko może zaprowadzić „Solidarność” dprzy współudziale Komitetud Obrony Robotników, Konfederacji Polski Niepodległej i Ruchu Młodej Polski.

Na uwagę zasługują przedstawiciele z Regionu Katowickiego, którzy opracowują system strajku na wypadek represji rządowych, przygotowują oni instrukcję tak zwanej drugiej grupy kierowniczej.

Ponadto należałoby się zająć dwoma działaczami ze Stoczni Remontowej w Gdańsku, z Wydziału W-12 (nazwiska w poprzedniej notatce), ze względu [na to], że będąc w obstawie zjazdowej i podczas pracy na terenie stoczni, szkalują partię i rząd. W wyniku ich presji moralnej kilka osób zwróciło legitymacje partyjne.

Anka dostarczyła mi materiały ze wszystkich przemówień, jednak nie ma możliwości, aby wynieść je poza obręb „Olivii”. Z chwilą zaistnienia takiej możliwości natychmiast zostaną przekazane.

„Marek”

Uwagi

Jest to kolejna informacja dot[ycząca] odbywającego się zjazdu. Z relacji „Marka” wynika, że w rozmowach kuluarowych w dalszym ciągu dominuje propaganda antyradziecka. W szerzeniu jej prym wiedzie Jan Rulewski oraz skupieni wokół niego jego zwolennicy. Jeżeli chodzi o dwóch pracowników Stoczni Północnej, to informacje na ten temat przekazałem w poprzedniej notatce do Wydziału III „A”.

W czasie spotkania „Marek” przekazał mi kolportowane następujące materiały:

– „Bratniak” nr. 27 i 28;

– pisma regionalne („Portowiec”, „Wolny Związkowiec”);

– „Głos Wolny” nr. 12 i 13;

– tomik wierszy pt. „Przestańcie stale nas przepraszać… Sierpień ’80”.

Kolejne informacje „Marek” będzie przekazywał sukcesywnie.

Zadania

Aktualne jak podczas I tury zjazdu. W toczących się rozmowach kuluarowych zwracać uwagę na sprawę rozwiązania się KOR i ewentualne prognozy dot[yczące] angażowania się działaczy tej organizacji na rzecz „Solidarności”.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację przekazać do wykorzystania Wydz[iałowi] III „A” tut[ejszej] komendy.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

(–) kpt. J[erzy] Łukowski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – t[eczka] zabezp[ieczenia] zjazdu

JŁ/EE

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 91, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczne dopiski 29 IX [19]81 [r.], inf[ormacja] Z + ocena + KW PZPR. Inf[ormację] przekazano do Wydz[iału] III „A”.

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu.

d–d W oryginale z Komitetem.

1 Prawdopodobnie chodzi o Wiesława Karola Krementowskiego.

2 Dzielnica Gdańska.

3 Jolanta Orczykowska (ur. 1963 r.) – położna; w 1981 r. uczennica V LO w Gdańsku-Oliwie; pracowniczka m.in. Zakładu Opieki Zdrowotnej nr 3 w Gdańsku. Ojciec wymienionej, Zygfryd Orczykowski (ur. 1941 r.), faktycznie był zarejestrowany pod nr. 24042 jako TW Wydziału II KW MO w Gdańsku.

Nr 152

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Andrzej” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Marka Aftykę dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Andrzej

Przyjął: ppor. M[arek] Aftyk

Dnia 28 IX 1981 r.

Gdańsk, dnia 29 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Informacjab

II tura KZD „Solidarności” od samego początku przebiega w nerwowej, burzliwej i napiętej atmosferze. Próbą złagodzenia powyższego było przemówienie gen. Boruty-Spiechowicza. W podobnym tonie mówił kazanie ksiądz na niedzielnej mszy świętej. Przyczyną tej sytuacji jest kompromisowe „zaklepanie” ustawy o samorządzie. W sobotę nie rozpatrzono tejc kwestii, w niedzielę również. Dzisiaj, w poniedziałek, najprawdopodobniej poznamy oficjalne stanowisko zjazdu w tej sprawie (zjazdu jako całości), bo na razie co delegat, to inna wersja. Ostrej krytyce poddano nieobecnych na drugim zebraniu Prezydium KKP. Musieli się tłumaczyć każdy z osobna (na mównicy), dlaczego zrobili unik. Krytykowano również tę obecną czwórkę (chodzi o tych, którzy przyjęli ustawę o samorządzie), a właściwie trójkę, bo Rulewski był przeciwny tej kompromisowej wersji i głosował przeciw. Całą akcję nagonki zaczął dobrze znany pan Jaworski (organizator „korka” na rondzie w Warszawie). Oberwało się też ekspertom.

Kuroń tłumaczył posunięcie trójosobowego prezydium jako element walki taktycznej z rządem. Powiedział, że władze były przekonane, że „Solidarność” nie pójdzie na kompromis, powodując blokadę ustawy, a co za tym idzie – blokadę reformy gospodarczej. Byłyby więc znowu powody do ataku władzy na „Solidarność”. Kuroń powiedział, że decyzja „kompromisowa” wytrąciła władzom atut z ręki do kolejnego poderwania autorytetu „Solidarności” w oczach ludzi pracy, a to jest w tej chwili bardzo ważne. Z tego punktu widzenia należałoby „uniewinnić” doradców-ekspertów, m.in. Kuronia i Jakubowicza. Ten ostatni przekonywał delegatów, że z sejmem nie jest tak źle, jak niektórzy sądzą. Na podstawie ostatniej sesji udowadniał, że posłowie sejmu nie są w rękach klubu poselskiego PZPR. Onyszkiewicz bronił sam siebie i tej atakowanej trójki, twierdząc, że nie złamali oni statutu ani woli zjazdu, a wprost przeciwnie – wykonali polecenie zjazdu, bo przecież zjazd powołał różne problemowe komisje do pracy w przerwie między turami, jak również upoważnił KKP do działania w tym czasie.

Działania KKP przedstawił Celiński jako sekretarz. Z jego relacji wynika, że KKP nie zebrała się ani razu, a prezydium dwa razy, ale w tej sprawie prezydium nie było najważniejsze. Podjęcie uchwały trzema głosami przeciw jednemu w imieniu prawie 10 milionów członków chwały „Solidarności” nie przynosi – to jest uwaga na podstawie głosów ludzi pracy. Co ludzie sądzą? Otóż uważają, że to wyjście kompromisowe jest dobre i takie musiałoby być, ale sposób, w jaki to zrobiono, jest gorzej niż zły. Gdyby było posiedzenie KKP, formalne głosowanie itd., sprawa byłaby czysta. A tak to wszyscy zainteresowani są pod pręgierzem delegatów, zarówno ci, co byli obecni, jak i nieobecni doradcy, eksperci itd. Zanosi się [na to], że może to rzutować na zarysowujący się podział wśród delegatów.

Na dziś jest taka sytuacja. Rulewski twierdzi: czas skończyć z kompromisami, Nowak² to zaklepał, ale uważa, że to ostatni raz w sprawie samorządu, to trzeba jednak „odpuścić”, tym bardziej że sejm już swoje zrobił. Są inni, którzy są za kompromisami, bo innej alternatywy nie ma. Ale tych aktualnie jest mniej, na dziś to Rulewski i Jaworski są górą. Wydaje mi się jednak, że po tym zmywaniu głów „władcom” „Solidarności” dla dobra związku podejmie się kroki [w celu] „ułożenia” całej sprawy. W sobotę omówiono sprawę konfliktu „taczkowego” i w łonie milicji, który narodził się w hali „Gwardii”. Odczytano również list pojedynczy od kogoś z Rumunii, chwalący „Solidarność” za posłanie do krajów Wschodu³ i inne oświadczenia. W GSR zjazd na bieżąco stara się relacjonować Franciszek Hirsz⁴.

„Andrzej”

Uzupełnienie

dNa podstawie przeprowadzonych rozmów TW stwierdził, iż większość pracowników GSR jest za wyborem L[echa] Wałęsy, mimo iż popełnia on sporo błędów. Ludzie wolą błędy, a nie obawę, że taki przywódca jak Gwiazda czy mu podobni rzucą ich w lawinę konfrontacjid.

Zadania

Nadal zwracać uwagę na opinie dot[yczące] samorządu pracowniczego i walki pomiędzy Wałęsą a Gwiazdą.

Omówienie spotkania

Spotkanie odbyłem w kawiarni „Cristal” w godz. 15[.00]–16[.00]. Dekonspiracji nie stwierdziłem. Następne spotkanie umówiłem na dzień 29 bm. na godz. 14.30.

St[arszy] inspektor Wydziału III „A”

(–) ppor. Marek Aftyka

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Remont”

Egz. nr 3 –e

Egz. nr 4 –e

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 85, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Do infor[macji] oper[acyjnej] i do oceny, 29 IX [19]81 [r.].

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

d–d Zaznaczono odręcznie wzdłuż prawego marginesu i dopisano Wybory.

2 Jerzy Nowak (ur. 1948 r.) – technik analityk; pracownik Zespołu Opieki Zdrowotnej w Poznaniu; wiceprzewodniczący Prezydium MKZ w Poznaniu; przewodniczący KKR NSZZ „Solidarność”; członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III/III „A”/V KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Buntownik”; 28 III 1984 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Poznaniu pod nr. 35761 jako TW ps. „Andrzej”; 31 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karty EO-4/77, Mkr-3 dot. J. Nowaka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Poznaniu.

3 Chodzi o „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

4 Franciszek Hirsz (ur. 1945 r.) – inżynier mechanik; pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; członek NSZZ „Solidarność”; w listopadzie 1982 r. internowany w obozie wojskowym w Chełmnie.

e Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 153

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Szyfrogram inspektora Wydziału I Departamentu II MSW por. Romana Kaczmarskiego do naczelnika Wydziału I Departamentu II MSW płk. Zbigniewa Twerda dotyczący m.in. projektów uchwał zjazdowych na temat roli KSS „KOR”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b29 IXb 1981 r.

Tajne

Egz. nr

Naczelnik Wydziału I Departamentu II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

płk Z[bigniew] Twerd¹

bOcenab

W dniu 29 IX 1981 r. na zjeździe dało się zaobserwować wg źródła „Jerzy” niezadowolenie delegatów co do gloryfikacjic słownej dla byłego KOR. Zjazd nieznaczną ilością głosów przyjął do drugiego czytania propozycję uchwał delegatów z Małopolski i Mazowsza. W dniu wczorajszym, jak podaje źródło, Mazowsze i Radom uzgodniły, że sprawa KOR zostanie przemilczana. Problem rozogniła Małopolska, która nie brała udziału w rozmowach, a wystąpiła z projektem gloryfikującym KOR. Jako kontra wyszedł projekt Mazowsza, który był umiarkowany w wyrażaniu pochwał dla zasług KOR. Jak można wnioskować z reakcji delegatów podczas głosowania, niniejsze regiony „Solidarności” nie sympatyzują z KOR.

Po głosowaniu nad projektem ww. uchwał Jan Józef Lipski zasłabł i został odwieziony do szpitala. Źródło podaje, że Region Śląski – jak wynika to z reakcji delegatów – wyraźnie sympatyzuje z KPN. W rozmowach kuluarowych mówi się, że poważnym rywalem Wałęsy w wyborach będzie Jurczyk ze Szczecina. Jest to – jak go się określa – prawdziwy, nieskompromitowany przywódca robotniczego strajku. Nadmieniam, że większość szczecinian głosowała przeciwko absolutorium.

„Jerzy” twierdzi, że Gwiazda, Lis, Modzelewski nie przejdą w wyborach, ponieważ daje się zauważyć potęgującą [się] tendencję do odrzucenia w głosowaniu ekstremistów i znanych postaci „Solidarności”.

Zjazd w dniu wczorajszym owacyjnie przyjął delegację byłych pracowników MO oraz deklarował pomoc w zarejestrowaniu przez sąd Związku Zawodowego [Funkcjonariuszy] MO.

Insp[ektor] Wydz[iału] I Dep[artamentu] II MSW

por. R[oman] Kaczmarski²

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 206, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani numeru egzemplarza.

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale gratyfikacji.

1 Zbigniew Twerd (ur. 1932 r.) – płk MO; 1958–1963 oficer operacyjny Wydziału VIII Departamentu II MSW; 1963–1965 starszy oficer operacyjny Wydziału VIII Departamentu II MSW; 1965–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału V Departamentu II MSW; 1967–1968 inspektor Wydziału V Departamentu II MSW; 1968–1971 inspektor Wydziału I Departamentu II MSW; 1971–1975 starszy inspektor Wydziału I Departamentu II MSW; 1975–1976 zastępca naczelnika Wydziału IV Departamentu II MSW; 1976–1980 zastępca naczelnika Wydziału I Departamentu II MSW; 1980–1982 naczelnik Wydziału I Departamentu II MSW; 1982–1986 zastępca dyrektora Departamentu I MSW; 1986–1990 zastępca dyrektora Departamentu II MSW (na etacie niejawnym – oddelegowany na stanowisko kierownika Grupy Operacyjnej „Wisła” w Moskwie). Zob. AIPN, 003088/97, Akta osobowe Z. Twerda.

2 Roman Kaczmarski (ur. 1947 r.) – mjr MO; 1971–1975 podoficer kulturalno-oświatowy Domu Kultury MSW w Warszawie; 1975–1976 młodszy referent Domu Kultury MSW w Warszawie; w 1976 r. starszy referent Wydziału I Departamentu II MSW; 1976–1977 słuchacz OKKW w Starych Kiejkutach; 1977–1978 młodszy inspektor Wydziału VIII Departamentu II MSW; 1978–1979 młodszy inspektor Wydziału I Departamentu II MSW; 1980–1985 inspektor Wydziału I Departamentu II MSW; 1985–1990 starszy inspektor Wydziału I Departamentu II MSW. Zob. AIPN, 003088/45, Akta osobowe R. Kaczmarskiego.

Nr 154

1981 wrzesień 29, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Anna Witkowska” sporządzona przez kierownika Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Bydgoszczy por. Zbigniewa Faleńczyka dotycząca delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Bydgoskiego

Gdańsk, dnia 29 IX 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znacz[enia]

Egz. poj[edynczy]

Notatka służbowa

W dniu 29 IX [19]81 r. odbyłem spotkanie z TW ps. „Anna Witkowska”. Spotkanie odbyło się o godz. 19.15 w samochodzie prywatnym przy zachowaniu zasad konspiracji. TW poinformował o następujących faktach:

Uchwalenie przez zjazd podziękowania dla KOR zdaniem delegatów (rozmowy kuluarowe) wywoła większe oburzenie niż sławetne „posłanie”.

Rulewski w wywiadzie dla BBC stwierdził, iż będzie kandydował do władz KKP. Fakt ten nastąpił po dość długiej rozmowie z Andrzejem Gwiazdą.

Wystąpienia przedstawicieli Regionu Bydgoskiego Winiarskiego i Paterka¹ przygotował Rulewski. Zwłaszcza [wystąpienie] Paterka było bardzo krytyczne w stosunku do ustępującego prezydium. Rulewski miał pretensje do Paterka, gdyż ten dodał swoje słowa i zniekształcił zdaniem Rulewskiego jego zasadniczy kierunek. Rulewskiemu chodziło o zdecydowany atak na Wałęsę.

Ok. 15 osób z regionu zdaniem TW będzie głosowało przeciwko Wałęsie (na 28 delegatów). W kuluarach Śląsk również jest przeciwny Wałęsie.

TW poinformował, iż w rozmowach wśród delegatów [Regionu] Bydgoskiego Rulewski jest poddawany ostrej krytyce. Nikt jednak nie jest zdolny oficjalnie z taką krytyką wystąpić.

Zadania

Pozostają aktualne z poprzedniego spotkania.

Propozycje

Z inf[ormacją] zapoznać Sek[cję] Analit[yczną].

Kier[ownik] Sekcji 3 W[ydziału] III „A”

KW MO Bydgoszcz

(–) por. Z[bigniew] Faleńczyk

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 95–97, oryginał, rkps.

a Obok odręczne dopiski. Pierwszy: Inf[ormacja] Z + ocena, 29 IX [19]81 [r.] i nieczytelny podpis; drugi: Wyk. 30 IX [19]81 [r.].

1 Roman Paterek (ur. 1943 r.) – szlifierz; pracownik Zakładów Radiowych „Unitra-Eltra”; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1984–1985 współpracownik drugoobiegowego pisma „Informator Bydgoski”; kolporter wydawnictw niezależnych; 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Płatnicy”; 17 XI 1987 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Bydgoszczy pod nr. 27308 jako TW ps. „Bazyli”; 30 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta EO-4/77 dot. R. Paterka z kartoteki odtworzeniowej MSW; karta E-16 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bydgoszczy; http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Paterek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 155

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku ppłk. Bronisława Jordana do naczelników wydziałów XIII i XV Departamentu II MSW dotyczący powołania przez Wojciecha Ziembińskiego Klubu Służby Niepodległości

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 30 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b3b

Naczelnik Wydziału XIII i XV Dep[artamentu] II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Z danych uzyskanych od osobowych źródeł informacji wynika, że zjazd NSZZ „Solidarność” został poinformowany przez Ziembińskiego o powstaniu nowej organizacji społecznej. Jest to organizacja niepretendująca do partii politycznej, a w swoich założeniach programowych opierać się będzie na formach obywatelskiego działania na rzecz wolności człowieka i niezawisłości narodowej. Przyjęła [ona] nazwę „Klub Służby Niepodległości” (KSN) i [jej deklaracja] podpisana została przez 39 osób.

Założenia programowe:

1. Prace nad programami gwarantującymi suwerenny byt państwowy narodu polskiego i podstawowe swobody obywatelskie – w oparciu o dorobek polskiej myśli społecznej.

2. Działanie na rzecz przygotowania społeczeństwa do wolnych wyborów do sejmu oraz terenowych organów przedstawicielskich – rad narodowych.

3. Podejmowanie i popieranie działań społecznych zmierzających do niezawisłości gospodarczej kraju, samorządności terytorialnej i pracowniczej.

4. Upowszechnianie – szczególnie bwśród młodych pokoleń Polaków – niesfałszowanejb wiedzy historycznej, utrwalanie pamięci narodowej, kultywowanie tradycji niepodległej Rzeczypospolitej, popieranie inicjatyw oraz współdziałania w tej dziedzinie m.in. z niezależnym ruchem związkowym, studenckim, harcerskim i kombatanckim.

bOpracowali:

St[arszy] insp[ektor] por. W[łodzimierz] Szymański¹,

Insp[ektor] por. J[an] Czajkab2

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr B[ronisław] Jordan³

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 192, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Włodzimierz Szymański (ur. 1947 r.) – mjr MO; 1969–1970 starszy referent (pracownik cywilny) Wydziału III Zarządu Administracyjno-Gospodarczego MSW; 1970–1972 młodszy referent Wydziału III Zarządu Administracyjno-Gospodarczego MSW; 1972–1975 podchorąży WSO w Legionowie; 1975–1976 inspektor Wydziału III Departamentu II MSW; 1976–1981 inspektor Wydziału V Departamentu II MSW; 1981–1987 starszy inspektor Wydziału V Departamentu II MSW; 1987–1990 zastępca naczelnika Wydziału XIII Departamentu II MSW. Zob. AIPN, 003088/205, Akta osobowe W. Szymańskiego.

2 Jan Czajka (ur. 1940 r.) – ppłk MO; 1970–1972 oficer operacyjny SB KP MO w Grodzisku Mazowieckim; 1972–1975 podchorąży WSO w Legionowie; 1975–1977 starszy inspektor Wydziału II KS MO; 1977–1981 kierownik sekcji Wydziału II KS MO; 1981–1982 inspektor Wydziału XV Departamentu II MSW; 1982–1986 starszy inspektor Wydziału XV Departamentu II MSW; 1986–1988 zastępca naczelnika Wydziału XV Departamentu II MSW; 1988–1990 naczelnik Wydziału XII Departamentu II MSW. Zob. AIPN, 003088/116, Akta osobowe J. Czajki.

3 Bronisław Jordan (ur. 1934 r.) – ppłk MO; 1954–1955 słuchacz Rocznej Szkoły Oficerów BP w Czerwieńsku; 1955–1956 referent Sekcji 1 Wydziału Kadr i Szkolenia WUdsBP; 1956–1961 oficer wywiadowca Wydziału „B” KW MO w Gdańsku; 1961–1963 oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1963–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1967–1969 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1969–1973 kierownik grupy Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1973–1980 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku (1973–1974 na przeszkoleniu w Wyższej Szkole KGB ZSRR); 1980–1986 naczelnik Wydziału II KW MO/WUSW w Gdańsku; 1986–1990 starszy inspektor Departamentu II MSW. Zob. AIPN Gd, 214/2526, Akta osobowe B. Jordana.

Nr 156

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne aspec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. a30a IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń, związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej przez organizatora i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

I. 1. Wśród uczestników I KZD kolportowana jest odezwa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” podpisana przez naczelnika Gniazda Gdańskiego Piotra Domaradzkiego¹. Odezwa ta zawiera krótką historię TG „Sokół”, począwszy od 1867 r., oraz apel do NSZZ „Solidarność” o wsparcie dla idei towarzystwa i pomoc w jego odrodzeniu.

2. Szeroko propaguje wśród delegatów na I KZD swoją działalność Koło Kombatantów NSZZ „Solidarność”. Między innymi odbywa się kolportaż odezwy Krajowej Rady Kombatantów zawierającej apel o tworzenie regionalnych kół kombatantów NSZZ „Solidarność”. Poza tym kolportowana jest deklaracja członkowska Koła Kombatantów NSZZ „Solidarność”. Deklaracja ta zawiera osiemnaście punktów, spośród których jeden stwierdza, że podstawą ubiegania się o członkostwo może być jeden z następujących rodzajów działalności: w armii regularnej, w ruchu oporu, pobyt na zesłaniu, katordze, w więzieniach, obozach jenieckich, koncentracyjnych, karnych, udział w powstaniu śląskim, wielkopolskim, warszawskim, udział w walce z wynarodowieniem Polaków przez zaborcę lub okupanta. Do I KZD nadesłano także pismo podpisane przez ZZ przedstawicieli kół kombatantów NSZZ „Solidarność”, zawierające apel o uznanie tych kół za integralne ogniwo „Solidarności”. Uzasadnieniem apelu jest następujący tekst zawarty w piśmie: „…z prośbą tą zwracają się do Was byli żołnierze wszystkich formacji Wojska Polskiego i Ruchu Oporu, żołnierze oddziałów partyzanckich, powstańcy Warszawy, więźniowie polityczni, obozów koncentracyjnych, ofiary hitleryzmu i stalinizmu, walczący o wolną i niepodległą, sprawiedliwą dla wszystkich Polaków Polskę…”.

3. Do I KZD wpłynęło pismo od KZ NSZZ „Solidarność” w Prokuraturze Wojewódzkiej w Krakowie – w piśmie tym wyrażany jest niepokój z powodu nasilającego się ataku na członków „Solidarności” w organach prokuratury w postaci rozmów ostrzegawczych prowadzonych przez kierownictwa prokuratur przy współudziale pierwszych sekretarzy POP PZPR z członkami „Solidarności”. W czasie tych rozmów, jak wynika z treści pisma, podejmowane są próby zmuszania do dokonania wyboru pomiędzy członkostwem w „Solidarności” a pracą w organach ścigania.

4. W nawiązaniu do informacji o zaproszeniu na I KZD przedstawicieli Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO informuję, że wśród uczestników zjazdu kolportowane są następujące dokumenty dot[yczące] tego Komitetu Założycielskiego:

a) Komunikat z dnia 25 IX 1981 r. podpisany przez przewodniczącego Komitetu Protestacyjnego Ireneusza Sierańskiego, zawierający wyszczególnienie celów działalności Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO i opis trudności związanych z jego rejestracją oraz wyjaśnienie przyczyn podjęcia akcji protestacyjnej w hali „Gwardii”.

b) Pismo podpisane przez przewodniczącego Komitetu Protestacyjnego Ireneusza Sierańskiego, skierowane do ministra spraw wewnętrznych, zawierające informację o rozpoczęciu akcji protestacyjnej i treść żądań związanych z tą akcją.

c) Odpis postanowienia Sądu Wojewódzkiego dot[yczącego] rejestracji Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO.

d) Pismo skierowane do KKP i I KZD zawierające infomacje o celach ZZ FMO i akcji protestacyjnej w hali „Gwardii”.

5. Z informacji uzyskanych od kilku osobowych źródeł informacji wynika, że w przypadku nieuznania przez większość delegatów uchwalonych przez sejm ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym L[ech] Wałęsa może zgłosić rezygnację z funkcji przewodniczącego KKP. W takim przypadku do głosu mają dojść ekstremiści, którzy reklamować będą swojego kandydata, tj. M[ariana] Jurczyka, który w środowisku dziennikarzy określany jest jako osoba o poglądach trockistowskich. Z kolei A[ndrzej] Gwiazda rozpowszechnia informację, że w przypadku rezygnacji L[echa] Wałęsy przygotowywane są w Stoczni Gdańskiej „bojówki”, które mogą skomplikować dalszy przebieg zjazdu.

6. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, iż w dniu dzisiejszym KSS „KOR” i osoby z nim sympatyzujące mają na forum zjazdu przypuścić generalny atak na L[echa] Wałęsę. Z informacji tej wynikało także, iż A[ndrzej] Gwiazda przygotował kilka wystąpień, które wygłosić mają dobrani ludzie. Celem tych wystąpień ma być skompromitowanie L[echa] Wałęsy jako przywódcy „Solidarności” i wyeliminowanie go z kandydowania do przyszłych władz związku.

7. Z uzyskanych informacji wynika, że po zakończeniu obrad w dniu 26 IX br. większość delegatów wyrażała pogląd, iż Prezydium Zjazdu celowo „rozmydla” dyskusję w celu uśpienia czujności delegatów. Ma to tworzyć dogodną atmosferę do forsowania wygodnych uchwał. Część delegatów legitymujących się robotniczym pochodzeniem wyraża obawy, że na zjeździe weźmie górę radykalne skrzydło „Solidarności”.

8. Delegacja poznańska na I KZD powołała kilkuosobową ekipę, która opracowuje codziennie teleks omawiający przebieg zjazdu, nadawany dla „Obserwatora Wielkopolskiego” z przeznaczeniem do masowego kolportażu wśród członków „Solidarności” w regionie.

9. Uzyskano treść wypowiedzi Anny Walentynowicz w kuluarach zjazdu. Powiedziała ona, że A[ndrzej] Gwiazda będzie kandydował w wyborach na przewodniczącego związku. Stwierdziła także, iż R[yszard] Kalinowski w czasie ostatniego pobytu we Francji, gdzie miał przygotować przyjazd L[echa] Wałęsy, zastrzegł, by związki zawodowe z Zachodu nie przysyłały zaproszeń imiennych. Jej zdaniem takie działania faktycznie uniemożliwiają jej wyjazdy zagraniczne.

10. A[ndrzej] Celiński w prywatnej rozmowie wypowiedział się, że bardzo mu zależy na tym, by ponownie zostać sekretarzem KKP.

11. Delegat z Kalisza – Śliwa² w kuluarowej rozmowie stwierdził, że problem „Posłania do narodów Europy Wschodniej”³ badała specjalna komisja. Z jej ustaleń wynika, że teleks od WZZ w ZSRR został nadany w Kopenhadze, a tekst posłania został napisany przez delegata z Kalisza.

12. Z jednoźródłowej informacji wynika, że J[acek] Kuroń potwierdził rozwiązanie w dniu 23 IXc 1981 r. KSS „KOR”.

13. Z informacji źródłowych wynika, iż najbardziej aktywną grupą, która podważa decyzje Prezydium KKP odnośnie [do] ustawy o samorządzie pracowniczym, są delegaci Regionu Mazowsze. Uzyskano też opinie niektórych delegatów w powyższej sprawie. Szymon Jakubowicz stwierdził, że obecnie przyszła kolej na załogi robotnicze, które powinny doprowadzić do sytuacji, że projekt „sieci wiodących zakładów” będzie jedynym projektem, który będzie obowiązywał w Polsce. Wymieniony także stwierdził, że cała ta sprawa ajesta celową robotą Kuronia, który chce uśpić rząd, a później uderzyć z większą siłą.

Ponadto wśród dużej części delegatów panuje opinia, że o ile zjazd ponownie nie zatwierdzi projektu „sieci wiodących zakładów” oraz nie doprowadzi do referendum, wówczas zjazd ośmieszy się i nie będzie mógł bronić samorządów, a tym samym robotników. Część delegatów uważa, że to L[ech] Wałęsa zaakceptował kompromis i dlatego jego szanse na „szefa” związku bardzo podupadły. Na tle tej sprawy Szybalski z Regionu Gdańskiego stwierdził, że Kuroń i Szlajfer cały ten kompromis sprowokowali, aby nim obciążyć L[echa] Wałęsę, a tym samym spowodować wyeliminowanie Wałęsy z kandydowania na przewodniczącego związku.

14. W kuluarach zjazdu A[ndrzej] Rozpłochowski stwierdził, że należy rozbić komitety zakładowe PZPR i wyrzucić je z zakładów pracy, aby nie mogły patrzeć „Solidarności” na ręce.

15. W ocenie dziennikarzy przebywających na zjeździe na czoło wysuwa się pogląd, że ostatnie pociągnięcia „Solidarności”, a przede wszystkim kompromis w kwestii samorządu i przebieg dyskusji w drugiej turze zjazdu, wskazują jednoznacznie na realizację strategii KOR – zdobywania pozycji przez małe kroki. Wg dziennikarzy wybór nowego Prezydium Zjazdu świadczy o zwycięstwie intelektualistów, co oznacza przyjęcie kursu bardziej na działalność polityczną aniżeli związkową. Wśród dziennikarzy panuje również opinia, że w[i]cepremier Rakowski został odwołany lub że nastąpi to w najbliższych dniach. Takie ma być stanowisko KKP (która wymusza [to] na gen. Jaruzelskim), że jest gotowa do rozmów pod warunkiem, że negocjatorem nie będzie Rakowski.

dDziennikarze żywo komentują informacje na temat możliwości powstania pisma „Solidarności Wiejskiej”. Prawdopodobnie J[an] Kułaj wypowiedział się w kuluarach, że widzi możliwość powołania Rady Programowej ze Stefanem Bratkowskim na czele. Na stanowisko redaktora naczelnego tego pisma wymienia się kandydatury A[ndrzeja] Micewskiego⁴, A[ndrzeja] Stelmachowskiego lub Kukołowiczad.

16. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że J[an] Rulewski powiadomił delegacje regionów, że zgłosi votum nieufności wobec L[echa] Wałęsy. Wyraźnie uwidacznia się fakt, że J[an] Rulewski rozpoczął swoją „robotę” propagandową i prowadzi ożywioną grę w kuluarach zjazdu.

Z innych sygnalizacyjnych informacji wynika, że obecnie bardzo silną pozycję ma A[ndrzej] Gwiazda, który cały swój wysiłek skierował przeciwko Wałęsie, usiłując pozyskać dla swego stanowiska reprezentantów „sieci wiodących zakładów”. Szulc, Rulewski, Słowik zamierzają w dogodnej sytuacji publicznie postawić zarzuty L[echowi] Wałęsie. Posiadają oni poparcie drugiej grupy opozycyjnej, w skład której wchodzą B[ogdan] Lis, A[lina] Pienkowska i J[an] Koziatek.

17. Uzyskaliśmy wiarygodną informację, że Bogdan Borusewicz rozważa możliwość podjęcia działań zmierzających do podważenia szans wyborczych Wałęsy, Jedynaka, Rulewskiego i Wądołowskiego, którzy podjęli kompromisową decyzję w sprawie ustawy o samorządzie pracowniczym. Z informacji tej wynika, że jest to skoordynowane działanie z A[ndrzejem] Gwiazdą przeciwko L[echowi] Wałęsie.

[…]e

II. W dniu 27 IX 1981 r. o godz. 9.40 rozpoczął się drugi dzień obrad I KZD NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu sztandarów MKS Gdańsk i Huty im. Lenina odśpiewano hymn PRL.

Na wstępie powitano obecnego na sali obrad gen. Borutę-Spiechowicza i prof. Edwarda Lipińskiego.

Przyjęto następujący porządek obrad:

1. Odczytanie protokołu posiedzenia Prezydium KKP w sprawie samorządu.

2. Dyskusja na temat samorządu.

3. Dyskusja nad sprawozdaniem KKP.

4. Przegłosowanie wniosku o absolutorium dla władz NSZZ „Solidarność”.

5. Przerwa obiadowa.

6. Pierwsze czytanie ordynacji wyborczej z poprawkami oraz głosowanie poszczególnych wariantów, przegłosowanie i przyjęcie ordynacji wyborczej.

Z protokołu wynikało, iż decyzję o opublikowaniu stanowiska KKP w kwestii samorządu podjęto w drodze głosowania, w którym uczestniczyli obecni na posiedzeniu niżej wymienieni członkowie Prezydium KKP:

– Lech Wałęsa,

– Stanisław Wądołowski,

– Jan Rulewski,

– Tadeusz Jedynak.

Spośród wymienionych za przyjęciem tekstu znanego oświadczenia głosowały trzy osoby. Natomiast przeciwny powyższemu był Jan Rulewski. Ponadto w dyskusji brał udział J[acek] Kuroń. Po kilku uwagach dotyczących składania wniosków głos zabrał Seweryn Jaworski z Mazowsza. W swojej wypowiedzi stwierdził, iż w tak ważnej sprawie decyzja nie może być załatwiona przez KKP. Jest zdania, że sprawa jest na tyle ważna, iż nie powinno być ograniczenia czasowego dla dyskusji nad nim podczas zjazdu. W uzasadnieniu swojej wypowiedzi nie negował zastrzeżeń co do autorytatywności tych osób, lecz uważa, że mało osób wypowiedziało się w tym temacie. Oświadczył, że samorządy muszą decydować, a nie współdziałać.

Delegat z Pomorza Zachodniego poddał ostrej krytyce argumenty przedstawione przez Andrzeja Celińskiego. Argument Celińskiego mówiący o tym, że związek działa z pełnomocnictwa sejmu, określił jako „przegraną sprawę”. Sejm jest w rękach partii i nie ma co czynić złudzeń. Jeśli chodzi o skład komisji konkursowej, jest zdania, iż w ostateczności Rada Ministrów uchwali tryb powoływania takich komisji.

Następnie zabrał głos Maciej Seweryński⁵ z Mazowsza. Skrytykował tryb powoływania dyrektora. „W zakładach, gdzie będzie powoływany dyrektor, z góry zostanie zachowana nomenklatura partyjna, a zakłady te będą uprzywilejowane”. Ponadto uważa, że trzeba od zaraz podjąć walkę o nowelizację ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.

A[ndrzej] Gwiazda nawiązał do wypowiedzi odnoszących się do trybu powoływania dyrektorów i stwierdził, że sposób powoływania ich zbliżony jest do K[onferencji] S[amorządu] R[obotniczego]. Ponadto stwierdził, że uchwała prezydium „to niewybaczalny błąd polityczny, bo wiadomo, że wszystkie kanały partyjne, policyjne muszą być zabezpieczone, a u nasf najpewniej jeszcze nie weszły i dlatego nie warto jeszcze staczać walki. Błędem jest to, że nie mówi się do ludzi, a[le] do rządu i do władzy”.

Wypowiedź Gwiazdy była jednoznacznym atakiem skierowanym przeciwko Wałęsie.

Po krótkiej przerwie wznowiono obrady o 11.25.

Zapoczątkował dyskusję Antoni Borowski – Elbląg. Stwierdził, że ustawa rządowa w oczach załogi jest krokiem wstecz. Zjednoczenia muszą przestać funkcjonować z dniem 1 stycznia. Zaznaczył, że zdaniem załogi „Zamech” partyjna góra znowu rozmija się z dołami w tej kwestii.

Karol Modzelewski – Dolny Śląsk – stwierdził, że rozgoryczenie delegatów zjazdu ma swoje źródło w fakcie, że spodziewano się, iż uchwała będzie miała wielką wagę i zostanie rozstrzygnięta na zjeździe. Ponadto delegaci żywią obawy o losy demokracji związkowej, ponieważ sytuacja budzi analogie do sytuacji, jaka zaistniała przy podpisywaniu porozumienia warszawskiego. Uchwalona ustawa daje podstawę formalną do dalszej walki o rzetelną postać samorządu. Podkreśla przy tym, iż nie może nastąpić przeniesienie płaszczyzny konfliktu do wewnątrz związku. Zaznaczył, że rzesze solidarnościowców i sympatyków oczekiwały ostrej walki w sprawie samorządu, a ponieważ taka nie nastąpiła, zaistniał wstrząs. Obecnie należy podjąć uchwałę, że można wyłączyć tylko przemysł zbrojeniowy i te gałęzie, które są niezbędne do funkcjonowania państwa.

Konarski – Dolny Śląsk – opowiedział się za przyjęciem stanowiska Prezydium KKP działającego w okrojonym składzie, gdyż uważa, że „nasi przeciwnicy czekają, żebyśmy nie poparli tej decyzji”.

Czeżykg Ignacy w swoim wystąpieniu wskazał na świadomość jako źródło zwycięstwa związku. Podkreślił, że treści sformułowań zawartych w wypowiedzi sekretarza KKP ob. Celińskiego [nie] są niczym innym, jak tylko dorabianiem teorii do faktów. Uchwała zjazdu nie określiła ram kompetencyjnych, w jakich miało być przeprowadzone referendum. Sejm uległ naciskom partii i nie przeprowadził referendum. W tej sytuacji [Czeżyk] wskazał na dwie możliwości rozwiązania powyższej kwestii. Pierwsza – przeprowadzenie referendum w ramach samoistnych decyzji związkowych, tak jak to miało miejsce w Hucie Lenina. Druga możliwość – podjąć przez zjazd uchwałę o szerszej treści uchwałowej w samej nomenklaturzeh. W dalszej części swojej wypowiedzi poruszył sprawę dostępu związku do radia i telewizji. Jego zdaniem należy bardziej stawiać na ludzi młodych, co wiąże się z wpływem na edukację. Generalnie uważa, że należy się oderwać od władzy totalitarnej.

Lenkiewicz Antoni – Dolny Śląsk – stwierdził, iż w toczącym się sporze dot[yczącym] charakteru rozwoju ruchu związkowego zwyciężyła koncepcja jego ewolucyjnego charakteru. Ostrzegł tych wszystkich, którzy w walce mieliby ochotę używać w imieniu związku „strzałów armatnich”.

Lech Wałęsa w swoim wystąpieniu wyjaśnił, iż przede wszystkim stawiali na dyrektora. Stwierdził, iż popełnił wielki błąd w nieprzyznaniu przyszłemu samorządowi pracowniczemu pełni kompetencji wyborczych.

Łysiak Jerzy – Region Śląsk Opolski – stwierdził, że Prezydium KKP zajęło stanowisko nie w pełni zgodne z postanowieniami zjazdu. W związku z powyższym należy podjąć szybkie decyzje, by w przedmiotowej sprawie główny głos należał do dołów związkowych, a tym samym do delegatów zjazdu.

Celiński Andrzej podniósł sprawę decyzji Prezydium KKP dot[yczącej] tekstu ustawy o samorządzie. Głównie chodziło o zapis jednego z punktów, dot[yczącego] wyboru dyrektora przedsiębiorstwa. W tym miejscu powołał się na uchwałę III Plenum KC, która mówi o powoływaniu dyrektora przez organ założycielski. Wskazał na czynnik ekonomiczny, który winien decydować o tym, co się dzieje w przedsiębiorstwie. Według niego w przedsiębiorstwie nie powinno mieć miejsca żadne politykowanie, gdyż taki stan rzeczy doprowadzał do szkód w gospodarce narodowej. Kończąc swoją wypowiedź, podkreślił zasługę Prezydium KKP, które poprzez sieć wiodących zakładów pracy uczyniło wszystko, by samorząd pracowniczy był hasłem dla całego związku.

Kolejnym mówcą był Ciepiela – Region Śl[ąsko]-Dąbrowski. Podkreślił w wystąpieniu, że jedynym ratunkiem dla społeczeństwa jest reforma gospodarcza i samorządowa. Skrytykował za zawiłość wypowiedź Celińskiego dot[yczącą] samorządu. Następnie stwierdził, że rząd dąży obecnie do konfrontacji. „Solidarność” musi jej unikać, ale do pewnych określonych granic. Takimi sprawami są: sprawa mianowania dyrektorów, sprawa reformy gospodarczej. Kontynuując, krytykował Prezydium KKP za podejmowanie decyzji o olbrzymim znaczeniu, np. dot[yczących] samorządu, bez konsultacji [z] delegatami zjazdu. Ciepielę poparł Romanowski z Dolnego Śląska, który stwierdził, że „zebrało się czterech ludzi, którzy uchwalili coś w imieniu związku. Czy mieli do tego prawo? Otóż nie, jest to wielki błąd”.

Następnym przemawiającym delegatem był Krajewski⁶ z Regionu Mazowsze. Mówca miał odmienne zdanie od dwóch ostatnich na temat samorządu. Podkreślił plusy tej kompromisowej dla „Solidarności” i rządu ustawy:

– samorząd nie może być zawieszony przez organ założycielski;

– arbitraż nie rozstrzyga w tej chwili spraw wątpliwych [i];

– organ założycielski musi uzyskać zgodę rady pracowniczej na reorganizację przedsiębiorstwa;

– najistotniejszym punktem ustawy o samorządzie jest likwidacja art. 62, który w projekcie rządowym mówił, że na okres przejściowy władza ma prawo zastosowania bezpośredniej dyrektywy w miejsce parametrów ekonomicznych. W praktyce ten artykuł, ukryty w tekście ustawy, powodował zawieszenie działania prawie całej ustawy na okres nieograniczony, albowiem to władza decydowała, jak długo trwać miał okres przejściowy.

Na zakończenie [Krajewski] podkreślił, że łatwo jest krytykować podjęte decyzje, jeżeli się w nich nie uczestniczyło.

O godz. 15.00 ogłoszono przerwę obiadową.

Z materiałów uzyskanych od członka grupy operacyjnej wynika, iż w kuluarach zjazdu był on bezpośrednim świadkiem, jak Z[bigniew] Bujak w towarzystwie dwóch N.N. osób nawiązał rozmowę z trzema innymi mężczyznami na temat niezależnych związków zawodowych w organach MO. W trakcie rozmowy ww. trzej osobnicy naświetlali szczegółowo sprawy związane z przebiegiem przygotowań do rejestracji związku MO w sądzie. Stwierdzili m.in., że są przedstawicielami czterdziestu tys[ięcy] członków. Ponieważ ich związek nie został dotychczas zarejestrowany przez sąd, postanowili uzyskać pomoc w tym zakresie od zjazdu NSZZ „Solidarność”. W dalszej rozmowie ww. przedstawili szczegółowo przebieg perturbacji przed rejestracją oraz mówili o swojej aktualnej sytuacji jako zwolnionych z pracy, a będących na rencie, oraz jakie z tego tytułu mają prawa i obowiązki płynące z pragmatyki. Twierdzili m.in., że mogą i powinni pracować, pomimo iż otrzymują pensje za przepracowany okres w MO. Twierdzili także, że są szefami związku, któremu odmówiono zarejestrowania. Twierdzili, że minister nie miał prawa przeszkodzić [w] rejestracji i ta decyzja jest bezzasadna, ponieważ nie są już funkcjonariuszami i kryteria stosowane do f[unkcjonariu]szy MO ich, jako będących poza aparatem, nie obowiązują. Taki sprzeciw może obowiązywać tylko w odniesieniu do czynnie pracujących. W toku prowadzonej rozmowy Bujak i dwie pozostałe osoby z „Solidarności” ustaliły, że w dniu 28 IX br. w godzinach rannych wystąpią na zjeździe przedstawiciele MO. Wystąpienie ich ma być mocne, aby delegaci poparli nowy związek MO. Jednocześnie Bujak zobowiązywał się, że ze swej strony przygotuje zjazd i delegatów na wystąpienie przedstawicieli związku MO. Nie precyzował jednak sposobu, w jaki zamierza to uczynić.

W toku dalszych działań aoperacyjnycha ustalono, że w zjeździe uczestniczą w charakterze zaproszonych gości byli funkcjonariusze MO w osobach: Sierański Ireneusz, Żmudziak Zbigniew, Bartczak Tadeusz i Kledzik Zdzisław⁷.

Jednocześnie informuję, iż – jak wynika z informacji TW ps. „Janek” – w dniu 27 IX br. odbyło się poufne spotkanie grupy osób z kierownictwa związku na temat taktyki w rozmowach z delegacją Ministerstwa Górnictwa i Energetyki w sprawie uchwały 199/81 RM. Zdecydowano, że do Katowic na przedmiotowe rozmowy ze strony KKP pojadą jTadeusz Jedynakj oraz jako ekspert doc. Chrzanowskik. Delegaci ci otrzymali następujące instrukcje:

– nie rozmawiać z Cioskiem i nikim z rządu, rozmawiać natomiast z komisją ministerialną;

– rozmawiać tylko w sprawie uchwały 199/81, a nie podejmować sprawy aresztowania Arenta, gdyż KKP posiada informację z Warszawy, że RM jest skłonna wycofać się z tej uchwały;

– liczą się z tym, że Arent może być ze strony rządu „kartą [przetargową]” do rozmowy, tzn. „my wypuścimy Arenta, a «Solidarność» wycofa się z żądania zmiany czy zniesienia uchwały 199/81 RM”.

Prof. Geremek oświadczył kategorycznie, że jest przeciwnikiem jakichkolwiek rozmów na ten temat. Jego zdaniem istnieją obawy, że o ile kopalnie wypłacą pieniądze górnikom zgodnie z ww. uchwałą i górnicy je pobiorą, to cała sprawa, a w szczególności środowisko górnicze – zostanie rozbite, co wykluczy możliwość wycofania tej uchwały i zaostrzy konflikt między górnikami. L[ech] Wałęsa osobiście zadecydował, by rozmowy kontynuować.

III. 1. W odniesieniu do problemu samorządu w świetle kompromisowej ustawy sejmu sytuacja jest następująca:

Wśród delegatów na zjazd stanowiska w tej kwestii są spolaryzowane. Część delegatów zdecydowanie występuje przeciwko decyzji KKP, część natomiast popiera tę decyzję Prezydium KKP. Ekstremistyczne siły traktują ustawę sejmową jako krok do tyłu „Solidarności”, natomiast skrzydło umiarkowane przyjmuje wypracowanie kompromisu jako sukces KKP. Ogólnie, mimo rozbieżności co do oceny, merytorycznie panuje pogląd, że wąska grupa liderów „Solidarności” nie może posiadać uprawnień do decyzji w sprawach dotyczących całego związku. Podkreślany jest fakt sprzeniewierzenia się w tej kwestii uchwałom I tury zjazdu. Delegaci prezentujący linię tzw. sieci głoszą opinię, że idea samorządu według ich koncepcji będzie realizowana bez względu na charakter ustawy. Przyjęcie kompromisu jest więc zabiegiem taktycznym. Świadczyć może o tym stanowisko reprezentowane przez eksperta Kaczyńskiego, który stwierdził, że KKP zdecydowała się na kompromis, ponieważ „Solidarność” nie jest przygotowana do generalnej konfrontacji. Należy przyjąć, że mimo poważnej opozycji w stosunku do kompromisowego stanowiska KKP w kwestii samorządu formuła ta przez zjazd zostanie zaakceptowana. Tendencje takie występują i są wynikiem zaistnienia alternatywy dającej argumenty władzy oraz wynikają z przeciwdziałania rozbiciu związku. Jednakże „Solidarność” będzie parła do utrzymania własnej idei samorządu. Kluczem do tego może być restauracja koncepcji referendum. Świadczą o tym niektóre wypowiedzi. „Solidarność” będzie raczej unikała rozstrzygnięć w tej materii na drodze sądowej ze względu na brak wiarygodności władzy sądowniczej.

Atmosfera na zjeździe jest nieklarowna. Występują nastroje generalnego aplauzu dla wygłaszających przemówienia delegatów. Świadczy to o tym, że nastroje panujące na sali mogą ulegać diametralnym zmianom, co stwarza podatność na manipulowanie delegatami. Dalszym potwierdzeniem tego jest fakt, że na ogólną ilość 16 delegatów wypowiadających się na temat samorządu 4 udzieliło stanowisku Prezydium KKP zdecydowanego poparcia, dalszych 5 warunkowego, podkreślając przy tym swoje krytyczne stanowisko w odniesieniu do sposobu podejmowania tej decyzji, 7 delegatów jednoznacznie wypowiedziało się przeciwko. Kompleksowa ocena opozycyjna zaistniałej sytuacji wskazuje, że w ewentualnym głosowaniu w tej sprawie stanowisko kompromisowe może uzyskać nieznaczną przewagę.

2. Z uzyskanych informacji wynika, że z polecenia L[echa] Wałęsy udali się do Min[isterstwa] Górnictwa w Katowicach trzej przedstawiciele „Solidarności” (ob. Nowakl, Chrzanowski, prawdopodobnie T[adeusz] Jedynak) w celu przeprowadzenia rozmów na temat anulowania uchwały nr 199, której niewejście w życie nabrało charakteru prestiżowego dla „Solidarności”. Rozmowy te, w sprawie których podjęto pośpieszną decyzję, mają być prowadzone pod kątem zapobieżenia wypłacie wynagrodzenia górnikom zgodnie z treścią uchwały. Elementem przetargowym może być ustępstwo „Solidarności” w sprawie konfliktu w KWK „Szczygłowice”. Uzyskane informacje wskazują, że ewentualne ustępstwo władz w tej kwestii nie przyniesie szczególnie pozytywnych rezultatów. Z negocjacji ma być wyeliminowany minister Ciosek. Fakt podjęcia rozmów został negatywnie oceniony przez Geremka, który uważa, że decyzje w tej sprawie mógł podjąć tylko zjazd – jako władza najwyższa. Sprawa ta jest znana nielicznej grupie delegatów i doradców. Rozprzestrzenienie się tej informacji wśród delegatów może pogłębić kontrowersje w związku i wpłynąć na pozycję Wałęsy w wyborach.

3. Walka wyborcza

W dyskusjach na temat walki wyborczej i związanej z tym rywalizacji do władz wyłania się obraz prowadzonej przez Andrzeja Gwiazdę kampanii przeciwko Lechowi Wałęsie. O walce tej świadczą m.in.:

3.1. Wywiad udzielony przez A[ndrzeja] Gwiazdę dla serwisu informacyjnego pisma Kom[itetu] Zakładowego NSZZ „Solidarność” UAM.

W wywiadzie Gwiazda dyskredytuje Wałęsę m.in. za jego publiczne oświadczenie z listopada 1980 r., w którym Wałęsa apelował o powstrzymanie wszelkich akcji strajkowych do dnia 15 I 1981 r. Spowodować to miało oddanie „walkowerem” dostępu do środków masowego przekazu i przegranie batalii o niezawisłość sądów i praworządność.

3.2. Opracowanie przez A[ndrzeja] Gwiazdę kilku wariantów wystąpień, w których zawarte ma być podziękowanie Wałęsie za dotychczasową pracę i propozycja, aby odstąpił od kandydowania w wyborach do władz. Wniosek ma być poddany pod głosowanie.

3.3. Rozpowszechnianie przez Gwiazdę informacji o przygotowywaniu „bojówek” w Stoczni im. Lenina, których zadaniem jest „rozbicie” zjazdu w wypadku, gdyby Wałęsa zrezygnował z kandydowania do władz.

3.4. Oferowanie delegatom przez mieszkańców Gdańska wartościowych znaczków „Solidarności” w zamian za ustne zobowiązanie oddania w wyborach głosu na L[echa] Wałęsę.

3.5. Widoczne jest wyraźne poparcie dla Wałęsy ze strony małych regionów, grup autentycznych robotników i całej delegacji Opola.

3.6. Przewiduje się, że o stanowiska dwóch wiceprzewodniczących rywalizować będą Gwiazda, Jurczyk, Rulewski, Bujak, Modzelewski. Do władz ponadto kandydować będą Kalinowski, Waliszewski, Bugaj. W skład przyszłego sekretariatu typuje się Onyszkiewicza, Słowika, Lityńskiego, Gila, Geremka i Mazowieckiego.

4. Rozszerzenie się trendu tworzenia legalnej opozycji

W dalszym ciągu nasila się działalność zmierzająca do tworzenia na bazie „Solidarności” legalnej opozycji i staje się coraz bardziej widoczne montowanie jednolitego frontu antyrządowego i antypartyjnego. Świadczą o tym m.in. następujące akcenty obrad i wypowiedzi kuluarowe delegatów:

4.1. Podpisanie porozumienia między Związkiem Literatów Polskich a NSZZ „Solidarność” w sprawie współpracy w dziedzinie rozwoju i rozpowszechniania kultury. Obie strony deklarują chęć współpracy w sprawach całokształtu polityki kulturalnej państwa, korygowania jej w zakresie wydawnictw, publikacji, teatru, filmu, radia i TV. Wypowiadający się na ten temat prezes ZLP J[an] [Józef] Szczepański stwierdził m.in.: „Obecnie mamy do czynienia z ruchem społecznym, który jest bez precedensu w naszym kraju. Podpisując umowę, my, pisarze, zobowiązujemy się do służby społecznej. Chcemy pomóc jednocześnie dziecku, by rosło zdrowe, bogaciło się roztropnie i rosło w siłę…”.

4.2. Kolportaż materiałów propagandowych [dotyczących]:

– reaktywowania Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”;

– apelu do I KZD wystosowanego w imieniu 22 regionów przez Region Wielkopolski o powołanie Koła Środowiskowego Kombatantów przy NSZZ „Solidarność”;

– walki o utworzenie Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. Wyrazem tego było podjęcie uchwały o zaproszeniu przedstawicieli O[gólnokrajowego] K[omitetu] Z[ałożycielskiego] Zw[iązku] Zaw[odowego] Funkcj[onariuszy] MO na zjazd.

W dniu dzisiejszym w kuluarach przebywała grupa przedstawicieli Ogólnokrajowego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. Osobą sprawującą opiekę nad wymienionymi jest Z[bigniew] Bujak, który sam ma przygotować wstępną wypowiedź umożliwiającą wygłoszenie przemówienia przedstawicielowi ZZ FMO. Działalność ta może spowodować kontrowersje między delegatami, z których część samo zaproszenie delegacji ZZ FMO odebrała jako polityczną działalność związku. [i]

5. Zagadnienia dotyczące nielegalnych partii i ugrupowań politycznych

W trakcie obrad, w dyskusjach kuluarowych, poruszanych jest szereg zagadnień związanych z powstaniem oraz działalnością partii i ugrupowań politycznych. Do najistotniejszych wypowiedzi zaliczyć należy:

5.1. Budzyński – delegat z Poznania, członek Polskiej Partii Demokratycznej, ogłosił, iż w Poznaniu do nowo utworzonej partii wyraziło akces ponad 7 tysięcy osób.

5.2. Zbigniew Bełz – delegat z Gorzowa Wlkp., występując jako członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej na swoim terenie, udzielił wywiadu dziennikarzowi prasy jugosłowiańskiej. W wywiadzie odpowiadał m.in. na następujące pytania:

– czy nie boi się konfrontacji z władzami;

– ilu członków liczy założona przez niego partia;

– czy podczas zjazdu poruszana będzie sprawa przynależności członków związku do różnych ugrupowań politycznych. Z[bigniew] Bełz zaprosił dziennikarza przeprowadzającego z nim wywiad do Gorzowa po zakończeniu zjazdu.

5.3. Wśród części delegatów reprezentujących poglądy radykalne panuje pogląd, iż powinno nastąpić oficjalne rozwiązanie KPN, a jej działacze winni być włączeni do pracy w związku. Aktywność KPN w zakresie wydawnictw jest stosunkowo niewielka.

5.4. Delegaci stojący na gruncie porozumień posierpniowych z 1980 r. wychodzą z założenia, iż w czasie II tury zjazdu powinno nastąpić oczyszczenie szeregów „Solidarności” z członków KPN i KSS „KOR”. Postawienie tego problemu pod głosowanie może spowodować rozłam w związku.

[…]ł

V. Po przerwie w drugim dniu obrad zjazdu jako pierwszy zabrał głos J[anusz] Onyszkiewicz, który nadmienił, że nie uczestniczył w obradach KKP, kiedy podejmowano decyzję w sprawach samorządu. Stwierdził, że Prezydium KKP miało prawo podjąć taką decyzję. Kończąc swe wystąpienie, podkreślił, że władza przestała kontrolować sejm i że tworzą się grupy posłów, tak samo jak w „Solidarności”.

Następnym mówcą był gość zjazdu gen. Boruta-Spiechowicz. Apelował on do delegatów o:

– niedopuszczanie do zastraszenia obywateli;

– pracę i poświęcenie dla dobra ojczyzny;

– zaniechanie partykularyzmu;

– o „życie pospołu myślą o Polsce i tylko o Polsce, a Polska obfitości stanie się Rzeczpospolitą, matką nas wszystkich”;

– zachowanie solidarności, mądrości, prawdy.

Następnie przewodniczący obrad poprosił o zabranie głosu sekretarza generalnego Trades Union Congress z Wielkiej Brytanii. Pozdrowił on zjazd w imieniu 11,5-milionowej rzeszy związkowców brytyjskich oraz powiedział m.in., że angielscy związkowcy wyrażają podziw i uznanie dla „Solidarności”. Problemy angielskie są mniej znaczące w porównaniu z tym, co przeżywa naród polski. Stwierdził ponadto, że TUC gotowy jest pomóc „Solidarności” i życzy [jej] sukcesów w służbie narodu polskiego.

Kolejnym delegatem zabierającym głos był Jan Rulewski, który skoncentrował się na sprawie uchwały Prezydium KKP dotyczącej samorządu. Stwierdził, że zgłosił votum separatum od decyzji prezydium, ponieważ nie zostały spełnione warunki formalne do podjęcia tej decyzji. Stwierdził, że jest przeciwny przyjmowaniu kompromisu w sprawie samorządu, jakim była uchwała KKP. Według niego cały związek uznał tezę o unikaniu zastępczych układów, a takim była ww. uchwała. Mówił dalej, że 900 delegatów przy obecności paru tysięcy innych członków związku podjęło w warunkach pełnej jednomyślności zdecydowaną uchwałę. W tym właśnie momencie prezydium zaczęło ją dementować. Opowiedział się za referendum w sprawach istotnych dla związku, w tym i samorządu. Istotnym stwierdzeniem było, żeby uchwałę zjazdu włączyć do dokumentów programowych związku i kontynuować w ramach realizacji decyzji instancji związkowych od KKP do organizacji. Ponadto proponował, aby nie uznawać z przyczyn formalnych decyzji prezydium. Rulewski zaatakował również sejm za poprawki do ustawy o samorządności, np. za zmianę nazwy przedsiębiorstwa ze społecznego na państwowe. Dodatkowym argumentem [za] niepopieraniem decyzji Prezydium KKP – wg Rulewskiego – był fakt, że organ założycielski w nowo powstałych zakładach mianuje dyrektora. Tym samym ograniczono również możliwość powstawania przedsiębiorstw. I to są dostateczne powody, aby nie uznać ze względów formalnych uchwały Prezydium KKP.

Kolejny mówca negatywnie ustosunkował się do dotychczasowych osiągnięć związku. Stwierdził również, że zaprzepaszczono tzw. sprawę bydgoską. Podkreślił, że aktualnie najważniejszą sprawą dla związku jest uregulowanie kwestii dotyczącej samorządów. W pełni popiera decyzję KKP odnośnie [do] podjętej uchwały w tym przedmiocie. Uważa, iż referendum jest w chwili obecnej nie do przeprowadzenia. Uznaje, że działania związku winny iść w kierunku zabezpieczenia dotychczasowych zdobyczy „Solidarności”.

Następny z wypowiadających się zażądał udostępnienia taśm magnetofonowych z zarejestrowanym przebiegiem ostatniego posiedzenia Prezydium KKP, na którym podjęto decyzję o kompromisie odnośnie [do] uchwały o samorządzie pracowniczym. Uważa, że decyzja powyższa podjęta została nieprawnie. Wysunął propozycję przeanalizowania sposobu prowadzenia negocjacji z rządem przez KKP. Jest zdania, że związek powinien się zająć realizacją celów ekonomicznych i nie wdawać się w sprawy polityki.

Kolejny delegat wyraził dezaprobatę dla decyzji Prezydium KKP. Oświadczył, że negocjacje były prowadzone nieudolnie, z aprobatą wypowiedział się o jednogłośnym przyjęciu przez sejm ustawy dotyczącej samorządów pracowniczych. Uważa, że sejm, przyjmując ustawy, był przekonany, iż postępuje zgodnie z wolą społeczeństwa.

Inny mówca oświadczył, że przyjęcie ustawy zatwierdzonej przez sejm utrudni znacznie wprowadzenie reformy gospodarczej, przy czym dodał, że w sprawach dotyczących gospodarki nie należy iść na kompromis.

Z kolei zabrał głos J[acek] Kuroń, który w swoim wystąpieniu, powołując się na wystąpienie Gwiazdy, stwierdził, że za podjętą decyzję prezydium odnośnie [do] omówionej uchwały nie można krytykować tego organu, gdyż z formalnego punktu widzenia prezydium nie naruszyło żadnych kompetencji, a[le] podjęło [uchwałę], do której było upoważnione, a wręcz zobowiązane. W dalszej części swej wypowiedzi wskazał na zasadnicze różnice między tym, co prezydium uchwaliło, a tym, co się znalazło w ustawie. Przytoczył jedną ze zmian faktycznych, stwierdzając, że w uchwale było powiedziane, iż samorząd powołuje właściwy organ założycielski, teraz [zaś] jest powiedziane: organ założycielski powołuje samorząd.

Zastępca naczelnika

Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 65–96, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

1 Piotr Domaradzki (ur. 1946 r.) – historyk, dziennikarz; w 1981 r. pracownik KK NSZZ „Solidarność” odpowiedzialny za sprawy kombatantów oraz prasę związkową; od 1984 r. na emigracji w USA; 1985–1987 oraz 1998–2009 sekretarz redakcji, 2009–2013 p.o. redaktor naczelny „Dziennika Związkowego” w Chicago; 1983–1990 rozpracowywany przez Departament I MSW w ramach sprawy krypt. „Kojnos”.

c W oryginale IV.

2 Bogusław Śliwa (1944–1989) – prawnik; współpracownik KSS „KOR”, ROPCiO, RWE; sekretarz MKZ NSZZ „Solidarność” w Kaliszu; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Wielkopolska Południowa, wiceprzewodniczący ZR Wielkopolska Południowa NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w marcu 1981 r. jeden z członków założycieli KIK w Kaliszu; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; lider kaliskich tajnych struktur NSZZ „Solidarność”; 25 II 1982 r. aresztowany, następnie internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim, Gębarzewie i Kwidzynie, 25 XI 1982 r. zwolniony; od 30 XII 1983 r. na emigracji w Szwecji; 1978–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Owoc”, 1979–1981 w ramach SOR krypt. „Inicjatywa”; 1981–1982 w ramach SOR krypt. „Mrówa”, 1983–1986 przez Wydział V WUSW w Kaliszu w ramach SOR krypt. „Układ”. Zob. K. Brzechczyn, Bogusław Śliwa [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 339–340; M. Kozłowski, Bogusław Śliwa. Zarys biografii, Kalisz 2005; http://www.encysol.pl/wiki/Bogus%C5%82aw_%C5%9Aliwa (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

d–d Fragment przekreślony.

e Pominięto fragment zawierający tekst porozumienia zawartego przez NSZZ „Solidarność” ze Związkiem Literatów Polskich.

4 Andrzej Micewski (1926–2004) – prawnik; żołnierz AK; do 1956 r. członek Stowarzyszenia PAX, następnie związany ze środowiskiem katolickim (m.in. publicysta miesięcznika „Więź”); członek KIK; w stanie wojennym członek Prymasowskiej Rady Społecznej; 1993–1997 poseł na Sejm RP; od 1958 r. rozpracowywany przez departamenty III i IV MSW w ramach SEO krypt. „Blondyn”/„Tułacz”, 1978–1979 przez departamenty III i IV MSW w ramach SOR krypt. „Aza”, 1982–1989 przez departamenty IV i I MSW w ramach KE krypt. „Aza”; 1965–1978 oraz 1980–1982 zarejestrowany przez Departament IV MSW pod nr. 1203 i 62414 jako TW ps. „Michalski”; 15 XI 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-14575. Zob. AIPN, 00191/14, Teczka personalna TW ps. „Michalski”.

5 Maciej Seweryński (ur. 1935 r.) – fizyk, dr; pracownik Instytutu Badań Jądrowych w Świerku; członek Komisji Statutowej NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/III-1/V-1 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Uchwała”.

f Obok nieczytelne słowo.

g W oryginale Czyżyk.

h Tak w oryginale.

i Fragment nieczytelny.

6 Andrzej Krajewski (ur. 1949 r.) – ekonomista, dziennikarz; 1971–1978 reporter w „Expressie Wieczornym”, kierownik działu w „Przeglądzie Technicznym”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1980–1981 redaktor pisma „Niezależność”; w stanie wojennym usunięty z redakcji „Przeglądu Technicznego”; działał w strukturach TZR; współpracownik drugoobiegowych periodyków: „Tygodnik Wojenny”, „CDN”, „Praworządność”, „Wyzwolenie”; 1986–1988 stypendysta Fulbrighta w USA; 1988–1989 redaktor „Nowego Dziennika” w Nowym Jorku; 1990–1994 korespondent TVP i Polskiego Radia w Waszyngtonie. W 1977 r. w związku z planowanym wyjazdem do USA został pozyskany przez Departament I MSW i zarejestrowany pod nr. 11961 jako KO ps. „Hearst”, podczas rozmowy pozyskaniowej odmówił podpisania deklaracji o współpracy oraz zobowiązania do zachowania w tajemnicy swoich kontaktów z SB. W grudniu 1979 r. współpracę zawieszono ze względu na jej nikłe efekty, niechęć i odmowę sporządzania notatek. W latach 1982–1989 rozpracowywany przez Departament V/Biuro Studiów/Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Pasożyt”. Zob. AIPN, 01285/172, Materiały archiwalne dot. A. Krajewskiego.

j–j Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Jerzy Nowak.

k Dalej przekreślone odręcznie zdanie Wybór J[erzego] Nowaka podyktowany został trudnościami w nawiązaniu kontaktu z T[adeuszem] Jedynakiem.

7 Zdzisław Kledzik (ur. 1939 r.) – kpt. MO; 1966–1981 funkcjonariusz KD MO Warszawa-Śródmieście oraz wykładowca w szkole ZOMO; w 1981 r. działacz OKZ ZZ FMO; w czerwcu 1981 r. zwolniony ze służby; 19 XII 1981 r. – 27 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce.

l Nazwisko przekreślone odręcznie.

ł Pominięto fragment zawierający treść meldunku nr 9 z 28 IX 1981 r. Zob. dokument nr 138 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 52–60.

Nr 157

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Bodzenty do naczelników wydziałów I i VIII Departamentu II MSW zawierający relację TW ps. „Jerzy” na temat przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia 30 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr b2b

Naczelnik Wydziału I, VIII Dep[artamentu] II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Warszawa

płk Zb[igniew] Twerdc

W dniu 30 IX br. na I Zjeździe „Solidarności” wśród dziennikarzy z k[rajów] k[apitalistycznych] rozeszła się wieść, że towarzysze radzieccy, konkretnie tow[arzysz] Zamiatin¹, przysłali do rządu PRL list, w którym podobno zalecają naszym władzom pójście na szerokie ustępstwa wobec „Solidarności”.

Źródło TW „Jerzy” podaje, że w dniu dzisiejszym zostali zgłoszeni formalnie do walki wyborczej Świtoń i Gwiazda. Utrzymuje się, że Świtoń – skompromitowany wybrykami syna – jest potrzebny jedynie do rozgrywek wyborczych. Wśród delegatów, jak podaje źródło, panuje opinia, że w wyborach zwycięży Wałęsa, lecz życzyliby sobie, aby wygrał małą ilością głosów, co ma na celu nauczenie go bycia skromnym.

Odbyła się konferencja prasowa z udziałem delegatów byłych pracowników MO. Zebrani dziennikarze, oczekujący na spotkanie z Lisem, nie zainteresowali się zaproszonymi gośćmi. „Jerzy” ocenia, że cała ta sprawa ma charakter incydentalny i nie interesuje delegatów zjazdu.

W dalszym ciągu na sali obrad panuje zamieszanie. Spiker nawołuje nieustannie do konstruktywnej dyskusji, zachowania ciszy i niewychodzenia z sali obrad. Źródło twierdzi, że spór o dostęp do środków masowego przekazu był zainscenizowany przez „Solidarność”, po to, aby właśnie transmisja ze zjazdu nie ukazała się w TV, ponieważ wyszłyby wówczas na forum publiczne braki organizacyjne oraz często bardzo luźne i niepoważne zachowanie się delegatów zjazdud.

Zastępca naczelnika Wydziału II KW MO

w Gdańsku

kpt. Franciszek Bodzentae

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – adresat

Egz. nr 2 – Wydział III „A” KW MO wm

Egz. nr 3 – mjr W[acław] Grzelak²

Opr. RK/dr[uk] IT

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 180, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu. Obok odręczny dopisek Inf[ormacja] + ocena 30 IX [19]81 [r.].

b–b Wpisano odręcznie.

c Nie wpisano nazwiska naczelnika Wydziału VIII.

d Poniżej przekreślony fragment Insp[ektor] Wydz[iału] I Dep[artamentu] II MSZ por. R[oman] Kaczmarski.

1 Leonid Zamiatin (ur. 1922 r.) – dyplomata; członek WKP(b); absolwent Wyższej Szkoły Dyplomatycznej MSZ ZSRR; od 1946 r. pracownik MSZ ZSRR; 1959–1960 przedstawiciel ZSRR przy Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu; 1970–1978 dyrektor generalny Agencji Telegraficznej ZSRR; 1976–1990 członek KC KPZR; 1978–1982 kierownik Wydziału Propagandy Polityki Zagranicznej KC KPZR; 1982–1986 kierownik Wydziału Informacji Międzynarodowej KC KPZR; 1986–1991 ambasador ZSRR w Wielkiej Brytanii.

e Poniżej podpis mjr Fr[anciszek] Bodzenta.

2 Wacław Grzelak (ur. 1937 r.) – mjr MO; 1959–1960 starszy referent Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1960–1962 oficer operacyjny Referatu ds. SB KM MO w Sopocie; 1962–1965 oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1965–1967 starszy oficer operacyjny Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1967–1970 inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1970–1973 zastępca naczelnika Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku; 1973–1990 zastępca naczelnika Wydziału „T” KW MO/WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2511, Akta osobowe W. Grzelaka.

Nr 158

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek operacyjny zastępcy naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku mjr. Franciszka Chmielewskiego dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczeniaa

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. 30 IX [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej przez organizatora i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

1. Dotychczasowe wystąpienia L[echa] Wałęsy i A[ndrzeja] Gwiazdy spowodowały, że wśród części delegatów zapanowała konsternacja, wynikająca ze zrozumienia, że oprócz dyskusji nad celami nadrzędnymi związku w grę wchodzi twarda walka wyborcza, sprawy osobiste, a nawet i ambicjonalne.

2. Z jednoźródłowej informacji wynika, że PAX usiłuje wejść do „Solidarności”, przy czym istnieje w tym zakresie wspólna koncepcja popierania demokracji, co winno doprowadzić do współpracy na linii PAX–PZPR–„Solidarność”.

3. K[arol] Modzelewski i J[acek] Kuroń wypowiadali się na temat związków zawodowych funkcjonariuszy MO na bazie „Solidarności”, stwierdzając, że nie jest to sposób na „rozgryzienie” SB, która obecnie stanowi dla nich największe zagrożenie.

4. Wśród delegatów na I KZD krąży plotka, jakoby ściągnięto do Gdańska znaczne siły MO, które ukryto w okolicznych lasach, a nasilenie się patroli MO uważa się za „szczególną opiekę”.

5. Uzyskano informację, że w dniu 28 IX br. mają odbyć się rozmowy pomiędzy komisją ministerialną a delegacją górników i przedstawicieli KKP. W skład delegacji górników mają wchodzić delegaci na zjazd, a nie przedstawiciele Zarządu Regionu. Prawdopodobnie ci delegaci zwrócili się do J[erzego] Nowaka, by on występował jako reprezentant KKP, a nie T[adeusz] Jedynak, do którego nie mają zaufania.

6. Delegat Regionu Wielkopolskiego – Żurek² ujawnił przed niektórymi delegatami, że po jego powrocie z Francji przeprowadzili z nim rozmowę funkcjonariusze SB, w czasie której m.in. namawiali go do współpracy.

7. Wśród delegatów kolportowana jest ankieta opracowana przez dr Wiesławę Surażską z Ośrodka Badań Społeczno-Zawodowych Regionu Dolny Śląsk. Ankieta zawiera szereg pytań, m.in. wskazanie najlepszego sposobu powoływania dyrektora, do kogo powinien należeć majątek przedsiębiorstwa, jak ankietowany ocenia szanse na wojskową interwencję w Polsce, ocena pożyteczności ograniczonego bezrobocia, praktyki przerywania ciąży, istnienia kary śmierci, potrzeby silnej władzy centralnej itd.

8. Z jednoźródłowej informacji wynika, że J[an] Rulewski prosił sekretarkę L[echa] Wałęsy o umożliwienie mu rozmowy „w cztery oczy” z Wałęsą. Wałęsa jednak nie zgodził się na jakikolwiek kontakt z Rulewskim z powodu krytycznego wystąpienia Rulewskiego pod jego adresem.

9. W nocy [z] 26 [na] 27 IX br. w miejscu zakwaterowania delegacji dolnośląskiej odbyło się spotkanie delegatów tego regionu, w czasie którego typowano kandydatów do władz krajowych. Jeden z delegatów, A[ntoni] Lenkiewicz, zaproponował, by odrzucić kandydatury „ludzi z przeszłością przedsierpniową”, a w szczególności działaczy KOR i KPN. Koncepcja ta została zaatakowana przede wszystkim przez K[rzysztofa] Turkowskiego³ i K[arola] Modzelewskiego, w wyniku czego nie została przyjęta.

10. Z uzyskanej informacji wynika, że decyzja zjazdu o wyproszeniu dziennikarzy BIPS i regionalnych pism związkowych wywołała wśród członków niektórych ekip niezadowolenie. W związku z tym dziennikarze dolnośląscy zamierzają w związkowej prasie skrytykować decyzję delegatów.

11. Do I KZD wpłynęło pismo KKK NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości zawierające apel w imieniu 1000 sędziów zrzeszonych w „Solidarności” o wsparcie w walce o pełną niezawisłość sądów i doprowadzenie do sfinalizowania odpowiedniego porozumienia w tym zakresie z ministrem sprawiedliwości. Apel ten podpisali za KKK NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości przew[odnicząca] komisji B[arbara] Kuklińska⁴ oraz delegaci na zjazd: Z[bigniew] Bełz, J[ózef] Lubieniecki, A[leksandra] Makowska⁵, W[ojciech] Soińskib, A[dam] Strzembosz⁶, P[iotr] Wiekiera i J[acek] Kossak⁷.

12. W opinii niektórych delegatów L[ech] Wałęsa aktualnie prezentuje ugodowe stanowisko w stosunku do rządu i PZPR i dlatego obecnie brak jest przesłanek i klimatu do utworzenia partii opozycyjnej, pomimo że tendencje takie istnieją wśród niektórych delegatów.

13. Z niektórych kuluarowych wypowiedzi delegatów wynika, że L[ech] Wałęsa jest nadal niepodważalnym kandydatem na przewodniczącego związku, ponieważ jego konkurenci, np. A[ndrzej] Gwiazda i M[arian] Jurczyk, w czasie dotychczasowych rozmów z przedstawicielami strony rządowej rzadko zmierzali do rozwiązań kompromisowych.

14. Z niepotwierdzonej, jednoźródłowej informacji wynika, że na obrady I KZD przybył E[dmund] Zadrożyński – znany działacz antysocjalistyczny z terenu Grudziądza.

15. Z uzyskanych informacji wynika, że L[eszek] Waliszewski wraz z kilkoma przedstawicielami Regionu Śląsko-Dąbrowskiego udał się w nocy [z] 27 [na] 28 IX do Katowic, do KWK „Szczygłowice”. Prawdopodobnie wymienieni, uwzględniając fakt, że prokurator wojewódzki nie zamierza zwolnić z aresztu Arenta, a kopalnia „Szczygłowice” wchodzi w stan krytyczny pod względem technicznym i będzie musiała niezwłocznie podjąć pracę, będą usiłowali zorganizować kilkudniowe strajki w kolejnych kopalniach. Natomiast druga grupa delegatów z Katowic oraz z innych regionów tej samej nocy udała się do Warszawy w celu wymuszenia na rządzie cuchyleniac uchwały 199/81.

16. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że w czasie popołudniowej tury obrad dnia 27 IX br. L[ech] Wałęsa i J[acek] Kuroń przebywali w sali telewizyjnej. Sytuację tę zauważył Karpiński⁸, który zagroził Wałęsie, że o ile natychmiast nie uda się na salę obrad, to [on] ogłosi delegatom, że Wałęsa i Kuroń coś manipulują. Po tym fakcie Wałęsa natychmiast udał się na salę obrad.

17. Z jednoźródłowej informacji wynika, że Szlajfer, Brodzkid, Dyner, Karpiński i Huzarewicz⁹ zabiegają o każdego delegata skłonnego do głosowania przeciw kompromisowi w sprawie samorządu pracowniczego.

18. Prezydium Zarządu Oddziału NSZZ „Solidarność” w Żninie wystąpiło do I KZD z propozycją rozważenia i ewentualnego podjęcia uchwały o wstrzymaniu przez członków „Solidarności” płatności abonamentu radiowo-telewizyjnego, aż do czasu uznania, iż środki masowej informacji mają możliwość i przekazują fakty oraz komentarze obiektywnie.

19. KZ NSZZ „Solidarność” Przedsiębiorstwa Usług Eksportowych Przemysłu Mięsnego w Gdyni wydała oświadczenie adresowane m.in. do cZarząduc Regionu Gdańsk, że z dniem 28 bm. przerywa akcję selektywnego wstrzymywania eksportu artykułów żywnościowych. W uzasadnieniu tego oświadczenia podaje się, że ta forma strajku naraża pracowników przedsiębiorstwa na niższe zarobki i może doprowadzić do likwidacji tego przedsiębiorstwa. Decyzję tę uzasadnia się również tym, że strajk selektywny zainicjowany został jedynie przez Region Gdańsk, przez co godzi w załogę PUEPM, zwiększając tym samym wpływy innych przedsiębiorstw, które tej akcji nie prowadzą.

20. W dniu dzisiejszym na forum zjazdu wystąpił prof. Edward Lipiński. W swoim wystąpieniu podkreślił, że jest socjalistą od 1906 r., a następnie poinformował o rozwiązaniu KSS „KOR”.

Treść jego wystąpienia sprowadza się do następujących tez:

– sytuacja w Polsce jest najgorsza od 200 lat, jest to precedens w świecie porównywalny jedynie z Kampuczą. W Polsce nie ma kryzysu, a[le] jest katastrofa gospodarcza;

– powstanie KOR w 1976 r. było protestem przeciwko MO i SB. Obecnie jednak czasy zmieniły się i nie ma potrzeby funkcjonowania KOR;

– sytuacja w Polsce jest wynikiem istniejącego systemu, w którym zakorzeniła się korupcja i samowola;

– eskrytykował „Żołnierza Wolności” za to, że w artykule o Katyniu starał się wychwalać faktycznyche zbrodniarzy, jakimi są Sowieci;

– ideę KOR popierał kardynał Wyszyński w dziedzinie jego działalności w przedmiocie faktów łamania praworządności i praw obywatelskich;

– zaatakował Kanię i Jaruzelskiego za to, że ich ideą jest rozprawienie się z ruchem związkowym. Jego zdaniem chcieliby oni jak najszybciej zlikwidować „Solidarność” oraz dążą do rozlewu krwi. Stwierdził, że „…to oni są tymi elementami antysocjalistycznymi”;

– rozpętana została kampania antysemicka, mająca na celu podział narodu polskiego;

– eporównał komunistów do faszystówe.

21. Uzyskano bezpośrednią opinię jednego z dziennikarzy pism NSZZ „Solidarność” akredytowanych przy I KZD na niektóre sprawy związkowe.

Stwierdził on, że A[ndrzej] Gwiazda jest największym przeciwnikiem Wałęsy, gdyż głosi poglądy całkowitej „demokratyzacji” struktur i działań związku. Wałęsa toleruje Gwiazdę, lecz nie na zasadzie równego sobie partnera, a jedynie jako człowieka, któremu dużo zawdzięcza, zwłaszcza pomoc w utworzeniu NSZZ „Solidarność” w sierpniu ubiegłego roku.

Zdaniem tego dziennikarza A[ndrzej] Gwiazda jest człowiekiem niebezpiecznym, ponieważ głoszona przez niego „demokratyzacja” związku polega na [daniu] możliwości decydowania o taktyce związku poszczególnym szeregowym członkom, co prowadzić może do całkowitego rozpadu gospodarki.

Sprawy obrony więźniów politycznych, powołując się na zdanie L[echa] Wałęsy, nazwał „niewypałem” i „ślepą uliczką”, działaniami niepotrzebnymi związkowi, inspirowanymi przez niektórych działaczy.

„Posłanie do narodów Europy Wschodniej”¹⁰ nazwał uchwałą niepotrzebną, nieprzemyślaną, odczytaną w momencie zniecierpliwienia delegatów w ogólnym chaosie.

Ponadto wprowadził następujący podział działaczy „Solidarności”:

– inteligencja oderwana od „dołów”, dążąca do objęcia władzy (Kuroń, Modzelewski);

– kadra ludzi młodych, wykształconych, wspomagających robotników;

– robotnicy – demagodzy, politykierzy, którzyf z „krzyżem w ręku” chcą „wywieszać komunistów”, porywają czasem rzesze robotników i bardzo szkodzą związkowi;

– nieudolni, a wręcz głupi politykierzy, których aspiracje były tłumione w ostatnim dziesięcioleciu (Rulewski);

– robotnicy – pełnoprawni działacze, niemający jednak wpływu na kierunki działań związku.

Przed rozpoczęciem trzeciego dnia obrad II tury I KZD NSZZ „Solidarność” została odprawiona msza święta w hali „Olivia”. Obrady rozpoczęły się o godz. 9.15.

[…]g

1. Problem samorządu w świetle kompromisowej ustawy sejmu obecnie przedstawia się następująco:

Z niektórych informacji wynika, że wśród delegatów panuje przekonanie o przegranej związku w walce o samorząd. Zdaniem hwyrażających w kuluarach opinieh należało pozwolić sejmowi na uchwalenie własnej wersji samorządu, a następnie walczyć o wersję „sieci” poprzez referenda i strajki. Kontrowersyjność stanowisk jest widoczna. Tworzy się blok, który należyf uznawać jako wymierzony przeciwko Wałęsie, składający się z dużych regionów (Lublin, Gdańsk, Mazowsze, Łódź, Piotrków Trybunalski). Za wersją sejmową opowiadają się – jako całe – regiony Podbeskidzki i Dolnośląski, reprezentując jednocześnie pogląd, że należy stworzyć taki system decyzyjny, który uniemożliwi w przyszłości wąskiej grupie liderów podejmowanie centralistycznych decyzji w imieniu całego związku. Występują także poglądy, że problem ustępstw KKP w sprawach samorządu dotyczy głównie procedury w podejmowaniu decyzji w „Solidarności”, a nie kwestii merytorycznej. Ta właśnie sytuacja jest motywem przewodnim dla grupy usiłującej przejąć władzę z Gwiazdą na czele. Obecny układ sił wskazuje, że ustawa sejmowa w sprawie samorządu zostanie przez zjazd zaakceptowana (prawdopodobnie niewielką ilością głosów). Jednakże należy się spodziewać – świadczą o tym niektóre informacje, że przyjęty zostanie kurs na nowelizację tej ustawy. Do tego celu „Solidarność” zamierza wykorzystać sympatyzującą ze związkiem grupę 15 posłów w sejmie. W kuluarach rozpatrywana jest taka koncepcja uchwały zjazdu, która zmusi sejm do ponownego rozpatrzenia zasad funkcjonowania samorządu. W podjętych w tym kierunku działaniach należy spodziewać się koncepcji, która doprowadzi do rozbicia nomenklatury PZPR. Cel ten ma być częściowo osiągnięty poprzez zakwestionowanie opracowanej przez rząd listy przedsiębiorstw wyłączonych spod ustawy. Zostały prawdopodobnie wszczęte prace nad nową koncepcją samorządu według „sieci”, do których włączył się Milewski. Komisja Uchwał i Wniosków przygotowała projekt uchwały w tej kwestii. Przyjęto następującą formułę, która zostanie przedstawiona delegatom: „Stanowisko Prezydium KKP było niezgodne z wytycznymi pierwszej części zjazdu”, a także: „Ustawa sejmu nie zaspokaja stanowiska związku i po roku obowiązywania jej zobowiązuje się KKP do przeprowadzenia ogólnokrajowego referendum”. Dyskusja na zjeździe wokół problemu samorządu skupiła się w formie skoncentrowanej krytyki na ekspertach, którzy są twórcami kompromisu. Decyzja KKP przyczyniła się także do rozbicia „sieci”, co może spowodować lokalne strajki wynikające z niezastosowania się do ustawy sejmowej.

1.1. W świetle przyjętej ustawy sejmowej problem samorządu stanowi test układu sił na zjeździe:

a) popiera [ją] 30 proc. delegatów;

b) zdecydowanie przeciw – 40 proc. delegatów;

c) c30 proc.c wyraziło stanowisko krytyczne, przy jednoczesnym warunkowym poparciu rozwiązania kompromisowego przyjętego przez Prezydium KKP.

1.2. W głosowaniu nad problemem – przy uwzględnieniu stanowiska J[ana] Rulewskiego – nieznaczna większość delegatów uwzględnia:

– konieczność zachowania jedności związku;

– obawę przed jednoznacznym opowiedzeniem się przeciwko uchwale sejmowej;

– obawę przed opinią członków „Solidarności”, którzy mogą nie zaakceptować ponownego zaostrzenia kursu. Będą głosować za przyjęciem kompromisowego rozwiązania.

2. Zarówno dotychczasowa dyskusja, jak i przyjęcie takiej decyzji będzie miało wpływ na negatywne aspekty sprawy.

2.1. Spadnie autorytet i popularność L[echa] Wałęsy (odnotowano!).

2.2. Ulegną zmniejszeniu szanse wyborcze sekretarza KKP – Celińskiego [i] wiodącego reprezentanta „sieci” M[ieczysława] Gila.

2.3. Wzrośnie agresywność i liczba wystąpień skierowanych przeciwko doradcom, m.in. Jakubowiczowi i przypuszczalnie Geremkowi.

2.4. Może wzrosnąć aktywność i liczba negatywnych inicjatyw wiodących zakładów pracy tzw. sieci (do strajków włącznie).

2.5. Mogą być kontynuowane referenda w tejf sprawie („Stomil” Olsztyn, Stocznia im. Warskiego, HCP „Cegielski” – Poznań, Huta im. Lenina – Kraków).

2.6. W Stoczni im. Lenina rozpoczęło się dziś referendum o spór dot[yczący] głównie aspektów sposobu obsadzania dyrektorów. Należy przypuszczać, że „sieć” nie odstąpi od referendum.

2.7. Może ponownie być „rozdmuchany” problem referendum ogólnonarodowego, a jego przypuszczalnie pozytywny dla „Solidarności” wynik mógłby stanowić podstawę do podjęcia przez „Solidarność” w okresie późniejszym działań domagających się nowelizacji przyjętej ustawy.

2.8. Ogólnie biorąc, „polityka faktów dokonanych” będzie w tej kwestii utrzymana, a w dalszych zakładach dysponujących warunkami w postaci silnie zorganizowanej liczebnie „Solidarności” – podejmowana.

2.9. Prowadzone przez niektóre regiony konsultacje z niektórymi zakładami pracy potwierdzają negatywne stanowisko wielu z nich w kwestii kompromisu w sprawie samorządów, m.in. w Regionie Szczecińskim jednoznacznie krytyczne stanowisko zajęła „Solidarność” Stoczni im. Warskiego [i] Zakładów Chemicznych „Police”.

3. Układ sił w składzie delegatów zjazdu ukształtowany w odniesieniu do problematyki samorządu i walki wyborczej.

Zarówno z oficjalnych wypowiedzi z trybuny zjazdu, jak również z dyskusji kuluarowych wyłania się coraz wyraźniejszy obraz walki o władzę. Już obecnie widoczny jest podział na dwa obozy, tzn. za L[echem] Wałęsą i przeciwko niemu. Część regionów nie ujawniła, jakie zajmie stanowisko podczas głosowania. Szeroką agitację przeciwko Wałęsie prowadzą przede wszystkim przedstawiciele regionów dużych. I tak:

3.1. Region[y]: Mazowsze, Bydgoszcz, Łódź, Gorzów Wlkp., Koszalin, Rzeszów, Olsztyn, częściowo i Region Śląsko-Dąbrowski wysuwa[ją] przeciwko Wałęsie następujące zarzuty:

– brak stanowczości i odwagi w rozmowach z rządem,

– samowola i zaprzepaszczenie interesów związku,

– przeforsowanie uchwały KKP w sprawie samorządów wbrew uchwale zjazdu.

Delegaci tych regionów lidera „Solidarności” widzą spośród piątki: Gwiazda, Jurczyk, Bujak, Rulewski, Słowik.

3.2. Poparcia Wałęsie udzielają: Przemyśl, Konin, Lublin, Stalowa Wola, Krosno, Tarnów, Bielsko-Biała, Częstochowa, Opole, częściowo Region Dolnego Śląska i Gdańska oraz Poznań.

3.3. W kuluarach zjazdu szeroką agitację na rzecz udzielenia poparcia Wałęsie prowadzi ks. Jankowski. W rozmowach występuje z pozycji reprezentowania episkopatu i stwierdza, że episkopat może zaakceptować na stanowisko szefa związku tylko Wałęsę, natomiast odżegnuje się od osób związanych z KPN i KSS „KOR”. Należy ocenić, iż agitacja ta przynosi pozytywne rezultaty.

3.4. Pomimo dosyć ostrych wystąpień osób reprezentujących poglądy radykalne, które to wypowiedzi zyskują aplauz zebranych, należy przypuszczać, że zwycięży linia umiarkowana, gdyż znaczna część delegatów wychodzi z założenia, że przejęcie związku przez nowego przywódcę może być odejściem od porozumień sierpniowych.

3.5. Nie jest wykluczone, że do walki o władzę włączy się K[arol] Modzelewski, który dotychczas reprezentuje postawę umiarkowaną, nie chcąc narazić się ani Wałęsie, ani blokowi przeciwnemu. Cieszy się dużym poparciem Dolnego Śląska. Bardzo prawdopodobne jest, że Modzelewski zawarł tajne przymierze z Wałęsą i w czasie wyborów udzieli mu pełnego poparcia.

3.6. Największą szansę na przewodnictwo oprócz Wałęsy ma jednak Gwiazda, który cieszy się poparciem regionów, w których przywódcy reprezentują poglądy radykalne.

3.7. Nie ujawnił swego stanowiska Jurczyk, jednak jest [on] głównym kandydatem do władz regionu. Nie jest wykluczone, że w wypadku potknięcia Gwiazdy obejmie przewodnictwo radykałów. Telewizyjna wypowiedź Jurczyka w czasie konferencji prasowej, skierowana p[rzeciw]ko premierowi Rakowskiemu, wbrew oczekiwaniom przyniosła mu rozgłos i poparcie znacznej części delegatów.

3.8. W walce o władzę brany jest pod uwagę również Bujak, pomimo jego oficjalnego oświadczenia, że w zupełności wystarcza mu przewodnictwo w regionie.

3.9. Nie jest wykrystalizowane dotychczas stanowisko przedstawicieli KSS „KOR”. Wobec ostrych wypowiedzi pod ich adresem ze strony niektórych delegatów oraz ciągłych ataków ze strony rządu należy domniemywać, że udzielą [oni] poparcia Wałęsie i w ogóle obozowi umiarkowanemu celem wzięcia ich przez przyszłe kierownictwo związku „w opiekę”.

3.10. Dotychczasowi kandydaci do władz – Kalinowski i Wądołowski – stracili poparcie delegatów, natomiast Bugaj jest osobą stosunkowo mało znaną, a ponadto przeciwko doradcom i ekspertom jest skierowany atak znacznej części delegatów, w związku z czym również nie może być [on] brany pod uwagę jako kandydat do władz.

3.11. Jako kandydat do władz brany jest pod uwagę również Słowik, który cieszy się poparciem delegatów swojego regionu, jak również szeregu delegatów innych regionów.

4. Następuje wzrost radykalizmu wśród delegatów. Ten nastrój osiągnął obecnie taki stan, jaki notowany był podczas pierwszej tury zjazdu. Obserwuje się działania, które poprzez „dawkowanie” odpowiednich materiałów czy wystąpień powodują stopniowy wzrost radykalizacji poglądów i nastrojów delegatów.

Ogólna atmosfera jest wroga. Gdyby nie strach przed użyciem sił porządkowych i ewentualną interwencją radziecką, przytłaczająca większość delegatów poszłaby bez wahania na konfrontację.

O podsycaniu atmosfery zjazdu świadczą m.in.:

4.1. Wyolbrzymia się znaczenie mało w zasadzie znaczących faktów, np.:

– list Rumuna Filipa Julius[a] z Cluj określono jako poparcie całej Rumunii, co przyjęto entuzjastycznie;

– długotrwałą manifestacją powitano gen. Borutę-Spiechowicza;

– również wszyscy wstali, klaszcząc, kiedy na mównicę weszła A[nna] Walentynowicz (aprobata dla niej trwała, mimo że jej wystąpienie określa się jako „szczyt głupoty”).

4.2. W wystąpieniu prof. E[dwarda] Lipińskiego, w którym ogłosił [on] rozwiązanie KSS „KOR”, znalazły się stwierdzenia atakujące ustrój socjalistyczny: „System, który doprowadził do katastrofy, która nie ma sobie równej w historii stu lub nawet dwustu lat” itd.

4.3. Wypowiedź przedstawiciela KWK „Szczygłowice” – w[i]ceprzewodniczącego KZ „Solidarność”, w której stwierdził, że do „Solidarności” przystępują członkowie związków branżowych, a członkowie PZPR rzucają legitymacje i wstępują do związku.

4.4. Rozpowszechnianie wśród delegatów informacji, że w Częstochowie władze wydały zezwolenie na realizację kartek na alkohol za cały rok, komentując, że jest to celowe rozpijanie narodu.

4.5. Zainicjowanie rozpowszechniania przez Ziembińskiego (KPN) materiałów dot[yczących] powołania Klubu Służby Niepodległościi, co dało początek aktywizacji innych działaczy KPN w tym zakresie.

4.6. Wystąpienie byłego funkcjonariusza MO Żmudziaka Zbigniewa, w którym atakuje on władze resortu i oskarża o szykanowanie funkcjonariuszy MO.

4.7. Kolportaż znacznej ilości materiałów bezdebitowych o treściach antysocjalistycznych, wydawanych przez NOW-ą oraz wydawnictwa regionalne.

Tworzenie i podsycanie nastrojów radykalnych, prowadzone zapewne według wcześniej opracowanego scenariusza, potrzebne jest dla uzyskaniaf aprobaty dla projektów uchwał i propozycji, które bez tej atmosfery, na zimno, nie uzyskałyby jej w formie poparcia większości delegatów.

5. Wśród inicjatyw i innych przejawów aktywności delegatów i gości zjazdu na podkreślenie zasługuje wystąpienie (w przerwie między obradami zjazdu) Ziembińskiego do delegatów z inicjatywą utworzenia Klubu Służby Niepodległości jako alternatywy sił opozycyjnych dla Frontu Jedności Narodu. Szeroka płaszczyzna składu [KSN] – KOWzP, KPN, inteligencja – nie wyklucza również działalności KOR w klubach.

[…]j

Wstępna ocena wskazuje na wcześniejsze przygotowanie tego problemu przez grupę inicjatywną, a głównie Ziembińskiego. Potwierdzeniem tego jest:

– powielanie materiałów,

– szerokie propagowanie tych materiałów przez delegatów – członków KPN,

– posiadanie opracowanego własnego komentarza i wygłoszenie go na zjeździe przez Kurowskiego.

5.5. Cedler¹¹ po powrocie z posiedzenia Krajowej Komisji Górniczej przedstawił delegatom zjazdu koncepcję kontynuowania strajku w KWK „Szczygłowice”, tzn. „strajku kroczącego”, z możliwością wprowadzenia go na inne kopalnie. Powyższy problem będzie omówiony na spotkaniu przedstawicieli kopalń i zakładów górniczych w dniu 29k bm. w Katowicach.

5.6. Dało się zauważyć pewien podział delegatów w aspekcie ich stosunku do robotniczej reprezentacji związku i niewłaściwych propozycji delegatów tego środowiska w propozycjach wyborczych do władz.

5.7. Potwierdzeniem tego może być rozbicie delegacji Dolny Śląsk na dwie grupy, które nie widzą ze sobą płaszczyzny współpracy w zakresie wytypowania wspólnych delegatów do KKP. Jedną grupę stanowią tzw. „radykałowie” wywodzący się z KSS „KOR”, a drugą „lewicowcy” – przedstawiciele tzw. ruchu robotniczego związku (przedstawiciele dużych zakładów pracy regionu).

5.8. Innym przykładem jest niezadowolenie delegatów z Regionu Mazowsze wywołane przeprowadzonymi prawyborami wśród tej delegacji do władz związkowych. Jako kandydatów nie wybrano żadnego przedstawiciela środowiska robotniczego. Kandydatem na w[i]ceprzewodniczącego KKP z Regionu Mazowsze będzie prawdopodobnie B[ronisław] Geremek (informacja jednoźródłowa, niepotwierdzona).

6. Wystąpienie E[dwarda] Lipińskiego na temat rozwiązania KSS „KOR” zostało przyjęte przez większość delegatów jako wybieg taktyczny. Uważa się, że pozycja tego ugrupowania w regionach jest na tyle silna, że nadal byli członkowie tej organizacji działający w NSZZ „Solidarność” będą realizowali swoją linię programową. Uważa się, że rozwiązanie KSS „KOR” stanowi tamę dla działań partii i władz skierowanych przeciwko wrogiej i nielegalnej opozycji.

Odpowiedzią części delegatów na wystąpienie E[dwarda] Lipińskiego będzie przygotowana kontruchwała mówiąca o niewłączaniu tego dokumentu do materiałów i uchwały programowej zjazdu. Uchwała ta spotkała się z dezaprobatą części delegatów – członków KSS „KOR”.

Zastępca naczelnika

Wydz[iału] III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 43–64, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

2 Stefan Żurek (ur. 1938 r.) – stolarz; pracownik Swarzędzkiej Fabryki Mebli Zakład nr 6 w Kościanie; delegat na I KZD w Gdańsku; w 1983 r. współzałożyciel KIK w Kościanie; po 1989 r. zaangażowany w działalność samorządową; 29 IV 1972 r. zarejestrowany przez SB KP MO w Kościanie pod nr. 13076 jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Wojciech”; w 1975 r. materiały przesłano do KW MO w Lesznie; 30 VII 1975 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Lesznie pod nr. 478 jako TW ps. „Wojciech”; przekazany na kontakt Wydziału III „A” KW MO w Lesznie, 5 IX 1980 r. odmówił współpracy; 30 IX 1980 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-564, nie zachowały się; 1987–1989 rozpracowywany przez SB RUSW w Kościanie w ramach SOS krypt. „Mizeria” oraz KE krypt. „Brodacz”. Zob. karty E-14, E-16 dot. S. Żurka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Lesznie; AIPN Po, 00193/12, Dziennik archiwalny teczek personalnych i wyeliminowanej agentury WUSW w Lesznie.

3 Krzysztof Turkowski (ur. 1954 r.) – historyk; pracownik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu; współpracownik KSS „KOR”; redaktor „Biuletynu Dolnośląskiego”; rzecznik prasowy i członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym ukrywał się, był poszukiwany listem gończym; autor licznych publikacji w prasie podziemnej i emigracyjnej oraz audycji w RWE; 1990–1994 wiceprezydent Wrocławia; w 1975 r. rozpracowywany w ramach SOS krypt. „Danka”, 1978–1984 przez Wydział III KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „54”, 1984–1989 przez Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Mikołaj”.

4 Barbara Kuklińska (ur. 1929 r.) – prawnik; kurator w Sądzie Rejonowym w Gdańsku, przewodnicząca KKK Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości; 1983–1985 rozpracowywana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Sędzina”.

b W oryginale Soliński.

c–c Wpisano odręcznie.

5 Aleksandra Makowska-Prochera (ur. 1947 r.) – prawnik; sędzia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu; przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działaczka KOWzP; w stanie wojennym usunięta z zawodu sędziego; 1983–1984 rozpracowywana przez Wydział V WUSW w Wałbrzychu w ramach SOS krypt. „Temida”.

6 Adam Strzembosz (ur. 1930 r.) – prawnik, prof. dr hab.; 1961–1981 sędzia; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Ministerstwie Sprawiedliwości; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego odwołany przez Radę Państwa ze stanowiska sędziego Sądu Wojewódzkiego w Warszawie; uczestnik spotkań duszpasterstwa prawników; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1990 wiceminister sprawiedliwości; 1990–1998 pierwszy prezes Sądu Najwyższego. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Adam_Strzembosz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Jacek Kossak (ur. 1947 r.) – prawnik; kierownik biura notarialnego w Tarnobrzegu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Sądzie Rejonowym w Tarnobrzegu; delegat na I KZD w Gdańsku; w 1986 r. wyjechał za granicę i odmówił powrotu do kraju; 2 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Tarnobrzegu pod nr. 4246 jako kandydat na TW; 2 II 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-1873, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. J. Kossaka z kartoteki odtworzeniowej MSW.

8 Janusz Karpiński (ur. 1944 r.) – inżynier elektryk; pracownik Biura Studiów i Projektów Przemysłowych Urządzeń Elektrycznych „Elektroprojekt” w Lublinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący ZR Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 30 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włodawie i w Lublinie; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Chełmie w ramach SOS krypt. „Ryba”.

d W oryginale Bracki. Jan Brodzki (ur. 1951 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych w Płocku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; od 1984 r. na emigracji we Francji; redaktor polonijnego „Tygodnika Paryskiego”; w 1980 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Płocku w ramach SOS krypt. „Tabela”; 2 II 1981 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Płocku pod nr. 5458 jako TW ps. „Omnibus”; 4 VII 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2460, nie zachowały się; 1984–1990 rozpracowywany przez Wydział II WUSW w Płocku w ramach SOS krypt. „Kanał”. Zob. karty Mkr-2, EO-4-A/74 dot. J. Brodzkiego z kartoteki odtworzeniowej MSW.

e–e Fragment przekreślony.

9 Jan Huzarewicz (ur. 1948 r.) – inżynier elektryk; pracownik Ośrodka Pomiaru i Automatyki przy KWK „Rymer” w Rybniku-Niedobczycach; 1980–1989 członek KIK w Żorach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. wiceprzewodniczący Krajowej Federacji Samorządów Pracowniczych; w stanie wojennym organizator różnych form pomocy dla rodzin osób internowanych; w sierpniu 1988 r. członek KS w KWK „Krupiński”; 1990–1991 prezydent Żor; 1990–2002 radny Żor; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział V-2 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOS krypt. „Żyd”, 1984–1988 przez SB RUSW w Żorach w ramach KE krypt. „Inżynier”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Huzarewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

f Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

g Pominięto fragment zawierający relacje z wystąpień poszczególnych delegatów na forum zjazdu.

h–h W oryginale wyrażanych w kuluarach opinii.

10 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

i W oryginale Niepodległościowej.

j Pominięto tezy deklaracji KSN. Zob. dokument nr 155 – AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 192.

k Tak w oryginale.

11 Brak bliższych danych.

Nr 159

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Oskar” sporządzona przez inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Szymeckiego dotycząca sytuacji przed halą „Olivia” oraz działalności Niezależnego Zrzeszenia Studentów UG

Gdańsk, dnia 30 IX 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Notatka służbowab

ze spotkania z TW ps. „Oskar” odbytego w dniu 30 bm.

W czasie spotkania TW poinformował mnie, że w dniu 29 bm. w auli MFCh UG odbyła się inauguracja roku akademickiego, w trakcie której aktywiści NZS zabierali głos, wzywając nowych studentów do wstępowania w szeregi tej organizacji. Zapowiedziano także dalsze wykłady TKN. Przedstawiciel NSZZ pracowników UG ogłosił, że w dniu 30 bm. o godz. 16.00 w auli MFCh UG odbędzie się zebranie na temat projektu ustawy o szkolnictwie wyższym. Środowisko akademickie jest zaniepokojone faktem osłabienia roli uczelni i jej samodzielności w tej ustawie.

TW, przebywając pod „Olivią”, spotkał tam Marka Sadowskiego¹ – studenta UG, który jest gościem zjazdu jako reprezentant KKK NZS. W zjeździe biorą udział także Barbara Hejcz² oraz redaktorzy „Reduty” wydający BIPS zjazdowy, studenci UG: Andrzej Zarębski, Ryszard Grabowski³, Szymon Karolewski⁴, Krzysztof Leszczyński⁵. Studenci ci współpracują przy redakcji BIPS i „Głosu Wolnego” pod kierunkiem m.in. Arkadiusza Rybickiego oraz Donalda Tuska⁶, niedawnego aktywisty NZS UG. TW spotkał się na uczelni z Januszem Prendotą, który oświadczył, że za kilka dni ukaże się najnowsze wydanie „Reduty”, zawierające informacje o NZS, o uczelni i zjeździe „Solidarności”. Koszty produkcji „Reduty” w Techno-Service pokrywa z woli rektora uczelnia.

TW, przebywając przed „Olivią”, ustalił, że kręci się tam wielu studentów handlujących lub kupujących kolportowane tam materiały związkowe, wydawnictwa NOW-a i inne nielegalnie produkowane. Przed „Olivią” sprzedaje się także znaczki plastikowe po 25 zł z napisami: „Kocham Związek Radziecki”, „Albin Siwak Superstar” i inne.

W komentarzach znajdujących się pod „Olivią” ludzi i osób z terenu UG na plan pierwszy wysuwają się prowadzone spekulacje na temat wyniku wyborów do władz związku. Przeważają zdania, że w ostateczności wygra Wałęsa ze swoją grupą. W tłumie komentuje się także pojawienie się w Trójmieście cplakatów dot[yczących] zjazdu „Solidarności” z napisem: „Ostrożnie z ogniem”. Część ludzi jest zdania, iż plakat jest prowokacją SB, a inni uważają, że plakat wykonali ludzie z grupy prowałęsowskiej przeciwni „jastrzębiom” i radykałom typu Bujak czy Rulewskic.

Zadania dla TW

Nadal aktualne zadania ustalania nastrojów i rozpoznawania zachowania osób przychodzących pod „Olivię” oraz środowiska akademickiego odnośnie [do] przebiegu zjazdu i sytuacji społ[eczno]-polit[ycznej] kraju.

Nawiązywać kontakty z aktywistami NZS UG, ustalać ich zamierzenia, przejawy wrogiej działalności skierowanej przeciwko partii, SZSP itd.

Uwagi

Spotkanie odbyłem w LK krypt. „Warta”. TW przekazał mi także materiały kolportowane przed „Olivią” w dniu 29 bm.: „Obywatel i Prawo”, Informator NSZZ „Nauty”, Komunikat 240 Regionu Łódzkiego.

Przedsięwzięcia

Uzyskane inf[ormacje] przekazać do Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] kom[endy] i wykorzystać w sprawie krypt. „Mrowisko”.

Poprzez TW „Andrzeja” ustalić przebieg zebrania „Solidarności” w dniu 30 bm.

Insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III

(–) ppor. R[yszard] Szymecki

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – spr[awa] „Mrowisko”

Opr. RS/BD

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 113, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Inf[ormacja] z przebiegu – KC PZPR, ocena, 1 X [19]81 [r.].

1 Marek Sadowski (ur. 1958 r.) – student filologii polskiej na UG; członek NZS i KSS „KOR”; w grudniu 1981 r. uczestnik demonstracji ulicznych w Gdańsku, za co został ukarany grzywną przez kolegium ds. wykroczeń; 31 III – 12 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Ogrodnik”; 22 III 1983 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gdańsku jako kandydat na TW; 17 VII 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-21216, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. M. Sadowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

2 Barbara Hejcz (ur. 1956 r.) – pedagog; 1978–1982 studentka pedagogiki na UG (absolwentka w 2001 r.); 1978–1979 uczestniczka niezależnych obchodów rocznic Grudnia ’70; od 1979 r. współpracowniczka KSS „KOR”, SKS i WZZ Wybrzeża; kolporterka wydawnictw drugoobiegowych; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; współzałożycielka NZS na UG; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; 30 VIII 1982 r. aresztowana, osadzona w Areszcie Śledczym w Gdańsku, 20 IV 1983 r. zwolniona; 1985–1987 kolporterka wydawnictw podziemnych; 1984–1985 działaczka Młodej Inteligencji Katolickiej; w 1987 r. zatrzymana na 48 godzin; 1982–1983 rozpracowywana przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Latawiec”, 1986–1990 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Ośmiornica”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Barbara_Hejcz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Ryszard Grabowski (1957–1995) – filolog polski, dziennikarz; w 1980 r. współzałożyciel NZS na UG; członek redakcji pisma NZS UG „Reduta”; w 1981 r. współorganizator Biura Informacji Prasowej KK NSZZ „Solidarność”, zastępca redaktora naczelnego BIPS; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1985 r. redaktor w Duszpasterskim Ośrodku Dokumentacji i Rozpowszechniania Video (od 1989 r. Video Studio Gdańsk) powstałego przy kościele oo. Pallotynów w Gdańsku-Wrzeszczu; w 1988 r. redaktor naczelny „Gdańskiego Magazynu Katolickiego”; w 1989 r. realizator reportaży Światło idzie z Gdańska i Dzień dobry, Europo; 1989–1991 zastępca dyrektora Ośrodka TVP w Gdańsku; w 1990 r. redaktor cyklu filmów dokumentalnych „Telewizja z podziemia”; szef Telewizyjnej Agencji Informacyjnej w Warszawie. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Grabowski_%28z_Gda%C5%84ska%29 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu i dopisano Plakat.

4 Szymon Karolewski – student Wydziału Historycznego UG; członek TKZ NZS na UG; redaktor pisma NZS UG „Reduta”.

5 Krzysztof Leszczyński – student UG; członek redakcji pisma NZS UG „Reduta”.

6 Donald Tusk (ur. 1957 r.) – polityk, historyk; 1977–1979 uczestnik spotkań informacyjnych i samokształceniowych organizowanych m.in. przez SKS w Trójmieście; współzałożyciel NZS na UG; członek NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 redaktor w Wydawnictwie Morskim; bliski współpracownik Lecha Bądkowskiego i Macieja Płażyńskiego; współzałożyciel i redaktor pism podziemnych, m.in. „CDN” i „Przeglądu Politycznego”; współzałożyciel Kongresu Liberalno-Demokratycznego (1991–1994 przewodniczący); 1991–1993 oraz 2001–2014 poseł na Sejm RP; 1997–2001 senator, wicemarszałek senatu; 2001–2005 wicemarszałek sejmu; współzałożyciel Platformy Obywatelskiej (2003–2014 przewodniczący); 2007–2014 premier, od 2014 r. przewodniczący Rady Europejskiej. Zob. P. Zaremba, Donald Tusk [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 356–357; http://www.encysol.pl/wiki/Donald_Tusk (dostęp 11 II 2019 r.).

Nr 160

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr 4243

Tajne spec[jalnego] znaczenia

30 IX [19]81 [r.], [godz.] 10.15

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 22a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. W serwisie informacyjnym Biura Informacji Prasowej KKP NSZZ „Solidarność”, wydanie zjazdowe nr 18/20 z dnia 29 IX [19]81 r., zamieszczono między innymi oświadczenie dziennikarzy akredytowanych przez KZD następującej treści: „Akredytowani przy I KZD «Solidarności» dziennikarze – członkowie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich wyrażają protest przeciwko kolejnemu wykorzystywaniu Telewizji Polskiej do spowodowania w przeddzień obrad zjazdu napięcia w kraju, którego brzemiennym w skutkach objawem jest strajk w kopalni «Szczygłowice». Jak świadczą (przedstawione nam przez naocznych świadków wydarzeń) fakty, przyczyną skłócenia załogi, a w konsekwencji incydentów na terenie kopalni zakończonych aresztowaniem działacza «Solidarności», była próba nieobiektywnego przedstawienia stanowiska załogi przez ekipę «Dziennika Telewizyjnego» [we] wrażliwej kwestii uchwały nr 199. Budzi nasz sprzeciw posłużenie się ekipą dziennikarską telewizji do gry politycznej w myśl skompromitowanego w sierpniu 1980 r. scenariusza. Budzi naszą dezaprobatę postawa niektórych dziennikarzy, którzy godzą się wykonywać polecenia zmierzające do dezinformacji i jątrzenia społeczeństwa, w czasie gdy w interesie narodu i państwa najwyższym nakazem moralnym jest dążenie do ugody i poszukiwanie kompromisowych rozwiązań nabrzmiałych sprzeczności.

Wykorzystywanie środków masowego przekazu, a zwłaszcza telewizji, do wytwarzania sztucznych podziałów w społeczeństwie i burzenie spokoju wywołuje nasz stanowczy protest. Jednocześnie popieramy stanowisko delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego apelujących do załóg kopalń, aby zaniechali strajku na czas trwania zjazdu”.

Oświadczenie podpisało dotychczas 27 dziennikarzy.

2. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż Region Dolnego Śląska w sposób konsekwentny dąży do zdobycia silnej pozycji w związku. Zawarł już porozumienie z Regionem Szczecińskim, by wzajemnie popierać kandydatów obydwu regionów. Rozważane są możliwości dalszych porozumień w tym zakresie. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że do władz krajowych wejdą Frasyniuk i Konarski.

3. Według TW ps. „Wiktor” bardzo utrudniony jest dostęp do materiałów zjazdowych. Formują się długie kolejki, które wprost rozchwytują materiały. Szczególnie w kolejkach widoczni są korespondenci i dziennikarze.

4. Wieloźródłowe informacje potwierdzają, iż w kuluarach zjazdu nadal odbywają się różnego rodzaju akcje zdobywania zwolenników przez osoby pragnące kandydować do władz związku. Toczy się także walka pomiędzy L[echem] Wałęsą i A[ndrzejem] Gwiazdą, w której starają się [oni] nawzajem skompromitować. Podjęta została przez niektórych delegatów kampania przeciwko Bujakowi, lecz on wydaje się pewny swojej pozycji i nie przywiązuje do tego żadnej wagi.

5. Uzyskano tekst oświadczenia KKK NSZZ „Solidarność” Pracowników Prokuratury PRL z dnia 26 września br. w sprawie represji wobec prokuratorów – członków związku: „W ostatnich dniach w niektórych jednostkach prokuratury miały miejsce rozmowy kierownictwa tych jednostek z niektórymi prokuratorami – członkami NSZZ «Solidarność». W rozmowach tych wzywano ich do tzw. samookreślenia się, stwierdzając całkowitą sprzeczność pomiędzy charakterem pracy w prokuraturze a przynależnością do «Solidarności». Sugerowano wystąpienie ze związku bądź zwolnienie się z pracy, a w niektórych wypadkach wręcz w sposób ultymatywny żądano zajęcia stanowiska w określonym krótkim czasie, informując, że w razie dalszej przynależności zastosowane będą przepisy umożliwiające zwolnienie tych osób na podstawie tzw. niedawania rękojmi należytego spełnienia obowiązków. W trakcie rozmów stwierdzono, że prowadzone są one na wyraźne polecenie kierownictwa Prokuratury Generalnej.

Wypada podkreślić, że te ostatnie fakty poprzedzone były wieloma przejawami wrogiego stosunku kierownictwa prokuratury do samego istnienia w tym organie kół «Solidarności» oraz działaniami podejmowanymi przeciw poszczególnym organizacjom i pojedynczym działaczom, noszącymi wszelkie znamiona utrudniania działalności statutowej związku i szykanowania jego członków. W związku z powyższymi faktami KKK NSZZ «Solidarność» Pracowników Prokuratury PRL wyraża stanowczy protest wobec działań kierownictwa prokuratury.

Uważamy, że stanowią one jaskrawe pogwałcenie obowiązującego prawa, a szczególnie postanowień Międzynarodowego Paktu Praw Społecznych, Gospodarczych i Kulturalnych oraz konwencji nr 87 i 98 Międzynarodowej Organizacji Pracy, gwarantujących prawo do swobodnego zrzeszania się i ochrony przed dyskryminacją za działalność związkową. Z wielu docierających do nas sygnałów można sądzić, że działania w dalszej kolejności dotkną innych pracowników państwowych – członków naszego związku.

Wyrażamy przekonanie, że cały nasz związek i jego władza są w stanie zapewnić ochronę statutowych praw wszystkich członków NSZZ «Solidarność». Warszawa, dnia 26 IX 1981 r.”.

6. W „Olivii”, gdzie odbywa się zjazd „Solidarności”, jest całkowity zakaz sprzedaży i kolportażu jakichkolwiek materiałów propagandowych bez zgody Biura Prasowego. Dlatego też zorganizowano bazar przed halą „Olivia”, gdzie sprzedawana jest duża ilość różnorodnych wydawnictw bez jakiejkolwiek kontroli ze strony zjazdu.

7. Z jednoźródłowej i dotychczas niepotwierdzonej informacji wynika, iż prof. Lipiński w wywiadzie dla BBC oświadczył, że w Polsce reaktywowana będzie działalność Polskiej Partii Socjalistycznej.

8. W dniu 28 IX br. odbyło się kolejne zebranie delegatów z Regionu Dolny Śląsk. Ponownie omawiano kwestię kandydowania do władz związku Lenkiewicza. Pomimo negatywnej postawy delegatów, którzy zarzucali Lenkiewiczowi popełnianie przestępstw gospodarczych, Lenkiewicz w dalszym ciągu nie rezygnuje z kandydowania i deklaruje się jako zwolennik wprowadzenia do władz jak największej ilości robotników z dużych zakładów. W trakcie spotkania wyrażono opinię, że K[arol] Modzelewski nie osiągnie swoich celów i traci zaufanie.

9. Z wieloźródłowych informacji wynika, że w kuluarowych rozmowach delegaci wyrażają przekonanie, że sprawa obsady czołowych stanowisk we władzach związkowych została przesądzona. Wymienia się przy tym następujące osoby: L[ech] Wałęsa – przewodniczący, Z[bigniew] Bujak – jako pierwszy zastępca i prof. Geremek – sekretarz KKP. W odniesieniu do A[ndrzeja] Gwiazdy i B[ogdana] Lisa istnieje przekonanie, że nie wejdą do władz. A[ndrzej] Gwiazda został dobity ostatnim wystąpieniem L[echa] Wałęsy, a ponadto zarzuca się mu działanie w oderwaniu od opinii regionu. Coraz szerszych ram nabiera też sprawa sojuszu delegatów – robotników. Grupa ta liczy obecnie ok. 100 osób, głównie z regionów: Gdańsk, Mazowsze, Wielkopolska, Wrocław. W grupie tej wyrażane są poglądy, że L[ech] Wałęsa nie powinien otrzymać więcej niż 60 [proc.] głosów. Argumentują to tym, że w przypadku udzielenia [mu] większego poparcia L[ech] Wałęsa stanie się dyktatorem i większy wpływ na działalność związku uzyskają eksperci i doradcy. Poparcie 60 proc. delegatów dla L[echa] Wałęsy stworzy gwarancję liczenia się z opinią szeregowych członków związku.

10. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż Bagiński i Cwóźdź² nawiązali kontakt z grupą delegatów Regionu Mazowsze związaną z ugrupowaniem katolickim. Wśród delegatów rozpowszechniają oni informację [o] nieuwzględnianiu w przyszłej działalności związkowej jako siły napędowej osób związanych z KOR. Posiadają opracowaną deklarację ideową, którą kolportują wśród delegatów ze środowiska robotniczego.

11. Z dużym aplauzem delegatów spotkało się wystąpienie A[ndrzeja] Zająca³, który zaatakował KKP za niedostrzeganie spraw robotniczych i postulował wprowadzenie do władz prawdziwych robotników.

12. Z informacji w zakresie rozpoznania aktualnej sytuacji wśród delegatów poszczególnych regionów wynika, iż:

– z Regionu Katowice nadal nie rezygnuje z kandydowania Świtoń. Zamierza on udzielić poparcia KPN, gdyż widzi ona w Wałęsie swego głównego wroga;

– wśród delegatów Regionu Mazowsze doszło do wyraźnego rozbicia, jeśli chodzi o kandydatury do władz związku. Do KKP typowani są: Bujak, Dyner – popierany przez Wujca, Lasockiego⁴, M[arię] Tyszkiewicz⁵;

– delegaci z Łodzi [przedsta]wili listę kandydatów do KKP. Są to: G[rzegorz] Palka, J[erzy] Kropiwnicki, B[enedykt] Czuma⁶, A[ndrzej] Terlecki⁷, W[łodzimierz] Bogucki⁸.

13. Z rozpowszechnianej przez M[acieja] Grzywaczewskiego⁹ informacji wynika, iż ma powstać rząd ocalenia narodowego, w którym Wałęsa pełnić ma rolę wicepremiera.

14. Wśród załóg pracowniczych czołowych zakładów przemysłowych w Trójmieście panuje przekonanie, że umiarkowana linia reprezentowana przez L[echa] Wałęsę jest jedyną słuszną w aktualnej sytuacji politycznej. Zbyt radykalne stawianie spraw może skończyć się porażką „Solidarności” lub doprowadzić do trudnych do przewidzenia wydarzeń. Pomimo zastrzeżeń uznaje się też stanowisko KKP w sprawie samorządu, przy czym wyrażane są obawy, jak te sprawy będą realizowane w praktyce. Przewidywana jest możliwość wystąpienia sytuacji konfliktowych w kwestiach płacowych i w związku z planowanymi redukcjami etatów. Duże zainteresowanie budzi fakt wystąpienia na zjeździe przedstawiciela MO, przy czym nie są notowane głosy protestu.

15. Z uzyskanej informacji wynika, iż wśród delegatów Regionu Szczecińskiego szeroko komentowana jest sprawa osadzenia w areszcie śledczym Podolskiego¹⁰ z Gryfina za pobicie funkcjonariusza MO. Część delegatów na czele z Romaszewskim domaga się wykorzystania forum zjazdu do obrony wymienionego.

Władze związkowe Regionu Szczecińskiego natomiast nie podejmują żadnych działań na rzecz Podolskiego, a nawet zdjęły teleks do Warszawy, który miał stanowić podstawę działania Biura Interwencji w tej sprawie. A[ndrzej] Gwiazda w związku z tą kwestią wyraził pogląd, iż związek jest dziesięciomilionową bandą, która nie potrafi obronić swoich.

16. Jak wynika z uzyskanej informacji, Chojecki ma zamiar zlikwidować NOW-ą, a na jej miejsce chce powołać spółkę wydawniczą, której członkami byliby najwybitniejsi literaci i naukowcy polscy, natomiast akcjonariuszami, którzy by ją finansowali – obywatele USA, Kanady i Australii. Z posiadanego rozpoznania wynika również, że Chojecki w najbliższym czasie wyjeżdża do Frankfurtu n[ad] Menem (przez Szwecję) na targi książki, na które zamierza zabrać między innymi pamiętniki Chruszczowa i Churchilla oraz niewydane w ZSRR książki Bułhakowa.

17. W środowisku dziennikarskim panuje opinia, iż najprawdopodobniej delegaci MO są sterowani przez Służbę Bezpieczeństwa i mają za zadanie przenikać do „Solidarności” i poprzez działalność odśrodkową prowadzić destrukcję związku.

18. Do MKZ w Gdańsku wpłynął teleks nadany przez Delegaturę Regionu Świętokrzyskiego w Skarżysku następującej treści: „W dniu dzisiejszym dyrektorzy naszych przedsiębiorstw i zakładów otrzymali z Ministerstwa Sprawiedliwości pakiet pism opatrzony napisem «poufne». Zawarte są w nim między innymi dyrektywy, w jaki sposób postępować z manifestującymi robotnikami lub – jak oni tam [to] określają – prowokacjami robotniczymi. Są w nim określone kary za wystąpienia robotnicze, opiewające w wymiarze kar od 3 m[iesię]cy do 10 lat”.

19. Z uzyskanej informacji wynika, iż w dniu 28 IXb br. o godz. 21.00 odbyło się spotkanie Regionu Małopolska z prof. Hutchi[n]sonem i ks. Higginsem. W związku z obchodami w przyszłym roku stulecia ruchu związkowego w USA przedstawiciel AFL-CIO zaprosił na te uroczystości L[echa] Wałęsę, który ma być gościem honorowym. Ks. Higgins na zjeździe przez cały czas pilotowany jest przez Bortnowską z „Tygodnika Powszechnego”.

20. W dniu 28 bm. odbyła się konferencja prasowa organizowana przez Klub Służby Niepodległości – nową organizację powołaną przez W[ojciecha] Ziembińskiego, do której przystąpiło wielu działaczy „Solidarności” i Ruchu Młodej Polski. Najbliższą akcją klubu mają być obchody 11 Listopada połączone z sesją naukową na UW oraz uroczystą mszą pontyfikalną w katedrze warszawskiej.

W przekonaniu wielu delegatów organizacja ta będzie na tyle legalna, aby nie dać się rozwalić jak KPN, a równocześnie na tyle daleka od „Solidarności”, żeby móc wprowadzić to, czegoc „Solidarność” nie może robić jako związek zawodowy, a więc walkę o wolne wybory.

21. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż z MKZ Mazowsze nadeszła partia papieru do druku czasopism, które między innymi są sprzedawane na stoisku obsługiwanym przez przedstawicieli Mazowsza. W rozprowadzaniu materiałów pomagają harcerze z Kręgu im. Małkowskiego (Niezależny Związek Harcerstwa Polskiego).

22. W kuluarach zjazdu w dalszym ciągu dużo mówi się o interwencji ZSRR. Rozsiewa się paniczne wiadomości, iż wojska radzieckie są już w pobliżu Gdańska. Rulewski i jego grupa są głównymi inicjatorami tej akcji.

23. Z niepotwierdzonej, jednoźródłowej informacji wynika, że delegaci z Regionu Katowickiego na wypadek represji władz opracowują system strajku oraz przygotowują instytucje tzw. drugiej grupy kierowniczej.

24. W kuluarach zjazdu notuje się dużą aktywność delegatów Regionu Mazowsze, którzy prowadzą akcję agitacyjną na rzecz wyboru Bujaka przewodniczącym związku. Podobną kampanię prowadzą delegaci dz Łodzi, Bydgoszczy, Małopolski i Gdańska – forsują swoich kandydatówd.

25. Wśród delegatów Regionu Gdańskiego są podzielone zdania w kwestii udzielenia poparcia Wałęsie czy Gwieździe. M.in. [pracownicy] stoczni i „Elektromontażu” wyrażają poparcie Wałęsie, natomiast portowcy wypowiadają się za Gwiazdą.

26. Delegaci z Regionu Bydgoskiego krytykują fakt powołania do sztabu antykryzysowego wojewodów bydgoskich odwołanych ze stanowisk po bydgoskim incydencie.

27. Oceniając dotychczasowy przebieg zjazdu, w dyskusjach kuluarowych wielu delegatów twierdzi, iż organizatorzy zjazdu oraz siły skupione wokół Wałęsy nie są zainteresowani szybkim zakończeniem zjazdu, sądząc, że Wałęsa ze swoją popularnością może tylko na tym skorzystać. Dotychczasowe obrady i przebieg zjazdu są określone jako walka polityczna i prywatne rozgrywki, co nie leży w sferze zainteresowań szeregowych delegatów, dktórzyd uważają, iż winny być wyeksponowane szczególnie podstawowe problemy ludzi pracy, m.in.: sprawy socjalno-bytowe, problematyka warunków pracy, BHP itp.

28. Dnia 29 bm. stwierdzono kolportaż ok. 80 publikacji, przede wszystkim wśród uczestników zjazdu.

[…]e

Z[astęp]ca kom[endanta] woj[ewódzkiego] MO ds. SB

w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Zaszyfrował: Szac, dnia 30 IX [19]81 r., godz. 14.00

Rozszyfrował[a]: Kowalska, godz. 15.50

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 2, k. 152–163, oryginał, mps.

a Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Żaczek, tow[arzysz] Burak, 1 X [19]81 [r.].

2 Nie było delegata o takim nazwisku. Być może chodzi o Ryszarda Gwiżdża.

3 Andrzej Zając (ur. 1945 r.) – ślusarz; pracownik przedsiębiorstwa „Metalplast” w Bielsku-Białej; w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 27 I 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; od 1982 r. na emigracji we Francji; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Bielsku-Białej w ramach SOS/SOR krypt. „Element”; 29 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Bielsku-Białej pod nr. 5634 jako TW ps. „Domino”; 20 III 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3347, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. A. Zająca z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Bielsku-Białej.

4 Wojciech Lasocki (ur. 1946 r.) – mechanik samochodowy; pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus” w Warszawie; przewodniczący Zarządu Wydziałowego NSZZ „Solidarność” w „Ursusie”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. organizator czterogodzinnego strajku, nakłaniał do podjęcia strajku okupacyjnego; 12 I 1982 r. aresztowany, 4 II 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 3 lata więzienia; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO w ramach SOR krypt. „Świt”/„Kontra”.

5 Maria Tyszkiewicz (ur. 1948 r.) – inżynier; pracowniczka Biura Projektów i Usług Technicznych Budownictwa Przemysłowego „Centrum-Export” w Warszawie; członek KZ NSZZ „Solidarność”, Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa Regionu Mazowsze, KKK Pracowników Budownictwa i ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku.

6 Benedykt Czuma (ur. 1941 r.) – inżynier; konstruktor i technolog w Zakładzie Doświadczalnym Techniki Medycznej w Łodzi; współzałożyciel i działacz organizacji „Ruch” (ps. „Dyś”, „Dysio”); 20 VI 1970 r. aresztowany za przygotowania do podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie, 23 X 1971 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 6 lat więzienia, 25 IX 1974 r. zwolniony na mocy amnestii; 1977–1978 działacz Nurtu Niepodległościowego; od 1977 r. członek ROPCiO; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; redaktor naczelny tygodnika „Solidarność Ziemi Łódzkiej”; 13 XII 1981 r. – 7 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Łęczycy i Łowiczu; 1989–2000 członek ZChN; 1960–1963 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SEO/SOO krypt. „X-10”, 1970–1973 przez Wydział III KM MO/KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Omega”, w 1975 r. w ramach SOR krypt. „Sextet”, 1975–1988 w ramach SOR krypt. „Propagator”. Zob. P. Byszewski, Benedykt Czuma [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 70–71; http://www.encysol.pl/wiki/Benedykt_Czuma (dostęp 18 VIII 2017 r.).

7 Andrzej Różan Terlecki (1952–2012) – filolog polski; 1977–1980 dziennikarz „Życia Warszawy”; 1980–1981 sekretarz redakcji tygodnika „Solidarność Ziemi Łódzkiej”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 9 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu i Łowiczu; 1982–1983 szef regionu Międzyregionalnej Komisji Obrony NSZZ „Solidarność”; 1990–1994 marszałek Sejmiku Samorządowego Województwa Łódzkiego; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Klan”, 1982–1990 przez Wydział III/OKPP KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOR/KE krypt. „Oset”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_R%C3%B3%C5%BCan_Terlecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Włodzimierz Bogucki (ur. 1957 r.) – ekonomista; księgowy w Widzewskich Zakładach Maszyn Włókienniczych „Wifama” w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zielonej Górze, 4 I 1982 r. umieszczony w szpitalu przy Zakładzie Karnym we Wrocławiu, 16 II 1982 r. zwolniony; 1984–1988 współzałożyciel i członek podziemnego zielonogórskiego Koła Represjonowanych w Stanie Wojennym; 1980–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Pupil”, 1985–1987 przez pion VI RUSW w Bystrzycy Kłodzkiej w ramach KE krypt. „Żniwiarz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82odzimierz_Bogucki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Maciej Grzywaczewski (ur. 1954 r.) – producent filmowy; członek SKS, ROPCiO, RMP; redaktor pisma „Bratniak” i BIPS; współzałożyciel Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja; pracownik MKZ i KKP NSZZ „Solidarność”; współorganizator I KZD w Gdańsku; 1984–1988 na emigracji we Francji; 1972–1974 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Scena”, 1983–1984 przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Sekretarz”; materiały zarchiwizowano z powodu wyjazdu figuranta za granicę, nie zachowały się. Zob. P. Zaremba, Maciej Grzywaczewski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 109–110; http://www.encysol.pl/wiki/Maciej_Grzywaczewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Zdzisław Podolski (1938–2016) – technik górnictwa; pracownik Elektrowni Dolna Odra w Gryfinie, w 1979 r. zwolniony z pracy; współpracownik KSS „KOR”; 1978–1980 kolporter pisma „Robotnik”, od 1979 r. współzałożyciel i działacz WZZ Pomorza Zachodniego; w 1979 r. sygnatariusz Karty Praw Robotniczych; w 1980 r. współzałożyciel pisma „Robotnik Szczeciński”; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; od 13 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie, 13 II 1982 r. w związku z głodówką pobity, od 11 III 1982 r. hospitalizowany; po zwolnieniu kolporter wydawnictw bezdebitowych w Gryfinie; współwydawca drugoobiegowego pisma „Krawędź. Ziemia Gryfińska”; 1982–1987 wielokrotnie zatrzymywany, kierowany na przymusowe badania psychiatryczne; 6 III 1986 r. skazany przez Sąd Rejonowy w Gryfinie na 2 lata i 3 miesiące więzienia za działalność w Komitecie Obrony Praworządności; rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Szczecinie/RUSW w Gryfinie w ramach KE krypt. „Agitator”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zdzis%C5%82aw_Podolski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b W oryginale V.

c W oryginale co.

d–d Wpisano odręcznie.

e Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 161

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr] a4242/10a

Gdańsk, dnia a30 IXa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 2a3a

1. Zdaniem obserwatorów czwarty dzień obrad zjazdu delegatów NSZZ „Solidarność” przebiegał po raz pierwszy z akcentami robotniczymi. Pojawiły się między innymi głosy, że „Solidarność” jest związkiem zawodowym, jak również żądano rozliczeń z urządzeń poligraficznych oraz wpływów dewizowych przekazywanych na konto „Solidarności”. Część delegatów z oburzeniem przyjęła informację o pokrywaniu wydatków na alkohol, stwierdzając, że w przyszłości członkowie nie pozwolą na podobne rozdysponowanie składek członkowskich. Fakt pojawienia się nurtu robotniczego komentowany jest również jako kolejny element gry wyborczej oraz przygotowania gruntu do przeforsowania rozdanego delegatom projektu programu będącego wynikiem pracy zespołów w przerwie między turami zjazdu.

2. Fakt zasłabnięcia J[ana] [Józefa] Lipskiego J[acek] Kuroń skomentował jako reakcję na wystąpienie Sobieraja. Z inspiracji Kuronia J[an] [Józef] Lipski miał zabrać głos, aby dać „odprawę” Sobierajowi. W swojej dalszej wypowiedzi Kuroń na pytanie, co sądzi o powołaniu Klubu Służby Niepodległości, stwierdził: „Zamienił stryjek siekierkę na kijek”.

3. Nadal pierwszoplanowym tematem w kuluarach zjazdu są kandydaci do władz „Solidarności”. Między innymi przewodniczący Regionu Gorzowskiego – Borowski¹ stwierdził, że Region Pomorza skupiający Szczecin, Gorzów, Piłę, Koszalin i Słupsk wysuwa kandydaturę M[ariana] Jurczyka na przewodniczącego KKP. Prowadzone są intensywne działania zmierzające do zdobycia poparcia jak największej ilości delegatów. M[arian] Jurczyk wyraził zgodę na kandydowanie. W dalszej wypowiedzi Borowski powiedział, że Jurczyk jest przekonany, iż akcje Wałęsy z dnia na dzień spadają. W toku dalszej wypowiedzi wyjaśnił, że w zasadzie nie chodzi tu o Jurczyka, tylko „trzeba utrzeć nos Wałęsie”. W szerokich kuluarowych dyskusjach ostatnio jako najpoważniejszych kandydatów do władz „Solidarności” wymienia się nazwiska: L[echa] Wałęs[y], Z[bigniewa] Bujak[a], M[ariana] Jurczyk[a], Kopaczewski[ego], Geremk[a], Wądołowski[ego]. Stosunkowo niewiele mówi się o Gwieździe. Z uzyskanych informacji wynika, iż jego dzisiejsze wystąpienie odebrano bardzo krytycznie. Uznano, że w stosunku do poprzedniego jest to całkowita zmiana kursu. Poprzedni atak na KKP i Wałęsę i dzisiejsza pozytywna ocena działalności KKP przyjęte zostały jako rozgrywka [w] kampanii wyborczej Gwiazdy i Wałęsy. Podobnie oceniono wystąpienie L[echa] Sobieszka z Gdańska, który przytaczając cytaty z dzieł Lenina na temat wzoru rewolucjonisty, stwierdził, że „KKP to świnie, które zdradziły sprawy «Solidarności»”.

4. W dalszym ciągu żywo komentowane jest oświadczenie o rozwiązaniu KSS „KOR”. Część uczestników zjazdu prowadzi spekulacje na temat przypuszczalnej formy działania radykalnego odłamu „Solidarności” po oficjalnym rozwiązaniu komitetu.

5. Z niezadowoleniem, szczególnie robotników, przyjęto odpowiedź na zarzut systematycznie zmieniającego się na niekorzyść środowiska robotniczego bstosunku robotników do inteligencji w KKPb. Nieprzekonywająca była replika, że podobna krytyka jest wynikiem usiłowania doprowadzenia do konfliktu pomiędzy obydwoma wymienionymi środowiskami.

6. Temat zjazdu szeroko dyskutowany jest w zakładach pracy Trójmiasta, m.in. w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, gdzie szczególnie gorąco dyskutowana była sprawa rozwiązania KSS „KOR” z jednoczesnym utworzeniem Klubu Służby Niepodległości. Wśród pracowników umysłowych tematem komentarzy i spekulacji jest przede wszystkim wybitnie polityczny program klubu. Fakt zaproszenia i uczestnictwa wśród delegatów przedstawicieli ZZ FMO wzbudził wśród zatrudnionych znaczne zainteresowanie, ale podobnie jak komentarz przedstawiony za pośrednictwem radiowęzła zakładowego pozbawiony jest tendencyjnych interpretacji.

7. J[an] Rulewski w wywiadzie dla BBC stwierdził, iż będzie kandydował do władz KKP. Fakt ten nastąpił po dość długiej rozmowie z A[ndrzejem] Gwiazdą. Jak wynika z posiadanych informacji, J[an] Rulewski wśród delegatów woj[ewództwa] bydgoskiego jest poddawany ostrej krytyce. Nikt z delegatów nie ma jednak odwagi, aby z taką ckrytykąc wystąpić oficjalnie. Na 29 delegatów 15 zapowiada głosowanie p[rzeciw]ko L[echowi] Wałęsie. Dzisiejsze wystąpienie przedstawicieli Regionu Bydgoskiego Winiarskiego i Paterka przygotował J[an] Rulewski. Po wystąpieniu Paterka J[an] Rulewski miał do niego duże pretensje za zniekształcenie jego zasadniczego kierunku. Rulewskiemu chodziło szczególnie o zdecydowany atak na Wałęsę.

8. W kuluarowych rozmowach delegatów woj[ewództwa] poznańskiego komentowano postawę L[echa] Wałęsy. Z wygłaszanych opinii wynika, że pod jego adresem są kierowane zarzuty, że ogrywa wszystkich swoją osobą. Wystąpienia jego są coraz bardziej dyktatorskie, nieznoszące sprzeciwu, co bardzo denerwuje delegatów. W tej sytuacji rośnie ilość delegatów niechętnych mu. Niemniej jednak znaczna część delegatów twierdzi, że w przypadku gdyby Wałęsa przegrał wybory, mieliby znaczne trudności z wytłumaczeniem tego faktu swoim wyborcom w zakładach pracy, gdzie Wałęsa ma duży autorytet.

9. Z uzyskanych informacji wynika, że wśród działaczy MKZ Gdańsk dużo mówi się na temat braku w ostatnim okresie reakcji organów porządkowych w stosunku do ekipy „Solidarności” zajmującej się malowaniem wrogich haseł na murach, płotach itp. Ekipę tę utworzył jeszcze przed zjazdem L[ech] Sobieszek, przy pomocy K[onrada] Marusczyka i A[ndrzeja] Gwiazdy. Ekipa ma być używana w różnych regionach kraju. Prawdopodobnie w dniu 29 IX br. część członków tego zespołu wyjedzie w godzinach wieczornych na teren Szczecina. Każdy z członków grupy jest wyposażony w minimagnetofon produkcji japońskiej. Malujący mają je włączać w przypadku zatrzymań bądź dyskusji z interweniującymi funkcjonariuszami MO. Jak się ocenia, represjonowanie członków grupy malarskiej przez organa porządkowe byłoby na rękę niektórym działaczom z radykalnego skrzydła gdańskiego Zarządu Regionalnego. Według opinii Marusczyka, w przypadku gdyby ktoś z ekipy malującej został zatrzymany i osadzony w areszcie, to w regionie zostałby ogłoszony stan gotowości strajkowej bądź ewentualnie strajk powszechny. Taka sytuacja byłaby bardzo wygodna dla Gwiazdy i jego sprzymierzeńców.

10. W dniu dzisiejszym w Gdańskich Zakładach Graficznych powielono 150 egzemplarzy tekstu uchwał sejmowych o samorządzie i przedsiębiorstwie w języku angielskim. Teksty tych uchwał drukowane były na potrzeby zjazdu „Solidarności”. Wręczone one zostaną wszystkim dziennikarzom akredytowanym w Biurze Prasowym Zjazdu oraz zaproszonym przedstawicielom central związkowych. Polecenie druku wydał A[ndrzej] Jarmakowski. Wykonano ajea nieodpłatnie na papierze dostarczonym przez „Solidarność”.

Również w dniu dzisiejszym, tj. 29d IX br., bez wiedzy i powiadomienia członków Zarządu KZ NSZZ „Solidarność” w Prasowych Zakładach Graficznych wyrażono votum nieufności dla Prezydium i KZ NSZZ „Solidarność” w tych zakładach, m.in. [dla] członka Prezydium KKK P[racowników] P[oligrafii] K[rzysztofa] Majewskiego². Wymienionemu i całemu prezydium zarzuca się m.in.:

– brak dbałości o sprawy pracownicze i związkowe w zakładzie pracy,

– częste przebywanie K[rzysztofa] Majewskiego poza zakładem pracy.

Nieufność dla obecnego prezydium wyraziło 10 proc. członków KZ w Zakładach Graficznych, co – według statutu – nakazuje przeprowadzenie nowych wyborów.

Wybory będą przeprowadzone poprzez oddanie głosów do urny na zgłoszonych kandydatów. Uprawnieni do głosowania nie zbiorą się na ogólnym zebraniu ze względu na charakter pracy w zakładzie.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 138–141, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Edward Borowski (1939–1987) – technik mechanik; pracownik Elektrociepłowni Gorzów Wielkopolski; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący MKZ w Gorzowie Wielkopolskim; przewodniczący ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – VI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Wawrowie i Ostrowie Wielkopolskim; członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Gorzowskiego; w lutym 1984 r. aresztowany za członkostwo w zdelegalizowanym związku i kolportaż wydawnictw niezależnych, w lipcu tr. zwolniony na mocy amnestii; 1981–1987 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Skryty”/SOR krypt. „Faryzeusze”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Edward_Borowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b–b W oryginale w stosunku robotników do inteligencji KKP.

c–c Poprawiono odręcznie.

d Tak w oryginale.

2 Krzysztof Majewski (ur. 1948 r.) – poligraf; pracownik Prasowych Zakładów Graficznych w Gdańsku; 26 VII 1983 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 47341 jako KO; 27 XI 1985 r. przerejestrowany na TW ps. „Giełgud” i przekazany na kontakt Wydziału III WUSW w Gdańsku; 25 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karta EO-4/77 dot. K. Majewskiego z kartoteki odtworzeniowej MSW.

Nr 162

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący podziałów i walk frakcyjnych w NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr] a4258a

Gdańsk, dnia 30 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Informacja nr a24a

dot[ycząca] niektórych wniosków i propozycji zmierzających do aktywacji działań propagandowych i pozytywnego ukierunkowania przebiegu I KZD „Solidarności”

1. W nawiązaniu do przebiegu dyskusji zjazdowej (29 IX 1981 r.) w kwestii określenia stosunku delegatów do KSS „KOR” i podjęcia stosownej uchwały należy uwzględnić fakt, że pod ocenę zjazdu zgłoszono łącznie 3 propozycje dokumentów (Region Małopolska, Pb[aweł] Niezgodzki z Mazowsza i A[ndrzej] Sobieraj z Radomia), które spotkały się ze zróżnicowanym i przy tym wcale nie pozytywnym przyjęciem, a propozycja uchwały „dziękczynnej” zgłoszona przez A[ndrzeja] Sobieraja wywołała, z uwagi na swój pochlebny ton, najwięcej kontrowersji wśród delegatów i innych uczestników zjazdu.

2. W związku ze wzrostem liczby wystąpień delegatów – autentycznych robotników sugerujących jednoznacznie konieczność niezwłocznego zajęcia się przez „Solidarność” problematyką czysto związkową i potrzebami załóg zaistniała możliwość dokonania przez władze państwowe gestu pojednawczego i wyjścia naprzeciw temu zdrowemu robotniczemu nurtowi.

2.1. Przychylnie przez delegatów (nie można również wykluczyć pozytywnego wpływu na dalszy tok obrad i przebieg wyborów) i społeczeństwo mogłoby zostać przyjęte np. wystąpienie akceptowanego społecznie członka władz państwowych, podkreślające jeszcze raz gotowość do szerokiej współpracy z tymi siłami, również w „Solidarności”, które stawiają na pierwszym miejscu dobro kraju i narodu, widzą dla siebie miejsce w socjalistycznych ramach ustrojowych. (Występującym ze zrozumiałych względów nie może być w chwili obecnej wicepremier M[ieczysław] Rakowski). W wystąpieniu tym można by dokonać [z]różnicowania robotniczego nurtu związku „Solidarność” i jego radykalnej, jawnie opozycyjnej części reprezentowanej przez „prominentów” związkowych, działaczy opozycyjnych, niektórych doradców itd. Ostatnie decyzje sejmu należy potraktować jako istotny element nowej formy społecznego dialogu.

2.2. W kontekście przedłożonej propozycji wskazane byłoby również rozważenie możliwości przejściowego (lub stałego – co będzie zależało od uzyskanych efektów) zaniechania ostrego, jednostronnie krytycznego tonu naszej propagandy, której skuteczność oddziaływania właśnie z tych względów jest nieznaczna, a kontrreakcje społeczne często uzasadnione.

2.3. W przypadku pozytywnego oddźwięku ze strony „Solidarności” i faktycznego poparcia proponowanej linii – można byłoby rozważyć zasadność utrzymania niektórych podjętych działań prewencyjnych w odniesieniu do działaczy i aktywistów „Solidarności”.

2.4. Działania propagandowe należy ukierunkować aktualnie na:

– pogłębianie zaistniałej i szeroko komentowanej rozbieżności celów między kierowniczymi gremiami „Solidarności” w niektórych regionach, np. Rulewski, Słowik, Gwiazda, niektórymi członkami, doradcami i ekspertami KKP – a jej robotniczym przedstawicielstwem;

– podkreślanie niekorzystnej z tego punktu widzenia struktury socjalnej delegatów;

– eksponowanie „etatowego” charakteru łączności ze związkiem przez większość delegatów;

– wykazywanie braku faktycznego zatrudnienia przez wielu doradców i „manipulatorów” (głównie z szeregu tzw. opozycji demokratycznej i b[yłego] KSS „KOR”);

– pokazywanie faktów wyrastania w łonie „Solidarności” nowych „prominentów”, tym razem niebędących reprezentantami władzy, m.in. Bujak, Słowik, Rulewski, Sobieraj;

– ukazywanie osób manipulujących nastrojami delegatów i próbujących każdorazowo „zdrowe” wypowiedzi delegatów dyskredytować, imputując im dążenie do rozbicia związku przez wprowadzenie podziałów na robotników i inteligencję bądź też na „doły” i „górę” związkową (szczególną rolę spełniają tu niektórzy doradcy oraz J[acek] Kuroń);

– eksponowanie, że znaczna część delegatów reprezentujących załogi przedsiębiorstw i zakładów coraz częściej podkreśla, że nie rozumie języka zjazdu oraz coraz głośniej podkreśla swe oczekiwanie i zniecierpliwienie brakiem decyzji i uchwał zmierzających do poprawy warunków pracy i życia ludzi pracy;

– uwzględnianie faktu, że coraz częściej robotnicze niezadowolenie skierowane jest przeciwko doradcom i ekspertom, których uważa się za osoby „rozgrywające” własną politykę w ramach „Solidarności” i spychające ją na tory politycznego awanturnictwa. Sytuacja ta otwiera nowe możliwości naszego propagandowego oddziaływania.

3. W związku z ujawnieniem się na zjeździe nurtu autentycznie robotniczego i prowadzoną przeciwko niemu nagonką przez grupy inteligencko-radykalne kierunek tego ataku w znacznym stopniu został również wymierzony przeciwko L[echowi] Wałęsie jako robotnikowi.

Prowadzone są przez nich działania, aby w nowych układach posiadali oni nadal możliwość „osaczenia” Wałęsy inteligenckimi radykałami i doradcami, a nie robotnikami. Szczególnie aktywnie w tę działalność zaangażowani są ostatnio:

3.1. A[ndrzej] Gwiazda, który oprócz licznych ulotek i wywiadów nie stroni również od oficjalnych i kuluarowych wystąpień skierowanych przeciwko temu nurtowi, L[echowi] Wałęsie oraz atmosferze zgody narodowej. W rozmowie z delegatami Regionu Dolnośląskiego (27 IX [19]81 r.) stwierdził on m.in., że „do konfrontacji musi dojść i jest to jedyne wyjście, aby zlikwidować rząd”. Nie ukrywał także, że swym postępowaniem będzie starał się te wydarzenia przyśpieszyć. Oceniając przebieg zjazdu, powiedział on, że to, co się na nim dzieje, jest już istnym cyrkiem, i on sam nie ma już ochoty w nim uczestniczyć. Nie wykluczył również swego dalszego uczestnictwa w kampanii wyborczej o stanowisko przewodniczącego w „Solidarności”.

3.2. A[nna] Walentynowicz, która nadal prowadzi aktywną działalność zmierzającą do kompromitacji L[echa] Wałęsy.

3.3. J[an] Rulewski uważany jest za „zjazdowego kaznodzieję” i „uzdrawiającego nauczyciela”. Są to jednak najczęściej komentarze wypowiadane w kontekście najczęściej negatywnie przyjmowanej jego działalności. Z treści jego licznych wypowiedzi i wywiadów, a także oceny jego działalności wynika, że jakkolwiek pozostaje on aktualnie w otwartym konflikcie z L[echem] Wałęsą, pozycji jego w walce wyborczej nie można lekceważyć i nie doceniać.

3.4. Słowik ostatnio otwarcie wypowiedział się za linią radykalnych i nieodpowiedzialnych rozstrzygnięć oraz przeciwko L[echowi] Wałęsie. Świadczą o tym m.in. następujące fakty:

– obraźliwe, publiczne skrytykowanie przez niego M[ieczysława] Gila, pełnomocnika KKP ds. samorządów robotniczych, do którego w obecności dziennikarzy zwrócił się ze słowami: „Ty k…, sprzedałeś za ruble samorządy”;

– kompromitujące jego zachowanie w trakcie przemówienia L[echa] Wałęsy, kiedy to okazując swoją dezaprobatę, gwizdał na palcach do mikrofonu itd.

3.5. W kampanii przeciwko L[echowi] Wałęsie jego opozycjoniści sięgnęli ostatnio do nowego środka. Próbuje się go szkalować porównaniem roli, jaką spełnia w „Solidarności”, do roli, jaką Siwak spełnia w PZPR. Równocześnie niektóre przemówienia przedstawicieli robotniczego nurtu określa się niejednokrotnie mianem „siwakowszczyzny”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 142–145, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale K.

Nr 163

1981 wrzesień 30, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 30 IX 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 27

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

Z oceny materiałów dot[yczących] drugiej tury obrad zjazdu należy wnioskować, że jednym z podstawowych problemów poruszanych przez delegatów w rozmowach kuluarowych, jak również [w] wystąpieniach oficjalnych, są wybory do władz związkowych. O ile w pierwszych dniach zjazdu trudno było prognozować, która z dwóch ścierających się grup, tzn. „radykałów” i „umiarkowanych”, wyjdzie ze zjazdu zwycięsko, o tyle już dziś z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że zwycięży linia „umiarkowanych” pod przewodnictwem L[echa] Wałęsy. O rozpoczętej walce wyborczej, jak również szansach poszczególnych kandydatów, mogą świadczyć:

1.1. Rozpoczęte przez delegacje poszczególnych regionów „prawybory” do władz, które m.in. odbyły się w:

– Region Mazowsze – kandydować do władz będą: Bujak, Geremek, Gręziak¹, Janas, Jastrzębowski², Jankowski³, Jaworski, Onyszkiewicz, Roman⁴, Wujec;

– Region Małopolska – kandydować do władz będą Syryjczyk [i] Nowak. Reprezentują kierunek umiarkowany, są zwolennikami oddzielenia spraw związkowych od spraw politycznych;

– Region Zielonogórski – kandydować do władz krajowych związku będzie Szynkar Adam⁵;

– z Regionu Szczecińskiego do władz mają akandydowaća: Wądołowski, Kocjan, Banb, Bogacz⁶, Kiecko⁷.

1.2. Zanotowano rozłam w delegacji Zarządu Regionu Dolny Śląsk, w którym utworzono 2 listy kandydatów do KKP. Na tzw. listę robotniczą wytypowano Kunigowskiego⁸, Czarneckiego⁹, Bagińskiego, Konarskiego, Lenkiewicza, Winnika¹⁰, Senia¹¹, Szumiejkę¹² i Sobierajską. Natomiast na tzw. listę korowską wpisano: Kunigowskiego, Czarneckiego, Szulca, Sawickiego, Modzelewskiego, Waszkiewicza i Strzyża. Do chwili obecnej istnieje zgodność co do głosowania na 4 kandydatów, tj. Kunigowskiego, Czarneckiego, Bagińskiego i Konarskiego.

1.3. Na sali obrad krążą listy, na które zbierane są podpisy na kandydatów na przewod[niczącego] związku. Na listach mają znajdować się: Kocjan, Jurczyk, Wądołowski, Rulewski, Gwiazda.

1.4. Rozpoczynają się spotkania osób pretendujących na stanowisko przewodniczącego związku z delegatami poszczególnych regionów. Należy przypuszczać, że w czasie tych spotkań kandydaci na przewodniczącego będą prezentowali swój program dla zjednania sobie wyborców. W dniu 30 bm. o godzinie 20.00 z delegatami Regionu Małopolska spotka się L[ech] Wałęsa.

1.5. Szanse A[ndrzeja] Gwiazdy, pomimo iż nie rezygnuje on z walki wyborczej, są aktualnie niezbyt wielkie. W kuluarach zjazdu określa się go jako „dwulicowca”, tzn. w początkowej fazie zjazdu ostro atakował KKP i L[echa] Wałęsę, by następnie, wiedząc, że nie przynosi mu [to] autorytetu, stwierdzić, że działania KKP były w istniejącej rzeczywistości słuszne i konieczne. W czasie swych wystąpień nie zyskał poparcia grupy autentycznych robotników, którzy spraw związkowych nie chcą łączyć ze sprawami natury politycznej. W dniu 29 bm. Gwiazda spotkał się z delegatami Opola. W trakcie spotkania nie przedstawił żadnego konkretnego programu. Delegaci biorący udział w spotkaniu określili negatywnie jego wypowiedzi, określając je jako taktyczny manewr przed wyborami.

1.6. Zb[igniew] Bujak posiada aktualnie największe szanse na stanowisko pierwszego w[i]ceprzewod[niczącego]. W swym wystąpieniu, popierającym uchwałę KKP w sprawie samorządu, zyskał aprobatę znacznej części delegatów. Ponadto Region Mazowsze prowadzi intensywną kampanię propagandową na rzecz głosowania za Bujakiem.

1.7. Jurczyk – coraz bardziej zauważalny jest wzrost [jego] szans w kandydowaniu do władz związku, nie wykluczając stanowiska przewodniczącego. Wśród delegatów określa się go jako prawdziwego, nieskompromitowanego przywódcę robotniczego strajku. Posiada poparcie znacznej części delegatów: Szczecina, Gorzowa Wlkp., Piły, Koszalina i Słupska. Ponadto Szczecin zawarł porozumienie z Dolnym Śląskiem w zakresie wzajemnego popierania swoich kandydatur w wyborach. W tej sytuacji wzrosną szanse wejścia do KKP również K[arola] Modzelewskiego.

1.8. Rulewski – należy domniemywać, że jego szanse na wejście w skład kierownictwa KKP zmalały. Nie posiada aktualnie pełnego poparcia delegatów swojego regionu, z których ok. 50 proc. ma w głosowaniu opowiedzieć się za Wałęsą. Ponadto w czasie obrad zauważalna jest nieprzychylność delegatów wszelkiego rodzaju wystąpieniom wykraczającym poza sprawy związkowe. W dyskusjach kuluarowych wśród delegatów podnosi się ponadto problem, iż oddanie władzy w ręce ludzi typu Gwiazda, Rulewski może doprowadzić do katastrofy narodowej.

Reasumując powyższe, należy stwierdzić, iż kandydatura Wałęsy na przewodniczącego związku jest niemal niezagrożona. Dodatkowym argumentem, który przemawia za Wałęsą, są wypowiedzi szeregu delegatów, iż w przypadku, gdyby Wałęsę pozbawiono przewodnictwa w związku, zrezygnują z członkostwa w „Solidarności” i zbojkotują zjazd.

2. Problematyka związana z ustawą sejmową o samorządzie pracowniczym po uchwale zjazdu ją akceptującą zeszła z trybuny. Niemniej jest komentowana w kuluarach oraz w niektórych oficjalnych wypowiedziach aktywistów „Solidarności”. Cechą charakterystyczną atmosfery po akceptacji ustawy jest odprężenie wśród delegatów. Wynik natomiast głosowania jest symptomem panującego układu sił i świadczy na korzyść Wałęsy. Część delegatów wyraża obawy, że ustawa, którą określa się jako korzystną, może być w procesie wdrażania w życie wypaczana przez władzę. Pierwsze sygnały świadczą, że środowisko robotnicze Gdańska popiera KKP i stanowisko zjazdu w sprawie samorządu. Aktualną sytuację w odniesieniu do tego zagadnienia można sprowadzić do następujących punktów:

2.1. W kuluarach podkreśla się doniosłość przyjętych w ustawie ustępstw z obu stron. Całą ustawę określa się jako bezprecedensową w dotychczasowej działalności sejmu. Występuje także opinia, że ustawa jest pierwszym elementem tzw. przełamania nomenklatury partyjnej.

2.2. Ustawa jest osiągnięciem „Solidarności” i należy dążyć do zapewnienia skutecznego wdrożenia jej w życie. Przewiduje się przy tym, że ogłoszona lista przedsiębiorstw wyjętych spod ustawy stanie się elementem kontrowersjic między „Solidarnością” a rządem. Krytycznie jest też przyjmowany punkt dot[yczący] powoływania i składu komisji konkursowej dla dpowoływaniad dyrektora.

2.3. Członkowie działającego w Gdańskiej Stoczni Remontowej Komitetu Założycielskiego Samorządu Pracowniczego akceptują projekt ustawy. Przewidują jednakże, że wejście w życie ustaw o samorządzie i przedsiębiorstwie będzie powodowało sytuacje konfliktowe z „Solidarnością” na odcinku wypłat za udział w strajkach, redukcji etatów itd.

2.4. Na temat samorządu wypowiedział się także Rulewski, który potwierdził, że celem związku jest całkowita przebudowa samorządów w kraju, nie tylko w zakładach pracy, ale także w aspekcie terytorialnym, i w konsekwencji także sejmu.

3. Sprawa rozwiązania KSS „KOR” budzi wśród części delegatów znaczne zainteresowanie. Dotyczy to szczególnie aktywistów, których można zakwalifikować do tzw. polityków. Stosunek delegatów do tego wydarzenia nie został dotychczas sprecyzowany. Zaznacza się wyraźna polaryzacja stanowisk. Zgłoszono 3 propozycje dokumentów, których celem było eokreślenie roli i miejscae KOR w ruchu związkowym „Solidarności” [i] podziękowanie za działalność.

3.1. Propozycje dokumentów, które gloryfikowały rolę KOR w organizacji „Solidarności”, nie spotkały się z przychylnym przyjęciem delegatów. Przeważa pogląd, że KOR w ruchu związkowym należy traktować jako siłę wspierającą – instruktażową. Region Radomski zgłosił projekt oświadczenia, w którym stwierdza się, że „Solidarność” nie powstała na bazie KOR.

3.2. Wśród delegatów robotniczych ugrupowania katolickiego rozpowszechniane są informacje w aspekcie niedopuszczania do przyszłej działalności związkowej byłych działaczy KOR – szczególnie jako siły doradczej.

3.3. Prezentowane są w kuluarach poglądy, że rozwiązanie KOR może spowodować przejście „Solidarności” na płaszczyznę działalności czysto związkowej.

3.4. Występuje także opinia, że rozwiązanie KOR jest taktycznym wybiegiem politycznym wysokiej klasy, a utworzenie Klubu Służby Niepodległości jest łączone w komentarzach z tym faktem. Interpretacja tej korelacji jest następująca: KOR stanowił bazę polityczną dla „Solidarności”, szczególnie jej ekstremalnego skrzydła. Rozwiązanie więc KOR spowodowało próżnię, którą wg niektórych ocen ma zapełnić KSN, posiadający program bardzo upolityczniony, o czym świadczą hasła o wolnych wyborach, niezawisłości gospodarczej itd.

3.5. Wg pracowników Biura Prasowego Zjazdu rola KOR w ocenie jego działalności w ruchu związkowym została sprowadzona ostatecznie przez delegatów do właściwych proporcji. Rola KOR została oceniona jako [rola] współuczestnika w tworzeniu „Solidarności” i doradcy, a nie inicjatora w powołaniu związku. Wysuwanie KOR na piedestał przez „polityków” doprowadziło w kuluarach do poważnych spięć, sprowadzających się do ostrych sformułowań w postaci: „Kto tutaj na zjeździe rządzi – KOR czy robotnicy…”. Szereg informacji wskazuje na to, że zwolennicy KOR, którzy podkreślali jego rolę inicjującą, ponieśli porażkę.

3.6. Rozwiązanie KOR spowodowało poważne zaniepokojenie wśród szeregowych działaczy tego komitetu. Mimo rozwiązania KOR pozostaje fundusz Komitetu Samoobrony Społecznej, składający się ze zgromadzonych środków finansowych przeznaczonych dla osób represjonowanych za przekonania.

3.7. Kuroń rozprzestrzenia poglądy, że KOR został wchłonięty przez „Solidarność”. Spotyka się to z negatywnym przyjęciem przez delegatów – robotników, którzy twierdzą, że związek powinien się obejść bez polityki i skoncentrować się na działalności czysto związkowej.

3.8. W ostatnim okresie pojawiły się opinie, że zjazd w ogóle nie powinien się ustosunkowywać do faktu rozwiązania KOR.

3.9. Wg wstępnych informacji na tle uchwał „dziękczynnych” doszło w dniu 29 bm. między Wałęsą a Kuroniem do konfliktu, skutkiem którego było opuszczenie przez Kuronia sali obrad.

3.10. Dnia 29 bm. delegaci szczecińscy przeprowadzili prawybory, w wyniku których członkowie byłego KOR lub sympatycy uzyskali jako kandydaci do władz związku najmniejszą ilość głosów.

3.11. Dnia 30 bm. do Sekretariatu Zjazdu wpłynął teleks, w którym załoga ZWAP w Świdnicy pozbawia Romanowskiego, byłego członka KOR, mandatu. Teleks nie został zaprezentowany na forum zjazdu. Sprawa ma być rozstrzygnięta na forum delegatów ZR.

3.12. W nocy [z] dnia 29 [na] 30 bm. działacze byłego KOR z Modzelewskim na czele odbyli poufne spotkanie na terenie ośrodka w Sobieszewie.

3.13. Należy stwierdzić, że w niektórych regionach, a więc Zachodniopomorskim, Dolnośląskim, Wielkopolskim, występują tendencje do maksymalnego ograniczania ilości członków KOR lub jego sympatyków wśród kandydatów do władz związku.

4. Działalność nielegalnych partii i ugrupowań politycznych.

Wśród obecnych na zjeździe delegatów członków nielegalnych partii i ugrupowań politycznych na szczególną uwagę zasługuje działalność Wojciecha Ziembińskiego. Prowadzi on aktywną działalność propagandową wśród dziennikarzy zagranicznych akredytowanych przy zjeździe na rzecz KSN. W udzielonych wywiadach stwierdza on, iż podstawowym zadaniem KSN będzie walka o wolne wybory do sejmu i rad narodowych. Należy przypuszczać, że KSN swoją działalność rozwinie pod auspicjami NSZZ „Solidarność”, co wynika z wypowiedzi Onyszkiewicza, który stwierdził, że będzie to organizacja związana z „Solidarnością”, gdyż związek ten opiekuje się różnymi organizacjami. Organizacja ta będzie mogła robić to, czego nie może związek na mocy porozumień sierpniowych. Nie można wykluczyć, że NSZZ „Solidarność” po zakończeniu zjazdu w swojej działalności zajmie się wyłącznie sprawami związkowymi, natomiast działania natury politycznej przejmie na siebie KSN.

W opinii członków KPN obecnych na zjeździe jest to kolejna konkurencyjna partia podszywająca się pod hasła KPN.

5. Wnioski i prognozy kompleksowe wynikające z globalnej sytuacji zjazdowej w kontekście przewidywanych sytuacji konfliktowych i innych zagrożeń.

Wśród inicjatyw i przejawów aktywności delegatów i gości zjazdu na podkreślenie zasługuje:

5.1. Fakt podjęcia uchwały przez zjazd dot[yczącej] wysłania wydawnictw „Solidarności” na Międzynarodowe Targi Książki do Frankfurtu – RFN.

5.2. Widoczna tendencja do likwidacji wydawnictwa NOW-a. Na jej miejsce Chojecki chce powołać spółkę wydawniczą, której członkami byliby najwybitniejsi literaci i naukowcy polscy. Na liście książek, które ma zamiar wydać Chojecki, znajdują się m.in. pamiętniki Chruszczowa i Churchilla, książki Bułhakowa, pamiętniki Lechonia oraz pozycje Gombrowicza. Fundusze na spółkę wydawniczą mają pochodzić m.in. z USA, Kanady i Australii.

5.3. W najbliższym okresie działalność NSZZ „Solidarność” prawdopodobnie będzie koncentrować się na wymuszaniu na władzy rozpisania powszechnych wyborów do sejmu i rad narodowych. Charakterystyczne są tu poglądy prezentowane przez grupę delegatów z Leszna. Sugerują oni, że spośród radnych bezpartyjnych oraz SD i ZSL powinna być stworzona opozycja w celu całkowitego wyeliminowania z tych organów osób reprezentujących PZPR. Realizacja tego celu ma nastąpić poprzez tworzenie tzw. komitetów porozumienia jako bloku opozycyjnego. Doraźnym celem jest przeforsowanie własnych inicjatyw na terenie województwa, zaś perspektywicznym – udział w zbliżających się wyborach do sejmu i rad narodowych.

5.4. Grupa byłych członków KOR propaguje potrzebę utworzenia komitetów ocalenia narodowego jako bloku rządzącego z udziałem partii, stronnictw politycznych, Kościoła i związków zawodowych, co – wg ich oceny – ma być pierwszym krokiem w demontażu obecnego systemu władzy.

5.5. K[arol] Modzelewski uważa, że „wygranie” wyborów do sejmu i rad narodowych jest jedyną i najsłuszniejszą drogą przejęcia władzy. Powyższym zamierzeniom wg niego sprzyjać ma fakt osłabienia kanałów przekazywania z ZSRR poleceń dot[yczących] spraw:

a) politycznych,

b) wojskowych,

c) ekonomicznych.

5.6. Na podstawie dotychczasowego przebiegu obrad zjazdu można stwierdzić, że wśród części delegatów związanych z byłymi członkami KOR istnieje trend do przekształcania – za pomocą faktów dokonanych – „Solidarności” w ruch o charakterze politycznym.

5.7. W kuluarach zjazdu co pewien czas i w różnych formach przejawia się zagadnienie powoływania organizacji wzorowanej na ZBoWiD, której członkami zostałyby osoby represjonowane w latach: 1956, 1968, 1970, 1976, 1980.

5.8. W przededniu rozpoczęcia roku akademickiego odnotowano aktywną obecność grupy studentów oraz przedstawicielki NZS UG B[arbary] Hejcz (gość obserwator). Naszym zdaniem środowisko akademickie oczekuje dużego poparcia i pomocy w forsowaniu ustawy o szkolnictwie wyższym.

5.9. W stosunku do funkcjonariuszy MO nadal rozpętywana jest akcja propagandowa. Celem forsowania tego zagadnienia w czasie zjazdu jest wyeliminowanie działań MO skierowanych przeciwko robotnikom. W czasie obrad zjazdu rozkolportowane zostały ulotki sygnowane przez KZ „Solidarność” Ochota, KZ „Solidarność” „Budopol” Warszawa. Odezwy te m.in. przeciwstawiają funkcjonariuszy ZOMO (określanych jako siły szkolone specjalnie do ochrony władzy przed robotnikami) funkcjonariuszom MO, którzy swą pracą służą społeczeństwu.

5.10. Przedstawicielka OBSZ p. Staniszkis ma prawdopodobnie opublikować na zjeździe materiały dot[yczące] dwóch projektów rządowych. Dokumenty te mają w niekorzystnym świetle ukazać transakcję PRL z ZSRR, NRD i CSRS. Zaprezentowany materiał może rozpocząć dyskusję nad nieprawidłowościami [w] handlu z krajami socjalistycznymi, a tym samym materiał ten może posłużyć do uzasadnienia tezy, że nieprawidłowości [w] handlu zagranicznym są m.in. przyczyną obecnej sytuacji gospodarczej.

5.11. Prawdopodobnie pod koniec drugiej tury obrad przedstawiona zostanie sprawa Niezależnych Związków Zawodowych Krajów Socjalistycznych. W kręgu osób zaufanych, blisko związanych z kierownictwem „Solidarności” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, rozpowszechniana jest pogłoska, iż przewidywany jest przyjazd i wystąpienie w dyskusji zjazdowej jednego z założycieli Wolnych Związków Zawodowych Związku Radzieckiego. Na podstawie rozmów kuluarowych przypuszczać należy, że zostanie opracowane kolejne posłanie, adresowane tym razem m.in. do Związku Zawodowego Litwy, Białorusi i Ukrainy. Tematem tym ma się zająć grupa (Bogusław Śliwa, Zbigniew Bełz, Antoni Pietkiewicz, Jerzy Stępieńf), która wcześniej opracowała „Posłanie do ludów Europy Wschodniej”¹³.

5.12. W nocy z dnia 28 [na] 29 bm. w restauracji hotelu „Bristol” w Gdyni odbyło się spotkanie E[dmunda] Bałuki z częścią delegatów. W trakcie prowadzonej rozmowy przedstawił [on] swój program, twierdząc, że:

– należy zmienić ustrój;

– Polska powinna odseparować się od ZSRR, który wszystko z nas „doi”;

– tylko neutralność Polski może uratować kraj;

– jego partia polityczna ciągle rozrasta się i krzepnie.

Stwierdził również, że nie popiera stanowiska KKP w sprawie samorządu robotniczego, krytycznie ocenił przebieg drugiej tury obrad.

6. Atmosfera w kuluarach i na sali obrad.

Atmosfera drugiej tury KZD „Solidarności” od początku przebiega w nerwowej, napiętej atmosferze oscylującej wokół toczącej się ostrej walki gwyborczejgh.

6.1. Coraz wyraźniej zaznacza się podział między delegatami na inteligencję i robotników. Charakterystycznym jest fakt, że takie sytuacje widoczne są nawet przy posiłkach. Przyczyną omawianej sytuacji jest niezadowolenie robotniczej części delegatów z dyskusji, która obraca się wokół zagadnień politycznych, a nie dotyczy ona warunków pracy i życia załóg. Z tego względu część delegatów z grupy ekspertów stara się zacierać fakt rozdźwięku między robotnikami a inteligencją. Na tej podstawie należy oczekiwać różnych głosów mówiących o konieczności współdziałania grup społecznych. Sygnałem tego może być m.in. wypowiedź Małachowskiego, który atakował „wbijanie klina między inteligencję a robotników”.

6.2. Z dotychczasowego przebiegu zjazdu, jak i z wypowiedzi części delegatów należy sądzić, że druga tura nie zakończy się w ustalonym uprzednio terminie, tj. 3 X br.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 159–167, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Anna Gręziak (ur. 1948 r.) – lekarz; pracowniczka Państwowego Szpitala Klinicznego nr 1 w Warszawie; członek KZ NSZZ „Solidarność”, następnie KKK Pracowników Służby Zdrowia; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym organizatorka pomocy dla rodzin represjonowanych; kolporterka wydawnictw niezależnych; 1986–1989 rozpracowywana przez Wydział III-1 SUSW w ramach SOR krypt. „Judym”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Anna_Maria_Gr%C4%99ziak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Jerzy Jastrzębowski (ur. 1937 r.) – filolog, dziennikarz, publicysta; współpracownik KSS „KOR” i KPN; pracownik Polskiego Radia dla Zagranicy; członek KZ NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 organizator antypaństwowych protestów i strajków w Komitecie ds. RiTV; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; w stanie wojennym koordynator warszawskiego Radia „Solidarność”; 1986–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Handlowiec”.

b W oryginale Bacz. Waldemar Ban (ur. 1951 r.) – technik mechanik; pracownik Zakładów Sprzętu Elektrogrzejnego „Predom-Selfa” w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. organizator strajku; członek MKS w Szczecinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; od 28 VIII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; od 1984 r. na emigracji; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Mistrz”.

3 Maciej Jankowski (ur. 1946 r.) – spawacz; pracownik brygady remontowej na UW; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 27 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; po zwolnieniu uczestnik akcji ulotkowo-plakatowych; członek „Vis Solidarność” – odpowiedzialny za dostarczanie papieru i farb drukarskich do druku wydawnictwa „Spojrzenie na…”; zatrzymywany prewencyjnie i karany przez kolegium ds. wykroczeń; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; od 1992 r. przewodniczący ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; 20 X 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III-2 KS MO pod nr. 32093 jako kandydat na TW, 8 XI 1984 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-16646 z powodu odmowy współpracy; 1984–1988 rozpracowywany przez Wydział III-2 RUSW w ramach KE/SOR krypt. „Janek”. Zob. AIPN, 00328/148, Teczka kandydata na TW.

4 Jerzy Roman (ur. 1935 r.) – ślusarz; pracownik Lokomotywowni PKP w Małaszewiczach; członek KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Rejonowej Komisji Koordynacyjnej; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 5 II 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Białej Podlaskiej i we Włodawie; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Białej Podlaskiej w ramach SOS krypt. „Kulisy” oraz KE krypt. „Emeryt”.

5 Adam Szynkar (ur. 1943 r.) – architekt; pracownik Biura Projektowania Budownictwa Komunalnego w Zielonej Górze; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1983–1985 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Zielonej Górze w ramach SOS krypt. „Projektant”.

6 Ryszard Bogacz (ur. 1941 r.) – maszynista; pracownik Lokomotywowni PKP w Szczecinie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK; publicysta w prasie związkowej; 24 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie; działacz Międzyregionalnego Komitetu Obrony Solidarności; w 1984 r. odmówił powrotu do kraju z wycieczki do Danii; 1980–1981 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Płaca”.

7 Mikołaj Kiecko (ur. 1935 r.) – ekonomista; w 1959 r. funkcjonariusz SB; pracownik Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 28 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Szczecinie pod nr. 22925 jako TW ps. „Mak”; przekazany na kontakt Inspektoratu Kierownictwa KW MO w Szczecinie. Zob. karty EO-4/77, EO-4-A/77 dot. M. Kiecki z kartoteki odtworzeniowej MSW.

8 Jan Kunigowski (ur. 1943 r.) – technik radiomechanik; pracownik Zakładów Technologicznych Urządzeń Sterujących „Techma-Bester” w Bielawie; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego organizator strajku okupacyjnego w Zakładach Technologicznych; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Wałbrzychu w ramach SOS krypt. „ZTUS”, 1983–1985 przez SB RUSW w Dzierżoniowie w ramach SOR krypt. „Prostownik”/KE krypt. „Wojtek”.

9 Jerzy Czarnecki (ur. 1950 r.) – pracownik Huty Miedzi „Głogów” w Żukowicach; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym zwolniony z pracy; 1982–1986 współzałożyciel i działacz Komitetu Pomocy Represjonowanym w Głogowie; 1983–1989 działacz MKK Ziemi Głogowskiej; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1990–1994 radny miasta i gminy Szprotawa; 1984–1988 rozpracowywany przez SB RUSW w Głogowie w ramach SOR krypt. „Delegat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Czarnecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

10 Jan Winnik (ur. 1944 r.) – technik mechanik; konstruktor technolog w Jelczańskich Zakładach Samochodowych; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał się, od 6 I 1982 r. poszukiwany listem gończym; kolporter wydawnictw niezależnych; współpracownik RWE; organizator szkoleń dla drukarzy; członek Solidarności Walczącej; wielokrotnie karany przez kolegia ds. wykroczeń za udział w nielegalnych zgromadzeniach, organizowanie akcji protestacyjnych i przechowywanie materiałów bezdebitowych; 1986–1989 członek Dolnośląskiej Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Redukcja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Winnik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

11 Jan Antoni Seń (ur. 1948 r.) – kierowca, mechanik; pracownik PKS w Oławie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; organizator NSZZ RI „Solidarność” na ziemi oławskiej; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; od 14 XII 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu, w Nysie, Strzelcach Opolskich, Łupkowie i Załężu k. Rzeszowa; 8 VII 1982 r. zbiegł ze szpitala w Rzeszowie, gdzie przebywał w związku z głodówką; poszukiwany listem gończym; członek Solidarności Walczącej; od 1984 r. na emigracji w USA; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach KE krypt. „San”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jan_Antoni_Se%C5%84 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Eugeniusz Szumiejko (ur. 1946 r.) – w marcu 1968 r. członek KS na UWr; członek NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk; sekretarz Prezydium ZR NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD; członek Prezydium KK; 13–16 XII 1981 r. uczestnik strajku w Porcie Gdańskim i Stoczni Gdańskiej im. Lenina, współorganizator i członek KKS; po pacyfikacji strajku ukrywał się w Trójmieście; w 1982 r. założyciel OKO; współtwórca i członek TKK; wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB; od 1986 r. ponownie ukrywał się; 1986–1988 przewodniczący RKS Dolny Śląsk; od 1987 r. ponownie członek TKK; krytyk porozumień Okrągłego Stołu; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach KE krypt. „Kwazar”/SOR krypt. „Marcin”. Zob. m.in. M. Strasz, Eugeniusz Szumiejko [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 336–338; http://www.encysol.pl/wiki/Eugeniusz_Szumiejko (dostęp 25 X 2018 r.).

c W oryginale kontrowersyjności.

d–d Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem wyłonienia.

e–e W oryginale określające rolę i miejsce.

f W oryginale Styprn.

g–g Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem politycznej.

h Tak w oryginale.

13 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

Nr 164

1981 październik 1, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr] a4269a

Gdańsk, dnia a1 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 29

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Uzyskano informację, że Wałęsa za wszelką cenę nie chce dopuścić, aby do ścisłego kierownictwa weszli Gwiazda i Rulewski.

2. Zdaniem delegatów Regionu Piotrkowskiego sprawa rozwiązania KOR uznawana jest za wybieg czysto taktyczny, aby władze nie posądzały „Solidarności”, że współpracuje z tą organizacją. Sądzi się, że w tych warunkach wyraźnie wzrośnie rola KPN, która w ostatnim okresie wyraźnie zaktywizowała swoją działalność i organizuje nowe komórki.

3. Zwolnienie z aresztu T[adeusza] Arenta z kopalni w Szczygłowicach delegaci zjazdu uznali jako jeszcze jeden sukces „Solidarności” i wyraz słabości władzy państwowej.

4. Ob. Cierniewski, delegat Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, wystosował pismo do regionu z informacją, że rezygnuje z członkostwa [w] PZPR. Delegaci odczuli to, że wyżej wymieniony chce się dostać za wszelką cenę do władz KKP. Cierniewski dodał, że wystąpi z wnioskiem o delegalizację PZPR, gdyż uważa, że partia nie jest reprezentantem klasy robotniczej.

5. Od dnia wczorajszego rozpętuje się akcję, aby poszczególne komisje zakładowe wysyłały protesty z żądaniem zmiany postanowień ustawy, że decyzję o powołaniu samorządów mają podejmować dyrektorzy przedsiębiorstw. Szczególnie aktywnym w tej akcji jest Szlajfer.

6. Szlajfer, Dyner i Strzelecki mają zamiar zorganizować konferencję prasową dotyczącą samorządów. Celem tej konferencji będzie wykazanie autentycznego niezadowolenia robotników z przyjętych rozwiązań ustawowych.

7. W dniu dzisiejszym ob. Dominik² rozkolportował wśród delegatów „Wolnego Związkowca” nr 31.

8. Delegaci Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, oceniając zwolnienie z aresztu Arenta, stwierdzili, że słowa podziękowania należą się L[eszkowi] Waliszewskiemu, a nie – jak sugerowano – L[echowi] Wałęsie. Stwierdzono też, że związek musi bronić każdego działacza i nie [może] wahać się przed podjęciem strajku, gdy zajdzie taka potrzeba.

9. Ustalono, że Jan Śpiewak³, reporter pisma „Antena”, dokonuje w sposób tendencyjny nagrania. Nagrywa tylko osoby o postawach radykalnych i zadaje pytania, które prowokują rozmówców do obrazy ustroju, sojuszów itd.

10. Do wyborów do KKP Region Częstochowski wytypował Przygodzińskiego⁴ i Pytla⁵, a do Komisji Rewizyjnej – Mszycę.

11. W ocenie pracowników Biura Prasowego Zjazdu projekty uchwał na temat roli KOR w powstaniu NSZZ „Solidarność” zostały przez delegatów sprowadzoneb do właściwych proporcji, tj. do „współuczestnictwa i doradztwa, a nie roli inicjującej”.

12. Wczoraj około godziny 17.30 podeszła do Bujaka kobieta z BIPS, informując go, że grupa specjalna z MSW wyjechała około 15 minut temu z Warszawy po delegatów Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO.

13. W kuluarach zjazdu mówi się poufnie o drobnych kradzieżach. Jest zalecenie z Biura Organizacyjnego, aby nie wychodzić z takimi sprawami na zewnątrz (między innymi zaginął jeden monitor telewizji wewnętrznej).

14. Delegaci Regionu Gorzowskiego wytypowali kandydatów do władz KKP – A[natola] Konsika oraz A[dama] Opiel[a] – oraz do Komisji Rewizyjnej – Ryszard[a] Kotarski[ego] i Zbigniew[a] Bełz[ę]. W odniesieniu do wyboru przewodniczącego KKP Region Gorzowski utworzył konfederację z Regionem Pomorza Zachodniego i będą wspólnie głosować na M[ariana] Jurczyka ze Szczecina.

15. Delegaci Regionu Dolnego Śląska: Szulc, Frasyniuk, Sawicki i Romanowski często rozmawiają z K[arolem] Modzelewskim, a następnie z delegatami, których przekonują o jego dobrych intencjach i głosowaniu na jego kandydaturę. Starają się przy tym wywierać pozytywne wrażenie, aby delegaci mieli do nich zaufanie i również głosowali.

16. Z uzyskanych informacji wynika, że komunikat o zakończeniu działalności KSS „KOR” wprowadził wśród delegatów wiele zamieszania i kontrowersji. Między innymi doszło do konfliktu pomiędzy zwolennikiem KOR – Sobierajem z Radomia a Niezgodzkim z Regionu Mazowsze, który negował zasługi KOR.

Czołowi działacze KSS „KOR” zaatakowali J[acka] Kuronia za inicjatywę rozwiązania tej organizacji. Delegaci – przeciwnicy KOR (szczególnie z Gdańska) byli wyzywani przez zwolenników KOR epitetami „faszyści”, „bojówkarze”.

17. Przedstawiciele niektórych regionów przeprowadzili tzw. prawybory. Między innymi takie wybory przeprowadzono wśród delegatów Szczecina.

Wymaganą ilość głosów otrzymało pięciu kandydatów, i tak: Kocjan Stanisław, Wądołowski, Ban Waldemarc, Bogacz Ryszard, Kiecko.

Odnotowano tu tendencję skreślania osób, które działały lub sympatyzowały z KSS „KOR”. Największym zwolennikiem KOR jest członek Prezydium Zarządu Regionu Jan Nowak oraz Kamrowski, natomiast zdecydowanym przeciwnikiem – Stanisław Kocjan.

W czasie prawyborów doszło do poważnej scysji pomiędzy Nowakiem i Kocjanem na tle różnic poglądów odnośnie [do] KOR.

18. Ze źródłowych informacji wynika, że Wądołowski po powrocie ze Szczygłowic i Warszawy zmienił swoje stanowisko w niektórych sprawach. M.in. stwierdził, że nie można absolutnie liczyć na państwa zachodnie, ponieważ zerwały one wszystkie umowy gospodarcze z Polską.

19. Stwierdzono również, że istnieje tendencja, aby do KKP przyłączyć Komitet Obrony Więzionych za Przekonania, o co usilnie zabiegają członkowie tego komitetu.

20. Większość pracowników Stoczni Gdańskiej opowiada się za linią porozumienia. Negatywnie ustosunkowani są do rozrabiaczy na zjeździe, do których zaliczają Rulewskiego. Jednoznacznie podkreślają, że ich kandydatem na przewodniczącego KKP jest L[ech] Wałęsa.

Strajk w kopalni „Szczygłowice” przeważnie jest potępiany z uwagi na małą wagę problemu. Zainteresowanie zjazdem w tym środowisku jest przeciętne. Lokalny radiowęzeł codziennie przekazuje informacje ze zjazdu od godziny 13.00, lecz wysłuchiwane są one tylko do godziny 14.00, tj. do końca pracy.

21. Ulotkę wydaną przez MKZ Toruń o treści związanej z żądaniem uwolnienia więźniów politycznych i wywieszoną przed halą „Olivia” prawdopodobnie przywiózł na zjazd obserwator tego regionu – Zadrożyński.

22. W dniu 29 IX br. na trasie między „Olivią” a UG rozrzucono ulotki wydane przez narodowych socjalistów polskich. W treści tych ulotek zawarty jest atak na radykałów z „Solidarności”, którym zarzuca się powiązanie z aparatem SB i MO. Treść ulotki wywołuje ironiczne komentarze i traktuje się ją jako prowokację.

23. Region Toruński do władz związku zamierza wysunąć dwie kandydatury: Antoniego Stawikowskiego oraz Kukułyd. Kandydatura Iwanowa nie wchodzi w grę, ponieważ nie cieszy się on autorytetem w innych regionach.

Panuje powszechne przekonanie, że w przyszłej KKP nie będzie A[ndrzeja] Gwiazdy. Taka jest wola L[echa] Wałęsy, który jest pewnym kandydatem na przewodniczącego. Duża część delegatów sądzi, że pewnymi członkami KKP będą: Rulewski, Bujak, Lis, Onyszkiewicz i Modzelewski. Zjazd ma się zakończyć arzekomoa w dn[iu] 5 X [19]81 r.

24. Z potwierdzonej informacji operacyjnej wynika, że z dniem 28 bm. w Wojewódzkim Urzędzie Pocztowym i Wojewódzkim Urzędzie Telekomunikacji w Gdańsku wznowiono nadawanie audycji o obradach KZD za pośrednictwem radiowęzła zakładowego. Nie są to jednak bezpośrednie nagrania, lecz informacje opracowane przez zespół redakcyjny na podstawie materiałów BIPS.

W komentarzach dotyczących decyzji KKP w sprawie samorządu nadawano wyłącznie wypowiedzi korzystne dla KKP oraz pozytywnie oceniające ustawę o samorządzie i przedsiębiorstwie. Większość pracowników, w tym członków „Solidarności”, przyjęła obie uchwały z aprobatą. Natomiast przedstawiciele kierownictwa zakładowego ogniwa „Solidarności” reprezentują pogląd, że decyzja KKP stanowi porażkę związku.

25. Delegaci Regionu Małopolska w zdecydowanej większości popierają kierunek reprezentowany przez L[echa] Wałęsę i jego widzą jako przewodniczącego KKP. Sądzą, że z ich regionu do władz związku nikt nie wejdzie. Na zastępców L[echa] Wałęsy kreują Z[bigniewa] Bujaka i J[ana] Rulewskiego.

26. Potwierdzono informację, że w dniu dzisiejszym o godzinie 15.30 pod pomnikiem Poległych Stoczniowców w Gdańsku złożyli wieńce przedstawiciele Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO.

27. Na murze w pobliżu hali „Olivia” wymalowane zostało hasło: „Żądamy rejestracji Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO”.

28. Dnia 30 IX [19]81 r. stwierdzono kolportaż około 70 publikacji wśród uczestników zjazdu.

[…]e

W dniu 30 IX [19]81 [r.] odzyskano operacyjnie ok. 150 egz. rozprowadzanych materiałów.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 175–183, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale sprawdzone.

2 Prawdopodobnie chodzi o Mirosława Domińczyka.

3 Jan Śpiewak (ur. 1949 r.) – socjolog, dziennikarz; reporter pisma „Antena”, pracownik PR i TV; w stanie wojennym zwolniony z pracy; redaktor miesięcznika „Powściągliwość i Praca”; 24 XI 1983 r. zarejestrowany przez Wydział III-2 SUSW pod nr. 39399 jako kandydat na TW; 11 VII 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-17445 z powodu odmowy współpracy. Zob. AIPN, 00328/712, Teczka kandydata na TW.

4 Aleksander Przygodziński (1942–2016) – tokarz; pracownik Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Częstochowskiego i I KZD w Gdańsku; członek KK; po wprowadzeniu stanu wojennego współorganizator KKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 18 XII 1981 r. internowany, 20 XII 1981 r. aresztowany, a 28 XII 1981 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie na 3 lata więzienia, SN podniósł karę do 5 lat; w maju 1983 r. Przygodziński został ułaskawiony przez Radę Państwa; w 1984 r. za udział w demonstracji w Częstochowie spędził w areszcie 2 miesiące; od 1984 r. uczestnik spotkań Duszpasterstwa Ludzi Pracy przy kościele pw. św. Józefa w Częstochowie; 1985–1989 organizator pomocy medycznej, lekarstw i zapomóg dla ubogich oraz paczek dla dzieci związkowców; od 1985 r. w RKK NSZZ „Solidarność” w Częstochowie; współorganizator podziemnego pisma „Wytrwamy”; od 1989 r. działacz NSZZ „Solidarność” (1991–1994 przewodniczący ZR Częstochowskiego); w 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Częstochowie w ramach SOR krypt. „Polityk”, 1983–1990 przez Wydział V/Wydział Ochrony Gospodarki WUSW w Częstochowie w ramach KE krypt. „Alek”/SOR krypt. „Struktura”. Zob. M. Nowakowska-Majcher, Aleksander Przygodziński [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 264–265; http://www.encysol.pl/wiki/Aleksander_Przygodzi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Marek Pytel (ur. 1951 r.) – tokarz; pracownik Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie; w sierpniu 1980 r. przewodniczący oddziałowego KS w hucie; członek Prezydium ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 8 V – 23 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łupkowie; 16 XI 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Częstochowie jako kandydat na TW; przerejestrowany na TW ps. „Marian”; wyeliminowany z sieci z powodu nieszczerości i odmowy dalszej współpracy; 7 I 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2741. Zob. karty Mkr-2 dot. M. Pytla z kartoteki odtworzeniowej MSW oraz Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Częstochowie.

c W oryginale Mikołaj.

d W oryginale Kukołowicza. Mieczysław Kukuła (ur. 1946 r.) – socjolog; pracownik Pomorskiej Odlewni i Emalierni w Grudziądzu; uczestnik Marca ’68 w Łodzi; współpracownik organizacji „Ruch”; 1979–1981 współpracownik KSS „KOR”, w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS w Pomorskiej Odlewni; wiceprzewodniczący MKZ w Grudziądzu; członek ZR Toruńskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 10 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Potulicach; zwolniony z pracy; od 1984 r. na emigracji w USA, gdzie prowadził działalność wspierającą NSZZ „Solidarność”; 1978–1980 zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Toruniu jako kandydat na TW; 1980–1984 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Toruniu/SB RUSW w Grudziądzu w ramach SOR krypt. „Malkontent”, 1985–1989 przez SB RUSW w Grudziądzu w ramach SOR krypt. „Emigrant”. Zob. AIPN By, 081/1382, SOR krypt. „Emigrant”.

e Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 165

1981 październik 1, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego ze spotkania z TW ps. „Teofil” dotycząca powołania „Gazety Polskiej” – organu komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego

Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nra

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

Planowane jest uruchomienie wydawania gazety związkowej przez Zarząd Regionu w Gdańsku o tytule „Gazeta Polska”. Gazeta ta ma być organem komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego.

W tej sprawie rozmowy przeprowadzał Mariusz Wilk¹ i Joanna Duda-Gwiazda z N.N. mężczyzną, który zorganizował już wydawanie gazet związkowych w Białymstoku, a ostatnio uruchamiał w Szczecinie wydawanie „Kwadratu”.

Aktualnie sprawa rozbija się o fundusze oraz pomieszczenia mieszkalne dla redakcji pisma.

W zespole redakcyjnym ma znaleźć się m.in. Henryk Szedłowski², który pracował w „Horyzoncie”.

Joanna Duda-Gwiazda podobno ma sprawę poprzeć na Zarządzie Regionu. W skład redakcji ma wejść również kilka osób związanych z gazetkami zakładowymi „Solidarności” z terenu Trójmiasta. Ma to służyć szkoleniu nowych kadr i podnoszeniu umiejętności.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informację powyższą wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania krypt. „Brodacz”, „Bolek” i „Kobra”.

Zadania dla TW

Poszerzyć informację. Zdobyć wykaz osób, które mają wejść w skład redakcji pisma.

Pozostałe zadania tak jak na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Teofil” odbyłem na wolnym powietrzu z zachowaniem zasad konspiracji. Na spotkanie TW przybył punktualnie. Dekonspiracji w trakcie spotkania nie stwierdzono. Następne spotkanie umówiono w dniu 3 października o godz. 19.00.

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Klan”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD/NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 205, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru egzemplarza.

1 Mariusz Wilk (ur. 1955 r.) – dziennikarz, pisarz, podróżnik; od 1977 r. członek i rzecznik SKS we Wrocławiu; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; redaktor pisma „Solidarność”, wydawanego przez ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; po 13 XII 1981 r. ukrywał się; redaktor podziemnego pisma „Solidarność”; 11 XII 1982 r. aresztowany, 21 VII 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; w kwietniu 1986 r. ponownie aresztowany, m.in. pod zarzutem współpracy z obcym wywiadem, we wrześniu 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Muzyk”. Zob. Z. Płużańska, Mariusz Wilk [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 354–355; http://www.encysol.pl/wiki/Mariusz_Wilk (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Brak bliższych danych.

Nr 166

1981 październik 1, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Marek” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Łukowskiego zawierająca informacje uzyskane w kuluarach I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW „Marek”Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Przyjął: kpt. J[erzy] Łukowsk

Tajne

Dnia 1 X 1981 r.Egz. nr a2a

Informacjab

W ostatnich dniach, tj. 29–30 września 1981 r., na zjeździe [zauważalne jest] duże zainteresowanie Związkiem Zawodowym Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Rozchwytywane są wypowiedzi Bartczaka, Żmudziaka i Sierańskiego. Wypowiedzi ich mają na celu zrobienie rozłamu między Milicją Obywatelską a Służbą Bezpieczeństwa. Przygotowuje się specjalne ulotki do funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, aby nie respektowali zarządzeń zwierzchników oraz aby byli rozsądni, w chwili gdy nadejdzie interwencja.

W kuluarach zjazdowych mówi się o tym, że przewodniczącym KKP musi być osoba stanowcza, taka, jaką jest Wałęsa.

Na uwagę zasługuje propozycja, z jaką wyszedł Ruch Młodej Polski do Kręgu Harcerstwa im. Małkowskiego w sprawie edukacji młodzieży w szkołach ponadpodstawowych. Chodzi o dokształcanie za pomocą „Bratniaka” i innych czasopism Niezależnej Oficyny Wydawniczej. W cichych założeniach Konfederacji Polski Niepodległej i Ruchu Młodej Polski planowane jest zorganizowanie manifestacji na terenie Śródmieścia. W grę wchodzą dwa punkty: pomnik Sobieskiego lub pomnik Poległych Stoczniowcówc.

BIPS dostał informację na temat sytuacji, jaka panuje w Komendzie Wojewódzkiej MO w Gdańsku oraz podległych jej jednostkach. Bardzo pochlebnie wyrażano się o postawie funkcjonariuszy, krytyce jedynie podlegała tutejsza Służba Bezpieczeństwa.

W kuluarach także ciekawe są wypowiedzi Jana Rulewskiego na temat gromadzenia żywności w magazynach wojskowych, aby ludność cywilna nie wiedziała o tym. Ma to być jednym z atutów do wykończenia „Solidarności” przez rząd.

Jedna z osób z Biura Organizacyjnego powiedziała, że może uzyskać informacje, jacy pracownicy z bezpieki pracują przy zjeździe, ale to kosztuje. Decyzja jednego z członków Biura Organizacyjnego była taka, że rozważą tę możliwość (nazwiska pracownika nie ustalono ze względu na to, że nosi swoją przepustkę w kieszeni). „Wiesiek” w chwili obecnej nosi na tabliczce nazwisko Sadowski. Podczas rozmowy z Anią uzyskałem informację, że w chwili obecnej pisze ona materiał ściśle rozliczany dla niektórych członków Prezydium Zjazdu i dla seniorów nieistniejącego już KOR.

Na zjeździe zjawił się jeden z przedstawicieli Tymczasowej Rady Politycznej KPN. Ponadto swoją aktywność wzmagają przedstawiciele Niezależnego Związku Studentów. Przychodzą teleksyd z pozdrowieniami od związków z Czechosłowacji (patrz teleks w załączeniu) oraz od solidarystów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

„Marek”

Uwagi

Jest to kolejna informacja na temat sytuacji kuluarowych zjazdu. Ze spostrzeżeń „Marka” wynika, że coraz bardziej rośnie popularność osoby Lecha Wałęsy, który – jak wynika z rozmów kuluarowych – ma duże szanse zostać ponownie przewodniczącym „Solidarności”. Niepopularna natomiast staje się osoba Rulewskiego, który swoimi wypowiedziami wprowadza niepokój wśród delegatów zjazdu. Popularni stają się przedstawiciele Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. Ich przemówienie, jak wynika z relacji „Marka”, spotkało się z dużym aplauzem.

Jeżeli chodzi o planowaną manifestację, to według rozeznania TW dot[yczyć] ona ma sprawy związanej z uwolnieniem „więźniów politycznych”. Bliższych danych na ten temat w chwili obecnej brak.

W czasie spotkania „Marek”, który aktualnie zatrudniony jest przy kolportowaniu materiałów propagandowych zjazdu, przekazał mi następujące kolportowane wśród delegatów materiały:

– Tygodnik Publicystyczny NSZZ „Solidarność” Jeleniej Góry „Odrodzenie” nr. 1e–12;

– „Głos Wolny” nr. 6, 16;

– „Solidarność Ziemi Sieradzkiej” nr. 34, 37, wydanie specjalne;

– Serwis Informacyjny „Solidarność” Elbląg nr. 14 i 15;

– Serwis Informacyjny BIPS nr 3/177;

– Biuletyn „Solidarności” Lublin nr. 34, 47;

– „Solidarność” Stoczni Gdańskiej nr 23;

– „Wolne Słowo”, pismo „Solidarności” w Toruniu – nr 9/10;

– „Solidarność” Regionu Częstochowa – 2 egz.;

– „Solidarność” z Piły nr 14;

– Serwisy BIPS nr 18/20 z dnia 29 IX 1981 [r.] i nr 24/326 z dnia 30 IX 1981 [r.] (teleksy).

Informacje z dnia dzisiejszego „Marek” przekaże w terminie późniejszym.

Zadania

Aktualne – omawiane na poprzednich spotkaniach.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację przekazać do wykorzystania Wydz[iałowi] III „A” tut[ejszej] komendy.

Informację dot[yczącą] Ruchu Młodej Polski przekazać do wiadomości Sekcji 3 tut[ejszego] wydziału.

Wyk[onano] w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – t[eczka] zabezpieczenia zjazdu

JŁ/BT

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

(–) kpt. J[erzy] Łukowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 119–120, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczne dopiski Do inf[ormacji] oper[acyjnej] i do oceny, 1 X [19]81 r., godz. 12.30. Czyt. uwagi w egz. nr 1. Z informacją zapoznać mjr. Chmielewskiego, 1 X 1981 r.

c W oryginale Pocztowców.

d W oryginale teksty.

e W oryginale 0.

Nr 167

1981 październik 1, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Andrzej” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppor. Marka Aftykę dotycząca przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Źródło: TW ps. „Andrzej”Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Przyjął: ppor. M[arek] Aftyk

Tajne

Dnia 1 X [19]81 r.Egz. nr a3a

Informacja

1 X [19]81 r.

Okazuje się, że mam więcej szczęścia niż rozumu, bo w chwili, kiedy nie wyszło mi z Tywonkową¹, trafiła mi się doskonała okazja do przefiltrowania zjazdu od wewnątrz. Otóż na moim wydziale pracuje Aleksander Komorowski² (wymieniany już w notatkach). Mimo że pracujemy w stoczni około 3 lat, poznaliśmy się dopiero po strajku sierpniowym. Jest on wielbicielem „Solidarności”, dla niego w sierpniu byłem takim małym Wałęsą i on sam bardzo starał się ze mną zaprzyjaźnić. Dużo mi pomógł w akcji wyborczej, uziemił mojego przewodniczącego itd. To moja oddana „prawa ręka” – uważa mnie za najlepszego działacza w GSR i widać, że mnie lubi, a że i on da się lubić, zostaliśmy kolegami. Dzisiaj wrócił z urlopu i okazuje się, że od soboty dzień w dzień całymi godzinami siedział w „Olivii”. Jego teść jest szatniarzem i wszyscy go tam znają, może się więc poruszać bez „etykietki”, a Komorowski przypina wizytówkę teścia i buszuje po „Olivii”. Jest to facet na poziomie i od niego („dyskutując”) można dużo wyciągnąć. Stwierdziłem, że ma taki natłok informacji, że głowa boli. Rozmowę tak prowadziłem, aby „wyciągnąć” kulisy zjazdu, odczucia delegatów, a nie zawracać sobie głowę oficjalnym wystąpieniem. Komorowski uważa, że jednak Wałęsa wygra. Twierdzi on, że są grupy zwalczające Wałęsę, ale zwalczające również i siebie (dużą rolę odgrywa tu punkt zapatrywania na uchwałę o samorządzie). Powiedział dokładnie tak: „Delegaci krytykują Wałęsę, atakują i wygląda to groźnie, [a] Lechu wyjdzie na mównicę, powie parę słów i burza oklasków na sali”.

Komorowski mówi, że w przerwach między obradami delegaci uganiają się za znaczkami i innymi „okolicznościami” zjazdu. W zakulisowych dyskusjach nie ma tego zażarcia i zacięcia. Stąd wniosek, że delegaci atakują na pokaz, na aplauz przez szerokie audytorium. Komorowski widział w ubikacjach i „po kątach” hasła pisane na ścianach, wprowadzające dezinformację na zjeździe i skłócające delegatów. Spytałem, kto to może robić. Wzruszył ramionami i powiedział: „Sami delegaci (mniej poważni) lub ci, co wchodzą «na lewo» jak ja, tylko z innych powodów”. Komorowski widział „bobasa «Solidarności»”, jak podpalał granicę Polski, [i] podpis: „Nie igrać z ogniem”. Mówił, że złapali przed „Olivią” faceta, który rzucał ulotki w stylu [b], widziałem tę ulotkę (treść trudna do przeczytania). To są fakty, a co na to delegaci? – spytałem. Olek twierdzi, że nie wywiera to na nich większego wrażenia. Umówiliśmy się na sobotę na „piwko”, to dowiem się, co było w „Olivii” dzisiaj i jutro. Od Komorowskiego dowiedziałem się, że Edward Lipiński³ dostał zawału serca w „Olivii” na drugi dzień po swoim przemówieniu. Nie pytałem go, czy był przy tym, czy tylko się dowiedział od kogoś – bo głupio by to wyglądało.

„Andrzej”

PS. Komorowski mówił, że pogada z teściem, to mi przypną „wizytówkę” i mogę wejść na zjazd. Odmówiłem, wychodząc z założenia, że gdyby mnie „capnęli”, to strata byłaby o wiele większa, niż [gdyby] podpadł on. A jemu powiedziałem, że sprawy rodzinne nie pozwolą mi chodzić tam, bo córka choruje, a żona pracuje po południu.

„Andrzej”

1 X [19]81 r.

Dzisiaj Hirsz nie miał nic ciekawego do powiedzenia. Sucho komentował wczorajsze obrady, podając chronologicznie fakty. Na zakończenie zwrócił tylko uwagę, że na zjeździe bardzo dobrze i mądrze wypowiada się ksiądz Tischnerc i cytował jego wypowiedzi. W drugiej części audycji przedstawiono kasety z nagraniami (Wałęsa, Rulewski oraz Jastrzębowskid – lub podobnie – na temat informacji. „Dziennik ma się tak do informacji, jak pałka milicyjna do rurki z kremem”. Atakował władze za dezinformację). Nagranie Wałęsy było z niedzieli, atakował unikających podejmowania decyzji w sprawie samorządu, obronił siebie i przy okazji frontalnie zaatakował swoich przeciwników. Słuchałem tego w gronie najbliższych pracowników, którzy przyjęli to przemówienie z aplauzem, a szczególnie słowa: „Musimy się osadzić w Polsce, taka jaka jest, żeby nas nie osadzili. A wy czego chcecie? Rozwalić sejm, rząd i wszystko co popadnie, totalitarnie, a za pięć lat kim wy będziecie, co teraz już robicie? Związek nie panuje nad sobą, komisje zakładowe poszły w ślepe uliczki. Trzeba z tym skończyć”.

Z ostatniej chwili.

Zjazd zaakceptował czterech kandydatów na przewod[niczącego] „Solidarności”:

1. Gwiazda.

2. Jurczyk.

3. Rulewski.

4. Wałęsa.

Pracownicy GSR są przekonani, że wygra Wałęsa, i jest to ich pobożnym życzeniem. Nitkowski⁴ ([w 19]76 r. zwolniony z GSR – rehabilitowany) jest tego pewien i chce tego. Najbliższe moje grono ma takie samo zdanie.

„Andrzej”

Zadania

Nadal aktualne dotychczasowe zadania, ze szczególnym uwzględnieniem opinii pracowników GSR dot[yczących] przebiegu zjazdu „Solidarności” i treści podejmowanych tam uchwał oraz oświadczeń.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację wykorzystać w prowadzonych sprawach operacyjnych oraz informacjach dot[yczących] nastrojów panujących na kluczowych obiektach przemysłowych Trójmiasta.

Uwagi

Informację potwierdza i uzupełnia nasze rozpoznanie odnośnie [do] sytuacji panującej w Gdańskiej Stoczni Remontowej.

Omówienie spotkania

Spotkanie odbyłem w samochodzie prywatnym w godz. 14.30–15.30. Dekonspiracji nie stwierdziłem. Następne spotkanie umówiłem na dzień 2 X br.

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Remont”

Egz. nr 3 –e

Egz. nr 4 –e

Opr. MA/NF

JW

St[arszy] inspektor Wydz[iału] III „A”

(–) ppor. Marek Aftyka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 130–131, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Słowo nieczytelne.

1 Prawdopodobnie chodzi o Mariolę Tywonek, członka redakcji „Głosu Wolnego” – gazety I KZD w Gdańsku.

2 Brak bliższych danych.

c W oryginale Hiszner.

d W oryginale Jastrzębski.

3 Błędny zapis. Chodzi o Jana Józefa Lipskiego.

4 Stanisław Nitkowski (ur. 1937 r.) – elektromonter; pracownik Gdańskiej Stoczni Remontowej; w 1976 r. zwolniony dyscyplinarnie z pracy za udział w strajku; w 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Premia”.

e Nie wpisano, do jakiej sprawy dokument włączono ani komu go przekazano.

Nr 168

1981 październik 1, Gdańsk – Informacja zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotycząca kandydatów w wyborach na przewodniczącego Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a4a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Informacja anr 32a

dot[ycząca] wniosków i prognoz wynikających z ustalenia przez „Solidarność” listy kandydatów na przewodniczącego związku

I. W związku z zamknięciem przez I KZD NSZZ „Solidarność” listy kandydatów na przewodniczącego związku, którymi zostali: A[ndrzej] Gwiazda, M[arian] Jurczyk, J[an] Rulewski i L[ech] Wałęsa, nasuwają się następujące uwagi i prognozy związane z dalszym rozwojem kampanii wyborczej.

1.1. Aktualne szanse kandydatów:

1.1.1. A[ndrzej] Gwiazda

Kampania przeciwko L[echowi] Wałęsie zmniejszyła znacznie udzielane mu dotąd poparcie w Regionie Gdańskim, co znalazło szczególnie dobitny wyraz w wyniku prawyborów, gdzie uzyskał on tylko nieznaczną ilość głosów.

Dyskusje kuluarowe wskazują jednak, że zrównoważony i konsekwentny ton jego wypowiedzi, reprezentowana tendencja do demokratyzmu związku skłania ku jego kandydaturze pewną część delegatów wyraźnie niezadowolonych z niektórych wypowiedzi i działań L[echa] Wałęsy (brak konsekwencji, arogancja, możliwość dalszej dyktatury, zbytni klerykalizm itd.).

Utrata szans w walce o stanowisko przewodniczącego oraz zaistniały układ osób o nie się ubiegających wskazuje, że może on przypuszczalnie liczyć na głosy delegatów blisko związanych ze Słowikiem z Łodzi, A[ndrzejem] Rozpłochowskim z Regionu Górnośląskiego itd.

Poparcia mogą mu udzielić nieliczni delegaci reprezentujący grupy inicjatywne PPP i PPD (Gdańsk, Gorzów Wlkp., Poznań).

Nie można wykluczyć, że skład grupy kandydatów ustawiony jest taktycznie, co może się wyrazić wyrażeniem np. przez J[ana] Rulewskiego nieoczekiwanej rezygnacji na rzecz A[ndrzeja] Gwiazdy.

1.1.2. M[arian] Jurczyk

Posiada duży autorytet jeszcze z okresu sierpnia 1980 r. i jest dotąd jedynym przywódcą posiadającym opinię człowieka w pełni uczciwego i niezwiązanego z różnorodnymi układami typu: KSS „KOR”, Kościół, radykałowie i umiarkowani itd.

Jest zwolennikiem silnego kierownictwa związku, przy jednoczesnej demokratyzacji i jasności jego działania.

Jest autentycznym robotnikiem.

Jego obraźliwa w zasadzie wypowiedź na konferencji prasowej skierowana pod adresem w[i]cepremiera Rakowskiego nie przyniosła mu spadku popularności w regionie, dając przy tym możliwość zaprezentowania szerzej jego innych poglądów na forum regionów i zakładów w kraju.

1.1.3. J[an] Rulewski

Jest jednym z najbardziej popularnych i kontrowersyjnych działaczy „Solidarności”, który z racji konsekwentnie głoszonych poglądów radykalnych może liczyć na poparcie pewnej części delegatów reprezentujących tę właśnie orientację w związku.

Na zjeździe zyskał sobie poparcie niektórych delegatów stanowiskiem, jakie zajął na temat samorządu w trakcie obrad Prezydium KKP w dniu 21 IX 1981 r., kiedy to był jedynym uczestnikiem zgłaszającym sprzeciw.

Jako zwolennik pluralizmu politycznego w związku i osoba popierająca działalność komitetów obrony więzionych za przekonania może z całą pewnością liczyć na głosy niektórych delegatów będących członkami tych komitetów lub też sympatykami KPN.

Pogarsza jego sytuację w kampanii wyborczej otwarty konflikt z L[echem] Wałęsą, co spowodowało podjęcie przeciwko niemu kampanii bojkotu przez delegatów Regionu Gdańskiego, wybuchowy charakter oraz pouczający, mentorski styl bycia, nieprzychylnie przyjmowany przez delegatów.

Ogólnie niesprzyjający klimat społeczny związany z decyzją Prokuratury Generalnej w kwestii wydarzeń bydgoskich i stanowisko reprezentowane w tej sprawie przez J[ana] Rulewskiego mogą być przyczyną skłaniającą delegatów do oddania głosów na J[ana] Rulewskiego.

1.1.4. L[ech] Wałęsa

Nadal dysponuje „charyzmą” przywódcy sierpniowego, chociaż ostatnio znacznie wyblakłą.

Jest autentycznym robotnikiem reprezentującym oddział wielkoprzemysłowej klasy robotniczej.

Jego krytyczne, chaotyczne i nie zawsze słuszne ataki na „radykałów”, doradców KSS „KOR”, a nawet pośrednio Kościół – mające ostatnio charakter taktyczno-wyborczy i tak niejednokrotnie odbierane – są jednak przyjmowane jednocześnie przez robotniczy nurt delegatów jako próba wprowadzenia przez niego „Solidarności” na tory związkowej działalności. Stąd też znaczna część delegatów ze środowisk robotniczych nadal jest gotowa udzielić mu swojego poparcia.

Obserwuje się jednak wolny, chociaż systematyczny spadek popularności L[echa] Wałęsy w środowisku inteligenckim i wśród doradców [oraz] niektórych przywódców regionalnych – z niektórymi z nich pozostaje on w otwartym konflikcie (Rulewski, Słowik, część aktywu MKZ Gdańsk, Sikora¹ i Gil z Krakowa itd.).

Może ulec [zmianie] na niekorzyść L[echa] Wałęsy dotychczasowe, taktycznie wspierające stanowisko byłych członków KSS „KOR”, głównie Kuronia, który został ostatnio bardzo brutalnie potraktowany przez L[echa] Wałęsę.

Ostatnia faza kampanii wyborczej, tj. prezentacja programów, z uwagi na dotychczasowy styl mówienia nie będzie silną stroną L[echa] Wałęsy (casus Modzelewskiego).

2. Z aktualnej sytuacji i układu sił na zjeździe wynika jednoznacznie, że nadal największe szanse na stanowisko przewodniczącego KKP ma L[ech] Wałęsa, jednak również pozostali trzej kandydaci dysponują atutami i możliwościami, których wykorzystanie – przy uwzględnieniu dodatkowych sprzyjających okoliczności, niedających się przecież wykluczyć – może spowodować ostatecznie korzystne dla nich rozstrzygnięcia. Na uwagę w tym aspekcie zasługuje:

2.1. Poparcie udzielane poszczególnym kandydatom przez przewod[niczących] regionów lub też przewod[niczących] zespołów delegatów. W szeregu regionów obowiązuje bowiem uzgodnienie w tym zakresie swych stanowisk, istnieją także możliwości porozumień międzyregionalnych, które mimo lokalnych konfliktów mogą być akceptowane przez większość delegatów danego regionu.

2.2. Bardzo istotna w ostatniej fazie walki wyborczej będzie z pewnością liczebność stałej i niepodatnej na wahania koniunkturalne bazy wyborczej poszczególnych kandydatów. Jej liczebność w momencie wyborów zadecyduje o wyborze, albowiem przy intensywnej kampanii wyborczej podział głosów delegatów niezdecydowanych nie wprowadzi już zasadniczych zmian.

2.2.1. Aktualnie baza ta w przybliżeniu przedstawia się następująco:

A[ndrzej] Gwiazda – przedstawiciele inteligencji z różnych regionów, niewielka część delegatów regionów: Gdańskiego, Pilskiego, Gorzowskiego, Wielkopolskiego, Rzeszowskiego, Warmińsko-Mazurskiego; część delegatów o poglądach radykalnych.

M[arian] Jurczyk – pewna część przedstawicieli robotników (konkuruje [on] o tę grupę bdelegatówb bezpośrednio z L[echem] Wałęsą, umacniając pozycję pozostałych konkurentów) – silna pozycja i poparcie w regionach: Pomorza Zach[odniego], Koszalina, Piły, Gorzowa Wlkp., częściowo Poznania i Zielonej Góry.

J[an] Rulewski – może liczyć, mimo istniejących rozbieżności, na poparcie znacznej części delegatów Regionu Bydgoskiego (obawa przed szykanami), częściowoc Toruńskiego, Włocławskiego i Płockiego, części radykałów i elementów sympatyzujących z tworzącymi się ugrupowaniami opozycyjnymi.

L[ech] Wałęsa – poparcie zdecydowanej większości delegatów regionów: Gdańskiego, Słupskiego, Elbląskiego, Opolskiego, Bielsko-Bialskiego, Częstochowskiego, Piotrkowskiego, Przemyskiego, Chełmskiego, Krośnieńskiego, „Pojezierza”, częściowo Małopolski i Dolnego Śląska.

2.3. W kontekście zaistniałego układu sił uwaga kandydatów do stanowiska przewod[niczącego] KKP musi się skoncentrować na walce o wpływy i poparcie tych dużych regionów, których aktyw nie uczestniczy bezpośrednio w tej rywalizacji. Są to w pierwszym rzędzie:

2.3.1. Region Górnośląski – z uwagi na aktualną pozycję L[echa] Wałęsy oraz późniejsze aspiracje L[eszka] Waliszewskiego i regionu do posiadania reprezentacji w Prezydium KKP bardzo prawdopodobne wydaje się udzielenie poparcia przez znaczną część delegatów L[echowi] Wałęsie. Pewna część delegatów zgrupowana wokół A[ndrzeja] Rozpłochowskiego, T[adeusza] Jedynaka i K[azimierza] Świtonia udzieli swego poparcia innym kandydatom, przypuszczalnie A[ndrzejowi] Gwieździe lub M[arianowi] Jurczykowi (J[an] Rulewski ma niewielkie szanse uzyskania poparcia na tym terenie z uwagi na podjętą wcześniej decyzję dot[yczącą] ograniczenia wysyłki żywności na Śląsk).

2.3.2. Mazowsze – silna pozycja Zb[igniewa] Bujaka w regionie, wyważony, logiczny i mądry sposób stawiania spraw, duża popularność i osobisty wdzięk powodują, że cieszy się on dużą popularnością. Rezygnacja z ubiegania się o funkcję przewod[niczącego] KKP – przypuszczalnie taktyczna z uwagi na realną ocenę szans wyborczych innych kandydatów, a głównie Wałęsy – stawia go od razu w pozycji uprzywilejowanej w walce o stanowisko w[i]ceprzewod[niczącego] KKP.

Konkurenci do przewodnictwa w związku mogą w toku kampanii wyborczej tak obrzydzić sobie życie, że ich współpraca w nowych władzach może stać się niemożliwa.

Nowo wybrany przewod[niczący] KKP sięgnie niewątpliwie po kandydata dysponującego zarówno autorytetem, jak i przede wszystkim pomocą silnego regionu. Warunki te spełnia doskonale Zb[igniew] Bujak, stąd też walka o jego poparcie – trwająca już od dawna – wejdzie niewątpliwie w nową, ostrzejszą fazę. Bardzo prawdopodobny jest w tym kontekście przyszły układ Wałęsa–Bujak, jednak nie bez wpływu na jego ewentualne powstanie będzie stanowisko, jakie zajmie J[acek] Kuroń, aktualnie silnie skłócony z Wałęsą.

2.3.3. Dolny Śląsk – skłócenie i podział delegatów regionu na tzw. nurt robotniczy i inteligencko-korowski nie oznacza wcale, że w tej fazie walki wyborczej będą oni głosowali na różnych kandydatów. Jest bardzo prawdopodobne, że grupa Frasyniuka udzieli poparcia L[echowi] Wałęsie, natomiast grupa K[arola] Modzelewskiego – nie jest dotąd w pełni jasne. Może się jednak okazać, że chcąc utrzymać swoją pozycję w związku, nie udzieli on poparcia ani Gwieździe, ani też Rulewskiemu, wybierze natomiast między Wałęsą a Jurczykiem. Należy mieć na uwadze, że nieznaczna część delegatów regionu, głównie z terenu Wałbrzycha, odda swe głosy na kandydatów reprezentujących poglądy radykałów.

2.3.4. Małopolska – znaczna część delegatów udzieli przypuszczalnie poparcia L[echowi] Wałęsie. Szereg delegatów jest nadal niezdecydowanych, część z nich wystąpi przeciwko niemu (grupa przewod[niczącego] regionu Sikory i M[ieczysława] Gila, część aktywu delegatów Podregionu Tarnowskiego).

2.3.5. Wielkopolska – głosy delegatów zostaną prawdopodobnie podzielone między M[ariana] Jurczyka i L[echa] Wałęsę, ale trzeba będzie o nie jeszcze powalczyć.

3. W zaistniałej sytuacji (stan aktualny), uwzględniając rozbicie głosów na 4 zgłoszonych do wyborów kandydatów, należy przypuszczać, że szacunkowa procentowa liczba głosów oddanych na kandydatów w pierwszej turze głosowania może przedstawiać się następująco:

– L[ech] Wałęsa – ok. 50–55 proc. głosów,

– M[arian] Jurczyk – ok. 20 proc. głosów,

– A[ndrzej] Gwiazda – ok. 15 proc. głosów,

– J[an] Rulewski – ok. 10–15 proc. głosów.

4. Przed drugą turą głosowania, do której może dojść, o ile główny kandydat nie uzyska ponad 50 proc. głosów, ilość ubiegających [się] może ulec zmniejszeniu do dwóch (możliwość rezygnacji również wchodzi w rachubę), przypuszczalnie [do] L[echa] Wałęsy i M[ariana] Jurczyka – szanse wyborcze wyrównają się wtedy prawdopodobnie nieco na korzyść Jurczyka i szacunkowo mogą wyglądać następująco: L[ech] Wałęsa ok. 55–60 proc. głosów, M[arian] Jurczyk ok. 40–45 proc.

4.1. O ostatecznym zwycięstwie zadecyduje ostatnia faza kampanii wyborczej i rozgrywki taktyczne oraz splot okoliczności nadzwyczajnych zaistniałych w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybory.

4.1.1. W tym kontekście, mając na uwadze wspieranie szans L[echa] Wałęsy, należy mieć na uwadze możliwość oddziaływania na ten stan poglądów i ocen delegatów, którzy wyrażają aprobatę dla kursu L[echa] Wałęsy, zamierzają go popierać, ale jednocześnie pragną jego zwycięstwo uczynić możliwie nieznacznym, aby pokazać mu siłę innych i skłonić do mniej dyktatorskich pociągnięć.

Przy wyrównanych szansach kandydatów i jednoczesnym wewnętrznym przekonaniu niektórych delegatów o zapewnionym już zwycięstwie L[echa] Wałęsy – wzrasta ryzyko, że część z nich nie odda swego głosu na L[echa] Wałęsę. Może to być powodem zwycięstwa kontrkandydata L[echa] Wałęsy, którym w określonych niekorzystnych układach może być przecież przedstawiciel radykalnego skrzydła „Solidarności”.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 199–205, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem kandydatów.

c Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

1 Wacław Sikora (ur. 1948 r.) – technik chemik; pracownik Mieleckich Zakładów Rejonowych Gazów Technicznych „Polgaz”; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek MKZ Małopolska; przewodniczący ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 21 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie, Łupkowie i Załężu k. Rzeszowa; od 1984 r. na emigracji; 13 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Krakowie pod nr. 24947 jako kandydat na TW, 17 VI 1982 r. podpisał zobowiązanie do współpracy jako TW ps. „Return”, 17 IX 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-43846. Zob. AIPN Kr, 00100/1307, Teczka personalna TW ps. „Return”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Wac%C5%82aw_Sikora (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 169

1981 październik 1, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Ladis” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Jekę dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Notatka służbowab

z odbytego spotkania z TW ps. „Ladis”¹ w dniu 1 X br.

W czasie spotkania TW przekazał informacje dot[yczące] odbywającego się I KZD NSZZ „Solidarność”. TW uczestniczył w obradach zjazdu bezpośrednio w dniu 29 IX br., a także otrzymuje codziennie relacje z obrad zjazdu od Ewy Kubasiewicz², która jako członek Zarządu Regionu Gdańskiego uczestniczy w jego obradach. Z relacji przekazanych przez TW wynika, iż na sali obrad panuje ogólny bałagan, brak jest dyscypliny wśród delegatów, odbywają się ciągłe wędrówki z miejsca na miejsce.

Następnie TW poinformował o zajściu, jakie miało miejsce w dniu 29 IX br. w czasie popołudniowych obrad. W wyniku ataku serca, któremu uległ prof. cLipskic, zbiegła się grupa ludzi, a wśród nich Adam Michnik, który w wyniku ogólnego zamieszania i zdenerwowania ubliżył, używając przy tym bardzo wulgarnych słów, jednej z kobiet, która tam się również znajdowała (nazwiska tej kobiety TW nie zna), będącej członkiem Zarządu Regionu Gdańsk. Kobieta ta w wyniku wspomnianego incydentu z A[damem] Michnikiem złożyła protest do Prezydium Zjazdu, żądając usunięcia Michnika z obrad zjazdu. Delegacja gdańska w powyższej sprawie zgłosiła votum separatum. Natomiast delegacja z Regionu Mazowsze zgłosiła wniosek do Zb[igniewa] Bujaka o usunięcie A[dama] Michnika z obrad. Skutkiem takiego zachowania Michnika był fakt, iż w dniu wczorajszym nie chciano wpuścić go na salę obrad. Wpuszczono go dopiero za osobistym poręczeniem Zb[igniewa] Bujaka. Sprawa Adama Michnika ma być rozpatrywana w dniu dzisiejszym na forum zjazdu.

Odnośnie [do] zainteresowania odbywającym się zjazdem na terenie uczelni to TW stwierdził, iż zainteresowanie to jest znikome, co na pewno podyktowane jest tym, iż pracownicy zajęci są przygotowaniem do nowego roku akademickiego. Największe zainteresowanie zjazdem jest wśród ścisłego kierownictwa związku na uczelni. Na bieżąco informacje z obrad zjazdu przekazuje Ewa Kubasiewicz, która została oficjalnie przez rektora Kosteckiego³ delegowana na zjazd.

Zadania dla TW

Utrzymywać stały kontakt z Ewą Kubasiewicz, od której uzyskiwać informacje na temat odbywającego [się] zjazdu. Pozostałe zadania aktualne z poprzedniego spotkania.

Uwagi i przedsięwzięcia

Z informacji przekazanych przez TW wynika jednoznacznie, iż sami delegaci są już zmęczeni trwającymi obradami. Ciekawa jest informacja dot[ycząca] wydalenia ze zjazdu A[dama] Michnika. Mając powyższe na uwadze, TW „Ladis” będzie w dalszym ciągu utrzymywał stały kontakt z Kubasiewicz, poprzez którą będzie starał się otrzymywać zaproszenie na niektóre dni obrad popołudniowych zjazdu.

Spotkanie z TW „Ladis” odbyłem w LK krypt. „Stok” przy zachowaniu zasad konspiracji. Kolejne spotkanie umówiłem na dzień 6 X 1981 r. po uprzednim kontakcie telefonicznym.

Informacje od TW „Ladis” przekazać do Wydz[iału] III „A”.

Wykonano w 2 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – teczka zjazdu

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III

St[arszy] inspektor Sekcji 3 Wydz[iału] III

ppor. Ryszard Jeka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 126, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek Inf. Z + ocena, 1 X [19]81 [r.].

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Lipiński.

1 Władysław Pałubicki (1933–2012) – teolog, socjolog, antropolog, prof. dr hab.; od 1952 r. członek zakonu werbistów w Pieniężnie, w 1969 r., po studiach w Rzymie i Jerozolimie, zrezygnował z kapłaństwa; członek Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN; kierownik Zakładu Historii Myśli Społecznej w Instytucie Filozofii i Socjologii UG; redaktor naczelny pisma „Miscellanea Anthropologica et Sociologica”; 25 II 1967 r. zarejestrowany przez Wydział IV KW MO w Olsztynie pod nr. 3053 jako TW ps. „Doktor” (w 1968 r. podczas pobytu w Rzymie przejęty na kontakt Departamentu I MSW w ramach RO krypt. „Dottore”, nr rej. 7781); 5 V 1970 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-8992; 24 VI 1970 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Gdańsku pod nr. 11591 jako TW ps. „Ladis”; 18 III 1981 r. przekazany na kontakt Wydziału III KW MO w Gdańsku, następnie przekazany na kontakt Wydziału III-1; 22 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. AIPN, 00170/108, Teczka RO krypt. „Dottore”; karty E-16, E-14 dot. W. Pałubickiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

2 Ewa Kubasiewicz-Houée (ur. 1940 r.) – filolog polski, bibliotekarka; pracowniczka WSM w Gdyni; w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Gdańskiego; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; 14–16 XII 1981 r. uczestniczka strajku w WSM w Gdyni, następnie ukrywała się; 20 XII 1981 r. aresztowana, 3 II 1982 r. skazana przez Sąd MW w Gdyni na 10 lat więzienia i 5 lat pozbawienia praw publicznych za kolportaż ulotek, 6 V 1983 r. zwolniona na przerwę w odbywaniu kary ze względu na stan zdrowia, 28 VII 1983 r. objęta amnestią; działaczka Solidarności Walczącej; od 1988 r. na emigracji we Francji; koordynator przedstawicielstw Solidarności Walczącej na Zachodzie; 1988–1992 pracowniczka Biblioteki Polskiej w Paryżu; 1984–1989 rozpracowywana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Gniazdo”; 4 VII 1989 r. zarejestrowana przez Inspektorat 2 WUSW w Gdańsku jako OZ; 23 I 1990 r. wyrejestrowana, materiały nie zachowały się. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ewa_Kubasiewicz (dostęp 30 IV 2018 r.).

3 Mikołaj Kostecki (1924–2009) – elektronik, inżynier elektryk, dr; harcerz Szarych Szeregów; wieloletni pracownik Centralnego Biura Konstrukcji Okrętowych w Gdańsku; pracownik naukowy WSM w Gdyni; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. wybrany na rektora WSM; w stanie wojennym usunięty ze stanowiska i zwolniony z pracy; 1983–1988 redaktor podziemnego pisma uczelni Wybrzeża „Wolna Myśl”; autor tekstów w prasie podziemnej i emigracyjnej oraz audycji w RWE (ps. „Piotr Ponard”); w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1976–1977 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Docent”, 1981–1988 przez Departament I MSW w ramach RO krypt. „Rotus”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Miko%C5%82aj_Kostecki (dostęp 31 X 2018 r.).

Nr 170

1981 październik 1, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Litwin” sporządzona przez starszego inspektora przy zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku ppłk. Władysława Skwarę dotycząca m.in. Klubu Służby Niepodległości

Gdańsk, 1 X 1981 r.

Tajne

Egz. nra

Notatka służbowa

W dniu 1 X br. TW ps. „Litwin”¹ poinformował mnie, że na zjeździe „Solidarności” dzieje się dużo ciekawych rzeczy zakulisowo. Oficjalnie odnosi się wrażenie, że nie ma żadnych wydarzeń ważnych dla obserwatorów.

Działacz KOR Macierewicz zapytany, dlaczego nic się nie dzieje na zjeździe, powiedział, że w dniu 1 października będą się dziać ciekawe rzeczy. Nie miał na myśli wyborów.

Na uwagę zasługują zakulisowe oceny utworzenia Klubu Służby Niepodległości. Faktycznymi założycielami są działacze ROPCiO, a nie KOR, którzy wykorzystują aresztowanie Moczulskiego² i tworzą organizację, która bazować ma na środowiskach dotychczas penetrowanych przez KPNb. Ma to być organizm polityczny, w którym znajdą się działacze „Solidarności”, ale oficjalnie nie będzie związków z tą organizacją. Działalność polityczna „Solidarności” zostanie osłabiona, a miejsce to wypełni aktywnie działający KSN, który będzie brać na siebie wszystkie ciosy krytyki rządowej i partyjnej. Fakt, że w KSN będą działać indywidualnie czołowi solidarnościowcy, nie będzie obciążać całej „Solidarności”. Wśród sygnatariuszy KSN są dziennikarze, jeden działacz regionu (przewodniczący), naukowcy.

Program KSN to głównie walka, a raczej kontynuowanie walki o niepodległość Polski, która trwa od 1939 r. Mocnym akcentem programu jest walka o niepodległość gospodarczą w aspekcie antyradzieckim.

W kuluarach zjazdu mówi się, że wczoraj doszło do awantury Kuronia z Wałęsą i w rezultacie Wałęsa rozstał się całkowicie z Kuroniem. Na uwagę zasługuje powtarzana w formie sensacji plotka, że Kuroń współpracuje z MSW. W efekcie tej współpracy spowodował przez swoje wpływy w „Solidarności” wybór na delegata obywatela polskiego czeskiego pochodzenia, który jest współpracownikiem wywiadu czeskiego. Nazwiska owego delegata na zjazd „Solidarności” (pochodzenia czeskiego) nie podawano.

Niektórzy obserwatorzy przebiegu zjazdu odnotowują walkę, jaką prowadzi Kościół z KOR o wpływy nad Wałęsą. Świadczyć o tym mają ulotki antysemickie – demaskujące ludzi z KOR. Na temat programu „Solidarności” również uwidaczniają się charakterystyczne oceny. cUważa się, że oficjalnie opracowany program przez zespoły zjazdu będzie krytykowany i zmieniany przez delegatów aż do znudzenia. W odpowiednim momencie eksperci zaprezentują inną wersję programuc, którą mają przygotowaną, i delegaci go przegłosują.

Obserwuje się pewną tendencję do radykalizacji wśród delegatów. Uwidacznia się to głównie wówczas, gdy zbyt długo wałkuje się jeden temat. Sytuacja taka może sprzyjać przyjęciu programu przygotowanego przez ekspertów.

St[arszy] inspektor przy zastępcy

komendanta wojewódzkiego ds. SB w Gdańsku

(–) ppłk mgr Władysław Skwara³

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 122–123, oryginał, rkps.

a Nie wpisano numeru egzemplarza. Obok odręczne dopiski Do inf[ormacji] oper[acyjnej] 1 X [19]81 r., b[ardzo] ważne (KSN) i pilne.

b Na lewym marginesie odręczny dopisek Opozycja partyjna.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Leszek Moczulski (ur. 1930 r.) – historyk, polityk, dr hab.; członek ZMP, PPR i PZPR; dziennikarz „Życia Warszawy”, „Dookoła Świata” i „Stolicy”; współzałożyciel ROPCiO oraz KPN; więzień polityczny PRL, m.in. 8 X 1982 r. w tzw. pierwszym procesie KPN skazany przez Sąd WOW na 7 lat więzienia, 5 VIII 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; 1984–1989 redaktor naczelny podziemnej edycji pisma „Droga”; w 1989 r. przeciwnik obrad Okrągłego Stołu; 1991–1997 poseł na Sejm RP; autor wielu książek historycznych; w 2005 r. uznany za kłamcę lustracyjnego (Sąd Lustracyjny ustalił, że w latach 1969–1977 współpracował z SB jako TW ps. „Lech”; w kwietniu 2012 r. SN uchylił orzeczenie o jego współpracy z SB i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 30 V 2018 r. Sąd Okręgowy w Warszawie umorzył postępowanie w związku z wycofaniem przez Moczulskiego wniosku o autolustrację). Zob. A. Dudek, Leszek Moczulski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 243–245; http://www.encysol.pl/wiki/Leszek_Moczulski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c–c Zaznaczono odręcznie wzdłuż lewego marginesu i dopisano Rola ekspertów.

3 Władysław Skwara (1931–2012) – kpt. MO; w 1954 r. ekonomista-planista na etacie niejawnym WUBP w Gdańsku; 1954–1955 starszy referent Wydziału I WUBP w Gdańsku; 1955–1956 starszy referent Wydziału IX WUdsBP w Gdańsku; 1956–1957 oficer techniki operacyjnej Wydziału IX/„T” WUdsBP/KW MO w Gdańsku; 1957–1961 starszy oficer techniki operacyjnej Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1961–1967 kierownik Sekcji 1 „B” Wydziału „T” KW MO w Gdańsku; 1967–1968 kierownik Grupy IV Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1968–1972 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1972–1973 inspektor Inspektoratu Kierownictwa SB KW MO w Gdańsku; 1973–1977 inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW; 1977–1984 starszy inspektor przy komendancie wojewódzkim ds. SB KW MO/WUSW w Gdańsku; w 1984 r. zwolniony dyscyplinarnie ze służby z obniżeniem stopnia z podpułkownika do kapitana, m.in. za naruszenie przepisów dotyczących współpracy z osobowymi źródłami informacji. Zob. AIPN Gd, 214/2160, t. 1–2, Akta osobowe W. Skwary.

Nr 171

1981 październik 1, Gdańsk – Wyciąg z informacji uzyskanej od TW ps. „Lotos” sporządzony przez starszego inspektora Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Zbigniewa Miazgę dotyczący rozmowy TW z Bogdanem Lisem na temat wyborów do władz związku

Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Wyciąga

z informacji TW ps. „Lotos” dot[yczącej] 30 IX 1981 r. na I KZD

Z kolei grupa dosyć duża z Gdańska (plotka?) zażądała od Mazowsza i od Wałęsy wycofania zaproszenia dla gości Mazowsza z KOR. Miało to się dziać 29 IX br. przy prawyborach.

Prawybory gdańskie:

B[ogdan] Lis – 26

J[acek] Kłys – 25

Milewski – 22

Merkel – 22

Kozicki – 21

Gwiazda – 18

Matuszewska¹ – 18

Koziatek – ?

Tę wersję potwierdził Bogdan Lis. W czasie rozmowy stwierdził, że znaczna część delegatów Gdańska wystąpiła do Mazowsza o zajęcie stanowiska wobec swoich gości. Zażądali, aby nie siedzieli [oni] na sali dla delegatów, aby nie manipulowali. Gdzieś zaczęło się to od tego, że gdy wieczorem Lipski padł na sali, doszło do wymiany zdań i ktoś z KOR głośno wołał na swych przeciwników „faszyści”. Nie mogłem dojść, kto do kogo, ale najpewniej chyba chodziło tu o Kuronia. Co do oceny Lisa, to przeciw Wałęsie będą niewątpliwie Rulewski (przeciw programowi Wałęsy), Poznań, Świtoń. Lis powiedział, że Gwiazda będzie kandydatem na przewodniczącego, i choć sam się uśmiechnął co [do] szans Gwiazdy, ale stwierdził, że Gwiazda chce to wykorzystać jako możliwość przedstawienia swojego programu.

Co do innych kandydatów, to Lis słusznie zauważył, że można coś więcej mówić po wyborach do KKP, z której to będą wybierać prezydium i wiceprzewodniczących. Za Wałęsą idzie Stocznia Gdańska, Warszawa (nie Mazowsze jako całość) z Bujakiem na czele, Modzelewski. Idą za nim po to, aby mieć po zwycięstwie Wałęsy wpływ i aby obsadzić przy nim potem swoich ludzi.

Raz jeszcze co do konfliktu wieczornego 29 IX br. z KOR. Jest wiele głosów, że zachowali się niewłaściwie po wypadku Lipskiego (Michnik, Lityński). Ci dwaj podobno wyzywali od faszystów kogoś. Chodzi teraz o to, żeby Mazowsze się ustosunkowało do tego, jak ich goście się zachowują. Od tej decyzji Gdańska kilku [delegatów] – w tym Lis – złożyło votum separatum, aby przed wystąpieniem do Mazowsza pogadać, jak było jeszcze z drugą stroną, czyli z KOR.

O wpływach KPN – Lis sądzi, że na delegatów nie mają prawie żadnego, z wyjątkiem Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, a i tam jedynie dotyczy to grupy działaczy. O kłopotach z uchwałą dla KOR i niechęci – sądzi, że to wpływ ciągłych ataków Wałęsy, który sugeruje, że KOR chce przejąć „Solidarność”. KOR, wg Lisa, dużo zrobił dla tego ruchu. Według Lisa należy starać się zabezpieczyć, żeby KOR nie przejął „Solidarności”, ale nie metodami Wałęsy, tylko przez pełną demokrację, gdyż wtedy, gdy masy mają wpływ na politykę związku, to nie ma mowy o przejęciu władzy przez KOR. Natomiast przy dyktaturze Wałęsy masy nie mają kontroli i może być wszystko, nawet i KOR.

KOR, wg Lisa, nie chce przywództwa, ale chce mieć wpływ na kształt polityki związku. KOR nie chce się znaleźć na bocznym torze. Zresztą Wałęsa zapomina, ile zawdzięcza KOR, gdyż to KOR w osobie Borusewicza zaproponował Wałęsę, a przecież sam mógł wówczas przejąć kierownictwo ruchu. [Lis] sądzi, że Bujak nie będzie startował na przewodniczącego KKP, gdyż ten musi być stale w Gdańsku. Uważa, że kandydatami Wałęsy będą Wądołowski i Wach ze Śląska. Na pytanie, czy widzi siebie, Lis odrzekł, że i tak może być, ale on mógłby współpracować z Wachem, ale nigdy z Wądołowskim. Podobnie nie chciałby być z Bugajem. Bugaj się nie nadaje, urósł z eksperta na delegata. Zna liczby, ale nie nadaje się do kierowania związkiem. Na takim stanowisku potrzebny jest działacz, a nie ekspert.

Czy są duże grupy prowadzące zdecydowaną grę wyborczą poza salą zjazdu? Są. „Mazowszanie” robią na rzecz Wałęsy, żeby mieć potem wpływy. Można by się przyjrzeć Kalinowskiemu z Elbląga.

Lis potwierdził, że gwiazda Wałęsy blednie, i dlatego on zażądał, żeby zjazd zebrał się za pół roku (zrobi to!), aby przyjrzeć się, czy związek nie został opanowany przez jedną grupę dyktatorską.

Wieczorem (30 IX br.) miało odbyć się spotkanie Małopolski z Wałęsą w jej miejscu pobytu, w Jelitkowie…

Za zgodność:

St[arszy] inspektor Wydziału III „A”

(–) por. Z[bigniew] Miazga

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 57–58, odpis, rkps.

a Obok odręczny dopisek Por. Kmieciak i Kurdwanowski. Wykorzystać w meldunkach do spraw „Sejmik” i „Rudy”, 1 X [19]81 [r.].

1 Alicja Matuszewska (ur. 1934 r.) – księgowa; starszy operator maszyn księgujących w Garnizonowej Administracji Mieszkań w Gdyni; wiceprzewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gdańskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; pracowniczka KKP; członek Prezydium KK, skarbnik KK; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie i Gołdapi; od 1982 r. na emigracji w Kanadzie; w latach pięćdziesiątych rozpracowywana przez PUBP w Kłodzku z powodu negatywnego stosunku do PRL i utrzymywania kontaktów z b. żołnierzem AK; 1962–1964 wykorzystywana operacyjnie przez Oddział WSW Marynarki Wojennej jako TW ps. „Halina” (nr rej. 7411); 1981–1982 rozpracowywana przez Wydział III Zarządu V Szefostwa WSW w ramach SOR krypt. „Związkowiec”.

Nr 172

1981 październik 1, Gdańsk – Odpis informacji operacyjnej uzyskanej od TW ps. „Patryk” dotyczącej Barbary Krzykowskiej sporządzony przez starszego inspektora Wydziału III-2 KS MO por. Mariana Rudzkiego

Gdańsk, dnia 1 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. poj[edynczy]

Odpis informacji operacyjnej uzyskanej od TW ps. „Patryk” w dniu 1 X [19]81 r.a

W dniu 29 IX 1981 r., przebywając na sali obrad w „Olivii”, zostałem zaproszony nab godz. 11.00 w dniu 30 IX 1981 r. do domu Barbary Krzykowskiej¹ (zastępca przewodniczącego „Solidarności” Gastronomii). Dlatego też w dniu 30 IX 1981 r. nie byłem obecny w „Olivii”. Będąc w mieszkaniu Barbary Krzykowskiej, prowadziliśmy dyskusję z nią oraz z jej mężem na tematy dotyczące „Solidarności”.

W trakcie dyskusji, jak już poprzednio informowałem, wyszła sprawa przyjaciela Barbary Krzykowskiej oraz jej męża, który ma być według nich pracownikiem SB. Mówili mi oni, iż [o] bardzo wieluc spraw[ach] podejmowanych przez MO i SB dowiadują się bezpośrednio od tego człowieka. W trakcie dyskusji Barbara Krzykowska wymieniła jego imię (Tadek).

Prowadząc dyskusję z Barbarą Krzykowską (ponieważ jej mąż tymczasem wyszedł), zaproponowałem jej, ażeby zadzwoniła do tego człowieka i dowiedziała się, co sądzą w komendzie w Gdańsku na temat zaproszonych czterech funkcjonariuszy zakładających tzw. związki zawodowe NSZZ FMO. W ten sposób ustaliłem jego numer telefonu […]d. Po wykręceniu powyższego numeru Barbara Krzykowska powiedziała, iż numer nie odpowiada i pewnie nie ma go w domu.

W trakcie dalszych dyskusji, między innymi poruszając sprawy zakładania zw[iązków] zawodowych NSZZ FMO, Barbara Krzykowska oraz jej mąż (który jest aktywnym działaczem „Solidarności”) wypowiadali się na powyższy temat. Mówili między innymi, iż nie może być mowy o zarejestrowaniu tego związku, ponieważ rządu już nie stać na żadne ustępstwa, jak również na powyższy temat nie zgodzą się ludzie sterujący Polską – chodziło im o przywódców ZSRR. Ponadto, jak sami stwierdzili, wiedzą od Tadka, pracownika SB w Gdańsku, iż po zakończeniu zjazdu milicja ma aresztować wszystkich aktywnych działaczy „Solidarności”. Dlatego też uważają, że sam zjazd nie zmieni sytuacji w Polsce, a do konfrontacji musi dojść. Na tematy powyższe prowadzone z Barbarą oraz z jej mężem zaczerpnę informacje, będąc na zjeździe w kolejnym dniu obrad, od znanych mi osób.

„Patryk”

Uzupełnienie

Ponadto TW ustnie przekazał informację następującą:

W dniu 29 IX [19]81 r. przed południem rozmawiałem w kuluarach z dziewczyną z Łukowa. Odszedłem na chwilę i gdy wróciłem, zobaczyłeme, że rozmawia z jakimś mężczyzną. Odciągnąłem ją na bok i spytałem, kto to jest. Odpowiedziała mi, iż to jej znajomy z Łukowa i pracuje w SB. Zacząłem ją opieprzać w stylu: „Z kim ty się zadajesz, kim jesteś, zjeżdżaj stąd itp.”. Wtedy ona zaczęła mnie prosić, bym nikomu o takich jej znajomościach nie mówił, gdyż mogą ją wtedy usunąć ze zjazdu. Wiadomo mi, iż osoba ta wczoraj już wyjechała z Gdańska. Pracownik SB nazywa się Krzysztof Soja².

fZa zgodność:

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III-2 KS MO

por. M[arian] Rudzkif

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 9, k. 81, odpis, mps.

a Obok odręczne dopiski ppor. Wyskiel, do omówienia. Sek[cja] 3. Założyć sprawę oper[acyjnego] sprawdzenia. Wyjaśnić charakter kontaktów T.Cz. z przedst[awicielami] „Solidarności”. Założyć PT.

b W oryginale od.

c W oryginale dużo.

d Pominięto numer telefonu.

1 Brak bliższych danych.

e Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

f–f Wpisano odręcznie.

2 Krzysztof Soja (ur. 1952 r.) – kpt. MO; 1977–1983 inspektor Wydziału III „A”/V KS MO; 1983–1989 starszy inspektor Wydziału V/Ochrony Gospodarki KS MO/SUSW. Zob. AIPN Pf, 2077/71, t. 1–2, Akta osobowe K. Soi.

Nr 173

1981 październik 2, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4304a

Gdańsk, dnia a2a X 1981 [r.]

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 37

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO w Gdańsku w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano następujące informacje dot[yczące] jego przebiegu:

1. W dniu 30 IX [19]81 r. Krajowa Komisja ds. Żywności przy KKP skierowała pismo do MHW, w którym poinformowała, iż nie wyraża zgody na wprowadzenie aproponowaneja przez resort wysokości reglamentacji cukru. Zdaniem komisji każdy obywatel kraju winien otrzymać 2 kg. Ilość ta pozwalałaby na niewielkie zrekompensowanie deficytu żywności w gospodarstwach domowych.

2. Delegacja Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO w odpowiedzi na oświadczenie rzecznika prasowego MSW złożyła oświadczenie następującej treści:

„Powstały w dniu 1 VI [19]81 r. Komitet Założycielski składał się wyłącznie z funkcjonariuszy pracujących w organach MO. Obecnie w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie toczy się postępowanie sądowe dot[yczące] rejestracji związku. Rzecznik prasowy MSW twierdzi, że ZZ FMO nie istnieje i nie istniał. Uważamy, że jest to podyktowane tym, że gdy powstał nasz ruch założycielski, wielu z nas za działalność zostało zwolnionych z pracy. Pytam zatem, dlaczego minister sprawiedliwości wystosował pytanie prawne do Sądu Najwyższego w dniu 16 IX br., które brzmi: «Czy funkcjonariusz MO jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 1 VII [19]49 [r.] o związkach zawodowych w związku z art. 2 i 19 kodeksu pracy?».

Na dowód istnienia Komitetu Założycielskiego ZZ FMO świadczy postanowienie Sądu Wojewódzkiego, którego fragment przytoczę: «22 IX [19]81 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie Wydział I Cywilny w składzie następującym: przewodniczący SSW Z[dzisław] Kościelniak 22 IX [19]81 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w sprawie Komitetu Założycielskiego ZZ FMO postanawia: a) odwołać termin posiedzenia jawnego wyznaczonego w sprawie niniejszej na dzień 25 IX [19]81 r. godz. 9.00, b) zawiesić postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy pytania prawnego ministra sprawiedliwości z dnia 16 IX br.». Wnioski pozostawiam państwu. Podpisano: I[reneusz] Sierański – przewodniczący KZ ZZ FMO”.

3. Nadal notuje się cały szereg spekulacji kuluarowych dot[yczących] wyborów do KKP. Między innymi twierdzi się, że zgłoszenie 4 kandydatów (w tym Rulewskiego) jest spowodowane tym, aby Wałęsę sprowadzić na ziemię. Radykałowie robią wszystko, aby Wałęsa nie wygrał już w pierwszej turze. Plan Rulewskiego polega na tym, że w przypadku nieotrzymania wymaganej liczby głosów przez Wałęsę zrezygnuje on na rzecz Wałęsy.

4. W dniu dzisiejszym uzyskano jednoźródłową informację, iż Jacek Kuroń w rozmowie z Bogusławem Gruszczyńskimb z Regionu Gorzowskiego twierdził, że Lech Wałęsa utrzymuje stałe kontakty ze Służbą Bezpieczeństwa. Wszelkie ważne decyzje zjazdu zapadają w Warszawie na ul. Rakowieckiej. W Gdańsku przebywa szef „bezpieki” krajów RWPG, a ściślej – państw stron Układu Warszawskiego. Ponadto w Gdańsku mieści się sztab MSW ds. związków zawodowych. Wśród delegatów jest duża liczba agentury.

5. W przerwie obiadowej M[arian] Jurczyk udzielił wywiadu przedstawicielom górników ze Śląska. W wywiadzie stwierdził, że wyraził zgodę na kandydowanie w wyborach na przewodniczącego KKP pod naciskiem delegatów swego regionu. Wyjaśnił jednocześnie, że staje w szranki wyborcze po to, aby zabrać głosy Wałęsie, sprowadzając go tym samym na ziemię.

6. Do Gdańska przybyła grupa działaczy Zarządu Regionalnego z Gorzowa (J[erzy] Gospodarek² i M[irosław] Haczkurc – byli członkowie Prezydium MKZ w Gorzowie), przywożąc duże ilości plakatów dotyczących rocznicy 17 września 1939 roku wykonanych w dwóch wersjach przez Jana Wielgoszad (delegata regionu). Plakaty te kolportowane były przed halą „Olivia”.

7. W delegacji Regionu Dolny Śląsk nastąpił rozłam na ugrupowanie robotnicze i korowskie. Po zgłoszeniu przez Niezgodzkiego kontrwniosku na temat uchwały dot[yczącej] KOR poszedł do niego Michnik i groził mu. Działacze korowscy z delegacji Dolnego Śląska w nocy z 29 na 30 IX br. mieli posiedzenie, w którym uczestniczyli: Modzelewski, Huskowski – rzecznik prasowy regionu, Romanowski, Gleichgewichte – redaktor „Solidarności Dolnośląskiej” i radia, Waszkiewicz, Szulc.

8. W dniu 30 IX br. do Sekretariatu Zjazdu przyszedł teleks, w którym załoga ZWAP w Świdnicy odbiera mandat delegata Romanowskiemu. Teleks ten nie wpłynął na forum obrad.

9. W najbliższym czasie na zjazd ma przybyć Moczulska na zaproszenie członków KPN i KOR. Jej wystąpienie będzie zmierzało do tego, aby zjazd podjął uchwałę w sprawie procesu KPN i uwolnienia jej przywódców.

10. Prawybory w Regionie Małopolska miały bardzo burzliwy przebieg. Do KKP wytypowano S[y]ryjczyka, Nowaka, Warchałowskiego³, Gila i Ziaję⁴. Przewodniczący delegatów do tego regionu Sonik⁵ nie znalazł się na miejscu limitowanym przez KKP dla regionu, ponieważ delegaci mieli do niego pretensje za kontakty z KOR. Delegaci tego regionu uważają, że Bujak nie będzie ubiegał się o funkcję wiceprzewodniczącego KKP, gdyż ten na stałe musi przebywać w Gdańsku. Kandydatami Wałęsy mogą być Wądołowski i Wach ze Śląska.

11. Delegaci i zaproszeni na zjazd goście są wyraźnie zmęczeni. W wyniku tego na sali obrad notuje się coraz fwięcej wolnych miejscf. Również społeczeństwo Gdańska w coraz mniejszym zakresie jest zainteresowane tym wydarzeniem. W dniu 30 IX br. przed halą „Olivia” sprzedawano pismo „Wprost”, które cieszyło się dużym zainteresowaniem.

12. Coraz częściej spotyka się opinie, że na zjeździe zwycięży kierunek umiarkowany, reprezentowany przez Wałęsę. Delegaci w swych wypowiedziach nie zajmują stanowiska co do stosunku związku do partii.

W kuluarach zjazdu spotyka się wypowiedzi, że doprowadzenie na zjeździe do wystąpienia funkcjonariusza MO jest przemyślaną akcją inspirowaną przez SB.

13. Delegaci Regionu Warmińsko-Mazurskiego poddali ostrej krytyce B[ogdana] Lisa i Kalinowskiego za zły rozdział maszyn poligraficznych. Zarzuca się im (szczególnie Kalinowskiemu) uzyskiwanie z tego tytułu korzyści materialnych.

14. W kuluarowej rozmowie Lis stwierdził, że mógłby być w[i]ceprzewodniczącym KKP, lecz nie z Wachem lub Bugajem.

15. W wyniku prawyborów w Regionie Gorzowskim do KKP wytypowano A[natola] Konsika oraz A[dama] Opiela, a do Komisji Rewizyjnej R[yszarda] Kotarski[ego] i Zb[igniewa] Bełz[ę]. Tak jak w innych regionach, przebiegały one b[ardzo] burzliwie, w wyniku czego doszło do podziału delegatów.

16. Patrycjusz Kosmowski – przewodniczący ZR Podbeskidzie nawiązał kontakt z przedstawicielami centrali związkowej z Belgii. W dn[iu] 1 X [19]81 r. w godz. 14.00––15.00 doszło do spotkania ww. przedstawicieli z delegatami regionu.

Przedstawiciele central związkowych z krajów kapitalistycznych przejawiają różnorakie zainteresowania, m.in. pytali, w jakich zakładach na terenie kraju jest produkcja zbrojeniowa.

W kuluarach zjazdu padło wiele negatywnych komentarzy na temat wystąpienia B[ogdana] Lisa, szczególnie jego protestu, aby ograniczyć wydatki na zbrojenia wojskowe. Uważa się, że taki protest w żadnym wypadku nie może wychodzić od związków zawodowych.

17. Jeden z delegatów Regionu Gdańskiego stwierdził, że dyskusja na zjeździe jest jałowa, pojedzie do stoczni aprzywieźća robotników prosto od maszyn i oni powiedzą wszystkim, o czym należy dyskutować.

18. W dniu 29 IX 1981 r. miało miejsce zajście między Adamem Michnikiem a bliżej nieustaloną kobietą – członkiem Zarządu Regionu Gdańsk. Z powodu ataku serca, któremu uległ J[an] J[ózef] Lipski w czasie popołudniowych obrad, zbiegła się grupa ludzi, a wśród nich Adam Michnik. W wyniku ogólnego zamieszania i zdenerwowania Michnik ubliżył tej kobiecie, używając przy tym bardzo wulgarnych słów. Kobieta ta złożyła protest w Prezydium Zjazdu, żądając usunięcia Michnika z sali obrad. Delegacja gdańska w powyższej sprawie zgłosiła votum separatum. Natomiast delegacja z Regionu Mazowsze zgłosiła wniosek do ob. Zb[igniewa] Bujaka o usunięcie Michnika z obrad. W dniu 30 IX 1981 r. A[dama] Michnika nie chciano wpuścić na salę obrad. Wpuszczono go dopiero za osobistym poręczeniem Zb[igniewa] Bujaka. Sprawa Michnika ma być rozpatrywana na forum zjazdu.

19. Osoby zgromadzone przed „Olivią” krytykują przebieg zjazdu. Oczekiwano, że zjazd zajmie się rzeczowym wyjściem z kryzysu oraz że skupi się na sprawach najbliższych robotnikowi. Tymczasem uczestnicy zjazdu zajmują się politykierstwem i walką o władzę.

20. Wśród pracowników gdańskiej gastronomii kolportowana jest informacja, że w kuluarach zjazdu podejmowane są zabiegi, zwłaszcza ze strony Rulewskiego i Bugaja, odnośnie [do] przeniesienia siedziby władz „Solidarności” z Gdańska do Warszawy. Zdaniem wypowiadających się obliczone to ma być na odsunięcie od kierownictwa związku L[echa] Wałęsy i innych osób z terenu Gdańska reprezentujących umiarkowany kierunek działania.

21. Uzyskano informację, że działacze Ruchu Młodej Polski uczestniczący w zjeździe wysunęli koncepcję odnośnie [do] edukacji młodzieży w szkołach ponadpodstawowych. W rozmowach kuluarowych z przedstawicielami Kręgu Harcerskiego im. Małkowskiego zaproponowali oni dokształcanie młodzieży poprzez wykorzystanie do tego celu czasopisma „Bratniak” i innych materiałów Niezależnej Oficyny Wydawniczej.

22. Planowane jest uruchomienie wydawania gazety związkowej przez Zarząd Regionu Gdańskiego pt. „Gazeta Polska”. Ma to być organ komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego. W tej sprawie Mariusz Wilk i Joanna Duda-Gwiazda rozmawiali z N.N. mężczyzną, który zorganizował już wydawanie gazet związkowych w Białymstoku, a ostatnio uruchomił w Szczecinie wydawanie „Kwadratu”. Aktualnie sprawa rozbija się o fundusze oraz pomieszczenia mieszkalne dla redakcji pisma. W zespole redakcyjnym ma znaleźć się m.in. Henryk Szedłowski, który pracował w „Horyzoncie”. W skład redakcji ma wejść również kilka osób związanych z gazetkami zakładowymi „Solidarności” z terenu Trójmiasta.

23. Wśród delegatów kolportowany jest raport dot[yczący] konfliktu między A[nną] Walentynowicz a Prezydium KZ Stoczni Gdańskiej.

24. W wywiadzie udzielonym w dniu 23 IX 1981 r. Jan Rulewski oświadczył między innymi, że jego zdaniem „Solidarność” może pójść na kompromis z rządem jedynie w wypadku podpisania nowego porozumienia społecznego. W zakres tego porozumienia powinny wejść sprawy dot[yczące] wyborów do sejmu i rad narodowych, ordynacji wyborczej, środków masowego przekazu, stabilizacji gospodarczej, kontrola aparatu bezpieczeństwa, zagadnienia szkolnictwa.

25. W środowisku dziennikarskim typuje się, że L[ech] Wałęsa wybory wygra, ale nieznaczną ilością głosów ponad wymagane minimum. To minimum stanowi 450 głosów. Wg przewidywań powinien otrzymać około 500 głosów. Drugim wg ilości otrzymanych głosów powinien być A[ndrzej] Gwiazda. Ma on poparcie głównie w środowisku kręgów intelektualnych. Otrzyma on około 100–150 głosów. Jurczyk i Rulewski mają najmniejsze szanse. Liczyć mogą głównie na głosy ze swoich regionów. Przewiduje się, że otrzymają oni około 30–50 głosów.

26. W wyniku głosowania nad kandydatami do KKP w Regionie Podbeskidzie wybrano Hilbrychta, Wróbla⁶ i Barteczkę⁷. Niemal białej gorączki dostał A[ndrzej] Zając, który nie otrzymał wymaganej ilości głosów. W tej sytuacji zapowiedział swój wyjazd do Bielska celem przygotowania odpowiedniego przyjęcia delegacji po powrocie ze zjazdu. Zając wyrażał się, że „rozwali całą bandę i ujawni wszystko o całym MKZ-cie i delegatach, począwszy od pogotowia strajkowego w «Befamie» włącznie”.

27. Delegaci z Gdańska zaniepokojeni są szansami Wałęsy. Doszli jednak do wniosku, że głosowanie będzie dwustopniowe. W drugiej turze spotkają się Wałęsa oraz Jurczyk. Wałęsa zostanie przewodniczącym. Liczą na to, że głosy radykalne rozdzielą się między Gwiazdę i Rulewskiego, co przekreśli ich szanse.

28. Po powrocie z Warszawy Wądołowski jest przerażony sytuacją we władzach. Stwierdził, że aktualnym władzom na niczym nie zależy. Tej władzy już na nic nie stać. Jest przekonany, iż w najbliższym czasie dojdzie do przewrotu pałacowego. Na temat zmian w centralnych władzach partyjnych zanotowano również wypowiedzi innych delegatów, którzy stwierdzają, że może do nich dojść już podczas kolejnego plenum KC PZPR.

29. Dnia 1 X [19]81 r. stwierdzono kolportaż około 70 publikacji wśród uczestników zjazdu. […]g

W dniu wczorajszym w kuluarach hali „Olivia” rozklejono plakat zjazdowy „Solidarności”, hna którym widniał napis: „Nie igrać z ogniem”, ze zdjęciem jednorocznego chłopca z kijem w jednym ręku, a w drugim z zapaloną zapałką, przekraczającegoh jedną stopą narysowane kontury granic Polski. Plakat ten spotkał się z przychylnym oddźwiękiem wśród większości delegatów.

W dniu 1 X 1981 r. odzyskano operacyjnie ok. 140 egz. rozprowadzonych materiałów.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 220–224, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Truszczyńskim.

c W oryginale Maszkur. Mirosław Haczkur (ur. 1959 r.) – murarz-tynkarz; pracownik Gorzowskiego Kombinatu Budowlanego; członek MKZ NSZZ „Solidarność” Gorzów Wielkopolski; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 7 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim; od 1987 r. na emigracji w Kanadzie; rozpracowywany przez Wydział IV/VI KW MO/WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach KE krypt. „Brodacz”.

d W oryginale Wiegosza. Jan Wielgosz (ur. 1935 r.) – pedagog; pracownik Przedsiębiorstwa Eksploatacji Dróg Komunalnych w Gorzowie Wielkopolskim; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek PPD; 13 XII 1981 r. – 22 VI 1982 r. internowany m.in. w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim i Gębarzewie; od 1983 r. na emigracji w Szwecji; w 1976 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOS krypt. „Wojtek”, 1980–1983 przez Wydział III „A”/V KW MO w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Naiwny”.

2 Jerzy Gospodarek (ur. 1947 r.) – tokarz; pracownik Zakładów Mechanizacji Budownictwa „Zremb” w Gorzowie Wielkopolskim; kierownik działu poligrafii ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR; członek PPD; 13 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gorzowie Wielkopolskim; w 1981 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Ksero”; 28 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Gorzowie Wielkopolskim pod nr. 4825 jako TW ps. „Sikorski”; 20 III 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-2145, nie zachowały się; 28 X 1986 r. zarejestrowany przez Wydział V WUSW w Gorzowie Wielkopolskim pod nr. 8442 jako TW ps. „Sikorski”; 1 II 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta EO-4/77 dot. J. Gospodarka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gorzowie Wielkopolskim.

e W oryginale Gleigchewitk. Aleksander Gleichgewicht (ur. 1953 r.) – fizyk; asystent w Instytucie Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN we Wrocławiu; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”, w 1977 r. współzałożyciel SKS we Wrocławiu; redaktor naczelny „Solidarności Dolnośląskiej”; redaktor Radia „Solidarność” we Wrocławiu; 16 XII 1981 r. – 24 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu, w Grodkowie, Strzelcach Opolskich, Łupkowie, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; 1983–1984 działacz RKS Dolny Śląsk oraz Solidarności Walczącej; 1984–1991 na emigracji w Norwegii; 1977–1984 rozpracowywany przez Wydział III/III-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Pomocnik”.

f–f Wpisano odręcznie nad przekreślonymi słowami większe pustki.

3 Andrzej Warchałowski (ur. 1946 r.) – dziennikarz; członek SDP; redaktor ORTV Kraków; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 19 XII 1981 r. – 11 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; od 1982 r. na emigracji w RFN; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III/II KW MO w Krakowie w ramach SOS krypt. „Operator”.

4 Mieczysław Ziaja (ur. 1929 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu; członek KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK NSZZ; 13 IV 1981 r. zarejestrowany przez SB w Oświęcimiu pod nr. 5094 w kategorii „zainteresowanie operacyjne”; przerejestrowany na TW ps. „Inżynier”; 29 I 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-3857. Zob. AIPN Ka, 0025/1286, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Inżynier”.

5 Bogusław Sonik (ur. 1953 r.) – prawnik, dziennikarz, polityk; od 1976 r. współpracownik KOR i KSS „KOR”, organizator pomocy dla robotników Radomia i Ursusa; w 1977 r. współzałożyciel SKS w Krakowie; współpracownik Biura Interwencyjnego KOR i KSS „KOR”; od 1979 r. związany z redakcją niezależnego pisma studenckiego „Indeks”; od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, członek MKZ w Krakowie; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Małopolska, wiceprzewodniczący ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; redaktor niezależnego pisma „Goniec Małopolski”; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nowym Wiśniczu i Załężu k. Rzeszowa; 1983–1996 na emigracji we Francji. Zob. H. Głębocki, Bogusław Sonik [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 320–321; http://www.encysol.pl/wiki/Bogus%C5%82aw_Sonik (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Wiesław Wróbel (ur. 1942 r.) – ślusarz-frezer; pracownik Bielskiej Fabryki Armatur „Befa”; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; kierownik Sekcji Interwencji; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 19 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej; od 1982 r. na emigracji w USA; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Ślusarz”.

7 Mieczysław Barteczko (ur. 1939 r.) – nauczyciel; pracownik Bielskiej Fabryki Maszyn Włókienniczych „Befama”; zastępca przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–25 XII 1981 r. internowany; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Bielsku-Białej w ramach SOS/KE krypt. „Zakonnik”.

g Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

h–h W oryginale (jednoroczny chłopiec z kijem w ręku), na którym widniał napis: „Nie igrać z ogniem”, a w drugiej ręce chłopiec trzymał zapaloną zapałkę, przekraczając.

Nr 174

1981 październik 2, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4303a

Gdańsk, dnia a2 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 38

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

W dniu 1 X [19]81 r. o godz. 20.30 wznowiono obrady po przerwie. Prowadził je Fijałkowski z Regionu Mazowsze. Na początku odczytano listę 60 osób kandydujących do Komisji Rewizyjnej, w której jest 21 miejsc mandatowych. W dalszej części obrad odczytano listę osób kandydujących do KK. Ogółem z 30 regionów kandyduje 178 osób (wykazy osób przekazano do Wydz[iału] I Dep[artamentu] III „A”).

Następnie wyłoniono 4 kandydatury na przewodniczącego KKP. W wyniku losowania ustalono, że wymienieni wystąpią w następującej kolejności: Jurczyk, Gwiazda, Wałęsa i Rulewski.

Jurczyk w swojej wypowiedzi stwierdził, że jest zwolennikiem twardego, nieustępliwego kursu. Nie uznaje kompromisów. Sprawy ważne należy konsultować z zakładami pracy, a następnie przekazać na forum KKP. Opowiada się za wolnymi wyborami do sejmu. Stwierdza, że PRL nie jest krajem biednym, tylko źle rządzonym.

Gwiazda oświadczył, że rząd swoimi wadliwymi decyzjami coraz bardziej pogrąża kraj w kryzysie ekonomicznym. Twierdzi, że związek musi działać zdecydowanie i bez żadnych ustępstw. Wg jego oświadczenia dane statystyczne ministerstw są fałszowane i wobec powyższego związek musi wziąć [się] sam za kontrolę całej gospodarki narodowej.

Wałęsa stwierdził, że związek w swojej walce nie powiedział ostatniego słowa. A to, że nie osiągnęli wszystkiego, jest wynikiem tego, że zbytnio uwierzyli w swoje siły. Oświadczył, że w dalszym ciągu istnieją sprzeczności na linii rząd–„Solidarność” i nie należy lekceważyć przeciwnika. Wskazał, iż właściwa droga do osiągnięcia celu to rozmowy i nie należy ulegać emocjom, bo związek może wszystko stracić, co osiągnął.

Rulewski w wypowiedzi krytycznie ustosunkowuje się do sojuszu polsko-radzieckiego. Stwierdza, iż jest to główna przyczyna przemieszczania się wydatków naszego kraju na cele militarne przy katastrofalnym zaniedbaniu spraw socjalnych. W dalszej części swojej wypowiedzi krytycznie ustosunkowuje się do funkcjonowania gospodarki, podając jako przykład ostatnią ustawę o samorządzie, która – wg jego wypowiedzi – została „okancerowana”. Proponuje majątek zakładowy podzielić między załogę, co stanowiłoby pewne zabezpieczenie ludzi w podeszłym wieku.

Po wypowiedziach w[yżej] wymienionych kandydatów ogłoszono przerwę, po czym o godz. 20.40 wznowiono obrady. W dalszej części obrad kandydaci na przewodniczącego odpowiadali na zadane pytania. Pytania zadawane były w formie pisemnej i wrzucane do urny. Kolejno na pytania odpowiadali: Jurczyk, Gwiazda, Wałęsa, Rulewski. Wśród zadawanych pytań najczęściej odpowiedzi kandydatów dotyczyły niżej wymienionych zagadnień:

– sprawy wyżywienia narodu i spowodowanie rozpoczęcia rozmów między związkami rolników indywidualnych a „Solidarnością”;

– interpretacji ustawy o samorządzie;

– kierunków dalszej pracy „Solidarności” w zakresie polityki społeczno-gospodarczej;

– kontroli całego potencjału produkcyjnego i właściwego podziału dóbr;

– zapewnienia warunków dla wolności słowa i zabezpieczenia przed represjami osób wypowiadających się;

– właściwej współpracy między „Solidarnością” a PZPR. Z odpowiedzi na to pytanie wynika, że praktycznie nie ma żadnych punktów wspólnych między tymi organizacjami (Wałęsa);

– wypracowania nowych planów dojścia do stabilizacji gospodarczej;

– opracowania nowych zasad funkcjonowania oraz trybu kontroli wszystkich organów administracji państwowej;

– dalszej walki o dostęp do publikatorów przez NSZZ „Solidarność”, zwłaszcza do radia i telewizji.

Reasumując wypowiedzi poszczególnych kandydatów, należy stwierdzić, iż najbardziej rzeczowe były odpowiedzi Jurczyka. Gwiazda udzielał odpowiedzi wymijających, niewyczerpujących całości zadanego pytania. Wystąpienie jego należy ocenić jako wymijające, oficjalne i oschłe, a przyjęto je bez większego entuzjazmu.

bZ wypowiedzi Lecha Wałęsy emanowała prostolinijność, odrzucał on jakąkolwiek linię porozumienia między PZPR a „Solidarnością”b.

Odpowiedzi Rulewskiego były obszerne, bogato zdobione chwytliwymi sformułowaniami o godności ludzkiej, potrzebie pełnej demokracji, służbie narodowi, obronie społeczeństwa itp. Brak było w niej konkretów i programu dalszego działania związku.

Ponadto informuję, iż uzyskano następujące informacje o komentarzach i wypowiedziach w kuluarach zjazdu podczas popołudniowej tury obrad dnia 1 bm. oraz uogólnioną ocenę przebiegu zjazdu w niektórych środowiskach woj[ewództwa] gdańskiego:

1. Wśród części delegatów panuje opinia, że na przewodniczącego związku zostanie wybrany Lech Wałęsa. Sądzi się jednak, że wybory wygra on niewielką przewagą głosów, „bo powinien dostać trochę po uszach”.

2. Z uzyskanych informacji wynika, że odbywają się ostre zakulisowe rozgrywki dotyczące wewnątrzzwiązkowej kontroli, o którą walczą Sekretariat Zjazdu i Sekretariat Prezydium Zjazdu. Pracownicy tych sekretariatów stanowią pierwszą fazę cenzury wewnątrzzwiązkowej, przy czym częste są przypadki, że teksty kwestionowane przez jeden sekretariat są zatwierdzone przez drugi, co prowadzi do różnego typu spięć i awantur.

3. Z jednoźródłowej informacji wynika, że dużą aktywnością na zjeździe wykazują się przedstawiciele Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. Odbywają oni spotkania z poszczególnymi regionami i udzielają informacji o swoich działaniach. Szczególnie aktywny w tym zakresie jest Żmudziak.

4. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że przedstawiciele „sieci wiodących zakładów” stwierdzają, iż w czasie wyborów do władz naczelnych związku „wyjęci” zostaną wszyscy sympatycy KOR.

W dniu 1 bm. przed południem odbyło się spotkanie przedstawicieli „sieci”, na którym zaprezentowano następującą generalną wykładnię działania tej grupy: „…nie wolno szczura zapędzić do kąta, [tak] że nie będzie mógł się poruszać, trzeba go tam zostawić, aby zapewnić mu możliwość poruszania się. Szczur to partia i rząd, a poruszanie się to ustawa o samorządzie”.

5. Z uzyskanych informacji wynika, że działacze i sympatycy KOR w godzinach popołudniowych dnia 1 bm. szeroko lansowali tezę, że batalia o samorząd nie jest już sprawą najważniejszą. Obecnie należy rozpocząć kampanię na rzecz samorządów lokalnych i traktować ją jako przygotowanie do rozprawy z sejmem.

6. Z uzyskanych informacji wynika, że w kuluarach zjazdu mówi się, iż zjazd musi zakończyć się w niedługim czasie ze względu na występujące problemy z zaopatrzeniem i zakwaterowaniem. Duża część kuluarowych dyskusji ma charakter antyradziecki, a osoby uważające inaczej są w mniejszości i dlatego nie prezentują zazwyczaj swego stanowiska.

7. Trwające obrady drugiej tury KZD są przedmiotem powszechnych dyskusji i ocen w szeregu środowisk woj[ewództwa] gdańskiego. Najczęściej zwraca się uwagę na polaryzację stanowisk poszczególnych delegatów, którzy w coraz większym stopniu określają swoje poglądy na program związku i jego dalszą działalność. Uważa się powszechnie, że po pierwszej fazie obrad – kontrowersyjnie przyjętej przez środowisko robotnicze – zjazd skoncentruje się na problemach istotnych dla tego środowiska i wypracuje konstruktywną platformę współpracy z władzami. Natomiast sprzeczne komentarze wywołuje sprawa uprawnień władz wykonawczych związku. Często wyraża się obawy, że przyznanie im daleko idących uprawnień stwarza niebezpieczeństwo oderwania się od mas członkowskich. Krytykowane są poczynania niektórych działaczy polegające na zamykaniu się w wąskim kręgu osób, w którym szczególną pozycję zajmują doradcy związkowi.

bNadal dużą popularnością cieszy się Lech Wałęsa, głównie dlatego, że jest autentycznym robotnikiem, który często podkreśla w swoich wypowiedziach, że głównym celem działalności [związku] jest ochrona interesów rzesz członkowskich i sprawy socjalno-bytoweb.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 225–227, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Fragment przekreślony.

Nr 175

1981 październik 2, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Zuzanna” sporządzona przez kierownika Sekcji 9 Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jana Protasewicza dotycząca m.in. wystąpień kandydatów na przewodniczącego Krajowej Komisji Porozumiewawczej na forum I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dn[ia] 2 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Zuzanna” w dniu 2 X 1981 r.b

Podczas spotkania TW ps. „Zuzanna” przekazał mi następujące informacje:

W dniu wczorajszym uczestniczył w obradach I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku od godziny 19.30 do 22.00. Wysłuchał propozycji przewodniczącego zjazdu na temat proponowanego przewodniczącego KKP. Zgłoszono 4 osoby:

– M[ariana] Jurczyka ze Szczecina,

– J[ana] Rulewskiego z Bydgoszczy,

– A[ndrzeja] Gwiazdę z Gdańska,

– L[echa] Wałęsę z gdańskiego MKZ.

W wystąpieniach ww. TW zauważył, że Jurczyk mówił raczej spokojnie, uwypuklając w swoim wystąpieniu problemy robotnicze, a nie polityczne. Rulewski natomiast swoje przemówienie przygotował w ten sposób, że w niektórych miejscach „zapierało dech”, szczególnie gdy mówił o imperialnej polityce ZSRR. Gwiazda natomiast był umiarkowany, przy czym swoje wystąpienia zdaniem TW przygotował w najbardziej chytry sposób, tzn. był raczej centrowy, a na pytania starał się odpowiadać z humorem, co zyskało duży aplauz zgromadzonych. L[ech] Wałęsa z ww. osób zdaniem TW wypadł najgorzej, ponieważ – jak zwykle – był bezpośredni, czasem nie umiał się wysłowić, nie używał słów dyplomatycznych, a także popełniał passusy rodzaju: „Rulewskiego nie chciałbym mieć jako swego zastępcę”.

Niezależnie od tej oceny, zdaniem TW, sądzi się, iż Wałęsa wybory wygra. Najgroźniejszy jego kontrkandydat – Gwiazda, przegra je. Powszechnie uważa się bowiem, że ogół delegatów i tak opowie się za Wałęsą, jednakże ma to być „szkoła” spreparowana przez działaczy KOR, którzy chcą pokazać i udowodnić mu, iż nie posiada takiego poparcia, jakie mu się deklaruje.

Odnośnie [do] deklaracji o rozwiązaniu KSS „KOR” TW „Zuzanna” stwierdził, że:

– określono ich jako wspaniałych ludzi;

– ludzie ci nie powinni zginąć w dziesięciomilionowym związku;

– mogą oni w działalności związku tworzyć nowe układy;

– generalnie ludzie, a w szczególności delegaci, nie są za KOR, ponieważ obawiają się następstw, w tym także politycznych;

– obecnie zauważa się mniej radykałów w związku, [niż] jak to było w pierwszej turze, gdzie radykalizm był na porządku dziennym.

„Zuzanna” stwierdził następnie, iż był na spotkaniu z Lamentowiczem², który podsumował dotychczasowe polityczne akcje związku. Miał on stwierdzić, że najbardziej interesująca z tego punktu widzenia była możliwość wejścia do Komisji Uchwał zjazdu projektów zgłoszonych przez Rulewskiego. Ww. bowiem zlecił doradcom związku opracowanie uchwał, które w swej treści mówiłyby, iż NSZZ „Solidarność” chętnie nawiąże kontakty z narodami ZSRR z pominięciem ich rządów. Zdaniem „Zuzanny” ludzie śmiali się z tego, niemniej otrzymał on duże brawa. Nadmienić należy, że Lamentowicz jest gościem zaproszonym zjazdu.

TW poinformował również, że posiada bliskie kontakty z Satorą – bliskim kontaktem działaczy KSS „KOR”. Ww. w dniu 30 IX 1981 r. spotkał się z J[oanną] Gwiazdą oraz A[damem] Michnikiem na terenie „Elmoru”. Na jakie tematy oni rozmawiali, TW nie ustalił.

„Zuzanna” poinformował również, iż jest współorganizatorem koncertu filharmonicznego, który dla delegatów odbędzie się pod koniec zjazdu. Organizuje go Ortel³ z Opery i Filharmonii Bałtyckiej, który zamierza wystawić:

– muzykę pt. „Płaskorzeźba wypukła” – kompozycja Ortela;

– preludia tego kompozytora;

– preludia Chopina;

– oraz jako motto tego występu – wiersz Mirosława Sarneckiego (był on szefem służby bezpieczeństwa zjazdu podczas pierwszej tury).

aKier[ownik] Sekcji 9 Wydz[iału] III

kpt. J[an] Protasewicza

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 139–140, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek Inf[ormacja] Z + ocena. 2 X [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

2 Wojciech Lamentowicz (ur. 1946 r.) – prawnik, polityk, dyplomata, dr hab.; pracownik naukowy UW; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; członek Unii Pracy; 1993–1997 poseł na Sejm RP; podsekretarz stanu i doradca ds. zagranicznych prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego; 1997–2001 ambasador RP w Grecji i na Cyprze; w listopadzie 1972 r. zarejestrowany przez Wydział V Departamentu II MSW pod nr. 33906 jako kandydat na TW ps. „L” w związku z planowanym wyjazdem na stypendium naukowe do Szwecji; 30 V 1975 r. wyeliminowany z powodu braku interesujących informacji; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-13278. Zob. AIPN, 00170/870, Akta dot. W. Lamentowicza; karta E-14/1 z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

3 Brak bliższych danych.

Nr 176

1981 październik 2, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dniaa

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr b3b

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 39

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO w Gdańsku w zakresie ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż Wielowieyski jest inicjatorem tworzenia listy kandydatów związanej z tzw. strukturami poziomymi – popieranymi przez regiony: Małopolski, Łodzi, Wrocławia i Mazowsza.

2. W środowisku przeciwników L[echa] Wałęsy notowane są głosy, iż jest on nieodpowiedzialnym decydentem, niemającym żadnego kunsztu [w dziedzinie] dywagacji politycznych, które są tak potrzebne przy pertraktacjach z rządem.

W opinii A[nny] Walentynowicz i Bałuki związek kierowany przez Wałęsę przestanie się liczyć jako siła i istnieje pilna potrzeba wyeliminowania Wałęsy w następnej kadencji. W środowisku tym ocenia się, że A[ndrzej] Gwiazda ze swoimi bardziej radykalnymi tezami programu otwartej walki z rządem byłby lepszy na stanowisku przewodniczącego.

3. W odczuciu delegatów Regionu Dolny Śląsk porażkę w prawyborach poniosła frakcja Modzelewskiego. Dużą inicjatywę wykazuje grupa tzw. robotnicza, która podjęła rozmowę z innymi regionami celem pozyskania głosów dla swoich kandydatów. W Regionie Łódzkim uzyskali już zapewnienie 56 głosów poparcia.

4. Uzyskano kolejną informację o przebiegu konferencji prasowej Komitetu Budowy Pomnika Katyńskiego, która miała miejsce w dniu 1 X 1981 r. o godz. 14.00.

A[ndrzej] Szomański¹ określił działalność komitetu jako [spłacanie] dług[u] wdzięczności oficerom [zamordowanym przez] NKWD w 1940 r. oraz przedstawił historię powstania ww. komitetu od momentu usunięcia wzniesionego pomnika do chwili obecnej. Przypomniał też ostatnie decyzje w tej sprawie władz Urzędu Miasta St[ołecznego] Warszawy i OW ZBoWiD. Pytania dziennikarzy dotyczyły przeważnie opisu pomnika, jak i osób odpowiedzialnych za jego usunięcie. Melak² i Szomański jednoznacznie twierdzili, że usunięcia krzyża dokonała MO. Konferencja trwała niecałą godzinę i uczestniczyło w niej około 30 dziennikarzy, przeważnie z prasy krajowej. Z korespondentów zagranicznych obecni byli m.in. przedstawiciel TASS i ADN. Po zakończeniu konferencji do Szomańskiego i Melaka zgłosił się dr Zajączkowski³ – działacz polonijny z USA, który deklarował pomoc oraz wystąpił z wnioskiem, by oprócz Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich powołać komitet do badania „zbrodni sowieckich”. Na powyższą konferencję wydało zgodę Biuro Prasowe Zjazdu.

5. Z wieloźródłowych informacji wynika, iż w środowisku dziennikarzy krajowych i zagranicznych coraz wyraźniej mówi się o mających nastąpić zmianach w KC PZPR i to już na najbliższym plenum. St[anisław] Kania ma złożyć rezygnację, a jego miejsce ma zająć St[efan] Olszowski⁴. Dziennikarze powołują się na rzekomy list KC KPZR do KC PZPR i rządu polskiego.

Korespondenci zachodni przeprowadzili minisondę wśród delegatów na temat szans wyborczych kandydatów na przewodniczącego. Na podstawie uzyskanych wyników sądzą oni, że wybrany zostanie L[ech] Wałęsa, lecz dopiero w drugiej turze głosowania.

6. Zanotowano głosy niezadowolenia delegatów reprezentujących środowisko kolejarzy. W ich ocenie zjazd zupełnie pominął ich grupę zawodową, w związku z czym aktualnie starają się wprowadzić do KK przedstawiciela PKP.

7. Wystąpienie Rulewskiego spotkało się z negatywną oceną wielu delegatów. Stwierdza się, że oprócz ataków na ZSRR nie poruszył żadnych problemów związkowych. Z uwagi na powyższe panuje przekonanie, że jest on zbyt niebezpieczny na pełnienie funkcji przewodniczącego. Negatywnie przyjęto też wystąpienie L[echa] Wałęsy, przy czym komentowane jest to w ten sposób, że na skutek konfliktu z Kuroniem nie miał mu kto przygotować materiałów. Narastającą wulgarność Wałęsy tłumaczy się jego zmęczeniem i rozgrywkami wewnątrzzwiązkowymi.

8. Wśród delegatów daje się zauważyć coraz większe zmęczenie i dążenie do skończenia obrad w terminie. W niektórych środowiskach panuje psychoza totalnej inwigilacji przez MO. Osoby oddalające się od grupy są podejrzewane o kontakt z SB.

9. W dyskusjach na temat KOR prowadzonych w kuluarach zjazdu notowane są głosy, że poszedł on za daleko, przekształcając się w organizację wybitnie polityczną, i odstąpił od zadań programowych.

10. Z uzyskanej informacji wynika, iż na polecenie „sieci”, m.in. Szybalskiego, należy skompromitować i nie dopuścić do kandydowania następujące osoby: Czekalskic, Terlecki, Krupińskid, Gil Mieczysław, Niezgodzki, Matuszyk, Kalinowski, Nowa[k] Benedykt, Borowski – Elbląg. Natomiast należy udzielić poparcia w kampanii wyborczej następującym osobom: Kowalewski (Łódź), Palka (Łódź), Karpiński (Lublin), Dyner i Bujak (Mazowsze), Warchałowski i Syryjczyk (Kraków), Nowak, Szybalski (Elbląg).

11. Z dyskusji w kuluarach wynika, iż największe szanse na przewodniczącego ma L[ech] Wałęsa, natomiast Gwiazda i Rulewskie nie mają szans wejść w ogóle do KKP. Twierdzi się, że Kuroń prowadzi akcję, aby do KKP wprowadzić jak najwięcej radykałów typu Rulewski.

12. W dniu 2 X [19]81 r. spodziewane jest krótkie wystąpienie M[arii] Moczulskiej na forum zjazdu, która ma przedstawić sprawę osób aresztowanych. Natomiast delegat Regionu Ziemia Łódzka – Kostrzewa⁵ ma przedstawić pod dyskusję wniosek o przyznanie komitetom obrony więzionych statusu prawnej agendy „Solidarności”, co w pewnym stopniu wpłynie na wzmocnienie pozycji KPN w związku.

13. W dniu 1 X br. o godz. 14.30 w budynku UG w pobliżu „Olivii” odbyło się spotkanie członków KPN (delegatów) i obecnych na zjeździe osób z kierownictwa KPN: M[arian] Moczek⁶, T[eresa] Baranowskaf, S[tefan] Melak, A[ndrzej] Szomański, Z[ygmunt]⁷ i Krzysztof⁸ (syn) Goławscy, W[aldemar] Dziumak⁹ – z tzw. Robotniczego Ruchu Narodowego, M[arek] Lachowicz¹⁰ (ze Szczecina). Spotkanie to miało na celu przedstawienie wniosków dot[yczących] m.in. wystąpienia M[arii] Moczulskiej na zjeździe oraz przyjęcia linii dla L[echa] Wałęsy. Przybyła TV amerykańska sieci CBS.

14. W dniu 1 października w godzinach wieczornych przed halą „Olivia” delegat ze Śląska Kazimierz Michałowski¹¹ udzielił wywiadu dziennikarzom zagranicznym, w którym wyraził b[ardzo] krytyczny stosunek do ZSRR i PZPR. Twierdził również, że w przypadku aresztowań członków „Solidarności” związek zajmie bardzo zdecydowane stanowisko, by się temu przeciwstawić, a ponadto ogłosi listę około 1500 byłych prominentów, którzy popełnili przestępstwa, a nie zostali ukarani. Wyjaśnił, iż przez okres 6 lat był żołnierzem WP, jednak za przekonania polityczne został wydalony z wojska.

15. Z uzyskanej informacji wynika, iż duże zainteresowanie wywołała kuluarowa wypowiedź Wałęsy na temat MO, w której miał stwierdzić, że w tych organach większość zatrudnionych to ludzie na poziomie, którym dobro kraju głęboko leży na sercu, niemniej jednak z racji swojej służby „na rozkaz” zbaczają oni z drogi mającej na celu dobro społeczne. Wg słów Wałęsy zadaniem związku będzie dążenie do utrzymania działalności MO na „właściwym kursie” poprzez m.in. wywieranie presji społecznej, a nie poprzez nieprzemyślane ataki dyskredytujące te organa.

16. W dniu 1 X 1981 r. w drukarni zjazdowej dokonywano druku ulotki Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania dot[yczącej] ostatnich wydarzeń na Śląsku. Druk odbywał się również w drukarni MKZ. Wg szacunkowych danych wydrukowano około 2,5 tys. egzemplarzy, które w dniu dzisiejszym mają być kolportowane na terenie Trójmiasta.

17. Delegaci Śląska Opolskiego oprócz wybranych trzech delegatów do władz będą forsować jeszcze z inspiracji J[akuba] Forystka dwie kandydatury: J[erzego] Łysiaka (absolwent KUL) oraz Mielnika (członek Prezydium Zjazdu). Twierdzi się, że Region Opolski będzie działał w bloku z Wrocławiem i Łodzią.

18. Z uzyskanej informacji wynika, iż z Opola do Gdańska powrócił Bogusław Bardon¹², który jest gościem zjazdu (do niedawna kierując Komitetem Obrony Więźniów Politycznych), utrzymującym kontakty z działaczami KPN. Wymieniony przywiózł ze sobą plakaty dot[yczące] uwolnienia więźniów politycznych oraz propagujące działalność KPN, które będzie rozklejał głównie w hali „Olivia”.

19. Wśród zaproszonych gości daje się zauważyć dużą aktywność Turowicza¹³ – red. naczelnego „Tygodnika Powszechnego”. Prowadzi [on] wiele rozmów z dziennikarzami zachodnimi i ciągle widziany jest w towarzystwie T[adeusza] Mazowieckiego. Ocenia się, że Turowicz ma na zjeździe szczególną misję do wypełnienia – dokładne śledzenie zjazdu w celu opracowania informacji dla Watykanu.

20. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż brat L[echa] Wałęsy – Stanisław Wałęsa¹⁴ rozpowszechnia informację, że w przypadku nieprzejścia w pierwszej turze L[ech] Wałęsa zrezygnuje z dalszego kandydowania. Ocenia się, że jest to rodzaj zastraszania wyborców.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 228–232, oryginał, mps.

a Nie wpisano daty. Dokument datowany na podstawie kopii w postaci rozkodowanego szyfrogramu przesłanego 3 X 1981 r. do MSW w Warszawie. Zob. AIPN, 0236/243, t. 3, k. 34.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Andrzej Szomański (1930–1987) – historyk, publicysta; członek antykomunistycznej Bojowej Organizacji Narodowej; w 1951 r. skazany przez WSR w Warszawie na 7 lat więzienia; kierownik działu historycznego „Wrocławskiego Tygodnika Katolików”; w 1977 r. członek ROPCiO; w 1979 r. sygnatariusz aktu założycielskiego KPN; szef Obszaru Centralnego i członek Rady Politycznej KPN; w 1981 r. jeden z inicjatorów ustawienia krzyża katyńskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie; w 1985 r. aresztowany; sądzony w tzw. drugim procesie KPN; w 1986 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na 2 lata więzienia; 19 I 1976 r. zarejestrowany przez Departament IV MSW pod nr. 42788 jako TW ps. „Historyk” (ukrywał przed SB część posiadanych informacji); 13 X 1978 r. odmówił dalszej współpracy; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-14833; 1979–1987 rozpracowywany przez Departament III MSW w ramach SOS. Zob. AIPN, 00191/55, Teczka pracy TW ps. „Historyk”.

2 Stefan Melak (1946–2010) – prawnik; pracownik Zarządu Funduszu Wczasów Pracowniczych; 1979–1985 szef Okręgu Centralnego KPN; w 1979 r. współzałożyciel, następnie przewodniczący (z ks. Wacławem Karłowiczem) konspiracyjnego Komitetu Katyńskiego; w 1981 r. na Cmentarzu Powązkowskim odsłonił wykonany przez Arkadiusza Melaka pierwszy w Polsce pomnik katyński (w nocy usunięty po interwencji Ambasady ZSRR); wiceprzewodniczący Obywatelskiego Komitetu Budowy Pomnika Katyńskiego przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 24 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Jaworzu i Darłówku; w 1991 r. z jego inicjatywy w Charkowie i Miednoje ustawiono krzyże upamiętniające polskie ofiary pomordowane przez NKWD; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KS MO w ramach SOR krypt. „Jedność”, 1983–1987 przez Wydział V/III-2 KS MO/SUSW w ramach KE krypt. „Prezes”. Zob. K. Boruń, Stefan Melak [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 182–184; http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Melak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Wacław Zajączkowski (1910–1992) – historyk, dr; w 1938 r. przyjął święcenia kapłańskie w zakonie jezuitów, w 1943 r. odszedł z zakonu; na początku II wojny światowej asystent nuncjusza apostolskiego w Polsce Filipa Cortesiego, z którym wyjechał do Bukaresztu w celu prowadzenia pracy duszpasterskiej wśród internowanych polskich żołnierzy i dokumentowania dla Kościoła losu Żydów i Polaków pod okupacją; od września 1940 r. w Chicago, gdzie informował środowiska polonijne o sytuacji rodaków w kraju, m.in. publikował w prasie katolickiej i prowadził audycje radiowe (zaangażowanie w działalność patriotyczną stało się przyczyną opuszczenia zakonu); przez dekady dokumentował pomoc udzielaną Żydom przez Polaków w czasie wojny, czego owocem była książka Martyrs of Charity (Washington 1988).

4 Stefan Olszowski (ur. 1931 r.) – działacz komunistyczny; od 1952 r. członek ZMP, ZSP; członek PZPR; 1960–1963 sekretarz KW PZPR w Poznaniu; kierownik Biura Prasy KC PZPR; od 1964 r. członek, a od 1968 r. sekretarz KC PZPR; od 1970 r. w BP KC PZPR; 1971–1976 i 1982–1985 minister spraw zagranicznych; od grudnia 1976 r. ponownie sekretarz KC PZPR; w 1980 r. za krytykę polityki Edwarda Gierka utracił stanowiska we władzach partyjnych; od lutego 1980 r. ambasador Polski w NRD; w sierpniu 1980 r. ponownie członek BP KC PZPR i sekretarz KC PZPR; zwolennik twardego kursu wobec „Solidarności”; od 1986 r. na emigracji w USA.

c W oryginale Czekański. Marek Czekalski (ur. 1953 r.) – technik chemik; pracownik Przędzalni Czesankowej Anilany „Polanil” w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium MKZ; członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Krajowej Sekcji Włókna i Skóry; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 6 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy; w 1990 r. radny Łodzi; przewodniczący UD w województwie łódzkim; 1994–1998 prezydent Łodzi; 1983–1989 rozpracowywany przez wydziały III i V WUSW w Łodzi w ramach SOR krypt. „Ekstrema”, SOR krypt. „Broszura”, KE/SOR krypt. „Marek”/„Wydawcy” oraz SOR krypt. „Klub”. Zob. AIPN Łd, 047/414/J, SOR krypt. „Ekstrema”.

d W oryginale Kropiński.

e Nazwisko przekreślone odręcznie.

5 Ryszard Kostrzewa (ur. 1946 r.) – monter-spawacz; pracownik Zakładów Aparatury Elektrycznej „Ema-Elester” w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; wiceprzewodniczący KOWzP w Łodzi; 14 XII 1981 r. przewodniczący strajku w Przędzalni Czesankowej „Polanil” w Łodzi; skazany przez Sąd Wojewódzki w Łodzi na 3 lata więzienia; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Bracia”, 1984–1990 przez Wydział V/III/Studiów i Analiz WUSW w Łodzi w ramach KE/SOS/SOR krypt. „Mocny”.

f Obok przekreślone nazwisko H. Szczut.

6 Marian Moczek (ur. 1930 r.) – robotnik; pracownik Wytwórni Konstrukcji Betonowych „Fabud” w Siemianowicach Śląskich; szef Okręgu Katowickiego KPN; członek Kierownictwa Akcji Bieżącej KPN i KOWzP; w stanie wojennym ukrywał się do sierpnia 1982 r., następnie internowany; 1982–1986 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Katowicach/Wydział III-2 SUSW w ramach SOR/KE krypt. „Pułkownik”.

7 Zygmunt Michał Goławski (ur. 1924 r.) – sybirak, żołnierz NSZ, opozycjonista; przewodniczący Związku Sybiraków w Siedlcach; od 1977 r. członek ROPCiO; współzałożyciel KPN; we wrześniu 1980 r. współzałożyciel Niezależnego Związku Zawodowego Podlasie; 12 XI 1980 r. aresztowany, 12 V 1981 r. zwolniony z aresztu; po 13 XII 1981 r. ukrywał się, 16 IV 1982 r. aresztowany i do 24 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; 1981–1989 organizator manifestacji i akcji ulotkowych; współzałożyciel PPN. Zob. P. Maksymiuk, Zygmunt Goławski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 104–105; http://www.encysol.pl/wiki/Zygmunt_Go%C5%82awski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Krzysztof Goławski (ur. 1953 r.) – ekonomista; statystyk w Wojewódzkim Urzędzie Statystycznym w Siedlcach; współpracownik ROPCiO; 1979–1985 członek KPN; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; we wrześniu 1980 r. współzałożyciel Niezależnego Związku Zawodowego Podlasie; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Białej Podlaskiej, we Włodawie i w Załężu k. Rzeszowa (w czasie internowania aresztowany i skazany na 3 miesiące więzienia); w 1983 r. drukarz i kolporter odezw sygnowanych Podlaski Ruch Niepodległościowy; członek PPN; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Siedlcach w ramach SOR krypt. „Skryci”, 1984–1990 przez Wydział III/OKPP WUSW w Siedlcach w ramach SOR krypt. „Wirus”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Krzysztof_Go%C5%82awski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Waldemar Dziumak (ur. 1949 r.) – tokarz; pracownik MZK w Warszawie; członek NSZZ „Solidarność”; jeden z przywódców Robotniczego Ruchu Narodowego; 13 V – 16 VIII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; w 1986 r. z inspiracji SB zwolniony z pracy; 1967–1969 w czasie odbywania zasadniczej służby wojskowej zarejestrowany przez WSW jako TW ps. „Grom”; 1980–1986 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KS MO/SUSW w ramach SOR krypt. „Kierownica”. Zob. karta E-1 dot. W. Dziumaka z kartoteki MON; wypis z centralnego rejestru agentury i właścicieli lokali konspiracyjnych WSW, lp. 14279.

10 Marek Lachowicz (ur. 1947 r.) – w 1979 r. współzałożyciel KPN; członek NSZZ „Solidarność”; 16 XII 1981 r. – 24 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Wierzchowie; 30 III 1976 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Szczecinie pod nr. rej. 14500 jako kandydat na TW; 6 XII 1976 r. przerejestrowany na TW ps. „Jankowski”, następnie TW ps. „Grzegorz”, „Piotrowski”; 14 VI 1982 r. przekazany na kontakt Wydziału XI Departamentu I MSW (zarejestrowany pod nr. rej. 76577); 24 IV 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-49603 (Wydział „C” WUSW w Szczecinie), nie zachowały się; 1980–1982 w związku z podpisaniem aktu powołania KPN był figurantem sprawy kontrolno-śledczej prowadzonej przez Biuro Śledcze MSW. Zob. karty E-16, DE-14/0 dot. M. Lachowicza z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Szczecinie.

11 Kazimierz Michałowski (1928–2003) – technik ekonomista; 1951–1955 oficer zawodowy ludowego WP; zwolniony z wojska w stopniu porucznika; pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego w Dąbrowie Górniczej; w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1985 członek KPN; od 13 XII 1981 r. ukrywał się, w styczniu 1982 r. aresztowany, do 15 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej i Uhercach; w 1982 r. uczestnik głodówki protestacyjnej w mieszkaniu Anny Walentynowicz; kurier i kolporter pism bezdebitowych; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Częstochowie w ramach SOS krypt. „Negatywny”, 1983–1985 przez Wydział V WUSW w Częstochowie w ramach SOR krypt. „Wojak”, 1987–1989 przez Wydział III WUSW w Częstochowie w ramach SOS/KE krypt. „Rezerwista”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Micha%C5%82owski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

12 Bogusław Bardon (ur. 1948 r.) – technik ceramik; pracownik Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w Opolu; przewodniczący MKZ w Opolu; organizator opolskich struktur KPN; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 7 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Opolu i Nysie oraz w szpitalu więziennym we Wrocławiu; 1982–1986 rozpracowywany przez Wydział III/II KW MO/WUSW w Opolu w ramach SOS krypt. „Prawy”, 1986–1989 przez Wydział III/II WUSW w Opolu w ramach KE krypt. „Zgodny”.

13 Jerzy Turowicz (1912–1999) – dziennikarz, publicysta; od 1945 r. redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”; członek ZLP; 1960–1990 prezes Społecznego Instytutu Wydawniczego Znak; w 1964 r. sygnatariusz Listu 34; działacz KIK; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; po 1989 r. członek władz UD/UW; 1957–1970 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO w Krakowie w ramach SOO krypt. „Pismak” oraz „Zosia”/„Kora”. Zob. AIPN Kr, 010/10093, t. 1–2, SOO krypt. „Pismak”.

14 Stanisław Wałęsa (ur. 1939 r.) – technik mechanik; pracownik Pomorskich Zakładów Budowy Maszyn „Zremb-Makrum” w Bydgoszczy; brat Lecha Wałęsy; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR/KE krypt. „Brat”.

Nr 177

1981 październik 2, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. wyborów przewodniczącego Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a2 X 1981a [r.]

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyr[ektor] Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr a40a

Siódmy dzień obrad I KZD NSZZ „Solidarność” (2 X [19]81 r.) rozpoczął się tradycyjnie mszą św. w godz. 8.05 do 8.43.

[…]b

Około godziny 18.00 podane zostały wyniki wyborów na przewodniczącego KKP NSZZ „Solidarność”. Zgodnie z naszymi wcześniejszymi prognozami, które przekazaliśmy w meldunku [nr] 32 z dnia 1 X br., przewodniczącym KKP został wybrany L[ech] Wałęsa, który otrzymał 462 głos[y], tj. 55,2 proc. głosujących. Natomiast pozostali kandydaci otrzymali:

– M[arian] Jurczyk – 201 głosów, co stanowi 24,1 proc. głosujących;

– A[ndrzej] Gwiazda – 74 głosy, co stanowi 8,2 proc. głosujących;

– J[an] Rulewski – 52 głosy, co stanowi 6,2 proc. głosujących.

Ważnych głosów oddano 837.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 233–241, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Pominięto fragment zawierający relację z wystąpień delegatów i dyskusji na forum zjazdu.

Nr 178

1981 październik 2, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Trociniak” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca wyników głosowania w wyborach przewodniczącego NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 2 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowab

ze spotkania z TW ps. „Trociniak”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Trociniak” przekazał następujące informacje:

L[ech] Wałęsa w dniu wczorajszym w trakcie prezentacji swojego programu popełnił zdecydowany błąd, odpowiadając na pytanie, jak widzi poprawę zaopatrzenia w produkty spożywcze, że najlepszym wyjściem są tu dostawy obowiązkowe. Wielu delegatów odniosło się do tego z dezaprobatą.

Anna Walentynowicz zapytana po godzinie czternastej, jakie są jej typy w wyborach, odpowiedziała, że należy poczekać trzy godziny, a jeśli to nie przyniesie skutku, to na pewno parę dni.

Od godziny 18.00 sala z niepokojem oczekiwała wyników głosowania. Głosowanie zostało zakończone o godz. 14.15 i urna wyborcza została przewieziona na stocznię celem komputerowego obliczenia głosów. Ok. godz. 18.12 nastąpiło odczytanie wyników wyborów, w których L[ech] Wałęsa uzyskał 462 głosy, Jurczyk – 201, Gwiazda – 74, Rulewski – 52. Sala przyjęła wynik owacją i „sto lat” dla L[echa] Wałęsy. Część delegatów odniosła się do wyniku wyborów w sposób manifestacyjny, wychodząc z sali. Gratulacje przewodniczącemu związku złożył M[arian] Jurczyk. Nie złożyli gratulacji Rulewski i Gwiazda.

Tuż po ogłoszeniu wyników głosowania w kuluarach zjazdu spotkali się A[ndrzej] Gwiazda, J[an] Rulewski, Bujak i Zadrożyński (?), zaciekle o czymś dyskutując.

Na zakończenie spotkania TW ps. „Trociniak” wręczył listę delegatów kandydujących w wyborach do KK oraz projekt uchwały o ruchu spółdzielczym.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania kryptonim „Brodacz” i „Bolek”.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem o godz. 17.00–17.30 w kawiarni „Olimp” oraz w godz. 17.50–18.30 w hali „Olivia”. Na drugą część spotkania TW ps. „Trociniak” załatwił wejściówkę „obserwatora” zjazdu. W trakcie wchodzenia do budynku „Olivii” wyrywkową kontrolę przeprowadzają kombatanci. W czasie spotkania wydatkowałem 250 [zł]. Następne spotkanie umówiono w dniu 3 października o godz. 16.30.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD/NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 141, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek Inf[ormacja] z 2 X [19]81 r.

Nr 179

1981 październik 2, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b2 Xb [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

[1.] Z kolejnych informacji operacyjnych dot[yczących] treści dyskusji kuluarowych podczas obrad drugiej tury zjazdu wynika, że:

J[acek] Kuroń w kuluarowych rozmowach stwierdził, iż rozwiązanie KSS „KOR” nie oznacza, że jego działacze będą teraz „siedzieć z założonymi rękami”. Swoje miejsce i innych działaczy KOR J[acek] Kuroń widzi w utworzeniu tzw. Frontu Jedności Ocalenia Narodu.

2. W sprawie Arenta z KWK „Szczygłowice” panuje wśród delegatów ze Śląska przekonanie, że w przypadku „ślamazarnego” postępowania „Solidarności” w tej sprawie kopalnie gotowe są ogłosić votum nieufności dla Zarządu Regionu. Istnieje jednak przeświadczenie, że rząd ustąpi, co będzie kolejnym dowodem siły „Solidarności”, a zarazem świadczyć to będzie [o tym], jak wielka moc zawarta jest w jedności „Solidarności”, co stanowić ma dalszą podbudowę psychiczną dla jej szeregów.

3. Wystąpienie przedstawiciela Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO Żmudziaka wywołało duży aplauz wśród delegatów, a jego wyrażenie, że funkcjonariusze MO nie chcą być wykorzystywani do tłumienia słusznych wystąpień klasy robotniczej, zyskało powszechną aprobatę. Wystąpienie to znalazło również odzwierciedlenie w przebiegu dyskusji kuluarowych, a w wypowiedziach na ten temat dominował ton, że Żmudziak przedstawił faktyczną sytuację, w jakiej znalazła się milicja.

Padły także następujące głosy:

– zjazd powinien w tej sprawie zająć konkretne stanowisko;

– w przypadku dojścia do konfrontacji część milicji odmówiłaby interwencji;

– należy milicji pomóc, tak aby nie wykorzystywano jej do „czarnej roboty”.

Z ustaleń wynika, że tekst oświadczenia Komitetu Założycielskiego ZZ FMO jest drukowany w drukarni zjazdowej w łącznym nakładzie 8300 egz., z czego 3300 egz. jest przeznaczonych do rozkolportowania w hali „Olivia”, a pozostałe na zewnątrz, ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonariuszy MO „obstawiających” halę. O sprawach związku FMO wypowiedziało się w kuluarach także kilku aktywistów „Solidarności”, m.in. L[ech] Wałęsa stwierdził, że bardzo ceni sobie współpracę z nimi i że udzieli im pełnego poparcia. Zb[igniew] Bujak twierdzi, że udzieli im pełnego poparcia regionu tylko w sytuacji, jeśli przynajmniej w połowie będą legalni. Seweryn Jaworski udziela ZZ FMO pełnego poparcia i jest ich najsilniejszym wsparciem.

4. Wśród delegatów na I KZD krążą następujące pogłoski:

– w najbliższym czasie do Polski ma nadejść z zagranicy kompletna stacja przekaźnikowa TV na potrzeby „Solidarności”. Stacja ta miałaby zostać zainstalowana w hali „Olivia” lub na terenie Stoczni Gdańskiej;

– Amerykanie są gotowi w ciągu kilku godzin przerzucić sprzęt wojskowy, medyczny i techniczny na wypadek zdecydowanej akcji sojuszników pod następującymi warunkami: LWP stanie po stronie narodu lub zostanie zorganizowana nowa armia narodowa. Przerzut miałby nastąpić z okolic Kopenhagi.

5. Z uzyskanych informacji wynika, że w dniu 28 [września] o godz. 15.00 Komitet Obrony Więzionych za Przekonania zorganizował spotkanie mające odbyć się w Gdańsku, w którym uczestniczyć miała Moczulska. Z nieznanych przyczyn nie była jednak ona obecna, stwierdzono natomiast obecność Baranowskiej. Ze względu na brak zgody Prezydium Zjazdu na oficjalne spotkanie ustalono, że w dniu dzisiejszym, w przedpołudniowej turze obrad, zostanie odczytane oświadczenie – apel KOWzP.

Ponadto na placu obok głównej hali „Olivia” odbyło się spotkanie działaczy KPN z dziennikarzami i wszystkimi chętnymi. W trakcie spotkania oświadczono, że Rada Polityczna KPN zwróci się z żądaniem do zjazdu w sprawie uchwalenia specjalnej uchwały zawierającej postulat wobec rządu dotyczący uwolnienia trzech przywódców KPN.

6. Z jednoźródłowej, bpotwierdzonejb informacji wynika, że Sekcja Kombatantów NSZZ „Solidarność” zorganizowała straż kombatancką występującą w mundurach wojskowych z opaskami AK. Dokonują oni dokładnej weryfikacji osób wchodzących, aby zapobiec przenikaniu do gmachu osób związanych z MO i SB.

7. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że Ośrodek Badań Społeczno-Zawodowych Regionu Łódzkiego prawdopodobnie posiada dokument rządowy traktujący o tym, jak rząd PRL sprzedaje różne towary do ZSRR, NRD, CSRS. Mają w nim być podane fakty niekorzystnych dla Polski transakcji i uzasadnienie, dlaczego kraj znalazł się w tak trudnej sytuacji.

8. W[ojciech] Ziembiński utworzył Klub Służby cNiepodległościc i zaproponował współpracę T[adeuszowi] Jedynakowi. Jedynak zaprosił Ziembińskiego do Jastrzębia w celu wygłoszenia kilku wykładów i zaprezentowania programu tego klubu.

9. Szybalski usiłuje powołać nową grupę ekspertów, która ma zbadać i uwypuklić błędy w uchwale o samorządzie pracowniczym.

10. W dniu 28 [września] na tablicy świetlnej w hali „Olivia” wielokrotnie pojawiał się apel delegatów o głosowanie za kompromisowym stanowiskiem Prezydium KKP wobec ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym.

11. Wśród delegatów ze środowisk robotniczych generalnie panuje opinia, że zjazd coraz bardziej staje się areną walki politycznej pomiędzy KOR a KPN, a na tym traci związek, a przede wszystkim robotnicy. Zauważają oni coraz bardziej podział na inteligencję i robotników.

12. Część delegatów jest oburzona faktem, że składki członkowskie są lekkomyślnie trwonione przez kierownictwo „Solidarności”. Podkreśla się, że członkowie płacą składki po to, by związek mógł bronić robotników, a tymczasem na zjeździe chodzi przede wszystkim o walkę polityczną, a nie o problemy robotniczego związku.

13. W odczuciu przedstawicieli Komitetu Założycielskiego Samorządu Pracowniczego Stoczni Gdańskiej im. Lenina ustawy sejmowe o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie są w zasadzie zbieżne co do meritum sprawy z projektem tego komitetu. Dyskusyjny jest natomiast sam tekst ustaw. Ponadto, ich zdaniem, ustawa o przedsiębiorstwie jest sprzeczna z ustawą o samorządzie.

14. A[ndrzej] Sobieraj wyjaśnił delegatom Regionu Radomskiego, że podziękowanie, jakie złożył wobec KOR za jego działalność w stosunku do Radomia, było zainspirowane przez Zb[igniewa] Bujaka.

15. Z jednoźródłowej informacji wynika, że dziennikarz zachodnioniemiecki Baumgarten³ rozpowszechnia informację, że RFN oczekuje na przyjazdy Polaków celem podejmowania pracy zarobkowej. Rząd federalny jakoby miał wydać zarządzenie obligujące właścicieli przedsiębiorstw do przyjmowania Polaków na miejsce Jugosłowian i Turków.

Ponadto w środowisku dziennikarzy zachodnioniemieckich rozpowszechniana jest informacja, jakoby w województwie kieleckim przygotowywany był „obóz koncentracyjny”. Sprawa ta ma mieć związek z tak zwanym planem Milewskiego.

16. Uzyskano kolejne informacje źródłowe o kuluarowych wypowiedziach delegatów na temat Związku Zawodowego FMO. W niektórych komentarzach stwierdza się, że „skoro milicjanci do tej pory nie popierali «Solidarności», to w chwili obecnej niech się nie robią dobrym wujkiem”.

17. Z jednoźródłowej informacji wynika, że Prezydium Zjazdu dowolnie postępuje z wnioskami formalnymi zgłaszanymi z sali. Część wniosków jest przez prezydium wycofywana i niepoddawana pod dyskusję.

18. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że J[an] Lityński w rozmowie kuluarowej stwierdził, że pomimo rozwiązania KOR na zjeździe stoi dobrze, lepiej, niż by się to komuś wydawało, a delegaci pamiętają o starych działaczach. Ponadto stwierdził, że obecnie rozważa się, co powołać w jego miejsce, może to być nawet partia. Aktywiści KOR będą starali się działać oddzielnie, nie idąc na „układy” z KPN. Obecnie mają już znajdować się pewne opracowania dotyczące powstania nowej organizacji.

19. Część delegatów na I KZD uważa, że rozwiązanie KOR jest wybiegiem taktycznym J[acka] Kuronia. Panuje również opinia, że korowcy poprzez takich działaczy jak Gwiazda, Rulewski, Modzelewski i Bujak będą na zjeździe wszystko wygrywać i starać się manipulować wyborami. Zależy im przede wszystkim na przeciągnięciu czasu trwania zjazdu, by w ten sposób pogorszyć sytuację L[echa] Wałęsy.

20. W dniu dzisiejszym nad drugą bramą Stoczni Gdańskiej im. Lenina działacze tamtejszej „Solidarności” wywiesili transparent o następującej treści: „26 IX [19]81 r. – II tura głosowania. Głosując na Wałęsę, głosujesz na Polskę”.

21. Uzyskano jednoźródłową informację dot[yczącą] kuluarowej rozmowy niektórych delegatów i aktywistów „Solidarności”. W czasie tej rozmowy padły m.in. następujące sformułowania:

Ewa Tomaszewska⁴ – „Wałęsa jako idol stoczniowców jest już w tej chwili głupią kukiełką, która myśli, że nie jest kukiełką”.

A[nna] Walentynowicz do A[ndrzeja] Gwiazdy – „Andrzej, ty i tobie podobni w dwa lata musicie dokonać przewrotu. Ja już nie będę miała siły. Ty ją znajdziesz. Lech Wałęsa i jego poplecznicy doprowadzą do tego, do czego przez 30 lat doprowadziła partia nasz kraj”.

A[ndrzej] Gwiazda powiedział, iż do konfrontacji musi dojść i to jest jedyne wyjście, aby zlikwidować rząd. Następnie stwierdził, że „Solidarność” przegrała już w marcu i teraz to, co się dzieje na zjeździe, jest już istnym cyrkiem, i on już nie ma ochoty w tym cyrku uczestniczyć, niemniej w wyborach przewodniczącego będzie uczestniczył aktywnie.

[…]d

24. Z jednoźródłowej informacji wynika, że po rozwiązaniu KOR obserwuje się duże zaangażowanie Kuronia w przebieg zjazdu. Niektórzy z delegatów i gości Regionu Mazowsze twierdzą, że Kuroń chce przypodobać się L[echowi] Wałęsie, dlatego też wszystkimi sposobami stara się, by jego postawa w obradach zjazdu pozwoliła mu po wyborach zająć eksponowane stanowisko w „Solidarności”. Podobnie E[dmund] Zadrożyński, pomimo że jest tylko gościem zjazdu, często przebywa wśród delegatów pracujących w zespołach.

25. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że w kuluarach zjazdu dyskutuje się celowość powołania organizacji na wzór ZBoWiD, której członkami mogłyby zostać osoby represjonowane za działalność w 1956, 1976 i 1980 r., względnie inne osoby prześladowane przez władze PRL oraz MO i SB.

26. Z uzyskanych informacji wynika, że wśród delegatów uwidacznia się znudzenie trwającymi obradami, szczególnie denerwuje delegatów powtarzanie tych samych treści przez kolejnych mówców.

27. Uzyskano opinię Wł[adysława] Bieńkowskiego⁵ o dotychczasowym przebiegu zjazdu. Wyraził on m.in. ubolewanie, że delegaci kierują się tylko antyrządowym postępowaniem. Stwierdził: „…wszystko ogłoszą i zrobią, aby jak małe dziecko zaszkodzić rządowi, za cenę rzekomego zaspokojenia społecznych potrzeb”. Stwierdził także, iż na sali obrad widoczna jest przede wszystkim nietolerancja, która jest wynikiem wychowania w tym duchu w latach ubiegłych.

28. Z jednoźródłowej informacji wynika, że dziennikarze krajowi obecni na zjeździe solidaryzują się z radykalnymi hasłami zjazdu. Aprobowane są głównie treści antysocjalistyczne i antyradzieckie. Panuje wśród nich przekonanie, że zjazd za pomocą faktów dokonanych próbuje zmienić formułę „Solidarności” z ruchu zawodowego na polityczny.

29. Z uzyskanych informacji wynika, że w dn[iu] 27 IX br. w godzinach 22.00–24.00 w budynku [Wydziału] Mat[ematyczno]-Fiz[yczno]-Chem[icznego] UG odbyło się spotkanie przedstawicieli delegacji z małych regionów. Inicjatorem spotkania był Region Piotrkowski. Poza Regionem Piotrkowskim obecni byli przedstawiciele regionów: Szczecińskiego, Rzeszowskiego, Podbeskidzkiego, Suwalskiego i Środkowo-Wschodniego. Spotkanie prowadził Kocjan.

Celem spotkania było wypracowanie wspólnej taktyki działania i wspólnego stanowiska w sprawie ordynacji wyborczej. Ustalono poparcie dla wariantu, że jeden przedstawiciel regionu na 140 tys. członków winien wejść w skład plenum KKP oraz że wszyscy przewodniczący regionów winni z urzędu wejść do plenum. W opinii niektórych uczestników spotkania miało ono wpływ na umocnienie się Regionu Szczecińskiego jako skutecznej przeciwwagi dla Katowic i Mazowsza.

30. Z kolejnych informacji dot[yczących] ocen dotychczasowego przebiegu zjazdu wynika, że niektórzy delegaci uważają, iż siły antykomunistyczne przewodzą na zjeździe, stąd też coraz więcej delegatów jest rozczarowanych, ponieważ spodziewali się innego przebiegu zjazdu. Natomiast oświadczenie o rozwiązaniu KOR większość delegatów uznaje za manewr zmierzający do zalegalizowania działalności aktywistów tego ugrupowania w łonie „Solidarności”.

W niedługim czasie po oświadczeniu o rozwiązaniu KOR kolportowano opracowanie L[eszka] Moczulskiego pt. „Plan stabilizacji gospodarki”.

Część delegatów uważa, że pierwsze dni drugiej tury zjazdu upłynęły na walce pomiędzy grupami zmierzającymi do objęcia kierownictwa w związku, przy czym walka odbywa się między grupami Wałęsy i Gwiazdy, natomiast inni aktywiści – jak Bujak, Rulewski i Jurczyk – trwają w oczekiwaniu na wyniki tej konfrontacji. Coraz powszechniej delegaci wypowiadają się, że obrady zjazdu przedłużą się co najmniej do 6 X br.

II. W dniu 29 IX br. o godz. 8.05 rozpoczął się czwarty dzień obrad drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność”. Obrady rozpoczęto mszą, po czym odśpiewano hymn narodowy. Przewodniczący obrad zaproponował następujący porządek obrad:

1. Dyskusja delegatów nad przedstawionym sprawozdaniem KKP.

2. Udzielenie absolutorium dla obecnego składu KKP.

3. Drugie czytanie projektu ordynacji wyborczej.

4. Drugie czytanie projektów uchwał zjazdu.

W dyskusji zabrały głos następujące osoby: Jan Szafrański⁶, Ignacy Czeżyk, Mikołaj Kiecko (Pomorze), Jerzy Świder⁷ (Gdańsk), Małachowski⁸ (Leszno), Kazimierz Świtoń (Śląsko-Dąbrowski), Zbigniew Kokot (Częstochowa), Jerzy Teluke (Sieradz), Lech Winiarski (Bydgoszcz). W wypowiedziach ww. delegatów dominowały następujące tematy:

– krytyka J[ana] Rulewskiego za stanowisko, jakie przyjął w czasie rozmów z rządem w sprawie żywności;

– bojkot decyzji KKP, które nie będą spełniały oczekiwań członków;

– poparcie dla działań L[echa] Wałęsy, a krytyka niektórych wystąpień A[ndrzeja] Gwiazdy;

– brak jedności w KKP z uwagi na toczącą się w jej łonie walkę o władzę;

– sprzeciwy przeciwko wygładzaniu sprawozdania z działalności KKP;

– brak podziału kompetencji władzy (KKP a prezydium);

– zarzuca się KKP, iż dominującą rolę zaczyna spełniać pewna grupa doradców oderwana od „dołów związkowych”;

– brak dyscypliny związkowej, zwłaszcza wśród działaczy szczebla regionalnego i KKP.

W trakcie dalszej części dyskusji głos zabrali:

– Ryszard Kotarski,

– Karol Szadurskif,

– Antoni Kalickig,

– Jan Sęk⁹,

– Andrzej Zając,

– Mirosław Krupińskih,

– Chmielewski¹⁰,

– Krzysztof Turowski,

– Anatol Konsik,

– Henryk Kuliński¹¹,

– Andrzej Cierniewski.

Osoby zabierające głos poruszyły następujące tematy:

– stwierdzono, iż KKP tworzyła się „na siłę”, a wiele osób nie sprawdziło się;

– zarzuca się KKP brak współpracy z zarządami regionalnymi i komisjami zakładowymi;

– skrytykowano KKP za brak dyscypliny oraz zgłoszono wniosek o rozliczenie Prezydium KKP na zjeździe;

– zarzucano KKP małą siłę przebicia, a „wypisywanie haseł na ulicach do niczego nie doprowadzi”;

– wnioskowano, aby osoby, które się nie sprawdziły, odeszły z KKP.

[…]i

St[anisław] Szymkowiak (Zielona Góra) – zgłosił protest w związku z rozgrywkami personalnymi, jakie mają miejsce w KKP. Uznał fakt ten za żenujący i niedopuszczalny w dalszej działalności związku.

Wincenty Kazańczukj (Mazowsze) podkreślił w swoim wystąpieniu sprawę reglamentacji żywności, która musi być ujęta w rezolucji programowej.

Jako kolejny delegat głos zabrał Andrzej Gwiazda. Skoncentrował się na historii obrad, statusie KK, problemie ekspertów i możliwościach wykonawczych KK.

Mówiąc o historii KK, A[ndrzej] Gwiazda stwierdził, że początkowo był przeciwnikiem KK, obawiał się, że organ ten nie spełni swoich zadań. Obawy się nie sprawdziły. KK mimo wielu błędów (częsty chaos, pustosłowie, gadanina) działa sprawnie i kieruje całą „Solidarnością”. Następnie Gwiazda omówił tryb zapadania uchwał podczas obrad komisji, podkreślając demokratyczny tryb podejmowania decyzji. Stwierdził jednak, że w ostatnim czasie szeregowi członkowie KKP mają coraz mniejszy wpływ na podejmowanie uchwał tego organu. Mówca polemizował z tymi wypowiedziami, które mówiły, że KKP nie ma zdania. Stwierdził, że KKP działa tylko w czasie, gdy obraduje, poza tym nie ma kompetencji wykonawczych; uchwały KKP mogą być przyjęte lub odrzucone przez regiony.

Następnie Gwiazda omówił kwestię ekspertów związku. Stwierdził, że musi bronić ekspertów. Ich rola jest bardzo ważna dla związku. Eksperci są po to, ażeby przedstawić swoje poglądy, które są podstawą do podejmowania dyskusji przez organy związku nad wieloma ważnymi problemami. Na koniec swego wystąpienia Gwiazda poruszył sprawę sprawozdania KKP. Skrytykował w nim jedno: „Sprawozdanie wykazało jasno, że od momentu rejestracji związek nie podjął żadnej akcji z własnej inicjatywy. Wszystkie działania związku były reakcją na czynniki zewnętrzne, np. sprawa związku rolników, rzemieślników itp.”.

Po A[ndrzeju] Gwieździe przemawiał Arkadiusz Paszek z Podbeskidzia. Skrytykował sprawozdanie za to, że nie było w nim faktów i nazwisk osób odpowiedzialnych za podejmowane decyzje. Apelował o oczyszczenie władz związku z ludzi egoistycznych, głupich, którzy dla zaspokojenia własnych ambicji prowadzą związek w ślepe uliczki.

Z kolei przewodniczący obrad oznajmił o wpłynięciu wniosku delegacji Regionu Pomorza Zachodniego. Delegaci tego regionu wnieśli wniosek o przyznanie akredytacji przy zjeździe ekipie Polskiej Kroniki Filmowej. Delegaci Pomorza Zachodniego poręczyli za ekipę PKF. W wyniku głosowania akredytacji jednak nie udzielono.

Kolejny delegat, Aleksander Małachowski z Mazowsza, skoncentrował się na problemie doradców i ekspertów związku. Jednoznacznie opowiedział się za udziałem ww. w pracach KKP. Ostrzegał też przed wbijaniem klina między robotników a osoby z wyższym wykształceniem – członkówk związku.

Natomiast Zygmunt Semeniuk¹² z Mazowsza poruszył sprawę maszyn poligraficznych. Stwierdził, że nikt nie prowadzi ewidencji tych urządzeń, kto je rozdzielał i gdzie. Poruszał też problem agend informacyjno-propagandowych związku.

Kolejnym mówcą był Roman Paterek, który mówił, że w sprawozdaniu brak jest danych o efektach działalności związku, jak również o oczekiwaniach szeregowych członków. Skrytykował Prezydium KKP, które uchwala wysokie pensje dla działaczy, wyższe od przeciętnej pensji robotnika. Jako ostatni przed przerwą obiadową zabrał głos Szymanderski¹³ z Mazowsza. [l] Jego zdaniem w sprawozdaniu powinno być wyjaśnienie, w jaki sposób zrealizowano poszczególne punkty porozumienia z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia. Uważa, że sprawozdanie KKP jest zwykłym sprawozdaniem biurowym.

Ponadto informuję, że w dniu 29 [września] w Zarządzie Portu Gdynia kolportowana była ulotka „Milicjanci”, wydana przez Komisję Zakładową „Solidarności” Zakładów Pracy Ochoty oraz Komisję Zakładową „Solidarność” „Budopolu” w Warszawie, o następującej treści: „Milicjanci! Rozpoczęta została akcja społeczna na rzecz budowanych na Ochocie koszar ZOMO na cele szpitalnictwa społecznego, ponieważ władze nic nie uczyniły mimo przedłożenia im tej sprawy w kwietniu br. Fatalny stan szpitalnictwa w woj[ewództwie] stołecznym jest ogólnie znany. A oto kilka liczb:

– mieszkańcy woj[ewództwa] stołecznego – łóżek szpitalnych jest ok. 10,5 tys. na 2300 tys. mieszkańców, czyli 1 łóżko przypada na 219 osób. Koszt wynosi 1 mln zł rocznie;

– prominenci – łóżek szpitalnych jest 420 na 17 tys. uprawnionych do korzystania, czyli na 1 łóżko przypada 41 osób. Koszt 1 łóżka wynosi 10 mln zł rocznie.

Łatwo obliczyć, że szary obywatel pod tym względem jest 53 razy gorszy od prominenta. Wiecie doskonale, że ZOMO nie są tym samym, czym wy jesteście. Wy służycie społeczeństwu. Pilnujecie ładu i porządku prawnego. ZOMO to siły represji. Szkolone specjalnie, by bronić władzę przed gniewem społeczeństwa. Władza przy każdej okazji stara się [w]mówić społeczeństwu, że ZOMO to jest to samo co MO. Wy dobrze wiecie, że to nieprawda. Władza, przeszkadzając Wam w zakładaniu Waszych związków zawodowych (ZZ FMO), po raz któryś z rzędu udowodniła, że nie chce traktować Was jak obywateli pełniących ważną służbę w społeczeństwie, że chce Was od społeczeństwa odgrodzić, by użyć Was przeciw niemu. Nie dajcie się znowu odgradzać od społeczeństwa!!! Wspierając społeczeństwo w jego słusznych żądaniach, pokażcie jasno, że jesteście jego częścią. Broniąc interesów społeczeństwa, bronicie samych siebie”.

III. 1. Z analizy kolejnych informacji i materiałów operacyjnych oceniających przebieg kuluarowych dyskusji oraz komentarzy uczestników zjazdu wynika, że krystalizuje się coraz pełniej przypuszczalny skład osobowy grupy aktywu związkowego pretendującego do czołowych funkcji w KKP. Mimo odnotowanych zmian w przedmiocie typowania kandydatów oraz zmieniających się przesłanek motywacyjnych, wynikających zarówno z atmosfery, jak i oddzielnych wydarzeń wpływających i kształtujących poglądy delegatów, coraz pewniejsza wydaje się kandydatura L[echa] Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KK. Liczba ewentualnych kontrkandydatów na to stanowisko nie maleje, jednak skala i zasięg ich wpływów w „Solidarności”, jakkolwiek zróżnicowanych, znacznie ustępuje aktualnej pozycji L[echa] Wałęsy.

1.1. Wśród nich czołową pozycję zajmuje nadal A[ndrzej] Gwiazda, wspierany przez przedstawicieli inteligencji, część radykalnie nastawionych delegatów [i] niektórych przedstawicieli KSS „KOR” (grupa gdańska). Jego pozycja w dniach 28–29 bm. uległa jednak poważnemu osłabieniu, o czym świadczy negatywne przyjęcie jego tez „Uwagi do uwag” zawartych w nr. 14 „Od Nowa”, gdzie podjął on polemikę z doc. L[esławem] Buczkowskim, oraz krytyczna wypowiedź o L[echu] Wałęsie pod jego adresem w dniu 29 IX [19]81 r.

1.2. Zmalała również znacznie pozycja A[ndrzeja] Słowika z Łodzi, głównie z powodu ataków skierowanych pod jego adresem m.in. przez delegatów Mazowsza i Szczecina, a związanych z niewłaściwym ich zdaniem dysponowaniem maszyn[ami] poligraficznymi. W tym kontekście walki wyborczej wzrosły szanse G[rzegorza] Palki i Kropiwnickiego, którzy jednak nie mogą przy aktualnym układzie sił liczyć na więcej niż wejście w skład KKP.

1.3. Zb[igniew] Bujak może liczyć w swych planach kampanii wyborczej na w miarę pełne poparcie Regionu Mazowsze, częściowo regionów Górnośląskiego i Radomia, Torunia (Iwanów, Cichoń). Zdaniem grupy doradców [Regionu] Mazowsze z KSS „KOR” Zb[igniew] Bujak już teraz przewidywany jest na stanowisko przewodniczącego „Solidarności” w następnej dwuletniej kadencji. Obecnie uważa się, że ma on szansę, niezależnie od zajmowanej funkcji, spełniać rolę „szarej eminencji”. Należy podkreślić, że Zb[igniew] Bujak zyskał sobie ostatnio znaczny autorytet wyrażonym stanowiskiem w wielu sprawach, [jak] również łswoim apelemło absolutorium dla KKP, w którym w prosty, rozważny i przekonywający sposób uzasadnił tezę o konieczności takiego właśnie potraktowania sprawy. Jego silnej pozycji sprzyjają również niezłe układy z doradcami i ekspertami KKP.

1.4. M[arian] Jurczyk stanowi niewiadomą dla większości delegatów, aktywność jego w działaniach kampanii wyborczej jest nieznaczna. Cieszy się on nadal znacznym poparciem niektórych delegatów, również spoza Regionu Szczecińskiego, gdzie aktualnie nie posiada – chyba poza Kocjanem – poważnych konkurentów. Pozycja S[tanisława] Wądołowskiego, osłabiona jego stanowiskiem w kwestii samorządowej, mogłaby ulec istotnemu polepszeniu tylko w przypadku pomyślnego dla „Solidarności” rozstrzygnięcia kwestii górniczej w aspekcie uchwały RM 199/81.

1.5. Nieznacznie wzrosła aktywność niektórych delegatów Regionu Górnośląskiego, dla których zbliżające się wybory stanowić mogą jedną z ostatnich szans utrzymania się na fali wydarzeń związkowych. Są to K[azimierz] Świtoń, A[ndrzej] Rozpłochowski i J[erzy] Ciepiela (sympatyk KPN). Pozycja Waliszewskiego, ciągle słaba, może wzrosnąć tylko w przypadku zadowalających rozmów dot[yczących] sytuacji w regionie i KWK „Szczygłowice”. Wydaje się również prawdopodobne, że przy ubieganiu się o wejście w skład KKP może on jednak operować zapowiedzią poparcia delegatów i siłą tak poważnego regionu, bez którego podejmowanie decyzji w skali globalnej nie jest możliwe. Stąd też jego szanse wejścia w skład KKP są nadal realne.

1.6. Pozycja K[arola] Modzelewskiego, wsparta w ostatnim okresie jego stanowiskiem w sprawie samorządu, uległa w świetle ostatnich rozstrzygnięć pewnemu osłabieniu. Również konflikt i podział delegatów w regionie w kontekście „sprawy Lenkiewicza”, któremu postawiono szereg zarzutów z zakresu pracy związkowej, wpłynął na utratę przez niego zaufania niektórych spośród nich.

1.7. Pozycja J[ana] Rulewskiego (problem Bydgoszczy, stanowisko w kwestii samorządu) nadal bardzo wysoka.

1.8. W ostatnim czasie w kuluarach zjazdu pojawiły się pierwsze kompleksowe ujęcia składu przyszłego Prezydium KKP. Niektórzy dyskutanci przewidują m.in., że może on być następujący:

– L[ech] Wałęsa – przewodniczący KKP,

– Zb[igniew] Bujak – wiceprzewodniczący KKP,

– J[an] Rulewski – [wiceprzewodniczący KKP],

– Geremek – sekretarz,

– Waliszewski – członek,

– Frasyniuk – [członek],

(brak jednej kandydatury).

Ocena omawianych kandydatur wydaje się być w miarę realna i odzwierciedlająca przybliżony układ sił reprezentowanych na zjeździe, oczywiście przy założeniu, że istnieje jeszcze pewna liczba osób posiadających również szanse zbliżone do wyżej omawianych.

2. W centrum zainteresowania delegatów i gości zjazdu „Solidarności” pozostaje nadal sprawa uczestnictwa w dyskusji zjazdowej przedstawicieli NSZZ FMO:

– K[arol] Modzelewski, oceniając ten fakt, zwrócił uwagę na jego duże znaczenie i wymowę międzynarodową, a także podkreślił, że pozwoli to pokazać prawdziwych mocodawców „rozmyślnych pałkowiczów”, jak również istniejące m[iędzy] ni[mi] różnice interesów;

– niektórzy delegaci Mazowsza w kuluarach wypowiadają się, że ich region bierze na siebie sprawę zarejestrowania Związku Zawodowego Funkcjonariuszy [MO] i że należy ją traktować jako kolejne działanie na rzecz demokratyzacji.

Rozpatrując sprawę całościowo, należy również uwzględnić możliwość równoległego forsowania przez Region Mazowsze zarówno kwestii rejestracji, jak i propagandowego nacisku na resort MSW w kwestii wymuszenia przeznaczenia budynków ZOMO w Warszawie na cele służby zdrowia. W zainicjowanej w tej kwestii akcji przez „Solidarność” niektórych zakładów Ochoty i „Budopolu” w Warszawie istotne miejsce zajmuje ponadto argumentacja ukierunkowana na przeciwstawienie sobie funkcjonariuszy MO i ZOMO, przy czym tych ostatnich określa się jako siły represji szkolone specjalnie, aby bronić władzy przed gniewem społeczeństwa. Odezwa w tej sprawie ukazała się na terenie Zarządu Portu Gdynia i należy przewidywać jej szerokie rozpowszechnienie na terenie Trójmiasta, Warszawy i przypuszczalnie kraju.

3. Dyskusja związana z problematyką ustawy sejmowej o samorządzie krystalizuje się w kwestii konkretnej formy prezentowanych stanowisk. Z uzyskanych informacji wynika, że kompromis Wałęsy (czyt. Prezydium KKP) przez większość delegatów został zaakceptowany co do treści, z krytyczną oceną co do sposobu, jednakże – jak podawaliśmy – nie będzie to miało decydującego wpływu na sam fakt przyjęcia go przez zjazd.

Fakt prawdopodobnego zatwierdzenia ustawy jest ze sceptycyzmem przyjmowany przez ekstremalną część aktywistów „Solidarności”, którzy prezentują pogląd, że związek w ten sposób zostanie wyhamowany w działalności. W udzielonym wywiadzie przedstawiciel „sieci” stwierdził, że ustawa sejmowa nie może być traktowana jako kompromis między „siecią” a rządem, bowiem nie przypomina w niczym projektu rządowego. Jest natomiast efektem wysiłku przedstawicieli „sieci”, „Solidarności” w ogóle oraz posłów. W kuluarach wypowiedział się także Kuroń, który stwierdził, że kompromis musiał nastąpić, bowiem wytrącał argumenty władzy, utwierdzonej w przekonaniu, że „Solidarność” odrzuci proponowaną przez posłów formułę, przez co zostanie zablokowana reforma gospodarcza. Stwierdził także, że ustawa według obowiązującej wersji stwarza nowe możliwości walki dla związku. Uzyskaliśmy także informację, że „Solidarność” WPK Gdańsk zamierza zbojkotować ustawę sejmową o samorządzie. Tworzona rada pracownicza ma się składać z samych członków „Solidarności”, bez dopuszczenia do niej członków PZPR. Uniemożliwienie tego zamiaru doprowadzi do bojkotu. Pojawiły się także opinie, że sejmowa ustawa o samorządzie jest sprzeczna z ustawą o przedsiębiorstwie społecznym. W związku ze znaczną kontrowersyjnością tej ustawy zrodziła się koncepcja utworzenia grupy ekspertów, która zbada jej tekst pod kątem występujących błędów, obierając kierunek na zmiany i ostatecznie nowelizację. Wokół tej sprawy nasila się propaganda w kierunku zaakceptowania [jej] przez zjazd.

Oceniając sytuację w tym zakresie, przewidujemy:

3.1. Ustawa sejmowa zostanie zaakceptowana przez zjazd, jednakże na tereny zakładów pracy zostanie scedowana dyskusja podtrzymująca ten problem.

3.2. Tworzenie faktów dokonanych w przedsiębiorstwach poprzez powoływanie dyrektorów. Sytuację tę ma ułatwić przewlekanie przez „Solidarność” dyskusji nad listą przedsiębiorstw wyjętych spod ustawy.

3.3. W przypadku braku zgody rządu na nowelizację będzie eksponowana sprawa referendum nad tą kwestią.

3.4. Ustępstwo „Solidarności” będzie motorem wszelkiej nieustępliwości w odniesieniu do kontrowersyjnych problemów, które w przyszłości wystąpią w pertraktacjach z rządem.

4. Działalność nielegalnych partii i ugrupowań politycznych.

Pomimo iż działalność osób biorących udział w obradach zjazdu, a będących członkami nielegalnych partii i ugrupowań politycznych, jest niezbyt aktywna, niemniej jednak odnotowujemy próby wykorzystania przez te osoby zjazdu do własnych celów. I tak:

4.1. Działacze KPN zorganizowali spotkanie z dziennikarzami. Podczas tego spotkania oświadczyli oni, że Rada Polityczna KPN zwróci się do zjazdu z żądaniem w sprawie podjęcia specjalnej uchwały postulującej rządowi PRL uwolnienie trzech przywódców KPN. Przedstawiciele KPN na teren „Olivii” zostali wprowadzeni przez sekretarkę Wałęsy. Wśród delegatów rozkolportowano opracowanie L[eszka] Moczulskiego pt. „Plan stabilizacji gospodarki”. Dosyć szeroko komentowany jest rozdział I i IV tego opracowania, tj. „Działania oszczędnościowe” i „Demokratyzacja systemu politycznego”.

4.2. Do Prezydium Zjazdu wystąpili z wnioskiem o zezwolenie na zorganizowanie spotkania delegaci – członkowie Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. Wobec nieuzyskania takiej zgody odbyło się nieoficjalne spotkanie części członków KOWzP, na którym podjęto decyzję o opracowaniu specjalnego oświadczenia-apelu i odczytaniu go na forum zjazdu. Na odczytanie oświadczenia-apelu Prezydium Zjazdu wyraziło zgodę.

5. W odniesieniu do sprawy oficjalnego rozwiązania KSS „KOR” powtarzają się informacje, że krok ten nie jest zaskoczeniem dla wielu delegatów, szczególnie z dużych regionów.

5.1. Uważa się, że KOR wtopił się w „Solidarność”, więc rozwiązanie to jest taktyczną rozgrywką. Utworzenie nowej partii politycznej na bazie „Solidarności” stworzy szansę legalnej działalności, co może zapewnić im większą „siłę przebicia”, a jednocześnie wytrąca się rządowi atut z ręki przeciwko „Solidarności”.

5.2. Panuje także przekonanie, że decyzja ogłoszenia rozwiązania KOR przed wyborami do władz „Solidarności” umożliwi byłym korowcom sięgnięcie po pełnię władzy w związku, już bez etykiety korowca, która budziła wiele sprzeciwów wśród robotniczej części „Solidarności”.

5.3. Decyzja rozwiązania KSS „KOR” przed wyborami do władz „Solidarności” zaskoczyła A[ndrzeja] Gwiazdę, który oskarża Wałęsę o zmowę z Kuroniem, stwierdzając m.in., że sprawa ta pokrzyżowała mu plany dotyczące jego wystąpień na zjeździe.

5.4. Wszyscy zdają sobie sprawę, że rozwiązanie nie oznacza zaprzestania zintegrowanych [działań] byłych członków KSS „KOR”. Mówi się też, że grupa korowców zamierza rozpropagować wśród delegatów utworzenie Komitetu Ocalenia Narodowego jako bloku rządzącego z udziałem partii, stronnictw politycznych, Kościoła i zw[iązków] zawod[owych], co ma być pierwszym krokiem w demontażu obecnego systemu władzy.

5.5. Wydaje się, że probierzem stosunku ogółu delegatów do KOR będzie uchwała zjazdu na temat tej organizacji i faktu jej rozwiązania. Uważa się, że komisje zakładowe w małych zakładach pracy nie poczuwają się do powinowactwa z KOR, w którego zasięgu znajdowały się większe ośrodki przemysłowe. Stąd opinie wśród tych delegatów, że poza wpływami KOR pozostawała znaczna część członków związku.

5.6. Należy podkreślić, że wystąpienie prof. Lipińskiego, ciepło przyjęte przez zebranych, umocniło przekonanie delegatów, iż bez KOR nie byłoby „Solidarności”. Wystąpienie to stanowiło niewątpliwie pewną przeciwwagę dla zaistniałych w ostatnim czasie kontrowersji i pewnego ochłodzenia stosunku części delegatów do KSS „KOR”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 112–132, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c Wpisano odręcznie nad słowem Narodu.

3 Gert Baumgarten (ur. 1931 r.) – dziennikarz zachodnioniemiecki, korespondent m.in. „Tagesspiegel” i „Stuttgarter Zeitung” specjalizujący się w tematyce wschodniej; sympatyk Socjaldemokratycznej Partii Niemiec; 1966–1990 rozpracowywany przez Departament II MSW w ramach SOS krypt. „Wiking”.

d Pominięto fragment dotyczący uchwał zjazdowych.

4 Ewa Tomaszewska (ur. 1947 r.) – fizyk; pracowniczka Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Szkół „Cezas”; 1980–1981 współpracowniczka Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; 18 I – VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Olszynce Grochowskiej i Gołdapi; w 1983 r. aresztowana za próbę wmurowania tablicy upamiętniającej pacyfikację KWK „Wujek”, w 1984 r. zwolniona na mocy amnestii; po 1989 r. działaczka odrodzonego NSZZ „Solidarność” (m.in. członek KK); 1981–1989 rozpracowywana przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach KE/SOR krypt. „Plastyk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ewa_Tomaszewska (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Władysław Bieńkowski (1906–1991) – historyk, socjolog; 1930–1936 członek Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie” i Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej; w 1942 r. członek grupy inicjatywnej PPR; 1943–1947 członek KRN; 1945–1948 członek KC PPR; w 1947 r. sygnatariusz listu 23 oficerów AL w obronie skazanych przywódców WiN; 1947–1952 poseł na Sejm Ustawodawczy; 1948–1956 dyrektor Biblioteki Narodowej; 1955–1962 współpracownik Klubu Krzywego Koła; 1956–1959 minister oświaty (odszedł w proteście przeciwko usunięciu religii ze szkół); 1961–1969 poseł na Sejm PRL; w latach sześćdziesiątych publicysta czasopism emigracyjnych; w 1970 r. usunięty z PZPR; 1976–1981 współpracownik KOR i KSS „KOR”; w 1978 r. członek założyciel TKN; 1970–1982 rozpracowywany przez Wydział III KS MO/Departament III MSW w ramach KE krypt. „Minister”/SOR krypt. „Orator”. Zob. B. Kaliski, Władysław Bieńkowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 109–110; http://www.encysol.pl/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Bie%C5%84kowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale Celuk.

f W oryginale Szoderski. Karol Szadurski (ur. 1945 r.) – inżynier metalurg; pracownik Huty Warszawa; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Komisji ds. Samorządu Pracowniczego; delegat na I KZD w Gdańsku; w grudniu 1981 r. przewodniczący KS w Hucie Warszawa; 15 XII 1981 r. aresztowany i osadzony w Zakładzie Karnym w Warszawie-Białołęce; w styczniu 1982 r. uniewinniony przez Sąd Wojewódzki w Warszawie; 1982–1989 współorganizator Mszy za Ojczyznę; działacz charytatywny przy kościele pw. św. Stanisława Kostki w Warszawie; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V/III-2 KS MO/SUSW w Warszawie w ramach SOR krypt. „Drut”, KE krypt. „Szef”, SOR krypt. „Seweryn”, SOR krypt. „Matryca”, KE krypt. „Karol”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Karol_Roman_Szadurski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

6 Jan Szafrański (ur. 1937 r.) – ślusarz; pracownik Zakładów Przemysłu Metalowego im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu; uczestnik Czerwca ’56, aresztowany 28 IV 1956 r. pod zarzutem „gwałtownego zamachu na mienie społeczne”, śledztwo umorzono; od września 1980 r. członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–23 XII 1981 r. internowany; 1957–1959 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Poznaniu w ramach SEO krypt. „Aktyw” (inwigilacja antysocjalistycznej grupy młodzieżowej działającej w zakładach Cegielskiego), 1970–1974 przez Wydział III KW MO w Poznaniu w ramach KE krypt. „Działacz”; 19 XII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Poznaniu pod nr. rej. 30746 w ramach SOS krypt. „Podwyżka”; 23 XII 1981 r. przerejestrowany na TW ps. „Andrzej”; 30 V 1986 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-36070, nie zachowały się. Zob. karta E-14 dot. J. Szafrańskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Poznaniu.

7 Jerzy Świder (ur. 1952 r.) – inżynier elektryk; pracownik Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Dalmor”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; po wprowadzeniu stanu wojennego zwolniony z pracy za działalność w NSZZ „Solidarność”.

8 Marek Małachowski (ur. 1950 r.) – technik mechanik; pracownik Kombinatu Budowlanego w Lesznie; wiceprzewodniczący ZR Leszczyńskiego NSZZ „Solidarność”; 13–30 XI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia

w Wierzchowie; od 1983 r. na emigracji w USA; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Lesznie w ramach SOR krypt. „Twardy”.

g W oryginale Kaliski. Antoni Kalicki (ur. 1931 r.) – starszy nastawniczy; pracownik PKP Kraków-Nowa Huta; delegat na I KZD w Gdańsku.

h W oryginale Chrupiński.

i Pominięto fragment dotyczący dyskusji zjazdowej.

j W oryginale Kozańczak. Wincenty Kazańczuk (ur. 1950 r.) – inżynier elektryk; pracownik Zakładów Wytwórczych Aparatury Wysokiego Napięcia „Zwar” w Międzylesiu; wiceprzewodniczący, a następnie przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; następnie na emigracji; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział V-2 KS MO w ramach KE krypt. „Wicek”.

9 Jan Sęk (ur. 1937 r.) – tokarz; pracownik Wałbrzyskiego Kombinatu Budowlanego w Wałbrzychu; w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący MKS i MKZ w Wałbrzychu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD w Gdańsku; 13–24 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Świdnicy; 20 X 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Wałbrzychu pod nr. 3818 do SO krypt. „Solidarność”; 4 III 1981 r. przerejestrowany na kandydata na TW; 13 I 1982 r. przerejestrowany na TW ps. „Ptak”; 21 X 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1940 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się; w 1984 r. rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Wałbrzychu w ramach KE krypt. „Tokarz”. Zob. karta E-14 dot. J. Sęka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW we Wrocławiu.

10 Czesław Chmielewski (ur. 1941 r.) – fizyk; nauczyciel w II LO w Opolu; członek MKZ w Opolu oraz Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Opolu; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym zwolniony z pracy (przywrócony wyrokiem sądu pracy); kolporter wydawnictw podziemnych; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; 1990–1994 kurator oświaty w Opolu.

11 Henryk Kuliński (1932–2004) – technik lotnictwa; pracownik Zakładów Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar” w Kielcach; członek ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku;

członek Prezydium KOWzP w Kielcach; 13 XII 1981 r. – 7 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Kielcach-Piaskach; 1983–1988 rozpracowywany przez Wydział IV KW MO/WUSW w Kielcach w ramach SOS krypt. „Dar”, w 1989 r. przez Wydział V WUSW w Kielcach w ramach SOS krypt. „TKZ”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Henryk_Kuli%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

k W oryginale członkami.

12 Zygmunt Semeniuk (ur. 1934 r.) – inżynier; pracownik Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych „Instal” w Warszawie; wiceprzewodniczący KKK Pracowników Budownictwa; bliski współpracownik Zbigniewa Bujaka; 23 I 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KS MO pod nr. 30928 jako kandydat na TW ps. „Zofia”, 11 XI 1981 r. materiały przekazano do Wydziału VII Departamentu III „A” MSW, gdzie 23 XI 1981 r. zarejestrowano je pod nr. 67772 w kategorii „kandydat”, 2 III 1981 r. przekazano je do Wydziału V KS MO; 1982–1985 rozpracowywany przez Wydział V-2 KS MO/SUSW w ramach KE krypt. „Zygmunt”. Zob. AIPN, 0256/279, Akta kandydata na TW/KE krypt. „Zygmunt”.

l Fragment nieczytelny.

13 Jacek Szymanderski (ur. 1945 r.) – socjolog; pracownik Instytutu Historii PAN; 1977–1980 współpracownik KOR i KSS „KOR”; współorganizator struktur MKZ Mazowsze; redaktor prasy związkowej („Niezależność”, „Wiadomości Dnia”); członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 20 XII 1981 r. – 7 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; 1982–1989 współtwórca duszpasterstwa Rada Parafialna Byłych Internowanych i Więźniów Politycznych przy kościele pw. Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, następnie przy kościele pw. św. Józefa Oblubieńca NMP w Warszawie; 18 XII 1985 r. aresztowany za opracowywanie oraz rozpowszechnianie odezw i apeli „nawołujących do przeciwstawiania się prawnym zarządzeniom władz”, w sierpniu 1986 r. zwolniony na mocy amnestii; 1985–1989 rzecznik i animator ruchu WiP; współorganizator Tygodni Kultury Chrześcijańskiej; wielokrotnie zatrzymywany i poddawany rewizjom; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP, wiceprzewodniczący Komisji Obrony Narodowej; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/Wydział III-2 KS MO w ramach SO krypt. „Mazowsze”, KE/SOS krypt. „Doktorant”, SOR krypt. „WiP”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jacek_Szymanderski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

ł–ł W oryginale jego apel.

Nr 180

1981 październik 2, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Cezar” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca gdańskich drukarzy oraz wyborów do władz NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 2 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Cezar”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Cezar” przekazał następujące informacje:

Część z drukarzy, którzy opuścili drukarnię Zarządu Regionu Gdańsk, pracuje przy obsłudze I KZD NSZZ „Solidarność”. Otrzymują za to wynagrodzenie w granicach 2000 zł za noc.

W wypadku niewybrania L[echa] Wałęsy przewodniczącym związku dojdzie w „Solidarności” do rozłamu. Zakłady stojące za nim wypowiedzą posłuszeństwo nowemu przewodniczącemu. Panuje opinia, iż w wypadku niewybrania L[echa] Wałęsy przewodniczącym może dojść do podobnej sytuacji jak w przypadku strajku drukarzy, tj. „społecznej” inicjatywy grupy stoczniowców w kaskach z pałkami, którzy na zjeździe mogą zaszachować delegatów.

Temu celowi ma służyć również obliczanie głosów w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, aby zapobiec ewentualnym kombinacjom ze strony przeciwników Wałęsy.

Na zakończenie spotkania TW przekazał następujące materiały:

– „Caryca i zwierciadło”;

– „Głos Wolny” nr. 16, 10;

– BIPS [nr.] 171–174;

– BIPS [nr.] 14, 22;

– pismo KKZ Kierowców Transportu Prywatnego do zjazdu;

– stenogram obrad.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Informacje powyższe wykorzystać w sprawie op[eracyjnego] rozpr[acowania] „Bolek” oraz w sprawie obiektowej krypt. „Sejmik”.

Zadania dla TW

Realizować zadania przekazane na poprzednich spotkaniach.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 18.50–19.15 w kawiarni „Morska” w Gdańsku. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono.

W czasie spotkania TW poinformował mnie, że ma utrudnione możliwości zdobywania materiałów z uwagi na kłopoty Butkiewicza, z którym utrzymywał kontakt.

W czasie spotkania wydatkowałem 92 zł na poczęstunek.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 132, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

Nr 181

1981 październik 2, Gdańsk – Informacja od TW ps. „Bogdan” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Łukowskiego dotycząca opinii na temat I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” w środowisku pracowników Wydziału Prawa UG

Źródło: TW „Bogdan”Gdańsk, dnia 2 X 1981 r.

Przyjął: kpt. J[erzy] ŁukowskiTajne

Dnia 2 X 1981 r.Egz. nr a2ab

Informacja

Oceny drugiej tury zjazdu NSZZ „Solidarność” formułowane przez pracowników Wydziału Prawa UG są jeszcze dość trudne do uchwycenia z uwagi na kończące się właśnie wakacje. Niemniej pewne prawidłowości da się już zauważyć, szczególnie w grupie młodszych pracowników – asystentów i adiunktów. Znaczna ich część pozostaje pod pewnym wpływem L[echa] Kaczyńskiego, choć nie stronią oni od prezentowania własnych ocen i opinii. Za istotne i znaczące uważa się także poglądy głoszone przez J[erzego] Halla¹ – brata Aleksandrac.

Opinie i oceny samodzielnych pracowników nie są mi jeszcze znane.

Ogólnie można stwierdzić, że zjazd spotęgował wśród charakteryzowanej grupy dążność do ujawniania i manifestowania postaw proklerykalnych, optujących zad określonymi rozwiązaniami prawno-ustrojowymi z okresu międzywojennego (widoczne np. przez szczególną atencję dla orła w koronie). „Przodownictwo” w popieraniu obecnych działań „Solidarności” zdecydowanie należy do przedstawicieli nauk prawno-ustrojowych i historycznych.

Poglądem silnie występującym jest przekonanie o totalnej bezsile rządu, nieuchronności konfrontacji mającej doprowadzić do zmiany rządu i modyfikacji ustroju w kierunku zdecydowanie chadeckim.

Uważa się, że zjazd nie powinien jeszcze dokonywać zmiany na stanowisku przewodniczącego KKP, choć później (kiedy?) winien zastąpić go ktoś bardziej radykalny.

Częstym jest pogląd, także wśród członków PZPR, o bezsile partii i zaniku jej praktycznego znaczenia i jakiejkolwiek znaczącej roli.

„Bogdan”

Uwagi

Są to spostrzeżenia dotyczące najbliższej grupy współpracowników „Bogdana”, z którymi mimo przerwy wakacyjnej utrzymuje [on] kontakt. Szersze informacje na ten temat „Bogdan” będzie mógł uzyskać po rozpoczęciu nowego roku akademickiego. Niemniej jednak już te informacje świadczą, że odbywający się zjazd wzbudza zainteresowanie i jest przyczynkiem do wygłaszania różnego rodzaju opinii i komentarzy. Wydaje się, [że] znaczną rolę w kształtowaniu opinii odgrywają tu osoby Jerzego Halla i L[echa] Kaczyńskiego, który reprezentuje uniwersytecką „Solidarność” na zjeździe.

Manifestowanie przedstawionych w informacji postaw młodych pracowników naukowo-dydaktycznych jest o tyle niebezpieczne, że swoje poglądy mogą oni przekazywać studentom w czasie prowadzonych zajęć, zwłaszcza z pierwszych lat.

Zadania

W dalszym ciągu zwracać uwagę na komentarze, opinie dot[yczące] zjazdu „Solidarności” w środowisku naukowo-dydaktycznym i studenckim UG.

Starać się nawiązać kontakt z Niną Milewską, rozpoznać aktualną sytuację w KPN w aspekcie toczącego się postępowania dyscyplinarnego w stosunku do niej.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację przekazać do wykorzystania Wydziałowi III „A” tut[ejszej] komendy oraz do wiadomości Sekcji 3 Wydz[iału] III.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III, S[ekcja] 5

(–) kpt. J[erzy] Łukowski

Wyk[onano] w 4 egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – t[eczka] zabezpieczenia zjazdu

Egz. nr 4 – Sekcja 3 Wydz[iału] III

JŁ/BE

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 138, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Poniżej odręczna adnotacja Inf[ormacja] Z + ocena 5 X 1981 r. oraz nieczytelny podpis.

c Na lewym marginesie adnotacja Wyk. 5 X 1981 r. oraz nieczytelny podpis.

d Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

1 Jerzy Hall (ur. 1956 r.) – prawnik; absolwent UG; działacz opozycji demokratycznej; od 2014 r. radny Sopotu; 1978–1989 rozpracowywany przez Wydział III/OKPP KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Hak”.

Nr 182

1981 październik 3, Gdańsk – Informacja zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotycząca m.in. stosunku działaczy NSZZ „Solidarność” do rozwiązania KSS „KOR”

Gdańsk, dnia a3 X 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Informacja nr 41b

1. Z oceny materiałów dot[yczących] drugiej tury obrad zjazdu należy wnioskować, iż w dalszym ciągu jednym z podstawowych zagadnień poruszanych tak w kuluarach, jak również w wystąpieniach oficjalnych jest walka o wejście do władz związkowych.

Dyskusje dotyczą obecnie składu osobowego KKP, a w szczególności sekretariatu. Rozważanych jest szereg możliwości, kogo do współpracy wybierze L[ech] Wałęsa. Gros delegatów przypuszcza, że postawi [on] na ludzi, którzy w pierwszej fazie zjazdu nie wystąpili z otwartą walką przeciwko jego dotychczasowej działalności.

Wymienia się m.in. [następujące osoby]:

1.1. Zb[igniew] Bujak – poparł Wałęsę w sprawie uchwały o samorządzie. Posiada jednak szerokie kontakty z przedstawicielami byłego KSS „KOR”, od których Wałęsa ostatnio się odizolował. Ponadto posiada on poparcie znacznej części delegatów.

1.2. M[arian] Jurczyk – cieszy się szerokim poparciem delegatów szeregu regionów. Nie występował oficjalnie przeciwko Wałęsie. Jest zwolennikiem związku silnego, zwartego wewnętrznie, bez ekspertów o głosie decydującym. Przeciwnik KSS „KOR”. Z podobnymi hasłami występował ostatnio Wałęsa. Jest poważnym kandydatem na pierwszego bądź drugiego zastępcę przewodniczącego.

1.3. Geremek – cieszy się zaufaniem L[echa] Wałęsy. Osoba, do której m.in. jako jedynego z ekspertów delegaci mają najmniej zastrzeżeń. Sprawdził się w opinii Wałęsy na dotychczasowym stanowisku sekretarza. Może pozostać nadal sekretarzem.

1.4. Mało prawdopodobne, by do Prezydium KKP wszedł ktoś z byłych przedstawicieli KSS „KOR”. Wynika to raz z zatargów pomiędzy Wałęsą a przedstawicielami b[yłego] KSS „KOR”, a po drugie z otwartej walki prowadzonej przez siły umiarkowane z delegatami – sympatykami KSS „KOR”.

1.5. Przedstawiciele i asympatycya KSS „KOR” byli już „utrącani” w prawyborach w poszczególnych regionach.

– Stępień (z Regionu Kieleckiego) – aktualny przewodniczący Sekretariatu Zjazdu – sympatyk KSS „KOR”, reprezentujący poglądy radykalne – nie uzyskał głosów w prawyborach i najprawdopodobniej nie będzie kandydował do KKP;

– Iwanów (z Regionu Torunia) – cczłonek KSS „KOR”c – w prawyborach nie uzyskał prawa kandydowania do KKP. Kandydaturę swoją o kandydowanie do KKP zgłosił osobiście do Prezydium Zjazdu. Poręczyli [za nie]go Cichoń, Jankowski, Stawikowski. Mało prawdopodobne, aby mimo wszystko wszedł do KKP;

– Zając (z Regionu Podbeskidzie) – sympatyk KSS „KOR” – nie uzyskał w prawyborach prawa kandydowania do KKP. Faktem tym tak się zdenerwował, iż nie czekając na zakończenie zjazdu, wyjechał do Bielska-Białej. Zapowiedział „specjalne powitanie” delegacji powracającej ze zjazdu.

1.6. Dotkliwą porażkę w prawyborach Regionu Dolny Śląsk poniosła frakcja Modzelewskiego, z której tylko 3 osoby, tj. Modzelewski, Waszkiewicz i Sawicki, uzyskały w wyniku prawyborów prawo kandydowania do władz KKP.

1.7. Przy aktualnym nastawieniu delegatów należy domniemywać, iż w skład KKP wejdzie znaczna część autentycznych robotników i przypuszczalnie większość o poglądach umiarkowanych.

2. Rozwiązanie KSS „KOR” nie spowodowało spadku aktywności jego byłych członków. Wprost przeciwnie, zarysowuje się szczególna aktywność Kuronia, a także pozostałych byłych działaczy. Zaznacza się także pewna ich agresywność, która jest wynikiem impasu na odcinku uchwalenia oświadczeń o zasługach KOR dla „Solidarności”. Pogłębia się rozdźwięk między Wałęsą a Kuroniem, który dysonans ten zaczyna oceniać sceptycznie. Można stwierdzić, że wpływy byłych aktywistów KOR na „Solidarność” są znaczne, szczególnie w odniesieniu do skrzydła ekstremalnego, dla którego są oni w dalszym ciągu bazą polityczno-doradczą. Prowadzona jest też intensywnie kuluarowa działalność w kierunku blokowania linii „umiarkowanych”. Tworzona przez związkowców atmosfera w kierunku eliminacji z „Solidarności” nurtu politycznego udziela się także członkom Prezydium Zjazdu, co uwidacznia się w postaci ograniczenia byłym korowcom lub ich sympatykom możliwości oficjalnego prezentowania stanowisk. Powyższą ocenę sytuacji rozwijają następujące informacje i zagadnienia:

2.1. Kuroń – prowadzący szeroką działalność popularyzatorską prezentowanej przez siebie linii politycznej – udzielił ostatnio szwedzkiemu dziennikarzowi wywiadu, w którym zbagatelizował konflikt między nim a Wałęsą, zrzucając cały problem na negatywne cechy charakteru Wałęsy oraz wynikający z tego jego sposób bycia.

2.2. Delegaci Regionu Szczecińskiego na skutek perswazji Jurczyka postanowili nie prezentować w sprawie oceny działalności KOR jednolitego stanowiska, przyjmując zasadę indywidualnego wyrażania stosunku do tej sprawy.

2.3. Kuroń prowadził agitację za uchwałą gloryfikującą KOR w inicjacji i organizacji „Solidarności” wśród delegatów ZR „Małopolska”. Ta koncepcja Kuronia posiada silny wpływ w Regionie Mazowsze. Wśród delegatów łódzkich wywołała natomiast rozłam.

2.4. Część pracowników załogi Stoczni Gdańskiej twierdzi, że Kuroń manipuluje ekstremistami, szczególnie Rulewskim i Gwiazdą, wykorzystując ich przeciwko umiarkowanej linii prezentowanej przez Wałęsę.

2.5. Przedstawiciel Mazowsza, który występował z kontruchwałą na temat zasług KOR dla „Solidarności”, został przez byłego działacza KOR opluty. Świadczy to o atmosferze agresywności panującej wśród członków tej grupy antysocjalistycznej. Potęgowana jest ona pogłoskami, że zjazd w ogóle nie będzie brał pod uwagę tego projektu.

2.6. Coraz częściej występują opinie, żeby związek koncentrował się głównie na działalności socjalno-bytowej z wykluczeniem problematyki politycznej. Jest to stymulowane krążącymi informacjami, że byli korowcy prowokują konfrontację. Poza tym krąży autorytatywna opinia, wg której większość delegatów jest zdania, że uchwała zjazdu uwypuklająca zasługi byłego KOR w organizacji „Solidarności” byłaby w sprzeczności z głoszonymi uprzednio poglądami, że „Solidarność” nie ma nic wspólnego z KOR.

2.7. Występuje także pogląd, że skrzydło Kuronia na zjeździe jest tak silne, że umiarkowana frakcja związkowców nie jest w stanie przeforsować swego stanowiska w kierunku obowiązującym dla polityki „Solidarności”. „Politycy” Kuronia są bardzo aktywni i sprawnie działają, szczególnie w kuluarach, wykorzystując do swych celów kanały nieformalnych powiązań personalnych istniejących między delegatami poszczególnych – szczególnie dużych regionów. W aspekcie niedoszłej uchwały o KOR jego byli członkowie z Zarządu Regionalnego Dolny Śląsk wypowiedzieli bezpardonową walkę tej części delegatów, która opowiedziała się przeciw uchwale wg koncepcji „dziękczynnej”. Dążeniem Kuronia jest wprowadzenie do przyszłej KKP jak najwyższej liczby byłych korowców i ekstremistów.

2.8. Występujący i pogłębiający się konflikt między Wałęsą i Kuroniem zaczyna być interpretowany przez tego ostatniego jako zbędny, negatywny dysonans. Jednakże Wałęsa podtrzymuje swoje stanowisko. Niemniej Kuroń rozprzestrzenia informacje dyskredytujące Wałęsę (np. o współpracy z SB).

Na podstawie wstępnej analizy przedstawionej sytuacji można sprecyzować następujące prognozy w rozwoju działań „kuroniowskiej” grupy „polityków”:

1) W NSZZ „Solidarność” nurt polityczny będzie się utrzymywał, będąc podsycany i udoskonalany organizacyjnie przez J[acka] Kuronia, który w rozwiniętym działaniu będzie bazował na byłych członkach i sympatykach KSS „KOR”.

2) J[acek] Kuroń będzie skutecznie realizował wytyczone antysocjalistyczne cele polityczne, wykorzystując i manipulując ekstremalnym skrzydłem „Solidarności”.

3) W celu eliminacji przeszkód w wytyczonym kierunku strategicznym J[acek] Kuroń będzie szukał płaszczyzny porozumienia z L[echem] Wałęsą, jako wpływowym aktywistą związku pełniącym funkcję przewodniczącego.

4) Należy także spodziewać się tworzenia przez „polityków” struktur organizacyjnych bazy naukowo-szkoleniowej kadr dla politycznych potrzeb „Solidarności” oraz ugrupowań o profilu lub zabarwieniu antysocjalistycznym. Może to przybrać formę uniwersytetu wyłączonego spod wpływu resortu szkolnictwa wyższego.

3. Na podstawie opinii pewnej części środowiska robotniczego Gdańska można stwierdzić, że sytuacja wewnętrzna NSZZ „Solidarność” jest poważnie skomplikowana i niespójna, o czym świadczą następujące poglądy:

3.1. W NSZZ „Solidarność” znajdują się siły, które wykorzystując ten związek jako zasłonę, prowadzą działalność wymierzoną w obowiązujący porządek prawny oraz organizują bazę dla działalności antysocjalistycznej.

3.2. Związek mimo circa dziesięciomilionowych szeregów jest formacją słabą, rozdzieraną wewnętrznymi sprzecznościami wynikającymi z różnicy interesów poszczególnych grup.

3.3. Między kierownictwami szeregu ogniw „Solidarności” a szeregowymi masami związkowymi zarysowują się różnice polegające na nieufności i animozjach. Sytuacja ta wpływa osłabiająco na związek.

3.4. Występują w niewielkim dotychczas, lecz symptomatycznym zakresie tendencje do występowania ze związku. Jednocześnie zarysowująca się dezaprobata dla poczynań „Solidarności” budzi poważne wątpliwości co do dalszej przynależności do związku, jednakże bardziej zdecydowane wystąpienia z niego są hamowane solidaryzacją i względami psychologicznymi ludzi.

3.5. Zmasowane ataki propagandowe wbrew intencjom cementują związek. Zagrożenie ze strony władzy konsoliduje szeregi „Solidarności”.

4. O ile dotychczas nie notowano zbyt wielu inicjatyw ze strony delegatów – członków nielegalnych partii bądź ugrupowań politycznych, to obecnie przed zbliżającym się końcem zjazdu aktywność ta wyraźnie wzrasta. I tak:

4.1. Aktywną działalność agitacyjną wśród delegatów i dziennikarzy zagranicznych prowadzi na rzecz KPN² Ziembiński. Utrudnia mu tę działalność rozpowszechniony wśród delegatów pogląd, że jest to „nieszkodliwy maniak” prezentujący pogląd[y] KPN, jednak odnotowano przypadki wyrażenia akcesu przynależności poszczególnych delegatów do KPN.

4.2. Do hali „Olivia” przybyłd z Opola Bogusław Bardon – członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. Przywiózł plakaty o treści żądającej uwolnienia więźniów politycznych oraz propagujące działalność KPN, które zamierza rozklejać w hali „Olivia”. Należy przypuszczać, iż ma to na celu zwrócenie większej uwagi na problem „więźniów politycznych” i tym samym zdopingowanie delegatów zjazdu do zajęcia oficjalnego stanowiska w tym temacie, tzn. poręczenia zjazdu w sprawie uchylenia aresztu wobec Moczulskiego.

4.3. Członek KPN – Melak – udzielił wywiadu przedstawicielowi agencji radiowej z Madrytu. W wypowiedzi swej mówił o działaniach KPN w świetle zmagań przedwyborczych. Stwierdził, że linia umiarkowana Wałęsy jest zbliżona do kierunków działań KPN. Dał do zrozumienia, iż KPN jest w pewnym sensie chroniona przez „Solidarność” i tak jak „Solidarność” odcina się od b[yłych] działaczy KSS „KOR”.

4.4. Działacze ROPCiO – delegaci na zjazd czynią starania na rzecz połączenia się z KSN.

5. Wnioski i prognozy kompleksowe wynikające z globalnej sytuacji zjazdowej w kontekście przewidywanych sytuacji konfliktowych i in[nych] zagrożeń.

5.1. W kuluarach zjazdowych krążą informacje na temat listu KC KPZR do KC PZPR. W liście tym zawarte mają być sugestie, że sytuacja polityczna w kraju, jak i proces dezintegracji w PZPR jest wynikiem ciągłych kompromisów władzy państwowej wobec „Solidarności”. Tenże list miałby zawierać propozycje dot[yczące] odwołania I sekretarza KC PZPR oraz premiera PRL. Na stanowisko I sekretarza KC zaproponowano Stefana Olszowskiego. W związku z powyższą informacją mówi się w kuluarach o taktycznych posunięciach związku w przypadku ewentualnych zmian kadrowych. Z toczącej się dyskusji na ten temat należy wnioskować, że jeśli I sekretarzem KC PZPR pozostanie tow[arzysz] Kania, to treść uchwały będzie bardzo radykalna, jeżeli zaś I sekretarzem zostanie tow[arzysz] Olszowski, treść uchwały będzie bardziej kompromisowa.

5.2. Na podstawie dotychczasowego przebiegu obrad oraz głosówe kuluarowych należy przypuszczać, iż zainteresowanie organami MO i SB będzie nadal duże. cMożna przewidywać, że kierunkiem oddziaływań będzie KW MO w Gdańsku. Świadczy o tym zbieranie przez osoby z BIPS informacji o sytuacji, jaka panuje w KW MO w Gdańsku i podległych jej jednostkach, oraz fakt, iż jedna z osób z Biura Organizacyjnego stwierdziła, że może uzyskać informacje, jacy pracownicy „z bezpieki” pracują przy zjeździe (informacje te może uzyskać po zapłaceniu informatorowi znacznej sumy pieniędzy)c.

5.3. Wśród delegatów kolportowane są wypowiedzi Bartczaka, Żmudziaka i Sierańskiego. W tych wypowiedziach przewijają się sformułowania mające na celu spowodowanie rozłamu między MO a SB.

5.4. Przygotowuje się specjalne ulotki do f[unkcjonariu]szy, aby nie wykonywali poleceń zwierzchników oraz byli rozsądni, gdy „nadejdzie interwencja”.

5.5. Na podstawie dotychczasowych procesów występujących w różnych lokalnych wydawnictwach „Solidarności” należy stwierdzić dalsze krzepnięcie organizacyjne wydawnictw, tendencje do łączenia się w większe jednostki organizacyjne, a nawet tworzenie różnego typu agend poza granicami kraju. Charakterystycznymi przykładami tych procesów są:

5.6. Zarząd Regionu Gdańskiego planuje uruchomić wydawanie gazety związkowej pt. „Gazeta Polska”. Ma to być organ komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego. W zespole redakcyjnym ma pracować Henryk Szedłowski oraz kilka osób związanych z gazetkami zakładowymi „Solidarności” z terenu Trójmiasta.

5.7. B[ogdan] Lis w udzielonej wypowiedzi na konferencji prasowej stwierdził, że „Solidarność” nie jest zainteresowana w tworzeniu agend zagranicznych. Uważa on, że potrzeba powoływania agend powstanie po zjeździe. Planuje się utworzenie takich placówek we Francji, w Danii i Szwecji. Złożył jednocześnie dementi w sprawie agendy w USA, dodając, że należy ją traktować jako prywatną działalność Przetakiewicza³, gdyż on, nie mając prawdopodobnie koniecznych pełnomocnictw, podjął działalność zakrojoną na szeroką skalę, tworząc „Biuro Informacyjne Solidarność”. W związku z powyższym Onyszkiewicz miał polecić mu, aby zmienił nazwę na „Stowarzyszenie Przyjaciół NSZZ «Solidarność» Biuro Prasowe” oraz aby zaniechał planowanego rozwoju tej placówki.

5.8. Z dotychczasowej tematyki obrad zjazdu, jak również z kuluarowych rozmów, należy się spodziewać, że w najbliższym czasie jednym z podstawowych tematów będzie forsowanie zagadnień związanych z tematyką młodego pokolenia. Na tej fali mogą być w sposób prowokacyjny ujmowane problemy historii najnowszej. Charakter tych „polemik historycznych” może posiadać wydźwięk antyradziecki. Potwierdzenie tej tezy można znaleźć np. w działalności:

Ruchu Młodej Polski, który wystąpił do Kręgu Harcerskiego im. Małkowskiego z propozycją rozwinięcia możliwości edukacji w szkołach ponadpodstawowych. Ich zdaniem głębsze poznanie historii umożliwić ma lektura „Bratniaka”, którą uważają za dodatek do lektur obowiązkowych.

Inną działalnością wciągającą młodzież w nurt działań Ruchu Młodej Polski to zapowiedź zorganizowania przy współudziale KPN manifestacji pod pomnikiem Sobieskiego lub Poległych Stoczniowcówf.

Ożywił swoje działania Komitet Budowy Pomnika Ofiar Katynia, który zorganizował w budynku UG konferencję prowadzoną przez A[ndrzeja] Szomańskiego i S[tefana] Melaka. Działalność komitetu została określona przez A[ndrzeja] Szomańskiego jako rodzaj [spłacania] długu wdzięczności ofiarom Katynia zamordowanym przez NKWD w roku 1940. [Szomański] przedstawił również historię powstania komitetu. Na konferencji zabrał głos działacz polonijny z USA, przewodniczący Katolickiej Rady Międzyetnicznej dr W[acław] Zajączkowski, który zadeklarował swoją pomoc w pracy komitetu. Ponadto stwierdził on, że obok działania Centralnej Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich powinien powstać komitet badania „zbrodni sowieckich”.

Delegat Pomorza Zachodniego Franciszek Łuczko⁴ wystąpił z inicjatywą: w swoim wystąpieniu z trybuny zjazdowej zaapelował o „przywrócenie orłowi korony”, zwracając się do zjazdu, by nowe władze związku zwróciły się z prośbą o rozpatrzenie tej sprawy przez sejm.

5.9. W rozmowach kuluarowych zjazdu przewija się m.in. pogląd, że wielu działaczy tak zajadle walczy, nie przebierając w środkach, „o fotele” w KKP, gdyż są tam możliwości „dorobienia się”. Dowodem, który ma potwierdzić omawiany temat, może być miniony okres działalności KKP, gdzie według części delegatów miliony złotych i dolarów zostało sprzeniewierzonych i faktyczni sprawcy nie zostali rozliczeni. Kwestia funduszy, a głównie zakup, cena i rozdział maszyn poligraficznych, z pewnością powróci w wystąpieniach delegatów. W tej sytuacji [KKP] powinna liczyć się z podjęciem tematu związanego z niedoborami finansowymi [za sprawą sprzeniewierzeń], których prawdopodobnie dopuścili się niektórzy z działaczy związku.

W kampanii wyborczej zarzucano A[ndrzejowi] Gwieździe, że nie przekazał do kasy KKP 3 tys. dolarów, które otrzymał od Duńczyków.

Bujakowi zarzuca się, że nie rozliczył się z delegacji zagranicznej, a jest to prawdopodobnie duża kwota.

Były przewodniczący MKZ w Katowicach ob. Rozpłochowski miał przekazać jeden milion zł obywatelce Rozalii Bendych⁵ z „Solidarności” [Indywidualnego] Rzemiosła. Pieniądze te miały być przeznaczone na pożyczki dla rzemieślników, którzy podejmą produkcję na rzecz rolników. Według krążących opinii R[ozalia] Bendych miała wydatkować je niezgodnie z przeznaczeniem. M.in. 100 tys. zł wydała na swoją działalność.

6. W kręgach zbliżonych do kierownictwa KKP pojawiła się informacja, na podstawie której można wnioskować, że prawdopodobnie J[an] Rulewski skierował w dniu 1 X br. do ekspertów NSZZ „Solidarność” dwie rezolucje. Jedna z nich ma dotyczyć utworzenia federacji państw europejskich (demokratycznych), w której czołową rolę odgrywałyby Francja i Polska. Druga rezolucja dotyczyć ma Związku Radzieckiego jako państwa imperialistycznego, w którym Polska powinna widzieć partykularne interesy poszczególnych narodów oraz robotników jako klasę, a w żadnym wypadku nie należy prowadzić rozmów i utrzymywać kontaktów z partią i rządem radzieckim.

6.1. Działalność informacyjna i analityczno-prognostyczna w okresie drugiej tury zjazdu NSZZ „Solidarność” prowadzona jest w oparciu o wykorzystanie informacji operacyjnych uzyskiwanych przez grupę operacyjną pionu III „A” MSW, w skład której wchodzą delegowani pracownicy 24 komend wojewódzkich MO oraz wydziały KW MO Gdańsk. Codziennie powoł[yw]ane zespoły tematyczne przygotowują i wysyłają dwa meldunki z bezpośredniego przebiegu obrad zjazdu, trzy meldunki z wydarzeń kuluarowych wraz ze stosownymi ocenami i komentarzami oraz dwa meldunki analityczno-prognostyczne przygotowywane przez grupę ocenną, zawierające oceny przebiegu zjazdu oraz nasze bieżące i perspektywiczne przewidywania. Niezależnie od powyższego grupa operacyjna i wydziały KW MO Gdańsk przygotowują codziennie w ustalonych terminach dwie informacje dla potrzeb KW PZPR. Powyższe meldunki sporządzane są, średnio biorąc, z siedemdziesięciu dwóch informacji operacyjnych uzyskiwanych w ciągu 24 godzin. Z danych statystycznych dot[yczących] ilości uzyskanych informacji operacyjnych z drugiej tury zjazdu wynika, że do dnia 2 X [19]81 r. łącznie przyjęto ok. 430 informacji, w tym 133 informacje z KW MO Gdańsk, 58 informacji od źródeł będących na kontakcie pracowników MSW i KS MO w W[arsza]wie, 28 – KW MO Toruń, 26 – KW MO Poznań, 22 – KW MO Opole. Znaczna część uzyskanych informacji, niezależnie od wykorzystania sprawozdawczo-statystycznego i analityczno-prognostycznego, służy do ukierunkowania dalszych działań operacyjnych oraz podejmowania konkretnych przedsięwzięć zapobiegawczo-prewencyjnych i propagandowych.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 242–251, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek 4324.

c–c Fragment przekreślony.

d W oryginale przybyli.

2 Tutaj i niżej prawdopodobnie chodzi o KSN.

e W oryginale odgłosów.

3 Zygmunt Maria Przetakiewicz (ur. 1946 r.) – dziennikarz, polityk; członek Stowarzyszenia PAX; redaktor „Słowa Powszechnego”; do 1990 r. biznesmen i działacz polonijny w USA i Kanadzie, gdzie prowadził biura informacyjne „Solidarności”; 1974–1977 rozpracowywany przez Wydział II KS MO w ramach SO krypt. „Topaz”; 1983–1984 zarejestrowany przez Wydział II Departamentu I MSW w kategorii „zabezpieczenie”, 17 V 1984 r. sprawę przejął Wydział XI Departamentu I MSW. Zob. Z.M. Przetakiewicz, Spowiedź grzesznika, Łomianki 2016.

f W oryginale Pocztowców.

4 Franciszek Łuczko (ur. 1932 r.) – historyk; absolwent UJ; nauczyciel w I LO w Szczecinie; członek Prezydium MKR; członek KKK Pracowników Oświaty i Wychowania; członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 8 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i Wierzchowie (w Wierzchowie prowadził wykłady historyczne); członek Stowarzyszenia Rodzin Katyńskich i Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego; działacz Katolickiego Stowarzyszenia Civitas Christiana w Szczecinie; 1970–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Apostoł”, SOS krypt. „Dren”, SOS krypt. „Bakałarze”, SOS krypt. „Brodacz”, SOS krypt. „Nestor”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Franciszek_%C5%81uczko (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Rozalia Bendych (ur. 1928 r.) – technik włókiennictwa; pracowniczka Zakładów Konstrukcyjno-Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego w Katowicach; współorganizatorka „Solidarności” Pracowników Indywidualnego Rzemiosła na Dolnym Śląsku; w lipcu 1981 r. wybrana na wiceprzewodniczącą KKK Pracowników Indywidualnego Rzemiosła; członek Prezydium KK; bliska współpracowniczka Kazimierza Świtonia; utrzymywała kontakty z KSS „KOR” oraz ROPCiO; 13 XII 1981 r. – 14 VII 1982 r. internowana w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; od 1983 r. na emigracji w RFN; 1979–1983 rozpracowywana przez Wydział III KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Znudzona” (m.in. podejrzewana o branie udziału w ukryciu maszyn poligraficznych przekazanych w 1981 r. przez Norwegów dla Regionu Śląsko-Dąbrowskiego). Podczas pobytu w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku podjęła dialog operacyjny z SB; 5 IV 1982 r. podpisała zobowiązanie do współpracy i przyjęła ps. „Halina”. Ujawniła miejsce przechowywania maszyn poligraficznych i kulisy pracy związkowej, za co uchylono decyzję o internowaniu i wydano jej paszport na wyjazd stały do RFN. Zob. AIPN Ka, 00144/4686, Akta osoby internowanej i SOS krypt. „Znudzona”.

Nr 183

1981 październik 3, Tczew – Notatka służbowa por. Z. Stańczaka z obserwacji delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” w restauracji „Carina” w Tczewie

Tczew, dnia 3 X 1981 [r.]a

Tajne

Notatka służbowab

W dniu 2/3 X 1981 r. w godz. 23.00–4.00 pełniłem służbę wraz z por. Michalakiem¹. Miejsce służby – restauracja „Carina”. Cel – obserwacja elementu podejrzanego oraz przebywających w tamtejszym hotelu delegatów na I Zjazd „Solidarności”.

Po przyjeździe do „Cariny” o godz. 23.00 zastano część delegatów (około 10 osób) spożywających posiłek, a reszta delegatów, jak ustalono, udała się na spoczynek. W tej grupie był również J[an] Rulewski. Osoby spożywające posiłek udały się następnie na dyskotekę (górna sala) i w czasie dyskusji wyrażali duże rozgoryczenie z uwagi na przegranie wyborów przez J[ana] Rulewskiego. Mieli pretensje do ob. L[echa] Wałęsy, który miał się wyrazić do swego kierowcy, że zrobił wszystko, aby Rulewski przegrał. Poza tym na sali obrad przebywał i kierowca, i „goryl” Wałęsy, co – wg dyskutujących – było niedopuszczalne i obraźliwe.

Jeden z dyskutantów wyraził się następująco: „Może mieć (Wałęsa) «goryla», jeżeli się boi, ale przecież na sali nic mu nie groziło, więc w jakim celu go tam wprowadził?”. Rozważali również między sobą o wycofaniu się Rulewskiego z działalności w związku.

Z dyskusji można było jednoznacznie zrozumieć, że J[an] Rulewski cieszy się dużym poparciem tychże delegatów. Mówili jednak niektórzy i to, że gdyby Rulewski wycofał się przed wyborami, to głosowaliby jednak na L[echa] Wałęsę.

Z elementu przestępczego rozpoznano jedynie Piotra Bębenka², który przebywał w towarzystwie dwóch mężczyzn w wieku ok. 20 lat o imieniu Andrzej i Bogdan oraz dziewczyny w wieku ok. 18–19 lat. Spożywali dużo alkoholu. Razem z nimi przebywał mężczyzna w wieku ok. 24–25 lat, czarny, szczupły, wzrost ok. 176–178 cm, który po otrzymaniu wiadomości, że jesteśmy z MO, wyszedł i nie wrócił.

Frekwencja na dyskotece była duża.

Sporządził:

(–) por. Z. Stańczak³

W uzupełnieniu podaję, że delegaci zarezerwowali hotel do dn[ia] 5 X 1981 r. W czasie dyskusji mówili, że mieli podany system skreśleń, a mianowicie: kreska, kreska, kropka, kreska. Dotyczy to alfabetycznego układu kandydatów na liście wyborczej: 1. cGwiazdac, 2. Jurczyk, 3. Rulewski, 4. Wałęsa.

(–) por. Stańczak

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 170, oryginał, mps.

a Powyżej pieczątka Wpłynęło dnia 7 X 1981 r., nr 04745.

b W lewym górnym rogu odręczny dopisek kpr. Kordon, przesłać do Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku, 7 X 1981 r.

1 Brak bliższych danych.

2 Brak bliższych danych.

3 Brak bliższych danych.

c–c Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Bujak.

Nr 184

1981 październik 3, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. sytuacji na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” po wyborze Lecha Wałęsy na przewodniczącego związku

Szyfrogram nr a4333a

Gdańsk, dnia a3a X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 46

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. W dniu 2 X [19]81 r. Stanisław Rusinek¹ z Regionu Mazowsze przekazał Z[bigniewowi] Bujakowi aktualną sytuację w Regionie Mazowsze. Między innymi przedstawił przebieg rozmów z jego udziałem w Urzędzie Rady Ministrów. Tematem rozmów była podwyżka cen wyrobów tytoniowych i zapałek z dniem 5 X [19]81 r. Rusinek ubolewał nad tym, iż nie mógł w tym zakresie zapobiec tej podwyżce, gdyż podczas poprzednich rozmów ze stroną rządową J[an] Rulewski i B[ogdan] Lis nie negowali takiej podwyżki. Podał również nowe ceny na poszczególne gatunki papierosów.

2. Delegat Regionu Pomorze – Ochmański² w wypowiedzi dla swojego regionu stwierdził, iż dzień 2 X [19]81 r. był dla wielu ludzi „Solidarności” wielkim dniem. Pomimo różnego rodzaju machinacji zakulisowych takich osób jak Walentynowicz, Gwiazda, Rulewski czy Kuroń, delegaci postawili na swoim. Stwierdził, iż takie osoby jak Kuroń należy bezwzględnie eliminować. Jak określił, „jest to zwykły awanturnik, pieniacz i człowiek o większej ambicji niż możliwościach”. Jest zdania, iż dalsza część zjazdu przebiegnie o wiele sprawniej, gdyż niepokój, jaki trwał do tej pory, był powodowany przez takich ludzi, którzy chcieli na najwyższym stanowisku w „Solidarności” widzieć A[ndrzeja] Gwiazdę.

3. W kuluarach zjazdu wśród dziennikarzy zachodnich utarł się pogląd, że zjazd jest przegrany dla „Solidarności”. Nie wypracowano na nim żadnego konstruktywnego programu, a ponadto KKP w przerwie między turami zjazdu poszła na kompromis z rządem w sprawie samorządu, co jest kompromitacją.

Wybór Wałęsy na przewodniczącego KKP większość delegatów przyjęła z ulgą. Uważają oni, że Rulewski i Gwiazda powinni być w ogóle odsunięci od władz związku. Sądzę, że nowa KK doprowadzi również do zmiany ekspertów i doradców na reprezentujących linię umiarkowaną, którzy doprowadzą do autentycznej poprawy gospodarki narodowej.

4. Ekspert Szybalski z Elbląga opracowuje program reformy gospodarczej, z którym chce wyjść na zjeździe w celu jego zatwierdzenia. Program ten przewiduje ogłoszenie referendum, które ma być ogłoszone do końca br.

5. Ob. Szlajfer usiłuje powołać przy KK komisję, która będzie mogła prowadzić bezpośrednie rozmowy na szczeblu ministra w sprawach samorządów i reformy gospodarczej. W tym celu zamierza wykorzystać delegatów z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, gdyż tam jest koncentracja przemysłu, a samemu stanąć na czele tej komisji. Przeciwny tej koncepcji jest ob. Świniarski³ z Wrocławia, który ostrzega delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, że Szlajfer to Żyd o poglądach radykalnych.

6. W dniu 2 X [19]81 r. w hali „Olivia” pojawiły się ulotki IV Międzynarodówki. Prawdopodobnie rozrzucił je ob. Frączek⁴ z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

7. Wybór Wałęsy na przewodniczącego KK nie przez wszystkich został przyjęty entuzjastycznie. Przeciwna temu była aczęśća grupy bydgoskiej oraz część delegatów Regionu Opolskiego, m.in. Jarosław Chołodecki⁵ oraz kandydat do władz KK Wiktor. Ten ostatni po odczytaniu wyników wyborów wyraził się słowami: „Parodia – wybrano cymbała” i opuścił salę.

8. W ramach walki wyborczej do KK A[ntoni] Lenkiewicz z Regionu Dolny Śląsk nawiązał kontakty z redakcją „Tygodnika Solidarność” (w tym prawdopodobnie z red. naczelnym Mazowieckim). Wyrazem poparcia czasopisma dla jego kandydatury ma być zamieszczenie wywiadu prasowego wraz ze zdjęciem wymienionego. Zwolennicy KOR z grupy wrocławskiej twierdzą, że popierający A[ntoniego] Lenkiewicza prowadzą szeroką akcję propagandową na jego rzecz, sceptycznie wyrażają się jednak o jej skuteczności.

9. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że zwolennicy KSS „KOR” z dużych ośrodków miejskich (Poznań, Warszawa, Kraków, Wrocław) odbywają okrywane ścisłą tajemnicą spotkania. Jednym z ich ucz[estni]ków jest rzekomo delegat Dolnego Śląska Gleichgewichtb. Wśród reprezentantów tego regionu trwa ożywiona dyskusja nad propozycją zgłoszoną przez jednego z delegatów, zakładającą utworzenie w ramach „Solidarności” z b[yłych] działaczy KSS „KOR” Komisji ds. Obrony Prześladowanych za Przekonania Polityczne.

10. Zakulisowe dyskusje uczestników zjazdu na temat walki o dostęp do środków masowego przekazu mówią o ewentualnym przeprowadzeniu w całym kraju krótkich, 5-minutowych strajków oraz o zorganizowaniu referendum nad wyrejestrowaniem odbiorników RTV i niekorzystaniem z nich.

11. Uzyskano niesprawdzoną informację, że w dniu 28 IX [19]81 r. przyjechała do Gdańska grupa Szwedów, by przekazać dar, najprawdopodobniej w formie pieniędzy, dla Regionu Wielkopolskiego. Grupą tą zajął się Dymarski i nie przekazał dotychczas ani efektów rozmów, ani żadnych pieniędzy. Ustalono, że posiada on dużą ilość pieniędzy i walutę wymienną.

12. Wybór Wałęsy spowodował, że napięcie na sali znacznie opadło. J[an] Rulewski i pozostali nie wydają się być zmartwieni. Mówi się, że tak jak poprzednio, mimo istniejącego konfliktu, spółka Kuronia trzymać będzie L[echa] Wałęsę w szachu.

13. Jak ustalono, 48 delegatów skreśliło nazwiska wszystkich kandydatów na przewodniczącego związku. Miało to doprowadzić do drugiej tury wyborów. Głównym inspiratorem tej akcji była delegacja krakowska.

14. W dniu 1 X [19]81 [r.] w pomieszczeniach UG przeprowadzona została konferencja prasowa z udziałem członków KPN. Obecna była żona Leszka Moczulskiego. Zapoznano dziennikarzy z programem działania KPN, która w dalszym ciągu zmierzać będzie – różnymi środkami – do uwolnienia więzionych za przekonania polityczne.

15. Delegacja z Wrocławia z Frasyniukiem i jego grupą delegatów o poglądach umiarkowanych ocenia wybór [Wałęsy] jako własne zwycięstwo.

16. Kornel Morawiecki wypowiedział się, że lepiej by się stało, gdyby Wałęsa wygrał dopiero w drugiej turze wyborów. Winien otrzymać nauczkę za nieliczenie się z członkami KKP przy podejmowaniu ważnych decyzji.

17. Andrzej Wielowieyski wyraził się, że był pewny zwycięstwa Wałęsy. Pomylił się tylko w stosunku do Gwiazdy, któremu dawał szanse na 170 głosów, a z wyborów wynika, że zdradzili go korowcy, czyli swoi.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr S[ylwester] Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 280–283, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Stanisław Rusinek (ur. 1943 r.) – radiomechanik; pracownik Warszawskiej Spółdzielni Spożywców „Społem”; członek Prezydium ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; w stanie wojennym współpracownik podziemnej Grupy Międzyzwiązkowej i Radia „Solidarność”; 10 VII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III Departamentu III „A” MSW pod nr. rej. 65858 w kategorii „zabezpieczenie”; 17 VIII 1982 r. przerejestrowany na kandydata na TW (od 22 X 1982 r. opracowywany przez Biuro Studiów MSW); 24 IX 1986 r. przerejestrowany na TW ps. „Technik”; 5 IX 1989 r. wyrejestrowany. Zob. karta EO-4-A/77 dot. S. Rusinka z kartoteki odtworzeniowej MSW.

2 Nie było delegata o takim nazwisku.

3 Prawdopodobnie chodzi o Andrzeja Konarskiego.

4 Henryk Frączek (ur. 1944 r.) – mechanik samochodowy; kierowca autobusu w Przedsiębiorstwie Spedycyjno-Transportowym Przemysłu Węglowego „Transgór” w Mysłowicach; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; 24 IV 1985 r. zarejestrowany przez Wydział V-2 WUSW w Katowicach jako TW ps. „Walczak”; 12 III 1990 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-41300. Zob. karty E-14, Mkr-2, EO-4-A/77, EO-4/77 dot. H. Frączka z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW w Katowicach.

5 Jarosław Chołodecki (ur. 1952 r.) – ekonomista; pracownik Polmozbytu w Opolu; członek i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; współorganizator Wszechnicy Związkowej Śląska; redaktor pisma „Solidarność Opolszczyzny”, wiceprzewodniczący i rzecznik prasowy ZR Opolskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 25 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Opolu, Nysie, Grodkowie i Uhercach; od 1983 r. na emigracji w USA; działacz Wspólnoty Rozproszonych Członków „Solidarności” w Chicago; 15 IV 1971 r. zarejestrowany przez SB w Jeleniej Górze jako kandydat na TW; 10 II 1972 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-49147; 5 XII 1974 r. zarejestrowany przez Wydział II KW MO w Opolu jako kandydat na TW; od 13 XII 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Opolu w ramach KE/SOR krypt. „Ekstremista”; 26 II 1985 r. materiały zarchiwizowano. Zob. AIPN Wr, 011/1753, KE krypt. „Ekstremista”.

b W oryginale Gleigewicht.

Nr 185

1981 październik 3, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Ewa” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Zbigniewa Gajewskiego dotycząca nastrojów panujących przed halą „Olivia” w Gdańsku

Źródło: ps. „Ewa”¹

Przyjął: ppor. Z[bigniew] Gajewski²

Dnia 3 X 1981 r.a

Gdańsk, dnia 3 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr b2b

Informacja

W luźnych rozmowach z osobami znajdującymi się przed halą „Olivia” w Gdańsku (podczas trwania zjazdu „Solidarności”) uzyskałem następujące informacje:

1. Nastroje raczej wojownicze, ludzie spodziewają się twardej walki o stołek pierwszego w „Solidarności”.

2. Uważa się, że do tej pory „Solidarność” mało zrobiła dla robotników (kolejki, słaba wydajność pracy, słaba organizacja pracy).

3. Spotkałem się z wypowiedziami, że jeżeli Wałęsa zostanie wybrany na przewodniczącego, to może dojść do rozłamu w związku.

4. Dobrze się ocenia pracę Gwiazdy, ale zarzuca się mu niekonsekwencję w działaniu, niedoprowadzanie spraw do końca.

5. Uważa się ogólnie, że Rulewski nie ma szans na pierwszego, chociażby dlatego, że chce „Solidarność” prowadzić zupełnie inną drogą niż Wałęsa. Panuje ogólna opinia, że Rulewski i Wałęsa nie mogą ze sobą razem pracować.

6. Krytykuje się ostry ton wypowiedzi Rulewskiego, uważając, że nie ma on racji bytu w obecnej sytuacji kraju.

7. Sporo mówi się o sile „Solidarności” (strajk w kopalni „Szczygłowice” i zwolnienie przewodniczącego ZZ).

8. Krytycznie ocenia się częste powtarzanie problemów podjętych przez mówców na zjeździe.

9. Organizacja zjazdu słaba. Małe zdyscyplinowanie kandydatów.

10. Niektóre regiony przywiozły ze sobą swoje regionalne gazetki, np. Słupski, Olsztyński, i je sprzedawały przed halą.

11. Spotkałem kilka rysunków humorystycznych, przeważnie naklejanych na samochodach. Krytyka ta dot[yczy] zarówno „Solidarności”, jak i rządu.

12. Przed halą „Olivia” dużo ludzi. Kilka osób sprzedaje proporczyki, znaczki „Solidarności”. Kilka osób z magnetofonem próbuje nagrywać zjazd.

13. Nagłośnienie przed halą „Olivia”.

Zadania

Uzyskać w środowisku informacje dot[yczące] dyskusji i komentarzy na temat wyboru przewodniczącego KKP – L[echa] Wałęsy.

Uwagi

Otrzymane informacje dot[yczące] komentarzy osób przebywających podczas zjazdu „Solidarności” przed halą „Olivia” na temat szans poszczególnych kandydatów na przewodniczącego KKP.

Nadmieniam, że TW „Ewa” nie ma możliwości wejścia do wewnątrz hali, jedynie ma za zadanie uzyskiwanie informacji ze środowiska.

Spotkanie z TW odbyłem w kawiarni „Morska” z zachowaniem zasad konspiracji. Na spotkanie wydatkowałem 100 zł.

Przedsięwzięcia

Uzyskane informacje od TW przesłać do Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] komendy.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

(–) ppor. Z[bigniew] Gajewski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – teczka zjazdu

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 144, oryginał, mps.

a Poniżej odręczny dopisek „lipa” aa. Doręczono, 5 X [19]81 r., godz. 14.50.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Czesław Szuflak (ur. 1954 r.) – student PG; 29 X 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku pod nr. 30012 jako TW ps. „Ewa”; 25 III 1982 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-19022 z powodu odmowy współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. C. Szuflaka z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku; karta Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

2 Zbigniew Gajewski (ur. 1946 r.) – kpt. MO; 1971–1975 inspektor operacyjny SB Referatu ds. Bezpieczeństwa KM MO w Gdyni; 1975–1979 inspektor grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału III KW MO w Gdańsku; 1979–1984 starszy inspektor Wydziału III KW MO/WUSW w Gdańsku; 1984–1985 starszy inspektor Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 1985–1990 kierownik sekcji Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2512, Akta osobowe Z. Gajewskiego.

Nr 186

1981 październik 3, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b3b X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

[…]c

II. 1. W dniu 28 IX br. do M[ariana] Jurczyka zgłosił się Zadrożyński, działacz KSS „KOR”, z oświadczeniem, w którym zawarto informację o aresztowaniu Podolskiego.

Zadrożyński podkreślił zasługi Podolskiego dla związku i nalegał, by fakt jego aresztowania traktować jako kolejną represję wobec związku i wystąpić w jego obronie poprzez wystosowanie poręczenia społecznego.

Podobnej treści oświadczenie nadesłał J[ózef] Ambroziewiczd ze Szczecina, informując dodatkowo o głodówce Podolskiego i odmowie przyjęcia poręczenia przez prezesa sądu.

Działacze KOR nadal nalegają na wniesienie powyższej sprawy na forum zjazdu i chcą nakłonić [sąd] do zmiany stanowiska.

2. Na adres PPDiUR „Dalmor” w Gdyni w dniu 28 IX br. nadeszły następujące dokumenty KZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni:

– „KZ NSZZ «Solidarność» w Stoczni im. Komuny Paryskiej, zebrana na posiedzeniu w dniu 21 IX [19]81 r., w związku z ostatnim oświadczeniem Biura Politycznego KC PZPR i KPZR apeluje do wszystkich członków NSZZ «Solidarność» – nie ulegajmy prowokacjom ze strony władz, mających na celu niedopuszczenie do odbycia drugiej tury zjazdu «Solidarności». Zachowajmy rozwagę i spokój w dniach poprzedzających zjazd, jak również podczas zjazdu”. Apel podpisał KZ NSZZ „Solidarność” H[enryk] Mierzejewski;

– Uchwała do I KZD podpisana przez wiceprzewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni T[adeusza] Pławińskiego:

a) „W pełni popieramy treść uchwał podjętych na I KZD. Uchwały te są odzwierciedleniem i ukoronowaniem naszych wielogodzinnych dyskusji i wniosków wynikających z tych dyskusji”.

b) „Treści Posłania I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność» do ludzi pracy Europy Wschodniej nie uważamy za niebezpieczną i awanturniczą. Wręcz odwrotnie – uważamy, że obowiązkiem delegatów było sformułowanie posłania w takiej właśnie formie jako odpowiedź na oszczerczą kampanię na temat naszego związku w środkach masowego przekazu w krajach, do których posłanie było adresowane. Wiceprzewodniczący T[adeusz] Pławiński”.

3. W dniu 29 bm. odbyło się zebranie delegatów Regionu Zielonogórskiego, w trakcie którego wytypowano kandydatów do KK. Zdecydowaną większość głosów otrzymał A[dam] Szynkar, który został delegatem regionu.

4. Wśród małych [i] średnich regionów panuje przekonanie, że przewodniczącym KK zostanie L[ech] Wałęsa, który cieszy się tam autentycznym autorytetem. Notowane są przy tym głosy, iż w przypadku porażki Wałęsy wielu delegatów gotowych jest wystąpić ze związku. Pogłębia się przekonanie, że A[ndrzej] Gwiazda nie wejdzie w skład KK. Zarzuca się mu nieuczestniczenie w obradach KKP i prowadzenie gry polityczneje. Duże zainteresowanie wzbudza postać J[ana] Rulewskiego, choć nie posiada on poparcia robotników i małych ośrodków.

5. Delegaci Regionu Małopolska wybrali 5 kandydatów do władz KKP, w tym Syryjczyka i Nowaka. Wszyscy oni prezentują kierunek umiarkowany związku i nie są zwolennikami przekształcania go w partię polityczną. Wybrani kandydaci otrzymać mają tzw. listy preferencyjne, które będą materiałem pomocnym dla delegatów w trakcie głosowania. W kuluarowych rozmowach delegaci regionu popierają stanowisko KKP w sprawie samorządów pracowniczych.

6. Daje się zauważyć w kuluarach zjazdu i w czasie przerw dużą aktywność przedstawicieli central związkowych k[rajów] k[apitalistycznych], zwłaszcza z Anglii, USA i Włoch, w zakresie nawiązywania kontaktów z delegatami. Szczególnie aktywni są tzw. obserwatorzy związkowi i osoby przysłane przez ambasady: USA, Francji, RFN, W[ielkiej] Brytanii z Warszawy, którzy w trakcie prowadzonych rozmów wykazują zainteresowanie różnorodną problematyką. Po zakończeniu obrad ww. starają się kontynuować rozmowy w pokojach hotelowych i lokalach, wręczając przy okazji drobne upominki.

7. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż doszło do konfliktu pomiędzy L[echem] Wałęsą i J[ackiem] Kuroniem na tle wczorajszego zajścia z J[anem] [Józefem] Lipskim i projektami uchwał dot[yczących] KOR.

fWyrzucony przez L[echa] Wałęsę z obrad J[acek] Kuroń stwierdził: „Kto z KOR wojuje, ten od KOR ginie”. Wg tej samej informacji J[acek] Kuroń opuścił halę „Olivia”f.

8. W kręgach KOR najbardziej obecnie dyskutowana jest kwestia rezolucji zjazdu odnośnie [do] jego roli w ubiegłych latach. Z uzyskanych informacji wynika, iż projekt rezolucji w tej sprawie celowo zgłoszony został tuż przed końcem obrad, gdyż liczono na zmęczenie delegatów i przeforsowanie go. Po zgłoszeniu drugiego projektu stało się jasne, że nie uniknie się dyskusji w tym temacie, co spotkało się z szeregiem konfliktów w łonie członków KOR. Rozwiązanie KOR jest negatywnie oceniane przez jego szeregowych członków, którzy czują się pozostawieni na lodzie. Oceniają, że organizacja ta znalazła się w bardzo niezręcznej sytuacji, gdyż została rozwiązana przed okrzepnięciem jako fundament „Solidarności”. Notowane są głosy, że rozwiązanie KOR było pociągnięciem taktycznym, mającym ułatwić przedstawicielom tej organizacji wejście do władz „Solidarności”.

9. Uzyskano informację dot[yczącą] popierania przez delegację szczecińską kandydatury St[anisława] Wądołowskiego na członka Prezydium KK. Z informacji wynika również, że Wądołowski będzie robił wszystko, aby zostać wybranym do władz związku.

10. Większość delegatów ze środowiska robotniczego jest oburzona, że zjazd „Solidarności” nie jest zjazdem związkowców, ale politykierów, którzy prowadzą między sobą walkę. Krytykuje się również wypowiedź Kuronia, który stwierdził, że KOR został wchłonięty przez związek. Robotnicy – delegaci uważają, że związek powinien obejść się bez polityki, a zabrać się za robotę związkową i poprawę życia mas pracujących. Uważają, że KOR po wejściu do związku dąży do przejęcia nad nim kierownictwa. Coraz więcej jest głosów, aby radykałów z KKP – Gwiazdę, Lis[a], Rulewski[ego] oraz Kuron[ia] – nie brać pod uwagę przy wyborach do władz centralnych. Natomiast mówi się, że za duży wkład pracy należałoby zgłosić kandydaturę K[azimierza] Świtonia do tych władz – panuje opinia, że jest to człowiek, który potrafi bronić spraw robotników.

11. Wśród delegatów zjazdu będących zwolennikami Wałęsy panowała opinia, że wybory winny się odbyć w dniu jego urodzin, tj. 29 IX br. Delegaci wywodzący się z inteligencji stwierdzają, że gdyby Wałęsa nie został wybrany, co jest raczej niemożliwe, nastąpiłby rozłam w związku, gdyż L[ech] Wałęsa utworzyłby od razu nowy związek. Do głosu dochodzi również opinia, że sprawa nieudzielenia akredytacji TVP i radiu okazała się niewypałem. Znacznie utrudnia [to] informowanie o obradach zjazdu. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że prowadzone były rozmowy pomiędzy kierownictwem „Solidarności” a przedstawicielami kół przemysłowców z Zachodu, którzy w sposób jednoznaczny żądali, żeby związkowcy opanowali się w swoich postulatach, obawiając się, „by ta zaraza nie przeszła na związki zawodowe na Zachodzie”. Przemysłowcy ci zagrozili wstrzymaniem pomocy dla związku. Istnieje obawa, aby propaganda rządowa nie zaatakowała związku za nikły udział robotników wśród delegatów zjazdu. Delegatom podobało się pryncypialne stanowisko L[echa] Wałęsy w kwestii rozliczenia się z cwaniakami i kombinatorami, którzy napłynęli do związku. Panuje powszechne przekonanie, że Rulewski nie ma szans na wejście w skład Prezydium KKP ze względu na opinię „rozrabiaki” i człowieka nieodpowiedzialnego. Podobne opinie panują wśród delegatów Łodzi co do szans Słowika. Z informacji wynika, że znaczna część delegatów planuje po wyborach wyjechać do domu, nie czekając na zakończenie zjazdu.

12. W dniu 29 bm. uzyskano informację, z której wynika, że wzrosły szanse K[arola] Modzelewskiego jako ewentualnego kandydata do fotela w[i]ceprzewodniczącego związku. Panuje opinia, że tzw. Kluby Służby Niepodległości nie mają większych szans rozwoju ze względu na nieufność ludzi z kręgów KOR i KPN do tej nowej organizacji. Niespodzianką był duży opór sali przeciwko uchwaleniu uchwały – podziękowania [dla] KOR.

Przyczynami mają być: intensywna propaganda antykorowska, fakt, że KOR grupuje tylko inteligencję, oraz oświadczenie mówiące, że „Solidarność” zawdzięcza wszystko KOR. Przyczyny zasłabnięcia J[ana] J[ózefa] Lipskiego łączy się ze sprzeciwami znacznej części delegatów dot[yczącymi] przyjęcia uchwały – podziękowania dla KOR, jak również ostrą rozmową J[acka] Kuronia z Lipskim.

13. W kuluarach zjazdu dużą aktywność przejawia W[ojciech] Ziembiński, który szczególnie wobec dziennikarzy zagranicznych stara się szeroko reklamować Klub Służby Niepodległości. Krytycznie wyraża się o sprawie zlikwidowania KSS „KOR”, krytykuje również J[acka] Kuronia, zarzucając mu, iż w przeszłości zajmował wrogie stanowisko wobec idei wolnych związków zawodowych. Wśród dziennikarzy panuje opinia, iż Ziembiński to „stary wariat”, a jego KSN to organizacja z gruntu rzeczy nastawiona opozycyjnie i o ile działalność KSN rozwinie się, to będzie to sekcja „Solidarności”.

14. Na konferencji prasowej z J[anem] Rulewskim poruszono sprawę Bydgoszczy. Rulewski potwierdził gotowość ostatecznego wyjaśnienia tej sprawy, tzn. doprowadzenia do wyegzekwowania od władz uchwały regionu i uchwały pierwszej tury zjazdu.

15. Z relacji TW wynika, iż w jednej z rozmów L[ech] Wałęsa stwierdził, że KOR celowo „wpuścił go w maliny” w kwestii samorządu robotniczego i strajku drukarzy. Wyjaśnił odnośnie [do] problemu uchwały Prezydium KKP dot[yczącej] samorządu, iż decyzja ta z jego strony była jednak celowa, mająca na względzie dobro ogólne sprawy i umożliwienie sejmowi podjęcie ustawy.

16. Wśród wielu delegatów gdańskich pada stwierdzenie, że przegrana Wałęsy w wyborach będzie równoznaczna z rozłamem w „Solidarności” i w związku z tym cały MKZ Gdańsk przeniesie się do Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

17. Z uzyskanej informacji wynika, iż w trakcie trwania zjazdu dochodzi do zakulisowych rozgrywek pomiędzy członkami TKK NSZZ „Solidarność” Rzemieślnicza. W związku z istniejącym w tym związku rozłamem podejmowane są działania zmierzające do kompromitacji „odłamu katowickiego”, m.in. przez ujawnienie sprawy Rozalii Bendych – czł[onka] Prezydium TKK „Solidarność” Rzemieślnicza w Katowicach. Wym[ieniona] podobno blisko była związana z byłym przewodniczącym MKZ w Katowicach Rozpłochowskim, który przekazał jej 1 mln zł z przeznaczeniem na pożyczki rzemieślnikom, którzy podejmują produkcję na rzecz rolnictwa. R[ozalia] Bendych wydatkowała te pieniądze niezgodnie z przeznaczeniem, m.in. 100 tys. zł wydała na swoją działalność. Ponadto zarzuca się „odłamowi katowickiemu” fakt nielegalnej rejestracji związku, gdyż ok. 60 proc. tych, którzy składali podpisy pod statutem związku, nie posiada własnych warsztatów rzemieślniczych.

18. Przeprowadzone w dniu 29 IX br. prawybory w regionach Gdańsk i Mazowsze dały następujące rezultaty:

– Gdańsk – Lis, Kłys, Milewski, Merkel, Kozicki, a na dalszych miejscach Gwiazda, Koziatek, Matuszewskag;

– Mazowsze – Bugaj, Geremek, Gręziakh, Janas, Jastrzębowski, Jankowski, Jaworski, Kazańczuki, Onyszkiewicz, Roman i Wujec.

Wynikami wyborów byli zaskoczeni delegaci gdańscy do tego stopnia, iż nie wyklucza się możliwości przeprowadzenia dziś w nocy ponownych wyborów. Wałęsa oświadczył, iż interesuje go tylko [to], by na liście znalazł się Lis i [by] nie było Gwiazdy.

19. Z uzyskanych informacji wynika, iż część dotychczasowego kierownictwa KKP przy udziale ekspertów stara się zablokować możliwość rozwinięcia ruchu branżowego w „Solidarności”. Tymczasem działacze, którzy chcą, aby „Solidarność” była związkiem zawodowym, forsują pogląd, iż tylko wprowadzenie struktur branżowych zagwarantuje faktyczne zabezpieczenie interesów załóg.

20. Na uwagę zasługuje fakt mniejszego zainteresowania samym zjazdem ze strony dziennikarzy zachodnich, którzy większość swych działań przenieśli na teren zakładów Regionu Gdańskiego.

21. Region Wielkopolska utrzymał w mocy wyniki wyborów kandydatów do władz związku, które odbyły się przed zjazdem w Poznaniu. Największe szanse ma J[erzy] Nowacki, który zasiada aktualnie w Prezydium Zjazdu.

22. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, iż w dniu 27 bm. podczas trwania zjazdu wysunięto projekt powołania na bazie ROPCiO nowej organizacji o nazwie „Ruch Niepodległościowy”. Propozycja ta wyszła od Czumy, Ej[mila] Morgiewicza, Brykczyńskiego³, B[ogumiła] Studzińskiego⁴ i Zapolnika, a cała dyskusja prowadzona była w obecności grupy młodzieży studenckiej.

23. Uzyskano wiarygodne informacje, że ogłoszono strajk ostrzegawczy w Zakładach Przemysłu Farmaceutycznego „Polfa” w Starogardzie Gdańskim w dniu jutrzejszym. W godz. 9.00–13.00 zostanie przerwana produkcja. Za strajkiem opowiedział się NSZZ „Solidarność”, związki branżowe i KZ PZPR. Jako przyczynę powyższego wymienia się niespełnienie żądań dot[yczących] urlopów profilaktycznych. Ze strajku ostrzegawczego wyłączony został ruch ciągły oraz pracownicy transportu.

24. W dniu dzisiejszym o godz. 15.30 pod pomnik Poległych Stoczniowców w Gdańsku podjechał autokar z grupą ok. 20 osób, które złożyły wieniec. Jak wynika z wcześniejszych informacji, zamiar taki mieli przedstawiciele Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO. Dotychczas nie potwierdzono jednoznacznie, czy wśród tej grupy byli przedstawiciele wymienionego związku. Sprawa jest w trakcie wyjaśniania.

III. Piąty dzień obrad (30 IX br.) o godz. 8.05 rozpoczął się mszą św. Następnie po odśpiewaniu pieśni liturgicznych i wygłoszeniu ewangelii ksiądz Tischner wygłosił mowę, w której skupił się na wyjaśnieniu słowa „polityka”. Powołał się na słowa Jana Pawła II, który powiedział, że polityka jest właściwością związków zawodowych, każdego człowieka – wszystkich, którzy troszczą się o dobro wspólne. „W związku z powyższym pamiętajmy wszyscy o staropolskim znaczeniu słowa «polityka» – człowiek polityczny to ten, który się roztropnie troszczy o dobro wspólne. Musimy o tym pamiętać mimo naszej fascynacji jutrem, mimo że nadzieje nasze rozpalają nam mocno naszą wyobraźnię, nasze serca i nasze rozumy”.

Po mszy św. o godz. 9.13 wprowadzony został sztandar MKS Stoczni Gdańskiej i odśpiewany został hymn państwowy.

Obrady prowadził Krzysztof Turowski.

Po zgłoszonym wniosku zabiera głos ks. Józef Tischner, który powołując się na słowa św. Pawła: „Odrzuciwszy kłamstwo, niech każdy z nas pamięta, aby mówił prawdę do bliźniego, bo jesteście nawzajem [dla siebie] członkami”, stwierdza, że sumienie „Solidarności” spełnia w dzisiejszej Polsce ogromnie ważną funkcję. Dzięki temu, że nie są jej obce cierpienie ludzi pracy i heroizm tych, którzy starają się tym cierpieniom ulżyć, spełnia funkcję wychowawczą.

[…]k

Po przerwie zabrali głos:

Małobęckil – Region Tarnobrzeg. Skoncentrował się na ukazaniu spraw mających najistotniejsze znaczenie dla „Solidarności”, tzn.: opracowaniu przejrzystego programu, dostępu do środków masowego przekazu, stosunku do innych związków zawodowych w walce o stworzenie samorządnej rady pracowniczej, doprowadzeniu do jedności ruchów związkowych rolników, poprawie warunków socjalno-bytowych narodu.

Szadurski – Mazowsze. Mówił o sprawie członków PZPR będących jednocześnie członkami „Solidarności”. Stwierdził, że władze państwowe nie liczą się z głosem szeregowych członków partii, wszystkie oświadczenia popierające linię partii podpisują nie szeregowi członkowie, ale aktyw partyjny.

Bienderł – Białystok. Poruszył sprawę demokratyzacji w związku. Należy dążyć do najbardziej demokratycznego trybu działalności „Solidarności”. Opowiedział się też za niepodejmowaniem w chwili obecnej rozmów z rządem.

Bogdan Lis – wygłosił dłuższe przemówienie. Poruszył przede wszystkim sprawy demokratyzacji wewnątrzzwiązkowej oraz sprawę ekspertów. Opowiedział się za scentralizowaną władzą, jednak z zabezpieczeniami instytucjonalnymi mającymi nie dopuścić do dyktatury jednostki. Mówiąc o kwestii ekspertów i doradców związku, zdecydowanie opowiedział się za ich pracą dla „Solidarności”. Znalazło to również odzwierciedlenie w odczytanym przez Lisa projekcie uchwały dot[yczącej] doradców i ekspertów związku.

Jałowiecki Stanisław – Śląsk Opolski. Mówił głównie o sprzecznościach pomiędzy tendencjami [do] tworzenia struktur wielkich i małych. Postulował, aby w nowym programie dążyć do zmniejszenia struktur.

Jan Musialski⁵ – Region Śląsko-Dąbrowski. Postawił wniosek dot[yczący] możliwości przejścia w małych zakładach pracownika do czynnej działalności związkowej, przy jednoczesnym zwolnieniu go z obowiązków służbowych.

Bukowski⁶ – Mazowsze. Stwierdził, że w uchwale należy uszanować przekonania innych, ponieważ związek jest organizacją wielopoglądową.

Helebran[d]t Kazimierz⁷ – Śląsk. Postulował zmianę stylu pracy związku poprzez określenie podstawowych kierunków działania. Wszystkie kwestie sporne należy przenieść do aneksu.

Lasockim Jerzy – Małopolska. Wyraził obawę, że tryb powoływania dyrektora poprzez konkurs może doprowadzić do faktycznych działań przeciwko ustawie sejmowej.

Jakubiak Henryk⁸. Stwierdził, że w przyszłych władzach związku oprócz 39 przewodniczących regionów resztę powinni stanowić (69 osób) działacze czynni zawodowo.

Waldemar Bartosz⁹ z Regionu Świętokrzyskiego wypowiadał się na temat systemu oświaty wewnątrzzwiązkowej. Wymieniony zaproponował, aby zobowiązać władze związkowe do utworzenia związkowej instytucji oświatowej o charakterze powszechnych uniwersytetów związkowych wg założeń zaproponowanych przez Region Świętokrzyski: „Powszechne uniwersytety związkowe są niezależnymi od państwa placówkami oświatowymi podległymi władzom związku danego regionu przy otwartej możliwości współpracy i współfinansowania przez inne instytucje i zrzeszenia, np. episkopat…”.

Mówca poinformował, że złoży ten materiał do sekretariatu Komisji Programowej.

Jerzy Bartczak¹⁰ – Region Dolnośląski. Mówiąc o działalności sekcji branżowych i zawodowych, stwierdził, że sprawy związkowe i pracownicze powinny być tak samo traktowane jak sprawy ogólnospołeczne i obywatelskie.

Henryk Wujec – Mazowsze. Mówił o pracy oświatowej wszechnic związkowych.

Jerzy Żurawiecki¹¹ – Konin. Mówił na temat regionalizacji i dyscypliny związkowej. Należy dążyć [do tego], by w ramach województwa był region. Mówił też o niejednolitości uregulowań takich problemów jak zasiłki statutowe czy gospodarka finansowa.

Rytwiński¹² – Region Śląsko-Dąbrowski. Wielkim niebezpieczeństwem dla związku jest jego rozkład od wewnątrz. Chodzi o demokratyczną działalność tworzącej się elity władzy. Postulował obniżenie pensji zawodowym działaczom.

Henryk Mierzejewski z Gdańska poruszył sprawy finansowe związku. Zjazd powinien ustalić wysokość składek, jak również podział funduszu składkowego. Proponował 75 proc. wysokości składek dla zakładu pracy, 20 proc. dla Zarządu Regionu i 5 proc. dla KK.

Abgarowiczn z Mazowsza proponował dać większą możliwość działania sekcjom branżowym.

Marek Czekalski poparł propozycję B[ogdana] Lisa, by zjazd zwołać ponownie za rok.

Ponadto w trakcie obrad odczytano komunikat o zwolnieniu z aresztu T[adeusza] Arenta i odwołaniu w związku z tym strajku okupacyjnego w KWK w Szczygłowicach. Odczytano też treść listu skierowanego do Prezydium Zjazdu przez uczniów Zasadniczej Przyzakładowej Szkoły Ceramicznej w Ćmielowie. Uczniowie oczekują, że zjazd wytyczy takie kierunki działania, które pozwolą na zbudowanie silnej Polski.

Marek Czekalskio zaproponował, aby 13 zespołów problemowych działało pomiędzy zjazdami. Jego zdaniem zjazd byłby tylko parlamentem, który kontrolowałby działalność zespołów.

O godz. 13.00 ogłoszono przerwę obiadową do 15.00. W przerwie o godz. 14.45 mają zgłosić się szefowie grup regionalnych w sprawie prawyborów.

Do Prezydium Zjazdu NSZZ „Solidarność” nadesłana została odezwa od pracowników przedsiębiorstwa PKS Oddział w Sieradzu z prośbą o poparcie. Odezwę podpisały: KZ NSZZ „Solidarność”, związki branżowe, KZ PZPR i dyrekcja PKS.

W odezwie autorzy domagają się:

1. Wzajemnego poniechania krzywd, pomówień, oskarżeń – ogłośmy duchową amnestię.

2. Przedstawiciele wszystkich sił politycznych, związkowych i Kościoła – przystąpcie natychmiast do negocjacji w imię narodowego porozumienia, pokoju społecznego i dobra Polski.

3. Partia polityczna – skupcie siły na realizacji uchwał nadzwyczajnych zjazdów.

4. Związki zawodowe – realizujcie swoje posłannictwo związkowe.

5. Środki społecznego przekazu – spełniajcie służebną rolę w przekazywaniu informacji. W naszej działalności krytyka odmiennych stanowisk nie może prowadzić do niszczenia dobrej woli drugiej strony, nie może siać wrogości i nienawiści. Natychmiast porzućcie niegodne naszych obyczajów pomówienia, jątrzenia, obelgi i krzykliwe oskarżenia.

Odezwa kończy się stwierdzeniem: „Uważamy, że kto tego nie rozumie, kto tę szansę odrzuca, by wejść na drogę konfrontacji, sam siebie określa, że jest wrogiem narodu polskiego”.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 7, k. 26–44, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, tow[arzysz] Żaczek, 8 X [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z informacją nr 24 z 30 IX 1981 r. Zob. dokument nr 162 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 142–145.

d W oryginale Ambrożewicz. Józef Ambroziewicz (ur. 1941 r.) – ślusarz; właściciel Zakładu Wyrobu Sprzętu Wędkarskiego w Szczecinie; członek NSZZ „Solidarność” Indywidualnego Rzemiosła; w czasie stanu wojennego drukarz i kolporter wydawnictw podziemnych; 16 II 1982 r. aresztowany, a następnie skazany na 4,5 roku więzienia za działalność opozycyjną i posiadanie materiałów wybuchowych, w marcu 1983 r. zwolniony; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział V KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach SOR krypt. „Konstruktor”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Ambroziewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e Pierwotnie publicznej. Słowo poprawiono odręcznie.

f–f Fragment przekreślony.

g W oryginale Matuszewski.

h W oryginale Graziak.

i W oryginale Korzańczuk.

j W oryginale R. Emil Morgiewicz (ur. 1940 r.) – prawnik, dziennikarz; 1967–1970 publicysta „Zielonego Sztandaru”; 1970–1974 członek SDP; od 1966 r. członek organizacji „Ruch”, 25 VI 1970 r. aresztowany w związku z planowaną akcją podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie, 23 X 1971 r. skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy na 4 lata więzienia, 25 VI 1974 r. zwolniony; 1976–1977 członek KOR; od 1977 r. członek ROPCiO; pracownik OBS przy ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; od 1982 r. na emigracji w RFN; 1976–1988 rozpracowywany przez Wydział II Departamentu III MSW w ramach SOR krypt. „Omega” oraz przez Wydział III-2 KS MO w Warszawie w ramach SOR krypt. „Wyborca”. Zob. P. Śmiłowicz, Emil Morgiewicz [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 250–251; http://www.encysol.pl/wiki/Emil_Morgiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Jerzy Brykczyński (1916–2012) – pisarz, dr nauk rolniczych; żołnierz AK; członek Rady Sygnatariuszy ROPCiO; redaktor pisma „Opinie”; działacz KIK; 13 XII 1981 r. – 11 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; w maju 1987 r. skierował apel do państw Układu Warszawskiego i KC PZPR na temat zagrożenia pokoju na świecie przez państwa socjalistyczne (wszczęte w tej sprawie śledztwo umorzono); współpracownik Komisji ds. Rolnictwa powołanej przy episkopacie Polski; w 1955 r. zarejestrowany przez Samodzielną Grupę Specjalną KW MO w Warszawie jako TW ps. „Jerzy” (nr rej. 1502); 5 V 1965 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-21512 z powodu braku możliwości operacyjnego wykorzystania, nie zachowały się; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW/pion III-2 RUSW w Piasecznie w ramach SOR/KE krypt. „Mediator”. Zob. karta EO-4-A dot. J. Brykczyńskiego z kartoteki odtworzeniowej MSW.

4 Bogumił Studziński (1931–1987) – prawnik; 1945 r. członek Zrzeszenia „WiN”; w 1951 r. skazany przez WSR w Kielcach na 10 lat więzienia za przynależność do organizacji „Orzeł Biały” i nielegalne posiadanie broni, w 1955 r. zwolniony na mocy amnestii; od 1970 r. członek KIK; współzałożyciel ROPCiO; 1977–1981 redaktor podziemnego miesięcznika „Gospodarz”; 1980–1981 członek Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; 13 XII 1981 r. – 15 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; po uwolnieniu terenowy łącznik Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom; 1983–1987 współpracownik podziemnego pisma „Kurs” i wydawnictwa Kurs; 1977–1983 rozpracowywany przez departamenty IV i II MSW w ramach KE/SOR krypt. „Józef”. Zob. T. Bochwic, A. Kaczorowski, Bogumił Studziński [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 306–308; http://www.encysol.pl/wiki/Bogumi%C5%82_Studzi%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

k Pominięto fragment zawierający relację z wystąpień delegatów.

l W oryginale Małecki. Józef Małobęcki (ur. 1952 r.) – technik elektryk; pracownik Kopalni i Zakładów Przetwórczych Siarki „Siarkopol” – Kopalnia Siarki w Grzybowie; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Załężu k. Rzeszowa; od 1982 r. na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Tarnobrzegu w ramach SOS. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Ma%C5%82ob%C4%99cki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

ł W oryginale Biednar. Zenon Biender (1931–1989) – technik mechanik; zaopatrzeniowiec w Fabryce Urządzeń Ogrzewczych „Spomasz-Biawar” w Białymstoku; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Sekcji Interwencji MKZ; członek Prezydium ZR Białostockiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz KPN; przewodniczący KOWzP w Białymstoku; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V, Wydział III KW MO/WUSW w Białymstoku w ramach SO krypt. „Miasto”, SOS krypt. „Pomocnik”, KE krypt. „Uparty” oraz SOR krypt. „Działaczka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zenon_Biender (dostęp 18 VIII 2017 r.).

m W oryginale Lisowski. Jerzy Lasocki (ur. 1929 r.) – fizyk, dr; adiunkt AGH w Krakowie; członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach KE krypt. „Meldunek”.

5 Jan Musialski (ur. 1946 r.) – geofizyk; pracownik Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast w Chorzowie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” oraz Komisji Koordynacyjnej Służb Interwencyjnych Województwa Katowickiego, 13 XII 1981 r. – 5 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu; 1984–1986 rozpracowywany przez pion V-2 SB w Rudzie Śląskiej w ramach SOS krypt. „Powielacz”.

6 Jacek Bukowski (ur. 1938 r.) – inżynier chemik; pracownik naukowy UW; 1968–1969 kolporter ulotek i wydawnictw Instytutu Literackiego w Paryżu; w marcu 1969 r. aresztowany, w lutym 1970 r. zwolniony na mocy amnestii; pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przetworników Obrazu „Unitra-Polkolor” w Warszawie; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 24 IV – 12 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; 1968–1974 rozpracowywany przez Wydział III KS MO w ramach SOR krypt. „Buk”, 1969–1971 przez Departament III MSW w ramach SOR krypt. „Turysta”. Zob. AIPN, 0224/568, t. 1–4, SOR krypt. „Buk”.

7 Kazimierz Alojzy Helebrandt (ur. 1940 r.) – inżynier chemik, artysta fotografik; pracownik naukowy PWSSP we Wrocławiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 1980–1981 przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych we Wrocławiu; delegat na I KZD w Gdańsku; styczeń–czerwiec oraz październik–listopad 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Grodkowie i Nysie; 1983–1988 współpracownik Solidarności Walczącej; 1982–1990 rozpracowywany przez wydziały: V, V-1, III, III-1 KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Psycholog”, „Sum-2”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Alojzy_Helebrandt (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Henryk Jakubiak (ur. 1926 r.) – robotnik; 20 VIII 1946 r. przyjęty do służby w Wydziale Więzień WUBP we Wrocławiu na stanowisko strażnika więziennego; 30 I 1949 r. zwolniony ze służby za samowolne zabranie i uszkodzenie samochodu służbowego; monter w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalni Rud w Lublinie; przewodniczący Komisji Rewizyjnej KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym przeprowadzano z nim rozmowy ostrzegawcze w związku z podejrzeniami o kolportaż nielegalnych wydawnictw z Wrocławia. Zob. AIPN Wr, 059/282, Akta osobowe dot. H. Jakubiaka.

9 Waldemar Bartosz (ur. 1954 r.) – psycholog; pracownik Poradni Wychowawczo-Zawodowej w Jędrzejowie; współpracownik KSS „KOR”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Jędrzejowie; członek ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 18 V 1982 r. oraz 8 VI – 18 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kielcach-Piaskach, Załężu k. Rzeszowa i Łupkowie; 1983–1987 współpracownik KOS w Kielcach; 1988–1989 współpracownik RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Świętokrzyskiego; od 1989 r. działacz „Solidarności”; 1991–1993 oraz 1997–2001 poseł na Sejm RP; 1985–1989 rozpracowywany przez SB RUSW w Jędrzejowie w ramach KE krypt. „Aktywista”; 20 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Kielcach pod nr. 20162 jako kandydat na TW; 28 III 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-36133 z powodu odmowy współpracy, nie zachowały się. Zob. karta Mkr-2 dot. W. Bartosza z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

10 Jerzy Czesław Bartczak (1934–2001) – handlowiec, wypalacz ceramiki; referent ds. socjalnych i transportu w Zakładzie Porcelany Stołowej „Karolina” w Jaworzynie Śląskiej; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; współzałożyciel Krajowej Sekcji Branżowej Ceramików „Solidarności”; członek MKK w Strzegomiu; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Dolny Śląsk i I KZD w Gdańsku; kolporter ulotek i prasy niezależnej, m.in. „Z Dnia na Dzień” i „Nic o nas bez nas”; w stanie wojennym organizator pomocy dla rodzin osób internowanych; redaktor „Biuletynu Informacyjnego” KO w Jaworzynie Śląskiej; 1990–1994 radny miasta i gminy Jaworzyna Śląska. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Czes%C5%82aw_Bartczak (dostęp 13 II 2019 r.).

11 Jerzy Żurawiecki (1953–2010) – socjolog; referent w Spółdzielni Pracy „Tkacz” w Turku; członek Stronnictwa Demokratycznego; w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w spółdzielni; członek Prezydium Zarządu Regionu Konińskiego; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz Solidarności Walczącej w Koninie; 1989–1991 poseł na Sejm PRL/RP; 22 XII 1981 r. zarejestrowany pod nr. 5619 przez Wydział V KW MO w Koninie jako TW ps. „Grażyna”; z powodu odmowy współpracy 29 VII 1982 r. przerejestrowany na figuranta KE krypt. „Żuraw”/„Tkacz”; od 13 VII 1983 r. rozpracowywany przez pion V SB w Turku; 17 XII 1984 r. przerejestrowany na figuranta SOS krypt. „Spotkanie”; 27 V 1985 r. materiały złożono w archiwum pod sygn. 985/II, nie zachowały się, 1988–1989 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Koninie w ramach SOS/SOR krypt. „Wsparcie”. Zob. AIPN Po, 035/1262, SOR krypt. „Wsparcie” dot. próby reaktywacji NSZZ „Solidarność” w Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Turku.

n W oryginale Abgaranin. Łukasz Abgarowicz (ur. 1949 r.) – zootechnik; pracownik Państwowych Torów Wyścigów Konnych w Warszawie; uczestnik Marca ’68 w Warszawie; 1980–1989 przewodniczący Koła NSZZ „Solidarność” PTWK; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; przewodniczący Sekcji Pracowników Rolnictwa NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze; w stanie wojennym współpracownik Radia „Solidarność”; 1988–1989 członek TZR Mazowsze; po 1990 r. członek UD, UW, PO; 1981–1989 rozpracowywany przez Departament IV MSW/Biuro Studiów/Wydział IV/VI SUSW w ramach SO krypt. „Solidarność Wiejska”, KE krypt. „Dżokej”, SOS krypt. „Gonitwa”, SOS/KE krypt. „Święty”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/%C5%81ukasz_Abgarowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

o W oryginale Uchalski.

12 Krzysztof Rytwiński (ur. 1938 r.) – lekarz, dr; pracownik Państwowego Szpitala Klinicznego w Zabrzu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Instytucie Onkologii w Gliwicach; członek Komisji Rewizyjnej MKR w Jastrzębiu-Zdroju; członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; 1982–1986 rozpracowywany przez pion III SB w Gliwicach w ramach KE krypt. „Kruk”/„Gawron”. Zob. AIPN Ka, 048/1564, KE krypt. „Kruk”.

Nr 187

1981 październik 4, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4335a

Gdańsk, dnia a4 Xa 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Meldunek nr a48a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

O godz. 15.15 wznowiono obrady przy drzwiach zamkniętych, po czym przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej informuje zebranych, że wybory do Komisji Rewizyjnej odbywać się będą na takich samych zasadach jak wybory na przewodniczącego KKP. Komisja Mandatowo-Wyborcza stwierdziła, iż obecnych na sali było 717 delegatów, co spełniało kryteria do podejmowania uchwał. W dalszej części obrad zaprezentowali się dwaj kandydaci, którzy nie byli obecni na sesji przedpołudniowej.

O godz. 17.00 rozpoczęto dalszą część obrad. Jako pierwszy głos zabrał J[anusz] Onyszkiewicz, który zrelacjonował komentarze, jakie ukazały się w prasie zagranicznej w związku z odbywającym się zjazdem i wyborem na przewodniczącego KKP Lecha Wałęsy. Następnie prowadzący odczytał oświadczenie dziennikarzy. Z dokumentu tego wynika, iż Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich wyraża protest przeciwko kolejnemu wykorzystaniu telewizji do spowodowania napięcia w kraju, w związku z nieobiektywnym przekazaniem całości incydentu zaistniałego w kopalni „Szczygłowice”. Autorzy oświadczenia nie aprobują postawy niektórych dziennikarzy, którzy godzą się wykonywać polecenia zmierzające do dezinformacji i jątrzenia [w] społeczeństwie.

W dalszej części obrad prowadzący je odczytał apel Szymona Pawlickiego – aktora Teatru Dramatycznego w Gdyni. Z apelu tego wynika, iż niedopełniony jest postulat porozumienia gdańskiego w sprawie dostępu do telewizji. W związku z tym faktem autor apeluje do aktorów, naukowców i artystów o nieuczestniczenie w programach TV, gdyż jest to instytucja kłamliwa.

Następnie głos zabrał przewodniczący NSZZ RI – Kułaj. W swoim wystąpieniu stwierdził, iż są oni jedyną siłą mogącą wyprowadzić kraj z kryzysu. Oświadczył, że wieś polską stać na wyżywienie narodu, tylko trzeba ją najpierw odbudować. W dalszej części obrad głos zabrał przedstawiciel Islandzkiej Federacji Pracy. Złożył on gratulacje Lechowi Wałęsie i oświadczył, że naród islandzki solidaryzuje się z robotnikami polskimi. Następnie głos zabrała przedstawicielka Komisji Mandatowo-Wyborczej i oświadczyła, iż każdy kandydat na członka KKP ma dwie minuty na prezentację własną.

Kolejny mówca – Fudakowskib w swoim oświadczeniu poinformował zebranych, iż z zakładów produkcyjnych w kraju nadchodzą wieści świadczące o dążeniu aparatu władzy do zdławienia niezależnego ruchu samorządowego załóg. Dyrektorzy powołują komisje organizacyjno-wyborcze samorządu pod przewodnictwem pierwszych sekretarzy PZPR. Akcja ta jest prowadzona z polecenia rządu. W związku z powyższym zjazd wzywa wszystkich, aby bojkotowali ww. komisje i prowadzili niezależną działalność na rzecz tworzenia samorządu.

W dalszej części obrad poinformowano zebranych o wniosku dot[yczącym] uchwały podjętej w pierwszej turze obrad w sprawie samorządu pracowniczego i samodzielności przedsiębiorstw. Obecnie zjazd zobowiązał KK do powołania we wszystkich regionach zespołów ds. analizy i kontroli aktualnych skutków wprowadzenia w życiec wymienionych aktów prawnych.

Ponadto zgodnie z wcześniejszą ustawą zjazd postanawia [p]oddać pod referendum w zakładach pracy te przepisy obu uchwał, które w rażący sposób odbiegają od stanowiska związku oraz zagrażają samorządności i samodzielności przedsiębiorstw, a tym samym godzą w reformę gospodarczą.

Zjazd jest zdania, iż mianowanie dyrektorów może odbywać się jedynie w zakładach zbrojeniowych, przedsiębiorstwach podległych ministrowi finansów oraz podległych ministrowi sprawiedliwości, działających przy zakładach karnych. Po powyższych oświadczeniach rozpoczęto dyskusję, głos zabrali: M[aciej] Seweryński z Mazowsza, Łagiew², Naszkowski. Tematami dominującymi w dyskusji były:

– przystąpienie natychmiast do głosowania nad przedstawionymi projektami;

– przedstawienie aktów oskarżenia oraz przetrzymywanie wydawców, redaktorów poligrafii związkowej,

– uniemożliwienie druku i kolportażu wydawnictw związkowych;

– zalecenie wszystkim władzom związkowym niedopuszczenia do druku odpowiedniej gazety partyjnej w przypadku aresztowań współpracowników prasy związkowej.

O godz. 20.00 rozpoczęto obrady po przerwie odczytaniem wyników głosowania do Komisji Rewizyjnej. W wyniku głosowania wymaganą ilość głosów otrzymało siedem osób. Odrzucono wniosek prezentacji kandydatur do KKP z uwagi na zbyt późną porę. Następnie stwierdzono, że o planowanej podwyżce cen papierosów wiedzieli tylko Rulewski i Lis. Udzielono głosu Rulewskiemu.

Mówca stwierdził, że grupie KKP ds. stabilizacji gospodarki przedstawiono do rozpatrzenia propozycję, w której rząd zgłosił gotowość podwyższenia cen papierosów i alkoholu. Rulewski oświadczył, że zajmuje się żywnością, a nie papierosami. Następnie dodał, że rząd w parę dni czyni podwyżki, a działaniem swym zmierza do tego, aby rekompensata nigdy nie zadziałała.

Ponadto oświadczył, że rząd nie chce respektować 12 ustaleń, o których informował na pierwszej turze zjazdu, dotyczących natychmiastowej poprawy w dziedzinie pozyskiwania żywności i jej rozdziału. Na zakończenie powiedział, iż należy domagać się wstrzymania jakichkolwiek podwyżek do czasu wypracowania systemu rekompensat.

Sprawa podwyżki cen papierosów wywołała burzliwą dyskusję. Wszyscy zabierający głos negatywnie wypowiadali się o tym przedsięwzięciu. Padło stwierdzenie, iż winę za to ponosi Rulewski. Większość delegatów oświadczyła, że nie mają z czym wracać do swoich zakładów. Następnie poinformowano delegatów o śmierci prof. Kotarbińskiego³ i po wyprowadzeniu sztandaru i odśpiewaniu hymnu zakończono obrady.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 288–291, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Budakowski.

c W oryginale ujęciu.

2 Nie było delegata o takim nazwisku. Być może chodzi o Andrzeja Łogiewę. Andrzej Łogiewa (ur. 1950 r.) – kierowca; pracownik Przedsiębiorstwa Transportu Sprzętu Budowlanego „Transbud” w Katowicach; w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego w przedsiębiorstwie, następnie przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Transportu oraz Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Sekcji Transportu; delegat na I KZD w Gdańsku; 10 V 1982 r. – 14 VI 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu; 1982–1985 rozpracowywany przez pion V MUSW w Katowicach w ramach KE krypt. „Inicjator”. Zob. AIPN Ka, 043/71, t. 1–2, KE krypt. „Inicjator”.

3 Tadeusz Marian Kotarbiński (1886–1981) – filozof, logik i etyk, prof. dr hab.; 1927–1975 przewodniczący Polskiego Towarzystwa Filozoficznego; 1945–1949 rektor UŁ, 1946–1951 członek PAU; 1957–1962 prezes PAN, 1958–1968 wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu; 1960–1963 przewodniczący Międzynarodowego Instytutu Filozoficznego; w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych rozpracowywany przez Departament II MSW w związku z utrzymywaniem kontaktów z dyplomatami Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii i USA.

Nr 188

1981 październik 4, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. wyborów do Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4336aGdańsk, 4 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Meldunek nr a49a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Po wyborze przewodniczącego KKP ciężar dyskusji i spekulacji w kuluarach zjazdu przeniósł się [na] kwestie związane z obsadzeniem stanowisk w[i]ceprzewodniczących KKP. Najczęściej wymienione w dyskusjach są następujące nazwiska:

– Zbigniew Bujak;

– Jan Rulewski – z uwagi na to, że do tej pory zajmował się problematyką żywnościową;

– prof. Geremek;

– Marian Jurczyk – mimo dużej ilości głosów, jakie otrzymał w głosowaniu na przewodniczącego, uważa się, że ma mniejsze szanse aniżeli ww. wymienieni;

– stwierdza się, że w[i]ceprzewodniczącym powinien być ktoś z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, lecz nie wymienia się konkretnego kandydata.

Ponadto często stwierdza się, że największe szanse będą miały osoby, które zaproponuje L[ech] Wałęsa.

2. Z jednoźródłowej informacji wynika, że w czasie wyborów KKP skreślone będą przede wszystkim te osoby, które należały do PZPR, a po sierpniu 1980 roku wystąpiły z partii. Poza tym delegaci mają znikomą możliwość oceny konkretnych kandydatów na przyszłych działaczy władz krajowych, stąd głównym kryterium oceny będą wyniki wyborów cząstkowychb, tj. procentowa ilość głosów, jaką dany kandydat otrzyma.

3. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że Biuro Organizacyjne Zjazdu podjęło działania zmierzające do zapewnienia delegatom wyżywienia i zakwaterowania do dnia 7 bm. w związku z przewidywaniami przedłużenia czasu trwania zjazdu.

4. Karol Modzelewski w rozmowie z niektórymi delegatami swego regionu powiedział, że jest za umiarkowaną linią działalności związku i popiera L[echa] Wałęsę. Stwierdził, że nie zamierza kandydować do Prezydium KKP, chciałby jednak mieć głos na posiedzeniach KK, stąd musi wejść w jej skład.

5. W środowiskach pracowniczych kluczowych zakładów produkcyjnych województwa gdańskiego żywo komentowane są wybory przewodniczącego KKP. Powszechnie uważa się, że L[ech] Wałęsa będzie kierował związkiem z poczuciem realizmu, uznając obowiązujący w kraju porządek prawny. Dążyć będzie do jego ulepszenia na drodze legalnej, a nie poprzez ciągłe negowanie propozycji i rozwiązań instytucji państwowych obliczonych na wzrost produkcji i poprawę sytuacji w kraju. Wybranie Wałęsy uważa się również za porażkę skrajnych radykałów, zwolenników konfrontacji i twardego kursu wobec władzy, których uosobieniem jest J[an] Rulewski.

6. Przewodniczący Oddziału Zarządu NSZZ „Solidarność” w Giżycku Marek Sztabkowskic nadesłał do I KZD teleks o następującej treści: „Zwracamy się do delegatów I KZD o wyjaśnienie i zajęcie stanowiska w sprawie podwyżki cen na papierosy. Z uzyskanych informacji z Regionu Mazowsze dowiedzieliśmy się, że kol[edzy] J[an] Rulewski [i] B[ogdan] Lis, biorąc udział w rozmowach ze stroną rządową dnia 23 VI [19]81 r., wyrazilid na to zgodę. Zarzuca się stronie rządowej brak konsultacji. Co w tym kierunku zrobili ci dwaj koledzy? Sytuacja, gdy robotnik będzie pracował na jedną paczkę papierosów jedną godzinę – jest nie do przyjęcia. Taka relacja pomiędzy ceną papierosów a zarobkami na pewno nie wpłynie na polepszenie efektywności – a wprost przeciwnie. Czyżby chodziło o wywołanie gniewu ludzi? Nie zgadzamy się na drenaż naszych kieszeni. Najpierw reforma, potem podwyżki. Prosimy delegatów Regionu Pojezierze o postawienie na forum KZD naszych wątpliwości”.

7. Prezydium KKK NZS wydało następujące oświadczenie, którego treść przesłano do I KZD: „W związku z komunikatem Prokuratury Wojewódzkiej podanym w środkach masowego przekazu w późnych godzinach wieczornych dnia 1 X [19]81 [r.], dotyczącym niezależnej działalności wydawniczej pracowników biura KKK NZS W[itolda] Sielewicza¹ i W[acława] Holewińskiego² (który jest pracownikiem biura KKK NZS, a nie, jak kłamliwie powiedziała prokurator, osobą niepracującą), oświadczamy, że NZS popiera i będzie popierać wszelką niezależną działalność wydawniczą. Na represje skierowane przeciwko członkom i pracownikom naszego zrzeszenia NZS odpowie działaniami protestacyjnymi do strajku okupacyjnego włącznie. Jednocześnie podtrzymujemy uprzednie żądanie natychmiastowego zwrotu skonfiskowanych podczas rewizji w mieszkaniach W[acława] Holewińskiego oraz B[ogumiła]³ [i] W[itolda] Sielewiczów dnia 30 IX [19]81 r. materiałów”.

8. Członkowie PZPR i „Solidarności” w Jarocinie wydali oświadczenie wyrażające poparcie dla treści wystąpienia członka KKP B[ogdana] Lisa, w którym postulował on konieczność zweryfikowania funduszy na cele zbrojeniowe nie tylko w krajach kapitalistycznych, lecz również w układzie obronnym państw Układu Warszawskiego. Pieniądze wydane na zbrojenia można by przeznaczyć np. na import żywności. W oświadczeniu stwierdza się także: „Użyjemy wszystkich swoich sił po to, aby wszelkiego rodzaju zbrojenia, i [to] obojętnie, w jakim układzie politycznym, nie zaprzeczały najbardziej humanitarnym eprawom egzystencjie ludzi”.

9. Wśród delegatów na I KZD dużego rozgłosu nabrała plotka mówiąca o tym, że J[acek] Kuroń dogadał się ze S[tefanem] Olszowskim w sprawie utworzenia Komitetu Ocalenia Narodowego, na czele którego stanąłby M[ieczysław] F[ranciszek] Rakowski wraz z Geremkiem. Miałoby to stanowić połączenie interesów rządu i „Solidarności”.

10. Część delegatów, ekspertów i zaproszonych gości z Regionu Mazowsze podkreśla, że Zb[igniew] Bujak stosuje mądrą taktykę odnośnie [do] wyborów, ponieważ w obecnych wyborach nie miałby żadnych szans w konkurencji z Wałęsą, więc wycofał się. Jego doradcy mają przygotować go do kandydowania za dwa lata, kiedy Wałęsa zmuszony będzie odejść, a potencjalni konkurenci częściowo się już „spalili” i nie mają szans w przyszłych wyborach.

11. Z niepotwierdzonych informacji wynika, że w czasie wyborów przewodniczącego KKP A[nna] Walentynowicz rozgłaszała, że L[ech] Wałęsa wziął 100 tys. zł z kasy związkowej na podróż po kraju. Na ten fakt ostro zareagowała obsługa zjazdu, która wyrzuciła A[nnę] Walentynowicz za drzwi.

12. W hali „Olivia” uruchomiono punkt konsultacyjno-informacyjny NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, który udziela informacji o sytuacji gospodarczej na wsi oraz o planowanych działaniach związku zmierzających do zwiększenia produkcji na wsi.

13. W ostatnim czasie zaostrzono kontrolę osób wchodzących na teren „Olivii”. Dotyczy to zarówno delegatów, jak i zaproszonych gości i wiąże się z pogłoskami o przeciekach informacji z sali do SB. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek niezgodności dokumentów dokonuje się zatrzymań do wyjaśnienia.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 292–295, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale szczątkowych.

c W oryginale Sztubkowski. Marek Sztabkowski (ur. 1950 r.) – ślusarz; pracownik Żeglugi Mazurskiej w Giżycku; organizator KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący, a od grudnia 1980 r. przewodniczący MKZ Pojezierze; członek Prezydium ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 10 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Suwałkach i Białymstoku; od 1983 r. na emigracji w Kanadzie; 1982–1983 rozpracowywany przez Wydział II KW MO/WUSW w Suwałkach w ramach KE krypt. „Gruby”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marek_Grzegorz_Sztabkowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d W oryginale wyraził.

1 Witold Sielewicz (ur. 1955 r.) – technik elektronik; od 1976 r. kolporter wydawnictw niezależnych; 1978–1980 współpracownik KSS „KOR”; redaktor pisma „Robotnik”; współorganizator wydawnictwa Biblioteka „Robotnika”; w sierpniu 1980 r. drukował ulotki dla strajkujących robotników; etatowy pracownik ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; pracownik biura KKK NZS; do 1986 r. pracownik NOW-ej (organizator lokali, sprzętu drukarskiego); 13 XII 1981 r. – XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce, Załężu k. Rzeszowa i Kielcach-Piaskach; 1982–1985 współzałożyciel wydawnictwa Nowakaseta; od 1986 r. właściciel gospodarstwa rolnego; współpracownik NSZZ „Solidarność” RI; po 1990 r. członek UD, UW, PD; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Lekcja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Witold_W%C5%82adys%C5%82aw_Sielewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Wacław Holewiński (ur. 1956 r.) – prawnik, pisarz, wydawca; od 1977 r. współpracownik NOW-ej; 1978–1981 kierował Niezależną Spółdzielnią Wydawniczą; organizator biblioteki wydawnictw podziemnych na UW; członek NZS; w 1981 r. pracownik KKK NZS; 13 I 1982 r. zatrzymany, 15 I – 29 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; po zwolnieniu m.in. współzałożyciel wydawnictwa Przedświt; maj–sierpień 1984 r. aresztowany; 1989–2001 kontynuował działalność wydawniczą; autor audycji literackich w Radiu Wnet i Programie Trzecim Polskiego Radia; 1979–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Daniel”. Zob. P. Stańczyk, Wacław Holewiński [w:] Opozycja w PRL…, t. 2, s. 125–126.

e–e W oryginale sprawom egzekucji.

3 Bogumił Sielewicz (ur. 1959 r.) – elektromechanik; 1977–1980 współzałożyciel biblioteki środowiskowej wydawnictw niezależnych i emigracyjnych w Warszawie; 1978–1980 uczestnik spotkań duszpasterstwa akademickiego przy parafii pw. św. Franciszka z Asyżu w Warszawie; 1978–1981 współpracownik KSS „KOR”; współpracownik pisma „Robotnik”, wydawnictw: NOW-a, Odnowa, Przedświt – drukarz i kolporter; pracownik biura KKK NZS; 13 XII 1981 r. – 15 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Strzebielinku; 1982–1983 współpracownik Komitetu Pomocy Aresztowanym; wielokrotnie zatrzymywany przez SB; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 KS MO/SUSW w ramach SOS/SOR krypt. „Lekcja”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bogumi%C5%82_Janusz_Sielewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 189

1981 październik 4, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca incydentu z udziałem Andrzeja Gwiazdy

Gdańsk, dnia 4 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a2a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania z TW ps. „Teofil” przekazał on informację, że w trakcie obrad zjazdu w dniu przedwczorajszym miał miejsce incydent pomiędzy Andrzejem Gwiazdą a służbą porządkową zjazdu.

Gwiazda, wchodząc do jednego z sektorów (D-7) wraz z kobietą – prawdopodobnie siostrą lub kuzynką, nie wylegitymował się, a ponadto używał obelżywych słów w stosunku do przedstawicieli służby porządkowej. Gwiazda uważał, że jest na tyle znany, że nie obowiązuje go tak jak każdego delegata zjazdu obowiązek okazania dokumentów uprawniających do wejścia na salę obrad. Jest to nie pierwszy incydent na tym tle wywołany przez Gwiazdę zarówno w trakcie obrad zjazdu, jak i w poprzednim okresie w trakcie obrad KKP w [siedzibie] NOT.

Kontrola zaostrzona delegatów związana jest z informacjami o przenikaniu na salę obrad przedstawicieli SB, natomiast kontrola Gwiazdy prawdopodobnie była zainicjowana przez Wałęsę.

Ocena informacji

Pogłębia dotychczasowe rozpoznanie.

Przedsięwzięcia

Wykorzystać w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim „Brodacz” do kompromitacji Gwiazdy jako działacza o zachowaniu nielicującym z piastowaną funkcją i pozycją w związku.

Zadania

Pogłębić informację dot[yczącą] Gwiazdy.

Pozostałe zadania tak jak na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu dzisiejszym w godz. 8.15–8.30 w Gdańsku (na wolnym powietrzu) z zachowaniem zasad konspiracji. Następne spotkanie umówiono w dniu 5 X br., o godz. 11.00.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD z MC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 12, k. 207, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

Nr 190

1981 październik 4, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4341a

Gdańsk, dnia 4 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. brygady A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. brygady Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 50

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Z uzyskanej informacji wynika, iż na odbytym w dniu 2 X br. spotkaniu delegatów Regionu Dolny Śląsk ustalono, że w związku z rezygnacją K[arola] Modzelewskiego z kandydowania do władz centralnych związku delegacja regionu popierała będzie jako kandydata na wiceprzewodniczącego KKP Waliszewskiego.

b2. Jak wynika z uzyskanej informacji, w hali „Olivia” kolportowano opracowanie broszury „Solidarność” w języku czeskim, które ukazało się w nakładzie kilkuset tysięcy egzemplarzy, z których ok. 0,5 mln przekazano do Czechosłowacji. W tej samej ilości wydrukowano również drugie opracowanie, w języku rosyjskim, z czego 0,5 mln egz. przesłano przez przejście graniczne w Medyce do ZSRR. Autorem i edytorem tego wydawnictwa jest „Solidarność” Region Małopolska. Przedmiotowe opracowanie, wg informacji autorów, adresowane jest do przyjaciół w CSRS i ZSRR i ma charakter informacyjny odnośnie [do] związku i jego celówb.

[…]c

J[erzy] Nowak poinformował dziennikarzy, że na dzień 31 VII 1981 r. „Solidarność” posiadała na koncie 23 345,16 dolarów USA. Ponadto wyjaśnił, iż do powyższego oświadczenia dołączony jest wykaz wszystkich ofiarodawców, wśród których m.in. znajduje się Polonia kanadyjska (3 tys. dol. USA) oraz szwedzki związek zawodowy (5 tys. dol. USA). Poinformował również o nagrodzie w wysokości 60 tys. dol. dla L[echa] Wałęsy, jaka jest do odebrania w Grecji. W tym momencie na konferencję przybył L[ech] Wałęsa, który stwierdził, że jak będzie mógł, to odbierze tę nagrodę i przeznaczy ją na renowację Panoramy Racławickiej we Wrocławiu. Wspomniał też o spadku, jaki otrzymał po rodzinie w USA, a który w całości przeznaczył na kościół i cmentarz, na którym znajdują się groby jego najbliższych. Ponadto wyjaśnił, iż na koncie związku są również pewne kwoty dewiz wręczane bezpośrednio w gotówce, które są w dyspozycji Komisji Zagranicznej. W konferencji uczestniczyli również przedstawiciele, jak ich nazwano, „lobby wyższych uczelni”, którzy szeroko i szczegółowo poinformowali dziennikarzy o działaniach „Solidarności” na rzecz autonomii i samorządności polskiego szkolnictwa wyższego i nauki.

4. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, iż w dniu 4 X br. ma dojść do spotkania grupy delegatów z Gorzowa, będących członkami PPD, z trzyosobową grupą KPN, wśród której będzie żona Moczulskiego. Wg tej samej informacji A[dam] Opiel zbierał podpisy pod wnioskiem o udzielenie głosu na forum zjazdu żonie Moczulskiego.

5. Z kuluarowych dyskusji wynika, że wynik wyborów jest przyjmowany jako rzeczywiste odbicie nastrojów sali. Delegaci Szczecina liczyli na większą ilość głosów oddanych na Jurczyka i są przekonani, że gdyby wybory przeprowadzono bezpośrednio po prezentacji kandydatów, on zostałby przewodniczącym. Niewielkie zainteresowanie delegatów budzi osoba ewentualnego w[i]ceprzewodniczącego – wynika to z faktu, że wybiera go nowy skład KKP. Notowane są głosy negatywne wobec Bujaka, którego określa się jako „wojującego karła”. Wg niepotwierdzonych informacji L[ech] Wałęsa jest zawiedziony rezultatami głosowania – uważa, że otrzymał za mało głosów.

6. W dalszym ciągu trwa konflikt pomiędzy J[ackiem] Kuroniem i L[echem] Wałęsą. Notowane są komentarze, iż obecnie Kuroń nie jest Wałęsie już potrzebny.

7. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż KPN poprzez [żonę] Moczulskiego zamierza ponownie zaakcentować swoją obecność na zjeździe. Moczulska ma wystąpić dnia 4 lub 5 X [19]81 r.

8. Dnia 3 X [19]81 r. stwierdzono kolportaż około 40 publikacji wśród uczestników zjazdu.

[…]d

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 296–302, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Fragment przekreślony.

c Pominięto fragment zawierający oświadczenie Komisji Rewizyjnej KKP.

d Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 191

1981 październik 4, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. kwestii wyborów do Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4337a

Gdańsk, dnia a4 X 1981 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Informacja [nr] a51a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. W komentarzach i opiniach odnośnie [do] ponownego wyboru L[echa] Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KKP, wśród ogólnie zauważalnego zadowolenia i poparcia, jakiego udziela mu znaczna część delegatów, nie brak również głosów krytycznych, wątpiących w realną możliwość realizacji nakreślonych koncepcji działań dla związku w układzie, gdy kierowanieb związkiem powierzone zostało L[echowi] Wałęsie. Na tle powyżej wskazanych grup zauważalna jest grupa delegatów, którzy w swych opiniach zachowują względne umiarkowanie zarówno w ocenie personalnej przewodniczącego związku, jak i nakreślonych przez niego koncepcji i form realizowania zadań związku.

1.1. Jednym z objawów niezadowolenia części delegatów dezaprobujących cogłoszone wyniki wyborówc było zamanifestowanie swojego stanowiska poprzez niewybredne wypowiedzi i jednoznaczne w swej wymowie opuszczenie sali obrad. Przejawem pewnego niezadowolenia oraz symptomem doznanej porażki była postawa zajęta przez kontrkandydatów – J[ana] Rulewskiego i A[ndrzeja] Gwiazdę, którzy swój nieprzychylny do L[echa] Wałęsy stosunek wyrazili poprzez niezłożenie mu gratulacji z tytułu wyboru na stanowisko przewodniczącego KKP, jak uczyniło to wielu z delegatów, w tym M[arian] Jurczyk.

1.2. Potwierdzeniem nieprzychylnego stosunku J[ana] Rulewskiego do L[echa] Wałęsy jest treść wywiadu udzielonego przez wymienionego tuż po zakończonych wyborach, w którym m.in. stwierdził, iż fakt ponownego wyboru Wałęsy na stanowisko przewodniczącego związku uznaje za bezsprzeczną klęskę narodową, a przyszłość związku jest wielką niewiadomą. Skłonny jest przypuszczać, iż prawdopodobnie dojdzie do rozbicia związku, do czego niewątpliwe przyczyni się sam Wałęsa, który według jego wypowiedzi będzie zajmował się wszystkim, tylko nie merytoryczną działalnością związku.

1.3. Równie krytyczne stanowisko wobec wyboru Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KKP zajęła część delegatów z Opola, która w chwili ogłoszenia wyników wyborów, nie ukrywając swego niezadowolenia, ostentacyjnie opuściła salę, wyrażając przy tym opinię, iż wybory były wielką parodią, a przewodniczącym został wybrany człowiek prezentujący niski poziom intelektualny.

1.4. W rozmowach kuluarowych prowadzonych z niektórymi delegatami M[aria] Moczulska wyraziła swoje niezadowolenie z faktu ponownego wyboru L[echa] Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KKP. Odnośnie [do] powyższego wyraziła opinię, iż Wałęsa, kontynuując dotychczasową linię postępowania związku w stosunku do KPN oraz ludzi więzionych za przekonania polityczne, na pewno nie wyjdzie z żadnymi konkretnymi propozycjami do odpowiednich instytucji i władz celem definitywnego zakończenia problemu prześladowania w naszym kraju ludzi mających odmienne poglądy w kwestii ocennej funkcjonowania naszego ustroju od oficjalnie głoszonych. Z pełnym przekonaniem stwierdziła, iż „Solidarność” w przyszłości nic dla tych ludzi nie zrobi, tak jak nic nie zrobiła przez okres ostatniego roku.

1.5. W czasie rozmów z dziennikarzami zagranicznymi (zachodnimi) B[ogdan] Lis stwierdził, iż L[ech] Wałęsa pełnił będzie funkcję przewodniczącego KKP przez określony czas. Zaplanowane i ukierunkowane działania doprowadzą do zwołania nadzwyczajnego zjazdu, podczas którego zostanie on odsunięty od pełnionej funkcji. Podobne wypowiedzi krążą wśród części delegatów sympatyzujących z byłym KSS „KOR”.

1.6. W wypowiedziach kuluarowych H[alina] Mikołajska, prowadząc dyskusję z niektórymi delegatami, wyraża sugestywne prognozy, zgodnie z którymi przeciwnikom Wałęsy potrzebny jest co najmniej jeden rok, aby doprowadzić do faktycznego wyeliminowania go z grona osób mających możliwość decydowania o formie i kierunkach działalności związku. Wyraża przy tym opinię, iż aktualnie tego rodzaju posunięcie jest niemożliwe, a to z uwagi na fakt, iż ci, co go wybrali, a którzy reprezentują na zjeździe tzw. doły „Solidarności”, nie znają Wałęsy od tej strony, która jest mniej interesująca i na pewno niebudząca zainteresowania [ani] zaufania.

1.7. W komentarzach i opiniach wypowiadanych przez delegatów tuż po ogłoszeniu wyników wyborów padły stwierdzenia, iż u wielu delegatów fakt wyboru Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KKP spowodował pojawienie się pewnego rodzaju „kaca” moralnego będącego wynikiem niezgodności poglądów własnych z tymi, do których zaprezentowania na zjeździe zostali zobligowani przez swych wyborców z zakładów pracy.

1.8. W dyskusjach kuluarowych podkreślano, iż niewybranie Wałęsy spowodowałoby masowe występowanie ze związku członków wywodzących się z grona pracowników kopalń, którzy w Wałęsie widzą rzecznika porozumień z rządem i wytrwałego zwolennika sukcesywnych realizacji zeszłorocznych zobowiązań władz wobec klasy robotniczej. Przegranie wyborów przez Wałęsę przekreśliłoby ich nadzieje w tym względzie, gdyż każdy z pozostałych kandydatów na to stanowisko obrałby zapewne bardziej zdecydowaną i nieustępliwą linię rozmów z rządem, co doprowadziłoby w konsekwencji do konfrontacji.

1.9. Znaczna część delegatów po ogłoszeniu wyników wyborów przyjęła z całkowitą aprobatą i zadowoleniem fakt ponownego objęcia kierownictwa związku przez L[echa] Wałęsę. W kuluarowych dyskusjach stwierdza się, iż jedynie Wałęsa będzie w stanie tak pokierować działalnością związku, że zakładane koncepcje i problemy stojące przed nim będą realizowane.

1.10. Wyrażane [są] opinie przez niektórych delegatów, iż w przypadku objęcia funkcji przewodniczącego KKP przez Rulewskiego, względnie Gwiazdę, doszłoby do rozbicia „Solidarności”, a w dalszej kolejności do konfrontacji z rządem. W ogóle postuluje się, ażeby ww. odsunąć od możliwości decydowania w sprawach związku i w tym względzie wyraża się opinię, iż najkorzystniej byłoby, gdyby obaj nie weszli do Prezydium KKP.

1.11. Tuż po ogłoszeniu wyników wyborów część delegatów z Regionu Bydgoskiego złożyła gratulacje nowo wybranemu przewodniczącemu, zaznaczając przy tym, iż był on od samego początku jedynym kandydatem na to stanowisko. Wyrażano przy tym opinie, iż fakt składania gratulacji jest zarazem pewną symboliczną formą wyrażania swego malejącego poparcia dla J[ana] Rulewskiego, którego uważają za przeciwnika umiarkowanej linii działań związku preferowanej przez L[echa] Wałęsę.

1.12. W dyskusjach i komentarzach podnoszonych w kuluarach zjazdu stwierdza się, iż Wałęsa powinien wreszcie zacząć myśleć racjonalnie i w konsekwencji dojść do wniosku, iż jego wybór na stanowisko przewodniczącego KKP w pierwszej turze wyborów był szczęśliwym dla niego zbiegiem okoliczności. Wysuwana jest hipoteza, iż znacznie pomogli mu w tym jego kontrkandydaci, tj. J[an] Rulewski oraz A[ndrzej] Gwiazda, którzy tak opracowali przedstawiony przez nich w czasie prezentacji kandydatów program własnych zamierzeń, co do którego domniemywa się, iż miał stanowić celowe uchybienia mające automatycznie podnieść rangę i znaczenie wysuwanych i głoszonych koncepcji programowych przez L[echa] Wałęsę. Ponadto mówi się, iż jednym z czynników niejako obligujących delegatów do głosowania na Wałęsę było ogłoszenie przez ludzi przychylnych jemu opinii, iż niewybranie Wałęsy przewodniczącym KKP doprowadzi do rozbicia związku.

1.13. W komentarzach i opiniach podnoszonych w kuluarach zjazdu stwierdza się, iż wybranie na przewodniczącego związku któregoś z trzech pozostałych kandydatów na to stanowisko pociągnęłoby za sobą decyzje władz administracyjnych o rozwiązaniu zjazdu tuż po ogłoszeniu wyborów.

1.14. W dyskusjach prowadzonych w kuluarach wśród delegatów jeden z czołowych delegatów „Solidarności” K[arol] Modzelewski wyraża sugestywne opinie, iż w pełni utożsamia się z preferowaną przez Wałęsę umiarkowaną linią wytyczonych i realizowanych przez związek kierunków działań i dotychczas zajmowanej postawy wobec rządu. Jednakże daje do zrozumienia, iż jego ambicją i założonym celem jest wejście do KK, przez co będzie miał możliwość uczestniczenia w podejmowaniu decyzji istotnych dla związku.

1.15. Wśród wielu załóg pracowniczych zakładów pracy Gdańska wyrażane są opinie utrzymywane w tonie optymizmu i zaufania, iż nowo wybrany przewodniczący „Solidarności” będzie konsekwentnie realizował dotychczas prezentowaną linię ewoluującą w kierunku legalnej, zgodnej z prawem [i] interesem klasy robotniczej działalności związku.

2. Z oceny zebranych materiałów dot[yczących] wyborów do KK wynika, że w dalszym ciągu głównym nurtem rozmów i wystąpień podczas obrad i w kuluarach zjazdu […]d są spekulacje na temat oceny osób, które mogą wejść w skład KK. Uważa się, że pozytywne opinie delegatów o kandydatach, którzy mogą zająć miejsce we władzach związku, dot[yczą] zarówno grupy byłych korowców i ich sympatyków, jak też „grupy robotników”. W rozmowach tych oceniane są pozytywnie szanse osób z cenzusem robotniczym.

Równocześnie zaobserwować można podejmowanie działań na rzecz tworzenia „bloków wyborczych”, których celem ma być wzajemne popieranie [się] kandydatów wywodzących się z tych regionów. Stwierdzono również fakt, że osoby, które nie uzyskały poparcia własnego regionu, by kandydować do władz związku, podejmą starania o indywidualne umieszczenie ich nazwisk na listach kandydatów. M.in. stwierdzono, że Lenkiewicz z Dolnego Śląska za pośrednictwem Bagińskiego zebrał 20 podpisów delegatów, by móc kandydować do władz.

Z wyrażanych opinii i poglądów przez delegatów należy wnioskować, że L[ech] Wałęsa może zaproponować, by do władz naczelnych związku weszły te osoby, które będą mu posłuszne i uległe. Wśród nazwisk na wiceprzewodniczących wymienia się: Koziatka, Wądołowskiego, Kosmowskiego, Frasyniuka, a z mniejszych regionów: Naszkowskiego z Piły i Krupińskiegoe z Olsztyna.

Inną formą działań zmierzających do wyeliminowania kandydatów do władz związku jest sporządzenie listy osób, które mają być kompromitowane przez przedstawicieli tzw. sieci. Wg kuluarowej informacji na liście tej mają znajdować się m.in.: Czekalskif, Terlecki, Krupiński, Gil, Niezgodzki, Matuszykg, Kalinowski, Borowski, Nowa[k] Benedykt.

Na podstawie rozmów krążących wśród delegatów należy przewidzieć, że w pewnych grupach wyborców zostanie rozpropagowany [apel], by dokonywać skreśleń z list wyborczych osób, które np. należały do PZPR.

W ocenie delegatów pracowników PKP zjazd pominął kolejarzy, co wywołało głosy niezadowolenia oraz podjęcie działań zmierzających do wprowadzenia do władz związku reprezentantów tej grupy zawodowej.

3. W ocenie przebiegu dyskusji na temat wypracowania programu działania związku delegaci reprezentują pogląd, że przedstawiony im program przez zespół programowy nie odpowiada oczekiwaniom załóg, które im powierzyły mandat zaufania. W większości wypowiedzi krytykuje się projekt programu, gdyż przedstawia on łagodną i lakoniczną ocenę programu rządowego.

Stwierdza się także, że wyborcy oczekują od zjazdu realnego i zarazem nowatorskiego programu, który powinien zawierać plan działań krótkofalowych dla wyjścia z kryzysu, jak również przedsięwzięcia o charakterze perspektywicznym. Wiele uwag i wniosków formułują delegaci w stosunku do poszczególnych tez programowych oraz występują z wnioskami o uzupełnienie projektu własnymi tezami.

Niektórzy delegaci zwracają uwagę, że zaproponowany program zawiera mało uwag krytycznych i konkretnych przedsięwzięć dot[yczących] zmiany istniejących stosunków polityczno-gospodarczych. W propozycjach zmian i uzupełnień często zwraca się uwagę na konieczność reaktywowania i rozszerzenia własności prywatnej poprzez zmniejszenie sektora państwowego. Proponowane zmiany dot[yczyć] miałyby zarówno przemysłu, jak i rolnictwa.

W dyskusji programowej zabierają także głos doradcy i eksperci, którzy przedstawiają własne programy. M.in. St[efan] Kurowski, krytycznie ustosunkowując się do rządowego programu wyjścia z kryzysu, zaproponował własne rozwiązanie dot[yczące] ww. programu oraz wskazał na występujące między nimi kontrowersje.

Program budzący wiele kontrowersji został zaprezentowany przez Jacka Jerza w imieniu Biura Ekonomicznego KPN. Jego zdaniem program ten jest planem stabilizacji. Przewiduje on obciążenie kosztami wyjścia z kryzysu władzę i PZPR, tzn. tych, którzy winni są obecnej katastrofy gospodarczej i ekonomicznej. Warunkiem wstępnym dla zatrzymania kryzysu jest likwidacja inflacji. Środki, które autorzy proponują dla osiągnięcia tego celu, mają prowadzić przez prawie całkowitą likwidację administracji centralnej i terenowej drogą drastycznych ograniczeń ich budżetów, z wyjątkiem resortów: zdrowia i opieki społecznej, oświaty, nauki, kultury i obrony narodowej, przy zmianie struktury wydatków wewnętrznych na te cele. Na szczeblu centralnym przewiduje się także likwidację resortów przemysłowych, co w konsekwencji doprowadzi do całkowitego zaniku planowej gospodarki socjalistycznej. Zamiar zlikwidowania partii i innych stowarzyszeń autorzy skrywają pod hasłem likwidacji dotacji oraz weryfikacji stowarzyszeń wyższej użyteczności publicznej. Podobne działania dot[yczą] wyłączenia Polski z kręgu państw obozu socjalistycznego, wspierającego ruchy narodowowyzwoleńcze w świecie, a ponadto dyskryminacji członków PZPR wobec pozostałej części społeczeństwa.

Zasadniczym elementem tego programu jest oddzielenie władzy państwowej od wpływu na kierunki produkcji i planowego rozwoju gospodarki narodowej. Program ten przewiduje przekształcenie przedsiębiorstw państwowych stanowiących własność ogólnonarodową na przedsiębiorstwa przekazane do użytkowania dla grup osób tam zatrudnionych, co spowodowałoby duże zróżnicowanie w możliwościach realizacji celów i aspiracji ogółu społeczeństwa. Pod nadzorem państwa miałyby pozostać – na wzór państw kapitalistycznych – przedsiębiorstwa komunalne, mennice, zakłady przemysłu obronnego.

Uzupełnieniem tego ekonomicznego programu jest program pełnych zmian politycznych prowadzących do całkowitego pluralizmu wg teorii burżuazyjnych.

Realizację tego planu przewiduje się w trzech fazach, a cały program w połączeniu z programem prof. Kurowskiego miałby się stać elementem programu działania „Solidarności”.

4. Działalność nielegalnych partii i ugrupowań politycznych.

W toczących się obradach zjazdu nastąpił wzrost efektywności byłych działaczy KSS „KOR”. Przejawia się to m.in. w zwiększonej ilości organizowanych spotkań, podczas których dąży się do wypracowania metod działania w ramach związku „Solidarność”. Wyrażane są opinie [przez] byłych działaczy KOR, iż po rozwiązaniu ich związku nie wolno się zgubić w dziesięciomilionowym tłumie członków „Solidarności”. W tym kontekście aktualne kierunki podejmowanych przedsięwzięć zmierzać będą m.in. do przeprowadzenia kampanii wyborczej, której celem jest wprowadzenie [jak] największej liczby swych członków na kandydatów do KKP. Dążą oni również do utworzenia w związku komórki, która zajmowałaby się sprawą osób więzionych za przekonania polityczne.

4.1. W rozmowach kuluarowych delegaci – byli członkowie KOR podjęli działania propagandowe zmierzające do agitacji, aby delegaci zjazdu głosowali na zaproponowanych przez nich kandydatów. W przypadku zrealizowania swych zamierzeń będą oni współpracować w podejmowaniu decyzji przez związek.

4.2. Wg opinii wyrażanych przez część delegatów z Regionu Dolny Śląsk należy się spodziewać, że w ramach „Solidarności” mogą powstać komisje, sekcje czy wydziały ds. obrony prześladowanych za przekonania polityczne.

4.3. Uaktywnili swoją działalność przedstawiciele KPN, co zostało wyrażone m.in. w podejmowaniu różnorodnych form nacisku na delegatów zjazdu, aby została opracowana i zatwierdzona uchwała wymuszająca na władzy administracyjnej uwolnienie więźniów politycznych. Dla zamanifestowania swego stanowiska w tej sprawie zorganizowali oni konferencję prasową, na której wystąpiła M[aria] Moczulska. Przedstawiła ona program zmierzający do uwolnienia więźniów politycznych.

4.4. W hali „Olivia” wśród delegatów i osób uczestniczących w zjeździe propagowana jest poprzez wydaną ulotkę pod tytułem „Do robotników Polski” partia o nazwie Robotniczy Ruch Niepodległości. Partia ta utworzona byłaby na bazie członków KPN wywodzących się z dużych zakładów przemysłowych.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 303–311, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale kierownictwo.

c–c W oryginale wynik ogłoszonych wyników wyborów.

d Pominięto słowo prowadzone.

e W oryginale Klupińskiego.

f W oryginale Czekański.

g W oryginale Matuszczyk.

Nr 192

1981 październik 4, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4375a

Gdańsk, dnia a4 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 52

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

[1.] Uzyskano informację, że [w] nocy z 2 na 3 X [19]81 r. w Gdańsku-Brzeźnie (kawiarnia „Cyganeria”) odbyło się spotkanie Szlajfera z Huzarewiczem – przedstawicielem Kopalni Węgla Kamiennego „Rymer” oraz Arentem i jego grupą z KWK „Szczygłowice”. W czasie spotkania Szlajfer miał duże pretensje do Arenta, że nie potrafił zorganizować strajku generalnego we wszystkich kopalniach Śląska. W toku dalszej wypowiedzi [Szlajfer] stwierdził, że nie po to zaangażował się w prace nad samorządami, żeby poszczególne zakłady pracy szły na kompromis z władzami. Jego zdaniem należy być stanowczym w postępowaniu, a z władzą się nie liczyć, „gdyż to już ostatnie dni rządów kacyków z PZPR”. Następnie przedstawił taktykę działania, jaką reprezentuje on sam i jego grupa. Dąży on mianowicie do utworzenia samorządu pracowniczego na zasadach twardej ekonomiki proponowanej przez „sieć”, przy czym „sieć” opracowuje założenia merytoryczne, natomiast on opracowuje działania konkretne, które są potrzebne w określonej sytuacji polityczno-gospodarczej.

Zdaniem Szlajfera wprowadzenie samorządów pracowniczych opartych na jego założeniach doprowadzi do ograniczenia w zatrudnianiu, a tym samym spowoduje bezrobocie. To z kolei wywoła szereg [objawów] niezadowolenia i napięć społecznych, co wywoła dużą presję na władzę, która będzie musiała ustąpić, tym bardziej że państwo polskie nie ma możliwości płatniczych i nie otrzyma żadnych pożyczek z k[rajów] k[apitalistycznych].

W konsekwencji takiej sytuacji dojdzie do likwidacji niektórych zakładów pracy. Szlajferowi chodzi szczególnie [o to], aby ograniczyć przemysł zbrojeniowy. Przy słabych możliwościach inwestycyjnych państwa daje to możliwość wkroczenia obcego kapitału, który będzie inwestował w naszą gospodarkę, przez co uzyska bezpośredni wgląd w sprawy gospodarcze.

Dalej [Szlajfer] stwierdził, że o ile będą funkcjonowały prawidłowo samorządy, które proponuje, to kapitał zachodni będzie pomagał i inwestował w naszą gospodarkę. Jednocześnie wypowiedział się, że należy zerwać współpracę z RWPG, a w szczególności z ZSRR. Wywody swoje uzasadniał tym, że do roku 1980 państwa zachodnie pomagały Polsce, a w chwili obecnej zaprzestały tej pomocy, nie widząc perspektywy rozwoju PRL.

W konsekwencji prac Szlajfera oraz pozyskania dla swoich teorii Śląska, Lublina i Łodzi, jak również dużej operatywności zjazd zatwierdził uchwałę o samorządach, która jest w sprzeczności z ustawą sejmową.

Biorąc pod uwagę fakt, że zjazd tę uchwałę zaakceptował, Szlajfer załatwił dla Huzarewicza czek na kwotę 5000 zł z przeznaczeniem na „oblanie sukcesu”.

W konsekwencji tego zwycięstwa Szlajfer przy poparciu regionów Śląska, Łodzi i Lublina chce przekształcić tzw. porozumienie, które powstało w Warszawie w sierpniu br., na organ doradczy przy KKP. Ma to być załatwione jeszcze na zjeździe lub w Warszawie w siedzibie PTE w dniu 8 X [19]81 r. Twór ten będzie elementem wspomagającym realizację i wdrożenie zatwierdzonej uchwały przez zjazd.

Spotkanie to zakończyło się scysją z pobiciem Szlajfera przez jednego z górników KWK „Szczygłowice”, który stwierdził, że Szlajfer „pije i żre za pieniądze związkowe”.

2. W kuluarach zjazdu mają miejsce nadal różnego rodzaju spekulacje na temat wyborów do władz KKP. Wśród delegacji katowickiej panuje przekonanie, że największe szanse mają A[ndrzej] Rozpłochowski i Cierniewski. Coraz częściej występują opinie, że pierwszym wiceprzewodniczącym związku zostanie M[arian] Jurczyk, natomiast drugim [wice]przewodniczącym będzie ktoś z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

Delegaci z Katowic postanowili wyciągnąć konsekwencje w stosunku do Ciepieli za propagowanie programu KPN. Bierze się nawet pod uwagę wykluczenie wymienionego z NSZZ „Solidarność”.

b3. Według posiadanych informacji delegaci zjazdu podzielili się na trzy zasadnicze grupy:

– I grupa – uważa, że należy przejąć władzę przez uchwycenie gospodarki;

– II grupa – przejąć władzę poprzez usunięcie ludzi, którzy są u steru władzy (wolne wybory);

– III grupa – rozbić i zlikwidować PZPR poprzez zniesienie nomenklatury i odsunięcie [jej] od gospodarkib.

4. Wśród delegatów Śląska Opolskiego również powstał poważny rozdźwięk pomiędzy tzw. miniregionami, takimi jak Nysa, Kędzierzyn-Koźle, a koalicją stworzoną przez regiony takie jak Opole, Łódź, Wrocław. Mikroregiony czują się poszkodowane, gdyż KKP z Lechem Wałęsą są przeciwni powstawaniu tych regionów, a regiony takie jak Opole, Wrocław, Łódź głosowały na Wałęsę.

Wynika z powyższego, iż Nysa, Kędzierzyn-Koźle głosowały najprawdopodobniej na Jurczyka. Podobnie duży rozdźwięk odnotowano wśród delegatów Regionu Bielsko-Biała, gdzie przewodniczący tego regionu manifestacyjnie opuścił salę „Olivii”, udając się do Bielska-Białej. Powodem rozdźwięku było niewysunięcie jego kandydatury do KKP.

5. Atmosfera na zjeździe uległa znacznemu pogorszeniu. Wytworzyły się obozy niezadowolone z wyboru na przewodniczącego L[echa] Wałęsy. Między innymi delegaci [Regionu] Opolskiego Chołodecki oraz Szelwicki z Nysy puścili na salę listę, mając na celu zbieranie podpisów delegatów niezgadzających się z wyborem L[echa] Wałęsy. Twierdzą oni, że jeżeli zbiorą podpisy 1/4 delegatów, to wybory będzie można uznać za nieważne i po półrocznej przerwie wybory muszą być powtórzone z dwoma tylko kandydatami. Jak wynika z agitacji inicjatorów, ich kandydatem jest M[arian] Jurczyk. Odnotowano również widoczny podział wśród delegatów Regionu Wielkopolska, gdzie Cegielski², Rozwalak i Dymarski głosowali na Gwiazdę. Wałęsę popiera jedynie grupa robotników.

6. Wielkie zamieszanie powstało również w dniu wczorajszym po podaniu do wiadomości [informacji] o podwyżce cen wyrobów tytoniowych i zapałek. W szczególności było to wynikiem podania, że decyzja ta została uprzednio uzgodniona z KKP. Na sali powstał olbrzymi rozgardiasz. Wałęsa osobiście wysunął pretensje do Rulewskiego, że nie skontaktował się z nim, natomiast Rulewski stwierdził, że na pewno to była decyzja Wałęsy, który podejmując tę decyzję, nie poinformował jego i Komisji Cen KKP „Solidarność”.

[…]c

8. W dniu 2 X 1981 r. miał miejsce w trakcie zjazdu incydent pomiędzy A[ndrzejem] Gwiazdą a służbą porządkową. Gwiazda, wchodząc do jednego z sektorów w towarzystwie kobiety, nie wylegitymował się, a ponadto używał słów obelżywych w stosunku do przedstawicieli służby porządkowej. Gwiazda uważa, iż jest na tyle znany, że nie obowiązuje go tak jak każdego delegata obowiązek okazywania dokumentów uprawniających do wejścia na salę obrad. Jest to nie pierwszy incydent wywołany przez Gwiazdę zarówno w trakcie obrad, jak i w poprzednim okresie, w czasie obrad KKP w [siedzibie] NOT.

Zaostrzona kontrola delegatów związana jest z informacjami o przenikaniu na salę obrad przedstawicieli SB, natomiast kontrola Gwiazdy zainicjowana była przez Wałęsę.

9. W dniu 3 X 1981 r. przybył do Gdańska Wojciech Kwaśniewski³ – wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w kombinacie PZL „Hydral” we Wrocławiu. Przywiózł z Zarządu Regionu znaczną ilość wydawnictw dla delegatów (głównie gazetę „Z Dnia na Dzień”). Zamieszkuje wspólnie z Jakubowiczem⁴ i Gleichgewichtemd – działaczami KOR.

10. Z komentarzy służby porządkowej w „Olivii” wynika, że wyraźnie osłabła akcja manifestacji siły MO i WSW wokół hali „Olivia”, aco było dotychczas tematem wielu komentarzya.

11. W Biurze Prasowym Zjazdu przygotowywany jest film o Wałęsie pt. „Kandydat”, z przeznaczeniem dla przedstawicieli zagranicznych.

12. W wywiadzie udzielonym w dniu 3 X [19]81 r. dla Biura Informacyjnego „Mazowsze” Bogdan Lis wypowiedział się za otwieraniem przez związek zagranicznych agend tylko w wypadku, gdy będzie to zgodne z polityką związku. W chwili obecnej otwieranie takich agend mija się z celem. Zdaniem B[ogdana] Lisa program ekonomiczny Kurowskiego uzyskał ogromny aplauz wśród delegatów i po pewnej modyfikacji może stać się programem związku.

13. Wśród delegatów pojawiły się opinie odnośnie [do] spodziewanych zmian na kierowniczych stanowiskach państwowych i partyjnych. Mówi się, że Stefan Olszowski zostanie I sekretarzem KC PZPR. Na ten temat notuje się różnego rodzaju spekulacje.

14. Ustalono, że członkowie Komitetu Założycielskiego Związków Zawodowych Funkcjonariuszy MO mieszkają w Nowym Porcie, w mieszkaniu niejakiego Kozłowskiego – szefa służby porządkowej hali „Olivia”. W dniu 4 X [19]81 r. Sierański i Żmudziak mają udzielić wywiadów przedstawicielom prasy i telewizji amerykańskiej i brytyjskiej.

15. W nocy z dnia 2 na 3 X [19]81 r. odbył się w mieszkaniu Wałęsy bankiet z okazji wygrania przez niego wyborów na przewodniczącego KKP „Solidarność”. Na przyjęciu, które trwało do godz. 5.00 rano, były obecne 23 osoby. W rozmowach, jakie były prowadzone, dominowała tematyka dalszej linii postępowania związku. Przeważały opinie, że będzie to linia „cwana”, to znaczy pozornie rozważna i negocjacyjna, zaś w rzeczywistości twarda.

16. Były przewodniczący MKZ w Katowicach Andrzej Rozpłochowski w wywiadzie udzielonym w dniu 4 X [19]81 r. dla redakcji „Wolnego Związkowca” oświadczył, że podwyżka cen artykułów tytoniowych jest dokładnie zaplanowanym manewrem rządu, godzącym w podstawowe interesy społeczeństwa. Rozpłochowski wyraził przekonanie, że dla szybkiego rozwiązania problemów społecznych „Solidarność” musi się zdecydować na zastosowanie radykalnych środków, do ostatecznych włącznie.

17. Niemałą sensacją stała się polemika J[acka] Kuronia, zamieszczona w biuletynie zjazdowym „Głos Wolny” (nr 18), z A[ntonim] Macierewiczem na temat koncepcji Komitetu Ocalenia Narodowego. Kuroń wręcz się odżegnuje, jakoby był autorem programu KON. Twierdzi, że ta koncepcja powstała w kręgach rządowych.

18. Komitet Obrony Więzionych za Przekonania Region Gdański wydał nowy numer biuletynu w nakładzie 1500 egz. Został on wydrukowany w siedzibie Regionu Gdańskiego.

19. KOWzP przy Regionie Gdańskim przekazał już dotychczas Moczulskiej około 200 tysięcy złotych na obronę osób aresztowanych z KPN. Rozchód z tych pieniędzy, pokwitowanych przez Moczulską, wzbudza coraz więcej podejrzeń. Mówi się, że wydała je na liczne podróże po Polsce w sprawie KPN.

20. M[arek] Lachowicz traktowany jest przez środowisko z kręgu KOWzP Regionu Gdańskiego jako prowokator. Również delegacja szczecińska odżegnuje się od niego.

21. W dniu dzisiejszym bardzo dużą aktywność w kuluarach zjazdu wykazują Gwiazda, Walentynowicz i Kuroń. Walentynowicz bardzo negatywnie wypowiada się o Wałęsie. Oskarża go o manipulowanie w sprawie wyborów, co spowodowało, że nie ma na zjeździe wielu wartościowych osób wśród delegatów i zaproszonych gości. Twierdzi, że Wałęsa wyprowadzi związek na manowce. Ma tendencje prorządowe. Prowadzi do sytuacji, że będzie to związek na „pasku rządowym”. Wałęsa wylansował siebie na przewodniczącego. A[ndrzej] Gwiazda w kilkuzdaniowych wypowiedziach stara się zdyskredytować osobę L[echa] Wałęsy. J[acek] Kuroń z kolei rozpowszechnia opinię, że Wałęsa jako szef nowych związków już się zagubił.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 312–315, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b Fragment przekreślony.

c Pominięto fragment dotyczący broszury w języku czeskim.

d W oryginale Gleigewichtem.

2 Nie było delegata o takim nazwisku z Regionu Wielkopolska.

3 Wojciech Kwaśniewski (ur. 1947 r.) – technik mechanik; kontroler jakości w Państwowych Zakładach Lotniczych „Hydral” we Wrocławiu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; 16 I – 16 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Nysie i Grodkowie; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Kolportaż”.

4 Być może chodzi o Jerzego Jakubowskiego. Jerzy Jakubowski (ur. 1954 r.) – pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Legnicy; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 26 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział V KW MO w Legnicy pod nr. 3684 jak TW ps. „Ewa”; 12 IX 1985 r. przekazany na kontakt pionu III RUSW w Legnicy; 25 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta E-16 dot. J. Jakubowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu.

Nr 193

1981 październik 5, Gdańsk – Szyfrogram naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku ppłk. Bronisława Jordana do dyrektora Departamentu II MSW dotyczący informacji sprawdzanej przez amerykańską telewizję CBS

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b5b X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr

Dyrektor Departamentu II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

Centrala nowojorska CBS przekazała swojemu korespondentowi w Gdańsku zapotrzebowanie na sprawdzenie posiadanej przez nią informacji o prowadzonych rozmowach strony radzieckiej z „Solidarnością” poza rządem PRL.

Rozmowy mają być prowadzone na terenie Gdańska przez konsula generalnego ZSRR. Przyczyną tych zabiegów jest fakt, że rozmowy i negocjacje prowadzone przez rząd PRL nie przynoszą dotychczas spodziewanych skutków.

Informację przekazał TW „Piotr”¹.

Naczelnik Wydziału II

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Br[onisław] Jordan

Informację opracował:

Insp[ektor] Wydz[iału] XV Dep[artamentu] II MSW

por. Jan Czajka

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 144, oryginał, mps.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani numeru egzemplarza.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

Nr 194

1981 październik 5, Gdańsk – Szyfrogram zastępcy naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku mjr. Henryka Łapuszka do naczelników wydziałów VIII i XIV Departamentu II MSW dotyczący konsekwencji wystąpienia ministrów Mariana Krzaka i Zdzisława Krasińskiego na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nra

Gdańsk, dnia b5 Xb 1981 r.c

Tajne

Egz. nr

Naczelnik Wydziału VIII i XIV Dep[artamentu] II

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Warszawa

W generalnej ocenie uważa się, że występujący w hali „Olivia” ministrowie PRL przybyli nieprzygotowani i najwidoczniej niedostatecznie poinformowani o atmosferze i nastrojach panujących wśród delegatów i ich nastawieniu (w masie) już nie do rządu i partii z osobna, ale do – jak się tu określa – sprawującej jeszcze władzę ekipy rządowej.

Istnieje przekonanie (wyrażane zarówno przez członków kierownictwa „Solidarności”, jak i obserwatorów krajowych i zagranicznych), że gdyby premier znał atmosferę w „Olivii”, wówczas nie zezwoliłby na wystąpienie ministrom w tej sali, ograniczając ich przyjazd do Gdańska do prowadzenia rozmów gabinetowych. Wobec niewyjaśnienia do końca, po czyjej stronie leży wina, oczekuje się tu odwołania Rulewskiego i Lisa w przypadku, gdy rząd jest w posiadaniu dowodów jednoznacznie obarczających ww., lub odwołanie przez sejm na wniosek premiera omawianych ministrów.

Uważa się za niedopuszczalne kierowanie na wiec przeciwników politycznych, znajdujących się w decydującym momencie walki o władzę w „Solidarności”, osób nieprzygotowanych w argumentacji trybunów mogących przykuć uwagę salid.

Szczególnie dobitne są tu określenia obserwatorów prasy KDL, którzy wręcz stwierdzają, iż wydarzenia w hali „Olivia” pokazały, że de facto partia już nie panuje nad dalszym rozwojem sytuacji w kraju i to, co wyraża w oficjalnych dokumentach, jest tylko życzeniem, a nie realną oceną sytuacji.

Zauważyć należy, iż do wydarzeń w hali doszło w momencie, w którym dotychczasowy przebieg kampanii wyborczej wskazywał na możliwość przejęcia kierownictwa związku przez grupę umiarkowanych popieraną przez episkopat. Taki też wynik przyniosła pierwsza tura wyborów doe KKP, do której w większości wybrane zostały osoby z listy uprzednio przygotowanej przez grupę Wałęsy. Fakt wybrania Gwiazdy i Modzelewskiego (Gwiazda – 465 gł[osów], Modzelewski – 478 głosów) był możliwy tylko w wyniku zakulisowych przetargów i porozumień, a także zgody grupy KPN na te dwa nazwiska.

W przeciwieństwie do dziennikarzy krajów socjalistycznych, wyrażających jawnie swoje zadowolenie z przebiegu wydarzeń nocnych, większość dziennikarzy zachodnich (agencji i pism znaczących) wyraża zaniepokojenie rozwojem sytuacji, która ich zdaniem grozi wzrostem napięć, a nawet konfrontacją. Sprawa – jak uważają – jest tym bardziej nieprzyjemna, że nastąpiło to po wiedeńskich decyzjach odłożenia terminów spłat polskich zadłużeń i składanych tam zapewnień, że rząd PRL czynić będzie wszystko, by zachowany został spokój społeczny warunkujący wejście na drogę normalizacji stosunków gospodarczych.

W świetle incydentu nocnego oczekiwany jest zwrotf w prawo dużej części wyborców i opowiedzenie się w drugim głosowaniu za kandydatami skrajnie radykalnymi, popieranymi przez KOR lub KPN. Wprawdzie „centrum” nie doszło, wynik głosowania pozostaje otwarty, bowiem przeciwna strona, zwłaszcza Kuroń i Rulewski, przez całe przedpołudnie udzielając publicznych wywiadów i organizując minikonferencje, bpodnosilib, że „z tym rządem i z tą partią jakiekolwiek pertraktacje są niemożliwe i z góry skazane na niepowodzenie” i że „Solidarność”, a także inne siły opozycyjne winny wykorzystać aferę papierosową dla umocnienia szeregów „Solidarności” w terenie, zmęczenia władzy i stworzenia dobrego punktu wyjścia do styczniowej kampanii przedwyborczej do rad narodowych. Taktyka ich jest prosta. Jeżeli rząd się wycofa, oznaczać to będzie siłę argumentacji i działań „Solidarności”, [a] jeżeli tego nie uczyni, wskazywać [się] będzie, że rząd nie dotrzymuje porozumień społecznych, tym samym jest niewygodny i jako taki nie może sprawować władzy. Wym[ienieni] Rulewski i Kuroń stwierdzili w tym kontekście wręcz, [że] „tej szansy już nie możemy zmarnować”.

Przebieg przedpołudniowej debaty, m.in. nad projektami uchwał w sprawie prokuratury, represji i środków masowego przekazu, wykazał bnasilenieb się fali radykalizmu oraz że już nie racje rozumowe, a[le] emocje decydują i decydować będą w dużym stopniu o uchwałach, które podejmie zjazd.

Opr[acował:]

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] XIV Dep[artamentu] II MSW

por. Bernard Turowski¹

Z[astęp]ca naczelnika Wydziału II

KW MO w Gdańsku

(–) mgr Henryk Łapuszek²

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 146–147, oryginał, mps.

1 Bernard Turowski (ur. 1946 r.) – mjr MO; w 1974 r. inspektor operacyjny grupy operacyjnej Referatu ds. SB KP MO w Grajewie; 1974–1975 starszy oficer na etacie niejawnym Departamentu I MSW (słuchacz Studium Podyplomowego OKKW MSW); 1975–1976 młodszy inspektor na etacie niejawnym Departamentu I MSW; 1976–1977 wykładowca Cyklu Techniki Operacyjnej OKKW MSW w stopniu młodszego inspektora; 1978–1981 starszy inspektor Wydziału IV Departamentu III MSW; 1981–1982 starszy inspektor Wydziału XIV Departamentu II MSW; 1982–1984 starszy inspektor Wydziału III Departamentu III MSW; 1984–1987 starszy inspektor Wydziału IV Departamentu III MSW; 1987–1990 starszy wykładowca Instytutu III ASW MSW; w 1990 r. starszy wykładowca w Katedrze Taktyki Kryminalistycznej WBP ASW. Zob. AIPN, 2527/10 oraz AIPN, 2527/57, Akta osobowe B. Turowskiego.

2 Henryk Łapuszek (ur. 1947 r.) – ppłk MO; w 1968 r. funkcjonariusz ZOMO w Gdańsku; 1968–1971 inspektor operacyjny – kontroler GPK Rybołówstwa w Gdyni; 1971–1975 starszy inspektor Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1975–1979 kierownik grupy Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1979–1981 zastępca naczelnika grupy operacyjnej w Gdyni Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1981–1982 zastępca naczelnika Wydziału II KW MO w Gdańsku; 1982–1987 naczelnik Wydziału V KW MO/WUSW w Gdańsku; 1987–1990 naczelnik Wydziału II WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 214/2653, Akta osobowe H. Łapuszka.

a Nie wpisano numeru szyfrogramu ani numeru egzemplarza.

b–b Wpisano odręcznie.

c Powyżej odręczny dopisek Dla Wydz[iału] III „A”. Ocena 5 X [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

d Tak w oryginale.

e W oryginale ale.

f W oryginale wzrost.

Nr 195

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b5b X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Po przerwie obiadowej pierwszy zabrał głos Janusz Onyszkiewicz, który przedstawił najświeższe komentarze prasy krajowej i zagranicznej. Mówił mi m.in. o reakcji prasy czechosłowackiej, węgierskiej, francuskiej i polskiej.

Po Onyszkiewiczu głos zabrał L[ech] Wałęsa. Mówił m.in. o działalności zagranicznej związku. Ocenił rolę KKP za ostatni rok. Stwierdził, że do pracy w związku przybyło wielu porządnych działaczy, ale przybyli również karierowicze, wręcz cwaniacy i złodzieje. Mówił jednocześnie, odpowiadając na zarzuty, że często musiał podejmować szybkie decyzje bez konsultowania się z innymi członkami Prezydium KKP lub czekania na uchwały zjazdu. Tak było np. z podjęciem w sierpniu rozmów z rządem. Stwierdził również, że okres do zjazdu w działalności związku można traktować jako mało demokratyczny, bez określonego programu. Jednak program może powstać dopiero po zjeździe, który również wybierze władze naprawdę demokratycznie. Odpadną ci, którzy byli niepoważni, byli nawet przestępcami. Wałęsa mówił dalej o przyczynach swojego konfliktu z Gwiazdą i Walentynowicz. Stwierdził, że musiał godzić często sprzeczne racje, narażając się w ten sposób niektórym działaczom. Mocno akcentował robotniczy charakter związku. Następnie znowu wraca do rozliczania osób wykorzystujących „Solidarność” cdo własnych celówc.

Po L[echu] Wałęsie zabrał głos sekretarz generalny Francuskiej Konfederacji Związków Zawodowych. Na wstępie pozdrowił delegatów i podziękował w imieniu swego związku za zaproszenie na obrady. Podkreślał podobieństwo historii związków zawodowych Francji i Polski. Mówił o solidarności związkowców Zachodu ze zjazdem. Patetycznie stwierdził, że zjazd tworzy nową historię nie tylko Polski, ale całej ludzkości. Mówca poinformował delegatów, że jego związek będzie pomagał „Solidarności” poprzez wspólne seminaria, kontakty bliźniacze pomiędzy miastami, jednocześnie podkreślił, że po powrocie do kraju podejmie działania, aby Francja i EWG zwiększyły swoją pomoc dla Polski. Na koniec życzył wszystkim odwagi w działaniu.

Następnie, po informacji przedstawiciela Komisji Mandatowej, głos zabrał Zbigniew Bujak z Mazowsza, który stwierdził, że jest oburzony nazywaniem go księciem – dygnitarzem związkowym. Mówił, że przyczyną niezałatwienia wielu spraw przez związek był mimo wszystko krótki okres jego działania. Na początku było mnóstwo spraw związanych z organizacją związku, dopiero od niedawna można było zająć się problemami merytorycznymi. Mimo tego dzięki związkowi zmieniło się wiele sfer życia społeczeństwa polskiego w przeciągu zaledwie jednego roku. Podobnie jak Wałęsa podkreślał, że dopiero po zjeździe „Solidarność” może w pełni, zgodnie ze swoim programem rozwinąć działalność. Na koniec prosił o udzielenie absolutorium ustępującej Komisji Porozumiewawczej.

Następnym mówcą był Tadeusz Pławiński z Gdańska. Skoncentrował się na jednym problemie – anonimowości podejmowania decyzji. Stwierdził, że zasada ta zdominowała obrady KKP. Powiedział, że w sposób jasny powinno się przedstawiać, kto głosował za, kto przeciw i kto się wstrzymał od głosu na dany temat.

Kolejny delegat, Kaczor, mówił, że związek momentami nie był przygotowany do podejmowania działań. Jako przykład podał Bydgoszcz.

Kulczyński² z Podbeskidzia poparł udział ekspertów i doradców w pracach związku, dalej mówił, że przyszła KKP musi się liczyć z dołami związku. Na koniec powiedział, że załogi wierzą w Wałęsę, KKP i jej prezydium.

Następnie Komisja Uchwał i Wniosków przedstawiła oświadczenie zjazdu (drugie czytanie) w sprawie stanowiska Prezydium KKP z dnia 22 września br. w sprawie samorządu. Oświadczenie oceniało uchwałę KKP jako działania niewłaściwe i niemogące mieć miejsca w przyszłości.

Pomiędzy pierwszym a drugim czytaniem ww. oświadczenia wpłynęły poprawki: Krajewskiego, Bugaja, Wujca, Hełki³, które zostały uwzględnione. Następnie oświadczenie większością głosów zostało uchwalone przez zjazd.

[…]d

Następnie czytano projekt uchwały na temat KOR opracowany przez Region Małopolska.

Uchwała podkreśla historyczną rolę KOR w tworzeniu ruchu rewindykacji społecznej w Polsce i jego zasług dla związku. Delegat Paweł Niezgodzkie przedstawił drugi tekst, integralny z projektem uchwały dot[yczącej] KOR. W tym projekcie autor podkreślał poparcie Kościoła dla powstania „Solidarności”. Jednocześnie ukazywał rolę robotników Wybrzeża i Śląska dla powstania związku.

Zgodnie z procedurą odbyło się głosowanie, czy nad zgłoszonymi propozycjami ma pracować Komisja Uchwał i Wniosków. Odbyło się głosowanie. Za wnioskami, aby pracować nad dalszymi tekstami uchwał, głosowała większość delegatów.

Następnie zgłoszono jeszcze jeden wniosek formalny – Andrzeja Sobieraja z Regionu Radomskiego, który zgłosił również projekt uchwały dot[yczącej] KOR. Projekt różnił się od poprzedniego tym, że zaprzecza powstaniu „Solidarności” na bazie KOR.

Prowadzący obrady zwrócił się o przekazanie tekstu do Komisji Uchwał i Wniosków. Po tym zabrała głos przedstawicielka Komisji Mandatowej, nie dokończyła przemówienia, gdyż [zasłabł] mający po niej zabrać głos z repliką na temat projektu uchwał dot[yczących] KOR – Jan Józef Lipski. Zaszła konieczność wezwania pogotowia. Po tym fakcie, po odśpiewaniu hymnu, obrady zakończono.

O godz. 13.00 odbyła się południowa konferencja prasowa. Obecni na niej byli: Jerzy Buzek, Kazimierz Świtoń, Aleksander Małachowski i Andrzej Rozpłochowski. Na uwagę zasługują zwłaszcza:

– wypowiedź Rozpłochowskiego, który stwierdził, że płaszczyzną dla wszystkich członków „Solidarności” jest działanie przeciwko totalitarnej władzy. Trzeba rozbić trójwładzę polityczną, gospodarczą i indoktrynacyjną, którą obecnie państwo posiada. Ponadto stwierdził, że władza ustępuje tylko przed siłą. Górnicy uważają, że gabinetowe rozwiązania nie mogą ich zadowolić. Niezastosowanie siły strajku przeciwko aresztowaniu Arenta w perspektywie przyzwyczaiłoby władzę do powolnego aresztowania po kolei po kilku ludzi, bez żadnych reakcji ze strony robotników. A w efekcie doprowadziłoby to do rozłożenia związku;

– kolejnym tematem konferencji była wypowiedź Świtonia o incydencie w Szczygłowicach. Uważa on, że to jest prowokacja. Władze chcą rozbić „Solidarność” poprzez strajki w kopalniach. Mówił on, że obecnie trudno na Śląsku zatrzymać strajki. Społeczeństwo Śląska przeszło ze skrajności w skrajność, np. rok temu w ogóle nie chcieli strajkować.

O godz. 18.00 odbyła się w Centrum Prasowym Zjazdu kolejna konferencja prasowa. Obecni na niej byli: Onyszkiewicz, Bujak, Gwiazda, Fijałkowski, Modzelewski i Frasyniuk.

Na początku padło pytanie związane z wystąpieniem Wałęsy. Chodziło o zaginione maszyny poligraficzne i zaginione pieniądze. Odpowiadał Gwiazda. Powiedział, że kiedy raz robiono bilans ziemi w PGR-ach, to okazało się, że zginęło 1,5 województwa: chodziło o zawyżenie wydajności i każdy chował tę ziemię. W „Solidarności” kiedyś wydawano maszyny bez ewidencji, dziś nikt nie chce przyznać się, że ma ich więcej, bo nie otrzyma nowych. Onyszkiewicz stwierdził, że w pewnym okresie działalności przewalały się przez biura związku tłumy ludzi uczciwie działających, ale byli też tacy, którzy przychodzili służbowo lub zawodowo. To stwierdzenie wywołało uśmiechy wśród obecnych. Były też włamania.

W czasie konferencji kilkakrotnie pytano Gwiazdę o jego konflikt z Wałęsą. Za każdym razem wymig[iw]ał się od odpowiedzi.

Kolejne pytanie dotyczyło [kwestii], czy gdyby Polska żyła w izolacji politycznej, to jaki system gospodarczy byłby lepszy: menadżerski czy samorządny. Odpowiedzi: Bujak – menadżerski. Gwiazda – istotna jest samodzielność przedsiębiorstw, to ważniejsze niż samorząd. Modzelewski – najważniejsza jest publiczna własność produkcji. Dyrektor w naszym systemie politycznym musi komuś podlegać – albo władzy centralnej, albo samorządowi.

Pytanie do wszystkich: czy nie za wiele podczas zebrań podejrzliwości wszystkich do wszystkich? Odpowiedzi: Frasyniuk – osobiste sprawy przenosimy na teren ogólny, anse personalne miną po wyborach. Bujak – to cecha wszystkich zebrań od góry do dołu. Ten problem to raj dla socjologów.

[f] powiedział, że jest psychoza infiltracji ze strony SB, o czym się wielokrotnie mówi w kuluarach.

Pytanie: tych za stołem nazywa się ekstremistami „Solidarności” – czy to komplement, czy określenie pejoratywne? Odpowiedzi: Bujak – to mi pomaga, bo mogę być liberalny w ciężkiej sytuacji, np. strajku, kiedy nawołuję do jego przerwania, to wierzą mi. Władze ukuły ten termin ze względu na moje widzenie celów i próby konsekwentnego ich realizowania. Gwiazda – to przyczynek do dyskusji o reformowalności systemu. Kiedyś to nazwano, że to był karzeł reakcji, potem siła antysocjalistyczna, teraz tylko ekstremista, to brzmi niemal pieszczotliwie ze strony władzy.

Modzelewski – powiedział na temat różnic programowych w kierownictwie. Ruch o takim charakterze nie może mieć wspólnego programu politycznego, bo to jest cecha partii. Narzucenie go jest niemożliwe i niedopuszczalne. Program „Solidarności” oparty na negacji był tym, co łączyło dotychczas. Teraz program musi być pozytywny, ale też dla wszystkich do przyjęcia. W dyskusji nad programem będą skłonności do zapisu celów maksymalistycznych, stąd podział na fundamentalistów i pragmatyków. Jestem przeciwny wypowiedzeniu papierowej wojny rynkowej, to nie przyniesie realnych korzyści, natomiast może przynieść realne groźby. Możliwa natomiast jest przebudowa życia publicznego na bazie samorządności społecznej. Próba ogłoszenia żądania pięcioprzymiotnikowych wyborów do sejmu jest zerwaniem porozumień gdańskich. Taką wojnę, żeby ogłosić, to trzeba mieć szansę zwycięstwa, a tej szansy nie ma. Nasza władza dalej funkcjonuje, ma policję, armię i propagandę. Jest tylko nieskuteczna w zarządzaniu działaniami gospodarczymi, ponieważ jest niezreformowana i nie nadąża za gwałtownym rozwojem swobód demokratycznych. Jedynie możliwa jest zmiana sprawowania władzy i do tego możemy dążyć. Tylko że siły zachowawcze we władzy uznają ten program za zamach na władzę.

W czasie konferencji był też głos dziennikarki, która zarzuciła Onyszkiewiczowi, że w trakcie codziennego przeglądu prasy na sali obrad manipuluje, dobierając informacje, szczególnie z prasy zachodniej, odpowiadające związkowi.

[…]g

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 7, k. 3–25, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika. Obok odręczny dopisek Tow[arzysz] Burak, tow[arzysz] Żaczek, 8 X [19]81 r.

b–b Wpisano odręcznie.

c–c W oryginale na własne cele.

d Pominięto fragment dotyczący prac nad uchwałami poświęconymi Komitetowi Porozumiewawczemu Stowarzyszeń Twórczych, osobom niepełnosprawnym oraz kwestii ordynacji wyborczej.

2 Brak bliższych danych.

3 Bogdan Hełka (ur. 1946 r.) – inżynier mechanik; pracownik Biura Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego Oddział w Opolu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD Gdańsku; po delegalizacji związku kolporter wydawnictw niezależnych; 24 VII 1972 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Opolu pod nr. 17764 jako TW ps. „Wroński”; 31 VII 1973 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-4443 z powodu odmowy współpracy; 1985–1987 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Opolu w ramach KE krypt. „Taksówkarz”, 1987–1989 przez Wydział V WUSW w Opolu w ramach SOR krypt. „Księgarnia”. Zob. karty E-14, E-14-B dot. B. Hełki z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW.

e W oryginale Niezgodka.

f Słowo nieczytelne.

g Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z meldunkami nr 22 i 23 z 30 IX 1981 r. Zob. dokumenty nr 160 i 161 – AIPN, 0236/243, t. 2, k. 152–163 oraz AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 138–141.

Nr 196

1981 październik 5, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Oskar” sporządzona przez inspektora Sekcji 3 Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Ryszarda Szymeckiego dotycząca działalności Niezależnego Zrzeszenia Studentów UG w związku z I Krajowym Zjazdem Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, 5 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a2a

Notatka służbowa ze spotkania

z TW ps. „Oskar” odbytego w dniu 5 bm.b

W czasie spotkania TW przekazał mi materiały, jakie zakupił, przebywając przed gmachem „Olivii” w dniu 4 bm. W dniu 4 bm. spotkał na terenie parkingu „Olivii” działacza NZS UG Tomasza Bedyńskiego¹, który poinformował go, że wspólnie z Aliną Żulpo², Barbarą Hejcz, Maćkiem Płażyńskim³ i Markiem Sadowskim przebywa na zjeździe „Solidarności”, reprezentując uczelnianą organizację NZS. Bedyński w rozmowie z TW stwierdził, że po zakończeniu zjazdu „Solidarności” NZS wznowi działalność na UG. Do najważniejszych spraw, jakie aktyw NZS podniesie w najbliższym czasie, należeć będą: walka o ustanowienie niezależności szkoły wyższej i organizacji studenckich w nieuchwalonej jeszcze przez sejm ustawie o szkolnictwie wyższym, reaktywowanie działalności Uczelnianego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania (który zdaniem Bedyńskiego przestał na UG odgrywać znaczącą rolę) oraz podniesienie rangi NZS i rozszerzenie szeregów NZS UG poprzez akcje propagandowo-informacyjne, wykłady TKN i własne, utworzenie własnych księgarni i biblioteczek wydawnictw niezależnych. Do głównych zadań NZS będzie należało osłabienie znaczenia i wpływów SZSP w środowisku studenckim oraz zapewnienie NZS bezpośredniego wpływu na władze uczelni.

W celu ustalenia ściślejszego planu działania NZS na UG aktyw tej organizacji w połowie października zbierze się na oficjalnej naradzie. Od listopada rozpocznie się kampania wyborcza do władz NZS, w związku z upływem kadencji i faktem ukończenia studiów przez niektórych aktywistów. Wg rozeznania TW niektórzy absolwenci UG posiadający rodowód NZS chcieliby podjąć pracę w MKZ NSZZ w Gdańsku, np. w redakcji BIPS, tak jak ich kolega Donald Tusk, współpracujący już z L[echem] Bądkowskim. Jak wynika z przeprowadzonego przez TW rozpoznania, w środowisku akademickim UG brak aktualnie działalności jakiejkolwiek organizacji studenckiej, co spowodowane jest tym, że rok nauki dopiero się rozpoczął i trwa okres wstępny, organizacyjny. Z ustaleń „Oskara” wynika, że „Solidarność” mimo trwania zjazdu związku nie prowadzi na terenie uczelni jakiejś oderwanej, szerszej akcji propagandowej. Z rozmów ze studentami TW wywnioskował, że wybór Wałęsy na przewodniczącego spotkał się ze spokojnym przyjęciem środowiska akademickiego. Również przebieg zjazdu nie spotyka się z większym niż normalnie przejęciem przez to środowisko. Brak więc w środowisku UG napięcia.

Zadania dla TW

Nadal aktualne zadania rozpoznawania i kontrolowania środowiska studenckiego UG. Główną uwagę zwracać na aktyw NZS UG: ustalić jego plany, koncepcje działania. Wejść do maksymalnej ilości zespołów kierowniczych tej organizacji. Ustalać nadal proces tworzenia przez NZS swoich księgarni, punktów kolportażu itp.

Uwagi

Z uzyskanych inf[ormacji] wynika, że aktyw NZS UG ma poczucie siły i sprawności, stąd wynikają jego zamierzenia objęcia wpływem i dominacją całości środowiska studenckiego. TW „Oskar” nadal wykonuje zadania na terenie obiektu oraz chwilowo kontroluje otoczenie „Olivii” w celu ustalenia, czy przebywają tam studenci i jakie działania prowadzą (co sprzedają czy kolportują, jak się wypowiadają itp.).

Przedsięwzięcia

Uaktywnić pozostałe źródła z terenu UG w kierunku objęcia kontrolą jak najszerszej reprezentacji aktywu NZS na terenie wszystkich wydziałów UG. Wykorzystać inf[ormację] w sprawie „Mrowisko” – meldunek oper[acyjny].

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka pracy TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Mrowisko”

Egz. nr 3 – Sekcja 1

Opr. RS/ND

Insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III

(–) ppor. Ryszard Szymecki

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 146, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Obok odręczny dopisek Sek[cja] 3, 8 X [19]81 [r.].

1 Tomasz Bedyński (1952–2016) – filolog polski; student UG, członek władz krajowych NZS; 1990–1994 wiceprzewodniczący Rady Miasta Gdańska, w 1992 r. twórca i pierwszy dyrektor Nadbałtyckiego Centrum Kultury w Gdańsku; 18 X 1982 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Gdańsku jako OZ; 6 V 1983 r. przerejestrowany na TW ps. „Paweł”; przekazany na kontakt Wydziału III-1 WUSW w Gdańsku; 31 V 1985 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-22047 z powodu niechęci TW do współpracy, nie zachowały się; 1986–1990 rozpracowywany przez Inspektorat 2/Wydział Studiów i Analiz WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. „Ośmiornica”. Zob. karta Mkr-2 dot. T. Bedyńskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

2 Alina Żulpo (ur. 1959 r.) – studentka UG; 13 IX 1981 r. członek Prezydium Tymczasowego Komitetu Założycielskiego NZSP UG; członek NZS; 1980–1982 rozpracowywana w ramach SOS krypt. „Płotka”.

3 Maciej Płażyński (1958–2010) – prawnik, polityk; członek RMP i NZS; w listopadzie 1981 r. koordynator strajku solidarnościowego na UG; 1983–1990 kierownik Spółdzielni Pracy Usług Wysokościowych „Świetlik”; drukarz i kolporter wydawnictw niezależnych; od 1987 r. prezes Klubu Myśli Politycznej im. Lecha Bądkowskiego; w 1989 r. współzałożyciel Kongresu Liberałów; 1990–1996 wojewoda gdański; 1997–2005 poseł na Sejm RP (1997–2001 marszałek sejmu); współzałożyciel PO (w 2003 r. odszedł z partii); 2005–2007 senator; 10 IV 2010 r. zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Maciej_P%C5%82a%C5%BCy%C5%84ski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 197

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: b5b X 1981 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, identyfikator: 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i zw[iązków] do prowadzenia negatywnej działalności politycznej. Kod informacji: 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej przez organizatorów i delegatów I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku do prowadzenia negatywnej działalności informuję o dalszych ustaleniach.

[…]c

II. W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Po szóstym dniu obrad najczęściej komentowanym tematem wśród delegatów, jak i zaproszonych gości była prezentacja kandydatów na przewodniczącego związku. Jako pierwszy występował Jurczyk, który przedstawił się jako przedstawiciel robotników, człowiek skromny i oddany sprawie. Jego wystąpienie ocenione zostało bardzo pozytywnie. Kolejno występowali: A[ndrzej] Gwiazda, L[ech] Wałęsa, J[an] Rulewski. Oceny tych wystąpień wypadały najwyżej dla Jurczyka, a najgorzej dla Wałęsy i Gwiazdy.

Poszczególnych kandydatów określano jako: Jurczyk – skromny działacz robotniczy, Wałęsa – polityk, demagog, Gwiazda – intelektualista o niesprecyzowanym programie, Rulewski – poeta marzyciel.

[…]d

3. Z jednoźródłowej informacji wynika, że J[an] Rulewski skierował do „ekspertów” NSZZ „Solidarność” dwie rezolucje. Jedna z nich dotyczy utworzenia federacji państw europejskich, w których czołową rolę odgrywałyby Francja i Polska. Druga dotyczy stosunku do ZSRR, który ma być traktowany jako państwo imperialistyczne, w którym należy widzieć partykularne interesy poszczególnych narodów oraz robotników jako klasę, a w żadnym wypadku nie należy rozmawiać z partią i rządem radzieckim.

4. W nawiązaniu do wczorajszego czterogodzinnego strajku ostrzegawczego w PZF „Polfa” w Starogardzie Gdańskim informuję, że strajk właściwy został proklamowany na 15 października br. W dniu wczorajszym zakład wizytowali przedstawiciele Zarządu Regionu Gdańsk. Zarząd Regionu w dniu dzisiejszym wystosował do ministra przemysłu chemicznego pismo, w którym m.in. wskazuje się na przyczyny strajku ostrzegawczego i stwierdza się, [że] na niektórych stanowiskach pracy warunki są b[ardzo] trudne. Jedynie załatwienie postulatów załogi może być podstawą odwołania strajku, który R[egion] Gdańsk będzie traktować jako walkę o poprawę warunków pracy w tym konkretnym zakładzie, a nie w całej branży.

5. Dużo kontrowersji wśród ekspertówe, obserwatorów i gości zjazdu wywołało wystąpienie doc. Kurowskiego na temat reformy gospodarczej. Program ten komentowany jest jako bardzo ryzykowny i duża ilość osób wypowiada się, że jest on nie do przyjęcia. Kurowski, przedstawiając swój program, nie powiedział jednak, jakim kosztem zamierza go zrealizować i jakie będą skutki w przypadku, gdyby się nie powiódł. Jeden z obserwatorów z angielskiej centrali związkowej określił Kurowskiego jako „bardzo niebezpiecznego człowieka”. Nie ma również zgodności co do pozostałych programów. Przeważa opinia, aby wszystkich ekspertów od reformy gospodarczej zebrać razem, aby sprecyzowali konkretne kierunki działania.

6. Delegat [z] Ostrowca Świętokrzyskiego, Andrzej Dudek², czyni usilne starania o zaproszenie zaraz po zjeździe do Ostrowca L[echa] Wałęsy, M[ariana] Jurczyka i Z[bigniewa] Bujaka, ewentualnie J[ana] Rulewskiego w celu odbycia spotkań w miejscowej delegaturze. Spotkania te mają na celu odparcie ataków branżowców na „Solidarność”, jako że w Ostrowcu działa Krajowe Centrum Porozumiewawcze Związków Branżowych, przed którym A[ndrzej] Dudek czuje respekt.

7. Patrycjusz Kosmowski – przewodniczący Zarządu Regionalnego Podbeskidzie zdecydowanie negatywnie ocenia działaczy KSS „KOR”, gdyż uważa, że grupa ta jest opanowana przez osoby pochodzenia żydowskiego. Pozytywnie natomiast ocenia linię postępowania proponowaną przez KPN. Nawiązał on kontakt z przedstawicielem centrali związkowej z Belgii, osobą, która zna doskonale język polski. Osobnik ten w trakcie spotkania z przedstawicielami Regionu Podbeskidzie dużo mówił na temat działalności KSS „KOR” w Belgii. Krytycznie ocenił dotychczasową działalność przedstawicieli tej organizacji w Belgii, gdzie zajmowali się oni jedynie sprzedażą broszur antysocjalistycznych szkalujących Polskę, jej ustrój oraz władzę konstytucyjną. Delegaci po tym spotkaniu wypowiadali się również bardzo krytycznie o działaczach KOR, podkreślając, że nawet w czasie trwającego zjazdu zamieszkują oni w najlepszych hotelach, zaopatrują się w alkohol i inne artykuły w Pewexach. Stać ich na to, gdyż posiadają konta w bankach zagranicznych.

8. Przedstawicieli KZ ZZ FMO traktuje się przychylnie. Niemniej jednak spotyka się wiele głosów, że nie zyska on poparcia na zjeździe, przede wszystkim z uwagi na ogólne przekonanie, że MO nie może mieć związków zawodowych.

9. A[ndrzej] Zając z Regionu Podbeskidzie w dniu 1 X 1981 r. opuścił zjazd, udając się do Bielska-Białej. Jak się wyraził, „jedzie przygotować delegatom z Bielska odpowiednie przyjęcie, aby członkowie docenili ich trud i ciężki wysiłek na zjeździe”. W ślad za jego wyjazdem Szostakowska³ wysłała teleks do Regionu Podbeskidzie, w którym informuje o nieodpowiedzialnej postawie A[ndrzeja] Zająca oraz zaleca podjęcie wszelkich środków w kierunku neutralizacji działań wymienionego.

10. Występuje już ogólne zmęczenie delegatów i stopniowe wyczerpywanie się funduszy przeznaczonych na wydatki związane ze zjazdem. W rozmowach wśród delegatów podkreśla się, że jak dotychczas to konkretne robotnicze wypowiedzi i wnioski delegatów przerywa się różnego rodzaju wypowiedziami ekspertów. Wypowiedzi te brozwadniająb tok myślenia i nie wnoszą nic konkretnego poza ewentualnym fizycznym zaprezentowaniem swojej osoby. Ponadto przedłuża to dyskusję i negatywnie wpływa na nie najlepsze nastroje wśród delegatów wywodzących się ze środowiska czysto robotniczego, którzy są przeciwni prowadzeniu tego typu dyskusji.

11. Obrady zjazdu „Solidarności” załoga „Bimetu” śledzi z dużym zainteresowaniem. W większości poruszana problematyka na zjeździe jest w pełni aprobowana. Również rząd i stanowisko Radiokomitetu są ostro krytykowane za brak transmisji telewizyjnej ze zjazdu. Niewyrażenie zgody na obsługę zjazdu przez ekipę „Solidarności” świadczy o słabości rządu, który kłamliwą informacją w środkach masowego przekazu podważa zasługi „Solidarności”. Panują opinie, że „Solidarność” wcześniej czy później wywalczy dostęp do telewizji.

12. W środowisku pracowników UG panuje przekonanie, że większość społeczeństwa pragnie spokoju w kraju, unormowania stosunków między „Solidarnością” a rządem, ludzie bowiem po prostu zaczynają obawiać się o swój los i los swoich bliskich.

13. W dniu 2 X 1981 r. Prezydium Zjazdu otrzymało kartkę pocztową z pozdrowieniami od przedstawicieli związków zawodowych w Czechosłowacji. Delegaci przyjęli to z zadowoleniem i wiarą w rozprzestrzenianie się ruchu związkowego „Solidarności” na kraje demokracji ludowej.

14. W dniu 1f X 1981 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli KPN i żony Moczulskiego z przedstawicielami PPD. Na spotkaniu tym ustalono, że utrzymane zostaną dalsze kontakty w celu skoordynowania wspólnych działań, m.in. w aspekcie wyborów do rad narodowych.

15. Dnia 2 X 1981 r. stwierdzono kolportaż około 50 publikacji wśród uczestników zjazdu. Składają się na nie m.in. publikacje Biura Prasowego Zjazdu NSZZ „Solidarność” w postaci biuletynów, serwisów informacyjnych, materiałów zjazdowych (uchwały, sprawozdania, relacje z przebiegu obrad oraz listy i oświadczenia organizacji sympatyzujących z NSZZ „Solidarność”):

– publikacje zarządów regionalnych w postaci biuletynów;

– wydawnictwa, oświadczenia i apele różnych organizacji wydawane przy okazji trwania I KZD.

[…]g

W dniu 2 X 1981 r. odzyskano operacyjnie ok. 200 egz. rozprowadzanych materiałów.

III. W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

Część popołudniową siódmego dnia obrad otworzył Onyszkiewicz, odczytując echa zjazdu w publikacjach krajowych i zagranicznych. Następnie prowadzący przedstawił orędzie biskupa gdańskiego, w którym autor nawołuje uczestników zjazdu do powagi, odwagi, ale i do rozwagi.

Z kolei przedstawicielka Komisji Mandatowo-Wyborczej poruszyła sprawy formalne, a reprezentant Komisji Programowej wnioskował do zjazdu o kontynuowanie dyskusji programowej aż do jej wyczerpania, aby dać możliwość wypowiedzi wszystkim dyskutantom mogącym wnieść istotne elementy do ostatecznej wersji programu.

Jednocześnie przedstawiono protest Michała Orliczah z Jeleniej Góry, domagającego się przywrócenia dyskusji na dotychczasowych zasadach oraz opracowania konkretnego, jasnego programu z myślą o szeregowych członkach „Solidarności”. Podobny wniosek formalny przedstawił[a] Pytlak⁴ z Gorzowa.

[…]i

Kolejny dyskutant, Romaszewski, nawiązując do odczuwanego przez społeczeństwo braku praworządności, postulował o zapewnienie równości wobec prawa wszystkim obywatelom oraz instytucjom państwowym i politycznym poprzez dokonanie niezbędnych poprawek w Konstytucji PRL. Wspomniał, że istnieją kraje, które ratyfikowały tzw. protokół fakultatywny Międzynarodowego Paktu Praw Człowieka i Obywatela. Obywatele tych państw mogą składać do międzynarodowego ciała skargi o nieprzestrzeganief praw człowieka i obywatela.

Lech Kaczyński z zespołu politycznego zjazdu złożył delegatom sprawozdanie co do programu politycznego i grupy fundamentalistycznej. Jednomyślność grup była w zakresie działania związku, określając, że nie może on być czystym ze względu na system wszechwładzy. Jednomyślnie zespół przyjął projekt wprowadzenia autentycznego samorządu terytorialnego dwuszczeblowego – na szczeblu podstawowym i wyższym, odpowiednim do województwa, i wyższymf, samorządu, który będzie pochodził z wolnych, demokratycznych wyborów.

[…]i

Po ogłoszeniu wyników wyborów na przewodniczącego KKP wystąpił Lech Wałęsa, który podziękował za obdarzenie go zaufaniem i obiecał kierować związkiem zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez zjazd. Następnie ogłoszono przerwę w obradach do godz. 20.00.

O godz. 19.00 w Centrum Prasowym odbyła się konferencja prasowa. Przybyli na nią J[anusz] Onyszkiewicz oraz Jurczyk, Wałęsa, Rulewski. Gwiazda nie przybył, gdyż – jak tłumaczono – nie można go było odszukać. Sala była wypełniona po brzegi. Uczestniczyło w konferencji z 500 dziennikarzy. Trwała 1,5 godziny. Zadawano wiele pytań, zarówno na kartach, jak i bezpośrednio. Najwięcej pytań kierowano do Wałęsy, który odpowiadał na nie w swoim starym stylu. Zawierały one szereg ogólników, porównań i potocznych stwierdzeń. Pytano m.in. Rulewskiego, dlaczego przegrał. Odpowiedział, że delegaci wystraszyli się urojonego, papierowego tygrysa rosyjskiego. Poinformował również, że niektórzy delegaci otrzymywali listy, w których straszono ich przed Rulewskim.

Pytanie do Wałęsy: co teraz zrobi z Rulewskim? Odpowiedział, że będzie on pracował, ale musi wiedzieć, że ten słoń (pomylił z tygrysem) istnieje, dlatego nie należy na niego krzyczeć, tylko tak robić, żeby był miły.

Kolejne pytanie: czy Rulewski zmieni pogląd na ZSRR?

Odpowiedź jego, że zmieni, nawet będzie tańczył kozaka – stwierdził – o ile ZSRR zmieni stosunek do nas.

Zapytano też o fakt taki, że Rulewski podarował Wałęsie jedną książkę. Pytano, jaka to była książka. Odpowiedział, że było to dzieło Aj[lana] Bullocka „[Hitler.] Studium tyranii”.

Na to Wałęsa odpowiedział, że polityki się nie mówi, tylko robi.

Następnie zapytano m.in. Jurczyka, za co on zdobył popularność. Za niego odpowiedział Wałęsa, że za premiera Rakowskiego.

Zapytano także Rulewskiego, dlaczego tak nie lubi ZSRR. Odpowiedź – moja wypowiedź to nie atak na ZSRR, to obronak ZSRR.

Na końcu Wałęsę spytano, czy w najbliższej przyszłości będzie rozmawiał z w[i]cepremierem Rakowskim. Na to pytanie za niego odpowiedział Rulewski. Stwierdził, że w[i]cepremier Rakowski jest w stanie strajku i nie chce rozmawiać ze związkami zawodowymi.

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

Obrady sesji wieczornej wznowiono o godz. 20.05 odczytaniem tekstu uchwały od Komisji Zakładowej PAN w Krakowie skierowanej do I KZD NSZZ „Solidarność”. Z dokumentu tego wynika, iż w ostatnim okresie czasu rozpętany został przez środki masowego przekazu atak na NSZZ „Solidarność”. Taka postawa wskazuje, że władze skłonne są do konfrontacji ze społeczeństwem. Treść tego oświadczenia wzywa władze do wejścia na drogę porozumienia ze społeczeństwem.

W dalszej części obrad Mariusz Świontkowski⁵ relacjonuje sytuację, jaka zaistniała w związku z blokadą eksportu artykułów żywnościowych. Ww. stwierdził, iż związkowi nie chodzi o paraliżowanie eksportu i polityki handlu zagranicznego, a blokada portów traktowana jest jako jeden ze związkowych instrumentów walki o społeczną kontrolę i dostęp do informacji o podziale środków żywności. Kwestionowane są dane statystyczne podawane w telewizji, iż za wyeksportowanie 1 kg mięsa Polska będzie miała możliwość zakupu trzykrotnie więcej mięsa gorszego gatunku. Mówca przytacza przykład, iż wyeksportowano 82 tys. ton mięsa, a importowano 47 tys. ton mięsa i 42 tys. ton smalcu.

Kończąc swoją wypowiedź, wymieniony oświadcza, iż związek winien dążyć do uzyskania rzetelnych i wiarygodnych informacji o rzeczywistych kosztach eksportu.

W dalszej części obrad odczytany został list sekretarza generalnego Krajowej Rady Węgierskich Związków Zawodowych skierowany do L[echa] Wałęsy. Z treści tego listu wynika, iż węgierskie związki zawodowe negatywnie ustosunkowują się do posłania skierowanego do wszystkich ludzi pracy Europy Wschodniej. Powyższe traktowane jest jako ingerencja w wewnętrzne sprawy narodu węgierskiego.

Po powyższym zostaje odczytana odpowiedź Lecha Wałęsy, z której wynika, iż prawdziwe oblicze związku można by ocenić, uczestnicząc w zjeździe, oraz że „Solidarność” jest związkiem ludzi pracy wyrosłym z buntu przeciw niesprawiedliwości, bezprawiu i kłamstwu.

Następnie następuje dyskusja na temat trybu wyborów członków KKP. Ustalono, aby członkowie zgłaszali pomysły do Komisji Mandatowej, co pozwoli wybrać wariant optymalny.

W dalszej części obrad zabrał głos A[ndrzej] Gwiazda na temat: „Związek a życie publiczne”.

Stwierdził, iż tematem dominującym jest stosunek związku do PZPR. Z wypowiedzi jego wynika, iż jeśli związek ma reprezentować interesy ekonomiczne wszystkich członków, to nie może mieć stosunku do żadnej partii oraz winien mieć wolność słowa i wolność głoszenia poglądów.

Jerzy Jastrzębowski z Mazowsza poruszył temat dostępu związku do środków masowego przekazu. Uważa temat ten za kluczowy w rozmowach z rządem. Krytycznie ocenia argumenty rządowe w postaci: „Chcecie dostępu do RiTV, to znaczy chcecie władzy”. Oświadcza, iż jeżeli w najbliższym czasie temat ten nie zostanie uregulowany, może dojść do tragedii.

[…]i

[IV.] Ponadto uzyskano szereg następujących informacji dot[yczących] dyskusji kuluarowych oraz opinii i przedsięwzięć realizowanych przez różne powszechnie znane osoby uczestniczące w I KZD:

1. Z uzyskanych informacji wynika, że znaczna część delegatów Regionu Bydgoskiego wyraża swoje zadowolenie z wyników wyborów przewodniczącego KKP, a szczególnie w związku z dotkliwą porażką J[ana] Rulewskiego.

J[an] Rulewski przyjął wyniki wyborów z dużym zdenerwowaniem, a dodatkowym szokiem dla niego była postawa części delegatów jego regionu, których przedstawiciel Lech Winiarski, gratulując Wałęsie w obecności Rulewskiego, powiedział, że Region Bydgoski stawiał od początku na Wałęsę.

J[an] Rulewski, udzielając wywiadu po ogłoszeniu wyników wyborów, stwierdził, że jest to dla niego klęska i ma pretensje tylko do siebie, że zgodził się kandydować. Wybór Wałęsy uznał za klęskę narodową, nazywając go „sprzedawczykiem”. Poinformował, że będzie kandydował w wyborach do Prezydium KKP.

Na pytanie, jak będzie układała mu się współpraca z Wałęsą, odpowiedział: „Niech Lechu sam się martwi, jak się do mnie dostosować. Związek jest przegrany. Lechu będzie miał sekretarki, biura, samochody, ale nie będzie merytorycznej działalności związku. Jestem przerażony…”.

2. Z jednoźródłowej informacji wynika, że w nocy dnia 1 bm. w hotelu „Novotel” odbyło się spotkanie, w którym uczestniczyli m.in.: Kuroń, Dymarski, Romaszewski, Nowak, Gruszczyński. Dyskutowano nad strategią działania aktywistów rozwiązanego KSS „KOR” i ich sympatyków.

W trakcie spotkania stwierdzono, że przewiduje się utworzenie Rządu Ocalenia Narodowego, którego premierem będzie K[azimierz] Barcikowski, a w[i]cepremierem Br[onisław] Geremek. Wyrażono przy tym obawę, czy Geremek ich nie „wyroluje”. Stwierdzono, że Wałęsa jest dla nich wygodny, a działacze i sympatycy KOR winni przenikać do władz „Solidarności”.

3. Z uzyskanej informacji wynika, że wybór Wałęsy został przez salę przyjęty owacyjnie.

Część delegatów odniosła się do wyniku wyborów w sposób manifestacyjny, wychodząc z sali. Gratulacje Wałęsie złożył M[arian] Jurczyk, natomiast nie uczynili tego Rulewski i Gwiazda. Tuż po ogłoszeniu wyników głosowania w kuluarach zjazdu spotkali się Gwiazda, Rulewski i Bujak. Doszło między nimi do ostrej wymiany zdań.

4. Z uzyskanej informacji wynika, że duża część delegatów uważa, iż wygrana Wałęsy jest przede wszystkim przegraną Gwiazdy i Rulewskiego.

Jednakże Gwiazda sądzi, iż nie został wybrany dlatego, że nie zaakceptowała go sala, a obecnie otrzyma satysfakcję w postaci wyboru do KKP. Podobnie myśli Rulewski.

Z informacji tej wynika także, że Bujak nie ubiega się o stanowisko w[i]ceprzewodniczącego KKP. Zamierza on zająć taką pozycję, która dawałaby mu szansę jakl najlepszego przygotowania się do następnych wyborów.

5. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że Gil z Regionu Małopolska w prywatnej rozmowie stwierdził, iż J[acek] Kuroń posiada bardzo dobre dotarcie do szefa gabinetu I sekretarza PZPR S[tanisława] Kani lub szefa sekretariatu I sekretarza, skąd otrzymuje poufne informacje.

6. W dniu 29 IX br. w „Posejdonie”, podczas kolacji z dziennikarzami zagranicznymi, B[ogdan] Lis wypowiadał się o różnych sprawach dot[yczących] zjazdu i wyborów. M.in. stwierdził, że na razie L[ech] Wałęsa jest kandydatem numer jeden. Wyraźnie podkreślił, że do czasu, bo przecież można go będzie zmienić, np. poprzez zwołanie zjazdu nadzwyczajnego po zaaranżowaniu nowej sytuacji w kraju.

7. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że L[ech] Wałęsa podpisał pismo zezwalające Przetakiewiczowi na zainstalowanie się w Nowym Jorku jako korespondentowi BIPS. Pismo to miało być wraz z innymi dokumentami „podrzucone” do podpisu Wałęsie.

8. W kuluarach zjazdu rozchwytywane są publikacje zawierające wypowiedzi Bartczaka, Żmudziaka i Sierańskiego. Uważa się, że ich wypowiedzi mają na celu doprowadzenie do rozłamu pomiędzy MO i SB.

Mówi się także o fakcie przygotowywania specjalnych ulotek do funkcjonariuszy MO, apelujących o nierespektowanie zarządzeń zwierzchników i o rozsądek w momencie interwencji. łPonadto BIPS podał informację o sytuacji, jaka panuje w KW MO Gdańsk i podległych jej jednostkach, pochlebnie wyrażając się o funkcjonariuszach MO, natomiast skrytykował SBł.

9. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że jeden z pracowników Biura Organizacyjnego Zjazdu stwierdził, że może uzyskać informacje, jacy pracownicy SB „pracują przy zjeździe, ale to kosztuje”.

10. Ruch Młodej Polski wyszedł z propozycją do Kręgu Harcerskiego im. Małkowskiego odnośnie [do] edukacji młodzieży w szkołach ponadpodstawowych przy pomocy pisma „Bratniak” i innych czasopism Niezależnej Oficyny Wydawniczej. Ponadto z niepotwierdzonych informacji wynika, że działacze RMP i KPN noszą się z zamiarem zorganizowania wiecu w Gdańsku pod pomnikiem Sobieskiego lub Poległych mStoczniowcówm.

11. Z niepotwierdzonych informacji dot[yczących] poczynań niektórych aktywistów ugrupowań antysocjalistycznych wynika, że:

– J[acek] Kuroń stwierdził, że jego ruch dążyć będzie do totalnej konfrontacji z władzą, nawet zbrojnej;

– Macierewicz powołał organizację „Honor i Ojczyzna”. Ma to być organizacja narodowa z odchyleniem faszystowskim, zbliżona do KPN.

Z tej samej informacji wynika, że na tle tej uchwały wyrażającej podziękowanie dla KSS „KOR” doszło do:

– awantury i wyzwisk między delegatami Ziemi Łódzkiej. W jej wyniku z kandydowania do KKP zrezygnowali Janusz Kenic⁶ – inicjator kampanii przeciw KOR i B[enedykt] Czuma – z powodu szkalującego KOR artykułu w „Solidarności” Ziemi Łódzkiej;

– bójki między niektórymi delegatami Regionu Mazowsze w miejscu ich zakwaterowania.

Na tym tle ma być odwołany z funkcji rzecznika prasowego Niezgodzki.

12. Z jednoźródłowej informacji wynika, że przebywający na I KZD E[dmund] Bałuka w kuluarach zjazdu wypowiadał się, że nie podważa on sojuszu z ZSRR, lecz nie chce, by ZSRR był żandarmem wobec Polski. Sojusz taki na wypadek wojny jest konieczny, lecz w czasie pokoju obowiązywać musi niezależność polityczna i gospodarcza oraz stosunki oparte na wzajemnych korzyściach. Polska ma dużo inwestycji, a naród nie ma nic, nawet swojego rządu.

Stwierdził też, że zachwianie sytuacji w Polsce powoduje zakłócenia w NRD i Czechosłowacji, gdzie 1 I 1982 r. wprowadzone zostaną kartki na mięso.

Doprowadzić to ma, jego zdaniem, do wojny, w wyniku której nastąpi rozkład „Sowietów” i ustroju. To, że Polacy teraz się męczą, jest ich wkładem na rzecz naszych stosunków opartych na logice i ekonomice.

13. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że Prezydium Zjazdu w miarę swoich możliwości usiłuje ograniczyć możliwość częstych wypowiedzi członków i sympatyków KOR.

V. 1. Wybór L[echa] Wałęsy na stanowisko przewodniczącego NSZZ „Solidarność” oraz ostateczne ustalenie listy osób ubiegających się o wybór do KKP w istotnym stopniu wpłynęło na ukształtowanie się nowego układu sił i w nowym świetle postawiło problem szans wyborczych potencjalnych kandydatów do ścisłego kierownictwa związku. Wstępna charakterystyka tego układu obejmuje aktualnie następujące aspekty:

1.1. Stan nastrojów i ogólnego klimatu wśród delegatów:

– odnotowuje się pewne uspokojenie, spadek napięcia, ulgę wśród delegatów, co wywołane jest zakończeniem b[ardzo] denerwującej kampanii o stanowisko przewodniczącego związku;

– ma miejsce autentyczne zadowolenie znacznej części delegatów z faktu wyboru L[echa] Wałęsy, który mimo zróżnicowanych ocen i malejącego ostatnio poparcia uważany jest jednak przez nich za zwolennika, a nawet gwaranta utrzymywania linii umiarkowanej, niegrożącej otwartą konfrontacją z władzami;

– istnieje przekonanie części uczestników zjazdu, że do głosu w związku – w znacznie większym niż dotąd stopniu – dojdzie nurt robotniczo-pracowniczy, preferujący działania na rzecz poprawy warunków pracy i życia załóg robotniczych oraz całego społeczeństwa;

– część delegatów wyraża życzenie i przekonanie, że w związku ograniczone zostaną wpływy elementów radykalnych, opozycyjnych i „manipulujących” doradców.

Ten stan nastrojów i przewidywań nie znajduje jednak jeszcze pełnego poparcia w istniejącym układzie sił i sfer wpływów, które mogłyby być gwarantem ich szybkiego urzeczywistnienia. Pojawienie się tych tendencji świadczy jednak o istnieniu okoliczności, uwarunkowań i sił podatnych na ewentualny dialog społeczny z władzą. Problem ten należy w sposób przemyślany i aktywny, jednak wiarygodny i nienatarczywy, wykorzystywać nadal propagandowo. Takim inicjatywom sprzyjają:

1.2. Zmiany w układzie szans wyborczych i pozycji niektórych działaczy i aktywistów związku:

– wyeliminowanie z dalszej walki wyborczej na etapie „prawyborów” niektórych zwolenników radykalnych rozstrzygnięć, np. J[erzy] Stępień – Kielce, łAn[ndrzej] Zając – B[ielsko-]Białał, Lubieni[e]cki – Olsztyn itd.;

– „przepadek” w toku indywidualnych „przymiarek” niektórych przedstawicieli opozycji politycznej, m.in. J[an] Nowak (KOR) – Szczecin, Helebrand[t] (KOR) – Dolny Śląsk, Wo[iesław] Cichoń (KOR) – Toruń, Sonik (KOR) – Małopolska, Fi[r]lejczyk⁷ (KOR) – B[ielsko-]Biała, łJ[acek] Jerz (KPN) – Radomł, Frączek (KPN) – Region Śląsko-Dąbrowski, Huskowskip (KPN) – Dolny Śląsk itd.;

– uzyskanie wejść na listę kandydatów do KKP przez niektórych radykałów dopiero w wyniku różnorodnych zakulisowych zabiegów (zbieranie podpisów, podmiany lub rezygnacje osób, powtórne głosowanie, typowanie z sali itp.), np. Zb[igniew] Iwanów – Toruń, Lenkiewicz – Dolny Śląsk, J[erzy] Szulc – Dolny Śląsk, Kamrowski – Szczecin, Z[enon] Szachowicz – Zielona Góra itd.

1.2.1. Istotne ograniczenie liczebności elementów radykalnych i opozycyjnych w składzie osób ubiegających się o wejście do KKP – mimo oczywistej pozytywnej wymowy – nie może być jednak jednoznacznie traktowane jako trwała zmiana w układzie sił z następujących powodów:

– zauważalne jest całościowe i przypuszczalnie nieprzejściowe przesunięcie zainteresowań „Solidarności” w kierunku problemów ujmowanych szeroko i z płaszczyzny związku utożsamiającego się coraz powszechniej z ruchem społecznym upoważnionym do wkraczania w sferę działalności politycznej;

– pojawiła się na zjeździe znaczna liczba delegatów prezentujących w oficjalnych wypowiedziach negatywne, a często wręcz wrogie, antypartyjne i antyrządowe stanowisko – mimo że do niedawna nie byli oni uznawani za „radykałów”, np. J[anusz] Bałenkowskiq – Dolny Śląsk, T[adeusz] Waśniewski⁸ – Białystok, I[gnacy] Czeżyk – Lublin, R[yszard] Słowik⁹ – Częstochowa, J[an] Czarnecki¹⁰ – Bydgoszcz, Lr[eopold] Stawecki – Białystok, F[ranciszek] Łuczko – Pomorze Zachodnie, L[ongin] Malec¹¹ – Białystok;

– nasiliła swoją działalność w ostatnim czasie grupa członków i sympatyków KPN, rekrutujących się zarówno spośród delegatów, jak i innych uczestników zjazdu (J[acek] Jerz – Radom, T[eresa] Baranowska – [Region] Śląsko-Dąbrowski, K[rzysztof] Goławski – Mazowsze, J[akub] Chmielewski¹² – Płock, R[yszard] Kostrzewa – Łódź, T[adeusz] Jedynak i As[ndrzej] Rozpłochowski – [Region] Śląsko-Dąbrowski). Grupa ta nawiązała ścisłe współdziałanie z RMP (A[leksander] Hall, M[arian] Piłka, J[acek] Bartyzel);

– nadal aktywnie prowadzi swoją działalność – mimo zaistniałych „zakłóceń” – grupa związana z działaczami b[yłego] KSS „KOR”;

– stopniowo zwiększa zasięg swojego oddziaływania, głównie wśród grup inteligenckich przez przedstawicieli KOWzP i KPN, tzw. Klub Służby Niepodległości.

1.3. Kampania wyborcza do KKP

Trwa aktualnie nadal silna walka wyborcza, w której uczestniczą wszystkie regiony zabiegające o wejście w takie układy, które umożliwiłyby im wprowadzenie największej liczby swych przedstawicieli. Sytuacja taka stawia w uprzywilejowanej sytuacji regiony dysponujące zarówno dużą liczebnością delegatów, jak i znaczną „siłą przebicia” i autorytetu przywódców.

Określone preferencje dla niektórych regionów mogą również wynikać z tworzonych „kuluarowo” międzyregionalnych bloków wyborczych popierających przede wszystkim uzgodnionych kandydatów, głównie z własnych regionów. Wydaje się w tym względzie oczywiste, że małe regiony, zamierzając wprowadzić swych przedstawicieli do KKP, muszą być przygotowane do określonych koncesji na rzecz potężniejszych regionów.

1.3.1. Posiadane aktualnie rozpoznanie wskazuje, że największe szanse przeforsowania swoich kandydatów do KKP mają regiony najlepiej zorganizowane i utrzymujące rozległe kontakty z innymi poprzez swe służby informacyjne, szkoleniowe oraz działalność organizacyjną.

Istotnym elementem tak rozumianej gotowości wyborczej jest również umiejętność utrzymania jedności i dyscypliny wyborczej delegatów. Wydaje się, że w chwili obecnej – mimo istniejących rozbieżności – największą dyspozycyjność w tym zakresie osiągnęły regiony:

– Mazowsze,

– Dolny Śląsk („wyciszono” istniejący podział między delegatami makroregionu),

– Gdańsk,

– Region Śląsko-Dąbrowski (podział grupowy zostanie chyba podporządkowany nadrzędnym interesom regionu, który mimo swej liczebności i znaczenia nie zdołał dotychczas przejawić swej aktywności w stopniu zadowalającym zarówno delegatów, jak i wyborców. Wybory do KKP są tą szansą, której niewykorzystanie może odbić się niekorzystnie na stanie nastrojów w regionie i stosunku do jego kierownictwa. Świadomość tego mają niewątpliwie delegaci. Wskazane jest jednocześnie rozważenie, czy ograniczenie wpływów i efektów działań delegatów śląskich nie miałoby znaczenia boperacyjno-politycznegob),

– Łódź,

– Szczecin,

– Małopolska,

– Wielkopolska itd.

1.3.2. Kampanię wyborczą do KKP prowadzą również w sposób aktywny poszczególni działacze, a zwłaszcza ci z nich, którzy nie są tego pewni z racji prezentowanych dotąd postaw i poglądów. Należy do nich zaliczyć m.in.:

– Zb[igniewa] Iwanowa – liczy na swą popularność uzyskaną w czasie działalności w strukturach poziomych;

– A[ntoniego] Lenkiewicza – [Region] Dolny Śląsk (zbliżony do KSS „KOR”);

– A[ndrzeja] Rozpłochowskiego – Region Śląsko-Dąbrowski, dla którego jest to jedna z ostatnich szans na otrzymanie odpowiedzialnej funkcji w związku lub regionie;

– K[azimierza] Świtonia – [Region] Śląsko-Dąbrowski, próbujący jeszcze raz wypłynąć na fali swej działalności w WZZ oraz na fali antypartyjności;

– Dymarskiego – Wielkopolska (sympatyk KSS „KOR”);

– A[ntoniego] Pietkiewicza – Wielkopolska Południowa;

– A[dama] Opiela – Gorzów Wielkopolski (PPD);

– J[erzego] Milewskiego – Gdańsk (PPP);

– Wł[odzimierza] Wiktora – Opole itd.

1.3.3. Z całą pewnością o wejście w skład bPrezydiumb KKP będą się również ubiegać:

– J[an] Rulewski – Bydgoszcz,

– A[ndrzej] Sobieraj – Radom,

– A[ndrzej] Gwiazda – Gdańsk,

– A[ndrzej] Słowik – Łódź,

– W[acław] Sikora – Małopolska (dane operacyjne wskazują, że region ten był inicjatorem akcji „pełnych skreśleń” w toku wyborów na przewodniczącego związku, co miało spowodować dodatkową turę głosowań i eliminację L[echa] Wałęsy), mimo że ich popularność i szanse w kontekście zwycięstwa L[echa] Wałęsy znacznie zmalały.

1.4. Aspiracje i szanse wyborcze przewidywanych kandydatów do ścisłego kierownictwa KK, prezydium i [na] w[i]ceprzewodniczącego

Posiadane rozpoznanie różnorodnych aspektów sytuacji operacyjnej oraz stanu zaawansowania kampanii wyborczej (w stadium poprzedzającym wybór KK) pozwala na wstępne sprecyzowanie szans tych delegatów, których można uważać za tzw. pewniaków do KKP i jednocześnie kandydatów do jego ścisłego kierownictwa. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można już dzisiaj ustalić, że przyszłe Prezydium KK będzie wybrane z [grona] osób, które poniżej prezentujemy:

1.4.1. M[arian] Jurczyk – Szczecin (dobra pozycja w wyborach na przewodniczącego związku, możliwość zaakceptowania jego pozycji przez L[echa] Wałęsę, inne cechy szczegółowo omówione w poprzedniej informacji prognostycznej).

1.4.2. B[ogdan] Lis – Gdańsk, mimo różnorodnych „ukłonów” radykalnych nadal bliski współpracownik L[echa] Wałęsy.

1.4.3. St[tanisław] Wądołowski – Szczecin, posiada opinię zręcznego polityka i umiejętność gaszenia konfliktów w związku (blisko związany z L[echem] Wałęsą).

1.4.4. K[arol] Modzelewski – Dolny Śląsk. Ocena sytuacji wskazuje, że przedkłada on aktualnie pracę w regionie nad działalność w KK, niemniej jednak nie należy wykluczyć, że w sprzyjających okolicznościach może on podjąć walkę nawet o funkcję w[i]ceprzewodniczącego związku.

1.4.5. Wł[adysław] Frasyniuk – Dolny Śląsk, reprezentant robotniczego nurtu w związku, gorący zwolennik L[echa] Wałęsy, gotowy realizować ślepo jego politykę.

1.4.6. Lu[eszek] Waliszewski – Region Śląsko-Dąbrowski (poparcie takiego regionu jest dla prezydium i przewodniczącego związku szczególnie istotne, zwolennik L[echa] Wałęsy).

1.4.7. Zb[igniew] Bujak – Mazowsze (potencjalnie jeden z najpoważniejszych kandydatów na w[i]ceprzewod[niczącego], dylemat jego polega na niechęci odejścia z Mazowsza – omówiono wcześniej – i obawie przed konfliktem z L[echem] Wałęsą, z którym nie zgadza się w szeregu istotnych kwestii taktycznych).

1.4.8. B[ronisław] Geremek – ostatnio jeden z najbliższych doradców L[echa] Wałęsy, w świetle zapowiedzi obsadzenia Prezydium KK specjalistami poszczególnych dziedzin jego pozycja jest silna.

1.4.9. P[atrycjusz] Kosmowski – Bielsko-Biała (konsekwentnie reprezentował dotąd linię Wałęsy i przypuszczalnie otrzyma za to określoną rekompensatę).

1.4.10. G[rzegorz] Palka – Łódź (w rezultacie konfliktu z L[echem] Wałęsą i nieodpowiedzialnego zachowania całkowicie stracił szansę A[ndrzej] Słowik. Region zaangażowany w problem samorządów, duża aktywność w innych dziedzinach, aspekt reprezentacji interesów kobiet itd.).

1.4.11. J[erzy] Kropiwnicki – Łódź (motywacja jw.).

1.4.12. J[erzy] Milewski – Gdańsk, główny autor programu samorządowego tzw. sieci.

1.4.13. R[yszard] Kalinowski – Elbląg (blisko związany z Wałęsą i realizujący konsekwentnie jego linię, dobry organizator, obarczony jednak nałogami […] i skłonnościami do poszukiwania dróg „łatwego życia”).

1.5. W walce o miejsce w prezydium i o stanowisko w[i]ceprzewodniczącego KK „Solidarności” pewne szanse posiadają również przedstawiciele małych regionów, znani szeroko społeczności związkowej ze swej pozytywnej – w jej odczuciu – działalności. Należy do nich zaliczyć m.in.:

1.5.1. A[ntoniego] Kopaczewskiego – Rzeszów. Jako przewodniczący Krajowej Komisji Wyborczej dał się poznać w szeregu regionów, posiada poparcie silnego regionu własnego oraz Krosna, a także układy na linii przewodniczących komisji regionalnych, bliskie kontakty z NSZZ RI „Solidarność”, inicjator porozumień rzeszowskich i ustrzyckich.

1.5.2. M[irosława] Krupińskiego – Olsztyn. Postać znana na terenie kraju w związku ze sprawą red. Samitowskiego oraz strajkiem drukarzy, konsekwentny w działaniu, cechuje go jednak chyba zbytni radykalizm, trudny do przyjęcia przez L[echa] Wałęsę.

1.5.3. E[ligiusza] Naszkowskiego – Piła. Ceniony za dyspozycyjność i umiejętność prowadzenia rozmów z przedstawicielami władz. Dobre układy z innymi członkami kierownictwa związku oraz L[echem] Wałęsą.

1.6. W kontekście sformułowanych przewidywań personalnych wydaje się aktualne sformułowanie trzech wariantów obsady stanowisk w[i]ceprzewodniczących NSZZ „Solidarność”, a mianowicie:

1.6.1. Wariant 1:

– M[arian] Jurczyk,

– Zb[igniew] Bujak (ew[entualnie] K[arol] Modzelewski).

Wariant wynikający z siły aktualnej ich pozycji w związku, związany także z przyjętą koncepcją ograniczenia nieograniczonej i dyktatorskiej władzy L[echa] Wałęsy.

1.6.2. Wariant 2:

– S[tanisław] Wądołowski,

– L[eszek] Waliszewski (ew[entualnie] Wł[adysław] Frasyniuk).

Wariant uwzględniający objęcie stanowisk przez ludzi blisko związanych z L[echem] Wałęsą.

1.6.3. Wariant mieszany, uwzględniający różne odmiany składów personalnych wariantu 1 i 2 oraz B[ronisława] Geremka (zależy od aktywności KK, L[echa] Wałęsy oraz działań różnorodnych „grup nacisku”).

1.6.4. Nie można wykluczyć pojawienia się w ścisłym gronie pretendentów innych osób wymienionych w pkt 1.5 lub w wyjątkowych okolicznościach kogoś z delegatów reprezentujących inne regiony, układy i grupy.

2. Prognozując główne kierunki działań przyszłych władz KK NSZZ „Solidarność”, należy mieć na uwadze, że:

2.1. W pierwszym okresie nowo wybrane władze z całą pewnością przystąpią do realizacji kilku zadań programowych, które podniosłyby ich wiarygodność w oczach członków związku.

2.2. Nie należy się spodziewać uspokojenia nastrojów społecznych i złagodzenia kursu dotychczasowej polityki „Solidarności”, tym bardziej że w ostatnim okresie w powszechnym odczuciu członków związku miał miejsce istotny regres działalności i to zarówno w aspekcie czysto związkowym, jak i przede wszystkim na polu demokratyzacji.

W tym aspekcie koniecznością jest więc ustalenie przewidywanych kierunków ofensywy NSZZ „Solidarność” oraz ewentualnie kolejności tych działań, co powinno umożliwić władzom częściowe chociażby skanalizowanie zagrożeń i wypracowanie koncepcji możliwych ustępstw również przez nas planowanych, które można by wykorzystać następnie propagandowo, podkreślając dobrą wolę w rozwijaniu i umacnianiu linii dialogu i porozumienia.

Wg aktualnych ustaleń spodziewać się należy ustalenia na najbliższy okres następujących płaszczyzn konfrontacji politycznej:

2.2.1. Problemy samorządu (kontynuacja).

2.2.2. Walka o dostęp i kontrolę środków masowego przekazu.

2.2.3. Rozszerzenie kontroli eksportu art[ykułów] reglamentowanych na teren całego kraju.

2.2.4. Rozmowy w kwestii „radomskiej”, z przypuszczalnym usztywnieniem stanowiska związkowego regionu.

2.2.5. Nie należy wykluczać (do tej pory nie był podnoszony) problemu wydarzeń bydgoskich (trwa gotowość strajkowa). J[an] Rulewski po porażce wyborczej będzie chciał się „odegrać” na regionie.

2.3. Jako docelowe należy widzieć przede wszystkim problemy:

2.3.1. Kompleksowej reformy gospodarczej, przypuszczalnie w ujęciu Stefana Kurowskiego i z uzupełnieniem L[eszka] Moczulskiego.

2.3.2. Wybory do sejmu i rad narodowych.

[…]v

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 239–279, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z informacją nr 41 z 3 X 1981 r. Zob. dokument nr 182 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 242–251.

d Pominięto fragment dotyczący broszur wydanych przez Komisję Zakładową NSZZ „Solidarność” w Wyższej Szkole Morskiej w Gdyni.

e Obok przekreślone maszynowo słowo delegatów.

2Andrzej Dudek (1954–2009) – technik mechanik; pracownik Huty im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim; we wrześniu 1980 r. przewodniczący KS w hucie; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Świętokrzyskiego i I KZD w Gdańsku; członek KK; 14 XII 1981 r. organizator strajku okupacyjnego w hucie; 17 XII 1981 r. aresztowany; skazany na 3 lata więzienia, 21 VII 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; od lutego 1984 r. na emigracji w USA; działacz Kongresu Polonii Amerykańskiej; w 1984 r. współzałożyciel i przewodniczący organizacji Freedom for Poland; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Kielcach oraz RUSW w Ostrowcu Świętokrzyskim m.in. w ramach SO krypt. „H-1”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Dudek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Być może chodzi o Grażynę Staniszewską. Grażyna Staniszewska (ur. 1949 r.) – filolog polski; uczestniczka Marca ’68 w Krakowie; 1977–1981 kierownik Miejskiego Domu Kultury w Bielsku-Białej Filia w Wapienicy; członek Komitetu Założycielskiego Pracowników Domów Kultury oraz Komitetu Koordynacyjnego Pracowników Kultury Regionu Podbeskidzie; delegat na I i II WZD Regionu Podbeskidzie, od maja 1981 r. członek Prezydium ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 24 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Cieszynie i Gołdapi; współpracowniczka pism drugoobiegowych: „Tygodnik Mazowsze”, „KOS”, „Paragraf” oraz wydawnictw: NOW-a i Krąg; od 1983 r. redaktor pisma „Solidarność Podbeskidzia”; od listopada 1986 r. jeden z jawnych rzeczników podbeskidzkiej „Solidarności”; od października 1988 r. przewodnicząca Regionalnej Komisji Organizacyjnej NSZZ „Solidarność” Regionu Podbeskidzie; w 1989 r. uczestniczka obrad Okrągłego Stołu; 1989–2001 poseł na Sejm PRL/RP. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Gra%C5%BCyna_Staniszewska (dostęp 12 IX 2018 r.).

f Tak w oryginale.

g Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

h W oryginale Orlina. Michał Orlicz (ur. 1950 r.) – technik elektronik, pracownik Jeleniogórskich Zakładów Farmaceutycznych „Polfa” (wcześniej m.in. w Gdańskich Zakładach Elektronicznych „Unimor” oraz Zakładzie Elektronicznej Techniki Obliczeniowej w Jeleniej Górze); w grudniu 1970 r. uczestnik strajku w „Unimorze”; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” oraz Prezydium ZR Jeleniogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz KOWzP w Jeleniej Górze; redaktor i publicysta niezależnych czasopism „Solidarność Jeleniogórska”, „Odrodzenie”, „Dzień Solidarności”; 13 XII 1981 r. – 23 IX 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kamiennej Górze, Głogowie i Uhercach; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie; po 1989 r. działacz związkowy w zakładach „Polfa”/„Jelfa”; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V/III KW MO w Jeleniej Górze w ramach SOR krypt. „Gdańsk”/„Oficyna”; 1982–1985 zarejestrowany przez Wydział V KW MO/WUSW w Jeleniej Górze jako TW ps. „Weda”, odmówił dalszej współpracy. Zob. karty Mkr-2 dot. M. Orlicza z kartoteki odtworzeniowej MSW; karty Mkr-2, E-14 z kartoteki odtworzeniowej WUSW we Wrocławiu

i Pominięto fragment relacji z dyskusji zjazdowej.

4 Grażyna Pytlak (ur. 1949 r.) – inżynier budownictwa lądowego; pracowniczka Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych „Inwestprojekt” w Gorzowie Wielkopolskim; 1976–1981 współpracowniczka KOR i KSS „KOR”; kolporterka wydawnictw niezależnych i emigracyjnych; członek ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; redaktor naczelna niezależnego pisma „Solidarność Gorzowska”; 13 XII 1981 r. – 12 III 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Poznaniu i Gołdapi; członek Diecezjalnego Komitetu Pomocy Osobom Represjonowanym; 1986–1989 redaktor podziemnego pisma „Aspekty”, od 1987 r. współpracowniczka Krajowej Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” oraz Radia „Solidarność”; 1979–1980 rozpracowywana przez Wydział III „A” KW MO w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Projektantka”, 1987–1989 przez Wydział III WUSW w Gorzowie Wielkopolskim w ramach SOR krypt. „Faryzeusze”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Gra%C5%Bcyna_El%C5%Bcbieta_Pytlak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

j W oryginale W.

k W oryginale obrano.

5 Mariusz Świontkowski (ur. 1948 r.) – elektromonter; pracownik Zarządu Portu Szczecin; w grudniu 1970 r. uczestnik strajku w zakładzie pracy; w 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” oraz wiceprzewodniczący KKK Pracowników Branży Portów Morskich; 13 XII 1981 r. – 17 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie, Wierzchowie i Strzebielinku; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Szczecinie w ramach KE krypt. „Jastrząb”.

6 Janusz Kenic (ur. 1947 r.) – strażak; komendant ochrony przeciwpożarowej w Fabryce Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej „Elta” w Łodzi; związany z duszpasterstwem akademickim przy kościele oo. Jezuitów w Łodzi; 1968–1970 członek organizacji „Ruch”; 29 VI 1970 r. aresztowany, 31 III 1971 r. zwolniony; 13 IX 1971 r. skazany przez Sąd Powiatowy dla m. Łodzi na rok i 8 miesięcy więzienia (sąd II instancji zmniejszył wyrok, zaliczając na poczet kary jedynie okres aresztu); od 1977 r. współpracownik ROPCiO; w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Ziemia Łódzka i I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym ukrywał się; współtwórca podziemnego TZR w Łodzi; we współpracy z Kościołem organizator pomocy dla rodzin internowanych; 1983–1996 na emigracji w Szwecji; 1970–1983 rozpracowywany przez Wydział III/III „A”/V KM MO/KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Omega”, KE/SOR krypt. „Świętoszek”/„Sextet” oraz SOR krypt. „Kot”. Zob. L. Próchniak, Janusz Kenic [w:] Opozycja w PRL…, t. 3, s. 138–139; http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Kenic (dostęp 18 VIII 2017 r.).

n W oryginale P.

o W oryginale J.

p W oryginale Kuskowski.

7 Kazimierz Firlejczyk (ur. 1939 r.) – inżynier mechanik; technolog w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu; członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Podbeskidzie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Jastrzębiu-Szerokiej i Łupkowie; od 1982 r. na emigracji w RFN i USA; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Lider”/„Uzdrowiciel”. Zob. http://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0ahUKEwiGkNCg3v3aAhUtiaYKHeDfAfMQFggnMAA&url=http%3A%2F%2Fwww.dziennik.com%2Fpublicystyka%2Fartykul%2Fkazimierza-firlejczyka-rozrachunek-z-przeszloscia&usg=AOvVaw18bwWIOxTvdVKTbZO1veWF (dostęp 16 III 2018 r.).

q W oryginale Błędowski.

r W oryginale J. Leopold Stawecki (1927–2018) – technik ekonomista; w czasie II wojny światowej wywieziony w głąb ZSRR; w 1944 r. zmobilizowany do Armii Czerwonej, pilot wojskowy; od 1947 r. w Polsce; do 1950 r. pozostał w czynnej służbie wojskowej; pracownik Zakładu Energetycznego w Białymstoku; członek Prezydium ZR Białostockiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 31 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Białymstoku i Suwałkach; współpracownik TKR NSZZ „Solidarność” Regionu Białostockiego; współwydawca pism podziemnych „Goniec Wojenny” oraz „Jutrzenka”; od 1985 r. przewodniczący MKK NSZZ „Solidarność” Regionu Białostockiego; sygnatariusz apelu o bojkot wyborów do Sejmu PRL; w 1989 r. członek KO przy Lechu Wałęsie oraz Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”; w 1990 r. członek Wojewódzkiej Komisji Kwalifikacyjnej w Białymstoku dla funkcjonariuszy SB; 1971–1974 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Białymstoku w ramach KE, 1982–1987 przez Wydział V KW MO/WUSW w Białymstoku w ramach SOR krypt. „Uparty”, 1987–1989 przez Wydział III WUSW w Białymstoku w ramach SOR krypt. „Działaczka”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Leopold_Stawecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

8 Tadeusz Waśniewski (ur. 1936 r.) – fizyk; 1953–1954 członek podziemnej organizacji młodzieżowej „Wolny Orzeł Polski” w Goniądzu; skazany przez WSR w Białymstoku na 4 lata więzienia; pracownik naukowy PB; w 1980 r. organizator struktur NSZZ „Solidarność” na politechnice; członek ZR Białostockiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KOWzP; 13 XII 1981 r. – 31 III 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Białymstoku i Suwałkach; 1981–1982 oraz 1985–1986 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Białymstoku w ramach SOS krypt. „Rozrabiaka” oraz SOS krypt. „Bumerang”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Wa%C5%9Bniewski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

9 Ryszard Wojciech Słowik (ur. 1954 r.) – inżynier elektryk; naczelnik Sekcji Gospodarki Paliwowo-Smarowniczej w Przedsiębiorstwie Transportowo-Sprzętowym Budownictwa „Transbud” w Częstochowie; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku, członek KS w przedsiębiorstwie; członek ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Kokotku, Jastrzębiu-Szerokiej i Łupkowie; od 1982 r. na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Częstochowie w ramach SOS krypt. „Asekurant”.

10 Jan Czarnecki (ur. 1953 r.) – technik budowlany; kierownik magazynu w Bazie Zaopatrzenia i Zbytu Państwowego Magazynu Rezerw w Solcu Kujawskim; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; sekretarz KKK Techników Obsługi Rolnictwa; członek Prezydium ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział II KW MO w Bydgoszczy w ramach zabezpieczenia operacyjnego (materiały włączono do SO krypt. „Delegaci”).

11 Longin Malec (ur. 1927 r.) – technik mechanik; żołnierz AK; w 1947 r. ujawnił się w PUBP w Białymstoku; w 1948 r. aresztowany pod zarzutem współpracy z Niemcami w czasie okupacji; w 1949 r. uniewinniony przez Sąd Okręgowy w Białymstoku; pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Białymstoku; 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ NSZZ „Solidarność”; członek Zarządu Regionu Białostockiego; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Białymstoku w ramach KE krypt. „Uległy”. Zob. AIPN Bi, 012/458, KE krypt. „Uległy”.

s W oryginale R.

12 Jakub Chmielewski (ur. 1947 r.) – technik mechanik; pracownik Mazowieckich Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych w Płocku; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 26 XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie i w Kwidzynie; 1981–1985 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Płocku w ramach KE krypt. „Kuba”, 1985–1989 przez Wydział II WUSW w Płocku w ramach SOS krypt. „Czarny”.

t W oryginale R.

u W oryginale K.

l Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

ł–ł Fragment przekreślony.

m–m Wpisano odręcznie nad słowem Portowców.

v Pominięto fragment, którego treść zawiera meldunek nr 46 z 3 X 1981 r. Zob. dokument nr 184 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 280–283.

Nr 198

1981 październik 5, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku ppor. Zbigniewa Gajewskiego dotycząca informacji uzyskanych ze źródła ps. „Kobra”

Gdańsk, dnia 5 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a2a

Notatka służbowa

dot[ycząca] informacji uzyskanych ze źródła „Kobra”¹

1. Wybór L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KKP był ciosem dla niego samego ze względu na nikły procent głosów, jaki uzyskał w wyniku głosowania. Po wygraniu wyborów jest nadal zarozumiały. Natomiast dużą popularnością L[ech] Wałęsa cieszy się we Francji. Po wygraniu wyborów cała Francja jest prawdopodobnie wylepiona dużymi plakatami z sylwetką L[echa] Wałęsy.

2. Po pierwszej turze wyborów do Zarządu KKP jako jedyny z Regionu Gdańskiego maksymalną ilość głosów otrzymał A[ndrzej] Gwiazda. Zaskoczeniem było nieuzyskanie odpowiedniej ilości głosów przez Geremka i Bugaja.

3. Po krótkich rozmowach L[echa] Wałęsy z ministrem Krzakiem² L[ech] Wałęsa powiedział: „Panie ministrze, narobił pan nam tutaj na zjeździe zamieszania i bałaganu, pan nam tutaj przeszkadza. Proszę udać się do wojewody, który na pewno pana ugości aż do momentu skończenia zjazdu. Wtedy dopiero będziemy mogli spokojnie porozmawiać. Niezależnie jednak od tego proszę natychmiast wstrzymać podwyżkę cen papierosówb, bo jak nie, to będą rozruchy, z którymi «Solidarność» sobie na pewno poradzi, ale rząd na pewno nie”.

4. Informacje dot[yczące] obrad zjazdu pokazywane i komentowane przez „Panoramę” są najbardziej umiarkowane, uczciwe i prawdziwe, natomiast „Dziennik Telewizyjny” nadal kłamie.

Uwagi

Powyższa informacja zawiera dane dot[yczące] wyboru L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KKP i stosunku „Solidarności” do aktualnych podwyżek cen na artykuły tytoniowe.

Ze względu na to, że informacja dot[yczy] odbywającego się zjazdu „Solidarności”, proponuję przekazać ją do Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] komendy.

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

(–) ppor. Z[bigniew] Gajewski

Wyk[onano] w 3 egz.

Egz. nr 1 – sprawa „Kobra”

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – teczka zabezp[ieczenia] zjazdu

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 152, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale na papierosy.

1 Chodzi o źródło techniki operacyjnej, ewentualnie notatka stanowi wyciąg z informacji uzyskanej w toku prowadzenia przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku SOS krypt. „Kobra” (nr rej. 23533, sygn. II-18760, materiały nie zachowały się), na co może wskazywać zapis w stopce niniejszego dokumentu.

2 Marian Krzak (1931–1996) – ekonomista, polityk; od 1951 r. członek PZPR; 1978–1980 prezes Banku Handlowego; 1980–1982 minister finansów w gabinetach Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego; 1983–1988 ambasador PRL w Wiedniu; 1988–1991 prezes PKO BP.

Nr 199

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a5 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. a5a X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej.

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

Na podstawie dokumentów opracowanych przez zespoły tematyczne powołane w czasie trwania I tury KZDc został opracowany przez Komisję Programową dokument składający się z kilku części. Dokument ten omawia m.in. dążenia związku do wprowadzenia samorządności we wszystkie dziedziny życia społecznego, porusza problematykę praw i obowiązków członków tej organizacji, zajmuje się sprawami bytowymi społeczeństwa, kulturą i oświatą. Pracami Komisji Programowej kierowali Geremek i Milewski. W części zatytułowanej „Kim jesteśmy i dokąd dążymy” omówiono ruchy społeczne w okresie Polski Ludowej. Uważa się tam, że „Solidarność” jest dziedziczką zdobyczy robotniczych wywalczonych podczas tzw. zakrętów historii.

Związek uważa się za organizację, która łączy w sobie charakter związku zawodowego i wszelkiego ruchu społecznego. Porozumienie kryzysowe zawarte z rządem uważane jest za początek wyjścia z kryzysu, zaś głęboka reforma ekonomiczna, polityczna i społeczna może na trwałe wydobyć Polskę z upadku. Reforma gospodarcza i społeczna ma prowadzić do zarządzania mieniem społecznym przez samorządne załogi zakładów pracy w gospodarce kojarzącej prawa rynku z uspołecznionym planowaniem. Uważa się tam, że porozumienie dla samorządnej Rzeczpospolitej stanowić będzie pomost w budowaniu podstaw wszelkich porozumień, gwarancji nieodwracalności przemian, przywracaniu właściwych stosunków między obywatelem a państwem.

W części zatytułowanej „Samorządna Rzeczpospolita” przedstawiono w 15 tezach stanowisko związku w takich zagadnieniach jak:

– wyrzeczenia się przez władze użycia siły wobec społeczeństwa;

– wprowadzenia i szerokiego rozwoju samorządności pracowniczej;

– powołania samorządu terytorialnego samodzielnego prawnie, organizacyjnie i majątkowo, opartego na rzeczywistej reprezentacji społecznej;

– utworzenia w sejmie drugiej izby, o charakterze społeczno-gospodarczym;

– nowelizacja systemu prawnego powinna gwarantować podstawowe wolności obywatelskie, przyjmując jako zasadę równość wobec prawa wszystkich obywateli i wszystkich instytucji życia publicznego;

– sądownictwo musi być niezawisłe, a aparat ścigania poddany społecznej kontroli;

– postuluje się, by w Polsce nikt nie był prześladowany za przekonania ani zmuszany do działań niezgodnych z sumieniem;

– osoby winne doprowadzenia kraju do upadku muszą ponieść pełną odpowiedzialność;

– zwraca się uwagę, aby zapewnić kulturze i oświacie pomoc i opiekę ze strony związku.

Następne tezy omawiają zagadnienia związane z samorządnością w dziedzinie kultury i edukacji narodowej.

Związek powinien dążyć do szerzenia prawdy o przeszłości i współczesności, do wiarygodnych środków masowego przekazu, które mają być poddane społecznej kontroli.

W tezie 13 mówi się o więzach, jakie łączą „Solidarność” z innymi związkami należącymi do wspólnego nurtu społecznych przemian powstałych po sierpniu 1980 r.

W opracowanym dokumencie omawiającym organizację związku oraz zasady i formy jego działania zaznacza się, że podstawową strukturą związku jest struktura terytorialna, a naczelną zasadą, która reguluje życie wewnątrzzwiązkowe, jest demokracja, uwzględniająca pluralizm poglądów wszystkich członków związku.

W okresie pomiędzy zjazdami najwyższą władzą związku jest KK, która w podejmowanych działaniach musi w jak najszerszym zakresie uwzględniać poglądy większości członków związku. Zwraca się uwagę, by związek dążył do tworzenia regionów spójnych terytorialnie, gdyż to zapewnia silną pozycję władz związkowych w stosunku do władz administracyjno-gospodarczych. Uważa się, że cel ten zostanie spełniony poprzez wprowadzenie zasady pełnej reprezentacji wszystkich struktur terytorialnych we władzach regionu, jak również poprzez jednolitość zasad wyborczych, przy zachowaniu proporcjonalności reprezentacji we władzach regionu w stosunku do ilości członków.

Zarząd Regionu określa się jako najważniejszą władzę związku w regionie w okresie między walnymi zebraniami delegatów. Władze te – podobnie jak władze krajowe – powinny przestrzegać zasad demokracji oraz jawności życia związkowego.

Określono również działalność międzynarodową związku, stwierdzając, że „współpracę ze związkami zawodowymi i innymi instytucjami reprezentującymi ludzi pracy innych narodów «Solidarność» prowadzić będzie w sposób niezależny od pracodawców, władz państwowych, partyjnych, organizacji religijnych…”.

Działalność finansowa związku prowadzona będzie w oparciu o składki członkowskie, przy założeniu, że z funduszów związkowych powinny być finansowane potrzeby członków w możliwie równym stopniu, niezależnie od wielkości wkładu indywidualnego i grupowego, oraz że pracownicy etatowi związku powinni mieć obowiązki, prawa i warunki pracy takie, jak większość ludzi pracy w kraju.

Następna część omawianego dokumentu poświęcona została zagadnieniom oświaty. Omawia ona stan oświaty dnia dzisiejszego, podkreślając, że szkoła służyła temu, by uczniowie posiadali jednolity system przekonań, kształtowania cech osobistych, uległości, konformizmu postaw i poglądów.

Postuluje się, by związek popierał oddolną inicjatywę zmierzającą do uspołecznienia oświaty, która ma polegać m.in. na sprawowaniu społecznej kontroli nad funkcjonowaniem systemu oświaty poprzez powołanie społecznych rad edukacji narodowej.

Związek dążył będzie do tego, by instytucje oświatowo-wychowawcze zapewniały dzieciom warunki do indywidualnego rozwoju, by szkoła dawała wiarygodną wiedzę humanistyczną i społeczną. Uzdrowienie oświaty według projektu możliwe jest tylko przez daleko idące zmiany w strukturach instytucjonalnych oświaty, systemie zarządzania. Uważa się, że związek musi pozyskać młode pokolenie dla ideałów, celów i struktur „Solidarności”. W tym celu przy KKP i zarządach regionów mają być powołane rady do spraw młodzieży. W skład rady mają wchodzić przedstawiciele związku oraz współpracujące z nim organizacje ruchów młodzieżowych.

Innym celem, jaki został przedstawiony w dokumentach dotyczących nauki, jest projekt powołania na Pomorzu Zachodnim uczelni humanistycznej, która utrwalałaby jego rangę, zaspokajała potrzeby zamieszkującej je ludności i podnosiła ogólny poziom kultury. Uniwersytet związkowy według projektu powinien być uczelnią na prawach państwowych, obejmującą następujące kierunki kształcenia: humanistyka, socjologia, historia, prawo i administracja, nauki przyrodnicze, ekonomia, kierunek ogólnorolny, poligrafia.

W aneksie na temat „Akcje protestacyjne” zawarto katalog akcji protestacyjnych omawiający zakres poszczególnych nazw, warunków podjęcia, zasięgu i odpowiedzialności instancji związkowych za poszczególne formy akcji protestacyjnych.

W katalogu wymieniono następujące formy akcji protestacyjnych:

– akcja masowych ulotek,

– demonstracje jedności i solidarności,

– masowe spotkania informacyjno-dyskusyjne z podejmowaniem uchwał i rezolucji,

– wiece otwarte i demonstracje uliczne,

– bojkoty i inne akcje oporu,

– „strajk włoski”,

– „strajk gorliwości”,

– „strajk czynny”,

– bojkot środków masowego przekazu,

– bojkot decyzji władz,

– strajk ostrzegawczy,

– strajk kroczący,

– strajk stopniowy,

– strajk właściwy,

– strajk generalny.

W uzupełnieniu do aneksu pt. „Akcje protestacyjne” została omówiona jeszcze jedna forma akcji, uważana za szczególnie skuteczną, gdyż ma ona dać prawdziwą opinię członków związku na dany temat, czego władza ma obawiać się najbardziej. Jest to tzw. anonimowa ankietyzacja.

Również niektórzy delegaci w swych wystąpieniach poruszali temat dotyczący form protestu. M.in. Cz[esław] Jezierski² – Dolny Śląsk stwierdził, że protest wyrażony w formie strajku długoterminowego spotyka się z niechęcią wśród załóg. W związku z tym zaproponował, by wprowadzić strajki krótkie – pięciominutowe przerwy w pracy na pierwszej zmianie, z jednoczesnym włączeniem syren alarmowych. Przeprowadzenie strajku w tej formie będzie z jednej strony demonstracją siły związku, z drugiej zaś – strajk nie będzie powodował strat wynikłych na skutek przestoju.

Opracowanie i ewentualne zatwierdzenie przez zjazd dokumentu pt. „Akcje protestacyjne” może świadczyć o utrzymującej się w związku tendencji wymuszania na władzy ustępstw w stosunku do postulatów wysuwanych przez tę organizację.

Projekt uchwały o prawach członka związku stwierdza na wstępie, że demokracja i siła związku opiera się na statutowo gwarantowanym prawie wszystkich członków do współuczestnictwa w podejmowaniu decyzji. Prawo to realizowane jest przez udział w wyborach i możliwość odwoływania władz oraz poprzez swobodę wyrażania opinii. Wyraża się przy tym zasadę, że podejmowane decyzje muszą uwzględniać interesy członków związku, wszechstronną ocenę sytuacji oraz własne sumienie władz, które za te decyzje odpowiadają. Członków obowiązuje podporządkowanie się decyzjom władz. Podjęcie szczególnie doniosłych decyzji wymaga przeprowadzenia referendum.

W celu realizacji prawa członków związku władze wszystkich szczebli powinny zapewnić warunki do porozumienia się i organizowania w sposób jawny w grupy nacisku lub interesów, a także dla wyborów i odwoływania członków władz, swobodnej krytyki działalności władz związkowych wszystkich szczebli, poszanowania zajętego stanowiska przez mniejszość.

Mówi się również, że od każdej decyzji instancji związkowej przysługuje członkowi związku prawo odwoływania się do instancji nadrzędnej, jak również o tym, że wszyscy członkowie powinni mieć istotny wpływ na działanie jego władz.

Omawiając podstawowe więzi między członkami związku, uważają, że tworzą się one w organizacjach zakładowych, te zaś łączą się w regiony według określonego w statucie wymogu dotyczącego zachowania spójności terytorialnej. Zwraca się uwagę, że przekształcenie się regionów dla spełnienia tego wymogu powinno być osiągnięte w drodze referendum.

Postuluje się, by system informacji związkowej stał się konkurencyjny pod względem zasięgu docierania, niezafałszowanej wiedzy o celach i metodach działania związku wobec środków przekazu monopolizowanych przez aparat partyjno-państwowy. Zwraca się uwagę na prowadzenie wśród związkowców pracy oświatowo-szkoleniowej, której celem będzie głoszenie wiedzy wolnej od fałszu, przemilczeń i ideologicznej propagandy, poszerzanie wiedzy specjalistycznej, podnoszenie świadomości obywatelskiej, pobudzanie aktywności społecznej i samokształcenie.

Podano propozycję powołania przy KK i zarządach regionalnych „programowych zespołów tematycznych”, których zadaniem byłoby informowanie na bieżąco władz związku o popularności poszczególnych koncepcji, formułowanie zaleceń dotyczących informacji i propagandy związkowej [oraz] przedstawianie propozycji rozwiązań programowych pod obrady ciał przedstawicielskich.

Dane potrzebne dla wymienionych zespołów uzyskiwane byłyby poprzez badania opinii związkowej w grupach, regionach, a także w skali całego związku metodą reprezentatywnych sondaży. Na szczególną uwagę zasługuje projekt wprowadzenia referendum jako szczególnej formy uwiarygodnienia opinii społecznej.

W deklaracji ideowej ruchu związkowego punkt 1 omawia narodziny „Solidarności”, podkreślając, że celem związku była walka o sprawiedliwość i demokrację, prawdę, praworządność, o ludzką godność, swobodę przekonań, o naprawę Rzeczpospolitej.

Rodowód „Solidarności” według pkt 2 wywodzi się z najlepszych tradycji ruchu robotniczego [i] tradycji narodowych, jako że droga jest temu związkowi „idea wolności i nieokrojonej niepodległości”, a kultura polska ma stanowić fundament bytu narodowego, uwzględniając inspirację chrześcijańską. Nie oznacza to, że związek nie docenia roli w życiu narodu wszystkich innych związków wyznaniowych. Pkt 3, zatytułowany „Do czego dążymy”, omawia zadania, jakie stoją przed związkiem, by mógł on realizować ustrój sprawiedliwości społecznej. Realizacja tego celu ma być prowadzona poprzez realizację następujących tez:

– uspołecznienie własności wyrażające się w zarządzaniu własnością dla potrzeb społecznych przez samorządne załogi pracownicze;

– uspołecznienie aparatu państwowego, tak by służył społeczeństwu;

– uspołecznienie szkolnictwa i środków masowego przekazu, by szkoła nie powodowała konfliktów sumień i nie stawała się źródłem konfliktów między rodzicami i dziećmi, by w środkach masowego przekazu panowała wolność słowa i druku;

– związek walczyć będzie o poszanowanie wolności, godności, sprawiedliwości i solidarności.

[…]d

W dniu 29 IX br. w auli [Wydziału] MFCh UG odbyła się inauguracja roku akademickiego, w trakcie której aktywiści NZS, zabierając głos, wzywali nowo przyjętych studentów do wstępowania w szeregi tej organizacji. Zapowiedziano także kontynuowanie dalszych wykładów w ramach TKN.

Przedstawiciel NSZZ „Solidarność” pracowników UG ogłosił, że w dniu 30 X br. odbędzie się zebranie na temat ustawy o szkolnictwie wyższym. Środowisko akademickie jest zaniepokojone faktem osłabienia roli uczelni i jej samodzielności w tej ustawie. Uzyskano też informację, że rektor AMG prof. M[ariusz] Żydowo³ na inaugurację roku akademickiego, która odbędzie się 8 X br., zaprosił księdza rektora z kościoła oo. Pallotynów – ośrodka duszpasterstwa akademickiego. W inauguracji wezmą udział także przedstawiciele wojewódzkich władz polityczno-administracyjnych.

Z uzyskanej informacji wynika także, iż rektor tej uczelni obecnie niewiele liczy się z władzami partyjnymi i sprawa zaproszenia księdza na inaugurację nie była konsultowana.

1. W okolicach hali „Olivia” stwierdza się obecność wielu studentów handlujących lub kupujących kolportowane tam materiały związkowe i inne nielegalnie produkowane materiały.

2. W dniu dzisiejszym w godz. 9.00–13.00, zgodnie z wczorajszą zapowiedzią, w ZPF „Polfa” w Starogardzie Gdańskim odbył się strajk ostrzegawczy. W strajku udział brało ok. 75 proc. załogi pierwszej zmiany, tj. 1300 osób. Ze strajku wyłączeni zostali pracownicy straży pożarnej i przemysłowej, Wydział Syntez Różnych pracujący w ruchu ciągłym, elektrociepłownia, oczyszczalnia ścieków i transport. Moment rozpoczęcia strajku oznajmiony [został] dźwiękiem syren zakładowych.

3. Od dwóch dni przebywająca w Gdańsku ekipa TV szwajcarskiej bezskutecznie zabiega o wywiady z czołowymi działaczami związku. Dziennikarze szwajcarscy sądzą, że odmowy są zabiegiem taktycznym, gdyż nikt przed wyborami nie chce odkrywać swoich planów.

4. Na specjalnym posiedzeniu delegatów Regionu Toruńskiego w tajnym głosowaniu odpadli jako kandydaci do KKP Iwanów [i] Cichoń, pomimo iż usilnie o to zabiegali, [by ich wybrano]. Jednocześnie J[acek] Stankiewicz, Czajkowski⁴ i Trybug⁵ podjęli akcję, by z przyszłych władz związku wyeliminować głównie Bujaka i Iwanowa.

W Regionie Mazowsze, podzielonym na dwa obozy nawzajem się zwalczające, tzw. korowcy na czele z J[ackiem] Kuroniem zgłaszają kandydatury Bujaka i Iwanowa. Decyzją Regionu Gdańskiego dąży się do wyeliminowania ze związku J[acka] Kłysa i A[ndrzeja] Gwiazdy.

5. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż został zmieniony skład Sekretariatu KKP. Między innymi dokooptowano Henryka Cichockiego⁶ – dr. prawa [i] Ireneusza Gustae – prawnik[a].

W kuluarach nadal trwa ostra walka o miejsce w KKP i dochodzi na tym tle do ostrych spięć. Między innymi po zakończeniu obrad w dniu 29 IX br. J[acek] Kuroń uderzył Rulewskiego. Wywołuje to niezadowolenie znacznej części delegatów, którzy twierdzą, że zjazd nie interesuje się sprawami pracowniczymi.

6. Wg niepotwierdzonej informacji J[acek] Kuroń, będący w towarzystwie Joanny Węgrzynowicz-Stasińskiej⁷ w barze hotelu „Novotel”, udzielił wywiadu korespondentom „Svenska Dagbladet”. Zapytany o przyczyny, dla jakich L[ech] Wałęsa wydalił go z obrad zjazdu, stwierdził, że z podobnymi przypadkami spotyka się średnio trzy razy w tygodniu.

Zdaniem Kuronia L[ech] Wałęsa jest człowiekiem, który obecnie nie potrafi współżyć z ludźmi i powyższy postępek należy traktować jako jego typowy sposób bycia.

Z formy wypowiedzi J[acka] Kuronia wynika, iż stara się on przynajmniej wobec obcych zbagatelizować zaistniały wypadek.

7. W dniu 30 IX br. odbyły się prawybory w Regionie Zielonogórskim, w wyniku których ustalono, że do KKP kandydować będą Szymkowiak Stanisław i Mrowiec Zbigniew⁸. Ponadto chęć kandydowania wykazuje Szachowicz Zenon – znany radykał, wrogo nastawiony do rządu oraz MO i SB. Rozwinął on szeroką akcję zbierania podpisów wśród delegatów z innych regionów.

Wśród delegatów krąży plotka, że Bujak oraz Gwiazda nie rozliczyli się w KKP z otrzymanych środków dewizowych.

8. W dniu 29 bm. na polecenie Jurczyka odbyło się spotkanie delegatów Regionu Szczecińskiego, na którym omówiono następujące kwestie:

– w wyniku przeprowadzonych prawyborów kandydatami do KKP zostali: Kocjan, Wądołowski, Bogacz, Kiecko, Banf, Maciaszek⁹, Gruda i Waligórski¹⁰;

– omówiono sprawy udziału na sali obrad PKF. Na wniosek Regionu Szczecińskiego zjazd przywrócił PKF akredytację, a obecnie do delegatów zgłosił się jeden z filmowców, który oskarżył reżysera o wywieranie nacisku na pracowników w kierunku kręcenia tendencyjnych i kompromitujących zjazd materiałów. Delegaci byli tym faktem mocno oburzeni i postulowali, by filmowiec ten na forum zjazdu ujawnił całą sprawę;

– w dyskusji na temat KOR przewidywano podjęcie uchwały w temacie: czy podziękować KSS „KOR” za całokształt działalności i stworzyć warunki dla [jego] pozostania w „Solidarności”, czy też przejąć pewne zasady organizacyjne KOR.

Z uwagi na duże rozbieżności co do obecności KOR na terenie woj[ewództwa] szczecińskiego nie doszło do głosowania.

9. W środowisku delegatów, jak i pracowników Stoczni Gdańskiej im. Lenina panuje przekonanie, iż J[an] Rulewski jest tzw. pistoletem Kuronia, który w odpowiednim momencie przystąpi do generalnego ataku na L[echa] Wałęsę celem utorowania drogi jego przeciwnikom.

Wśród załogi Stoczni Gdańskiej zainteresowanie przebiegiem obrad jest nadal bardzo małe. Większość jest negatywnie ustosunkowana do zbyt, jej zdaniem, pochopnego podejmowania decyzji o akcjach strajkowych.

Obecne strajki w kopalniach budzą szczególne niezadowolenie i oceniane są jako rozgrywka pomiędzy „Solidarnością” a władzą, a nie walka o członków związku.

Jednocześnie wiele szyderczych komentarzy wzbudzają ostatnio komunikaty prokuratury o aresztowaniach działaczy „Solidarności”. Zdaniem robotników prokuratura obecnie utraciła resztę autorytetu, stosując aresztowania, które następnego dnia są uchylane. Wielu zastanawia się, po co podejmowane są takie działania i kto jest ich inspiratorem.

10. Z jednoźródłowej informacji wynika, iż w rozmowie z E[dwardem] Nowakiem – delegatem Krakowa J[acek] Kuroń wyraził pogląd, iż uchwała zjazdu na temat KOR winna zawierać stwierdzenia mówiące, że „Solidarność” jest spadkobiercą KOR. Przeciwnikami tej koncepcji są delegaci Regionu Szczecińskiego. E[dward] Nowak przekonywał J[acka] Kuronia, że przy rozpatrywaniu tej kwestii nie należy pomijać zasług organizacji katolickich.

11. Z uzyskanej informacji wynika, że większość przedstawicieli organizacji ROPCiO wypowiedziała się, by nie tworzyć nowej organizacji, a[le] wejść w skład Klubu Służby Niepodległości. O takie rozwiązanie zabiegają przedstawiciele ROPCiO z Warszawy i Gdańska.

12. Wśród delegatów Dolnego Śląska wystąpił rozłam na tle typowania kandydatów do władz związku i przyjęcia taktyki w wyborach. W grupie Modzelewskiego dużą aktywność wykazują Kloc¹¹ i Helebran[d]t, którzy zdecydowanie wypowiadają się przeciw Wałęsie. Natomiast grupa antykorowska Frasyniuka zawarła porozumienie z Małopolską, Mazowszem i Szczecinem, by wzajemnie popierać kandydatów regionów prowałęsowskich. Aktualnie mówi się oficjalnie o powstaniu określonych struktur poziomych, mających trwały charakter. Twierdzi się, iż grupa Wałęsy ma przewagę nad korowcami.

13. W dyskusjach kuluarowych komentowany jest fakt dot[yczący] oświadczenia zjazdu w kwestii podziękowania KOR. Stwierdza się, że jeżeli Komisja Uchwał i Wniosków przedstawi ponownie pod głosowanie wniosek odnośnie [do] podziękowania KOR, to ma on znikome szanse przejścia. Prawdopodobnie do tego tematu zjazd nie będzie wracał. Równocześnie w prowadzonych dyskusjach nadmienia się, że KPN czyni ausilnea starania, aby ich przedstawiciel zabrał głos na forum zjazdu. O ile Prezydium Zjazdu zgłosi taką prośbę pod głosowanie, istnieje duże prawdopodobieństwo jej akceptacji.

14. Jak wynika z uzyskanej informacji, w dniu wczorajszym Kosmowski zorganizował zebranie delegacji Regionu Podbeskidzia, które głównie dotyczy unieważnienia przeprowadzonego głosowania na kandydatów do KKP oraz wyjaśnienia incydentu nadużycia alkoholu i kradzieży pieniędzy. Postanowiono unieważnić wybory, a sprawę kradzieży wyjaśnić, o ile Kierepka¹² nie wycofa oskarżenia.

W wyniku przeprowadzonych nowych wyborów do KKP wyłoniono następujących kandydatów: Hilbrycht, Kralczyński, Wróbel i Zając. Ponadto Kosmowski bardzo preferuje Firlejczyka i prawdopodobnie zgłosi jego kandydaturę bezpośrednio przed wyborami, nie licząc się z ustaleniami regionu. Kosmowski w ostatnich dwóch dniach często przebywa w sekretariacie prezydium i utrzymuje kontakty z Klatą (doradca MKZ z W[arsza]wy), co komentowane jest jako wyrabianie sobie przez niego „układów”.

15. W dniu wczorajszym w hotelu „Hevelius” odbyło się spotkanie Szlajfera, Karpińskiego i Huzarewicza z dziennikarzami angielskimi – w trakcie którego Szlajfer stwierdził, iż ma pewne informacje o rezygnacji tow[arzysza] Kani na plenum KC PZPR w dniu 2 X br. Na miejsce tow[arzysza] Kani ma być powołany tow[arzysz] Olszowski i gdyby to nastąpiło, uchwała o samorządzie winna być kompromisowa.

16. Z uzyskanej informacji wynika, że przeprowadzone w Regionie Śląsko-Dąbrowskim prawybory wyłoniły następujących kandydatów: Okoński, Rejdych¹³, Rozpłochowski, Błaszczyk, Mąsiorg, Zalewski, Szafko¹⁴, Kurkowski¹⁵, Seferowicz¹⁶, Jedynak, Kuszłeyko, Nawara, Patyna¹⁷, Świtoń, Malinowski, Kula, Iwan¹⁸, Wachh, Wiekierai.

17. Jak wynika z uzyskanej informacji, szanse Lenkiewicza na kandydowanie do władz związku są żadne, natomiast Modzelewski może zostać wybrany w prawyborach, mimo że stracił znacznie na popularności.

18. Szeregowi działacze KOR w delegacji dolnośląskiej (Gleichgewichtj, Jakubowicz¹⁹, Stołecka²⁰ i in[ni]) zapowiadają totalną walkę na łamach prasy związkowej i Radia „Solidarność” z tymi, którzy nie poparli pierwszego projektu uchwały w sprawie KOR. Osób takich w delegacji jest 21 i mają oni być wykończeni do końca – wg słów Gleichgewichta.

19. Organizatorzy zjazdu i służba porządkowa otrzymali zadanie fotografowania rozpoznanych pracowników SB przebywających pod „Olivią”. Akcja ta ma być prowadzona od 1 X br. z ukrycia lub pod legendą robienia zdjęć pamiątkowych, prasowych itp. Ze sporządzonych fotografii ma być wykonana gazetka ścienna (może nawet kilka) i wystawiona na widok publiczny. Z uzyskanej informacji wynika, iż krążą pogłoski o zidentyfikowaniu pracowników SB.

20. W kuluarach zjazdu dyskutuje się o rozpowszechnianiu przez SB na terenie całej Polski oryginalnego i pełnego tekstu dyskusji (kłótni), jaka miała miejsce po ogłoszeniu drugiego projektu uchwały w sprawie KOR. Powyższe jest komentowane przez m.in. Bujaka jako zręczny manewr SB.

21. Dotychczasowy rzecznik prasowy KKP J[anusz] Onyszkiewicz bywa krytykowany za tendencyjny wybór materiałów prasowych polskich i zagranicznych, jak również za nieudzielanie merytorycznych odpowiedzi w trakcie prowadzenia konferencji prasowych. Sądzi się, że J[anusz] Onyszkiewicz nie zostanie ponownie rzecznikiem prasowym KKP, a także nie wejdzie w skład KKP.

22. Z uzyskanej informacji wynika, że w dniu 1 X br. o godz. 13.00 odbędzie się spotkanie delegatów „Solidarności” (Region Śląsko-Dąbrowski) – członków KPN na terenie hali „Olivia”, w którym wezmą udział m.in.: T[eresa] Baranowska, M[arian] Moczek, A[ndrzej] Szomański, S[tefan] Melak, M[aria] Moczulska, Z[dzisław] Podkowiński (Radom). Przedmiotem spotkania ma być sytuacja KPN w bieżącej sytuacji politycznej w kraju.

W dniu dzisiejszym S[tefan] Melak udzielił wywiadu przedstawicielowi Radia Madryt, w którym stwierdził, iż linia umiarkowana prezentowana przez Wałęsę jest zbliżona do stanowiska KPN z tej racji, że KPN wyraźnie stoi w opozycji do działań KOR, które nie mają charakteru narodowego i chrześcijańskiego.

23. Delegaci Regionu Wielkopolskiego wytypowali kandydatów do władz krajowych, którymi są: W[acław] Adamczak²¹, B[ogdan] Ciszak²², Dymarski, B[ogdan] Narożny²³, S[tanisław] Szymczak²⁴ i Jan Śliwiński. Na tak zwanej liście rezerwowej znalazł się Jerzy Nowacki.

24. W dniu 30 IX br. w godzinach wieczornych odbyło się spotkanie L[echa] Wałęsy z delegatami Małopolski, na którym wygłosił przemówienie o zadaniach związku, a następnie w trakcie dyskusji odpowiadał na zadawane mu pytania. Uzyskana informacja wskazuje, iż tak wystąpienie L[echa] Wałęsy, jak i jego odpowiedzi nie zadowoliły delegatów i nie przysporzyły mu zwolenników w Regionie Małopolska.

25. Daje się zauważyć już zmęczenie delegatów obradami, co przejawia się m.in. tym, że opuszczają salę obrad, udając się do miasta, bądź przebywają w kuluarach zjazdu, dyskutując bądź słuchając wystąpień m.in. prof. Lipińskiego i Michnika. Coraz częściej akcentuje się konieczność zajęcia się sprawami związkowymi, a mniej działalnością polityczną.

26. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że w dniu 30 IX br. zawiązała się nowa partia polityczna – Narodowa Partia Socjaldemokratyczna. Na tekście deklaracji ideowej figurują trzy nieznane nazwiska. Natomiast w kuluarach chodzi pogłoska, iż partia ta to „robota” Kuronia.

27. W dniu 30 IX br. Matuszyk z Mazowsza rozprowadził na sali obrad tekst „Tezy działalności ideowej NSZZ «Solidarność»”, diametralnie odmienny od „Tez” oficjalnie uznawanych za projekt uchwały. W sprawie tej ma się ukazać specjalne oświadczenie Biura Prasowego i Prezydium Zjazdu. Prawdopodobnie Bujak postawi wniosek o odwołanie Matuszyka.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 166–195, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c W oryginale WZD.

2 Czesław Jezierski (ur. 1939 r.) – rehabilitant, dr; pracownik naukowy AWF we Wrocławiu; kierownik Zakładu Rehabilitacji w Okręgowym Szpitalu Kolejowym we Wrocławiu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13–22 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia we Wrocławiu, 31 VIII – 2 IX 1982 r. w Ośrodku Odosobnienia w Strzelinie; 1981–1988 kolporter prasy podziemnej Solidarności Walczącej i KPN; 1984–1989 rozpracowywany przez Wydział III-1/Inspektorat 2 WUSW we Wrocławiu w ramach SOS krypt. „Termofor”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Czes%C5%82aw_Jezierski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Pominięto fragment, którego treść zawiera informacja nr 32 z 1 X 1981 r. Zob. dokument nr 168 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 199–205.

3 Mariusz Maciej Żydowo (1925–2017) – lekarz, biochemik, prof. dr hab.; członek PAU, przewodniczący oddziału gdańskiego PTBioch (1962–1968), wiceprzewodniczący Komisji Biochemii i Biofizyki PAN (1976–1980), członek Komisji Nauk Fizjologicznych PAN; 1981–1982 rektor AM w Gdańsku.

e W oryginale Irenę Gust. Ireneusz Gust (1955–2001) – historyk; działacz RMP; w 1980 r. uczestnik strajku w Morskim Porcie Handlowym w Gdańsku; pracownik MKZ w Gdańsku, następnie KK NSZZ „Solidarność”; 1976–1977 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Gdańsku w ramach SOS krypt. „Politycy”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ireneusz_Gust (dostęp 14 V 2018 r.).

4 Nie było delegata o takim nazwisku, być może chodzi o Mariana Czaczkowskiego z NSZZ „Solidarność” Regionu Białostockiego.

5 Nie było delegata o takim nazwisku, być może chodzi o Dominika Tyburskiego z NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze.

6 Brak bliższych danych.

7 Joanna Węgrzynowicz-Stasińska (ur. 1956 r.) – tłumaczka języka hiszpańskiego; korespondentka i redaktorka Agencji Prasowej „Solidarność”; w listopadzie 1981 r. wyjechała za granicę, po wprowadzeniu stanu wojennego pozostała na emigracji w USA.

f W oryginale Bacz.

8 Zbigniew Mrowiec (ur. 1953 r.) – zaopatrzeniowiec; pracownik Zielonogórskiego Zjednoczenia Budownictwa w Zielonej Górze; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Zielonogórskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Głogowie; od 1982 r. na emigracji w RFN; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Zielonej Górze w ramach SO krypt. „Fala” i KE krypt. „Emigrant”. Zob. AIPN Po, 024/706, KE krypt. „Emigrant”.

9 Andrzej Maciaszek (ur. 1947 r.) – technik budowlany; pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Kolejowego w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. członek KS, następnie przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w 1985 r. rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Pisarz” .

10 Ewaryst Waligórski (ur. 1937 r.) – inżynier, polityk; uczestnik Czerwca ’56; współpracownik ROPCiO; kolporter wydawnictw niezależnych; członek KIK; 1979–1981 pracownik Biura Ekonomicznego Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych; 1980–1989 założyciel i działacz Szczecińskiego Klubu Katolików; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Pomorze Zachodnie i I KZD w Gdańsku; członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; działacz KOWzP; w grudniu 1981 r. uczestnik strajku w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 15 XII 1981 r. aresztowany, następnie sądzony w tzw. procesie jedenastu przez Sąd POW w Bydgoszczy, uniewinniony, 5 III 1982 r. zwolniony; 5 V – 2 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Wierzchowie i Strzebielinku; 1983–1989 przewodniczący TKZ NSZZ „Solidarność” w Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych;1990–1992 minister transportu i gospodarki morskiej; 1978–1980 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Obłudny”, 1983–1988 przez Wydział II/Wydział V WUSW w Szczecinie w ramach SOR/KE krypt. „Flep”/„Góra”, w 1989 r. przez Wydział V WUSW w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Wata”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ewaryst_Walig%C3%B3rski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

11 Roman Kloc (ur. 1940 r.) – fizyk; pracownik Wrocławskich Zakładów Elektronicznych „Mera-Elwro” we Wrocławiu; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; sekretarz Prezydium ZR Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 16 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia we Wrocławiu i w Grodkowie; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III/III „A” KW MO we Wrocławiu w ramach KE/SOR krypt. „Radykał”/„Broszura” oraz SOR krypt. „Wizyta”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Roman_Kloc (dostęp 18 VIII 2017 r.).

g W oryginale Masioł. Michał Mąsior (ur. 1947 r.) – inżynier budownictwa wodnego; zastępca dyrektora w Zakładzie Kombinatu Budownictwa Ogólnego „ROW” w Rybniku; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium Delegatury w Rybniku ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; redaktor biuletynu informacyjnego „Szeptem”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; główny inspektor Biura Ergonomii i Warunków Pracy NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 23 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Zabrzu-Zaborzu oraz w aresztach śledczych KW MO w Gdańsku i Katowicach; od 1984 r. na emigracji w Kanadzie; 1984–1989 współpracownik Biura Informacyjnego NSZZ „Solidarność” przy Kanadyjskim Kongresie Pracy; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Katowicach/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SOS krypt. „Budowlany”. Zob. AIPN Ka, 047/1291, SOS krypt. „Budowlany”; http://www.encysol.pl/wiki/Micha%C5%82_M%C4%85sior (dostęp 11 IX 2018 r.).

12 Krzysztof Kierepka (ur. 1954 r.) – ślusarz; pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego „Bielska Dzianina”; członek MKZ NSZZ „Solidarność” Regionu Podbeskidzie; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Bielsku-Białej w ramach SO założonej na aktywnych działaczy Regionu Podbeskidzie.

13 Janusz Rejdych (1935–1989) – technik energetyk; pracownik Zakładów Energetycznych Okręgu Południowego w Katowicach; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; członek KIK w Katowicach; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Katowicach, Jastrzębiu-Szerokiej, Uhercach, Rzeszowie i Łupkowie; 1986–1988 członek Tymczasowej Rady NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 1981–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2/Inspektorat 2 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOS/KE/SOR krypt. „Elektryk”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Rejdych (dostęp 18 VIII 2017 r.).

14 Jerzy Szafko (1938–2006) – chemik, prof. dr hab.; 1974–1985 kierownik Zespołu Polimeryzacji Rodnikowej w Zakładzie Polimerów PAN w Zabrzu; od 1986 r. pracownik naukowy PSz; w 1980 r. organizator KZ NSZZ „Solidarność” w PAN w Zabrzu; członek Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym organizator pomocy żywnościowej dla rodzin internowanych; członek RKW NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego; 1982–1987 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Katowicach; następnie pion III-1 SB w Zabrzu, w 1987 r. przez Wydział III-1 WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Wodór”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Szafko (dostęp 18 VIII 2017 r.).

15 Jerzy Kurkowski (1948–2004) – lekarz; pracownik Centralnego Szpitala Klinicznego ŚAM w Katowicach; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Sekcji Regionalnej Służby Zdrowia; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 14 XII 1981 r. – 24 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu; 1981–1987 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE krypt. „Medykus”.

16 Elżbieta Seferowicz (ur. 1935 r.) – lekarz, dr; dermatolog w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Katowicach; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”, KKK Pracowników Służby Zdrowia oraz Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 14 VII 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Lublińcu, Sosnowcu, Darłówku i Gołdapi; zaangażowana w pomoc represjonowanym i ich rodzinom organizowaną przy parafii pw. św. Józefa w Zabrzu; w 1986 r. ukarana przez kolegium ds. wykroczeń grzywną za udział w nielegalnym zgromadzeniu pod KWK „Wujek”; 1983–1989 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Katowicach w ramach KE/SOR krypt. „Dermatolog”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/El%C5%BCbieta_Seferowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

h W oryginale Lach.

i W oryginale Wickicz.

j W oryginale tu i dalej pisownia nazwiska Gleigewicht.

17Józef Patyna (ur. 1947 r.) – mechanik, górnik; pracownik KWK „Siersza” w Trzebini; w sierpniu 1980 r. członek KS; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK; 13 XII 1981 r. – 26 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Katowicach i Zabrzu-Zaborzu; od 1983 r. na emigracji w USA; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział V-2 RUSW w Chrzanowie w ramach SOS krypt. „Dozorca”. Zob. AIPN Ka, 043/1173, SOS krypt. „Dozorca”.

18 Ryszard Iwan (ur. 1955 r.) – inżynier; pracownik Częstochowskiego Związku Spółek Wodnych (Biuro Rejonowe w Lublińcu); przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Komisji Rewizyjnej Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej Ziemi Lublinieckiej; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu; 1983–1989 członek KIK w Warszawie. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_J%C3%B3zef_Iwan (dostęp 18 VIII 2017 r.).

19 Być może chodzi o Jerzego Jakubowskiego.

20 Danuta Stołecka (ur. 1957 r.) – filolog polski; działaczka SKS oraz KSS „KOR” we Wrocławiu, 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowana w Ośrodku Odosobnienia w Darłówku; od 1984 r. na emigracji w Austrii; 1978–1982 rozpracowywana przez Wydział III KW MO we Wrocławiu w ramach SOR krypt. „Orędownicy”.

21 Wacław Adamczak (ur. 1948 r.) – ekonomista; pracownik Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność” (członek Regionalnej Komisji Programowej); delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 9 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku i Gębarzewie; od 1983 r. na emigracji w USA; rzecznik Komitetu Pomocy „Solidarności” w Nowym Jorku; 1983–1988 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Poznaniu w ramach SOS/KE krypt. „Ekonomista” .

22 Bogdan Ciszak (ur. 1953 r.) – technik elektryk; pracownik Zakładów Przemysłu Metalowego im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 10 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Gębarzewie, Ostrowie Wielkopolskim i Kwidzynie; 11 II 1983 r. aresztowany za przynależność do TZR Wielkopolska, 31 III 1983 r. zwolniony, sprawę umorzono; 1984–1985 członek tajnej Międzyzakładowej Rady NSZZ „Solidarność” w Poznaniu; 1980–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Gniewny” oraz KE krypt. „Brodacz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Bogdan_Ciszak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

23 Bogdan Narożny (ur. 1943 r.) – inżynier elektryk; pracownik Przedsiębiorstwa Produkcji Pomocniczej i Montażu Budownictwa Rolniczego „Stokbet” we Wrześni; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”, delegat na I KZD w Gdańsku, 13 XII 1981 r. – 29 IV 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Gębarzewie; zaangażowany w pomoc dla rodzin osób represjonowanych; 1981–1990 rozpracowywany przez wydziały III i IV KW MO w Poznaniu oraz pion III SB we Wrześni w ramach SO krypt. „Mikrofon”, KE krypt. „Malkontent” i SOS krypt. „Sternik”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Kazimierz_Bogdan_Naro%C5%BCny (dostęp 18 VIII 2017 r.).

24 Stanisław Szymczak (ur. 1944 r.) – specjalista ds. inwestycji w Zakładach Przemysłu Owocowo-Warzywnego „Kotlin”; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ; członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 16 XII 1981 r. – 30 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Ostrowie Wielkopolskim i Głogowie; współtwórca podziemnych struktur „Solidarności”; kolporter wydawnictw niezależnych; w 1982 r. rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Poznaniu w ramach SO krypt. „Związek”, 1982–1989 przez Wydział IV KW MO w Kaliszu oraz pion VI SB w Jarocinie w ramach KE krypt. „Klon”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stanis%C5%82aw_Kazimierz_Szymczak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 200

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia a5 Xa 1981 r.b

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Naczelnik Wydziału I Departamentu III „A”

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w Warszawie

Meldunek operacyjny

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. a5a X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-politycznej, instytucji, stowarzyszeń i związku do prowadzenia negatywnej działalności politycznej.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowej do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

[…]c

Popołudniową część piątego dnia obrad zainaugurował Onyszkiewicz, przedstawiając komentarze prasy światowej i polskiej na temat zjazdu. M.in. po odczytaniu wyjaśnienia rzecznika prasowego MSW skomentował jego treść słowami: „To, coście wczoraj widzieli, to była zbiorowa halucynacja…”. Natomiast odczytywany fragmentami wywiad z Albinem Siwakiem przez zebranych przyjmowany był ze śmiechem.

Następnie przystąpiono do dalszej części dyskusji nad programem związku.

[…]d

Duża część delegatów Regionu Bydgoskiego wyraża niezadowolenie z postawy, jaką prezentuje Rulewski na zjeździe. W czasie obrade przewodnicząca Komisji Skrutacyjnej Elżbieta Błaszczyńska wytknęła Rulewskiemu despotyzm, dyktaturę i manipulowanie ludźmi. W podobnym tonie jak wyżej wymieniona wystąpił Lech Winiarski. Z jednoźródłowej, niepotwierdzonej informacji wynika, że po powrocie delegacji na zjazd do Bydgoszczy ma odbyć się zebranie, w czasie którego „doły związkowe” rozliczą z dotychczasowej działalności aktywistów regionalnych.

W kuluarach zjazdu w dalszym ciągu dyskutuje się sprawę rozwiązania KOR i powstania Klubu Służby Niepodległościf.

Delegaci reprezentujący tzw. nurt zawodowy uważają, iż znowu „na plecach” robotników niektóre osoby chcą się ślizgać.

Delegaci Regionu Podbeskidzie postanowili popierać do zakończenia I KZD umiarkowaną linię L[echa] Wałęsy.

Delegaci tego regionu krytycznie oceniają sprawę tworzenia przez „Solidarność” delegatur zagranicznych. Wyrażają przy tym wątpliwości, czy nie będą one działały na niekorzyść kraju, będąc delegaturami obcych służb specjalnych.

4. Z uzyskanych informacji wynika, że zapadła decyzja o druku tygodnika „Samorządność”, przeznaczonego dla następujących regionów: Gdańsk, Elbląg, Toruń, Bydgoszcz i Słupsk.

W wyniku działań L[echa] Wałęsy nakład tego tygodnika ma wynosić 250 tys. egzemplarzy, a nie jak wcześniej zakładano – 100 tysięcy.

5. Z uzyskanych informacji wynika, że A[nna] Walentynowicz wypowiada się w kuluarach zjazdu, że zrobi L[echowi] Wałęsie przed wyborami „taką drakę, że zjazd może się wywrócić…”.

Część delegatów Regionu Gdańskiego wyraża w związku z tym przypuszczenie, że A[nna] Walentynowicz chce zapoznać delegatów z informacjami, które wcześniej rozpowszechniał A[ndrzej] Kołodziej, tj. że Wałęsa w 1970 r. sprzedawał robotników SB, a i obecnie także sterowany jest przez tę służbę.

6. W czasie popołudniowej tury obrad dnia 30 IX br. przewodniczący obrad poinformował, że na sali kolportowane są tezy programowe, które zostały wydrukowane i są kolportowane bez wiedzy Prezydium Zjazdu.

7. Z jednoźródłowej informacji wynika, że doszło do awantury między grupami delegatów z Gdańska i Mazowsza. Jej tłem były rozbieżności w kwestii podziękowania dla KOR. Podziękowanie to przygotowali delegaci Mazowsza, co spotkało się ze sprzeciwem delegatów z Gdańska, którzy uważali, iż podziękowanie należy się nie tylko KOR, ale i innym ugrupowaniom. W efekcie tego delegaci Mazowsza wyzwali gdańszczan od „faszystów” oraz doszło do rękoczynów.

8. Na dzień 1 X br. Geremek zwołał członków Komisji Programowej na niezapowiedziane posiedzenie w budynku Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym UG.

9. Wśród dziennikarzy z państw kapitalistycznych rozeszła się pogłoska, że Leonid Zamiatin przysłał do rządu PRL list, w którym zalecił naszym władzom pójście na szerokie ustępstwa wobec „Solidarności”.

10. Z uzyskanych informacji wynika, że w dn[iu] 30 IX br. około godz. 9.00 doszło do ostrej wymiany zdań pomiędzy L[echem] Wałęsą a J[ackiem] Kuroniem. Wałęsa zarzucał Kuroniowi, że dopuścił do nieodpowiedzialnego wystąpienia Lipińskiego na forum zjazdu. Prosił także Kuronia o wycofanie projektów uchwał o KOR. Kuroń natomiast był innego zdania i twierdził, że wszystko, co robi, jest dobre i nic nie będzie zmieniał.

Po tym stwierdzeniu nastąpiła bardzo ostra wymiana zdań, którą Wałęsa zakończył stwierdzeniem, że w takiej sytuacji nie mają o czym rozmawiać i ich drogi się rozchodzą. Zaproponował także Kuroniowi opuszczenie sali. Bardzo zdenerwowany Kuroń odpowiedział: „Kto z KOR wojuje, od KOR zginie”.

Po tej kłótni J[acek] Kuroń w kuluarach opowiadał o jej przebiegu, m.in. dziennikarzom zachodnim, przedstawiając wersję korzystną dla siebie.

11. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że Helena Łuczywo¹, redaktor czasopisma „AS”, ostro zareagowała na wystąpienie Niezgodzkiego z Mazowsza. Reakcja ta wyraziła się publicznym splunięciem jemu w twarz po zakończeniu obrad. W związku z tym Biuro Zjazdu rozpatruje możliwość cofnięcia akredytacji H[elenie] Łuczywo z powodu uwłaczania godności delegata.

12. Z jednoźródłowej informacji wynika, że nastąpił rozłam wśród delegatów Regionu Mazowsze, w wyniku którego powstały dwa obozy, tj. „Żydów”, którym przewodzi Zb[igniew] Bujak, i „Polaków”, którym przewodzi Niezgodzki. Powodem i bezpośrednią przyczyną tego było wystąpienie Niezgodzkiego i inne zadawnione sprawy. „Żydami” określa się zwolenników KOR, a „Polakami” przeciwników tego ugrupowania.

W dniu 30 IX br. poszczególne regiony typowały kandydatów na wybory do centralnych władz związku. M.in. z niepotwierdzonej informacji wynika, że z Regionu Toruńskiego wytypowano M[ieczysława] Kukułę, co wywołało niezadowolenie Zb[igniewa] Iwanowa, który był przekonany, iż on jest pewnym kandydatem.

W dniu 30 IX br. o godz. 13.00 odbyła się konferencja prasowa, na której B[ogdan] Lis odpowiadał na pytania dotyczące działalności międzynarodowej związku oraz problemów PZPR a „Solidarność”. W pierwszej sprawie stwierdził, że „Solidarność” aktualnie nie jest zainteresowana w tworzeniu agend zagranicznych. Taka potrzeba powstanie po zjeździe. Planuje się utworzenie takich placówek we Francji, Włoszech, Danii i Szwecji. Złożył jednocześnie dementi w sprawie agendy w USA, dodając, że należy ją traktować jako prywatną działalność Przetakiewicza.

W drugiej kwestii potwierdził, że jest członkiem PZPR, choć ostatni artykuł „Trybuny Ludu” potraktował jako zapowiedź usunięcia go z partii. Zapytany, co sądzi o deklaracjach pojawiających się po III Plenum KC PZPR, stwierdził, że są to problemy wewnątrzpartyjne, o których nie chciałby mówić na tym forum. „Solidarność” nie ingeruje w przynależność partyjną swoich członków, a przykłady takiej ingerencji daje się odczuć na gruncie PZPR. Oceniając siły konserwatywne w gdańskiej organizacji partyjnej, stwierdził, że istnieją takie siły, ale są w mniejszości, odwrotnie, niż to ma miejsce w kraju.

Na zakończenie stwierdził, że nie widzi żadnego postępu w działalności PZPR – „wszystko idzie w odwrotnym kierunku do tego, co nam obiecywano. W tym składzie przywódcy stracili autorytet – o ile w ogóle go mieli. W lutym można jeszcze było mówić o autorytecie, teraz go stracili”.

Natomiast na wieczornej konferencji prasowej m.in. Geremek złożył oświadczenie, że „Solidarność” nie chce być partią polityczną ani nie chce przejmować władzy. Jego zdaniem zjazd potwierdzi politykę negocjacji, a akcje protestacyjne mogą być podejmowane w ostateczności. Ponadto stwierdził, że Front Jedności Narodu jest teatralną imprezą i związek nie będzie w tym uczestniczył.

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 135–165, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c Pominięto fragment, którego treść zawiera meldunek nr 27 z 30 IX 1981 r. Zob. dokument nr 163 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 159–167.

d Pominięto dwa fragmenty: dotyczący wystąpień delegatów oraz o treści zbieżnej z meldunkiem nr 29 z 1 X 1981 r. Zob. dokument nr 164 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 175–183.

e Obok przekreślone maszynowo nieczytelne słowo.

f W oryginale Niepodległościowej.

1 Helena Łuczywo (ur. 1946 r.) – dziennikarka; uczestniczka Marca ’68 w Warszawie; w 1977 r. współzałożycielka i do 1981 r. redaktorka pisma „Robotnik”, w 1981 r. redaktor naczelna Agencji Prasowej „Solidarność”; 1982–1989 redaktorka „Tygodnika Mazowsze”; w 1989 r. uczestniczka obrad Okrągłego Stołu; współzałożycielka i redaktor naczelna „Gazety Wyborczej”. Zob. L. Burska, Helena Łuczywo [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 217–218; http://www.encysol.pl/wiki/Helena_%C5%81uczywo (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 201

1981 październik 5, Warszawa – Analiza kierunku rozwoju programu społeczno-politycznego związku w oparciu o uchwały podjęte w czasie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Warszawa, dnia 5 X 1981 r.a

I KZD NSZZ „Solidarność”

(stan na godz. 16.00, 5 X 1981 r.)

Przebieg i uchwały I Zjazdu „Solidarności” wskazują, że organizacja ta znacznie odeszła od zakresu i form działania właściwego związkowi zawodowemu, a program wyrażony w 34 tezach przygotowanych przez Komisję Programową zawiera elementy charakterystyczne dla rządzącej partii politycznej. Tezy te i uchwały – stanowiące rozwinięcie tez – obejmują szeroką sferę życia ekonomicznego, społeczno-politycznego i administracji państwa. Ich cechą charakterystyczną jest totalna krytyka władz politycznych i administracyjnych na przestrzeni istnienia Polski Ludowej, ze szczególnym atakowaniem ekipy Gierka–Jaroszewicza oraz aktualnej ekipy, a także wysoki stopień demagogii opartej na dwóch zasadach: formułowaniu żądań pod adresem władz i zapowiedzi konsekwentnego ich egzekwowania oraz braku pozytywnego programu działań ze strony „Solidarności” – w najlepszym wypadku ograniczają się [one] do ogólnikowych haseł i zapowiedzi kontroli realizacji żądań.

Uchwały podjęte przez zjazd dotyczą sfery zarządzania gospodarką, polityki socjalnej, kulturalnej, oświatowej, struktury władz państwowych i administracyjnych, sposobu ich powoływania, kompetencji itp.

Szereg uchwał, np. znane „Posłanie do ludzi pracy w krajach Europy Wschodniej”¹, stosunek „Solidarności” do władz państwowych i PZPR czy stosowanie walki psychologicznej z narodem, mają jednoznacznie polityczny charakter.

Również uchwały z zakresu polityki oświatowej i kulturalnej poprzez lansowanie tezy o fałszowaniu historii, odcinaniu kultury od tradycji narodowej i nawoływanie do usunięcia tych nieprawidłowości – mają wyraźny podtekst polityczny.

Cechą wspólną przedstawionych zjazdowi projektów programów gospodarczych jest negacja rządowego programu wyjścia z kryzysu, eksponowanie roli samorządu pracowniczego i uprawnień kontrolnych „Solidarności”, zwłaszcza w stosunku do produkcji i dystrybucji środków żywnościowych, oraz konsekwentne kształtowanie opinii, że jedynym gwarantem wyjścia z kryzysu jest „Solidarność” i jej program.

Reprezentatywna dla klimatu i postawy delegatów na zjeździe i ich stosunku do przepisów prawnych i władz (w tym do sejmu) jest uchwała w sprawie ustaw o samorządzie i przedsiębiorstwie. Symptomatyczne jest również pozytywne przyjęcie przez delegatów i zalecenie włączenia do materiałów zjazdu KPN-owskiej koncepcji programu gospodarczego (prezentowanej przez J[acka] Jerza z Radomia), postulującej zmianę stosunków politycznych i gospodarczych m.in. przez reprywatyzację przemysłu i rolnictwa i likwidację centralnej administracji gospodarczej (likwidację planowania gospodarczego).

Uchwały z pogranicza zagadnień ekonomicznych i społeczno-politycznych, np. w sprawie pomocy osobom niepełnosprawnym, kobietom w ciąży i dzieciom w przetrwaniu zbliżającej się zimy, ze względu na wysoki stopień trafienia w oczekiwania społeczne i demagogię polityczną („Solidarność” widzi potrzeby, a władze mają je realizować) nie tylko zyskają pełną aprobatę społeczną, ale przysporzą „Solidarności” [okazji do] kolejnego ataku, zwłaszcza że polityczne podejmowane przez rząd działania w tej dziedzinie nie są wspierane właściwą propagandą.

Na przebieg zjazdu i charakter przyjętych uchwał istotny wpływ miały:

– wytwarzana przez osoby z kręgów antysocjalistycznych psychoza antyustrojowa, umiejętnie podtrzymywana w toku całego przebiegu zjazdu (np. uchwała w sprawie Bydgoszczy, w sprawie przedsiębiorstw i samorządów, „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”, o wolności osobistej człowieka, wystąpienia E[dwarda] Lipińskiego, wystąpienie przedstawiciela tzw. Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, sprawa Arenta z kopalni „Szczygłowice”, Zembrzuskiego² z Częstochowy i szereg innych);

– oświadczenia Biura Politycznego PZPR i list KPZR, które z jednej strony spowodowały wzrost nastrojów antypartyjnych i antyradzieckich, a z drugiej nadały ton realizmu politycznego w wyborze Wałęsy na przewodniczącego KKP;

– natomiast niektóre posunięcia władz, jak sprawa Arenta, Zembrzuskiego, a zwłaszcza podwyżka cen na papierosy, przyczyniły się do radykalizacji [postaw] delegatów i skonsolidowania ich w kierunku antyrządowym, czego wymownym przykładem jest zaskakujący (po wyborze Wałęsy) wybór do składu KK znacznej liczby osób o radykalnych postawach;

– bardzo duży udział osób związanych z KSS „KOR” i KPN w przygotowaniu materiałów zjazdowych (projekty programów, oświadczeń, uchwał itd.) zawierających treści od dawna lansowane przez ugrupowania opozycyjne (np. w sprawie systemu zarządzania gospodarką narodową, systemu parlamentarnego, wielopartyjności, praw i swobód obywatelskich itp.), w wyniku czego większość z nich przyjęta została w wersji projektów;

– liczne elementy manipulacji nastrojami delegatów (rola konferencji prasowych Onyszkiewicza, wystąpienie Boruty-Spiechowicza, odczytanie pozdrowień od robotnika rumuńskiego, rozpowszechnianie pogłosek o zamierzonych masowych areszt[owani]ach działaczy „Solidarności”, rzekomym przekroczeniu granicy przez wojska radzieckie, ogłoszenie rozwiązania się KSS „KOR”, nieprzestrzeganie programu poszczególnych posiedzeń i przekładanie uchwalenia różnych dokumentów na terminy dogodne z punktu widzenia wnioskodawców, znaczna rola zabiegów kuluarowych: utworzenie Klubu Służby Niepodległości po rozwiązaniu KSS „KOR” oraz uchwała zjazdu o uznaniu KOWzP za agendy związku i deklarowanie dla ich działaczy ochrony na równi z działaczami „Solidarności”).

Ponadto na uwagę zasługują występujące w toku zjazdu takie zjawiska jak:

– uaktywnienie osób i grup zmierzających do utworzenia nowych struktur politycznych, co wyraziło się głównie aktywnymi zabiegami kuluarowymi i kolportażem materiałów propagandowych KPN, PPD, PSPP, PPP, RRN³;

– zainteresowanie Zachodu zjazdem, wyrażające się udziałem przedstawicieli zachodnich związków zawodowych i dziennikarzy, wykorzystywanych do dyskretnego oddziaływania na postawy delegatów, m.in. w kierunku wyboru Wałęsy na przewodniczącego związku i wiązania „Solidarności” ze związkami zawodowymi w k[rajach] k[apitalistycznych];

– w ramach zainteresowania Kościoła „Solidarnością” i jego wpływu na zjazd w drodze oficjalnej (nabożeństwa, wystąpienia na zjeździe, udział księży w kuluarowej agitacji wyborczej) uwidocznił się chadecki nurt polityczny realizowany przez niektórych ekspertów katolickich.

Zasygnalizowane wyżej czynniki znalazły odbicie w utrwalaniu się wśród delegatów poglądu, że „Solidarność” nie może ograniczać się wyłącznie do działalności związkowej, a[le] powinna dążyć do oddzielenia władzy politycznej od gospodarczej, do złamania monopolu władzy PZPR i ograniczenia jej wpływu na społeczeństwo. Ilustracją takich postaw może być np. fakt, że w I turze wyborów do KK, w toku prezentowania się delegatom, ok. 46 proc. kandydatów otwarcie deklarowało w wystąpieniach i rozmowach poglądy antypartyjne i antypaństwowe, a tylko ok. 3 proc. występowało pozytywnie. Pozostałe wystąpienia, jakkolwiek politycznie neutralne, zawierały liczne akcenty krytyczne.

Podstawę do ocen n[a] t[emat] dalszych kierunków działania „Solidarności” stanowią uchwały podjęte podczas I i II tury zjazdu oraz układy personalne zaistniałe w wyniku wyborów. Pewną korektę do praktycznej realizacji przyjętych programów i metod działania „Solidarności” mogą wprowadzać:

– stan zaopatrzenia rynku oraz sprawa podwyżek cen i rekompensat – jako jeden z podstawowych warunków wiarygodności władz w oczach społeczeństwa;

– umiejętność rozstrzygania przez władze spornych problemów, zwłaszcza z „Solidarnością”;

– tendencje do autonomii, zwłaszcza regionów silniejszych, mogące się wyrażać w niepodporządkowaniu niektórym uchwałom władz centralnych związku bądź ich własnej interpretacji, a także w podejmowaniu własnych, nieuzgodnionych z centralą inicjatyw;

– skłonności autokratyczne L[echa] Wałęsy, wspierane jego umiejętnością pozyskiwania popularności i poparcia szeregowych członków związku – niezależnie od stosunku do niego ze strony władz poszczególnych regionów.

Prognozy

a) Brak podstaw do oczekiwań, że wraz z zakończeniem zjazdu „Solidarności” nastąpi uspokojenie nastrojów społecznych.

b) Utrzymają się tendencje b(przynajmniej wśród części działaczy „Solidarności”)b do: nadania „Solidarności” charakteru ruchu społecznego, z wszystkimi konsekwencjami takiej koncepcji; podważania kierowniczej roli PZPR; lansowania koncepcji pluralizmu politycznego; dążności do zmiany ordynacji wyborczej do sejmu i rad narodowych itd.

c) Bardzo silnie będą eksponowane w działaniach „Solidarności”:

– problem samorządu pracowniczego i terytorialnego o bardzo szerokich kompetencjach z jednoczesnym ograniczaniem władzy PZPR;

– sprawa dostępu do środków masowego przekazu;

– [sprawa] kontroli społecznej nad podziałem dochodu narodowego (w tym hasło ograniczenia wydatków na zbrojenia);

– pod pretekstem kontroli społecznej eksportu żywności – próby ograniczenia monopolu państwa [w] handlu zagranicznym i wkraczania w dziedzinę dystrybucji żywności.

d) Uchwała zjazdu o uznaniu KOWzP za agendy „Solidarności” będzie stanowiła precedens do podobnego stanowiska wobec inicjatyw powoł[yw]ania nowych struktur politycznych (partie, organizacje młodzieżowe, własny system oświatowo-szkoleniowy).

e) Własne „programy gospodarcze” NSZZ „Solidarność” będą pretekstem do torpedowania reformy gospodarczej, zwłaszcza w odniesieniu do polityki cen.

f) Zdobywanie wpływów na działalność w resorcie obrony narodowej, spraw wewnętrznych i wymiaru sprawiedliwości.

g) Umacnianie pozycji związku na arenie międzynarodowej (projekt utworzenia 4 przedstawicielstw w k[rajach] k[apitalistycznych], inspiracja do tworzenia WZZ w k[rajach] s[ocjalistycznych], podnoszenie problemu mniejszości narodowych – czemu ma służyć m.in. propaganda prasowa w językach krajów Europy Wschodniej).

h) Kontynuacja ewentualnej realizacji koncepcji tworzenia Komitetu Ocalenia Narodowego ma obecnie dziwne zahamowania, gdyż Kuroń wycofał się z jej lansowania na zjeździe, stwierdzając, iż jest to rzekomo projekt rządowy.

i) Z układu sił na zjeździe należy wnioskować, że Prezydium KK nie będzie prezentowało jednolitego stanowiska w szeregu podejmowanych tematów.

j) Wystąpienie Kułaja na forum zjazdu wskazuje na polaryzację stanowisk – radykalizację, co w działaniach może mieć objawy bojkotu decyzji rządowych w sferze rolnictwa.

k) Zapewnienie bezkarności działaczy „Solidarności” pod hasłem uwolnienia więzionych za przekonania, obronę represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 181–186, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu odręczny dopisek Tow[arzysz] Kasperski.

1 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

2 Marian Zembrzuski (ur. 1947 r.) – ślusarz, tokarz; pracownik Kombinatu Budowlanego w Częstochowie; poligraf w ZR Częstochowskiego NSZZ „Solidarność”; członek KOWzP; 15 VIII 1981 r. zatrzymany w Częstochowie na 48 godzin podczas akcji plakatowej, znaleziono przy nim karykaturę Leonida Breżniewa przedstawionego jako niedźwiedzia, w związku z czym 21 IX 1981 r. został aresztowany pod zarzutem szydzenia z ustroju PRL i znieważenia przywódcy obcego państwa; 13 XII 1981 r. – 24 VI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu i Łupkowie; od 1983 r. na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Częstochowie w ramach SOS/SOR krypt. „Biennale”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marian_Zembrzuski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Prawdopodobnie chodzi o KSN – Klub Służby Niepodległości.

b–b Fragment przekreślony.

Nr 202

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący m.in. wyborów do Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4377a

Gdańsk, dnia a5 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a4a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. dr inż. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr a54a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

1. W dalszym ciągu jednym z głównych tematów występujących w dyskusjach kuluarowych wśród delegatów jest wybór KKP, a w szczególności jego prezydium. Delegaci są niezmiernie wstrzemięźliwi w typowaniu kandydatur do ścisłego kierownictwa KKP. Wprawdzie już obserwujemy pierwsze próby zawiązywania bloków koalicyjnych, jednak są to przypadki sporadyczne. Odnosi się wrażenie, iż delegaci w temacie obsadzania Prezydium KKP wyczekują na propozycje L[echa] Wałęsy jako przewodniczącego. W dalszym ciągu wśród delegatów obserwowane jest nastawienie do „utrącania” delegatów – członków bądź sympatyków byłego KSS „KOR” kandydujących do KKP. O rozpoczętej walce o wejście w skład KKP, w tym na stanowiska funkcyjne, świadczy:

1.1. Odbyło się spotkanie delegatów Regionu Dolnego Śląska. Na spotkaniu proponowano K[arolowi] Modzelewskiemu kandydowanie na stanowisko w[i]ceprzewodniczącego związku. Wobec odmowy ze strony wymienionego, z zaznaczeniem, iż nie zamierza również ubiegać się o stanowisko w Prezydium KKP, delegaci postanowili, iż na stanowisko w[i]ceprzewodniczącego będą forsowali Waliszewskiego. Należy przypuszczać, iż będzie on miał poparcie nie tylko regionu swojego, ale również Pomorza Zachodniego.

1.2. W trakcie spotkania delegatów z Gorzowa postanowiono, iż na stanowisko w[i]ceprzewodniczącego związku delegaci wysuną kandydaturę E[dwarda] Borowskiego – przewodniczącego Zarządu Regionalnego w Gorzowie Wlkp. Jeśli nie uzyskają poparcia innych regionów, będą forsowali kandydaturę M[ariana] Jurczyka. W naszej ocenie Borowski jest osobą zbyt mało znaną, aby uzyskał szersze poparcie delegatów innych regionów.

1.3. E[dward] Borowski natomiast usiłuje poprzez swoje kontakty z przewodniczącymi innych regionów uniemożliwić wejście w skład KKP Konsikowi, sugerując jednocześnie oddawanie głosów na Opiela. Może to, według naszej oceny, odnieść skutek pozytywny, lecz tylko w zakresie wejścia do KKP.

1.4. Delegaci [z] Katowic są przekonani, iż największe szanse wejścia do KKP, w tym na stanowiska funkcyjne, mają Rozpłochowski i Cierniewski. Nie biorą pod uwagę kandydatury Waliszewskiego, określając go jako „młokosa”. W naszej ocenie Waliszewski posiada większą tzw. siłę przebicia, jak również niedoceniane poparcie Wałęsy.

1.5. Wśród delegatów rozważana jest możliwość wejścia na stanowiska funkcyjne w KKP kandydatów Regionu Łódzkiego – Kropielnickiego¹ i Palki. Jeżeli kandydatura pierwszego nie wzbudza żadnych większych zastrzeżeń L[echa] Wałęsy, to może on je mieć w stosunku do Palki, z którego projektem o samorządzie nie w pełni się zgadza.

1.6. Wśród znacznej części delegatów panuje przekonanie, iż pierwszym z[astęp]cą przewodniczącego zostanie M[arian] Jurczyk, natomiast drugiego z[astęp]cę wybierze Wałęsa spośród delegatów kandydujących z tzw. małych regionów.

1.7. Szanse Bujaka na stanowisko z[astęp]cy przewodniczącego są w opinii delegatów duże, niemniej jednak jest mało prawdopodobne, aby Bujak zgodził się na to stanowisko, gdyż jest mocno związany z Warszawą. Bardziej prawdopodobne jest, iż za dwa lata będzie kandydował na stanowisko przewodniczącego. Jako osoba posiadająca powiązania z byłymi działaczami KSS „KOR” oraz działaczami KPN nie cieszy się zaufaniem Wałęsy.

1.8. Kandydatury Rulewskiego, Gwiazdy i Lisa na stanowiska funkcyjne w KKP nie są raczej brane pod uwagę, gdyż między nimi a Wałęsą występuje ostry konflikt, wobec czego należy sądzić, że Wałęsa nie zgodzi się na te osoby jako na swoich najbliższych współpracowników.

1.9. Nie jest wykluczone, iż trzy ww. osoby, jak również Bujak, będą chciały wprowadzić do KKP jak najwięcej osób reprezentujących ich poglądy dla późniejszego ewentualnego kontrolowania i kierowania poczynaniami KKP.

1.10. Zauważalna jest dosyć szeroka agitacja ze strony byłych działaczy KSS „KOR” i KPN na rzecz wprowadzenia jak największej liczby swoich reprezentantów do KKP. Sporządzone są między innymi listy osób, z którymi działacze ci chodzą po wszystkich regionach i prowadzą agitację na rzecz głosowania za tymi osobami. Nie powinno to odnieść większego skutku, gdyż wśród delegatów jest widoczne negatywne nastawienie do tych osób.

1.11. Już w trakcie wyborów do Komisji Rewizyjnej zauważono wśród delegatów tendencję do skreślania kandydatów, którzy w ankietach wykazali byłą lub aktualną przynależność organizacyjną do PZPR bądź ZMS. Tendencja ta będzie prawdopodobnie występowała również w trakcie wyborów do KKP. Korzystne notowania uzyskują natomiast delegaci, którzy nie byli członkami żadnych organizacji społeczno-politycznych. W trakcie głosowania nie zwraca się uwagi, czy kandydat wywodzi się ze środowiska robotniczego, czy inteligencji.

2. Oceniając dotychczasowe wystąpienia delegatów w dyskusji nad wypracowaniem działania NSZZ „Solidarność” w celu podjęcia na zjeździe stosownej uchwały, można wysunąć następującą wstępną prognozę co do przyszłych kierunków działań (objętych programem), które grupują się według następujących zagadnień:

2.1. Działalność polityczna związku i jej zakres

Zauważalna jest przewaga delegatów prezentujących poglądy, że „Solidarność” nie może prowadzić działalności stricte związkowej. Jest to argumentowane tym, że związki zawodowe zajmujące się problematyką płacową, socjalno-bytową, ochrony pracownika itd. mogą istnieć tylko w systemach politycznych wielopartyjnych, gdzie naturalną przeciwwagą dla władzy są opozycyjne partie polityczne i swobody demokratyczne. W systemie politycznym PRL, określanym jako system wszechwładzy, takie funkcjonowanie tak masowej organizacji jest niemożliwe. Teza ta wynika z przeświadczenia, że dążenia społeczeństwa, jego aspiracje wyrażające się w masowej przynależności do „Solidarności” zobowiązują ten związek do wykraczania poza problematykę zawodową w kierunku niezbędnych z punktu widzenia narodu przemian politycznych, stanowiąc jednocześnie gwarancje dla nich. Należy więc spodziewać się ujęcia w programie działań na rzecz samorządów terytorialnych, dążenia do zmian strukturalnych w sejmie i postulowania tzw. wolnych wyborów jako klucza do realizacji tych celów. Poza tym występują stwierdzenia, wg których „Solidarność” będzie domagała się oddzielenia władzy politycznej od gospodarczej (czyli przełamania monopolu władzy PZPRb i ograniczenia jej wpływów na społeczeństwo), poprawy praworządności poprzez zmiany strukturalne i organizacyjne wymiaru sprawiedliwości, wolności przekonań – co należy rozumieć jako bazę dla tworzenia nielegalnych partii politycznych, uspołecznienia polityki państwa (co oznacza kontrolę tej polityki przez społeczeństwo, w imieniu którego działa „Solidarność”) itd.

2.2. Działalność społeczna

Zakres ten obejmuje m.in. kurs na odnowę i umocnienie rodziny, w tym postulowanie wprowadzenia zasiłku macierzyńsko-wychowawczego dla wszystkich matek, bez względu na fakt zatrudnienia, w wysokości gwarantującej pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Z oceny sytuacji wynika, że koncepcja zmiany cen artykułów spożywczych zostanie zaaprobowana przy jednoczesnej pełnej rekompensaciec, która będzie mogła być realizowana wg zasady równych kwot. „Solidarność” będzie występować przeciwko bezrobociu, które może być skutkiem reformy gospodarczej, respektując prawo do pracy, przy jednoczesnym zreformowaniu systemu płac. Szczególna uwaga będzie przywiązywana do prawa do pracy w warunkach bezpiecznych i nieszkodliwych dla zdrowia. Poszerzony zostanie zakres działania w odniesieniu do problemów inwalidztwa i niepełnej przydatności do pracy. Należy się spodziewać inicjatyw zmierzających do organizacji przedsiębiorstw produkujących sprzęt i urządzenia dla tej kategorii ludzi.

Wyartykułowanad zostanie przypuszczalnie koncepcja wyłączenia służby zdrowia z resortów MON, MSW, komunikacji i innych w celu udostępnienia jej dla całego społeczeństwa.

W celu zapewnienia organizacyjnych i strukturalnych form globalnej ochrony społeczeństwa należy przypuszczać, że wystąpią dążenia do powołania odpowiednich organów społecznych, np. urzędu ochrony środowiska itd.

Występują także symptomy, że w programie zostaną ujęte działania na rzecz uregulowania problematyki emigracji zarobkowej, powołania związkowej inspekcji pracy, ogłoszenia deklaracji o współpracy i współdziałania z innymi związkami, nie tylko zawodowymi (np. młodzieżowymi), piętnowania osób, instytucji i organizacji występujących przeciwko interesom narodowym, rewindykacji na cele społeczne różnorodnych obiektów o innym przeznaczeniu.

2.3. Polityka gospodarcza

W odniesieniu do tego kompleksu zagadnień oceniamy, że w programie – w celu wyeksponowania głównego motywu „Solidarności” (jako gwaranta odnowy), którym jest działanie w kierunku szybkiego wyjścia z kryzysu – będzie prezentacja programu gospodarczego opartego na oszczędności i cięciach budżetowych, z podkreśleniem działań antyinflacyjnych. Podstawową tezą tego problemu będzie dążenie do szybkiego przywrócenia równowagi rynkowej, czyli tego, czego całe społeczeństwo oczekuje. Należy się więc spodziewać, że w programie znajdzie się dążenie do:

– przerzucenia środków finansowych (także z importu), zrealizowanych lub planowanych zadań inwestycyjnych na przemysł w celu uruchomienia zamrożonych mocy wytwórczych;

– przeznaczenia części dostaw środków produkcji skierowanych dla sektora uspołecznionego rolnictwa – sektorowi indywidualnemu, który zapewni efektywniejsze ich wykorzystanie, z utrzymaniem jednocześnie zasady równego (proporcjonalnie do wielkości danego sektora) podziału tych środków;

– przerzucenia nieczynnych środków produkcji z państwowych przedsiębiorstw przemysłowych do sektora prywatnego;

– ograniczenia sektora nieprodukującego na potrzeby rynku, np. przemysłu zbrojeniowego;

– poddania analizie weryfikacyjnej zawarte umowy ze wszystkimi partnerami zagranicznymi pod kątem ich celowości i opłacalności, z jednoczesnym poddaniem pod kontrolę społeczną funkcjonowania handlu zagranicznego.

Oprócz tego związek będzie wspierał pobudzanie szeroko pojętej inicjatywy, w tym prywatnej, na odcinku tworzenia drobnych przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego, sieci handlowej i innej działalności rzemieślniczej.

Ze specjalną uwagą związku – w kontekście wyżywienia narodu – spotyka się problematyka rolnictwa. Należy się spodziewać kursu na jego reprywatyzację. W odniesieniu do innych problemów „Solidarność” będzie dążyć do rozwoju własnej bazy propagandowej, np. powołania gazety codziennej, udziału w państwowych środkach masowego przekazu, zwiększonego oddziaływania na publikatory (mogą zostać podjęte kroki w kierunku doprowadzenia do anulowania uchwały z 1960 r. w sprawie powołania Komitetu ds. Radia i Telewizji jako organu administracji państwowej).

W odniesieniu do prac nad w[yżej] wymienioną problematyką występują opinie, aby zjazd nie działał pochopnie, bowiem gracze polityczni mogliby – wykorzystując pośpiech – przeforsować swoje cele, które mogłyby wpłynąć dyskredytująco na „Solidarność”. Jednocześnie mają miejsce także poglądy, aby zjazd nie koncentrował się na szczegółach w konstrukcji programu, uchwalając jedynie jego ramy i upoważniając przy tym przyszłą KK do rozpracowania wykonawczego poszczególnych kwestii zasadniczych.

Na marginesie należy zasygnalizować, że w kuluarach delegaci pracujący w Komisji Programowej domagają się ustąpienia przewodniczącego tej komisji, prof. Geremka, który jednakże nie zamierza opuścić tej funkcji. Wobec tego wpłynie na forum zjazdu formalny wniosek o zmianę na tym stanowisku, który zostanie prawdopodobnie zaakceptowany. Może to spowodować protest u znacznej części delegatów, demonstrowany nawet w postaci opuszczenia zjazdu.

3. Problematyka samorządowa jest w dalszym ciągu aktualna w rozmowach zakulisowych zjazdu. Przykładem tego są rozmowy ekstremistów z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, którzy podjęli działania nad utworzeniem samorządu pracowniczego na zasadach twardej ekonomiki proponowanej przez „sieć”. „Sieć” opracowuje założenia merytoryczne, natomiast ww. grupa opracowuje działania konkretne, potrzebne w określonej sytuacji gospodarczo-politycznej. Jednym z efektów działalności samorządów pracowniczych, wg tej koncepcji, będzie uwolnienie znacznej ilości siły roboczej (przejściowe bezrobocie), co spowoduje – poprzez wytworzenie napięć i konfliktów społecznych na tym tle – konieczność podjęcia inwestycji opartych na obcym kapitale w celu organizacji potrzebnych stanowisk pracy. Taki obrót rzeczy pobudzi wydatnie ekonomikę kraju. W tym samym celu będą prowadzone działania na odcinku ograniczenia sektora zbrojeniowego.

Dnia 3 bm. zjazd zatwierdził uchwałę w sprawie samorządu pracowniczego, jednakże jest ona niezgodna z ustawą sejmową, mimo że uprzednio w głosowaniu ją zaakceptowano. Uchwalenie tego dokumentu było wynikiem manipulanctwa właśnie ww. grupy z Katowic przy poparciu delegatów z regionów: Śląskiego, Lublina i Łodzi. Po tym fakcie Prezydium Zjazdu oświadczyło, iż nie akceptuje uchwały, co poparli także Wałęsa i Rulewski. Wytworzona aktualnie sytuacja na zjeździe jest napięta. Należy więc przewidzieć, że dojdzie do poważnej kontrowersji między delegatami na tym tle, ea nawet rozłamue.

4. Działalność nielegalnych partii bądź ugrupowań politycznych

Notowana jest w dalszym ciągu aktywność delegatów – członków nielegalnych partii bądź ugrupowań politycznych, którzy obrady I KZD NSZZ „Solidarność” zamierzają wykorzystać dla realizacji własnych celów. Szczególną aktywność przejawiają delegaci KPN. M.in. na forum zjazdu temat Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania zamierza poruszyć J[akub] Chmielewski – delegat płocki. Problem ten wcześniej poruszany był w trakcie oficjalnych wypowiedzi przez Świtonia, który zgłosiłf oficjalny projekt uchwały. W swej wypowiedzi Świtoń wysunął propozycję utworzenia przy KKP sekcji b[yłych] więźniów politycznych, do których zaliczył również siebie. Całe wystąpienie nacechowane było treściami politycznymi.

Aktywną działalność na rzecz KPN prowadzi delegat Katowic Ciepiela. Jest to nieprzychylnie przyjmowane przez znaczną część delegatów tegoż regionu, którzy noszą się nawet z zamiarem wykluczenia go ze związku „Solidarność”.

W dyskusjach kuluarowych podnosi się rzekomy fakt wystosowania przez Bałukę do Sejmu PRL deklaracji Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy, która ma być powołana do życia w przyszłości.

Oceniając całokształt działalności delegatów członków KPN, należy wnioskować, że jest bardzo prawdopodobne, że zjazd podejmie uchwałę w tym temacie oraz wystąpi z poręczeniem społecznym w odniesieniu do aresztowanych działaczy KPN. Zauważalne jest również, iż działacze z KPN starają się o uzyskanie moralnego, a być może nie tylko, poparcia związku „Solidarność” dla swojej działalności.

5. W uzupełnieniu meldunku nr 27 z dnia 30 IX [19]81 r. pkt 5.11, który dotyczył ewentualnego opracowania tzw. Posłania do narodów Litwy, Łotwy i Białorusi, informujemy, że nową formą działalności związku w tym zakresie jest opracowanie w językach czeskim i rosyjskim broszur (prawdopodobnieg przez Region Małopolska). Publikacja ta adresowana jest do przyjaciół [z] Czechosłowacji i Związku Radzieckiego i zawiera następujące tytuły: „Co to jest «Solidarność»”, „Działacze i eksperci w «Solidarności»”, „O co walczy «Solidarność»”, „Tradycje «Solidarności»”, „Co to jest KOR”, „Stosunek do ZSRR”.

Należy oczekiwać, że celem wydania omawianych broszur jest chęć spowodowania, by w krajach tych powstał ruch zawodowy czerpiący z doświadczeń „Solidarności”. Natchnieniem do takiego działania mogłoby być m.in. wystąpienia gości z krajów kapitalistycznych, którzy jak np. John Harke[r]² – dyrektor Wydziału Spraw Międzynarodowych w Kanadyjskim Kongresie Pracy, który w swoim wystąpieniu stwierdził m.in.: „Obecnie musimy sobie powiedzieć, że «Solidarność» jest inspiracją i natchnieniem związków zawodowych na świecie…”. „…Wszędzie, gdziekolwiek jestem, ludzie chcą wiedzieć coraz więcej na temat waszych doświadczeń i waszej walki…”. „…«Solidarność» zapaliła nie tylko 10 milionów świec, ale miliony świec na całym świecie. Świece zostały zapalone wszędzie tam, gdzie istnieją wolne związki zawodowe, wolni związkowcy albo ci, którzy walczą o swobodę organizacji swoich własnych związków…”.

5.1. Na podstawie szeregu opinii można stwierdzić, że wśród delegatów panuje przekonanie o szerokim poparciu zjazdu udzielanym przez związki zawodowe innych państw. I tak np. bardzo ciepło przyjęto pozdrowienie od związku zawodowego z Węgier, który choć nie przyjmuje posłania, to solidaryzuje się z obradami dotyczącymi ludzi pracy i ruchu związkowego.

6. Z wypowiedzi i komentarzy kuluarowych dotyczących wyboru Lecha Wałęsy na przewodniczącego KK wnioskować można, że delegaci podzielili się na co najmniej dwie grupy. Jedna grupa uważa, że zwyciężyła rozwaga i rozsądek delegatów, powierzając[ych] funkcję przewodniczącego L[echowi] Wałęsie, mimo że nie ustrzegł się on kilku błędów, jakie popełnił w trakcie kampanii wyborczej. Druga grupa uważa, że gdyby nie zobligowanie ich przez zakłady pracy (z których są delegowani), aby głosowali na Wałęsę, to oddaliby głos na któregoś z bardziej radykalnych kandydatów. Ponadto w przekazywanych opiniach przebijają się głosy, że gdyby wybory na przewodniczącego odbyły się później, to przewodniczącym KKP nie zostałby wybrany Wałęsa.

6.1. Na podstawie oceny dotychczasowych materiałów należy liczyć się ze zorganizowaniem bloku opozycyjnego wobec Wałęsy w postaci wiceprzewodniczących i Prezydium KK. Wyrazem tych tendencji są liczne opinie, że Gwiazda [i] Rulewski będą chcieli w czasie wyborów KK wprowadzić jak najwięcej swoich ludzi w skład komisji, aby zapewnić sobie kontrolę zarówno przewodniczącego, jak i polityki komisji.

6.2. Delegaci z województwa opolskiego zbierają podpisy delegatów niezgadzających się z wyborem na przewodniczącego Lecha Wałęsy. Twierdzą oni, że jeżeli jedna czwarta delegatów podpisze listę, to wybory będzie można uznać za nieważne i po półrocznej przerwie mogą być powtórzone.

6.3. Na podstawie tych tendencji nie można wykluczyć, iż w czasie roboczej sesji międzyzjazdowej (ma się [ona] prawdopodobnie odbyć w kwietniu przyszłego roku) L[ech] Wałęsa zostanie zmuszony do złożenia rezygnacji bądź zostanie odwołany. Uzależnia się to od efektów działalności KKP w okresie do sesji międzyzjazdowej.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 318–327, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Prawdopodobnie chodzi o Jerzego Kropiwnickiego.

b W oryginale PRL.

c Słowo dopisane odręcznie nad przekreślonym słowem aprobacie.

d W oryginale Zartykułowana.

e–e Fragment przekreślony.

f Słowo dopisane odręcznie nad przekreślonym słowem zagaił.

g Słowo przekreślone odręcznie.

2 John Harker – kanadyjski działacz społeczno-polityczny, dyplomata; dyrektor Wydziału Spraw Międzynarodowych w Kanadyjskim Kongresie Pracy; doradca rządu kanadyjskiego w kwestiach afrykańskich; w 2000 r. stał na czele kanadyjskiej misji mającej na celu zbadanie wpływu wydobycia ropy naftowej na sytuację ludności w Sudanie, czego efektem był tzw. „Raport Harkera” stwierdzający łamanie podstawowych praw człowieka.

Nr 203

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4378a

Gdańsk, dnia a5a X 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 55

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje do[tyczące] jego przebiegu.

1. Z uzyskanych informacji wynika, że wśród delegatów na I KZD ujawnia się tendencja, iż będą oni w czasie wyborów Komisji Rewizyjnej i KK skreślali członków i kandydatów PZPR oraz innych ugrupowań politycznych, jak KSS „KOR” i KPN. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że St[anisław] Kocjan, delegat ze Szczecina, prowadzi spis, który nazywa „listą transferową”, gdzie umieszcza osoby, które winny wejść do władz, oraz osoby, które bezwzględnie należy skreślić (w tej grupie są przede wszystkim działacze i sympatycy KOR i KPN).

2. M[arian] Jurczyk w rozmowach z delegatami ze swojego regionu stwierdza, że nie chce wejść do Prezydium KKP, gdyż chciałby skupić się na działalności w regionie. Natomiast St[anisław] Wądołowskib wyraża chęć na działalność w Prezydium KKP.

3. W przeprowadzonych dyskusjach kuluarowych uzewnętrznia się niezadowolenie części delegatów na tle następujących problemów:

– niewłaściwego załatwiania przez KKP sprawy podwyżki cen na papierosy. Określane jest to jako wynik skandalicznego postępowania J[ana] Rulewskiego i B[ogdana] Lisa, którzy są odpowiedzialni z ramienia związku za sprawy żywnościowe;

– niewłaściwego ułożenia programu zjazdu, ponieważ każdy z kandydatów na przewodniczącego KK powinien przed wyborami szczegółowo przedstawić swój program działalności. Obecnie natomiast, wobec stwierdzenia L[echa] Wałęsy, że będzie realizował program taki, jaki uważa za słuszny, dyskusja nad opracowaniem uchwały programowej staje się bezzasadna;

– podczas obrad dość szczegółowo omawiany jest program związku, co prowadzi do istotnych zmian w projektach programowych przedstawionych przez poszczególne zespoły problemowe. W tej sytuacji praca komisji problemowych między turami zjazdu oceniana jest jako niecelowa, tym bardziej że pociągnęło to za sobą znaczne wydatki finansowe – jak się okazało zbyteczne;

– część kandydatów wyraża przekonanie, że gdyby nie zostali oni zobligowani przez zakłady pracy, których są delegatami, do głosowania na L[echa] Wałęsę, to głosowaliby oni na któregoś z bardziej radykalnych kandydatów.

4. W jednej z rozmów z delegatami bydgoskimi J[an] Rulewski przedstawił punkt widzenia na taktykę działania KK w kontekście reformy gospodarczej. Stwierdził on, że należy walczyć nie z podwyżkami cen, lecz o zapewnienie właściwych rekompensat.

5. W kontekście apelu zjazdu do społeczeństwa Trójmiasta o zapewnienie noclegu dla delegatów niektórzy delegaci stwierdzają, że zakończenie zjazdu może przesunąć się poza termin 7 X br.

6. Z uzyskiwanych informacji wynika, że część delegatów z różnych regionów zamierza bez względu na przebieg obrad zjazdu opuścić Gdańsk w najbliższych dniach.

7. Niektórzy delegaci będący członkami zespołów problemowych obradujących w przerwie między turami zjazdu wyrażają przekonanie, że zjazd nie zatwierdzi programu działania związku ze względu na brak czasu. Sprawą tą zajęłaby się KKP z upoważnienia zjazdu po jego zakończeniu.

8. Uzyskano dalsze informacje potwierdzające fakt rozbicia wśród delegatów Regionu Mazowsze na grupę sympatyków KSS „KOR” z Bujakiem na czele i pozostałych delegatów, którym aktywnie przewodzi Niezgodzki. Grupa Niezgodzkiego zarzuca Bujakowi nieliczenie się z delegatami regionu, „przepychanie” do władz związku sympatyków KOR i zagroziła, że na walnym zebraniu regionu w listopadzie ogłoszą w stosunku do Bujaka votum nieufności.

9. Uzyskano jednoźródłową informację, że w dniu 4 X br. zebrała się na zlecenie Prezydium Zjazdu Komisja Rewizyjna w siedmioosobowym składzie. Badała ona sytuację powstałą w związku z podwyżką cen na papierosy, a w szczególności zajęła się ustaleniem, czy członkowie dotychczasowego kierownictwa KKP nie przekroczyli swoich kompetencji poprzez uzgodnienie przeprowadzenia tej podwyżki z ministrami Krasińskim¹ i Krzakiem. Zapoznano się w związku z tym z opiniami m.in. J[ana] Rulewskiego, B[ogdana] Lisa, Zb[igniewa] Bujaka, R[yszarda] Bugaja i Siły-Nowickiego, którzy zgodnie oświadczyli, że nie prowadzili w tej sprawie żadnych konsultacji z rządem. Natomiast Prezydium Zjazdu dostarczyło Komisji Rewizyjnej szereg teleksów napływających do I KZD, w których potępia się podwyżkę cen papierosów i informuje się o wprowadzeniu w niektórych zakładach gotowości strajkowej.

Do miejsca obrad Komisji Rewizyjnej licznie przychodzą delegaci domagający się opracowania uchwały potępiającej tę podwyżkę jako nieuzgodnioną z „Solidarnością”. Po zbadaniu sprawy Komisja Rewizyjna opracowała protokół, w którym stwierdza, że związkowi nie dostarczono projektu zmiany cen oraz że związek formalnie nie zajmował stanowiska w tej sprawie. W protokole informuje się, że L[ech] Wałęsa odmówił złożenia wyjaśnień przed członkami Komisji Rewizyjnej.

10. W kuluarowych dyskusjach dot[yczących] nowych wiceprzewodniczących KK poza dotychczas wymienianymi kandydatami coraz częściej pojawiają się nazwiska Waliszewskiego i Palki.

11. Z uzyskanej informacji wynika, że członkowie i sympatycy KOR i KPN ponowili w kuluarach zjazdu kampanię przeciwko L[echowi] Wałęsie. Twierdzą oni, że na wyborze L[echa] Wałęsy bardzo zależało rządowi. Potwierdzeniem tego ma być przeprowadzenie podwyżki cen papierosów dopiero po wyborach Wałęsy.

12. Uzyskano informację, że A[ndrzej] Gwiazda w kuluarach zjazdu nazywa Wałęsę zdrajcą. Oskarża Wałęsę o tajne kontakty ze S[tanisławem] Kanią i W[ojciechem] Jaruzelskim. Twierdzi, że wszystko, co robi Wałęsa, służy skierowaniu nienawiści robotników na inne tory niż walka z „komuną”. Ostrzega delegatów, że niedługo wszyscy poznają prawdziwe oblicze Wałęsy.

13. Przedłużanie się obrad zjazdu pogłębia wśród delegatów atmosferę zmęczenia. Większość delegatów pragnie jak najszybciej zakończenia obrad. Frekwencja w czasie obrad jest coraz mniejsza i coraz trudniej zwołać delegatów na obrady po przerwach. Duża część delegatów uważa przedłużanie czasu trwania zjazdu za porażkę.

14. Informuję ponadto, że uzyskujemy szereg informacji, które niezwłocznie są przekazywane do wykorzystania grupie operacyjnej, świadczących o nadużywaniu alkoholu przez niektórych delegatów, organizowaniu libacji alkoholowych, częstym przebywaniu w lokalach nocnych itp.

Dnia 4 X br. stwierdzono kolportaż około 40 publikacji wśród uczestników zjazdu.

[…]c

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 328–334, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Wąchołowski.

1 Zdzisław Krasiński (1930–2016) – ekonomista, polityk, prof. dr hab.; 1981–1982 przewodniczący (w randze ministra) Państwowej Komisji Cen; 1982–1985 minister Urzędu ds. Cen; 1986–1989 radca ekonomiczny – minister pełnomocny w Ambasadzie PRL w Waszyngtonie; 1986–1989 zabezpieczany operacyjnie przez Wydział VIII Departamentu I MSW.

c Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 204

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4379a

Gdańsk, dnia a5 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. brygady A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. brygady Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr a56a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

W dalszym ciągu popołudniowej części obrad trwała prezentacja kandydatów na członków do KK. Każdy z zabierających głos w dwuminutowej wypowiedzi przedstawił swoje koncepcje pracy oraz tematy będące w centrum jego uwagi, wymagające wg niego rozpracowania przez organ KK. Prezentacja kandydatów odbywa się regionami. Jako pierwsi przedstawili się kandydaci następujących regionów:

– Pomorze Zachodnie,

– Białystok,

– Bydgoszcz,

– Częstochowa,

– Dolny Śląsk,

– Elbląg,

– Gorzów Wielkopolski,

– Jelenia Góra.

Delegaci poruszali następujące problemy:

– wzrost produkcji żywności oraz zapewnienie całkowitej kontroli nad jej produkcją i dystrybucją oraz wprowadzenie selektywnej blokady eksportu;

– korzystniejsze warunki emerytalne w wojsku i milicji, a następnie zatrudnianie tych osób na kierowniczych stanowiskach w sytuacji, gdy nie ma zatrudnienia dla absolwentów szkół wyższych;

– marnotrawstwo zboża i pasz przewożonych w dziurawych wagonach;

– kontrola nad dystrybucją opału i energii;

– powołanie przy KK komórki ds. samorządów robotniczych;

– rząd swoim działaniem usiłuje podzielić „Solidarność” na robotników i inteligentów, i zjazd powinien się temu sprzeciwić;

– potrzeba zwiększenia siły nacisku na rząd;

– konieczność prowadzenia szerokiej konsultacji wewnątrz związku;

– natychmiastowe załatwienie bezpośredniego dostępu do środków masowego przekazu;

– protest przeciwko likwidacji sekcji branżowych w „Solidarności”;

– związek winien więcej zajmować się sprawami związku, a nie polityką;

– dbanie [o to], aby związek przestrzegał demokratycznych form działania;

– propozycja, aby we władzach związku robotnicy stanowili 3/4 stanu osobowego.

Następnie przewodniczący obrad poinformował zebranych, iż o godz. 12.15 Lech Wałęsa wysłał teleks do premiera Jaruzelskiego, w którym protestuje przeciwko wprowadzeniu podwyżek cen na papierosy, ryby, przetwory owocowe – bez akceptacji związku.

W dalszej części obrad zabrał głos przedstawiciel spółdzielni „Rolnik”, która ofiarowała produkty żywnościowe. Poinformował, że głównym zadaniem NSZZ RI jest kwestia wyżywienia narodu i wyjścia z kryzysu. Zaapelował do wszystkich pracujących poza rolnictwem, aby swoją pracą pomogli rolnikom.

Następnie prowadzący obrady zapoznał zebranych z komunikatem, z którego wynika, iż dzisiaj w nocy wybito szyby w samochodzie propagandowym mercedes 406D. Przewodniczący zwrócił się z apelem do delegatów i gości zagranicznych o pomoc w uzyskaniu takiej szyby. Następnie głos zabrał Onyszkiewicz, który przedstawił serwis prasowy dot[yczący] głosówb na temat zjazdu.

W dalszej części obrad przewodniczący odczytał odpowiedź na teleks Lecha Wałęsy, z którego wynika, iż do Gdańska przybędzie minister Krzak. Do powyższego kontynuowano prezentację kandydatów z następujących regionów:

– Ziemia Łódzka,

– Małopolska,

– Mazowsze,

– Radom,

– Śląsk Opolski,

– Płock,

– Pobrzeże,

– Podbeskidzie,

– Podkarpackie,

– Rzeszów,

– Śląsko-Dąbrowski.

Tematami najczęściej poruszanymi w poszczególnych wypowiedziach były następujące zagadnienia:

– poprawa warunków BHP w przemyśle lekkim, ujednolicenie systemu płac, likwidacja zmiany nocnej;

– odbudowa gospodarki na wsi, jak i potencjału przemysłowego;

– dbałość o wyposażenie aptek i szpitali w podstawowe lekarstwa;

– powołanie Rady ds. Stosunków Zagranicznych w celu nadzorowania prawidłowości wykorzystywania materialnych skutków tych kontaktów;

– stworzenie systemu informacyjno-interwencyjnego dot[yczącego] walki z marnotrawstwem;

– bojkotowanie ekip „Dziennika Telewizyjnego” w całym kraju w celu osiągnięcia sumiennego i prawdziwego przekazywania faktów;

– zmiana ordynacji wyborczej na taką, która zapewniałaby wolne wybory;

– stworzenie własnej sieci stacji RTV;

– powołanie przy KK i regionach rad młodzieży w celu zapewnienia kontynuacji działania w „Solidarności”.

Wśród wypowiedzi zanotowano szereg sformułowań krytycznych na temat zjazdu. Delegat Regionu Śląsko-Dąbrowskiego stwierdził: „Przyjechałem na zjazd «Solidarności», a tutaj wszyscy tylko o partii gadają, jeden się w trampkach wybiera na Rusa” (mowa o Rulewskim), oraz że zjazd winien zakończyć wszystkie personalne rozgrywki, a wziąć się za pracę dla dobra związku.

W dalszej prezentacji kandydatów Andrzej Rozpłochowski stwierdził m.in., że „Solidarność” udowodniła władzy, że „zamykanie dyskusji nie polega na zamykaniu dyskutantów”. Kazimierz Świtoń natomiast oświadczył, iż jest współzałożycielem pierwszego po wojnie komitetu wolnych związków zawodowych na Śląsku. Minione lata określił jako trudny okres walki o przetrwanie.

Zbigniew Iwanów poinformował zebranych, iż wyrzucono go z partii pod zarzutem działalności frakcyjnej, a w rzeczywistości za próbę stworzenia ruchu poziomego w PZPR. Stwierdził też, że nie odwoływał się od tej decyzji, „gdyż czułby się obrażony, gdyby jego odwołanie rozpatrywali tacy wybitni działacze ruchu robotniczego jak Żabiński¹, Kociołek² czy Rakowski”.

Następnie został odczytany zebranym komunikat wyrażający opinię komisji [powołanej] w dniu 4 X 1981 r. przez I KZD „Solidarności” do zbadania okoliczności, w jakich została dokonana podwyżka cen papierosów i tytoniu. Komisja po zbadaniu sprawy ustaliła, że związek nie otrzymał żadnego oficjalnego projektu zmiany cen papierosów i tytoniu oraz nie zajmował żadnego wiążącego stanowiska w powyższej sprawie.

Zgodnie z pkt 1 i 2 [uchwały] KKP z dnia 26 VII 1981 r. w sprawie podwyżki cen związek zajął stanowisko, że nie może zgodzić się na podwyżki cen detalicznych bez rekompensat i bez powiązania ich z reformą gospodarczą oraz dostępem do środków masowego przekazu, gdyż bez tego związek nie będzie mógł przeprowadzić właściwej kampanii informacyjnej. Jedynym wyjątkiem w tym zakresie była podwyżka cen chleba i artykułów mącznych.

Reasumując powyższe, należy stwierdzić, iż prezentacja kandydatów do KK charakteryzowała się następującymi elementami:

– większość kandydatów przekracza limit czasu, w związku z czym wypowiedzi ich przerywano;

– wśród poruszanych problemów najczęściej wracano do:

1. Dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu, a zwłaszcza do RTV (powinniśmy walczyć nie o dostęp do RTV, ale o RTV).

2. Potrzeby przeprowadzenia w pełni demokratycznych wyborów do sejmu i rad narodowych.

3. Problemu samorządności pojmowanej możliwie najszerzej (od przedsiębiorstwa po organy centralne).

4. Demokracji wewnątrzzwiązkowej i potrzeby pełnego jej przestrzegania.

Poszczególne wypowiedzi w większości obliczone były na reklamę osoby kandydata, stąd też często przytaczano fakty i liczby dot[yczące] b[yłej] działalności delegatów w nielegalnych organizacjach (KPN, WZZ, KOR itp.), zasługi w tworzeniu „Solidarności” itp.

W pytaniach adresowanych do kandydatów najczęściej wyrażano obawę cprzed możliwością łączeniac funkcji związkowych w regionach z członkostwem w KK.

W odniesieniu do kilku delegatów wysuwano z sali zastrzeżenia. Nie spowodowały one jednak cofnięcia uprawnień żadnemu z kandydatów.

Przed ogłoszeniem przerwy w obradach prowadzący obrady poinformował, iż po kolacji wpuszczeni na salę zostaną tylko delegaci za okazaniem mandatów, ponieważ odbędzie się pierwsza tura wyborów do KK i druga tura do Komisji Rewizyjnej. Po wyborach prowadzone będą rozmowy z ministrami Krzakiem i Krasińskim, którzy przybyli do Gdańska. Bestsellerem ostatnich dwóch dni zjazdu jest książka pt. „Who’s Who «Solidarność»”. Ten leksykon, ponad 220-stronicowy, zawiera wiele haseł osobowych prezentując[ych] sylwetki działaczy związkowych, ekspertów, doradców, ludzi wspierających „Solidarność” w pierwszym okresie działania. Ponadto są tam także hasła rzeczowe, poczynając od hasła „akcje strajkowe” po grudniu [19]70 [r.].

O godz. 18.00 odbyła się wieczorna konferencja prasowa. Uczestniczyli w niej Onyszkiewicz, Eligiusz Naszkowski z Piły, Dlouchy³ z „Jedności” ze Szczecina, Czartołomny⁴ z Poznania, Burek⁵ i Rulewski. Na konferencji dominowały dwa tematy. Pierwszy to akcja skierowana przez władze przeciwko prasie związkowej. Mówi się o 200 dochodzeniach wszczętych przez organa władzy i przygotowanych kilku procesach, które niebawem się rozpoczną. Podano tutaj także dane odnośnie [do] przygotowywanych spraw, które obejmują: Puławy – 7 osób, „Wolny Związkowiec”, Szczecin, Krosno, Piła, Słupsk (postępowanie wszczęte na wniosek ambasady radzieckiej), Jelenia Góra (za wydanie materiałów pierwszej tury zjazdu), Tarnów, Skierniewice, Radom, Wałbrzych. Poinformowano na konferencji, że w toku prowadzonych dochodzeń próbowano również przesłuchać T[adeusza] Mazowieckiego. Drugim tematem konferencji była problematyka wyżywienia i cen. Zagadnienie to referował Rulewski. Powiedział on m.in., że podwyżką cen na papierosy rząd odwrócił uwagę społeczeństwa od tego, że od 2 X miały być wprowadzone poprzednie normy kartkowe na mięso i wędliny. Tutaj stwierdził, że „Solidarność” nie da się „wpuścić”. Poinformował on również, że w rozmowie z nim prof. Krasiński przyznał, że nadużywana jest uchwała nr 112 w sprawie cen dot[yczących] drobnej wytwórczości.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 335–340, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale odgłosów.

1 Andrzej Żabiński (1938–1988) – działacz komunistyczny; 1963–1967 przewodniczący Zarządu Wojewódzkiego ZMW w Katowicach; od 1965 r. poseł na Sejm PRL; 1967–1972 przewodniczący Zarządu Głównego ZMS w Warszawie; 1973–1979 przewodniczący WRN w Opolu; 1980–1982 I sekretarz KW PZPR w Katowicach; 1982–1987 radca Ambasady PRL w Budapeszcie.

2 Stanisław Kociołek (1933–2015) – działacz komunistyczny; od 1964 r. członek władz centralnych PZPR; 1968–1971 członek BP KC PZPR; współodpowiedzialny za masakrę na Wybrzeżu w grudniu 1970 r.; od czerwca do grudnia 1970 r. wicepremier; 1971–1978 ambasador PRL w Belgii oraz Luksemburgu, 1982–1985 ambasador w ZSRR.

c–c W oryginale o możliwości tworzenia.

3 Leszek Dlouchy (ur. 1953 r.) – inżynier mechanik, dziennikarz; redaktor naczelny tygodnika „Jedność” w Szczecinie; członek ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 19 VIII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie, Wierzchowie i Strzebielinku; 1982–1994 na emigracji w Szwecji; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOS/KE krypt. „Redaktor”.

4 Piotr Czartołomny (ur. 1946 r.) – filolog; uczestnik Marca ’68 w Poznaniu; współpracownik KSS „KOR”; kierownik Biura Prasowego MKZ NSZZ „Solidarność”, członek ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”; redaktor naczelny tygodnika „Solidarność Wielkopolska” oraz „AS”; redaktor „Wiadomości Dnia” (gazeta codzienna ZR Wielkopolska NSZZ „Solidarność”); od sierpnia 1981 r. przewodniczący Krajowej Rady Dziennikarzy NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – XI 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Gębarzewie i Ostrowie Wielkopolskim; od 1983 r. na emigracji w USA; w 1977 r. rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Poznaniu w ramach SOS krypt. „Transfer”, 1983–1986 przez Wydział III KW MO w Poznaniu i pion V SB w Obornikach w ramach SOS krypt. „Redaktor”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Piotr_Czarto%C5%82omny (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Krzysztof Burek (ur. 1946 r.) – archeolog; pracownik Muzeum Okręgowego w Białymstoku; od 1978 r. kolporter wydawnictw bezdebitowych; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; rzecznik prasowy MKZ/ZR Białostockiego NSZZ „Solidarność”; redaktor naczelny „Biuletynu Informacyjnego” ZR; w stanie wojennym uniknął internowania; 1982–1989 członek TKR; w 1983 r. aresztowany, sprawę umorzono na mocy amnestii; 1983–1989 członek Kongresu Solidarności Narodu; 1985–1989 związany z Oficyną Wydawniczą „Pokolenie”; 1979–1980 rozpracowywany przez Wydział III KW MO w Białymstoku w ramach SOS krypt. „Kontakt”, w 1981 r. przez Wydział III „A” KW MO w Białymstoku w ramach SOS krypt. „Apel”/SOS krypt. „Niepodległość”/SOS krypt. „Sztandar”, 1982–1983 przez Wydział V KW MO/WUSW w Białymstoku w ramach SOR krypt. „Archeolog”, 1983–1984 przez Wydział III WUSW w Białymstoku w ramach KE krypt. „Kret”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Krzysztof_J%C4%99drzej_Burek (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 205

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący wystąpienia ministrów Mariana Krzaka i Zdzisława Krasińskiego na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram nr]a 4380a

Gdańsk, dnia a5 Xa 1981 r.

Tajne specjalnego znaczenia

Egz. nr a3a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 57

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony II tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

Po przerwie na kolację obrady dziewiątego dnia zjazdu wznowione zostały o godz. 21.15. Przedstawicielka Komisji Mandatowo-Wyborczej poinformowała o procedurze przeprowadzenia drugiej tury wyborów do Komisji Rewizyjnej i pierwszej tury wyborów do KKP.

Po rozdaniu kart wyborczych nastąpiła kolejna przerwa – do godziny 23.00. Po przerwie głos zabrali przybyli na zjazd: minister finansów Marian Krzak i przewodniczący Państwowej Komisji Cen prof. Zdzisław Krasiński. Minister M[arian] Krzak wyjaśnił, że podwyżka cen wyrobów tytoniowych i zapałek była koniecznością. Podkreślił, że jest to pierwszy krok w kierunku stabilizacji gospodarki i zlikwidowania luki inflacyjnej. M[arian] Krzak wyjaśnił również, że kwoty uzyskane z podwyżki będą głównie przeznaczone na rozwój służby zdrowia. Zwrócił się do zjazdu o poparcie i zrozumienie tego pociągnięcia rządu. Jako następny głos zabrał prof. Z[dzisław] Krasiński, który wyjaśnił, że decyzja o podwyżce cen na wyroby tytoniowe jest nakazem chwili, należy to traktować jako jedno z pociągnięć w całokształcie operacji cenowych związanych z uporządkowaniem gospodarki kraju. Następnie M[arian] Krzak i Z[dzisław] Krasiński odpowiadali na następujące pytania z sali:

1. Proszę wyjaśnić, jaki to element reformy stanowi podwyżka cen na papierosy?

Reforma gospodarcza musi następować równolegle, tzn. należy poprawiać stosunki towarowo-pieniężne, zacząć przywracać rolę pieniądza. Pieniądz musi spełniać swą rolę: być wykładnikiem wynagradzania za pracę, przyczyniając się do swobodnego nabywania dóbr.

2. Czy rząd ma zamiar dalej zaskakiwać społeczeństwo kolejnymi szczątkowymi podwyżkami?

W ciągu tego miesiąca rząd przedstawi pełen program zmiany cen detalicznych żywności, opału i energii elektrycznej oraz system rekompensat. Na ten temat przez miesiąc czasu będzie społeczna dyskusja.

3. Podwyżka cen papierosów DC, Vegi itp. Kto to zrobił, dlaczego i kto za to odpowiada?

Cena ta jest dostosowana do nowych cen papierosów. Waluty innych krajów są tak silne, że wymiana jest konieczna.

4. Komu zależy na tym, że[by] ceny papierosów wzrosły od 5 października, a nie później? Odczuliśmy to jako prowokację.

Nie jest to prowokacja, nikt nie przypuszczał, że zjazd będzie przedłużony.

5. Jakie macie pełnomocnictwa, czy możecie wstrzymać podwyżkę cen papierosów?

W odpowiedzi M[arian] Krzak stwierdził, że takich pełnomocnictw nie mają, co wywołało wesołość i śmiechy na sali.

W związku z wnioskami z sali o powołaniu spośród delegatów grupy negocjacyjnej do rozmów z przedstawicielami rządu w kwestii podwyżek poddano to pod głosowanie. Delegaci zaaprobowali tę propozycję i wybrano komisję składającą się z ponad 30 osób z różnych regionów do negocjacji z rządem.

Padające głosy z sali podkreślały konieczność wstrzymania podwyżki cen, co stwierdził również L[ech] Wałęsa, oświadczając, że ani rząd, ani związek innego wyjścia nie mają. Obrady sesji popołudniowo-nocnej zostały przerwane o godz. 0.30.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 341–343, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

Nr 206

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący wyborów do Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram [nr]a 4395a

Gdańsk, dnia 5 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a4a

Wiceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr a58a

Informacja dot[ycząca] nowych elementów sytuacji operacyjno-politycznej oraz zmian w układzie sił i szans wyborczych delegatów do ścisłego kierownictwa „Solidarności”, zaistniałych w kontekście pierwszej tury wyborów do KK oraz konfliktu spowodowanego podwyżką cen wyrobów tytoniowych i innych artykułów.

Ostatnia faza kampanii wyborczej przed pierwszą turą wyborów do KK „Solidarności”, zakończona prezentacją poszczególnych kandydatów ubiegających się o wejście w jej skład, charakteryzowała się szeregiem interesujących aspektów, rzutujących na możliwość pewnych przesunięć w układzie sił niektórych regionów i kandydatów oraz stan nastrojów uczestników zjazdu, a mianowicie:

W okresie poprzedzającym prezentację delegatów oraz w czasie jej trwania odnotowano wyraźny wzrost aktywności różnych „grup nacisku”, bloków, przedstawicieli tzw. opozycji demokratycznej itd., a także poszczególnych delegatów „zagrożonych” niewejściem w skład KK. Należy tu wymienić m[iędzy] innymi:

– działalność b[yłych] przedstawicieli KSS „KOR” (Kuroń, Michnik, Lityński, Wujec itd. oraz ich sympatyków);

– wyraźny wzrost aktywności członków i sympatyków KPN oraz KOWzP;

– wielokierunkowe działania grup frakcyjnych delegatów Regionu Śląsko-Dąbrowskiego (A[ndrzej] Rozpłochowski, K[azimierz] Świtoń, T[adeusz] Jedynak);

– inicjatywy „ochronne” niektórych członków dotychczasowej KKP;

– utrzymujący się „nurt rozliczeniowy” w odniesieniu do ekspertów i doradców, w tym również będących delegatami (Geremek, Bugaj, Kowalewski itd.);

– nadal znaczną aktywność przedstawicieli tzw. sieci, upatrujących w powodzeniu akcji wyborczej wzmocnienie swych szans na dalsze ukierunkowanie – pilotowanie spraw samorządowych;

– nadal trwającą działalność „manipulacyjną” przedstawicieli niektórych dużych regionów, przede wszystkim Gdańska (np. sygnalizowanie na tablicach świetlnych wariantów ewentualnego głosowania), Mazowsza, Łodzi, Dolnego Śląska, Małopolski i Bydgoszczy itp.;

– utrzymujące się nasilenie indywidualnych zabiegów poszczególnych delegatów zagrożonych utratą „wpływowych” pozycji lub też brakiem możliwości ich uzyskania.

Przebieg prezentacji delegatów, w której uczestniczyli wszyscy zgłoszeni kandydaci poza bZygmuntem Łupinąb z Regionu Środkowo-Wschodniego, dostarczył szereg dalszych elementów ocennych, i tak:

W wypowiedziach uczestników prezentacji (łącznie 178 osób) dominowały następujące tematy:

– problematyka samorządu i reformy gospodarczej;

– konieczność [utrzymania] jedności związku w każdych warunkach oraz niezależności od wpływów jakichkolwiek czynników politycznych;

– niezbędność walki o środki masowego przekazu, rozumiane szeroko, nie tylko jako dostęp do nich;

– demokracja wewnątrzzwiązkowa i potrzeba jej przestrzegania na wszystkich szczeblach działalności związkowej;

– naruszenia praworządności przez aparat władzy i konieczność kompleksowego zajęcia się tą sprawą;

– wolne wybory do sejmu i rad narodowych;

– byłe lub aktualne członkostwo w PZPR (wymuszano krytyczne wypowiedzi);

– problematyka mieszkaniowa, zaopatrzeniowa, problemy energetyczne i węgiel (w kontekście eksportu i zimy), ochrona środowiska, działalność sekcji branżowych i zawodowych, obieg informacji wewnątrzzwiązkowej itd.

Wstępna charakterystyka i ocena poszczególnych wystąpień prowadzona z punktu widzenia interesów socjalistycznych państwa wskazuje na:

– wypowiedzi otwarcie wrogich, antypartyjnych i antyrządowych było 82, tj. około 46 proc. Za niepokojący akcent prezentacji należy uznać znaczny odsetek krytycznych bądź wręcz wrogich wypowiedzi wygłaszanych przez przedstawicieli nieetatowego aparatu związkowego, a także autentycznych robotników (J[an] Walczak – Bydgoszcz, St[efan] Nawrot², R[yszard] Sawicki – Dolny Śląsk, M[arian] Kwieciński – Jelenia Góra, M[aciej] Jankowski, J[erzy] Romanc – Mazowsze, Fr[anciszek] Szelwickid, J[erzy] Łysiak – Opole, W[iesław] Wróbel – Podbeskidzie, J[ózef] Szul³ – Podkarpacie, Z[enon] Szachowicz – Zielona Góra);

– wypowiedzi „politycznie obojętnych”, jednak z akcentami krytycznymi, było 90, tj. około 51 proc.;

– wypowiedzi o treści w pełni pozytywnej dla interesów porozumienia społecznego było 5, tj. około 3 proc.

Należy niewątpliwie uwzględnić przy tej ocenie istotny wpływ, jaki wywarły na odnotowany radykalizm delegatów następujące sprawy:

– poszczególne wypowiedzi kandydatów ukierunkowane były bezsprzecznie na odpowiednią reklamę swej osoby faktami z opozycyjnej i strajkowej przeszłości, włącznie z genezą akowską;

– ten kierunek propagandowej prezentacji wynikał jednak niewątpliwie z istniejącego i posiadanego przez tych delegatów rozpoznania nastrojów sali, preferujących treści skierowane przeciwko władzy;

– nie bez wpływu na takie stanowisko delegatów byłae także ogólna dezaprobata dla rządowej decyzji o podwyżce cen wyrobów tytoniowych i innych artykułów oraz zgłoszony oficjalnie protest związku.

2. […]f Tendencje do tzw. radykalizmu wyborczego utrzymywały się w trakcie pierwszej tury wyborów do KK. Świadczą o tym m.in. fakty uzyskania wymaganego poparcia przez szereg delegatów znanych z prezentowania właśnie tego rodzaju poglądów, np.: A[ndrzej] Gwiazda – Gdańsk, R[yszard] Bogacz, St[anisław] Kocjan i St[anisław] Wądołowski z Pomorza Zachodniego, K[arol] Modzelewski i J[an] Seńg z Dolnego Śląska, G[rzegorz] Palka i Jh[erzy] Kropiwnicki z Łodzi, J[anusz] Onyszkiewicz z Mazowsza, Ti[adeusz] Kensy i A[ndrzej] Kuźniar⁴ z Rzeszowa, A[ndrzej] Rozpłochowski i Błaszczyk, J[an] Łużny⁵, St[anisław] Okoński, J[ózef] Patyna z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, A[ntoni] Pietkiewicz – Kalisz, J[ózef] Małobęcki – Ziemia Sandomierska itd.

2.1. Bliscy uzyskania wymaganej większości w drugiej turze są m[iędzy] innymi: B[ogdan] Lis, J[erzy] Milewski, J[acek] Merkel z Gdańska, J[an] Walczak z Bydgoszczy, A[ntoni] Lenkiewicz i E[ugeniusz] Szum[i]ejko z Dolnego Śląska, R[yszard] Kalinowski – Elbląg, Zb[igniew] Janas i H[enryk] Wujec – Mazowsze.

2.2. W pierwszej turze wyborów zaznaczyła się niska pozycja delegatów z regionów, w których w ostatnim czasie na tle rozbieżności indywidualnych i grupowych interesów doszło do utworzenia zwalczających się grup frakcyjnych, m.in. Mazowsze, Gdańsk, Dolny Śląsk, Region Śląsko-Dąbrowski i Małopolska (spadł prestiż tych regionów). Niewątpliwie przed drugą turą nastąpi w niektórych z tych regionów pewna konsolidacja i dojdą do głosu rozwiązania kompromisowe.

3. Nadzwyczajne okoliczności i fakt wprowadzenia podwyżek cen wyrobów tytoniowych i innych artykułów spowodował szereg niekorzystnych zmian w nastrojach społecznych i odczuciach delegatów. Mianowicie:

3.1. Umocnione zostało przekonanie delegatów, że rząd i PZPR niepoważnie traktują „Solidarność” i mówienie o mogącym nastąpić wzroście zaufania nie było, nie jest i chyba nigdy nie będzie realne.

3.2. Prawie powszechne jest aktualne odczucie, że droga kompromisów i wzajemnych ustępstw jest korzystna tylko dla władz, związek nie może więc jej dalej aprobować.

3.3. Nastąpił ponowny wyraźny wzrost aktywności, szans i możliwości uzyskiwania poparcia przez delegatów reprezentujących stanowiska i poglądy zdecydowanie antyrządowe (spowodowało to pewne zakłócenia w toku ukierunkowanej już i dotąd skutecznej pracy operacyjnej).

3.4. Nastąpił pewien spadek szans u delegatów, których aspiracje oraz dotychczasowe układy wskazywały na możliwość ubiegania się o wejście w skład ścisłego kierownictwa krajowego „Solidarności” (R[yszard] Bugaj, B[ronisław] Geremek, R[yszard] Kalinowski).

3.5. Nastąpił wzrost znaczenia delegatów Regionu Pomorza Zachodniego, którzy w komplecie i przy dużej aprobacie weszli do KK. Nie pozostanie to przypuszczalnie bez wpływu na szanse kandydatów regionu na wejście do Prezydium KK lub nawet na stanowisko wiceprzewodniczącego (St[anisław] Wądołowski, M[arian] Jurczyk).

3.6. W kontekście samej decyzji zmalały również niewątpliwie szanse B[ogdana] Lisa, a przede wszystkim J[ana] Rulewskiego (częściowo tylko zostało to zrównoważone „zielonym światłem” dla radykałów).

3.7. Stanowisko zajęte przez L[echa] Wałęsę w stosunku do ministrów Krzaka i jKrasińskiegoj spotkało się z aprobatą zdecydowanej większości uczestników zjazdu. Stanowi to zapowiedź przez zjazd niewątpliwego zajęcia stanowiska w tej sprawie.

4. Przy ewentualnym dojściu do rozmów z rządem należy się liczyć z tym, że uzyskanie zgody związku na utrzymanie podjętej decyzji może być uwarunkowane:

– przyznaniem pełnych rekompensat;

– wyrażeniem zgody przez załogi zakładów pracy;

– rozstrzygnięciem sprawy dysponowania dostępem do środków masowego przekazu – sprawa ta może zostać potraktowana prestiżowo przez nowe władze związku i L[echa] Wałęsę, który niejednokrotnie przecież podkreślał, że „on poprowadzi «Solidarność» do zwycięstwa, a kprzegrywaćk nie lubi”;

– po okresie różnorodnych niepowodzeń na linii dialogu „Solidarności” z rządem niezbędne jest zwycięstwo lub co najmniej honorowe wyjście w tej sprawie, z „przyczółkami” do pomyślnego załatwienia innych nabrzmiałych problemów.

Reasumując tok wywodów ocen i prognoz analitycznych w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić, że jest to aktualnie płaszczyzna głównej konfrontacji politycznej na linii rząd–„Solidarność”, a jej okoliczności, przebieg i rozstrzygnięcie wyryją swoje piętno na ciągle jeszcze możliwej linii społecznego porozumienia.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 344–348, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b W oryginale Zb. Łupienią.

c W oryginale Romanowski.

d W oryginale Szczelbicki.

2 Stefan Mateusz Nawrot (ur. 1951 r.) – ślusarz, mechanik urządzeń górniczych; sztygar w Zakładach Górniczych „Lubin” Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi w Lubinie; przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” w kopalni; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 1981–1986 rozpracowywany przez Wydział III/V KW MO/WUSW w Legnicy w ramach SOS/KE krypt. „Krajowiec”, 1986–1987 przez pion V RUSW w Lubinie w ramach SOS krypt. „Salezjanie”, w 1989 r. przez Wydział III WUSW w Legnicy w ramach SOS krypt. „Pomnik”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Stefan_Mateusz_Nawrot (dostęp 18 VIII 2017 r.).

e W oryginale wpłynęła.

f Pominięto słowa Utrzymujące się.

g W oryginale Senik.

h W oryginale W.

i W oryginale Z. Tadeusz Kensy (ur. 1955 r.) – prawnik; absolwent UJ, pracownik Oddziału Osobowego PKS w Rzeszowie; 1977–1978 działacz SKS; współpracownik KSS „KOR” oraz Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Rzeszowskiej; redaktor podziemnych pism: „Sygnały”, „Wieś Rzeszowska”, „Wryj”; organizator NSZZ RI „Solidarność” na Rzeszowszczyźnie; członek Prezydium ZR Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 13 XII 1981 r. – 9 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie, Załężu k. Rzeszowa, Kielcach-Piaskach i Łupkowie; 1977–1989 rozpracowywany przez Wydział III/III „A”/V KW MO/WUSW w Rzeszowie w ramach SOR krypt. „Prawnik”, SOR krypt. „Prowokator”/„Wódz”, SOS krypt. „Wiec”, SOR krypt. „Gablota”, SOR krypt. „Pięść”, SOR krypt. „Idol”, SOR krypt. „Opór”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Kensy (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Józef Szul (ur. 1948 r.) – tokarz; pracownik „Naftomontażu” w Krośnie; członek Prezydium MKS; członek Prezydium ZR Podkarpacie NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 10 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Uhercach; w 1984 r. tymczasowo aresztowany za działalność w podziemnych strukturach „Solidarności”; 1981–1986 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Krośnie w ramach SO krypt. „Obrońca”, SOR krypt. „Struktura”, KE krypt. „Kanarek”; 12 III 1986 r. zarejestrowany przez pion III SB RUSW w Krośnie pod nr. 8279 jako TW ps. „Tomek”; 26 I 1990 r. materiały zniszczono. Zob. karty EO-4/77, Mkr-3 dot. J. Szula z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Rzeszowie.

4 Andrzej Kuźniar (ur. 1953 r.) – technik mechanik; pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Państwowe Zakłady Lotnicze „Rzeszów”; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek Prezydium Międzywydziałowego Komitetu Strajkowego; członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Rzeszowskiego i I KZD w Gdańsku; członek KK; współorganizator kół NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska” w Regionie Rzeszowskim; 13 XII 1981 r. – 21 VII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Załężu k. Rzeszowa; 1982–1988 kolporter wydawnictw niezależnych; w 1984 r. aresztowany, zwolniony na mocy amnestii; w 1985 r. sygnatariusz Oświadczenia do Rady Państwa w sprawie wyborów do Sejmu PRL; uczestnik spotkań duszpasterstwa rolników w Soninie; 1987–1991 na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Rzeszowie w ramach SOR krypt. „Kuźnia”, 1982–1989 przez Wydział V/VI KW MO/WUSW w Rzeszowie w ramach KE krypt. „Spust”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Ku%C5%Baniar (dostęp 18 VIII 2017 r.).

5 Jan Łużny (ur. 1942 r.) – spawacz; ślusarz w Hucie Cynku „Miasteczko Śląskie”; wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w hucie, przewodniczący KZ; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; kolporter prasy niezależnej; 13 XII 1981 r. – 11 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu i Uhercach; 1981–1983 członek KPN; od 1983 r. na emigracji w USA; 1980–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-1 KW MO/WUSW w Katowicach w ramach SOS krypt. „Jurek” oraz „Konfederata”. Zob. AIPN Ka, 036/1718, t. 1, SOS krypt. „Konfederata”; ibidem, t. 2, SOS krypt. „Jurek”; http://www.encysol.pl/wiki/Jan_%C5%81u%C5%BCny (dostęp 11 IX 2018 r.).

j–j Wpisano odręcznie nad przekreślonym nazwiskiem Załuskiego.

k–k Wpisano odręcznie nad przekreślonym słowem prognozować.

Nr 207

1981 październik 5, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

[Szyfrogram] nr a4400a

Gdańsk, dnia 5 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Wiceminister spraw wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Meldunek nr 59

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO w Gdańsku w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. Wśród delegatów szczecińskich duże zainteresowanie budzi sprawa wyborów wiceprzewodniczącego. Jednym z pretendentów na to stanowisko obok M[ariana] Jurczyka jest S[tanisław] Wądołowski, który prowadzi kampanię na rzecz swojej osoby poprzez podkreślanie swoich zasług dla związku. Ta metoda zaczyna drażnić delegatów szczecińskich, którzy opowiadają się za kandydaturą Jurczyka. Z wypowiedzi delegatów wynika, że w przypadku zgłoszenia kandydatury Jurczyka będą go popierali. Kampanię przeciwko Wądołowskiemu prowadzą Mikołaj Kiecko, Kubicki¹ oraz sprawozdawca z ramienia KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Szczecińskiej im. A[dolfa] Warskiego.

2. Sprawy finansowe, a w szczególności dary dewizowe na działalność NSZZ „Solidarność”, w dalszym ciągu budzą wśród delegatów duże namiętności. Pomimo rzeczowych wyjaśnień sprawy te nie są zakończone i potęgują zainteresowanie delegatów.

3. Edmund Bałuka po obradach bardzo często wprowadza się w stan nietrzeźwości, przy czym jest bardzo rozrzutny (daje duże napiwki kelnerom). W stanie upojenia alkoholowego podejrzewa wszystkich wokół siebie o współpracę z SB. Ma na tym punkcie obsesję.

4. Jan Lityński w kuluarach zjazdu wypowiadał się, że dopiero po zjeździe w „Solidarności” nastąpi walka o władzę. Kontynuując wypowiedź, stwierdził, że „Solidarność” jako związek nie może być partią polityczną. Może natomiast popierać i wspomagać partię o bardzo radykalnych programach (podobnych do programu głoszonego przez Rulewskiego). Podobną opinię wyraził B[ogdan] Lis, stwierdzając, że „jedynym wyjściem z obecnej sytuacji jest tworzenie się jak największej ilości partii politycznych”. Nadmienił dalej, że Wałęsa teoretycznie jest temu przeciwny, a[le] praktycznie chciał o tym wszystkim myśleć w okresie późniejszym.

5. Nadal rozpowszechniane i komentowane są pogłoski na temat zmian w KC PZPR i rządzie. Wśród delegatów krążą również opinie, że na stanowisko w[i]cepremiera zostanie powołany prof. Geremek – doradca NSZZ „Solidarność”, który „ma dobre układy z tow[arzyszem] Olszowskim”.

6. W dniu 4 X 1981 r., podczas prezentacji kandydatów na członków KK, po sali rozeszła się powielona lista, na której były nazwiska przeznaczone do skreślenia. Listę tę opracowała KPN. Na liście tej znajdują się nazwiska: K[azimierza] Świtonia, Powroźnegob, Dudka, Kuszłeykic, Kuli, Rozpłochowskiego i Rejdycha.

7. Rafał Szymański z TV Katowice w nocy z 3 na 4 października powiedział do delegatów ze Śląska, że rząd zrobił kapitalny błąd, nie dopuszczając telewizji do relacjonowania zjazdu. Gdyby obrady zjazdowe był transmitowane, to delegaci nie mieliby po co wracać do swoich zakładów pracy, a tym samym byłby to koniec „Solidarności”. Takie same opinie o zjeździe mają delegaci, którzy faktycznie obawiają się wracać do swoich macierzystych zakładów pracy. Generalnie określa się zjazd jako zjazd półgłówków i ludzi zupełnie nieodpowiedzialnych.

8. Kierownik kawiarni „Cyganeria” zamierzał przedstawić zjazdowi sprawę niewłaściwego zachowania się Arenta i Figla, gdy byli w stanie nietrzeźwym. Jednakże nie został dopuszczony do głosu. Delegaci Regionu Śląskiego postanowili powołać sąd, który rozpatrzy tę sprawę. Ostatecznie z pomysłu tego zrezygnowano i po zakończeniu zjazdu sprawę tę rozpatrzy Zarząd Regionu.

9. Po ogłoszeniu apelu zjazdu do mieszkańców Wybrzeża o pomoc w zakwaterowaniu i wyżywieniu delegatów panują wśród delegatów bardzo różne opinie. Obserwatorzy i zaproszeni goście skłaniają się w znacznej większości do wyjazdu z Gdańska już w poniedziałek. Niektórzy delegaci deklarują, że wyjadą przed końcem obrad, jeżeli zjazd radykalnie nie przyspieszy tempa rozpatrywania spraw. Wszyscy są już bardzo zmęczeni – także obsługa techniczna. Niektórzy z pracowników technicznych już wyjechali.

10. Lech Wałęsa coraz częściej mówi w swoim otoczeniu o rządzie ocalenia narodowego, który będzie, wg jego zdania, jedyną siłą mogącą ustawowo i wykonawczo wyprowadzić kraj z kryzysu. Zdaniem Wałęsy w skład tego rządu weszłyby wszystkie siły, które liczą się w tym kraju, poprzez swoich przedstawicieli, w tym również PZPR.

11. Po wysłaniu przez Wałęsę teleksu do premiera z ostrym protestem przeciwko podwyżce cen na artykuły tytoniowe również Tadeusz Mazowiecki wystąpił do wicemarszałka sejmu H[aliny] Skibniewskiej z prośbą, aby podjęła stosowne działania protestacyjne.

12. J[anusz] Onyszkiewicz otrzymał informację z Warszawy, że branżowe związki zawodowe zamierzają ogłosić strajk w związku z podwyżką cen papierosów. Według Wałęsy związki te, gdyby nawet zainicjowały strajk (w co on nie wierzy), to cel byłby jeden, wspólny – cofnąć podwyżkę.

13. Z uzyskanej informacji źródłowej wynika, że działacze rozwiązanego KSS „KOR” będą nadal prowadzić swoją działalność, część pod płaszczem „Solidarności”, a część w Niezależnym Zrzeszeniud Studentów. W kuluarach zjazdu mówi się, że kierownicze stanowiska w związku należy obsadzić również radykałami typu A[ndrzej] Gwiazda, a nowym kierunkiem działania związku będzie wychodzenie z programem na teren państw socjalistycznych. Do akcji tej mają się włączyć członkowie „Solidarności” będący w KPN.

[…]e

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 349–352, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Krzysztof Kubicki (1944–1984) – technik ekonomista; pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1982–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Kuba”.

b W oryginale Powoźnego. Michał Wacław Powroźny (ur. 1949 r.) – inżynier chemik; kierownik Zespołu ds. Ochrony Środowiska w Olsztyńskich Zakładach Opon Samochodowych; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; członek KK; 20 XII 1981 r. – 27 III 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 1982–1989 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Olsztynie w ramach KE/SOR krypt. „Delegat”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Micha%C5%82_Wac%C5%82aw_Powro%C5%BAny (dostęp 18 VIII 2017 r.).

c W oryginale Kuszłycki.

d W oryginale Związku.

e Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z szyfrogramem z 5 X 1981 r. Zob. dokument nr 193 – AIPN Gd, 003/166, t. 25, k. 144.

Nr 208

1981 październik 6, Gdańsk – Informacja przekazana przez źródło ps. „X” dotycząca m.in. wyborów przewodniczącego i członków Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

aŹródło: „X”1a

Przyjął: płk T. Zawadaa26 X [19]81 r.a

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Dotyczy: obrady I Zjazdu NSZZ „Solidarność”

W dniu wczorajszym i dzisiejszym przeprowadziłem lub byłem świadkiem kilku rozmów w jakiś sposób naświetlających sytuację na zjeździe.

Po pierwsze charakterystyczna wydaje mi się postawa Haliny Mikołajskiej, która wczoraj rano publicznie w kuluarach oświadczyła, że manipuluje się przeciw KOR, że ona wypisuje się z „Solidarności”, że powstała wielka mafia na zjeździe, która porozumiewa się sekretnie za plecami delegatów i optuje na rzecz wyboru Wałęsy, a przeciw KOR. Istnienie takiej sieci potwierdził mi w dzisiejszej rozmowie Lesławb Kuzaj, wiceprezes Regionu Małopolska. Działała ona na rzecz Wałęsy we wszystkich regionach, przekonując niezdecydowanych delegatów, aby głosowali za programem kompromisu, a więc za Wałęsą.

Co do wyniku wyboru przewodniczącego KKP, który liczbowo zdaje się na pozór być niski, to sądzę, że wpłynął na tak niski procent (55 proc. ogółu głosujących) fakt, że delegaci chcieli dać nauczkę Wałęsie i trochę go poskromić, a niemal powszechnie mówiono, że owszem, Wałęsa, ale żeby wybrać go dopiero za drugim czy trzecim razem. Gdyby miał mniej niż pięćdziesiąt procent głosów, to w drugim głosowaniu miałby z osiemdziesiąt.

Sądzę, że wybór Wałęsy podyktowany był faktem, że z 4 kandydatów po pierwsze – on jest najbardziej zachowawczy i zawsze gotowy do kompromisu, po drugie – delegaci bali się o całość związku, gdyż Wałęsa mógłby odwołać się do mas członkowskich i swojej legendy, po trzecie – charakterystyczne jest, że ekstremiści typu Rulewskiego czy Gwiazdy, choć zbierali oklaski za akcenty antysowieckie, antypartyjne i antyrządowe, ale nie dostali głosów. Niektórzy delegaci przyznawali, że na wszelki wypadek, nie głosując za Wałęsą przy pierwszym razie, głosowali za Jurczykiem, aby nie było kawału i np. Rulewski czy Gwiazda nie został przewodniczącym.

Wydaje mi się, że delegaci są Wałęsie niechętni w swej większości, ale nie wyobrażają sobie związku bez Wałęsy. Niemniej kilka razy słyszałem określenia o Wałęsie – to pajac, niepoważny, samowolny, i te opinie nie są odosobnione. Niemniej wybranie któregoś z trzech pozostałych kandydatów oznaczałoby zrezygnowanie z drogi porozumienia i prawie pewną konfrontację.

Należy sądzić, że związek jako całość, a zjazd głosami i przekonaniami większości delegatów jednak w głębi duszy jest za linią porozumienia, choć kampania wyborcza najpierw do regionów, a teraz do KKP w sposób nieomal automatyczny radykalizuje działaczy, którzy prześcigają się w ostrych wypowiedziach, aby zostać zapamiętanymi przez salę i pozostać na listach. Te wybory przecież będą dużym totolotkiem, bo listy kandydatów do KKP wielokrotnie przekraczają ilość mandatów. Sądzę, że nie można do tych wypowiedzi obecnie przywiązywać zbyt wielkiej wagi i oceniać na ich podstawie antypartyjności czy antysowieckości „Solidarności”. Zwycięstwo Wałęsy oznacza, że „Solidarność” wierzy w kompromis i pokojowe załatwienie spraw, ale chyba nie wierzy w dobrą wolę rządu i będzie preferowała twardych.

Wydaje mi się, że tak jak i Wałęsa na konferencji prasowej po ogłoszeniu wyników znacznie złagodził swoje wypowiedzi i prezentował w odpowiedziach bardzo umiarkowany program, tak i ton innych prominentów związku złagodnieje po ogłoszeniu nominacji, czyli po ostatecznych wyborach do Prezydium KKP i na wiceprzewodniczących. Należy zaznaczyć, że Wałęsa będzie sobie proponował skład prezydium i osoby wiceprzewodniczących, a choć KKP będzie wybierać ich w tajnym głosowaniu i po uzupełnieniu przez kandydatury z sali, nie należy przypuszczać, że zmiany te będą zbyt wielkie w stosunku do obecnego składu. Na pewno jednak będzie w prezydium Rulewski, któremu Wałęsa – wedle jego słów na konferencji prasowej wieczorem – zamierza pozostawić sprawy żywnościowe. Byłby to pierwszy jego kandydat do prezydium, o którym Wałęsa wspomniał. Sądzę, że Wałęsa nie może usunąć Rulewskiego, którego prosty i szczery antysowietyzm działa na masy członkowskie.

Z innych spraw, to w dniu dzisiejszym sprzedawano na boku, ale już na terenie zjazdowym, czyli wewnątrz hali „Olivia”, książkę Moczulskiego „Rewolucja bez rewolucji”. Młodzi ludzie, którzy tym handlowali, między innymi oświadczyli, że KPN liczy sobie obecnie 50 000 członków. Na zjeździe jest 14 delegatów należących do KPN oraz osiem osób z tej organizacji zaproszonych jako goście honorowi. Taką przynajmniej wersję słyszałem w kołach dziennikarskich. W dniu jutrzejszym będzie sprzedawana dalsza część tej pracy, o jakimś innym tytule.

Patrząc ogólnie na wyniki dotychczasowe zjazdu, należy sądzić, że stał się [on] porażką KOR i jego działaczy. W każdym razie nie osiągnęli oni triumfalnego zakończenia działania tej organizacji, jak się tego zapewne spodziewali, jeśli można wyciągać wnioski z ich deklaracji końcowej.

Za to coraz większy posłuch zyskuje sobie program KPN i sądzę, że teraz ona będzie zyskiwała coraz większe wpływy w „Solidarności”. Wynika to z narastających tendencji antysowieckich w społeczeństwie, gdyż ludzie przenoszą swój niechętny stosunek do niedołężnego polskiego kierownictwa partyjno-rządowego na Rosjan, z których poparciem dla obecnych władz kojarzą sobie stan naszej gospodarki i niemożność przeprowadzenia głębszych reform. Z rozmów z robotnikami, z działaczami niskich szczebli wynika, że mają dosyć mętne pojęcie o KPN i jego ideologii, ale wiedzą jedno: że KPN walczy o Polskę niezależną od Rosji, nie dokonuje manipulacji jak KOR, a poza tym więzieni przywódcy KPN w miarę upływu czasu coraz bardziej przekształcają się w męczenników za sprawę Polski. Wydaje mi się, że KPN tylko zyskuje na długotrwałym procesie, a fakt przebywania przywódców w więzieniu dodaje mu splendoru i powagi.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 160–163, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Leszek. Lesław Kuzaj (ur. 1952 r.) – ekonomista, dziennikarz, przedsiębiorca; 1978–1981 specjalista w Dziale Współpracy z Zagranicą UJ; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodniczący MKZ; wiceprzewodniczący ZR Małopolska NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym wydawca podziemnego pisma „KOS” i redaktor Radia Małopolska; w październiku 1982 r. aresztowany, w styczniu 1983 r. zwolniony; do 1986 r. kilkadziesiąt razy zatrzymywany i przesłuchiwany; od 1986 r. członek Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego; 28 V 1974 r. zarejestrowany przez Wydział III KW MO w Krakowie pod nr. 14789 jako TW ps. „Andrzej”; 28 X 1977 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-41967, nie zachowały się; 1982–1987 rozpracowywany przez Wydział III-1 KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOS/KE krypt. „Szakal”. Zob. karta E-14 dot. L. Kuzaja z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Krakowie; karta EO-55/73 z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Krakowie; karta E-14 z kartoteki odtworzeniowej MSW; http://www.encysol.pl/wiki/Les%C5%82aw_Kuzaj (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

2 Brak bliższych danych.

Nr 209

1981 październik 6, Gdańsk – Wykaz osobowych źródeł informacji obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” zawierający liczbę oraz ocenę przekazanych przez nie informacji

Gdańsk, dn[ia] 6 X 1981 r.

Tajne

Egz. poj[edynczy]

II tura zjazdua

Nazwisko prac[ownika] obsługującego

Źródło

Ilość przekazanych informacji

Ocena informacji: b[ardzo] dobra

Ocena informacji: dobra

Ocena informacji: słaba

1b

2

3

4

5

6

Gorzów

Pilitowski

„Marek”

„Merkury”

15

11

2

3

9

6

4

2

Bydgoszcz

Faleńczyk

Czykun

„A[nna] Witkowska”

KO „Cz”

9

2

2

–

6

1

1

1

Toruń

Witkowski

Hofman

Bajeński

„Henryk”

„Edward”

„Zec”

14

12

17

2

1

1

9

10

5

3

1

11

Katowice

Wierzbicki

Pałasiński¹

Szpyra²

„Dorn”

„Mazur”

„Janek”

„Staszek”

9

10

14

8

1

2

4

–

5

6

8

3

3

2

2

5

Szczecin

Wojciechowski

Panwicz

Kowalski

Dynak

„Kamil”

„Helena”

„Ryszard”

„Jola”

8

6

5

10

–

–

–

1

6

3

1

5

2

3

4

4

Opole

Jankowski³

Pinkosz

„Maryla”

„Jan”

11

14

2

3

6

6

3

5

Łódź

Mazurkiewicz⁴

Bargieł⁶ ⁵

„Michał”5 6

„Władek”

10

6

1

1

5

2

4

3

Radom

Cywka

„Rafał”

10

2

4

4

Krosno

Boczar⁷

Szlama⁹ ⁸

„Witold”⁸ ⁹

„Stach”¹⁰

6

6

–

–

2

1

4

5

Wałbrzych

Dobrowolski

„Omelanowicz”

„Pitka”¹¹

12c

3c

6c

3c

Wrocław

Klimowicz

Kucharczyk

Wojtyniak

„Kurowicz”

„Marcin”

„Han”

„Bolek”¹²

9

7

5

5

1

–

–

–

4

4

2

1

4

3

3

4

Piła

Wesołowski

„Grażyna”

11

7

4

–

Zielona Górad

Jasiński

„Karol”

8

2

2

4

Poznań

Krasicki

Tomkowiak

Kocięcki

„Jurek”

„Mietek”

„Anna”¹³

„Śliwa”¹⁴

15

18

7

4

5

5

–

–

6

8

4

3

4

5

3

1

Lublin

Wilkołaski

„Lidka”

4

–

3

1

Bielsko-Biała

Maślanka

Tanano¹⁵

„J[acek] Żarski”

„Stefan”¹⁶

8

4

2

–

4

3

2

1

Kielce

Baniak¹⁷

„Michał”¹⁸

3

–

2

1

Słupsk

Kwiatkowski¹⁹

„Jola”

2

–

2

–

Olsztyn

N[aczelni]k Wydz[iału] III „A”

1

–

1

–

Kraków

Połubiński²⁰

„Lotos”

6

–

4

2

Piotrków Trybunalski

Sadziński²¹

„Justas”

8

1

5

2

Włocławek

Hładko

„Sebastian”

4

–

2

2

Częstochowa

Płatek

„Ramzes”

5

–

2

3

Jelenia Góra

Pustułka

„Ala”

1

–

1

–

Warszawa

Żelazko

Rudzki

Koronowicz²²

Ankielewicz

Polowczyk²⁴ ²³

Rębniak²⁶ ²⁴

„Równy”

„Patryk”

„Jot”²³ ²⁵

„M[arek] Walicki”

„Hetman”²⁵ ²⁶

„Zdzisław”²⁷

14

10

7

12

5

6

6

2

1

4

–

1

3

5

3

3

1

3

5

3

3

5

4

2

Soja

Żaczeke

Zawadzki³¹ ²⁸

Opala³² ²⁹

Ptaszyński³³ ³⁰

Turowski

Jordan

Czajkaf

„Jankowski”²⁸ ³¹

„Jantar”29 32

„Andrzej”³⁰ ³³

5

3

2

1

2

3

2

2

2

–

–

–

–

–

–

–

–

–

4

3

2

1

1

2

2

–

1

1

–

–

–

1

1

–

2

1

53

445

70

220

155

Gdańsk

Wydz[iał] „T”

Wydz[iał] II

Wydz[iał] III

Wydz[iał] IV

Wydz[iał] Paszportów

Inspektorat Kier[ownictwa]

Wydz[iał] PG

Wydz[iał] III „A”

25

45

38

2

2

2

8

75

2

8

5

–

–

–

–

10

12

18

16

1

1

1

1

31

11

19

17

1

1

1

7

34

Razem

Gdańsk

197

25

81

91

Razem

Zabezpiecz[ono]

642

95

301

246

Zastępca naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewskig

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 1, k. 66–68, oryginał, rkps.

a W tabeli pominięto ostatnią, pustą kolumnę „Uwagi”.

b W oryginale numeracja zaczyna się od 2.

1 Marek Pałasiński (ur. 1944 r.) – kpt. MO; 1972–1975 inspektor operacyjny SB Referatu ds. SB KM MO w Katowicach; 1975–1980 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Katowicach; 1980–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V/V-2 KW MO w Katowicach; 1982–1986 kierownik sekcji Wydziału V-2 KW MO/WUSW w Katowicach; 1986–1989 starszy inspektor Wydziału V-2 WUSW w Gdańsku; 1989–1990 starszy inspektor Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Ka, 0231/226, Akta osobowe M. Pałasińskiego.

2 Jan Szpyra (ur. 1944 r.) – por. MO; 1975–1982 inspektor grupy operacyjnej Wydziału III „A” w Chrzanowie KW MO w Katowicach; w 1982 r. inspektor Wydziału V KW MO w Katowicach; 1982–1983 starszy inspektor grupy operacyjnej Wydziału V w Chrzanowie KW MO w Katowicach; 1983–1987 starszy inspektor Wydziału V w Chrzanowie WUSW w Katowicach. Zob. AIPN Ka, 0229/417, t. 1–2, Akta osobowe J. Szpyry.

3 Bronisław Jankowski – kpt. MO. Brak bliższych danych.

4 Sykstus Mazurkiewicz (ur. 1940 r.) – ppor. MO; 1968–1975 funkcjonariusz Wydziału Służby Kryminalnej KW MO w Łodzi; 1975–1979 zastępca naczelnika Wydziału Kryminalnego KW MO w Sieradzu; 1979–1980 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Łodzi; 1980–1986 kierownik sekcji Wydziału III KW MO/WUSW w Łodzi; 1986–1989 wykładowca kompanii szkolnej ZOMO KW MO w Łodzi. Zob. AIPN Łd, 224/2, Akta osobowe S. Mazurkiewicza.

5 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

6 Wiesław Bargieł (ur. 1946 r.) – kpt. MO; 1973–1975 inspektor operacyjny KP MO ds. SB w Jędrzejowie; 1975–1978 inspektor Wydziału IV KW MO w Łodzi; 1978–1985 starszy inspektor Wydziału IV KW MO/WUSW w Łodzi; 1985–1990 starszy inspektor Wydziału VI WUSW w Łodzi. Zob. AIPN Łd, 0100/276, Akta osobowe W. Bargieła.

7 Tadeusz Boczar (ur. 1947 r.) – ppor. MO; 1971–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Krośnie; 1975–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Krośnie; 1979–1982 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Krośnie; 1982–1985 kierownik sekcji Wydziału V KW MO/WUSW w Krośnie. Zob. AIPN Rz, 0085/18, t. 1–2, Akta osobowe T. Boczara.

8 Andrzej Kachlik (ur. 1950 r.) – elektromechanik; pracownik Podkarpackich Zakładów Rafineryjnych w Jaśle; w sierpniu 1980 r. przewodniczący Zakładowego Komitetu Strajkowego; przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” w Jaśle; delegat na I KZD w Gdańsku; od listopada 1980 r. do lutego 1981 r. rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Krośnie w ramach SOS krypt. „Etylina”; 13 VIII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Krośnie jako TW ps. „Witold”, 5 VIII 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-1228; 2 XI 1983 r. zarejestrowany przez pion III SB w Jaśle pod nr. 5869 jako figurant SO krypt. „Ropa”; 13 XI 1984 r. przerejestrowany na TW ps. „Janina”; 26 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. AIPN Rz, 00139/286, Teczka personalna TW ps. „Witold”; karty Mkr-2, EO-4/77, Mkr-3 dot. A. Kachlika z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW w Krośnie.

9 Eugeniusz Szlama (ur. 1948 r.) – kpt. MO; 1972–1973 referent w Referacie ds. SB KP MO w Brzozowie; 1973–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Brzozowie; 1975–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Krośnie; 1979–1980 starszy inspektor Wydziału III „A” KW MO w Krośnie; 1980–1983 kierownik sekcji Wydziału III „A”/V KW MO w Krośnie; 1983–1985 zastępca kierownika ds. SB/zastępca szefa ds. SB K MO/RUSW w Ustrzykach Dolnych; w 1985 r. starszy inspektor Samodzielnej Sekcji 6 WUSW w Krośnie; 1985–1989 naczelnik Samodzielnej Sekcji 6 WUSW w Krośnie; 1989–1990 naczelnik Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Krośnie. Zob. AIPN Rz, 0085/152, Akta osobowe E. Szlamy.

10 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

c Poniżej nieczytelna cyfra.

d W oryginale Jelenia Góra.

11 TW ps. „Pitka” – zarejestrowany 14 X 1980 r. przez Wydział III „A” KW MO w Wałbrzychu jako figurant SOS krypt. „Wałbrzych”; 20 XI 1980 r. przerejestrowany na TW ps. „Pitka”; 18 XII 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-7200, nie zachowały się. Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

12 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

13 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

14 Romuald Szaj (ur. 1950 r.) – 30 III 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Poznaniu jako TW ps. „Śliwa”; 17 I 1983 r. wyrejestrowany, materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4/77, E-16 dot. R. Szaja z kartoteki ogólnoinformacyjnej i koordynacyjnej WUSW w Poznaniu.

15 Bogusław Tanano (ur. 1949 r.) – por. MO; 1972–1975 oficer operacyjny SB KP MO w Krapkowicach; w 1975 r. inspektor Wydziału II KW MO w Opolu; 1975–1976 inspektor Wydziału III KW MO w Bielsku-Białej; 1976–1979 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Bielsku-Białej; 1979–1983 starszy inspektor Wydziału III „A”/V KW MO w Bielsku-Białej; 1983–1984 słuchacz ASW w Świdrze; 1984–1986 starszy inspektor Wydziału V WUSW w Bielsku-Białej; 1986–1988 kierownik sekcji Wydziału V WUSW w Bielsku-Białej. Zob. AIPN Ka, 0202/4, Akta osobowe B. Tanany.

16 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

17 Józef Baniak (ur. 1951 r.) – mjr MO; 1975–1978 inspektor Wydziału III KW MO w Kielcach; 1978–1981 inspektor Wydziału III „A” KW MO w Kielcach; 1981–1983 kierownik sekcji Wydziału III „A” KW MO w Kielcach; 1983–1986 szef RUSW we Włoszczowie; 1986–1989 naczelnik Wydziału V WUSW w Kielcach; 1989–1990 zastępca szefa ds. SB RUSW w Kielcach. Zob. AIPN Ki, 103/3966, Akta osobowe J. Baniaka.

18 Ryszard Iwańczyk (ur. 1958 r.) – elektromonter; pracownik Fabryki Łożysk Tłocznych „Iskra” w Kielcach; 13 XII 1980 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Kielcach pod nr. 19118 jako TW ps. „Michał”; 19 I 1990 r. wyrejestrowany. Zob. karta E-16 dot. R. Iwańczyka z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Kielcach; karty EO-4/77, EO-4-A/77 z kartoteki odtworzeniowej MSW.

19 Stanisław Kwiatkowski (ur. 1926 r.) – ppłk MO; od 1949 r. w organach bezpieczeństwa; 1951–1957 młodszy referent Referatu IV PUBP w Słupsku; 1957–1972 starszy oficer operacyjny ds. SB KP MO w Słupsku; 1972–1975 I zastępca komendanta powiatowego MO ds. SB w Białogardzie; 1975–1979 naczelnik Wydziału III KW MO w Słupsku; 1979–1983 naczelnik Wydziału III „A” KW MO w Słupsku; od 1983 r. starszy inspektor Grupy IV na etacie Departamentu V MSW; od 1986 r. w dyspozycji szefa WUSW w Słupsku; 15 VI 1987 r. zwolniony ze służby. Zob. AIPN Gd, 235/408, Akta osobowe S. Kwiatkowskiego.

20 Marek Połubiński (ur. 1947 r.) – mjr MO; 1974–1975 inspektor grupy operacyjnej Wydziału IV KW MO w Krakowie; 1975–1977 starszy inspektor Wydziału IV KW MO w Krakowie; 1977–1983 kierownik sekcji Wydziału IV KW MO w Krakowie; w 1983 r. zastępca naczelnika Wydziału III-1 WUSW w Krakowie; 1983–1987 zastępca naczelnika Wydziału III WUSW w Krakowie. Zob. AIPN Kr, 208/131, Akta osobowe M. Połubińskiego.

21 Stanisław Sadziński (ur. 1936 r.) – płk MO; 1960–1961 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Bełchatowie; 1961–1962 słuchacz CW MSW w Legionowie; 1962–1969 oficer operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Bełchatowie; 1969–1975 inspektor operacyjny Referatu ds. SB KP MO w Bełchatowie; 1975–1978 starszy inspektor Wydziału III KW MO w Piotrkowie Trybunalskim; 1978–1979 kierownik grupy operacyjnej w Bełchatowie Wydziału III KW MO w Piotrkowie Trybunalskim; 1979–1982 zastępca naczelnika Wydziału III „A”/V KW MO w Piotrkowie Trybunalskim; 1982–1985 zastępca naczelnika Wydziału III KW MO/WUSW w Piotrkowie Trybunalskim; 1985–1989 naczelnik Wydziału III WUSW w Piotrkowie Trybunalskim; 1989–1990 starszy specjalista Wydziału Ochrony Gospodarki WUSW w Piotrkowie Trybunalskim. Zob. AIPN Łd, 0104/253, Akta osobowe S. Sadzińskiego.

22 Brak bliższych danych.

23 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

24 Brak bliższych danych.

25 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

26 Brak bliższych danych.

27 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

e Poniżej nieczytelne nazwisko.

f W oryginale Czaja.

g Powyżej odręczny dopisek Proszę o wykonanie kserokopii.

28 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

29 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

30 Brak możliwości identyfikacji na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych.

31 Brak bliższych danych.

32 Brak bliższych danych.

33 Brak bliższych danych.

Nr 210

1981 październik 6, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4404a

Gdańsk, dnia [6] X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. W[ładysław] Ciastoń

Meldunek nr 62

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie ochrony I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. W dalszym ciągu wśród delegatów na I KZD żywo komentowana jest sprawa podwyżki cen papierosów. Między innymi w tej sprawie w kuluarach zjazdu dyskutowali R[yszard] Bugaj, J[an] Rulewski i Z[bigniew] Bujak. Wymienieni doszli do wniosku, że jest to sytuacja trudna dla związku, gdyż powstaje problem, czy „Solidarność” ma ochraniać ceny używek, a jeśli tak, to czy powinna domagać się rekompensat. W konsekwencji w tej rozmowie przeważył pogląd, iż powinien nadal obowiązywać kartkowy system sprzedaży, a nadwyżka papierosów na rynku winna być sprzedawana po nowych cenach. Wśród delegatów panują w tej kwestii różnorodne zdania. Jedni uważają, że sprawa cen używek nie powinna prowadzić do konfliktu. Natomiast inni stwierdzają, iż ta podwyżka cen może doprowadzić nawet do strajku generalnego, chociaż wydaje się im, iż rząd przez podwyżkę chciał skłonić zjazd do takiej decyzji. W kuluarach zjazdu padają głosy, że telewizja i radio nadal kłamią, ponieważ żaden z przedstawicieli „Solidarności” nie był obecny na rozmowach ze stroną rządową w sprawie cen papierosów. Większość delegatów jest zdania, że rząd powinien opracować kompleksowy program podwyżek cen i regulacji płac i przedyskutować to ze związkami zawodowymi.

W jednej z kuluarowych rozmów, w której uczestniczył L[ech] Wałęsa, a dot[yczącej] tematu, czy w związku z podwyżką cen papierosów proklamować krótkotrwały strajk generalny, czy problem ten podjąć po zakończeniu zjazdu, stwierdzono, że „nie chodzi o podwyżkę cen papierosów, a[le] chodzi o zasady”. Lech Wałęsa stwierdził, że chociaż zjazd odrzucił tę podwyżkę, to nie znaczy, że nie należy rozmawiać na ten temat. Na razie należy doprowadzić do zatrzymania realizacji podwyżki, a w późniejszym [terminie] podjąć ostateczną decyzję, gdyż zjazd powinien zajmować się sprawami programowymi.

2. Z uzyskanej informacji wynika, że wśród delegatów kolejnego regionu, tym razem Dolnośląskiego, doszło do wewnętrznego rozbicia. Wyraźnie uwidacznia się podział na grupy sympatyków KSS „KOR” i ich przeciwników oraz grupę „niezależnych”. Podłożem konfliktu był problem zgłaszania kandydatów z regionu do władz związku.

3. W rozmowach delegatów na temat Wałęsy często stwierdza się, że utrzymuje on dobre stosunki z Wielowieyskim i dość dobre z Kuroniem, unika Michnika i Kurowskiego. Szczególnie ma on nie akceptować Kurowskiego, który zawsze chce wszystko zmieniać.

4. Przedłużanie się obrad zjazdu powoduje, że część delegatów stwierdza, iż po wybraniu KK rozjadą się oni do domów. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że T[adeusz] Kołodziejski² – w[i]ceprzewodniczący Zarządu Regionu w Gorzowie, ustosunkowując się do czasu trwania zjazdu i jego przebiegu, stwierdził, że obrady przypominają uroczystości odpustowe i w związku z tym po zjeździe wypisze się on z „Solidarności”. Część delegatów stwierdza, że obrady stają się bezowocne i obecnie jest to wyłącznie manipulowanie zmęczonymi ludźmi, którzy dla świętego spokoju mogą się ze wszystkim zgodzić.

5. Przewodniczący Komitetu Założycielskiego ZZ FMO Ireneusz Sierański wystosował w dniu 5 X br. do ministra spraw wewnętrznych oświadczenie (kopię dla PAP, „Trybuny Ludu”, „Dziennika TV”) w związku z publikacją w „Trybunie Ludu” oświadczenia funkcjonariuszy 15. Komisariatu MO Warszawa-Wola. W swoim oświadczeniu protestuje [on] przeciwko rzekomym metodom stosowanym przez kierownictwo resortu, polegającym na zmuszaniu rozkazami – pod groźbą zwolnienia z pracy – do wstępowania do rad milicyjnych funkcjonariuszy, którzy opowiadają się za związkami zawodowymi. Zaproponował także przeprowadzenie referendum wśród funkcjonariuszy, w którym wypowiedzieliby się oni, czy związek zawodowy jest im potrzebny.

6. Uzyskano niepotwierdzoną informację, że L[ech] Wałęsa w luźnej rozmowie stwierdził, iż zjazd będzie musiał rozwiązać Komitet Obrony Więzionych za Przekonania. Stwierdzenie to dotarło do M[arii] Moczulskiej, która powiedziała: „Co? On zwariował. Muszę mu to wybić z głowy”.

7. L[ech] Dymarski, rozmawiając z delegatami swojego regionu, wyraził się, że aktualnie rząd PRL nie istnieje i należy jedynie wykazać jeszcze kilka błędów, co nie będzie trudne, a społeczeństwo samo zażąda zmiany rządu i ustroju. Stwierdził także, że przez „tych matołów robotników” nie można realizować głównych kierunków działania.

8. Stanisław Budzyński, delegat Regionu Wielkopolska i członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej, zamierza wykorzystać ostatnie dni zjazdu do rozpropagowania idei i założeń tej partii, m.in. poprzez kolportaż materiałów partyjnych. Twierdzi, że PPD jest partią legalną, gdyż fakt jej powstania został oficjalnie zgłoszony do Rady Państwa. Uważa on, że ośrodkiem kierowniczym partii będzie Poznań, a obecnie wyłoniono już kierownictwo i sztab organizacyjny.

9. Z uzyskanych informacji wynika, że w czasie głosowania skreślane są przede wszystkim osoby, które należą lub należały do PZPR. Innym istotnym elementem jest wykształcenie i zawód kandydata. Ze wstępnych informacji wynika, że dużą ilość głosów otrzymują osoby powszechnie znane oraz zatrudnione w przemyśle.

10. Uzyskano informację, że Kuroń i Modzelewski w kuluarach zjazdu sugerują, iż związek winien zgodzić się na podwyżkę cen papierosów z jednoczesną rekompensatą dla najniżej zarabiających oraz zamrożeniem cen na pozostałe artykuły.

11. W komentarzach kuluarowych zwraca się uwagę na fakt, że prasa partyjna w charakterystykach kandydatów na przewodniczącego KK negatywnie oceniała Jurczyka, Rulewskiego i Gwiazdę, natomiast Wałęsę potraktowano raczej pozytywnie. Podkreśla się, że uwypuklono wypowiedzi Gwiazdy pod adresem Wałęsy.

12. Z uzyskanych informacji wynika, że do władz krajowych wybrano dotychczas dwóch członków założycieli Polskiej Partii Demokratycznej, co uważa się za sukces, ponieważ do tej pory wybrany został jeden członek KPN.

13. Uzyskano informację, że do rozłamu dochodzi również wśród delegatów Regionu Bydgoskiego. Powodem tego jest udowodnienie Rulewskiemu wywierania nacisków i manipulowania delegatami. Dwóch delegatów z regionu, Paterek i Winiarski, zebrali około 10 podpisów pod oświadczeniem zawierającym ww. zarzuty wobec Rulewskiego. Wymienieni domagali się, by Rulewski zapoznał delegatów regionu z tym oświadczeniem, a jeśli tego nie uczyni, twierdzą, że oświadczenie zostanie odczytane na forum zjazdu.

14. Z uzyskanej informacji wynika, że do Rulewskiego nadsyłane są paczki z kamieniami i z niedopałkami papierosów. Rozlepiono także plakaty z obwieszczeniem, że konkurs na podwyżkę papierosów wygrali Rulewski i Lis.

15. Uzyskano informację, że osobą zadającą w czasie prezentacji kandydatów do władz pytania o przynależność do PZPR był Benedykt Lewandowski³ z Regionu Bydgoskiego, uważany za „ogłupionego” przez Rulewskiego.

16. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że składa się różne wnioski w związku z podwyżką cen papierosów, m.in. w jednym z nich proponuje się okupację „Olivii” w przypadku podtrzymania decyzji w tej sprawie przez rząd.

17. W środowiskach pracowniczych kluczowych zakładów produkcyjnych województwa gdańskiego szeroko komentowana jest podwyżka cen ryb słodkowodnych, papierosów i zapałek. Większość wypowiadających [się] nie kwestionuje zasadności podwyżek, jednak w przypadku papierosów uważa się ją za zbyt drastyczną i w tej sytuacji niemożliwą do przyjęcia. Szereg osób zastanawia się, jaki podwyżka ma wpływ na równoważenie gospodarki, skoro nie towarzyszy jej rezygnacja z reglamentacji.

18. Dnia 5 X [19]81 r. stwierdzono kolportaż około 40 publikacji wśród uczestników zjazdu, składają się na nie między innymi:

– publikacje Biura Informacji Prasowej Zjazdu NSZZ „Solidarność” w postaci „Głosu Wolnego” – gazety zjazdowej, serwisów informacyjnych BIPS, dokument[ów] i materiał[ów] organizacyjnych zjazdu;

– publikacje zarządów regionalnych w postaci biuletynów i ulotek;

– materiały organizacji i ugrupowań sympatyzujących z NSZZ „Solidarność”.

[…]b

W dniu dzisiejszym odzyskano operacyjnie około 80 egzemplarzy rozprowadzanych materiałów.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 361–367, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

2 Tadeusz Kołodziejski (ur. 1950 r.) – ślusarz; pracownik Zakładów Mechanicznych „Gorzów”; przewodniczący Prezydium MKZ w Gorzowie Wielkopolskim; wiceprzewodniczący ZR Gorzowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 14–16 XII 1981 r. współorganizator strajku okupacyjnego w zakładach; 5 I 1982 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim na 5 lat więzienia; we wrześniu 1983 r. zwolniony na mocy amnestii; zwolniony z pracy; 4 V 1984 r. zarejestrowany przez Wydział III WUSW w Gorzowie Wielkopolskim pod nr. rej. 6755 jako TW ps. „Zygmunt”; 24 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty EO-4/77, DE-14/0 dot. T. Kołodziejskiego z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w Gorzowie Wielkopolskim; http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Ko%C5%82odziejski (dostęp 24 X 2018 r.).

3 Benedykt Lewandowski (ur. 1947 r.) – robotnik; pracownik Zakładów Chemicznych „Organika Zachem” w Bydgoszczy; w grudniu 1970 r. uczestnik strajku; w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek Prezydium ZR Bydgoskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; działacz KOWzP; kolporter wydawnictw niezależnych; w stanie wojennym zaangażowany w pomoc dla rodzin internowanych; 6 VII 1982 r. skazany przez Sąd POW w Bydgoszczy na 3 lata więzienia za działalność w nieformalnych strukturach „Solidarności” oraz sporządzanie i kolportaż ulotek; 27 IV 1983 r. zwolniony warunkowo; od 1984 r. na emigracji w USA; zaangażowany w pomoc dla NSZZ „Solidarność”; 1981–1984 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO/WUSW w Bydgoszczy w ramach SOR krypt. „Arab” oraz KE krypt. „Szary”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Benedykt_Jerzy_Lewandowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

b Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 211

1981 październik 6, Gdańsk – Notatka służbowa starszego inspektora Sekcji 6 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Bogdana Jaworskiego ze spotkania z TW ps. „Gryf” dotycząca nastrojów panujących wśród pracowników Stoczni Gdańskiej im. Lenina

Gdańsk, dnia 6 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a3a

Notatka służbowa ze spotkania

z TW ps. „Gryf”¹ odbytego w dniu 5 X 1981 r.

W trakcie spotkania TW poinformował mnie o komentarzach robotników Stoczni Gdańskiej dot[yczących] zjazdu NSZZ „Solidarność” i podwyżki [cen] wyrobów tytoniowych.

Jeżeli chodzi o zjazd, to wśród robotników Stoczni Gdańskiej im. Lenina panuje bardzo małe zainteresowanie jego przebiegiem. Robotnicy bardzo mało dyskutują na ten temat, co wynika zdaniem TW z zawiedzionych nadziei co do związku „Solidarność”. Powszechnie panuje opinia, że działacze „Solidarności” są jeszcze jednymi do „koryta”.

Pozytywnie komentowany jest wybór na przewodniczącego związku Lecha Wałęsy. W Stoczni Gdańskiej uważa się, że jest on najbardziej chyba ze wszystkich działaczy „Solidarności” zdolny do rzeczowych rozmów i negocjacji z rządem.

Jeśli chodzi o podwyżkę wyrobów tytoniowych, to TW poinformował mnie, że przyjęta ona została z dużym niezadowoleniem. Nie przyjmuje się argumentacji min[istra] Krzaka, że podwyżka [cen] wyrobów tytoniowych nie powinna być rekompensowana.

Robotnicy dyskutują, że w ostatnim czasie nastąpiła znów ukryta podwyżka cen oraz cen na usługi i znowu realna wartość pieniądza spadła, a nie zaproponowano za to żadnej rekompensaty.

Ponadto podnoszony jest problem wysokości podwyżek cen. Ich wysokość jest niespotykana nigdzie indziej na świecie. Protest wyrażony przez zjazd „Solidarności” co do podwyżki cen wyrobów tytoniowych spotkał się z uznaniem robotników i przewiduje się, że rząd może się jeszcze wycofać z tej podwyżki.

TW słyszał również wiele głosów, że podwyżka cen wyrobów tytoniowych celowo przeprowadzona została w okresie trwania zjazdu „Solidarności” i że był to kolejny policzek dla tego związku.

Jeżeli chodzi o pracę w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, to jej tempo jest nadal bardzo opieszałe. Nikt nie chce pracować w godzinach nadliczbowych, mimo że – jak poinformował TW – pracy jest w tej chwili dość. Postawa taka wynika zdaniem TW z braku argumentacji do pracy, gdyż nawet posiadając pieniądze, nic nie można kupić. Ludzie kpią z wprowadzonego systemu przedpłat. Szczególną wesołość wzbudziła ostatnio informacja o przedpłatach na rowery. Mówi się, że niedługo przyjmowane będą przedpłaty na kalesony.

TW poinformował również, że wśród zarówno robotników, jak i kadry technicznej panuje marazm i zniechęcenie do pracy. Nikt niczym się nie przejmuje i żyje tylko z dnia na dzień. Postawa taka wynika zdaniem TW z przekonania o nietrwałości obecnej sytuacji politycznej. Wyczuwa się, że wszyscy na coś czekają i są przekonani, że obecna sytuacja nie potrwa długo.

Innych istotnych informacji TW nie przekazał.

Zadania

1. Na bieżąco informować o nastrojach i komentarzach pracowników stoczni dot[yczących] I Zjazdu NSZZ „Solidarność”.

2. Informować o wszelkich nieprawidłowościach produkcyjnych i administracyjnych na wydziale.

3. Informować o wszelkich sytuacjach konfliktowych wywołujących nastroje niezadowolenia wśród robotników.

Omówienie informacji

Informacja uzyskana od TW potwierdza nasze wcześniejsze rozpoznanie sytuacji w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Sytuacja taka panuje w stoczni od dłuższego czasu i jest wynikiem niezadowolenia robotników z pogarszających się warunków życia.

Omówienie przebiegu spotkania

Spotkanie odbyłem w LK „Babcia” w godz. 14.30–15.45. Dekonspiracji TW ani LK nie stwierdziłem.

St[arszy] inspektor S[ekcji] 6 Wydz[iału] III „A”

(–) por. B[ogdan] Jaworski

Wyk[onano] w 3 egz.

aEgz. nr 1 – t[eczka] pr[acy] TW

Egz. nr 2 – „Arka”

Egz. nr 3 – „Sejmik”a

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 157, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Franciszek Łykowski (ur. 1945 r.) – spawacz; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 2 V 1979 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Gdańsku pod nr. 28040 jako TW ps. „Gryf”; 26 I 1990 r. wyrejestrowany; materiały nie zachowały się. Zob. karty E-16, E-14 dot. F. Łykowskiego z kartoteki odtworzeniowej WUSW w Gdańsku.

Nr 212

1981 październik 6, Gdańsk – Informacja zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotycząca przebiegu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 6 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a4a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

Warszawa

Informacja nr a66ab

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dotyczące jego przebiegu.

aIa. 1. Konflikt wokół podwyżki cen wyrobów tytoniowych.

W związku z ogłoszeniem podwyżki cen na wyroby tytoniowe wśród delegatów na zjazd wytworzył się nastrój niezadowolenia, początkowo ukierunkowany przeciwko nie tylko rządowi, ale i działaczom KKP, na których PKC powoływała się, twierdząc, że sprawę tę uzgodniono. Sprawę udziału w procesie decyzyjnym niektórych członków KKP ostatecznie wyjaśniono, zaprzeczając jakimkolwiek uzgodnieniom. Tak więc przyjęto generalnie, że podwyżka cen została wprowadzona bez jakichkolwiek uzgodnień z NSZZ „Solidarność”.

W związku z powyższym wśród delegatów zaznaczyła się poważna, niesymulowana radykalizacja poglądów w odniesieniu do poczynań rządu. Z szeregu kuluarowych wypowiedzi wynika, że sam problem podwyżki cen nie jest jedynym motywem radykalizacji wystąpień i postaw delegatów. Podkreślany jest bowiem fakt, że podwyżka dotyczy używek, a nie artykułów o podstawowym znaczeniu adlaa budżetów rodzinnych. Sprawa ta jest więc głównie traktowana jako podrywanie autorytetu związku, z którym nie zamierza się pertraktować, oraz cjako prowokacja poprzez ogłaszanie tego typu decyzji w okresie trwania zjazduc.

Działalność rządu w tym aspekcie jest oceniana jako celowe deprecjonowanie „Solidarności” w społeczeństwie. W tym duchu niektóre regiony przygotowują stosowne oświadczenia, np. Małopolska. Aktywizacja nastrojów idzie więc zdecydowanie w kierunku antyrządowym, tym bardziej że problem podwyżki cen na papierosy rozszerzony został na przetwory warzywne i ryby.

Rozwijając powyższą ocenę sytuacji wynikłą na skutek podwyżek cen, należy przytoczyć następujące opinie lub poglądy:

1.1. Zjazd zbiera opinie komisji zakładowych z terenu w celu wypracowania stanowiska w tej kwestii. Głosy z terenu wskazują, że załogi oczekują na wytyczne w sprawie podjęcia akcji protestacyjnej i jej rodzaju. Z treści niektórych teleksów wynika, że KZ-ty domagają się zdecydowanego stanowiska od zjazdu.

1.2. Wysunięta koncepcja strajku ostrzegawczego, np. przez ZR Szczecin, upadła. Jednakże fakt jej wysunięcia świadczy o temperaturze nastrojów wśród załóg, gdzie ogłoszono szereg gotowości strajkowych.

1.3. W poszczególnych regionach oraz między nimi wytworzyły się poważne kontrowersje w ocenie tej sytuacji, szczególnie w aspekcie zajęcia konkretnego stanowiska.

1.4. Podwyżka (jej moment, wysokość, forma) jest wynikiem manipulacji Moskwy w kierunku odsunięcia od władzy Jaruzelskiego i Kani, czyli przeciwko linii porozumienia i dialogu politycznego.

1.5. W kuluarach twierdzi się, że rząd celowo podwyższył ceny na przedmiotowe artykuły, aby doprowadzić do nowych napięć społecznych, zaostrzyć kontrowersje wśród delegatów w celu rozbicia jedności i w konsekwencji doprowadzić do zerwania zjazdu.

1.6. Wystąpienie ministrów na zjeździe przyjęto z dezaprobatą i ironią. Twierdzi się, że przyjazd ministrów był nieprzemyślany, a podwyżka jest prowokacją w kierunku strajku generalnego.

1.7. Ostre stawianie przez zjazd sprawy podwyżki jest demonstracją siły „Solidarności”, a sam problem nie będzie postawiony zbyt ostro, ponieważ podwyżka jest celowa merytorycznie, lecz źle przeprowadzona od strony formalnej.

Wypracowanie konkretnego stanowiska przez zjazd w tej sprawie ze względu na jej kontrowersyjność i zbulwersowanie delegatów będzie trudne. Nie można na podstawie aktualnej atmosfery panującej na zjeździe wykluczyć drastycznych decyzji. Oceniając ten problem, generalnie należy przewidywać, że na tle tych podwyżek wytworzyć się może dążenie do rozwiązań kompleksowych zagadnienia regulacji cen detalicznych. A mianowicie:

a) Dążyć się będzie do wypracowania stanowiska w tonie uchwały zawierającej rozwiązania kompleksowe zmiany cen w kontekście i w bezpośrednim powiązaniu z reformą gospodarczą jako jeden z warunków sine qua non tej reformy.

b) Zdecydowanego negowania podwyżek cen bez konsultacji z „Solidarnością”.

c) Ścisłej korelacji zmian cen z rekompensatami.

d) Akceptacji przez „Solidarność” zmian cen, [która] może zawierać elementy przetargowe, a więc może zostać uzależnionad np. od umożliwienia „Solidarności” kontroli produkcji i jej dystrybucji, poszerzenia dostępu do środków masowego przekazu itd.

e) Zamrożenia cen do czasu zakończenia rozmów z rządem n[a] t[emat] wprowadzania podwyżek cen.

f) Wprowadzenia szeroko pojętej kontroli nad działalnością antykryzysową.

g) Wprowadzenia społecznej kontroli nad gospodarką w ogóle, a żywieniową w szczególności.

Powyższą tezę potwierdza zgłoszony przez Modzelewskiego projekt uchwały, zatwierdzony przez delegatów, pod dyskusję, który w znacznym stopniu pokrywa się z ww. przewidywaniami. Jednocześnie projekt Modzelewskiego zawiera propozycję do uchwały, że jeżeli powyższe postulaty nie zostaną wynegocjowane przez „Solidarność” z rządem w przeciągu dwóch tygodni, to związek podejmie akcję protestacyjną w postaci strajku ostrzegawczego. Zawarto jednocześnie zastrzeżenia, że „Solidarność” podejmie inne akcje protestacyjne, jeżeli będą stosowane ataki na związek.

Jeżeli ww. działania nie przyniosą efektów, „Solidarność” może ogłosić strajk generalny.

2. Działalność członków b[yłego] KSS „KOR”.

Byli działacze KSS „KOR”, szczególnie ci czołowi, wykorzystują każdą sytuację do manipulowania delegatami w kierunku antysocjalistycznym lub w kierunku realizacji własnych celów politycznych.

Dogodną sytuację do tego stworzyła ogłoszona podwyżka cen na wyroby tytoniowe. Gwałtowność reakcji delegatów i ich radykalizacja przeciw sposobowi wprowadzenia podwyżek przez rząd była skwapliwie podsycana przez Kuronia i innych b[yłych] korowców, którzy współdziałają ze skrzydłem ekstremalnym „Solidarności”. Działalność politykierska b[yłego] KSS „KOR” doprowadziła także do poważnych rozbieżności wśród delegatów dużych regionów, np. Mazowsza, Małopolski, Dolnego Śląska, Gdańska, czego konsekwencją jest znaczne osłabienie pozycji tych regionów na zjeździe. Powyższą ocenę sytuacji rozwijają następujące zagadnienia:

2.1. Kuroń i Rulewski w kuluarach prezentują poglądy, że ponieważ z obecnym rządem i partią jakiekolwiek pertraktacje są nie do przyjęcia, bowiem nie przynoszą żadnych rezultatów, „Solidarność” powinna wykorzystać wytworzoną na tle podwyżki sytuację do umocnienia związku, zmęczenia i dyskredytacji w społeczeństwie władzy w celu stworzenia bazy dla przewidywanej na styczeń kampanii przedwyborczej do rad narodowych.

2.2. Kuroń i Modzelewski także w rozmowach kuluarowych sugerują, aby związek zgodził się na podwyżkę cen papierosów z jednoczesną rekompensatą dla najgorzej uposażonych oraz zamrożeniem cen na pozostałe artykuły. Ww. przygotowują stosowne oświadczenia w sprawie podwyżki.

2.3. Byli działacze KOR posiadają znaczny autorytet wśród niektórych delegatów. Dowodem tego jest sprawa Niezgodzkiego z Mazowsza, który obawiając się ataków ze strony b[yłych] korowców, rozważa możliwość oficjalnego wycofania się z zajętego przez siebie stanowiska w sprawie zasług KOR dla „Solidarności”.

2.4. B[yli] korowcy z ZR Dolny Śląsk utworzyli wśród delegatów wyizolowaną grupę z zamiarem konsolidacji swych szeregów.

Dwóch delegatów z Wrocławia opowiedziało się zdecydowanie przeciwko tej nieformalnej grupie, deklarując się po stronie tzw. związkowej. Wśród delegatów tego regionu występuje otwarty konflikt między działaczami z byłego KOR a „związkowcami” na tle różnic politycznych.

2.5. Wśród delegatów Mazowsza uwidaczniają się wyraźnie ścierające się bloki i ugrupowania. Szczególną aktywność wykazuje b[yły] KOR, spoza delegatów bardzo aktywny jest Lityński, który uzgadnia z innymi regionami listy wyborcze faworyzujące b[yłych] korowców. Przez b[yły] KOR zwalczany jest Geremek, a także ostatnio Bujak.

2.6. Nasilająca się fala radykalizacji wśród delegatów jest podsycana przez b[yłych] korowców. Skutkiem tego w wypowiedziach przeważają emocje, które mogą mieć także wpływ na podejmowane decyzje.

3. W trakcie trwania obrad II tury zjazdu NSZZ „Solidarność” w dalszym ciągu jedną z pierwszoplanowych spraw jest wybór KKP i jej prezydium. Notujemy w tym temacie szereg różnego rodzaju spekulacji i „przymiarek”. Niemniej jednak już w chwili obecnej można dokonać kolejnej oceny szans poszczególnych kandydatów.

3.1. Jurczyk – szanse ubiegania się o stanowisko w[i]ceprzewodniczącego są nadal duże, niemniej on sam sugeruje, iż zgodzi się objąć to stanowisko tylko wtedy, jeżeli będzie mógł sprawować jednocześnie funkcję przewodniczącego regionu. (Nie wyklucza się, iż sam zrezygnuje z kandydowania).

3.2. Bujak – również ma duże szanse ubiegania się o stanowisko w[i]ceprzewodniczącego i przy sprzyjających okolicznościach niewątpliwie będzie się [o nie] ubiegał. Może jednak zaistnieć sytuacja, iż przewodnictwo w regionie przedłoży nad działalność w prezydium.

3.3. Palka – w wyborach do KKP uzyskał jedną z największych ilości głosów. Cieszy się dużym autorytetem delegatów (autor przyjętej uchwały o samorządzie oraz projektu działań „Solidarności” w sprawach kompleksowego rozstrzygnięcia aproblemua cen).

3.4. Wądołowski – w wypadku rezygnacji z kandydowania na stanowisko w[i]ceprzewodniczącego przez Jurczyka uzyska poparcie delegatów Pomorza Zachodniego, Dolnego Śląska i częściowo Wielkopolski. Posiada zaufanie L[echa] Wałęsy, który prawdopodobnie to stanowisko mu proponował.

3.5. Naszkowski – pozytywnie przyjęta przez delegatów uchwała o wydawnictwach, opracowana przez zespół pracujący pod jego kierunkiem. Osoba w ocenie delegatów skromna, nieafiszująca się. Jako przedstawiciel Piły może uzyskać poparcie innych małych regionów oraz Wałęsy, z którym znajduje się w dobrych układach. Ma pewne szanse nawet na stanowisko w[i]ceprzewodniczącego.

3.6. Frasyniuk – poparcie osób wywodzących się z grupy autentycznych robotników i L[echa] Wałęsy. Przeciwny działaczom byłego KSS „KOR”. Ma szansę wejścia do Prezydium KKP.

3.7. Waliszewski – j[ak] w[yżej] plus aznaczenie regionua.

3.8. Gwiazda – szansa wejścia do Prezydium KKP ulega zmniejszeniu. Zbyt oficjalnie w wypowiedziach na pierwszy[m] plan[ie] stawiał działania o charakterze politycznym. Jego ewentualny wybór nie zostałby zaakceptowany przez L[echa] Wałęsę (otwarty konflikt). Niemniej z tej właśnie przyczyny może zostać wybrany do prezydium celem hamowania dyktatorskich poczynań L[echa] Wałęsy.

3.9. Modzelewski – posiada duże szanse wejścia do Prezydium KKP. Cieszy się zaufaniem znacznej części delegatów. (Autor szeregu projektów, a w szczególności ostatniego, dot[yczącego] podpisania umowy z rządem w zakresie zapewnienia pełnej rekompensaty przy wprowadzanych podwyżkach cen artykułów wszystkich i zamrożenia cen na okres negocjacji).

3.10. Oceniając szanse poszczególnych kandydatów, w naszej ocenie skład Prezydium KKP wyłoniony zostanie z [grona] następujących osób:

– Jurczyk,

– Wądołowski,

– Modzelewski,

– Frasyniuk,

– Waliszewski,

– Naszkowski,

– Bujak,

– Kosmowski,

– Gwiazda,

– Kopaczewski,

– Krupiński,

– Palka.

W sytuacjach i okolicznościach nadzwyczajnych, w związku z napiętą sytuacją na linii rząd–związek „Solidarność”, nie można wykluczyć, iż KKP zdecyduje się na wprowadzenie do prezydium osób znanych ze swych antyrządowych i antypartyjnych postaw (np. Rulewski).

3.11. Rozpatrując szanse poszczególnych kandydatów w odniesieniu do sił poszczególnych regionów i autorytetu kandydatów, trzon kierownictwa KKP, oprócz Wałęsy, powinien być wyłoniony z [grona następujących osób]:

– Jurczyk,

– Modzelewski,

– Bujak.

3.12. Rozpatrując szanse kandydatów pod kątem zaufania Wałęsy i ewentualnych w związku z tym jego propozycji, bezpośrednie kierownictwo KKP będzie prawdopodobnie wyłonione z [grona następujących osób]:

– Wądołowski,

– Frasyniuk,

– Waliszewski.

3.13. Rozpatrując szanse kandydatów wynikające z realnych przesłanek i określonego kompromisu, kierownictwo KKP może być wyłonione spośród [następujących osób]:

– Bujak,

– Wądołowski,

– Naszkowski.

3.14. Z dotychczasowego przebiegu wyborów do KKP wynika, iż nie uzyskały wystarczającej ilości głosów takie osoby jak: Geremek, Świtoń, Iwanów, Jerz, Kalinowski, Bugaj, co świadczy o słuszności przyjętych kierunków pracy operacyjnej.

4. Problematyka dotycząca programu „Solidarności”.

Podejmowane uchwały na zjeździe, jak również prezentowane projekty uchwał bądź listy i deklaracje świadczą [o tym], że „Solidarność” przyjmuje front antyrządowy i antypartyjny, jakkolwiek konkretnych, bezpośrednich ataków na rząd PRL lub PZPR dotychczas nie odnotowujemy.

Dowodem na taką ocenę sytuacji są następujące przyjęte przez zjazd lub dyskutowane uchwały i inne dokumenty:

4.1. Uchwała o Edukacji Narodowej.

W treści uchwały m.in. czytamy, że system edukacji narodowej służył dotychczas celom politycznym, ekonomicznym i ideologicznym władzy, która występuje w określonym interesie politycznym obcym aspiracjom narodu polskiego. Edukacja ma respektować prawo do pełnego i umysłowegoe rozwoju obywatela i tym samym całego społeczeństwa PRL.

Wobec powyższego „Solidarność” będzie domagać się:

4.1.1. Stosownej ustawy sejmowej gwarantującej przeobrażenia idące w w[yżej] wym[ienionym] kierunku.

4.1.2. Przełamania monopolu partyjno-państwowego w systemie oświatowym.

4.1.3. Realizacji wynegocjowanych zobowiązań.

4.1.4. Udziału związkowej Rady Edukacji w procesie decyzyjnym.

4.2. Projekt uchwały w sprawie komitetów obrony więzionych za przekonania.

Wychodząc z tezy, że Polska winna być krajem bez więźniów politycznych, proponuje się w uchwale:

4.2.1. Uznać KOWzP za agendy związku.

4.2.2. Regulaminy komitetów winny być zatwierdzane przez ZR.

4.2.3. Członkowie KOWzP podlegają ochronie „Solidarności” na równi z członkami związku.

4.3. Deklaracja w sprawie kultury narodowej.

W treści deklaracji zawarto żądanie, aby fkulturę narodowąf ukierunkować na człowieka i umożliwić jej funkcjonowanie w systemie kultury europejskiej i światowej. Kultura powinna cechować się swobodnym rozwojem, należy więc wyjść z izolacji i opierać się na dorobku całej historii narodu.

Działalność państwa powinna cechować się neutralnością w dziedzinie edukacji narodowej, tolerancją, demokratyzacją kultury, czyli udostępnieniem jej najszerszym rzeszom społeczeństwa. Natomiast inwestycje wykonawcze wobec kultury muszą być samorządne.

4.4. List w sprawie prokuratury do Rady Państwa.

W piśmie tym zawarto projekt przeciwko zwolnieniom z pracy członków prokuratur za niewłaściwe wypełnianie obowiązków służbowych wynikających z obowiązujących w PRL przepisów.

4.5. Projekt uchwały w sprawie zapłaty za strajki ostrzegawcze.

W treści tego projektu autorzy domagają się zapłaty za okres strajku, żądając jednocześnie anulowania decyzji rządu w sprawie nieodpłatności za okres tych strajków.

4.6. Projekt uchwały w sprawie obrony pracy i wydawnictw związkowych przed represjami.

Z treści projektu wynika, że wszelkie represje spotkają się z generalnym protestem związku. Autorzy domagają się także wydania odpowiednich przepisów w tej kwestii.

4.7. Uchwała dot[ycząca] roszczeń pracowniczych i cywilnoprawnych Polaków, którzy w wyniku działań wojennych przebywali poza granicami kraju.

4.8. Na zjeździe zaprezentowano także deklarację o utworzeniu Narodowej Federacji na Rzecz Wolnej Gospodarki. Federacja ta jest ruchem na rzecz tzw. własności społecznej.

Powyższe przykłady nie wyczerpują całokształtu tej problematyki, jednakże świadczą o trendach i tendencjach występujących na zjeździe „Solidarności”.

5. Działalność nielegalnych partii i ugrupowań politycznych.

Wraz ze zbliżającym się końcem I KZD NSZZ „Solidarność” zauważalny jest wzrost różnego rodzaju działalności agitacyjno-propagandowej ze strony delegatów – członków nielegalnych partii i ugrupowań politycznych.

Szczególną aktywność obserwujemy ostatnio ze strony S[tanisława] Budzyńskiego – delegata Regionu Wielkopolska, członka założyciela PPD. Każdą wolną chwilę w obradach zjazdu wykorzystuje [on] dla rozpropagowania idei założenia PPD, a tym samym zyskania nowych zwolenników – członków. Wyjaśnia swoim rozmówcom, iż jest to partia działająca z pozycji legalnej, gdyż deklaracja jej powstania została przesłana do Rady Państwa. Po zjeździe „Solidarności” działalność partii ma zostać znacznie ożywiona. Wyłonione jest już rzekomo kierownictwo i sztab organizacyjny partii.

Inny delegat – członek PPD stoi na stanowisku, iż w nowo założonej partii należy zorganizować tzw. grupy mocnego uderzenia posiadające broń palną. W dyskusjach kuluarowych podnosi się ponadto problem powstania Polskiej Partii Pracy. Wzorowana ma ona być na Partii Pracy z Wielkiej Brytanii. Z czasem ma zostać „wtopiona” w „Solidarność”.

W dalszym ciągu notujemy dużą aktywność działaczy KPN. M.in. opracowany został projekt uchwały, który zawiera protest KZD przeciwko uniemożliwieniu przez władze państwowe działań Komitetowi Obrony Więzionych za Przekonania oraz zalecenia dla zarządów regionalnych [dotyczące] uznania KOWzP za agendy związku. Wśród delegatów – członków KPN widać wyraźnie nastawienie na usankcjonowanie swoich działań w ramach związku „Solidarność”.

6. W związku z zaistniałą sytuacją wyborczą na zjeździe prowadzone są działania operacyjne zmierzające do obniżenia szans wyboru do władz KK Bugaja, Jaworskiego i Lisa. W[yżej] wym[ienieni] uzyskali dotychczas w poszczególnych turach stosunkowo niewielką ilość głosów. Stworzyło to operacyjną szansę zablokowania kandydatur między IV i V turą głosowania.

7. Jak można wnioskować na podstawie dyskusji toczącej się na zjeździe, która dotyczy przebiegu wyborów do KK, odczuwane jest niezadowolenie i rozczarowanie. Prowadzone wszelkiego typu manipulacje i rozgrywki personalne podzieliły regiony, co w efekcie spowodowało spadek szans własnych kandydatów.

Według oceny przedstawicieli z Regionu Dolny Śląsk szansę taką utracili Szulc i Sawicki. Zarzucają oni Modzelewskiemu i Frasyniukowi, że przygotowali kampanię wyborczą tylko dla swoich ludzi, nie robiąc nic, by do władz związku weszli delegaci z woj[ewództw] wałbrzyskiego i legnickiego. Uważa się, że jeżeli nie wejdzie przynajmniej jeden delegat z w[yżej] wym[ienionych] województw, to po przyjeździe do regionu będą dążyli [do tego], by odłączyć się od Regionu Dolny Śląsk.

Według kuluarowych ocen pozycja delegata, jego poparcie dla określonej grupy, stanowisko, jakie zajął w reprezentowaniu swojej sylwetki podczas „walki wyborczej” do KK, w sposób istotny może determinować jego przyszłą działalność w regionie. Typowym przykładem w omawianym temacie jest sytuacja, w jakiej znalazł się J[acek] Jerz. Delegaci tego regionu zarzucają mu, że w swych wystąpieniach propagował tezy i całe programy KOR i KPN, czym w oczach delegatów kompromitował siebie i region. Wyrażają oni pogląd, że za taką działalność powinien on zostać rozliczony przez wyborców z regionu.

8. W rozważaniach kuluarowych w dalszym ciągu zauważalny jest trend podrywania autorytetu Wałęsy. Przejawem tego są m.in. rozpowszechniane opinie o rzekomym spotkaniu Lecha Wałęsy ze Stanisławem Kanią i Wojciechem Jaruzelskim. Celem spotkania miały być rozmowy dot[yczące] podwyżki cen papierosów.

Podnosi się również przez grupę delegatów – zwolenników A[ndrzeja] Gwiazdy pogląd, że Wałęsa to „mit, który trudno obalić”, lecz mity są dobre w historii, a nie w konkretnym działaniu. Działalność ta w swym zamierzeniu odnosi spodziewane skutki, co wynika z tego, iż nawet delegaci, którzy na Wałęsę głosowali, stają się w stosunku do niego uszczypliwi, wytykając mu częstą nieobecność w czasie obrad. Nie można wykluczyć, iż akcja propagandowa prowadzona przeciwko Wałęsie ma na celu moralne zobligowanie delegatów do kontroli jego poczynań, a tym samym przygotowanie ewentualnego gruntu do usunięcia go w przyszłości z zajmowanego stanowiska.

9. Wstępnie oceniając przebieg kampanii wyborczej do KKP, na uwagę zasługują następujące spostrzeżenia:

– w czasie prezentowania się poszczególnych kandydatów audytorium zwraca [się] szczególną uwagę na przynależność kandydata do organizacji społeczno-politycznej. W trakcie głosowania do KKP kandydaci aktualni bądź byli członkowie PZPR, ZSL byli nagminnie skreślani. Nie czyniono tego w stosunku do tych osób, które zrezygnowały z przynależności do organizacji politycznej bezpośrednio po wydarzeniach grudniowych 1970 r.;

– w głosowaniu preferowano osoby wywodzące się z byłego podziemia poakowskiego, które w okresie powojennym nie były członkami żadnych organizacji społeczno-politycznych;

– zauważalne było negatywne nastawienie delegatów do działaczy nielegalnych partii bądź ugrupowań politycznych (KPN, byli działacze i sympatycy KSS „KOR”);

– również negatywnie byli oceniani ci kandydaci do KKP, którzy w zależności od istniejącej sytuacji zmieniali swoje „credo”. W stosunku do szeregu kandydatów w kuluarach zjazdu zadawano pytania obligujące ich do samookreślenia się;

– z przebiegu wyborów wynika również, iż nie uzyskali szerokiego poparcia kandydaci, którzy przedkładali działalność polityczną nad związkową.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 381–392, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek 4431.

c–c W oryginale poprzez ogłaszanie tego typu decyzji w okresie trwania zjazdu jako prowokację.

d W oryginale uwarunkowana.

e Tak w oryginale.

f–f W oryginale działalność kultury narodowej.

Nr 213

1981 październik 6, Gdańsk – Informacja ze spotkania z TW ps. „Marek” sporządzona przez starszego inspektora Wydziału III KW MO w Gdańsku kpt. Jerzego Łukowskiego dotycząca m.in. prac komisji zjazdowych

Źródło: TW „Marek”

Przyjął: kpt. J[erzy] ŁukowskiTajne

Dnia 6 X 1981 r.

Gdańsk, dnia 6 X 1981 r.Łukowski

Tajne

Egz. nr a2a

Informacjab

W dniu dzisiejszym (5 X 1981 r.) Anka pisała materiał z poszczególnych komisji zjazdowych, które działają. Są one następujące:

– Komisja ds. Demokracji i Formy Działania Związkowego, odpowiadają – Lech Różański i Tadeusz Kemnitz¹.

– Komisja ds. Negocjacji, Akcji Propagandowych i Akcji Protestacyjnych, odpowiadają – Mieczysław Malczykc i Janusz Grzelak². Komisja ta przygotowuje się do działania wymierzonego w PZPR i sojusze, szczególnie sojusz pomiędzy ZSRR a Polską. Tą komisją interesują się seniorzy KOR.

– Komisja ds. Informacji, Szkolenia oraz Prac Doradców, za komisję odpowiadają Andrzej Porawski i Jerzy Lasocki. Komisja zastanawia się, jak zdobyć maszyny poligraficzne. W dyskusji zjazdowej zarzucano spekulację poligrafią, zwłaszcza że Region Mazowsze jest w tym zakresie faworyzowany.

– Komisja ds. Rynku Żywności, odpowiadają – Jan Rulewski i Jadwiga Szcześkiewicz³. Przygotowują program dotarcia do magazynów wojskowych, gdzie prawdopodobnie ukrywana jest żywność, po to, aby złamać NSZZ „Solidarność”d.

– Komisja ds. Pracy, Płacy i Zatrudnienia, odpowiedzialni – Piotr Ejsmont i Krystyna Murat. Komisja zajmująca się przygotowaniem reformy i polityki płacowej, w szczególności przygotowują[ca] materiał w związku z ustawą dotyczącą wynagrodzenia górników i przeprowadzania podwyżek bez porozumienia z KKP.

– Komisja ds. Edukacji i Kultury Narodowej. Opracowuje postulat dot[yczący] utworzenia uniwersytetu „Solidarności” w Szczecinie, na podobnym statusie jak KUL w Lublinie. Ponadto ma na celu nawiązanie współpracy z Niezależnym Zrzeszenieme Studentów i Kręgiem Związku Harcerstwa Polskiego im. Małkowskiego, celem dokształcania młodzieży i studentów, gdyż polska historia w programie rządowym jest bardzo skrzywiona.

– Komisja ds. Kontaktów z Władzami Państwowymi i PZPR, odpowiada[ją] – Lech Kaczyński i Aleksander Małachowski. Komisja ta opracowuje postulatyd: czy członek NSZZ „Solidarność” może należeć do PZPR, czy też nie. Mniejszość komisji jest za tym, że członek związku nie powinien być członkiem PZPR.

W kuluarach zjazdu [delegaci] Region[u] Mazowsze nie [są] zadowoleni z wyboru Lecha Wałęsy na przewodniczącego KKP. Uważają, że powinien być nim Jurczyk, ze względu na wykształcenie i pozycję. Uważają, że Wałęsa wybrany został ze względów politycznych.

W trakcie pobytu u Marzeny, podczas libacji alkoholowej, stwierdziłem, że posiada ona legitymację jednego z pracowników Okręgowego Zarządu Dochodów Państwa i Kontroli Finansowej w Gdańsku. Ponadto jeden z uczestników libacji stwierdził, że musi kupić „szmatę” (chodzi o legitymację milicyjną). Wymienił cenę za legitymację milicyjną – ok. 70 tys. zł. W tym mieszkaniu znajdują się wyroby srebrne, prawdopodobnie pochodzące z kradzieży.

W dniu dzisiejszym na polecenie „Wieśka” udałem się do Starogardu Gdańskiego, do tamtejszego Zespołu Opieki Zdrowotnej, z materiałami propagandowymi: plakaty, BIPS-y, broszury, ulotki.

W kuluarach zjazdu mówi się, że szybę w mercedesie grupy lotnej brygady propagandowej „Solidarności” wybiła bezpieka i za to trzeba by ich rozliczyć. Szczególnie gardłuje tu Region Gdański.

Delegaci i obserwatorzy nie są zadowoleni z decyzji ministra dot[yczącej] ostatnich podwyżek na papierosy i zapałki.

W dniu jutrzejszym w pobliżu „Olivii” rozbije swoje stoisko grupa KPN. W dniu dzisiejszym uzyskali oni pozwolenie na rozprowadzanie materiałów KPN.

„Marek”

Uwagi

Jest to kolejna informacja na temat odbywającego się zjazdu i rozmów kuluarowych. Otrzymywane informacje dot[yczące] komisji i ich prac „Marek” uzyskuje od Anny, która jest zatrudniona w charakterze maszynistki i aktualnie przepisuje dokumenty zjazdowe.

Jeśli chodzi o kolportaż materiałów KPN, to w dniu 4 X [19]81 [r.] był[y] on[e] rozprowadzane wewnątrz hali „Olivia”. Kolportowano tam m.in. opracowanie L[eszka] Moczulskiego „Rewolucja bez rewolucji”, sprzedawano znaczki KPN oraz zdjęcia L[eszka] Moczulskiego. Prowadzony kolportaż przerwała służba porządkowa zjazdu i wydaliła poza halę osoby kolportujące. Zezwoliła jednak na kolportaż poza obrębem hali.

Jeśli chodzi o przewóz materiałów propagandowych do Starogardu, to przewieziony on został samochodem m[ar]ki Datsun, koloru czerwonego, parkujący[m] przed „Olivią”. Materiały te w ZOZ-ie starogardzkim odebrała dr Ewa Milewska⁴ […]f.

Zadania

Aktualne – omawiane na poprzednich spotkaniach.

Przedsięwzięcia

Uzyskane informacje przekazać do wykorzystania do Wydz[iału] III „A” tut[ejszej] komendy.

Wyk[onano] w 3g egz.

Egz. nr 1 – t[eczka] pracy TW

Egz. nr 2 – Wydz[iał] III „A”

Egz. nr 3 – t[eczka] zabezpieczenia zjazdu

JŁ/BE

St[arszy] insp[ektor] Wydz[iału] III

(–) kpt. J[erzy] Łukowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 165–166, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu odręczny dopisek Inf[ormacja] oper[acyjna] z przebiegu. 7 X [19]81 r.

c W oryginale Malczy. Mieczysław Malczyk (ur. 1930 r.) – ekonomista; w 1948 r. aresztowany przez WUBP w Szczecinie za zorganizowanie w Kamieniu Pomorskim konspiracyjnej organizacji Narodowy Front Młodzieży Polskiej, w 1949 r. skazany przez WSR w Szczecinie na 10 lat więzienia; w październiku 1956 r. organizator Związku Młodych Demokratów w Łodzi; informatyk w Łódzkich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Skogar” w Łodzi; członek KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 6 IV 1982 r. internowany w Zakładzie Karnym w Łęczycy i Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu; 1961–1983 rozpracowywany przez Wydział III/III „A”/V KW MO w Łodzi w ramach sprawy krypt. „Redaktorzy”, KE krypt. „Miraż” oraz SOS krypt. „Inicjatywa”.

1 Tadeusz Kemnitz (ur. 1952 r.) – inżynier elektronik, przedsiębiorca; pracownik Ośrodka Pomiarów i Automatyki Jaworznicko-Mikołowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego przy KWK „Ziemowit” w Lędzinach; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Komisji Programowej; 8 I – 30 IV 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Katowicach, Jastrzębiu-Szerokiej i Zabrzu-Zaborzu; od 1982 r. na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V-2 KW MO w Katowicach w ramach SOS krypt. „Wichrzyciel”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Tadeusz_Kemnitz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Janusz Grzelak (ur. 1941 r.) – psycholog, prof. dr hab.; kierownik Zakładu Psychologii Organizacji i Pracy Instytutu Psychologii UW; wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Komisji Programowej; od 1982 r. członek Komitetu Helsińskiego, następnie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka; 1984–1988 redaktor podziemnego pisma „Poglądy”; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1989–1991 wiceminister edukacji; 1986–1989 rozpracowywany przez Wydział III-2 SUSW w ramach KE krypt. „Ostry”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Janusz_Grzelak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Tak w oryginale.

e W oryginale Związkiem.

3 Jadwiga Szcześkiewicz (ur. 1944 r.) – inżynier elektryk; pracowniczka Zakładu Elektronicznej Techniki Obliczeniowej w Łodzi; członek MKZ w Łodzi; kierownik Ośrodka Badań Gospodarczych przy ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1981–1982 rozpracowywana przez Wydział III „A”/V KW MO w Łodzi w ramach SOR krypt. „Kariera”; 27 VII 1982 r. zarejestrowana przez Wydział V KW MO w Łodzi pod nr. 46071 jako TW ps. „Antonina Wierzbicka”; 10 II 1983 r. materiały przekazano do Departamentu I MSW; 21 IV 1983 r. zarejestrowana przez Wydział XI Departamentu I MSW pod nr. 15155 jako KO ps. „Elizar”; 9 X 1989 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. J-11431, nie zachowały się. Zob. Baza protokołów brakowania Departamentu I MSW; dziennik archiwalny Departamentu I MSW dot. nr. 11431; dziennik rejestracyjny Departamentu I MSW dot. nr. 15155; karta Mkr-2 dot. J. Szcześkiewicz z kartoteki Biura „C” MSW; karta Mkr-2 z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Skierniewicach.

f Pominięto dane adresowe.

g W oryginale 2.

4 Brak bliższych danych.

Nr 214

1981 październik 6, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Trociniak” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, dnia 6 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Trociniak”b

W trakcie spotkania TW ps. „Trociniak” przekazał następujące informacje:

– wielu delegatów wyrażało swoją dezaprobatę dla proponowanych wysokości wynagrodzenia dla działaczy związku szczebla centralnego. Swemu niezadowoleniu dawali oni wyraz zarówno w czasie wystąpień na forum obrad zjazdu, jak i w rozmowach kuluarowych;

– daje się odczuć coraz większe znużenie delegatów przedłużającymi się obradami zjazdu oraz ponawianymi głosowaniami. Widać to po frekwencji na sali obrad, która oscyluje wokół 700 delegatów. Wielu delegatów komentuje w kuluarach, iż przedłużające się obrady są wynikiem tarć między frakcjami Wałęsy i Gwiazdy, którzy chcą zjazd, każdy z osobna, wykorzystać dla swych własnych celów;

– część obsługi zjazdu wraz z delegatami nadużywa alkoholu na zapleczu sali obrad. M.in. w dniu wczorajszym urządzona została libacja, w której udział brali delegaci Mazowsza. Alkohol podobno został załatwiony poprzez GS w Żukowie;

– wielu delegatów Regionu Bydgoskiego wyrażało swoje zadowolenie z faktu wyboru na przewodniczącego związku L[echa] Wałęsy, a nie J[ana] Rulewskiego. Słyszało się wypowiedzi, że jeśli związek ma być naprawdę związkiem zawodowym, a nie partią polityczną, to ludzie pokroju Rulewskiego powinni z niego odejść. Delegaci ci wyrażali również obawę aprzeda konsekwencjami planowanego po zjeździe strajku w Bydgoszczy, którym Rulewski chce wymusić na władzach wznowienie śledztwa w sprawie bydgoskiej;

– w dniu 5 X ok. godz. 14.00 w kuluarach zjazdu rozmawiała grupka delegatów reprezentujących Mazowsze i Wielkopolskę. Z treści rozmowy wynikało, że chociaż skrzydło radykałów poniosło na zjeździe porażkę w wyborach przewodniczącego oraz w wyborach do KK, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby po paru miesiącach, w marcu lub kwietniu, zwołać zjazd nadzwyczajny i usunąć Wałęsę z zajmowanej funkcji. W tym celu należy wykorzystywać wszystkie jego potknięcia i kompromitować go w oczach członków związku.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje TW potwierdzono.

Przedsięwzięcia

Informacje wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania „Bolek” oraz w sprawie obiektowej „Sejmik”.

Zadania dla TW

Zadania tak jak na poprzednim spotkaniu. Zdobyć wydanie „Who’s Who”.

Uwagi własne

Spotkanie z TW odbyłem w dniu 6 X br. w godz. 17.00–18.00 w kawiarni „Mocca”. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie 7 października o godz. 11.00.

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD/NC

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 156, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b Powyżej odręczny dopisek Inf[ormacja] Z + ocena. 6 X [19]81 [r.] oraz nieczytelny podpis.

Nr 215

1981 październik 6, Gdańsk – Notatka służbowa dotycząca przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów oraz przedstawicieli NSZZ „Solidarność” Regionu Warmińsko-Mazurskiego

Gdańsk, dnia 6 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a1a

Notatka służbowa

1. Komentarz n[a] t[emat] wyborów:

– zapowiada się ostre cięcia, jeśli chodzi o działaczy związanych z KOR, KPN oraz tych, którzy należeli do PZPR;

– zapowiada się generalne zmiany w składzie KKP;

– Rozpłochowski wszedł jednym głosem, tzn. 401 na 800 ważnych;

– Kalinowski nie przeszedł, co było potraktowane z ulgą przez wyborców;

– Parowicz działa aktywnie w Komisji Programowej.

2. Wczoraj wieczorem powołana została komisja w sprawie podwyżki cen papierosów, ale wyników prac jeszcze nie przedstawiła. Prawdopodobnie nastąpi to po obecnym temacie obrad, jakim są finanse, tj. sprawa składek i ich podziału między KZ-ty, region[y] i KK.

– ww. komisja powstała z inicjatywy Modzelewskiego, aby na obrady nie wprowadzić zamętu, bo podobno powstało 15 niezależnych od siebie projektów uchwał w tej sprawie;

– ogłoszenie uchwały w tej sprawie po przedstawieniu wyników prac komisji będzie momentem przełomowym i wskaźnikiem nastawienia zjazdu, a więc „dopuszczenie” albo „pójście na noże”.

3. Zaznaczyła się na zjeździe grupa tzw. Nawiedzonych – ekstremistów chcących stawiać wszystko na ostrzu noża, strajkować nawet o papierosy. Nawet w „Biuletynie Zjazdowym” była informacja na temat tej grupy, którą przecież ośmiesza ich nazwa. Notatka ta nosiła tytuł „Program ideowy «Nawiedzonych»”, a zawierała m.in. żądanie rozwiązania PZPR, zlikwidowania ZSRR i nawiązania rozmów z Chinami n[a] t[emat] wspólnej granicy. Ale poklask mają tylko ci ekstremiści, którzy ostro stawiają sprawy gospodarcze, a odcinają się od spraw politycznych.

Powroźny, Bober¹, Żylińskib uważają, że należy stawiać bardzo ostro w regionach sprawy poczynań rządu – bez uzgodnienia z władzami „Solidarności”, prowadzić w tym kierunku aktywną politykę propagandową, i aby wystąpić z tą sprawą przed innymi regionami, bo później sprawa taka byłaby wyhamowana przez KK, jeśli będzie powstawać w wielu regionach niezależnie od siebie.

Senderowicz² trochę się uaktywnił i częściej zabiera głos, czym zresztą denerwuje pozostałych.

Łukomski³ zabierał głos w sprawach finansowych, a poza tym wszyscy są zwolennikami szybkiego zakończenia [zjazdu] i raczej z irytacją patrzą na tych, którzy rozdmuchują jeszcze jakieś kwestie, przeciągają itd.

Bober męczył Lubienieckiego, aby ten starał się przekonać swojego prezesa do przesunięcia rozprawy w sprawie pieniędzy za czas strajku, która toczy się w sądzie. Bober chce być przy tym, a nie chce opuszczać zjazdu.

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 158, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Żegliński. Marek Błażej Żyliński (ur. 1952 r.) – inżynier mechanik, energetyk; pracownik Kętrzyńskiego Przedsiębiorstwa Mechanizacji Rolnictwa; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 1992–1998 przewodniczący Sejmiku Samorządowego Województwa Olsztyńskiego; w 1986 r. rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Olsztynie w ramach KE krypt. „Rolnik”.

1 Andrzej Witold Bober (ur. 1948 r.) – prawnik; 1969–1970 wywiadowca Wydziału „B” SB KW MO w Olsztynie; zwolniony ze służby na własną prośbę; kierownik Działu Administracyjno-Technicznego Biura Projektów Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Olsztynie; współzałożyciel MKZ w Olsztynie; członek Prezydium i Komisji Interwencji MKZ; wiceprzewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 23 I 1982 r. aresztowany pod zarzutem przywłaszczenia 2 mln zł na szkodę ZR (w istocie decyzją ZR pieniądze ukryto u ks. Juliana Żołnierkiewicza – proboszcza parafii NSPJ w Olsztynie), sprawę umorzono; 19 IV 1982 r. ponownie internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Kwidzynie, 14 VIII 1982 r. pobity w Kwidzynie i oskarżony o napaść na funkcjonariuszy Służby Więziennej, aresztowany, od 6 IX 1982 r. do 23 V 1983 r. przebywał w Areszcie Śledczym w Elblągu; skazany przez Sąd Wojewódzki w Elblągu na 1,5 roku więzienia (areszt zamieniono na dozór milicyjny), 17 VIII 1983 r. postępowanie karne umorzono na mocy amnestii; po uwolnieniu pozbawiony możliwości zatrudnienia; od 1984 r. na emigracji w USA; 1981–1982 rozpracowywany przez Wydział V KW MO w Olsztynie w ramach SOR krypt. „Przetarg”, 1983–1986 przez Wydział V KW MO/WUSW w Olsztynie w ramach KE/SOR krypt. „Interwent”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Witold_Bober (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Jerzy Stanisław Senderowicz (ur. 1943 r.) – inżynier konstruktor; pracownik Reszelskich Zakładów Przemysłu Maszynowego Leśnictwa „Rema”; członek ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku, członek Komisji Programowej; od 1986 r. na emigracji w USA; w 1981 r. zarejestrowany przez pion II SB w Kętrzynie pod nr. 12027 jako kandydat na TW, z pozyskania zrezygnowano; 16 IX 1983 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. IK-16739; 1983–1984 rozpracowywany przez Wydział III WUSW w Olsztynie w ramach SOR krypt. „Brygada” (w związku z przynależnością do nielegalnej organizacji „Brygady Biało-Czerwone”, działającej w Kętrzynie, oraz kolportażem ulotek), 1983–1984 rozpracowywany przez pion VI RUSW w Kętrzynie w ramach KE krypt. „Pszczelarz”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Jerzy_Stanis%C5%82aw_Senderowicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

3 Edmund Łukomski (ur. 1945 r.) – inżynier mechanik; 1969–1977 oficer ludowego WP; zwolniony z wojska za napaść na funkcjonariusza MO; główny specjalista ds. napraw i kierownik działu ruchu w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej w Olsztynie; członek MKZ oraz KOWzP; członek Prezydium ZR Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność” (skarbnik ZR); delegat na I KZD w Gdańsku; 17 XII 1981 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Iławie; 23 I 1982 r. aresztowany pod zarzutem przywłaszczenia 2 mln zł na szkodę ZR (w istocie decyzją ZR pieniądze ukryto u ks. Juliana Żołnierkiewicza – proboszcza parafii NSPJ w Olsztynie), sprawę umorzono; 19 IV – 22 XII 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Kwidzynie; od 1983 r. na emigracji w Kanadzie; 1981–1983 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Olsztynie w ramach KE krypt. „Bankier” oraz SOR krypt. „Kasa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Edmund_%C5%81ukomski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 216

1981 październik 7, Gdańsk – Notatka służbowa ze spotkania z TW ps. „Teofil” sporządzona przez starszego inspektora Sekcji 3 Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku por. Ryszarda Dąbrowskiego dotycząca kolegium redakcyjnego „Gazety Polskiej”

Gdańsk, dnia 7 X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a3a

Notatka służbowa

ze spotkania z TW ps. „Teofil”

W dniu dzisiejszym w trakcie spotkania TW ps. „Teofil” przekazał następujące informacje:

W skład kolegium redakcyjnego „Gazety Polskiej”, przyszłego organu komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego, mają wejść następujące osoby:

1. Założyciel tygodnika „Kwadrat” ze Szczecina.

2. Henryk Szedłowski – ma zostać sekretarzem redakcji, przez 10 lat był sekretarzem redakcji „Horyzonty”, wiek ok. 60 lat.

3. Kosiba¹ – ma zostać szefem magazynu z funkcją zastępcy redaktora naczelnego.

4. Szumigraj² – gospodarka rolna, tematy rolnicze.

5. Barbara Owczarek³ – reporter „Kwadratu”.

Przewiduje się współpracę Holuba⁴ i Szczęśniaka⁵ oraz zatrudnienie 4–5 osób z biuletynów zakładowych „Solidarności” w celu szkolenia.

Coraz bardziej daje się odczuć znużenie i zniechęcenie wśród delegatów. Część delegacji zapowiedziała, że w przypadku, jeśli zjazd dalej będzie bezproduktywnie obradował, wyjadą bez czekania na jego zakończenie.

Ocena informacji

Informacja wiarygodna. Dotychczasowe informacje zostały potwierdzone.

Przedsięwzięcia

Powyższą informację wykorzystać w ramach spraw operacyjnego rozpracowania kryptonim „Bolek” i „Sejmik”.

Zadanie

Realizować zadania przekazane na poprzednim spotkaniu.

Uwagi własne

Spotkanie z TW ps. „Teofil” odbyłem w dniu 7 X br. w godz. 19.00–20.00 w kawiarni „Posejdon”. W trakcie spotkania dekonspiracji nie stwierdzono. Następne spotkanie uzgodniono na dzień 8 października o godz. 11.00.

Wykonano w 3 egz.

Egz. nr 1 – teczka TW

Egz. nr 2 – spr[awa] „Sejmik”

Egz. nr 3 – Wydz[iał] III Dep[artamentu] III „A”

Opr. druk RD/NC

St[arszy] insp[ektor] Sekcji 3 Wydz[iału] III „A”

(–) por. Ryszard Dąbrowski

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 15, k. 53, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Brak bliższych danych.

2 Tadeusz Szumigraj (ur. 1955 r.) – ekonomista, dziennikarz; reporter „Głosu Szczecińskiego”, następnie dwutygodnika „Kwadrat” – organu KKK Pracowników Poligrafii; 1982–1983 rozpracowywany przez wydziały II KW MO w Szczecinie i Suwałkach w ramach KE krypt. „Grajek”.

3 Barbara Teresa Owczarek-Szubert (ur. 1955 r.) – dziennikarka; współorganizatorka NSZZ „Solidarność” w środowisku dziennikarskim Białegostoku; redaktor i sekretarz redakcji dwutygodnika „Kwadrat” – organu KKK Pracowników Poligrafii; 13 XII 1981 r. – 5 III 1982 r. internowana w Areszcie Śledczym w Szczecinie, ośrodkach odosobnienia w Kamieniu Pomorskim, Goleniowie i Gołdapi; 1982–1984 rozpracowywana przez Wydział III KW MO/WUSW w Szczecinie w ramach KE krypt. „Hala”.

4 Brak bliższych danych.

5 Prawdopodobnie chodzi o Edmunda Szczesiaka. Edmund Szczesiak (ur. 1942 r.) – inżynier budownictwa wodnego, dziennikarz; członek SDP; publicysta „Głosu Wybrzeża” (1969–1973), „Tygodnika Morskiego” (1973–1976), tygodnika „Czas” (1976–1981); w sierpniu 1980 r. autor pierwszej ogólnopolskiej relacji ze strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w Gdańskim Wydawnictwie Prasowym; po wprowadzeniu stanu wojennego zwolniony z pracy; 1982–1986 autor tekstów w drugoobiegowym biuletynie „Solidarność. Pismo Regionu Gdańskiego”; 1983–1989 zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Pomerania”; 1991–1999 redaktor naczelny „Wieczoru Wybrzeża”; 1983–1988 rozpracowywany przez Wydział III KW MO/WUSW w Gdańsku w ramach KE krypt. „Marian”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Edmund_Szczesiak (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 217

1981 październik 7, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4433a

Gdańsk, dnia a7a X 1981 r.

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Egz. nr a4a

W[i]ceminister Spraw Wewnętrznych

gen. brygady A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A” MSW

gen. brygady Wł[adysław] Ciastoń

Meldunek nr a68a

W ramach czynności operacyjnych kontynuowanych przez grupę operacyjną MSW i KW MO Gdańsk w zakresie operacyjnej ochrony drugiej tury I Zjazdu NSZZ „Solidarność” uzyskano kolejne informacje dot[yczące] jego przebiegu.

1. W środowiskach pracowniczych kluczowych zakładów przemysłowych w województwie gdańskim generalnie pozytywnie ocenia się wybór L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KKP „Solidarność”. W prowadzonych dyskusjach stwierdza się, że był to jedyny z kandydatów na to stanowisko, który dążył do porozumienia z rządem. Panuje jednak przekonanie, że niektórzy działacze KKP oraz ich doradcy będą starali się podważać autorytet Wałęsy i „wpuszczać go w ślepe uliczki”. Do osób tych zalicza[ją] się przede wszystkim A[ndrzej] Gwiazda, J[an] Rulewski i eksperci wywodzący się z KSS „KOR”.

Przedłużające się obrady zjazdu wywołują irytację i zniecierpliwienie, wyrażane są opinie, że dyskusje zjazdowe nie koncentrują się na zaplanowanych problemach i często dotyczą spraw marginesowych. Krytykę budzi też prowadzona przez delegatów walka wyborcza charakteryzująca się kilkuturowymi wyborami władz i komisji, co traktowane jest jako dążenie do uzyskania własnych korzyści. Zupełny brak zainteresowania zjazdem notuje się w środowiskach związanych z rolnictwem. Przyczyną tego stanu rzeczy jest brak konkretnego zajęcia się [przez] zjazd sprawami wsi. Coraz częściej w tych środowiskach mówi się o konflikcie między miastem a wsią, przy czym wyrażane są opinie, że robotnicy myślą tylko o sobie i żądają żywności, nie dając nic w zamian. Padają głosy, iż najwyższy czas zakończyć zjazd i puste dyskusje.

2. Wśród załogi Stoczni Gdańskiej im. Lenina notowane są negatywne wypowiedzi pod adresem J[ana] Łabęckiegob – członka Biura Politycznego. Zarzuca mu się, że co innego wygłasza w oficjalnych wypowiedziach, niż mówi na co dzień do robotników. Przedmiotem krytyki są też niektórzy działacze „Solidarności”, którzy biorą wysokie pensje, nic nie robiąc dla robotników. Jako przykład najczęściej wymienia się A[nnę] Walentynowicz, która od 5 m[iesię]cy pobiera pobory, a nie uczestniczy w pracach związku i nie przychodzi do pracy.

3. W środowisku młodych pracowników dydaktycznych Wydziału Prawa UG zjazd „Solidarności” spotęgował dążność do ujawniania i manifestowania postaw proklerykalnych, oscylujących w kierunku wprowadzenia rozwiązań prawno-ustrojowych z okresu międzywojennego. W środowisku tym panuje przekonanie o totalnej bezsilności rządu i nieuchronności konfrontacji, która doprowadzi do zmiany rządu i modyfikacji ustroju w kierunku zdecydowanie chadeckim. Częstym jest pogląd, również wśród członków PZPR, o bezsilności partii i zaniku jej praktycznego znaczenia w życiu społeczno-politycznym kraju.

Z uzyskanych informacji wynika, iż w dniu 16 X br. w trakcie inauguracji roku akademickiego w WSM w Gdyni planuje się udział społeczności akademickiej w mszy świętej, która ma być odprawiana w kościele [pw.] Najświętszego Serca [Pana] Jezusa w Gdyni przez ks. Hilarego Jastaka. Ustalono, że organizacją mszy zajmują się działacze NZS przy WSM, przy poparciu rektora tej uczelni [i] aktywistów NSZZ „Solidarność”.

4. W grupie delegatów Regionu Szczecińskiego w obliczu wzrostu napięcia społecznego na skutek podwyżki cen wyrobów tytoniowych ukształtowały się dwa obozy. Pierwszy, któremu przewodniczy Jurczyk, zdecydowanie przeciwny jest metodzie dokonania podwyżki i skłonny jest bronić swoich poglądów bez względu na konsekwencje. Drugi – na czele z Wądołowskim – stoi na stanowisku umiarkowanym i jego przedstawiciele uważają, że nie ma z czego robić problemu.

Do chwili obecnej [zarówno] Jurczyk, jak i Wądołowski nie wypowiedzieli się oficjalnie na temat ewentualnego kandydowania na w[i]ceprzewodn[iczącego] KKP. Jurczyk, który w opinii delegatów pragnie kandydować, wyraźnie twierdzi, że nie może współpracować z Wałęsą, gdyż jest to człowiek chwiejny i za bardzo daje się wodzić za nos. Natomiast Wądołowski z uwagi na sytuację rodzinną niechętnie ustosunkowany jest do zmiany miejsca zamieszkania. W związku z powyższym istnieje prawdopodobieństwo, że wysunięta zostanie z Regionu Szczecińskiego kand[ydatura] Kocjana.

Nieprzyjęta przez zjazd rezolucja Regionu Szczecińskiego w sprawie podwyżki cen na papierosy została opracowana przez Grudę, Prandeckiegoc i Milczanowskiego¹. Tekst ten nie został uzgodniony z delegatami.

Z niepotwierdzonej informacji wynika, że delegaci [ze] Szczecina w dniu 7 X br. mają zamiar wyjechać. Trzy dni po zakończeniu obrad ma być zapowiedziany w Szczecinie strajk, jako odpowiedź na podwyżkę cen papierosów.

5. Z jednoźródłowej informacji wynika, że wybrani do KKP przedst[awiciele] Regionu Małopolska uznawani są za osoby umiarkowane, bez powiązań z KSS „KOR”. W większości reprezentują oni środowisko robotnicze.

6. Kuluarowe wypowiedzi delegatów wskazują na zejście problematyki KOR na plan dalszy. Ma to swoje uzasadnienie w fakcie niegłosowania dotychczas [nad] uchwałą dot[yczącą] KOR, jak i niepodejmowania działań w tym zakresie przez delegatów – zwolenników tej organizacji.

Wśród delegatów notowane są głosy o „skumaniu się KOR z rządem” i jako przykład podawany jest atak władzy jedynie na KPN. Działaczom KOR zarzuca się brak działań na rzecz ruchu związkowego i ludzi pracy.

Wśród delegatów [Regionu] Łódzkiego panuje przekonanie, że po zjeździe dojdzie do rozrachunku z niektórymi delegatami – sympatykami KOR za ich bierną postawę wobec problemu regionu.

7. Z niepotwierdzonej, jednoźródłowej informacji wynika, że sporządzony jest wniosek w sprawie zwołania trzeciej tury zjazdu w m[iesią]cu kwietniu przyszłego roku. Sprawę tę referować ma delegat z Koszalina.

8. W grupie radomskiej odczuwa się całkowite bagatelizowanie obrad. Większość delegatów z tego regionu nie uczestniczy w obradach i dokonuje w tym czasie zakupów. Wybór do KKP Króla został przyjęty z zadowoleniem.

9. Z uzyskanej informacji wynika, iż w dniu 6 X br. w Gdańskiej Stoczni Remontowej został odczytany przez radiowęzeł pełny tekst pisma związkowców węgierskich, będący odpowiedzią na posłanie „Solidarności” z pierwszej tury zjazdu. Odpowiedź ta w bardzo krytycznym świetle stawia L[echa] Wałęsę, zjazd i cały ruch „Solidarności”, a mimo to została przedstawiona bez żadnych skrótów i zniekształceń. Decyzję o przedstawieniu pełnego tekstu – pomimo niekorzystnej dla związku treści – komentuje się jako celowe działanie mające spowodować przekonanie szeregowych członków „Solidarności”, iż ruch związkowy nie obawia się krytyki i nie musi pewnych faktów tuszować.

10. Delegaci są zbulwersowani przedłużającymi się wyborami i trwającymi obradami zjazdu. Wielu delegatów wręcz stwierdza, iż czas najwyższy przestać dyskutować, a wziąć się do roboty.

11. Wiele sprzeczności i kontrowersji wśród delegatów budzi wysokość proponowanych zarobków dla etatowych działaczy „Solidarności”. Szczególnie delegaci – robotnicy, m.in. z Regionu Śląskiego, wyrażają niezadowolenie z faktu, iż przykładowo L[eszek] Waliszewski jako przew[odniczący] Zarządu Regionu miałby zarabiać 20 tys. zł, podczas gdy działacze „Solidarności”, którzy pracowali kilkanaście lat w hucie czy kopalni, zarabiać będą [o] wiele mniej.

12. Potwierdzają się informacje wskazujące na zainteresowanie L[echa] Wałęsy osobą S[tanisława] Wądołowskiego, o czym świadczy m.in. fakt, iż jedynie wymienionemu przewodn[iczący] KKP złożył gratulacje w związku z jego wyborem do władz związku.

13. Z uzyskanej informacji wynika, iż wybrany w drugiej turze do władz związku delegat z Opola Franciszek Szel[w]icki jest osobą, która nie ma własnego zdania, ale jest negatywnie ustosunkowana do wszystkiego, co „czerwone” lub ma z tym związek. Twierdzi się, iż wymieniony to „marionetka”, którą można nakręcać i wykorzystywać w konkretnych działaniach. Wg opinii części delegatów z Opola wymieniony wraz ze S[tanisławem] Jałowieckim należeć będą do grupy radykalnej w KKP.

14. Wśród delegatów [z] woj[ewództwa] wałbrzyskiego panuje niezadowolenie z faktu, iż żaden z ich przedstawicieli nie wszedł do władz związku. Winą za powyższe obarcza się J[erzego] Szulca, który rzekomo miał obietnicę L[echa] Wałęsy, że przeforsuje [on] kandydata z woj[ewództwa] wałbrzyskiego do władz krajowych. Z inspiracji kilku delegatów zamierza się zwołać po zakończeniu obrad zjazdu walne zebranie przedst[awicieli] komisji zakładowych na terenie Wałbrzycha i rozliczyć J[erzego] Szulca za brak aktywności na zjeździe.

15. Wśród wielu dziennikarzy notuje się krytyczne wypowiedzi na temat ostatnich dni zjazdu, jak również stwierdzenia, iż szczęściem „Solidarności” jest fakt nietransmitowania zjazdu przez TV, „gdyż jest to niepoważne forum, które przez trzy dni zajmowało się wojną papiero[so]wą”.

16. Z jednoźródłowej informacji wynika, że ze strony delegatów Regionu Gdańskiego jest wywierany nacisk na Komisję Uchwał i Wniosków odnośnie [do] opracowania uchwały w sprawie blokady portów morskich w Gdańsku i Gdyni.

17. Wg niepotwierdzonej informacji delegat Regionu Toruńskiego W[iesław] Cichoń złożył wnioski do Komisji Uchwał i Wniosków w sprawie uchwały zjazdu w temacie:

– zniesienia kary śmierci,

– niezawisłości sądownictwa,

– ochrony środowiska naturalnego.

W[yżej] w[ymieniony] wykazuje też dużą aktywność w zakresie zachęcania dziennikarzy zagranicznych do przeprowadzania wywiadów z Iwanowem, za co uzyskuje drobne kwoty dewizowe. Wg tej samej informacji po przegraniu wyborów dał się zauważyć znaczny wzrost agresywności Iwanowa.

18. W kuluarach zjazdu notuje się wypowiedzi m.in. delegatów Mazowsza i Wielkopolski, stwierdzających, iż choć skrzydło radykałów poniosło porażkę tak w wyborach przewodniczącego, jak i w wyborach do KK, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie, by w marcu lub kwietniu zwołać zjazd nadzwyczajny i usunąć Wałęsę. W tym celu należy wykorzystać wszystkie jego potknięcia i kompromitować go wśród członków związku.

19. Z uzyskanej informacji wynika, że bardzo aktywna jest na zjeździe grupa skupiona wokół Marii Moczulskiej, m.in. Łużny, Jerz, Michałowski. Szczególnie aktywny jest Łużny, który w opinii niektórych delegatów typowany jest nawet na wiceprzewodniczącego KKP.

20. Przebieg aktualnych dyskusji i atmosfera w kuluarach zjazdu pozwala stwierdzić, iż przypuszczalnie zjazd podejmie decyzję o ogłoszeniu strajku generalnego w związku z podwyżką cen papierosów. Zaskoczeniem była wiadomość, iż jest to projekt K[arola] Modzelewskiego.

21. Wśród delegatów krąży pogłoska, jakoby powołana została nowa grupa „odnowicieli” z prof. Lipińskim i Turowiczem – red. „Tygodnika Powszechnego” na czele. Równolegle pojawiła się dokumentacja tej grupy, tj. deklaracja ideowa, projekt statutu, informacja o posiedzeniu komitetu założycielskiego.

Opublikowanie deklaracji ideowej Narodowej Federacji na rzecz Wolnej Gospodarki w chwili, gdy rozpatrywany jest projekt programowej uchwały zjazdu, traktowane jest jako frontalny atak KOR na ukształtowanie programu „Solidarności”.

22. Dnia 6 X 1981 r. stwierdzono kolportaż około 30 publikacji wśród uczestników zjazdu.

[…]d

W dniu 6 X [19]81 r. odzyskano operacyjnie około 60 egzemplarzy rozprowadzanych materiałów.

Zastępca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr Sylwester Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 397–404, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W oryginale Łabędzkiego. Jan Łabęcki (ur. 1943 r.) – spawacz; pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina; 1980–1986 członek KC PZPR; 1981–1982 członek BP KC PZPR.

c W oryginale Prądeckiego. Juliusz Prandecki (1928–2016) – architekt; żołnierz AK, powstaniec warszawski; generalny projektant w Biurze Projektowym Budownictwa Okrętowego w Gdańsku Filia w Szczecinie; członek WZZ Pomorza Zachodniego; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; w stanie wojennym członek RKS; wydawca i kolporter publikacji niezależnych; organizator pomocy dla osób ukrywających się; wielokrotnie zatrzymywany i rewidowany; 1982–1990 właściciel pracowni architektonicznej; 1984–1987 rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Szczecinie w ramach SOS krypt. „Osa”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Juliusz_Remigiusz_Prandecki (dostęp 18 VIII 2017 r.).

1 Andrzej Milczanowski (ur. 1939 r.) – prawnik; 1968–1980 radca prawny, m.in. w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej w Szczecinie i w Rejonowym Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji w Szczecinie; w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku; doradca ZR Pomorze Zachodnie NSZZ „Solidarność”; po wprowadzeniu stanu wojennego na czele strajku w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego; 4 III 1982 r. skazany przez Sąd POW w Bydgoszczy na 5 lat więzienia, 17 IV 1984 r. zwolniony; publicysta w pismach podziemnych „Grot”, „Termit”, „Obraz”; w 1988 r. współorganizator strajku w Porcie Szczecińskim oraz w WPKM; w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu; 1990–1992 szef UOP; 1992–1995 minister spraw wewnętrznych; 1980–1982 rozpracowywany przez Wydział III „A” KW MO w Szczecinie w ramach SOR krypt. „Mecenas”, 1984–1990 w ramach SOR krypt. „Chrząszcz”. Zob. M. Paziewski, Andrzej Milczanowski [w:] Opozycja w PRL…, t. 1, s. 240–242; http://www.encysol.pl/wiki/Andrzej_Milczanowski (dostęp 18 VIII 2017 r.).

d Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

Nr 218

1981 październik 8, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne specjalnego znacz[enia]

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b8b X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społeczno-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania działalności związkowej do prowadzenia negatywnej działalności politycznej przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o kolejnych ustaleniach w sprawie.

I. O godzinie 15.07 wznowiono obrady sesji popołudniowej. Przewodniczący Komisji Mandatowo-Wyborczej stwierdził, że na 898 delegatów uprawnionych do głosowania obecnych jest 717 delegatów, co upoważnia zjazd do podejmowania uchwał i przeprowadzenia wyborów.

Według oświadczenia przewodniczącego w dniu dzisiejszym odbędzie się druga tura głosowania do KK i trzecia tura wyborów do Komisji Rewizyjnej.

O godzinie 16.00 Onyszkiewicz przedstawił poglądy prasy krajowej i zagranicznej. Poinformował, że wg niepotwierdzonej informacji powstał Komitet Obrony Narodowej z Jaruzelskim i Kiszczakiem na czele.

W dalszej części wystąpienia poinformował, iż w związku z podwyżką cen nie stwierdza się w kraju akcji protestacyjnych. Następnie zostaje odczytany tekst oświadczenia NSZZ „Solidarność” Przemysłu Tytoniowego, skierowanego do prezesa Rady Ministrów, w którym autorzy sugerują, iż w Polsce jak dotychczas jedyną formą reformy gospodarczej jest podwyżka cen.

Następnie zabrał głos wiceprezes Związku Artystów Scen Polskich prof. Brejdygant¹. W swoim wystąpieniu poparł słuszność działań „Solidarności” oraz stwierdził, iż prawie 100 proc. jego środowiska należy do tegoż związku. Zaapelował do zebranych, iż w tej trudnej sytuacji nie należy zapominać o kulturze, która jednoczy naród.

Dalej zapoznano delegatów z projektem uchwały w sprawie zapłaty za strajki ostrzegawcze, w której jest żądanie zapłaty za strajki od lipca 1980 r. do października 1981 r.

Następnie występujący delegaci stwierdzili, że podwyżka cen wyrobów tytoniowych w trakcie trwania zjazdu nosi cechy prowokacji politycznej.

W dalszej części obrad zabrał głos delegat Komisji Programowej. W swoim wystąpieniu stwierdził, iż w procesie edukacji narodowej niezbędne jest uczciwe i szerokie uwzględnienie roli Kościoła oraz zapewnienie gwarancji do swobodnego i samorządnego rozwoju kultury.

Następnie odczytano projekt uchwały w sprawie komitetów obrony więzionych za przekonania. Z projektu tego wynika, iż zjazd planujec zalecić zarządom regionalnym uznanie KOWzP i utworzenie ich agend, podporządkowując je władzom odpowiednich szczebli.

W dalszej części obrad przedstawiono projekt uchwały Regionu Świętokrzyskiego, z którego wynika, iż zarządy regionalne w porozumieniu z zakładami pracy mają przedstawić propozycje akcji protestacyjnych w odpowiedzi na podwyżkę cen artykułów tytoniowych. Większością głosów projekt został odrzucony. W uzasadnieniu powyższego delegaci stwierdzili, że nie mogą dać się wciągnąć w wojnę papierosową, bo jakich argumentów użyją przy walce o chleb.

W dalszym ciągu dyskusji w swoich wypowiedziach delegaci poruszali następujące tematy:

– rzetelnego informowania społeczeństwa o aktualnej sytuacji na giełdach w zakresie podstawowych cen artykułów eksportowanych przez Polskę i importowanych;

– analizowanie faktycznych potrzeb społeczeństwa;

– żądanie wstrzymania jakichkolwiek podwyżek cen do czasu wynegocjowania ze związkiem pewnych dalszych posunięć;

– skierowanie działań ofensywnych z tematu tytoniowego na bardziej realny, jakim jest dostęp do środków masowego przekazu.

W dalszej części obrad dyskutowano nad funduszami związku. Dyskutowano nad formą wynagradzania przedstawicieli MKZ oraz procentowego rozdziału kwot między regionem a KKP.

Po wznowieniu obrad po przerwie dyskutowano nad działalnością finansową związku. Ostatecznie w wyniku głosowania przyjęto wniosek dotyczący podziału uzyskanych kwot pomiędzy komisje zakładowe, zarządy regionów i KKP. Ostatecznie przyjęto wariant podziału: 80 proc. komisje zakładowe, 15 proc. zarząd regionu i 5 proc. KKP.

Przedstawiony wyżej podział poddano pod dyskusję, która była bardzo burzliwa, ale nie przyniosła żadnych ostatecznych uzgodnień.

Następnie ogłoszono przerwę, po czym odczytano projekt uchwały, w którym zawarte są następujące elementy:

– niewyrażanie zgody na podwyżkę cen;

– wprowadzenie podwyżki cen jest traktowane jako kolejna prowokacja;

– deklaracja podjęcia przez związek natychmiastowych rozmów z rządem w sprawach podwyżek cen;

– dla spełnienia żądań związek nie cofnie się przed żadną z form protestu;

– opublikowanie przedstawionego oświadczenia we wszystkich środkach masowego przekazu.

W dalszej części obrad trwała dyskusja na temat podwyżek cen i negocjacji z rządem i w rezultacie postanowiono kontynuować dalsze prace nad uchwałą.

Po powyższym obrady zakończono o godz. 22.30.

Ponadto informuję, iż w ostatnim okresie notowane jest duże zainteresowanie L[echa] Wałęsy osobą S[tanisława] Wądołowskiego, któremu zaproponował on podjęcie pracy w Gdańsku, w KKP. Jednocześnie nadal trwa konflikt pomiędzy L[echem] Wałęsą i J[ackiem] Kuroniem. Wałęsa zabronił nawet sekretarce wpuszczać do siebie Kuronia.

W związku z dużym zainteresowaniem delegatów sprawą podwyżki cen na papierosy i niekończącymi się dyskusjami na ten temat w czasie obrad J[acek] Kuroń i K[arol] Modzelewski przygotowują oświadczenie do delegatów w tej sprawie. Z podobną inicjatywą wystąpił też delegat z Krakowa, który konsultował z L[echem] Wałęsą propozycję oświadczenia w sprawie przerwania wszelkich dyskusji na temat papierosów. W proponowanym przez niego oświadczeniu, utrzymanym w ostrym tonie, ocenia się, że podwyżka cen na papierosy była prowokacją ze strony władz i próbą rozbicia zjazdu.

[…]d

III. Z aktualnej oceny sytuacji dot[yczącej] kampanii wyborczej toczącej się w czasie obrad zjazdu należy wnioskować, że największe szanse wejścia w skład ścisłego kierownictwa „Solidarności” posiadają następujący kandydaci:

1. Bujak,

2. Wądołowski,

3. Jurczyk,

4. Frasyniuk,

5. Naszkowski,

6. Waliszewski,

7. Modzelewskie,

8. Palka,

9. Lis,

10. Krupiński,

11. Kopaczewski.

Wydaje się prawdopodobne, że ww. [na] poz[ycjach] 1–6 mają najpoważniejsze szanse na objęcie stanowiska wiceprzewodniczącego związku.

Wzrost napięć spowodowany ostatnimi wydarzeniami oraz podniesieniem radykalizmu wśród części delegatów może spowodować, że na liście tej znajdą się kandydaci, którzy nie będą bez szans w ostatniej fazie walki wyborczej do władz związkowych.

1. Wśród delegatów komentowana jest sprawa dotycząca reaktywowania się na bazie zauważalnego niezadowolenia części delegatów Regionu Mazowsze z dotychczas zaprezentowanych przez niektórych delegatów koncepcji programowych związku oraz widocznego podziału personalnego noszącego znamiona „frakcji” – nowej grupy, której przypisuje się charakter „niezależnych”. Założonym celem inspiratorów powołania tej grupy jest zadeklarowane odcięcie się od delegatów sympatyzujących z KOR, jak również tych, którzy są reprezentantami tzw. dołów związkowych.

Praktyczną realizację powyższych zamierzeń starają się urzeczywistniać poprzez aktywną agitację wśród delegatów, mającą na celu zdyskredytowanie tych spośród nich, którzy są powiązani z którąś z grup nieformalnych posiadających określony program i skład personalny.

W konsekwencji podejmowanych działań, poprzez dobór odpowiednich argumentów i przytaczane fakty, mają uwiarygodnić wysuwane zastrzeżenia, usiłują przekonać delegatów, ażeby w wyborach do władz związku głosowali na tych, którzy są zwolennikami umiarkowanego kursu i linii postępowania związku oraz nie należą do żadnych z grup nieformalnych.

2.1. W kuluarowych rozmowach wśród części delegatów padały opinie, iż wybory do KKP miały charakter typowego „totolotka”. Podstawę do takiego rodzaju stwierdzeń dawał im, jak podkreślano, zaakceptowany sposób przeprowadzenia wyborów, zgodnie z którym sporządzone listy kandydatów do KKP wielokrotnie przekraczały ilość mandatów, co w konsekwencji doprowadziło do powstania sytuacji, w której delegaci mieli problem z wyborem odpowiadających im osób do władz związkowych.

2.2. W nieoficjalnych dyskusjach wśród części delegatów podnoszony jest fakt pojawiania się na sali obrad różnego rodzaju odręcznie sporządzonych pism, w których naniesione są wskazania, na które osoby należy głosować podczas wyborów do KKP. Przypuszcza się, iż jest to kolejny objaw manipulatorskich przedsięwzięć niektórych grup czy też osób zainteresowanych w odpowiednim składzie personalnym nowo wybranych władz krajowych związku.

Ponadto podkreśla się fakt prowadzenia przez niektóre regiony, m.in. Mazowsze, Śląsko-Dąbrowski oraz Łódzki, niezrozumiałej dla wielu uczestników zjazdu akcji, której przejawem jest kierowanie pod adresem własnych kandydatów do władz związku podchwytliwych, mających tendencyjne zabarwienie pytań, które zgodnie z oceną części delegatów odnoszą ten skutek, iż dyskredytują ich w opinii pozostałej części delegatów zjazdu, a w konsekwencji znacznie obniżają ich szanse wyborcze.

Inną formą tej działalności jest podjęcie przez część delegatów Regionu Wrocławia dyskusji, w której wyrażają [oni] opinię, iż pomimo prowadzonej wśród delegatów zjazdu przez K[arola] Modzelewskiego kampanii skierowanej przeciwko Lenkiewiczowi, ma on duże szanse wejścia w skład kierownictwa KKP. Jak się podkreśla, Lenkiewicz zyskał ostatnio wiele uznania i poparcia wśród delegatów robotniczych innych regionów, co niewątpliwie umożliwi mu zdobycie wymaganej ilości głosów podczas głosowania. Według ich opinii wybór Lenkiewicza do władz KKP jest nieomal pewny i – co podkreślają – w pełni słuszny, a w perspektywie być może korzystny dla związku.

2.3. Wśród części delegatów wysuwana jest teza mająca świadczyć o przewadze na zjeździe delegatów mających inklinacje do ekstremalnych, ortodoksyjnych wystąpień nad tymi, których uważa się za umiarkowanych. Wysuwane przez nich przypuszczenia w tym względzie – jak stwierdzają – oparte są na reakcjach delegatów, którzy każde z wystąpień zawierających akcenty antyradzieckie oraz antyrządowe przyjmują z akceptacyjnym aplauzem.

2.4. W ocenie nieznacznej części delegatów związanej z formą i tematyką wystąpień kandydatów do władz związku prezentujących się przed forum zjazdowym podkreśla się, iż każde wystąpienie zawierało w sobie pewien podtekst nieujawnionych przez nich preferencji do określonych koncepcji rozwojowych związku. W powyższym przedmiocie wskazuje się, iż generalnie kredo związkowe kandydatów do władz KKP było oparte na trzech podstawowych tezach działania:

– w swej działalności być zgodnym i nie wykraczać poza ramy statutowe związku, a co za tym idzie – odżegnywać się od wszelkiej działalności noszącej znamiona politycznej;

– prowadzić aktywną działalność na forum związku bez jakichkolwiek kontaktów z władzą administracyjną;

– działalności merytorycznej związku nadać kierunek na zbliżenie ku Kościołowi i PZPR, przez co doprowadzić do powstania jednego ośrodka władzy, sprawowanej przez wymienione instytucje dyspozycyjno-decyzyjne.

3. W komentarzach i opiniach dotyczących wyboru L[echa] Wałęsy na stanowisko przewodniczącego KKP wśród delegatów sympatyzujących z byłym KOR oraz tych, którzy utożsamiają się z ideą oraz głoszonym programem KPN, podważany jest autorytet Wałęsy, któremu imputuje się wejście w porozumienie z rządem, na bazie którego miał „rzekomo” budować swój autorytet. W mającym jednoznaczną – według nich – wymowę ocenną fakcie ogłoszenia przez rząd podwyżki cen po wyborach dostrzegają m.in. zauważalny związek przyczynowy, który ich zdaniem pozwala domniemywać o przewidywanym, korzystnym dla rządu wyborze personalnym przewodniczącego związku, co w konsekwencji stworzy władzom administracyjnym znaczną możliwość w miarę nieskrępowanego sterowania działalnością związku.

W podobnym tonie utrzymywane są wypowiedzi kuluarowe niektórych delegatów, którzy w wyrażanych opiniach podają w wątpliwość rzeczywiste racje i intencje, którymi w swej działalności związkowej kieruje się Wałęsa. Podnoszone przez nich zarzuty w przedmiocie oceny personalnej oraz postawy preferowanego przez Wałęsę kierunku rozwojowego związku są w swej argumentacji oparte na wskazywanym przez nich zbyt daleko idącym kompromisie i uległości wymienionego w stosunku do spraw i problemów spornych, będących przedmiotem negocjacji między związkiem a władzami administracyjnymi szczebla centralnego.

W komentarzach i opiniach noszących znamiona nieoficjalnych, kuluarowych spekulacji i ocen stanu faktycznego, jakim był ponowny wybór Wałęsy na przywódcę związku, daje się zauważyć w wypowiedziach części delegatów różnorodność podtekstów odnoszących się do manipulacyjnych działań kręgu delegatów blisko związanych z L[echem] Wałęsą.

Padają jednoznaczne stwierdzenia, iż w okresie przedwyborczym prowadzona była okryta mianem nieoficjalności akcja agitacyjna wśród niezdecydowanych delegatów, mająca skłonić ich do opowiedzenia się na rzecz kompromisowej koncepcji działań związku, co było jednoznaczne z udzieleniem czynnego poparcia L[echowi] Wałęsie.

Wśród delegatów eksponowana jest – jako pozytywna cecha Wałęsy – umiejętność dostosowania się do wymogów zaistniałej sytuacji, jak również nadawanie związkowi kursu ukierunkowanego na zachowawczość i kompromis, czego wielu z delegatów nie byłoby w stanie przypisać pozostałym trzem pretendentom do stanowiska przewodniczącego KKP.

Ponadto padają stwierdzenia, iż część delegatów, decydując się na głosowanie na Wałęsę, miała w świadomości obawę, iż pozbawienie go funkcji przywódcy związku mogłoby doprowadzić do rozbicia spójności związku lub wręcz do całkowitego samounicestwienia się „Solidarności”, powołując się w tym względzie na ewentualność odwołania się Wałęsy do mas członkowskich i swojego autorytetu.

Część z delegatów zachowujących umiar w wypowiadanych opiniach oraz – jak podkreślają – pewien dystans emocjonalny nie szczędzi krytycznych uwag pod adresem Wałęsy, nazywając go człowiekiem niepoważnym, samowolnym i pozbawionym naturalnych dla działacza cech operatywności i elastyczności w działaniu.

4. Podwyżka cen na papierosy i zapałki.

W wyniku przeprowadzonej przez rząd podwyżki cen artykułów tytoniowych […]f wśród członków związku „Solidarność”, jak i delegatów na zjazd wystąpiło m.in. niezadowolenie na tym tle.

Przyczyną zaistniałego niezadowolenia jest nieotrzymanie przez związek oficjalnego projektu dotyczącego zmiany cen papierosów w czasie prowadzonych rozmów z rządem, których tematyka dotyczyła reformy gospodarczej. Ponadto w swych wystąpieniach delegaci domagają się, aby Prezydium Zjazdu spowodowało wyjaśnienie, czy podwyżka cen była uzgodniona z członkami KKP prowadzącymi wyżej wymienione negocjacje z rządem. Z wyrażonych opinii przez niektórych delegatów wywodzących się z kół środowisk radykalnych wynika, że ogłoszenie podwyżki w czasie trwania drugiej tury zjazdu jest wymierzone przeciwko „Solidarności”, i uważa się, że jest to ze strony władzy prowokacja, oceniana w ten sam sposób co aresztowanie przewodniczącego MKZ KWK „Szczygłowice”. Zdaniem tej części delegatów podwyżka ta ma odwrócić ich uwagę oraz uwagę społeczeństwa od zapowiadanych przez rząd zmian w przydziale normy na mięso i wędliny.

4.1. Do Prezydium Związku z terenu kraju zaczęły napływać teleksy świadczące o wyrażanym poparciu dla decyzji, jaką podjął w dniu 4 X br. zjazd, tj. dotyczącej podwyżki cen artykułów tytoniowych. Załogi niektórych zakładów pracy na terenie kraju w związku z zaistniałą sytuacją ogłosiły stan gotowości strajkowej. Należy przypuszczać, że na tle wprowadzonej podwyżki cen może dojść do strajków ostrzegawczych. Uważa się, że strajki te mają na celu udzielenie poparcia swoim delegatom, którzy podczas obrad zjazdu będą zmuszeni do podjęcia radykalnych uchwał na temat dalszej współpracy z rządem. Odzwierciedleniem powyższego mogą być wypowiedzi części delegatów, w których dominujący akcent położony jest na to, by związek w swym programie posiadał takie formy oddziaływania na władzę administracyjną, które u[nie]możliwiłyby podjęcie podobnych decyzji. Decyzje w podobnych sprawach – według ocen wypowiedzi – powinny być zawsze konsultowane ze związkami, uważanymi za pewną i wiarygodną opinię społeczną.

4.2. Z krążących opinii delegatów zjazdu oceniających spotkanie ministra finansów Krzaka i ministra ds. reformy gospodarczej prof. Krasińskiego z forum zjazdowym wynika, że premier Jaruzelski popełnił błąd, wysyłając ministrów na rozmowy ze zjazdem, ponieważ strona rządowa nie była przygotowana do rozmów oraz nie miała wiążących pełnomocnictw.

Z wypowiedzi części delegatów na wymieniony temat wynika m.in., że zjazd nie powinien zajmować się sprawą wprowadzania podwyżek cen, lecz [tym,] by doprowadził do zrealizowania wszystkich punktów, jakie zostały, by móc zakończyć zjazd, a sprawą podwyżki cen na artykuły tytoniowe powinny zająć się w czasie trwania zjazdu regiony. Proponowane rozwiązanie omawianego zagadnienia umożliwiłoby nowo wybranym władzom związku podjęcie wypracowanych przez regiony działań w pertraktacjach z rządem.

5. Działalność nielegalnych partii bądź ugrupowań politycznych.

Wśród delegatów zjazdu prowadzone są dyskusje m.in. na tematy dotyczące podejmowanych działań ze strony delegatów – członków KPN. W wyrażanych opiniach daje się odczuć niezadowolenie, gdyż członkowie KPN dążą do uzyskania coraz gwiększego wpływu na podejmowane decyzjeg oraz na działaczy związku (m.in. przedstawiony program KPN na forum zjazdu zyskuje sobie poparcie wśród delegatów pochodzących ze środowiska robotniczego). W prowadzonych rozmowach uważa się, że coraz większy posłuch zyskują tendencje antyradzieckie, ze względu na to, że część delegatów przenosi swój niechętny stosunek do „niedołężnego” polskiego kierownictwa partyjno-rządowego na Rosjan, którzy jakoby zatwierdzali osoby zasiadające we władzach polskich oraz wydawali im decyzje sprzeczne z dobrem narodu.

Na podstawie wypowiedzi delegatów wywodzących się z kręgu robotniczego można wnioskować, że posiadają oni bardzo znikomą wiedzę na temat opozycyjnej organizacji KPN i jej ideologii oraz dotychczasowej działalności. Ujmując sprawę ogólnie, uważają oni, że KPN walczy o Polskę niezależną, tzn. Polskę, w której gospodarka i polityka nie będzie tak bardzo podporządkowana i zależna od ZSRR. Toczący się obecnie proces przywódców KPN rozumiany jest w tym środowisku jako jeszcze jeden akt „terroru” władzy [wymierzonym] w godność i niezależność osobistą jednostki, jak też jest wyrazem łamania konstytucyjnych swobód obywatelskich. Przedłużający się proces wymienionych czyni z nich wśród kręgu działaczy „Solidarności” męczenników walczących o sprawę Polski. Wyrazem popularności tej organizacji mogą być wypowiedzi osób związanych z tą organizacją, a dotyczących [jej] liczebności. Według ich wypowiedzi KPN liczy obecnie ok. 50 tys. osób, spośród których 14 jest delegatami na zjeździe, zaś 8 członków zostało zaproszonych jako goście honorowi.

6. W ocenie przebiegu dyskusji na temat wypracowania programu działania związku delegaci prezentują różne poglądy. M.in. uważają oni, że przedstawiony przez zespół programowy projekt opracowany między turami zjazdu nie odpowiada ich nadziejom i oczekiwaniom. W wypowiedziach na forum zjazdu delegaci proponująh, by do projektu zostały wprowadzone poprawki i wnioski, których ilość jest znaczna, co pozwala przypuszczać, że program, który zostanie poddany pod głosowanie, będzie znacznie odbiegał od pierwotnej wersji.

Według oceny niektórych delegatów przedłużająca się dyskusja na zjeździe spowodowana jest manipulacją doradców i ekspertów. Wysuwają oni przypuszczenie oparte na powyższym stwierdzeniu, że opracowane przez zjazd formy przyszłej działalności związku mogą mieć charakter programu, który ewentualnie może być wykorzystany przez utworzony w przyszłości, a obecnie zapowiadany „rząd ocalenia narodowego”.

Z oceny wypowiedzi dot[yczących] opracowania i ewentualnego zatwierdzenia programu działania związku wynika, że ze względu na znaczne zmęczenie delegatów, jak również piętrzące się trudności organizacyjne nie dojdzie do jego zatwierdzenia.

Wśród części delegatów przeważa opinia, iż nowo wybrana KK, działając na mocy otrzymanych od zjazdu uprawnień, powinna przystąpić do opracowania merytorycznego programu działania związku na najbliższy okres czasu, tj. do chwili zwołania roboczej sesji międzyzjazdowej.

IV. 1. Z uzyskanej informacji wynika, że w dniu 5 X br. powołano Radę Programowo-Gospodarczą „Solidarności”, której zadaniem ma być nadzór nad realizacją zatwierdzanej przez zjazd uchwały o samorządzie pracowniczym. Na czele tej rady stanął H[enryk] Szlajfer.

2. W nawiązaniu do poprzednich informacji dot[yczących] rozłamu wśród delegatów niektórych regionów informuję, iż do nieporozumień doszło także pomiędzy delegatami Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. L[eszek] Waliszewski stwierdził, że po powrocie do Katowic zwoła posiedzenie Zarządu Regionu, na którym postawi sprawę zachowania się niektórych delegatów. Twierdzi ponadto, że doprowadzi do tego, iż w regionie, jak i [w] samym Zarządzie Regionu nie będą działać członkowie KOR i KPN.

3. W dniu 5 X br. na terenie hali „Olivia” rozrzucono ulotki pt. „Suwerenność Narodu Polskiego” autorstwa Wojciecha Ziembińskiego. Z jednoźródłowej informacji wynika, że w połowie października W[ojciech] Ziembiński zamierza wyjechać na Śląsk w celach agitacyjnych.

4. W kuluarowych dyskusjach pomiędzy delegatami Regionu Śląsko-Dąbrowskiego padają stwierdzenia, że niektórzy delegaci tego regionu boją się wracać do swoich zakładów pracy, gdyż nie wiedzą, co mają powiedzieć załogom. Uważają, że zjazd nic do tej pory nie zrobił, ponieważ miały miejsce jedynie rozgrywki polityczne, a „z tego robotnik nie żyje”.

5. W dalszym ciągu w kuluarach zjazdu powszechnie komentowana jest sprawa podwyżki cen papierosów.

Część delegatów uważa, iż współodpowiedzialnym za tę podwyżkę jest Jan Rulewski, któremu zarzuca się, że wraz z B[ogdanem] Lisem złożyli podpisy na dokumencie dot[yczącym] podwyżek cen papierosów. Rulewski co prawda zaprzecza temu, jednak w powszechnej ocenie delegatów i dziennikarzy czyni to w sposób mało przekonywający.

6. Coraz częściej na forum zjazdu padają głosy, aby konsekwentnie zająć się konstruowaniem programu związku. Krytykuje się bałagan i przedłużanie obrad. Także Wałęsa apelował o nieuleganie nerwowej sytuacji.

7. Z uzyskanej jednoźródłowej informacji wynika, że przedstawiciele ZZ FMO twierdzą, iż chcą współpracować z „Solidarnością”, kierowani m.in. troską o zbliżenie funkcjonariuszy MO do społeczeństwa.

8. W środowisku AMG i pracowników służby zdrowia w Gdańsku z zadowoleniem przyjęto wybór Wałęsy na przewodniczącego KK. Panuje jednak w tym środowisku powszechne przekonanie, że niektóre osoby, jak Gwiazda i Rulewski oraz eksperci wywodzący się z KOR, będą usiłowali podważyć jego autorytet i „wpuścić go w ślepą uliczkę”.

9. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że w łonie delegatów zawiązała się nowa koalicja, w skład której wchodzą m.in.: K[arol] Modzelewski, Palka, A[ndrzej] Gwiazda.

Jej celem jest organizowanie poparcia zjazdu dla koncepcji Palki w zakresie rozwiązań gospodarczych. Główne tezy koncepcji Palki to likwidacja monopolu państwowego nad gospodarką poprzez utworzenie społecznej rady gospodarczej i obsadzanie najważniejszych stanowisk ministerialnych przez ludzi o wielkim zaufaniu społecznym.

10. Wśród delegatów krąży plotka, że w czasie trwania zjazdu Lech Wałęsa uczestniczył w tajnym spotkaniu ze S[tanisławem] Kanią i W[ojciechem] Jaruzelskim.

11. Z uzyskanej informacji wynika, że na zjazd przybył Bardon – były przewodniczący MKZ w Opolu – w celu szerszego rozpropagowania założeń ideowych i programu KPN.

12. Wielowieyski w prywatnej rozmowie prawdopodobnie stwierdził, że z jego doświadczeń jako byłego pracownika Ministerstwa Finansów wynika, iż negocjacje z rządem w sprawie kompromisowego rozwiązania kwestii podwyżek cen papierosów będą bardzo trudne. Szansą korzystnego dla „Solidarności” rozwiązania tej kwestii może być wg niego tylko zaproponowanie rządowi przez KK rozsądnych propozycji dających płaszczyznę do negocjacji.

13. Na tle obiegającej kuluaryi informacji, że delegaci w dniu dzisiejszym jjako ostatni posiłek otrzymają śniadaniej, część delegatów stwierdza, że może dojść do kompletnego załamania się i tak nie najsprawniejszego przebiegu obrad, gdyż delegaci będą zmuszeni rozjeżdżać się po mieście w celu posilenia się.

14. W jednej z kuluarowych rozmów, w której prym wiedli K[arol] Modzelewski i K. Walicki², omawiano zachowanie się m.in. Krasińskiego i Krzaka na forum zjazdu.

K[arol] Modzelewski powiedział, że Krasiński wg niego to „kretyn” i w swym wystąpieniu w „Olivii” to udowodnił. K. Walicki wyraził natomiast przekonanie, że po zakończeniu zjazdu w regionach rozpoczną się akcje protestacyjne – ze strajkiem włącznie.

15. W nawiązaniu do Informacji nr 59, w której m.in. była mowa o zachowaniu Arenta i Figla, informuję, iż sytuacja ta została wykorzystana operacyjnie.

16. W kuluarach zjazdu, szczególnie wśród delegatów z Opola, głośną sprawą stała się rzekoma nielojalność wobec „Solidarności” ze strony Rypienia³ – w[i]ceprzewodniczącego Regionu Śląsk Opolski. Podejrzewa się go o to, że na polecenie partii rozpoczął aktywną działalność w „Solidarności”, i o to, że obecnie z partią współpracuje.

17. Z jednoźródłowej informacji wynika, że w nocy z 5 [na] 6 bm. odbyło się posiedzenie Komisji Uchwał i Wniosków, na którym zamierzano opracować projekt uchwały w sprawie podwyżki cen papierosów. Ze względu na dużą rozbieżność stanowisk ostatecznej wersji projektu nie uzgodniono. Przypuszcza się jednak, że uchwała zawierać będzie ostre sformułowania pod adresem rządu.

18. Uzyskano informację, że w dniu 5 bm. kolportowano na terenie „Olivii” ulotki w języku czeskim, firmowane przez Region Małopolska.

19. Z uzyskanych informacji wynika, że coraz więcej delegatów wyraża się krytycznie o zachowaniu się L[echa] Wałęsy, szczególnie w związku z prezentowaną przez niego ugodowością w sprawie podwyżki cen papierosów.

20. Z uzyskanych informacji wynika, że załoga Stoczni Gdańskiej im. Lenina wykazuje małe zainteresowanie przebiegiem I KZD, co jest wynikiem zawiedzionych nadziei wielu pracowników co do związku „Solidarność”. Powszechnie panuje opinia, że działacze „Solidarności” są jeszcze jednymi „do koryta”. Natomiast podwyżka cen papierosów została przyjęta z dużym niezadowoleniem. Nie przyjmuje się argumentacji min[istra] Krzaka, krytykuje się jej wysokość i podkreśla się powrót do starych metod przeprowadzania podwyżek.

Spadło także zainteresowanie I KZD w Gdańskiej Stoczni Remontowej. Niektórzy szeregowi członkowie „Solidarności” w prowadzonych rozmowach stwierdzają, że jedynie obawa przed reakcją działaczy powstrzymuje ich od jawnej krytyki obecnej działalności związku.

Padają głosy, że nie ma takiego państwa, w którym nie istniałby rząd, partia, organa porządku, a „Solidarność” totalnie to wszystko neguje.

[…]k

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 399–420, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

1 Stanisław Brejdygant (ur. 1936 r.) – aktor, reżyser, pisarz; aktor m.in. Bałtyckiego Teatru Dramatycznego w Koszalinie, Teatru Narodowego, Teatru Powszechnego w Warszawie, Teatru Polskiego w Poznaniu i Teatru Nowego w Łodzi; występował w filmach, m.in. w Wilczycy (1982, reż. M. Piestrak) oraz Liście Schindlera (1993, reż. S. Spielberg); 12 XII 1973 r. zarejestrowany przez Wydział III Departamentu III MSW pod nr. 32187 jako TW ps. „Nowakowski”; 25 II 1974 r. wyrejestrowany z powodu odmowy współpracy; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-12505. Zob. AIPN, 00170/698, Materiały archiwalne TW ps. „Nowakowski”.

c W oryginale projektuje.

d Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z meldunkiem nr 62 z 6 X 1981 r. Zob. dokument nr 210 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 361–367.

e W oryginale Machelewski.

f Pominięto słowa wynika że.

g–g W oryginale większych wpływów w podejmowanych decyzjach.

h W oryginale projektują.

i W oryginale w kuluarach.

j–j W oryginale otrzymają ostatni posiłek i przekreślone odręcznie słowa na śniadanie.

2 Brak bliższych danych.

3 Leonard Rypień (ur. 1949 r.) – technik mechanizacji rolnictwa; nauczyciel w Specjalistycznym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Grodkowie; od 1980 r. członek PZPR; od lipca 1981 r. członek ZR Śląsk Opolski NSZZ „Solidarność”, do 26 X 1981 r. wiceprzewodniczący ZR; delegat na I KZD w Gdańsku; 5 I 1982 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Opolu pod nr. 26799 jako TW ps. „Pirx”; w połowie 1982 r. współpracę zawieszono z powodu choroby; 22 IX 1986 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-9968. Zob. AIPN Wr, 0010/735, Teczka pracy TW ps. „Pirx”.

k Pominięto fragment zawierający relację z obrad zjazdu na temat składek członkowskich oraz zarobków etatowych pracowników związku.

Nr 219

1981 październik 9, Gdańsk – Meldunek zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Gdańsku płk. Sylwestra Paszkiewicza do wiceministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Adama Krzysztoporskiego i dyrektora Departamentu III „A” MSW gen. bryg. Władysława Ciastonia dotyczący wyboru Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Szyfrogram nr a4492a

Gdańsk, dnia 9 X 1981 r.

Tajne

Egz. nr a3a

W[i]ceminister aSpraw Wewnętrznycha

gen. bryg. A[dam] Krzysztoporski

Dyrektor Departamentu III „A”

gen. bryg. Wł[adysław] Ciastoń

w Warszawie

Meldunek nr a74a

Informuję, że na pierwszym posiedzeniu KK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dniu 8 X br. wybrano stałych członków Prezydium KK w osobach:

1. Onyszkiewicz Janusz – Region Mazowsze,

2. Wądołowski Stanisław – Region Pomorze Zachodnie,

3. Patyna Józef – Region Śląsko-Dąbrowski,

4. Krupiński Mirosław – Region Warmińsko-Mazurski,

5. Tokarczuk Antoni – Region Bydgoszcz,

6. Merkel Jacek – Region Gdańsk,

7. Waszkiewicz Jan – Region Dolny Śląsk,

8. Palka Grzegorz – Region Ziemia Łódzka,

9. Błaszczyk Ryszard – Region Śląsko-Dąbrowski,

10. Wendt-Przybylska Grażyna¹ – Region Płock,

11. Konarski Andrzej – Region Dolny Śląsk.

Dwunasta osoba do składu Prezydium KK zostanie wybrana w terminie późniejszym. Rzecznikiem prasowym KK wybrano dotychczasowego rzecznika prasowego Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku – Marka Brunné².

Powołano także ciało kontrolne KK, z prawem uczestnictwa w posiedzeniach Prezydium KK, w skład którego weszli przewodniczący sześciu największych regionów kraju, tj.:

1. Bujak Zbigniew – Region Mazowsze,

2. Frasyniuk Władysław – Region Dolny Śląsk,

3. Rozwalak Zdzisław – Region Wielkopolska,

4. Sikora Wacław – Region Małopolska,

5. Słowik Andrzej – Region Ziemia Łódzka,

6. Waliszewski Leszek – Region Śląsko-Dąbrowski.

Wiceprzewodniczący KK mają zostać wybrani na kolejnych posiedzeniach KK ze składu prezydium.

Do stanowisk tych kandydują St[anisław] Wądołowski i M[irosław] Krupiński.

Z[astęp]ca komendanta wojewódzkiego MO

ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku

(–) płk mgr S[ylwester] Paszkiewicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 431–432, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

1 Grażyna Przybylska-Wendt (ur. 1935 r.) – lekarz; od 1973 r. zastępca ordynatora Oddziału Anestezjologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Płocku; od września 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”; wiceprzewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność”, organizatorka struktur związku w służbie zdrowia; członek zespołu redakcyjnego „Biuletynu Informacyjnego” MKZ/ZR Płockiego NSZZ „Solidarność”; w 1981 r. delegat na I WZD Regionu Płockiego i I KZD w Gdańsku; członek Prezydium KK; 13 XII 1981 r. – 22 III 1982 r. internowana w ośrodkach odosobnienia w Strzebielinku, Bydgoszczy-Fordonie, Gołdapi i Darłówku; 1986–1989 przewodnicząca podziemnego Zarządu Organizacji NSZZ „Solidarność” Regionu Płockiego; działaczka Grupy Roboczej KK. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Gra%C5%BCyna_Przybylska-Wendt (dostęp 18 VIII 2017 r.).

2 Marek Brunné (1940–2002) – inżynier budowy okrętów, dr hab.; 1963–1992 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku; 1974–1975 pracownik naukowy ATR w Bydgoszczy; 1975–1980 pracownik naukowy WSP w Słupsku; członek Komisji Instytutowej NSZZ „Solidarność”; od lipca do grudnia 1981 r. rzecznik prasowy ZR/KK. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Marek_Brunn%C3%A9 (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 220

1981 październik 9, Gdańsk – Odpis notatki służbowej ze spotkania z KO ps. „B. Zdzisław” sporządzonej przez mjr. Ignacego Skopińskiego dotyczącej przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Odpis

Źródło: KO „B. Zdzisław”

Przyjął: mjr Skopiński

Gdańsk, dn[ia] 9 X 1981 r., godz. 14.00

Tajne

Egz. nr a4a

Informacja

1. Na kasetach od [nr.] 6 do nr. 17 z II tury zjazdu „Solidarności” (podwójne, niektóre potrójne) i w materiałach, które dostarczyłem, chyba dostatecznie można zorientować się w zjeździe.

Ponieważ w ostatnich dniach zachorowałem, nie zdobyłem ostatniej taśmy – 18-tki, która wyszła w godzinach nocnych. Przesłuchałem ją u R[yszarda] Śnieżki. Są tam postulaty o ciężarnych kobietach, zasiłkach, odczytanie końcowych oświadczeń komisji i zakończenie zjazdu. Jedna uchwała godna uwagi, że jeżeli rząd do 31 XII [19]81 r. nie ogłosi i [nie] ukarze winnych zajść 1956 [r.], [19]70 [r.], Poznan[ia], Radom[ia] itd., to „Solidarność” powoła specjalny trybunał i sama ogłosi, kto ponosi odpowiedzialność za wszystkie [te] zajścia w Polsce.

2. Inne uwagi, których nie można być może uchwycić w materiałach, to referat o gospodarce, który wygłosił docent Stefan Kurowski. Z tego, co ja zrozumiałem, to jego zdaniem należałoby rolnictwo, drobny przemysł oddać w ręce prywatne, a ciężki – żeby finansował Zachód, wtedy w Polsce się polepszy. Były kontry przeciwko niemu, ale w końcowej fazie przegłosowano, aby ten referat uznać jako wytyczne przy reformie gospodarczej.

3. Ciekawe były wypowiedzi odnośnie [do] oszczędności, niektórzy proponują, że np. energię elektryczną widzą w likwidacji stacji zagłuszających.

4. Zlikwidować w przedsiębiorstwach POP PZPR, które rządzą przedsiębiorstwami. One mają zajmować się polityką, a nie kierować zakładami, od kierowania zakładami jest związek, tj. „Solidarność”.

5. Zrewidować ZBoWiD, dużo ludzi tam niepotrzebnych, zapytać się, gdzie się podziały pieniądze z RFN, komu je wydał.

6. Przez cały czas przewijał się problem nauki prawdziwej historii Polski, mają jej nauczać specjalni lektorzy powołani przez „Solidarność”.

7. W końcowym dniu zjazdu w kuluarach usłyszałem takie wypowiedzi: „A niech się skończy już ten zjazd, bo uchwalają takie uchwały, że na kolana każą b«Solidarności» padać przed rządemb”.

8. Ostatnio pojawiły się na murach hasła „KOR to Żydzi” – to może mieć związek z rozwiązaniem KOR. Rozmawiałem z sąsiadem Bachurskim¹, który był na „obstawie”. „Panie, szkoda, że pan zachorował, były draki z Żydami na zjeździe. Walentynowicz powiedziała, że stoczniowcy powiedzieli, że jeżeli Wałęsy nie wybiorą, to stocznia okrąży zjazd i zmuszą delegatów do głosowania na Wałęsę. To akurat ja usłyszałem, wygarnąłem jej, że rozsiewa plotki, nie wiem skąd się zjawił Gwiazda i żeby nas nie rozerwali, to byśmy się pobili. Chciał mnie wyrzucić ze zjazdu”. A co, on też Żyd? – pytam. Zaczął mi wyliczać nazwiska, ale oprócz tych dwóch zapamiętałem Kuronia. Oni (tj. Żydzi) mają za zadanie opanować Polskę, ale my się nie damy.

Wczoraj Lechu aż podskakiwał z radości, jak nareszcie dobrał do KKP tych, których chciał, była straszna wojna, aleśmy się nie dali. A on im (korowcom) da taką robotę, żeby nie mieli czasu nami rządzić.

Dalsze informacje przekażę, jeśli coś ciekawego otrzymam.

„Zdzich”

Uwagi i przedsięwzięcia

Kontakt operacyjny ps. „B. Zdzisław” w okresie drugiej tury I KZD NSZZ „Solidarność” realizował przedsięwzięcia operacyjne zmierzające do zdobycia nagrań na taśmach magnetofonowych z poszczególnych dni obrad oraz wydawnictw i czasopism antysocjalistycznych sprzedawanych uczestnikom zjazdu.

Zakładane przedsięwzięcia wykonał w pełni, przestrzegając przy tym zasad konspiracji. Przekazał taśmy od nr. 6 do 17 oraz wydawnictwa i czasopisma wg załączonego wykazu (rozliczenia). Powyższe materiały odbierano sukcesywnie na spotkaniach w dniach: 27 IX, 29 IX, 30 IX, 1 X, 2 X, 4 X, 5 X, 7 X, 9c X, były na bieżąco przekazywane szefowi Wydziału II KB WOP. Odpisy informacji przekazano do Grupy „R” Wydz[iału] II KB WOP.

Mjr Skopiński Ignacy

Za zgodność odpisud

Odbito i rozesł[ano] wg rozdz[ielnika] jak aa

Druk EK/14 X 1981 r.

Nr ks. 0256/3

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 24, k. 174, odpis, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b–b W oryginale padać przed rządem „Solidarności”.

c W oryginale 10.

d Poniżej okrągła pieczątka Do pakietów oraz nieczytelny podpis.

1 Brak bliższych danych.

Nr 221

1981 październik 12, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza i jego zastępcy mjr. Franciszka Chmielewskiego dotyczący przebiegu drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne spec[jalnego] znaczenia

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział III „A” KW MO w Gdańsku, GD2C00.

02. b12b X [19]81 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

[…]c

IV. 1. W wyniku przeprowadzonego wśród załogi Gdańskiej Stoczni Remontowej plebiscytu na nadanie imienia tej stoczni najwięcej głosów uzyskał Józef Piłsudski – 2223 głosy, natomiast Władysław Sikorski – 2063 głosy.

Inicjatorem i organizatorem plebiscytu była Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” w GSR.

W związku z tym „Solidarność” zwróciła się do dyrektora naczelnego stoczni z żądaniem wystąpienia do Urzędu Gospodarki Morskiej o nadanie stoczni nazwy – Gdańska Stocznia Remontowa im. Józefa Piłsudskiego.

Dyrektor stoczni ustosunkował się do żądań „Solidarności” negatywnie, motywując swoje stanowisko m.in. tym, iż żaden z kandydatów nie uzyskał 50 proc. głosów, [a poza tym] w sprawie nadania imienia stoczni winien wypowiedzieć się samorząd pracowniczy.

Z aktualnych, niepotwierdzonych informacji wynika, że stoczniowa „Solidarność” nosi się z zamiarem zorganizowania uroczystości nadania imienia stoczni w dniu 11 XI 1981 r.

2. Z uzyskiwanych informacji wynika, że pracownicy branży portów morskich generalnie pozytywnie przyjęli wybór L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KK. Natomiast powszechnie nielubianą postacią jest Jan Rulewski.

3. Uzyskano informację, że część delegatów Regionu Mazowsze w kuluarach zjazdu wyraża niezadowolenie z wyboru L[echa] Wałęsy na przewodniczącego KK. Uważają oni, że przewodniczącym winien zostać Jurczyk – ze względu na wykształcenie i pozycję – i stwierdzają, że bWałęsab został wybrany ze względów politycznych.

4. Z uzyskanych informacji wynika, że A[nna] Walentynowicz rozpowszechnia informację, iż na I KZD przebywa znaczna ilość pracowników Służby Bezpieczeństwa, którzy występują z reguły jako obserwatorzy zjazdu. Jej zdaniem pracownicy SB posiadają fałszywe dokumenty osobiste.

5. Uzyskano informację, że dniu dzisiejszym na forum zjazdu zostały zgłoszone dwa wnioski formalne w sprawie zakończenia obrad w dniu 7 bm.

Jednakże został zgłoszony kontrwniosek Geremka, który apelował o przedłużenie czasu trwania zjazdu do zakończenia dyskusji, gdyż na program „Solidarności” czeka cały naród.

Większością głosów delegatów przeszedł wniosek Geremka. Mimo tego część delegatów nadal wyraża swoje niezadowolenie z czasu trwania zjazdu, tym bardziej że poza uchwałą programową pozostało jeszcze do przegłosowania ok. 40 różnych uchwał.

6. Uzyskano informację, że w kuluarach zjazdu mają miejsce pierwsze krytyczne uwagi odnośnie [do] zarobków działaczy „Solidarności”. W kuluarach stwierdza się, że nadsyłane są już pierwsze teleksy z zakładów pracy krytykujące uchwałę zjazdu w sprawie zarobków etatowych działaczy związku.

7. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że jeden z delegatów w kuluarach zjazdu aktywnie rozpowszechnia rzekome fakty kompromitujące ministrów Krzaka i Krasińskiego.

Opowiada także, w jaki sposób tow[arzysz] Żabiński instruuje pracowników SB, jak mają rozprawiać się z „Solidarnością”.

8. Uzyskano jednoźródłową informację wskazującą, że L[ech] Wałęsa jest załamany przebiegiem zjazdu. Wynika to stąd, że wszyscy oczekują, iż przewodniczący KK rozstrzygnie sprawy sporne, natomiast jeżeli podejmie on jakąkolwiek decyzję w tych sprawach, jest ona większością głosów odrzucana.

9. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że dalsze przedłużanie obrad zjazdu w hali „Olivia” jest jednak niemożliwe. Powodem tego jest fakt, iż w dniu 8 bm. będzie w hali kładziona tafla lodowa.

10. Uzyskano informację, że w czasie kończących się już wyborów do władz centralnych związku delegaci kierowali się zasadą skreślania członków PZPR i sympatyków KSS „KOR” i KPN.

11. W kuluarach zjazdu nadal żywo komentowana jest podwyżka cen papierosów. Część delegatów jest przekonana, iż Lis, Rulewski i Wałęsa podpisali zgodę na tę podwyżkę, lecz obecnie wyparli się tego. Rząd jednak obecnie może ich szantażować tymi podpisami.

12. Ukazał się dokument podpisany przez Jana Rulewskiego pt. „Rozmyślania nad programem związku”, w którym m.in. domaga się [on] nowego porozumienia społecznego, zawierającego rozstrzygnięcia w sprawach:

– wyborów do sejmu i rad narodowych,

– społecznej kontroli nad aparatem bezpieczeństwad,

– wpływu związku na politykę budżetową państwa,

– dochodzenia do stabilizacji gospodarczej i związanych z tym procesów społecznych,

– kształtu szkolnictwa,

– funkcjonowania środków masowego przekazu,

– oceny kadr w administracji państwowej.

13. Uzyskano informację, że L[ech] Wałęsa w prywatnej rozmowie stwierdził, iż będzie kontynuował politykę kompromisu, gdyż partia jest jeszcze silna.

14. Z uzyskanej informacji na temat kuluarowych wypowiedzi i zachowania się niektórych znanych osobistości w związku wynika, że:

– A[ndrzej] Celiński twierdzi, iż należy sporządzić listę osób, które będą potrzebne związkowi i na które można liczyć, a które na skutek machiny manipulacyjnej nie weszły do KK. Uważa ponadto, że związek jako całość będzie miał duże kłopoty zarówno z władzami, jak i niektórymi członkami.

– A[ndrzej] Gwiazda nawiązał kontakt z zaproszonym gościem zagranicznym na zjazd o nazwisku Tolka¹. Gwiazda przekazuje ww. dokumenty dot[yczące] sytuacji w Polsce i w związku.

– B[ogdan] Lis uważa, iż „złą robotę” wokół niego robi A[ndrzej] Gwiazda. Ponadto twierdzi, że zaszkodziła mu sprawa papierosów i przynależność do PZPR.

Na temat Geremka krąży plotka, iż jest on związany z kołami rządowymi i jest tak sterowany, aby „ogłupić małych” działaczy i delegatów.

15. Uzyskano niepotwierdzoną informację, że wśród delegatów z Wałbrzycha coraz częściej padają głosy, iż należy oderwać się od Regionu Dolnośląskiego, a ich region powinien bardziej związać się z Górnym Śląskiem.

16. Z uzyskanych informacji wynika, że delegaci Regionu Toruńskiego raczej z zadowoleniem przyjęli niewybranie Iwanowa do KK. Uważają ponadto, że zgubiła go pycha i fakt udzielania ostentacyjnych wywiadów dziennikarzom zagranicznym.

17. Z niepotwierdzonej informacji wynika, że w czasie wyborów władz krajowych J[acek] Kuroń oraz kilku jego sympatyków przedstawiali delegatom listy osób, na które należy głosować.

18. Uzyskano informację, że część delegatów w kuluarach zjazdu zastanawia się, gdzie trafiają pieniądze, które są nadsyłane z zagranicy. Niektórzy delegaci stwierdzają, iż jest to nierozwiązalna zagadka, i wyrażają przypuszczenie, że pieniądze zostały przeznaczone na rozwój podziemia politycznego lub trafiły do kieszeni prywatnej.

19. Uzyskano niepotwierdzoną informację, że w dniu 5 bm. na oficjalnym zebraniu zawiązała się Polska Partia Pracy, której twórcą jest Jerzy Milewski. Partia ta zamierza działać oficjalnie w oparciu o przygotowany statut.

Z informacji tej wynika, że powołano Radę Krajową złożoną z 34 osób, a jej siedzibą ma być Stocznia Gdańska.

20. Uzyskano potwierdzoną informację, że W[iesław] Cichoń – redaktor naczelny biuletynu Regionu Toruńskiego „Wolne Słowo” – uzyskał od delegatów z Siedlec oryginalny druk zamówienia na inwigilację korespondencji krajowej stosowany przez SB.

W[iesław] Cichoń zamierza po zakończeniu zjazdu opublikować ten dokument w „Wolnym Słowie”.

21. Z uzyskanych informacji wynika, że wśród delegatów występuje już duże zmęczenie i znużenie przedłużającymi się obradami zjazdu. Niemniej jednak uważa się, iż zjazd musi przegłosować uchwały dot[yczące] programu działania związku oraz stanowiska w kwestii podwyżek cen papierosów.

22. W dniu dzisiejszym do L[echa] Wałęsy nadesłano teleks podpisany przez KZ NSZZ „Solidarność” przy Zarządzie Inwestycji Turystycznych „Orbis”. W teleksie tym informuje się, że Radio Praga nadało relację w języku polskim ze spotkania A[lbina] Siwaka z robotnikami czeskimi. Na spotkaniu tym Siwak m.in. miał stwierdzić, że na najbliższym Plenum KC złożony zostanie wniosek o zmianę I sekretarza KC oraz że rząd i partia daje się bić po twarzy przez „Solidarność”.

W teleksie zawarte jest stwierdzenie, że zjazd dał się wmanipulować w śmieszną wojnę papierosową, nie widząc przy tym groźby podpalenia domu ojczystego.

V. Dwunasty dzień, tj. 7 X [19]81 r., poprzedzono jak zwykle mszą, która rozpoczęła się o godz. 8.00. O godz. 9.15 wznowiono obrady odczytaniem komunikatu ośrodka duszpasterstwa parafialnego na Jasnej Górze, zawierającego gorące pozdrowienia dla zjazdu.

Następnie została odczytana uchwała KK[K] NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości. Treść jej apeluje do zjazdu o stworzenie gwarancji chroniących sędziów od nacisków z zewnątrz, domagając się uchwalenia stosownego programu związku.

Po powyższym przedstawiono porządek dzienny obrad, a następnie przedstawiciel Komisji Skrutacyjnej zapoznał zebranych z wynikami piątej tury głosowania do KK. Wymaganą większość i mandaty członków KK uzyskali Jaworski i Romaszewski z Regionu Mazowsze. W dalszej części obrad trwała dyskusja nad tekstem uchwały programowej i zgłaszanymi poprawkami.

Następnie przewodniczący obrad poinformował zebranych, że pierwsze posiedzenie KK, którego celem jest wybór prezydium, odbędzie się w dniu 8 października o godz. 10.00 na UG. Referujący tezy uchwały programowej zaproponował wniesienie poprawki do tezy 21 o następującej treści: „Do 1 XII [19]81 r. przygotowany zostanie projekt ordynacji wyborczej, który po konsultacji wśród członków związku zostanie przedstawiony sejmowi”.

Teza nr 23 – wniesiono poprawkę do ustawy paszportowej, w której winno być zawarte prawo do swobodnego wyboru miejsca zamieszkania poza granicami kraju oraz powrotu do Polski.

Teza nr 24 – zawiera stwierdzenie, iż „należy zagwarantować prokuratorom większą niezależność przy podejmowaniu decyzji w prowadzonych sprawach” oraz „wydać należy odrębną ustawę o Służbie Bezpieczeństwa”.

Do tezy nr 26 wprowadzono stwierdzenie – „jeżeli do 31 XII [19]81 r. nie zostanie wszczęte postępowanie karne w wymienionych sprawach, KK powoła społeczny trybunał, który po przeprowadzeniu publicznej rozprawy osądzi i napiętnuje winnych”. W stwierdzeniu tym jest mowa o członkach kierownictwa partyjnego i rządowego, którzy doprowadzili do obecnego kryzysu.

W wyniku głosowania przyjęto cały rozdział VI wraz z ww. poprawkami.

Po przerwie o godz. 12.15 odczytano treść teleksu otrzymanego od załogi Huty Warszawa, w którym hutnicy zwrócili się do delegatów o pomoc w budowie pomnika dla uczczenia pamięci ks. [kard.] Stefana Wyszyńskiego.

W dalszej części dyskusji programowej delegaci opowiedzieli się za przyjęciem całego rozdziału VII, po czym przeszli do dyskusji nad rozdziałem VII[I]. Na wniosek Szymona Pawlickiego przyjęto, że tekst 21 postulatów tzw. porozumienia gdańskiego zostanie włączony do uchwały programowej.

Następnie głos zabrał Michał Pietkiewicz², który domagał się realizacji wniosku w sprawie Polaków i polskości na ziemiach ZSRR. W wypowiedzi stwierdził, że sytuacja Polaków na tych ziemiach jest trudna i beznadziejna i że oczekują oni pomocy.

W odpowiedzi na powyższe Geremek stwierdził m.in., że „nie najważniejsze są sformułowania, które padną w programie, ale działania, które związek podejmie”.

W głosowaniu zatwierdzono następnie tekst całej uchwały programowej. Za jej przyjęciem głosowało 455 osób, 65 było przeciwnych, 91 natomiast wstrzymało się od głosu.

Poinformowano także delegatów o wniesionym votum separatum wobec rozdziału II uchwały. Grupa 73 delegatów reprezentujących regiony: Pobrzeże, Ziemia Radomska, Wielkopolska i Podbeskidzie stwierdziła m.in.: „Naród nasz, ożywiony głębokim poczuciem godności, patriotyzmu i swej tradycji, może być wartościowym partnerem jedynie wtedy, gdy zobowiązania podejmie sam i świadomie”.

Na zakończenie obrad zapoznano delegatów z wynikami [szóstej]e tury wyborów. Wymaganą większość głosów uzyskał Bogdan Lis, który tym samym stał się członkiem KK.

Po powyższym ogłoszono przerwę do godz. 16.00.

W nawiązaniu do meldunku nr 69 informuję, że w części popołudniowej obrad w dniu dzisiejszym K[rzysztof] Goławski z Regionu Mazowsze odczytał fragmenty dokumentu „W” z KW MO Siedlce.

Zastępca naczelnika

Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku

(–) mjr Franciszek Chmielewski

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 425–454, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

b–b Wpisano odręcznie.

c Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z informacją nr 66 z 6 X 1981 r. i meldunkiem nr 68 z 7 X 1981 r. Zob. dokumenty nr 212 i 217 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 381–392, 397–404.

d Poniżej przekreślony odręcznie nieczytelny podpunkt.

1 Brak bliższych danych.

e W oryginale pozostawiono puste miejsce. Zob. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. Stenogramy, t. 2, cz. 2: II tura, oprac. i red. G. Majchrzak, J.M. Owsiński, Warszawa 2013, s. 816.

2 Michał Pietkiewicz (1917–1988) – w kampanii wrześniowej żołnierz 85. Pułku Piechoty Strzelców Wileńskich; w czasie walk o Grodno wzięty do niewoli sowieckiej, uciekł z transportu; od 1945 r. nauczyciel w Dolistowie i Zabielu; w 1951 r. porzucił pracę w szkole z powodu szykan władz szkolnych za nauczanie języka polskiego i historii niezgodne z obowiązującym programem; od 1967 r. pracownik Przedsiębiorstwa Elektryfikacji i Technicznej Obsługi Rolnictwa „Eltor” w Białymstoku; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; przewodniczący MKZ w Białymstoku; wiceprzewodniczący ZR Białostockiego NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; inicjator budowy pomnika Trzech Krzyży Wileńskich w Białymstoku; 13 XII 1981 r. – 1 II 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Białymstoku, Suwałkach i Darłówku; 1980–1987 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V KW MO w Białymstoku w ramach SOS krypt. „Elektryk”, „Obelisk” oraz SOR krypt. „Odrodzenie”, „Uparty”. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Micha%C5%82_Pietkiewicz (dostęp 18 VIII 2017 r.).

Nr 222

1981 październik 12, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału III „A” KW MO w Gdańsku ppłk. Jana Ciechanowicza dotyczący drugiej tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Tajne aspec[jalnego] znacz[enia]a

Meldunek operacyjnyb

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Nadawca meldunku: Wydział III „A” KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. Data nadania meldunku: a12a X [19]81 [r.].

03. Nr rejestracyjny „C”: GD 040233.

04. Dane osobowe inspektora operacyjnego: Kmieciak Piotr, 376300.

05. Zagrożenie (fakt): Wykorzystywanie organizacji społ[eczno]-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

W nawiązaniu do poprzedniego meldunku w sprawie krypt. „Sejmik” w zakresie wykorzystywania organizacji związkowych do prowadzenia negatywnej działalności przez organizatorów i delegatów na I KZD NSZZ „Solidarność” informuję o dalszych ustaleniach.

I. O godz. 16.00 wznowiono obrady w dniu 7 X br. Głos zabrał J[anusz] Onyszkiewicz, który przedstawił opinie prasy zachodniej dot[yczące] obrad zjazdu.

Następnie L[echowi] Wałęsie wręczono pamiątki po gen. Wł[adysławie] Sikorskim, ofiarowane przez mieszkańca woj[ewództwa] lubelskiego inż. Hadrawęc. Po tym przewodniczący obrad odczytał wnioski formalne, jakie wpłynęły podczas przerwy. W wyniku głosowania przyjęto wnioski w sprawach:

– zaproszenie na II Zjazd NSZZ „Solidarność” papieża Jana Pawła II;

– udzielenie głosu Dymarskiemu, który zreferował problematykę poligrafii w poszczególnych regionach.

Odrzucone natomiast zostały wnioski w sprawach:

– ustosunkowanie się KK w obecności delegatów z zebrania się KK i wyboru władz; natychmiastowego zajęcia się sprawą blokady portów; odczytanie wyników sondy w sprawie podwyżki cen; wznowienie dyskusji na temat płac etatowych działaczy oraz stanowiska związku wobec sojuszy; odczytanie 21 postulatów strajkowych z sierpnia 1980 r. i udzielenie głosu Jędrzejewskiemu z Gdańska.

Następnie K[arol] Modzelewski przedstawił projekt uchwały w sprawie podwyżek cen i stanowiska zjazdu. Po przegłosowaniu nie zostały przyjęte zgłoszone przez niego poprawki. Merytoryczna treść przyjętej uchwały jest identyczna z projektem przedstawionym w dniu wczorajszym.

W toku dalszych obrad udzielono głosu K[rzysztofowi] Goławskiemu z Regionu Mazowsze, który poinformował delegatów o przejęciu przez związek dokumentu Wydziału „W” z KW MO w Siedlcach dotyczący zamówienia na inwigilację korespondencji krajowej MKZ NSZZ „Solidarność” w Siedlcach z dnia 25 II 1981 r.

Mówca odczytał pełną treść dokumentu, nie ujawniając źródeł jego pochodzenia, oraz oskarżył organa SB o łamanie zagwarantowanej Konstytucją PRL tajemnicy korespondencji.

Po odczytaniu teleksu KZ NSZZ „Solidarność” z Jeleniej Góry, protestującego przeciwko uchwale zjazdu w sprawie płac etatowych pracowników związku, dalsze obrady poświęcono czytaniu i dyskusji nad kolejnymi projektami uchwał:

1. W sprawie Komitetu Więzionych za Przekonania – przyjęto większością głosów.

2. Dotyczącą uściślenia współpracy NSZZ „Solidarność” z NSZZ RI „Solidarność” – po głosowaniu i dyskusji odłożono do dalszego opracowania.

3. Dotyczącą więźniów politycznych – głosowano nad dwoma tekstami projektów: T[eresy] Baranowskiejd (Region Śląsko-Dąbrowski) i Komisji Uchwał i Wniosków, które przekazano do dalszej pracy z zaznaczeniem, iż podstawową jest uchwała przygotowana przez Komisję Uchwał i Wniosków.

4. W sprawie spółdzielczości, którą większością głosów zjazd przyjął.

5. Dotyczącą gwarancji niezawisłości sędziowskiej.

6. Na temat działalności w obronie praw i praworządności do czasu I KZ Delegatów NSZZ „Solidarność” – po głosowaniu uchwałę odrzucono.

Następnie Andrzej Porawskie zgłosił wniosek ponownego rozpatrzenia uchwały dot[yczącej] KSS „KOR”, przedstawionej przez Ziemię Radomską i Małopolskę. W wyniku ponownego głosowania, zgłoszonego przez Komisję Uchwał i Wniosków, uchwałę większością głosów przyjęto. W międzyczasie odczytano list J[ana] J[ózefa] Lipskiego, w którym odparł on zarzuty wysuwane w stosunku do KSS „KOR”. Po krótkiej przerwie obrady wznowiono o godz. 20.35 i w dalszym ciągu kontynuowano głosowanie nad kolejnymi uchwałami:

7. W sprawie budownictwa mieszkaniowego i o związkowej inspekcji pracy – uchwały te zostały oddalone.

8. W sprawie kultury narodowej autorstwa J[ana] J[ózefa] Lipskiego – przyjęto.

9. O kontaktach zagranicznych NSZZ „Solidarność” – przyjęto jednomyślnie.

10. Dotyczącej mniejszości narodowej – przy zgłoszonych dwóch projektach: Z[ygmunta] Łupiny i Cichonia (Toruń) – odczytano tekst Cichonia, który w wyniku głosowania został przyjęty.

11. Dotyczącej uwolnienia więzionych za przekonania – po drugim czytaniu tekstu i przegłosowaniu zgłoszonych poprawek – zatwierdzono.

12. Zatwierdzono drugi projekt uchwały dotyczącej uściślenia współpracy NSZZ „Solidarność” z NSZZ RI „Solidarność” autorstwa Z[bigniewa] Bujaka i fŁukasza Abgarowiczaf.

W trakcie obrad przyjęto wniosek, aby nierozpatrywane projekty ustaw i wnioski przekazać do KKP.

Następnie na wniosek Sz[ymona] Pawlickiego uznano sztandar MKS Gdańsk sztandarem „Solidarności”.

Obrady I KZD NSZZ „Solidarność” zakończył o godz. 22.22 krótkim wystąpieniem L[ech] Wałęsa. Odśpiewano hymn państwowy i pieśni kościelne.

Delegaci Regionu Szczecińskiego nie mają przedłużonych rezerwacji w hotelach i trzymają bagaże w autobusie. Niezależnie od pory zakończenia obrad w dniu 7 X br. zdecydowani są na wyjazd do Szczecina. Pozostaje tylko 4 delegatów wybranych do KKP i ewentualnie osoby starsze wiekiem, które nie reflektują na nocną jazdę autobusem.

Uzyskano informacje, iż także delegaci z innych regionów pojedynczo opuszczają Gdańsk.

Z jednoźródłowej informacji wynika, że L[ech] Wałęsa zapowiedział pierwsze posiedzenie KKP w dniu 8 X br. i wtedy dopiero zostanie wybrane prezydium. Wg tej samej informacji B[ogdan] Lis nalegał na Kaczyńskiego, aby zrezygnował [on] z kandydowania do KKP.

Notowany jest wzrost aktywności gorzowskiej grupy działaczy PPD – Opiela, Bełzy, Sawickiego. Utrzymują oni stałe kontakty z członkami KPN w osobach – Moczulska, J[an] Łużny, Jerz, Dudek.

W dniu 6 X br. odbyło się spotkanie grupy PPD i KPN z Moczulską. Tematem rozmów było utrzymanie przez Komisję Uchwał i Wniosków uchwały Baranowskiej na temat obrony więźniów politycznych i wspieranie marszu gwiaździstego. Ponadto poruszano kwestię długów, jakich narobił Czuma – 150 tys. od Kuronia i 5 tys. dolarów przysłanych z zagranicy na jego prywatny adres. W rozmowach Moczulska wyraża pogląd, że jej mąż zostanie zwolniony z aresztu na 4 tygodnie i otrzyma wyrok w zawieszeniu.

W kuluarach zjazdu aktualnie dominującym tematem dyskusji jest skład prezydium nowo wybranej KKP i kto będzie wiceprzewodniczącym. Istnieje przekonanie, że z uwagi na konieczność zamieszkania w Gdańsku i przy założeniu dwuletniej kadencji wielu członków KKP zrezygnuje z pełnienia tej funkcji. Stworzy to bardzo korzystne warunki dla A[ndrzeja] Gwiazdy i B[ogdana] Lisa. Wśród innych kandydatów na stanowisko wiceprzewodniczącego poważne szanse daje się Zg[bigniewowi] Bujakowi i Wądołowskiemu. Przedmiotem dyskusji są też finanse KKP. Dużo mówi się o prywatnych kontach dewizowych działaczy KKP, na które wpływają przelewy z zagranicy na działalność związkową. W tym upatruje się przyczyn stosunkowo niskiego stanu konta dolarowego KKP.

Z niepotwierdzonej informacji wynika, że A[ndrzej] Gwiazda w sposób obelżywy zachował się wobec delegata, który opuścił salę obrad i wyjechał z Gdańska. W tej sprawie wpłynął do Prezydium Zjazdu protest, lecz nie został [on] ogłoszony w obawie przed niekorzystnymi konsekwencjami dla Gwiazdy.

W środowiskach związanych z rolnictwem w woj[ewództwie] gdańskim rozpowszechniane są pogłoski o dużej koncentracji sił MO i wojsk gotowych do działań represyjnych. Wg rolników działania te nastąpią po zakończeniu zbiorów wszystkich płodów rolnych, co podyktowane jest koniecznością zabezpieczenia zapasów żywności. Czynnikiem sprzyjającym przygotowanym działaniom ma być chłodniejsza pogoda, która zniechęci robotników do ewentualnych akcji protestacyjnych.

Z wieloźródłowej informacji na temat stosunku szeregowych członków „Solidarności” do odbywającego się zjazdu wynika, że nadal nie budzi on zbytniego zainteresowania. Coraz powszechniejsze są natomiast głosy krytyki pod adresem delegatów za panujący bałagan i zajmowanie się nieistotnymi sprawami. Krytykuje się też uchwalone przez zjazd wysokości pensji etatowych działaczy i coraz częściej „Solidarność” porównywana jest do CRZZ. Pojawiają się głosy, że „Solidarność” zawiodła pokładane w niej nadzieje i gdyby nie obawa przed szykanami, wiele osób zrezygnowałoby z członkostwa w związku.

W dyskusjach na temat podwyżki cen na wyroby tytoniowe panuje przekonanie, że było to celowe działanie władz zmierzające do skłócenia delegatów oraz odwrócenia uwagi zjazdu od naprawdę istotnych problemów.

Uzyskane informacje dot[yczące] działalności Komitetu Założycielskiego ZZ Funkcjonariuszy MO wskazują, iż członkowie komitetu w dalszym ciągu prowadzą akcję agitacyjną na terenie „Olivii” oraz utrzymują kontakty z funkcjonariuszami jednostek MO na terenie Trójmiasta. Działacze „Solidarności” obiecują po zjeździe zająć się sprawą rejestracji ZZ FMO. „Solidarność” ma ten związek wspomagać finansowo i prawdopodobnie pewną sumę pieniędzy przekazano już na ten cel.

Jak wynika z uzyskanej informacji, wśród delegatów Regionu Łódzkiego mają miejsce rozgrywki personalne. Grupa: J[adwiga] Szcześkiewicz, Sh[ławomir] Jarecki i A[leksander] Aniołczyki dążą do przejęcia wpływów w regionie, co związane jest z odejściem Palki do KKP i propozycją powiększenia prezydium do 14 osób. Jednocześnie podkreśla się, iż A[ndrzej] Słowik jest skompromitowany z powodu rozdziału maszyn poligraficznych oraz zachowania się na zjeździe, w związku z czym nie ma szans wejścia do Prezydium KKP.

Dnia 7 X br. stwierdzono kolportaż kilkunastu publikacji wśród uczestników zjazdu.

[…]j

Wśród części delegatów w dalszym ciągu daje się zaobserwować niesłabnącą aktywność w przedmiocie stawiania prognoz i spekulacji odnoszących się do obsady wakujących jeszcze w nowo wybranych władzach związku stanowisk wiceprzewodniczących KKP.

Wśród wielu z wymienionych kandydatów na te stanowiska nie bez szans – jak dotychczas przewidywano – był delegat Regionu Łódzkiego G[rzegorz] Palka. Zgodnie z wypowiedziami nielicznej części delegatów był on i jest nadal niekwestionowanym liderem tego regionu. Niezależnie od powyższej oceny personalnej wymienionego podnoszony jest ostatnio w kuluarach wśród części delegatów fakt mający świadczyć o „rzekomym” wyeliminowaniu Palki z kręgu kandydatów branych pod uwagę przy obsadzie stanowisk wiceprzewodniczących KK. Niezaprzeczalnym potwierdzeniem – co się podkreśla – wykluczenia jego kandydatury jest prawdopodobnie otrzymana przez niego drogą nieoficjalną od któregoś z członków Prezydium KK informacja mówiąca o definitywnym pominięciu go w kręgu osób przewidywanych na to stanowisko. W związku z powyższym padają stwierdzenia, iż nadto staje się z tego powodu widoczne rozczarowanie i zawiedzenie Palki, które spowodowane jest niekorzystnym dla niego obrotem sprawy, tym bardziej że w swoją aktywność na bazie merytorycznej działalności związku wkalkulował dla siebie funkcję wiceprzewodniczącego KK.

1.1. W podnoszonych w kuluarach zjazdu opiniach odnośnie [do] ewentualnych kandydatur na stanowisko wiceprzewodniczącego KK wśród części delegatów zbliżonych do KPN wymienia się delegata Regionu Gorzowskiego ob. Łużnego. Fakt ten – zdaniem części delegatów – ma pewien, choć nieznaczny wpływ na robienie wokół niego fasady pewnego rodzaju „popularności”, która – co jest również podkreślane – wzmacniana jest ciągłym udzielaniem przez niego wywiadów dziennikarzom tak krajowym, jak i zagranicznym. Wiązane z nimi nadzieje wyborcze wymieniona grupa łączy z uzyskaniem w ten sposób pewnego rodzaju przeciwwagi dla zatamowania nie zawsze kontrolowanych przez związek posunięć decyzyjnych L[echa] Wałęsy.

Atutem Łużnego – na etapie poprzedzającym głosowanie, jak i w przypadku ewentualnego wyboru – jest zdaniem tej części delegatów jego życiorys, który w wielu przypadkach jest bez mała wiernym odbiciem życiorysu Wałęsy.

1.2. Równie duże szanse wyboru daje się Wądołowskiemu, czego dowodem jest – zdaniem wielu delegatów – jednoznaczna w swej wymowie reakcja Wałęsy, który nie czyniąc tego uprzednio w stosunku do żadnego z delegatów, pogratulował wymienionemu faktu wyboru do władz KK.

Niezależnie od powyższych opinii przytoczony fakt – co się podkreśla – może okazać się przysłowiową „niedźwiedzią przysługą”, a to z powodu zwykłej przekory części delegatów wobec Wałęsy, którzy mogą w ten sposób nie udzielić zaufania wysuniętemu przez Wałęsę kandydatowi, przez co – jak się stwierdza – utemperowana zostanie zbytnia pewność [siebie] oraz impertynenckie zachowanie się Wałęsy.

Odnośnie [do] przedmiotowych przewidywań i prognoz – jak twierdzi nieznaczna część delegatów – brak jest jakichkolwiek oświadczeń ze strony zainteresowanego. Jednakże podkreśla się, iż krążą w kuluarach opinie o „rzekomym” wycofaniu się Wądołowskiego z przyjęcia tej funkcji z powodów typowo rodzinnych.

1.3. Największe szanse przy typowaniu kandydatów na funkcję jednego z zastępców przewodniczącego KK dawane są – przez znaczną część delegatów – M[arianowi] Jurczykowi.

Z obserwacji jego zachowania oraz nieoficjalnych wypowiedzi wnioskują [oni], iż właściwie spełnia on na tyle wymogi formalne stawiane w tym względzie przez znaczną część delegatów, jak między innymi stanowczość, nieustępliwość, pryncypialność w działaniu na rzecz związku oraz godną działacza operatywność w rozwiązywaniu trudnych, kłopotliwych spraw, iż o ile przedstawiona zostanie jego kandydatura na to stanowisko, wybór będzie stanowił swego rodzaju proceduralną formalność.

M[arian] Jurczyk w powyższej kwestii nie zajmuje jednoznacznego oficjalnego stanowiska, aczkolwiek w wypowiadanych w tym względzie opiniach podkreśla, iż nie bardzo widzi współpracę z Wałęsą, którego uważa za nazbyt chwiejnego w swych poczynaniach oraz dającego się tym „mocniejszym” wodzić za przysłowiowy nos.

Niezależnie od powyższego mówi się o jeszcze jednym warunku stawianym w tym względzie przez Jurczyka, a mianowicie – korzystanie z możliwości dojazdu do Gdańska oraz zachowanie funkcji przewodniczącego regionu.

1.4. Część delegatów podejmuje próbę wycinkowej oceny personalnej dotychczas ustalonego składu KK, jak i przewidywanych trendów w przedmiocie wysuwanych przez nich koncepcji oraz form i metod pracy związku.

Tego rodzaju próby ocenne KK spowodowane są między innymi przyjętą przez forum zjazdu formułą prezentowania się kandydatów, a co się z tym wiąże – brakiem pełnej znajomości prezentowanych przez nich poglądów oraz, co jest również podkreślane, z uwagi na fakt, iż są to ludzie zupełnie nowi we władzach, niemający większego doświadczenia, a w konsekwencji podatni na różnego rodzaju naciski i wpływy osób trzecich.

Z uwagi na powyższe wśród inspiratorów różnego rodzaju rozgrywek personalnych, jak również taktycznych, mających służyć realizacji własnych celów na bazie związku, wymieniają między innymi K[arola] Modzelewskiego, G[rzegorza] Palkę, Wądołowskiego oraz J[anusza] Onyszkiewicza. Znaczna część delegatów uważa, że nowo wybrane władze ukierunkują działalność związku na „twardy” kurs postępowania wobec rządu, niepozbawiony akcentów kompromisowych w tych przypadkach, kiedy uznają to za niezbędne i konieczne. Z uwagi na powyższe skłonni są przypuszczać, iż niepośledniek zdanie przy podejmowaniu w imieniu związku decyzji mieć będą ci spośród członków KK, którzy w swym działaniu kierują się bezwzględnością i nieuległością wobec rządu, a którzy przedstawiając swój program, jednoznacznie deklarowali się jako zwolennicy zdecydowanej walki z władzą, wymieniając w tym względzie m.in.: Palkę, Modzelewskiego, Tokarczuka, Merkela, Janasa, Jedynaka oraz Rulewskiego.

1.5. Zgodnie z wyrażanymi opiniami przez część delegatów [z] Opola do grona kierowniczego aktywu władz KK, preferującego twardy, radykalny kurs w stosunkach z władzą, należeć będą dwaj nowo wybrani członkowie KK reprezentujący ich region, a mianowicie F[ranciszek] Szelwicki oraz St[anisław] Jałowiecki. Według ich opinii pierwszy z nich jest typem człowieka nieposiadającego własnego zdania i trzeźwości ocennej w przedmiocie zarówno faktów, jak i okoliczności im towarzyszących. Swą aktywność związkową realizuje poprzez totalną negację wszystkiego i wszystkich, którzy mają cokolwiek wspólnego ze Związkiem Radzieckim i w swojej działalności związkowej tonują akcenty antyradzieckie, nadając im charakter bardziej rozsądnych i wyważonych ocen.

1.6. W przedmiocie podejmowanych przez niektórych delegatów prób oceny merytoryczno-organizacyjnej zjazdu niejednokrotnie wypowiadane są opinie dot[yczące] dostrzegalnego w niektórych przypadkach niepanowania Wałęsy tak nad treścią prowadzonych dyskusji oraz zawartych w nich podtekstów, jak również nad panującym na sali obrad bałaganem i chaosem organizacyjnym. W tym względzie mówi się o pewnym załamaniu psychicznym wymienionego, a co za tym idzie – częstym, nieakceptowanym niejednokrotnie przez gremium zjazdu, nonszalanckim zachowaniu się. Jak się podkreśla, wpływ na tego rodzaju postawę Wałęsy ma wyrażane przez delegatów na wpół oficjalne przeświadczenie, że każdą sprawę sporną jest on w stanie załatwić. Jednakże – na co się wskazuje – w przypadkach podjęcia przez niego prób mediacji lub konkretnej decyzji inicjatywa i sposób rozstrzygnięcia jej jest bez mała w każdym przypadku odrzucana większością głosów. W tego rodzaju akcjach torpedujących jego poczynania upatrywana jest między innymi przyczyna powyższego stanu rzeczy.

1.7. W rozmowach kuluarowych wśród części delegatów Regionu Wałbrzyskiego mówi się o mającej miejsce „męskiej” wymianie zdań między Szulcem a Frasyniukiem. Podłożem nieporozumień między wymienionymi miały być wysuwane przez Szulca pod adresem Frasyniuka pretensje z powodu niezbyt uczciwie prowadzonej przez niego kampanii wyborczej, sprowadzającej się do wyszukiwania i nakłaniania delegatów, aby głosowali na niego. W konsekwencji powyższych zdarzeń Szulc nosi się z zamiarem zwołania po powrocie ze zjazdu zebrania, w czasie którego podejmie próbę przekonania członków zarządu o konieczności odłączenia się MKZ wałbrzyskiego w sensie strukturalno-organizacyjnym od Regionu Dolnośląskiego. Poruszając powyższą sprawę, niektórzy delegaci wyrażają pesymizm odnośnie [do] braku zauważalnych korzyści związkowych z tytułu połączenia ich województwa w makroregion z Wrocławiem.

Na bazie wskazanych powyżej nieporozumień część z delegatów zaczęła prowadzić wśród pozostałych akcję agitacyjną na rzecz usunięcia z władz Zarządu Regionu Pilichowskiego, jak również J[erzego] Szulca, któremu przypisuje się m.in. zupełny brak aktywności i koncepcyjnego, rzeczowego przedstawienia na zjeździe programu działania związku opracowanego w regionie. Ponadto pod adresem wymienionego podnoszony jest zarzut braku operatywności w czasie wyborów do władz KK, czego konsekwencją jest niewybranie żadnego z ich delegatów do wyżej wymienionych władz.

1.8. Podobna w swej wymowie, choć mająca różne źródła przyczynowe, jest dyskutowana wśród delegatów Regionu Radomskiego ocena dot[ycząca] uzyskanych efektów na bazie wprowadzonych z ich regionu członków do składu kierownictwa KK. W większości wyrażają [oni] zadowolenie z faktu znalezienia się we władzach KK jednego z delegatów ich regionu, tj. Króla. Natomiast ogólnie stwierdza się, iż dobrze się stało, że przepadł w wyborach drugi z ich kandydatów – Karnik¹, któremu Sobieraj (przewodniczący ZR) zapowiada rozliczenie po przyjeździe ze zjazdu. Powodem wysuwanych przez Sobieraja pod adresem wymienionego zarzutów jest – ich zdaniem – nie w pełni zachowana lojalność wobec pozostałych delegatów regionu oraz prowadzenie zakulisowych zabiegów mających ułatwić mu wejście do KK.

Dalszą konsekwencją powstałych zadrażnień – jak się przewiduje – będzie zainicjowanie przez Sobieraja na forum zarządu akcji mającej zdyskredytować, a w konsekwencji odsunąć od władz zarządu ludzi powiązanych z KIK, w tym Stępniową², Rejczaka oraz Karnika. Argumentem mogącym ułatwić zrealizowanie tego zamiaru może się okazać – zdaniem części delegatów – wysunięcie pod ich adresem zastrzeżeń mających potwierdzenie w ich działalności, [że] prowadzą do rozbijania związku poprzez preferowanie nieodpowiedzialnej polityki noszącej znamiona „rozrabiactwa” oraz „hazardu”.

1.9. Wśród znacznej części delegatów Regionu Dolnośląskiego panuje przekonanie, iż przegranie przez Lenkiewicza walki wyborczej o wejście do KK w znaczny sposób wzmocniło już i tak w miarę mocną pozycję K[arola] Modzelewskiego, tak w regionie, jak i we władzach krajowych związku. Wybór Lenkiewicza do władz KK, ich zdaniem, stanowiłby skuteczną i niepożądaną przez K[arola] Modzelewskiego przeciwwagę dla jego poczynań i kierunkowych działań na forum związku.

1.10. W trakcie odbywających się wyborów do KK znaczną aktywność w przedmiocie prowadzonej agitacji personalnej na rzecz kandydatów – byłych członków KOR, jak i sympatyzujących z tą organizacją przejawiał J[acek] Kuroń. Praktyczna realizacja tej akcji ujawniła się poprzez dostarczanie niektórym delegatom sporządzonych przez siebie list kandydatów, na rzecz których zalecał [on] prowadzenie akcji popierającej wśród delegatów z ich regionu, jak również docieranie do delegatów z innych regionów.

Wg oceny delegatów celem Kuronia miało być maksymalne wprowadzenie do władz KK delegatów o odpowiednim kształcie ideologicznym i prezentujących wygodne dla niego stanowisko w kwestii odnoszącej się do kierunków, form i metod pracy związku. Sporządzone przez niego listy zawierały ponadto wykaz delegatów, którzy zgodnie z jego życzeniem mieli być skreślani, a co za tym idzie – pozbawiani szansy wejścia do KK.

II. Z dotychczasowego przebiegu wyborów do władz związku oprócz wyżej wymienionych głosów i odczuć delegatów zjazdu na podkreślenie zasługuje ocena wyborów, jaką w gronie najbliższych sobie osób zapowiedział L[ech] Wałęsa.

Uważa on, że w wyborach do KK nie przeszli delegaci, z którymi mógłby kierować ruchem. Jego zdaniem na zaistniałą sytuację decydujący wpływ miała działalność Kuronia i powiązanych z nim osób. Stwierdził też, że jeżeli nie przejdzie w wyborach zaproponowane przez niego prezydium, to kierownictwo związku poda się do dymisji.

Innym tematem, który poruszany jest wśród ścisłego kierownictwa związku, jest osoba, a szczególnie pochodzenie Geremka. Wg głoszonych opinii jest to osoba, którą ktoś kieruje. Na potwierdzenie tych spekulacji wysuwana jest hipoteza, że w okresie tzw. stalinowskim wyjechał on do Francji. Po powrocie do kraju wstępuje do PZPR.

Jest również jedną z osób, które podpisały list tzw. czternastu. Między innymi wśród nazwisk, które podpisały wymieniony list, widnieje podpis Ochaba³.

W głoszonych opiniach mówi się, że list ten podpisali Polacy, ale przede wszystkim żydowscy komuniści. Jeśli chodzi o postać Geremka, to uważa się, że jego wystąpienie z PZPR było podyktowane tym, by w „Solidarności” mógł zająć eksponowane stanowisko, jak również tym, by jego działalność w związku nie była łączona z działalnością w partii. Na tej podstawie w głoszonych opiniach przeważa pogląd, że jest on dzieckiem żydowskim wychowanym przez Polaków, a obecnie sterowanym działaczem „Solidarności” przez „Wschód” lub przez „Zachód”.

III. W wyniku przeprowadzonych wyborów spośród wytypowanych kandydatów do KKP NSZZ „Solidarność” zostały wybrane osoby związane w przeszłości i obecnie z działalnością w PZPR, SD i ZSL, jak również przynależące do nielegalnych organizacji i ugrupowań politycznych.

Ich skład przedstawia się następująco:

3.1. Na 8 członków PZPR wszedł jeden – Lis (w szóstej turze głosowania).

3.2. Na 20 byłych członków PZPR weszły 3 osoby (Modzelewski, Kwieciński – J[elenia] Góra, który przeszedł w pierwszej turze, oraz S[eweryn] Jaworski, który przeszedł w piątej turze).

3.3. Na dwóch kandydujących członków SD nie wszedł żaden. Nie wszedł również jeden były członek SD.

3.4. Na siedmiu byłych członków ZMP weszły 4 osoby. Odpadły 3 osoby, wśród których były dwie osoby o byłej lub obecnej przynależności do PZPR.

3.5. Na 3 kandydatów (w tym 1 były) członków ZSL w skład KK nie wszedł żaden.

3.6. Na 6 kandydatów – członków organizacji młodzieżowej weszły 2 osoby.

3.7. Na 3 kandydujących członków KPN wszedł tylko 1 – Łużny.

3.8. Na 5 kandydujących członków KIK weszło 2.

Na 178 kandydatów do KK weszło 69 osób.

IV. Zakończone wybory do KK nasuwają pewną refleksję dot[yczącą] jej składu osobowego. We wcześniej przekazywanych meldunkach informowaliśmy o tym, że z list kandydatów na członków KK wybierający skreślili osoby, które w czasie prezentacji kandydatów określały swoją przynależność do PZPR, sympatię do KSS „KOR”, KPN czy innej organizacji społeczno-politycznej. Jednakże przeprowadzona akcja propagandowa, jak też z racji wkładu pracy, np. nad programem związku, bądź wzmożona aktywność w okresie zjazdu spowodowały, że do władz „Solidarności” weszły osoby związane z KSS „KOR” (J[anusz] Onyszkiewicz, A[ndrzej] Gwiazda, H[enryk] Wujec, L[ech] Dymarski). Inny element, który warto zasygnalizować, to niechęć delegatów do wyników prac ekspertów, wyrażona między innymi w skreślaniu ich z list wyborczych oraz przez wytworzenie się pewnego nurtu antyinteligenckiego na zjeździe. Dowodem na powyższe stwierdzenie może być wybór J[ana] Łużnego (Region Śląsko-Dąbrowski), który z racji swego niskiego wykształcenia i relatywnego poziomu umysłowego jest obecnie przedmiotem kpin ze strony delegatów z cenzusem inteligenckim. Podobne uwagi wyrażane są w stosunku do „domorosłych ekspertów”, np. z Regionu Łódzkiego – Palki, Seweryńskiego, Kowalewskiegol, czy też, uważanego za wyjątkowego ignoranta, przedstawiciela Pomorza Zachodniego – Prandeckiego, którzy usiłują zastąpić docenta Geremka czy doktora Bugaja.

V. Oceniając szanse poszczególnych kandydatów, należy przypuszczać, iż skład osobowy Prezydium KKP wyłoniony zostanie z [grona] następujących osób:

1. Jurczyk – Szczecin,

2. Wądołowski – Szczecin,

3. Rozwalak – Poznań,

4. Gwiazda – Gdańsk,

5. Naszkowski – Piła,

6. Modzelewski – Wrocław,

7. Frasyniuk – Wrocław,

8. Waliszewski – [Region] Śląsko-Dąbrowski,

9. Bujak – Mazowsze,

10. Kosmowski – Bielsko-Biała,

11. Kopaczewski – Rzeszów,

12. Krupiński – Olsztyn,

13. Palka – Łódź,

14. Rulewski – Bydgoszcz,

15. Sikora – Kraków,

16. Jedynak – [Region] Śląsko-Dąbrowski,

17. Kropiwnicki – Łódź,

18. Merkel – Gdańsk,

19. Kocjan – Szczecin,

20. Onyszkiewicz – Mazowsze,

a21. Lis – Gdańska.

Na w[i]ceprzewodniczących są typowani:

1. Bujak,

2. Modzelewski,

3. Wądołowski,

4. Naszkowski,

5. Waliszewski,

a6. Jurczyka.

Z dotychczasowej oceny wynika, że sekretarzy należy upatrywać spośród Geremka oraz Nowaka.

VI. Konflikt wokół podwyżki cen wyrobów tytoniowych.

Na tle wprowadzonej podwyżki cen na wyroby tytoniowe wśród uczestników zjazdu nadal występuje nastrój niezadowolenia skierowany pod adresem rządu. Odzwierciedleniem niezadowolenia są wystąpienia poszczególnych delegatów na forum zjazdowym, w których domagają się [oni] od zjazdu zajęcia jednoznacznego stanowiska w sprawie zaistniałej podwyżki cen.

Powyższe wystąpienia doprowadziły do dwudniowej dyskusji nad zatwierdzeniem uchwały wg projektu wysuniętego i opracowanego przez K[arola] Modzelewskiego. Według części dyskutantów zatwierdzony projekt uchwały wykorzystany zostanie przez związek do stworzenia warunków dla sprawowania przez „Solidarność” kontroli nad rozdziałem artykułów spożywczych oraz stworzy sprzyjające warunki do powstania samorządu pracowniczego opartego o projekt „sieci” w zakładach pracy i samorządu terytorialnego w miastach i gminach. Zapowiedziany strajk ostrzegawczy zdaniem delegatów zjazdu skłoni rząd do podjęcia rozmów ze związkami na tematy dotyczące zmiany cen artykułów spożywczych i przemysłowych. Atutem związku w tej sprawie jest zapowiedziane zorganizowanie strajku generalnego.

Uczestnicy zjazdu wyrażają opinię, iż wprowadzenie podwyżki cen na papierosy miało na celu zakłócenie obrad, co przyniosło częściowo efekt w postaci przedłużenia się zjazdu. Delegaci wyrażają [też] opinię, że pomimo deklaracji odnowy głoszonej przez czynniki rządowe stwierdzono brak z ich strony prowadzenia konsultacji projektów proponowanych zmian cen ze związkiem.

Według tych ocen władze administracyjne dopuszczają do stosowania ukrytych podwyżek cen, np. w spółdzielczości pracy i rzemiośle.

Fakty stosowania podwyżki cen oraz brak odpowiedniej rekompensaty uważany jest za drenaż finansowy. Tego rodzaju decyzje wywołują napięcia wśród załóg zakładów pracy, co wyrażane jest między innymi w ogłaszaniu gotowości strajkowej.

VII. Działalność nielegalnych partii i ugrupowań politycznych w czasie obrad drugiej tury zjazdu.

7.1. Wśród części delegatów komentowana jest sprawa powołania grupy „odnowicieli”, na czele której stanęli prof. Lipiński oraz redaktor „Tygodnika Powszechnego” Turowicz. Wśród części delegatów wywodzących się z byłego KOR kolportowana jest deklaracja ideowa, projekt statutu oraz informacja o posiedzeniu komitetu założycielskiego. Kolportowane są również adresy kontaktowe wymienionej organizacji.

7.2. Z wypowiedzi innej grupy uczestniczącej w zjeździe wynika między innymi, że J[acek] Kuroń w swojej działalności „spasował”, a jego obecność na zjeździe jest mało widoczna. Wśród delegatów krążą opinie, że KOR poszedł na układy z rządem, czego potwierdzeniem jest brak ataku ze strony władz administracyjnych na działaczy KOR, jak również brak zauważalnych działań korowców na rzecz ruchu związkowego i problemów ludzi pracy.

W prowadzonych dyskusjach wśród części delegatów wyrażana jest opinia, że w ostatnich dniach zjazdu działacze KOR nie dopuszczają, aby informacje dot[yczące] KPN pojawiały się na łamach wydawnictw zjazdowych. W tym celu prowadzona jest kontrola sprzedawanych publikacji i wydawnictw sygnowanych przez wydawnictwa regionalne, jak również usuwają [oni] z handlu znaczki i plakietki KPN.

VIII. W nawiązaniu do informacji nr 47, dot[yczącej] założenia agendy zagranicznej „Solidarności” w Nowym Jorku przez Z[ygmunta] Przetakiewicza, informujemy, że jak wynika z krążących opinii wśród delegatów, Przetakiewicz utrzymuje stałą łączność teleksową ze Zbigniewem Pilachowskim⁴, a podczas jego nieobecności – z Katarzyną Wojciechowską⁵. Wyrażane są opinie, że ze Stanów Zjednoczonych poprzez Przetakiewicza do Polski mają nadchodzić znaczne ilości dolarów jako dary Polonii amerykańskiej dla NSZZ „Solidarność”. Niewyjaśniona jest sprawa, co dzieje się z wym[ienionymi] pieniędzmi. Istnieją przypuszczenia, że przeznacza się je na finansowanie BIPS, pod którego szyldem działać ma oficyna wydawnicza NOW-a. Oficyna ta czyni aktualnie starania o uzyskanie koncesji na działalność wydawniczą. Wnioskować należy, że nowe wcielenie wymienionej oficyny będzie „chronione” przez „Solidarność”.

IX. Problematyka dot[ycząca] opracowania programu działania „Solidarności” w dalszym ciągu jest przedmiotem wielu rozmów, dyskusji i spekulacji.

Niektórzy delegaci, komentując opracowany przez zespół pracujący pod kierownictwem prof. Geremka program, oceniają, że jest on poprawiony w stosunku do pierwotnej wersji jedynie pod względem redakcyjnym, nie zaś merytorycznym, mimo że wielu mówców dyskutantów wnosiło do przedłożonej wersji programu zmiany i poprawki.

W wypowiedziach części delegatów ze środowiska robotniczego dot[yczących] obecnej wersji programu padają stwierdzenia, że w poprzednim brzmieniu tezy programowe były niezrozumiałe dla przeciętnego delegata, natomiast nowy tekst uchwały dostarczony delegatom pozwala zrozumieć zamieszczone tam myśli i sformułowania.

Część delegatów, oceniając nową wersję programu, wyraża opinię, że nowy wariant nazwać można nie programem związku, lecz programem partii politycznej, która usiłuje przejąć władzę.

Wzrost radykalizacji nastrojów delegatów, znajdujący swój wyraz w preferowaniu i aplauzie dla tzw. twardego kursu prezentowanego podczas wystąpień na forum zjazdu, jest skrzętnie wykorzystywany przez osoby znane z radykalnych i wręcz wrogich socjalizmowi poglądów. Przejawia się to w zgłaszaniu do zatwierdzenia przez zebranych projektów różnego rodzaju uchwał dot[yczących] wszystkich dziedzin życia politycznego i gospodarczego – od sprawy podwyżki cen i reformy gospodarczej do zmiany ordynacji wyborczej do sejmu i rad narodowych.

Między innymi delegaci przedstawili do dyskusji następujące projekty uchwał:

– delegat z Regionu Gdańskiego przedstawił propozycję „zablokowania” portów Gdańska i Gdyni celem zapewnienia kontroli eksportu produktów żywnościowych oraz rozliczenia wpływów dewizowych za ten eksport;

– delegat [z] Regionu Toruńskiego złożył do Komisji Uchwał i Wniosków projekty dot[yczące]:

a) zniesienia kary śmierci,

b) ukarania winnych zaistniałego kryzysu gospodarczego,

c) niezawisłości sędziów,

d) o mniejszości narodowej,

e) ochrony środowiska naturalnego;

– z rozmów kuluarowych prowadzonych przez delegatów Mazowsza wynika, iż mają [oni] przygotowany projekt uchwały w sprawie zastosowanych represji wobec pracowników wydawnictwa NOW-a;

– do Komisji Uchwał i Wniosków wpłynął także wniosek o opracowanie uchwały w sprawie więźniów politycznych, dot[yczący] zwłaszcza L[eszka] Moczulskiego i braci Kowalczyków⁶.

Ponadto komisja ta opracowuje projekt uchwały o stosunku NSZZ „Solidarność” do Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.

W dyskusjach prowadzonych przez delegatów i uczestników zjazdu na uwagę zasługują m.in. tematy:

– z uzyskanej informacji wynika, że redaktor naczelny biuletynu Regionu Toruńskiego „Wolne Słowo” W[iesław] Cichoń otrzymał od delegatów z Regionu Mazowsze – mieszkańców Siedlec – oryginalny, wypełniony już druk – zamówienie na inwigilację korespondencji stosowaną przez wydz[iały] „W”. W[iesław] Cichoń zamierza po powrocie ze zjazdu opublikować ten dokument w „Wolnym Słowie”;

– wśród części delegatów uważa się, że Iwanów z Torunia i Lenkiewicz z Wrocławia byli prowokatorami nasłanymi przez SB. Mówi się też, że na sali wśród delegatów jest około 40 osób z SB lub osób z nią związanych. W niektórych kręgach delegatów o radykalnych poglądach wyraża się przekonanie, że w razie konfliktu „Solidarność” poradzi sobie z MO, trudniej jednak będzie „dobrać się” do SB, gdyż nie wiadomo, co oni zamierzają;

– członkowie Komitetu Założycielskiego ZZ FMO zwrócili się z prośbą do L[echa] Wałęsy o przyjęcie ich na rozmowę. Wałęsa poinformował ich, że zapewni im wszelką pomoc, jednak nie wyraził zgody na dłuższą z nimi rozmowę;

– w rozważaniach prowadzonych wśród delegatów dot[yczących] wyborów, m.in. z wypowiedzi, jaką zaprezentował Lityński, można wnioskować, że jest on przewidziany, by odegrać poważną rolę w przyszłych wyborach na kolejnym zjeździe.

[…]ł

Naczelnik Wydz[iału] III „A”

KW MO w Gdańsku

(–) ppłk mgr Jan Ciechanowicz

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 27, k. 455–475, oryginał, mps.

a–a Wpisano odręcznie.

b W lewym górnym rogu pieczątka z godłem Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej, 80-819 w Gdańsku. Pominięto liczbę dziennika.

c W oryginale Hadrona. Adam Hadrawa (1913–1989) – inżynier; emerytowany pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Państwowe Zakłady Lotnicze „Świdnik”; 1952–1953 zarejestrowany jako TW ps. „Marian”; prowadzony przez Referat Wojskowy przy WSK PZL w Świdniku/Wydział IX WUBP w Lublinie; materiały zarchiwizowano pod sygn. I-4334. Zob. AIPN Lu, 003/2439, Teczka personalna TW ps. „Marian”.

d W oryginale Barańskiej.

e W oryginale Poroski.

f–f W oryginale K. Abgarowina.

g W oryginale A.

h W oryginale J. Sławomir Jarecki (ur. 1950 r.) – inżynier mechanik; kontroler jakości w Fabryce Przekładni Samochodowych „Polmo” w Łodzi; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; przewodniczący Tymczasowej Grupy Koordynacyjnej Przemysłu Motoryzacyjnego; od 23 X 1981 r. na emigracji w Australii.

i W oryginale Asiołnyk. Aleksander Aniołczyk (1946–2011) – konstruktor; pracownik Fabryki Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej „Elta” w Łodzi; sekretarz KZ NSZZ „Solidarność”; członek ZR Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”; 13 XII 1981 r. – 16 X 1982 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Sieradzu i Łowiczu; członek podziemnej Regionalnej Komisji Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność”; 1981–1985 oraz 1987–1989 rozpracowywany przez Wydział III „A”/V w Łodzi w ramach KE krypt. „Alex”/„Alek”. Zob. http://www.43bis.media.pl/archiwum,03516.html (dostęp 18 XI 2018 r.).

j Pominięto wykaz kolportowanych wydawnictw niezależnych.

k W oryginale niepośrednie.

1 Ryszard Karnik (ur. 1944 r.) – tokarz; pracownik spółdzielni „Spoiwo” w Radomiu; przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”; delegat na I KZD w Gdańsku; 23 XII 1981 r. zarejestrowany przez Wydział III „A” KW MO w Radomiu pod nr. 7872 jako TW ps. „Grudzień”; 8 III 1988 r. materiały zarchiwizowano pod sygn. I-4201. Zob. AIPN Ra, 006/1908, t. 1–2, Teczki personalna i pracy TW ps. „Grudzień”.

2 Brak bliższych danych.

3 Jest to pogłoska mająca dyskredytować Bronisława Geremka wśród delegatów. Listu 14 z 1976 r. przeciwko represjom wymierzonym w uczestników wydarzeń z czerwca 1976 r. nie sygnowali ani Geremek, ani Edward Ochab. Edward Ochab (1906–1989) – działacz komunistyczny; w 1956 r. I sekretarz KC PZPR; 1964–1968 przewodniczący Rady Państwa; poseł na Sejm PRL I–IV kadencji.

l W oryginale Kowalskiego.

4 Zbigniew Pilachowski (ur. 1958 r.) – dziennikarz; członek NZS; 1980–1981 redaktor i kolporter pisma NZS UG „Reduta”; w 1981 r. sekretarz ds. organizacyjnych redakcji BIPS; koordynator ds. obiegu informacji podczas I KZD w Gdańsku; 13 XII 1981 r. – 23 VII 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku; 1986–1989 dystrybutor kaset wideo z filmami religijnymi i drugiego obiegu; 1990–1991 specjalista ds. reklamy w „Gazecie Gdańskiej”; 1991–1995 zastępca dyrektora Telewizyjnej Agencji Informacyjnej. Zob. http://www.encysol.pl/wiki/Zbigniew_Pilachowski (dostęp 18 V 2018 r.).

5 Katarzyna Wojciechowska – dziennikarka; w 1981 r. współpracowniczka redakcji BIPS; sekretarka w Duszpasterskim Ośrodku Dokumentacji i Rozpowszechniania „Video” w Gdańsku, powołanym 10 XII 1983 r. przez Radę Prowincjonalną Księży Pallotynów. Zob. http://kultura-niezalezna.pl/rkn/film-niezalezny/8575,FILM-NIEZALEZNY.html?poz=2 (dostęp 9 I 2019 r.).

ł Pominięto fragment, którego treść pokrywa się z meldunkiem nr 74 z 9 X 1981 r. Zob. dokument nr 219 – AIPN Gd, 003/166, t. 21, k. 431–432.

6 Chodzi o Jerzego (ur. 1942 r.) i Ryszarda (1937–2017) Kowalczyków. W nocy z 5 na 6 X 1971 r. Jerzy Kowalczyk podłożył materiał wybuchowy pod aulę WSP w Opolu, w której miała się odbyć akademia ku czci MO i SB; 8 IX 1972 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Opolu na karę śmierci, a jego brat Ryszard – na 25 lat więzienia. W wyniku licznych protestów w 1973 r. Rada Państwa PRL zamieniła karę śmierci na 25 lat więzienia. Do dziś nie nastąpiła pełna rehabilitacja braci Kowalczyków. Zob. J. Wegner, Bez świadków obrony. Historia Jerzego i Ryszarda Kowalczyków, Kraków 2008.

Nr 223

Bdm – Zarys programu NSZZ „Solidarność” opracowanego przez Komisję Programową I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Zarys przyszłego programu „Solidarności”

Komisja Programowa Zjazdu zredagowała tezy programowe o następującym brzmieniu:

1. Domagamy się wprowadzenia reformy samorządowej i demokratycznej na wszelkich szczeblach zarządzania społeczno-gospodarczego, która skojarzy plan, samorząd i rynek.

2. Obrona poziomu życia ludzi pracy wymaga zbiorowego przeciwdziałania spadkowi produkcji.

3. Nadchodząca zima wymaga energicznych działań doraźnych – związek ogłasza stan gotowości dla ludzi dobrej woli.

4. Związek wyrazi zgodę na stopniowe przywracanie równowagi rynkowej tylko w ramach programu antykryzysowego i bezwzględnej ochrony najsłabszych grup ludności.

5. Pamiętając o wszystkich, związek otoczy szczególną opieką najbiedniejszych.

6. Musi być respektowane prawo do pracy, a system płac należy zreformować.

7. Zaopatrzenie w żywność jest dziś sprawą najważniejszą, kartki muszą mieć pełne pokrycie, dystrybucja musi być poddana społecznej kontroli.

8. Walka z kryzysem i reforma ekonomiczna muszą być realizowane pod społecznym nadzorem.

9. Związek dąży do skierowania rozbudzonej w proteście społecznym inicjatywy na rzecz zaspokojenia potrzeb najbliższego otoczenia.

10. Związek podejmie działania przeciwko niesprawiedliwym nierównościom oraz nienależnym przywilejom.

11. Związek broni prawa rodziny do zaspokajania podstawowych potrzeb i rozwoju w poczuciu bezpieczeństwa.

12. Związek broni praw osób starszych i niepełnosprawnych.

13. Związek egzekwuje prawo pracownika do pracy bezpiecznej i nieszkodliwej dla zdrowia.

14. Ochrona zdrowia jest obszarem szczególnego zainteresowania związku wobec biologicznego zagrożenia narodu.

15. Związek walczy o skuteczną ochronę środowiska naturalnego człowieka.

16. Związek uznaje prawo do własnego mieszkania za jedno z podstawowych praw człowieka i uczestniczy w kształtowaniu prawidłowej polityki mieszkaniowej.

17. Związek ma współtworzyć i uczestniczyć w kulturze oraz dążyć do zapewnienia każdemu pracownikowi niezbędnej ilości czasu wolnego i możliwości jego wykorzystania.

18. Pluralizm światopoglądowy, społeczny, polityczny i kulturalny powinien być podstawą demokracji w samorządnej Rzeczypospolitej.

19. Samorząd pracowniczy jest podstawowym składnikiem samorządnej Rzeczypospolitej.

20. Samodzielne prawnie, organizacyjnie i majątkowo samorządy terytorialne muszą być rzeczywistą reprezentacją społeczności lokalnej.

21. Rozwój samorządności wymaga utworzenia w sejmie drugiej izby, o charakterze społeczno-gospodarczym.

22. System prawny musi gwarantować wolności obywatelskie oraz powszechną równość wobec prawa.

23. Sądownictwo musi być niezawisłe, a aparat ścigania poddany społecznej kontroli.

24. Nikt nie może być prześladowany za przekonania ani zmuszany do działań niezgodnych z sumieniem.

25. Osoby winne przestępstw przeciwko społeczeństwu muszą ponieść pełną odpowiedzialność.

26. Kultura i oświata są sprawami całego społeczeństwa, należy im się pomoc i opieka ze strony związku.

27. Związek będzie popierał i chronił wszelkie niezależne od państwa poczynania zmierzające do samorządności w kulturze i edukacji narodowej.

28. Prawda o naszej przeszłości i teraźniejszości jest podstawą świadomości i tożsamości narodowej.

29. Środki masowego przekazu muszą być wiarygodne, samorządne i poddane społecznej kontroli.

30. Członkowie naszego związku mają prawo nieskrępowanego wyrażania opinii i woli oraz swobodnego organizowania się dla realizacji wspólnych celów.

31. Decyzje i działania wszystkich instancji związkowych winny opierać się na rzetelnej znajomości opinii i woli wszystkich członków związku.

32. Podstawowym sposobem realizacji pracowniczych i obywatelskich interesów członków związku są uzgodnienia i porozumienia, a gdy one zawiodą – akcje protestacyjne.

33. Kontrola i krytyka instancji związkowych to prawo i obowiązek każdego członka związku.

34. „Solidarność” domaga się nowego porozumienia społecznego.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 179–180, oryginał, mps.

Nr 224

Bdm – Tezy i wnioski sformułowane przez władze PZPR po zakończeniu I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

Towarzysze!

Analiza dotychczasowego rozwoju sytuacji wewnętrznej kraju, jak i związanych z nią ściśle uwarunkowań zewnętrznych, a także możliwe w tej chwili prognozy dalszego biegu wydarzeń uzasadniają tezę, iż polityczne rozwiązanie obecnej sytuacji kryzysowej staje się niemożliwe.

Za realnością tej tezy przemawiają następujące fakty:

– dalsze zaostrzenie sytuacji społeczno-politycznej w kraju związane z odrzuceniem przez kierownictwo „Solidarności” linii porozumienia proklamowanej przez IX Nadzwyczajny Zjazd PZPR. Pierwsza tura zjazdu „Solidarności” udowodniła, że związek ten nie chce współpracować z rządem w celu wyprowadzenia kraju z kryzysu gospodarczego. Co więcej, „Solidarność” określiła się jako ruch społeczny, jako jedyna siła zdolna do realizacji tego zadania;

– zjazd „Solidarności” przejął program antysocjalistycznej opozycji, której liczni przedstawiciele nadawali ton obradom i uchwałom zjazdu;

– uchwała o samorządzie pracowniczym, ultymatywna zapowiedź referendum i bojkotu ustawy w tej sprawie jest wyzwaniem rzuconym sejmowi. Dopuszczenie do realizacji tych inicjatyw przeciwstawi znaczną część społeczeństwa władzom i ma być sprawdzianem ilościowym dla „Solidarności” przed przyszłymi wyborami;

– „Solidarność” zapowiedziała opracowanie projektu nowej ordynacji wyborczej do sejmu i rad narodowych, która to inicjatywa pozbawić ma partię większości w sejmie;

– „Solidarność” nie wyklucza możliwości konfrontacji jako środka swego działania. Mamy informacje, że się do takiej możliwości przygotowuje, między innymi przez powoływanie utajnionych struktur, przygotowanie siedzib na terenie dużych zakładów przemysłowych, systemu łączności radiowej i nasłuchu radiostacji MO;

– „Solidarność” przystąpiła do organizowania własnej sieci radiowo-telewizyjnej oraz budowy kanałów łączności z krajami kapitalistycznymi;

– odnotowujemy narastającą wciąż pomoc finansową, techniczną, organizacyjno-inspiratorską ze strony ośrodków wywiadowczych i antykomunistycznych na Zachodzie, np. baza poligraficzna, sprzęt radiowy, telewizyjny i filmowy, szkolenie poligrafów, wymiana delegacji;

– społeczeństwa bratnich krajów socjalistycznych z wielkim oburzeniem zareagowały na poczynania przywódców „Solidarności”. W ZSRR, Czechosłowacji, Bułgarii odbywają się wiece, na których załogi zakładów pracy wyrażają zaniepokojenie rozwojem sytuacji w Polsce i podejmują rezolucje protestujące przeciwko uchwałom zjazdu „Solidarności”, zwłaszcza przeciwko „Posłaniu do narodów Europy Wschodniej”¹, traktując je jako jawną, bezprawną, niczym nieuzasadnioną ingerencję w wewnętrzne sprawy tych państw. Według posiadanego, potwierdzonego rozpoznania apel ma być sondą stanowiska radzieckiego – czy będzie interwencja? Jeśli nie – to po 2 miesiącach przyspieszą realizację przejmowania władzy;

– trwa nacisk na ograniczenie, a nawet eliminowanie sektora socjalistycznego w rolnictwie;

– rozszerza się wpływ „Solidarności” na środowiska pozazwiązkowe, na przykład MSW, MON, studenci, młodzież szkolna, harcerze. Uczestników zjazdu poinformowano, że przedstawiciele „Solidarności” pośredniczą w rozmowach z władzami w sprawie Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, którego działaczy zwolniono z pracy pod zarzutem nielegalnych działań. Próbują również forsować tezę o „dobrych” i „złych” milicjantach – takie myśli zawierało wystąpienie Wałęsy 13 września w Gnieźnie;

– postępuje proces rozkładu aparatu administracyjnego, który jest coraz bardziej opanowywany przez „Solidarność” lub sterroryzowany i nie wypełnia funkcji, do których został powołany, np. PR i TV, sądownictwo, PAN, Ministerstwo Rolnictwa, GUS, niektóre redakcje, naczelnicy gmin. Występują silne naciski na posłów i radnych w kierunku realizowania przez nich postulatów „Solidarności”;

– narasta zjawisko bierności i bezwładu wśród członków partii i całych organizacji partyjnych w wielu zakładach i instytucjach;

– pogłębiają się zjawiska mające wpływ na szerzenie się atmosfery bezprawia i społecznego rozwydrzenia, arogancji wobec przedstawicieli władzy i nasilanie [się] tendencji anarchistycznych. Świadczy o tym wzrost zbiorowych naruszeń porządku publicznego, głodówki i bunty w zakładach karnych, uprowadzanie samolotów oraz wzrost przestępczości kryminalnej;

– wszystkie wymienione fakty powodują wzrost napięcia społecznego i paraliżują przedsięwzięcia rządu zmierzające do wyciągnięcia kraju z kryzysu gospodarczego. Jednocześnie przeciwnik obarcza rząd i partię odpowiedzialnością za nieudolność.

Argumenty przemawiające za zdecydowanym, konfrontacyjnym rozwiązaniem sytuacji kryzysowej:

– zjazd „Solidarności” nie był rzeczywistym obrazem opinii szerokich rzesz członkowskich tego związku, a[le] jedynie grupy jego liderów, którym udało się narzucić delegatom wrogie poglądy;

– jawna antysocjalistyczna wymowa zjazdu doprowadziła do zarysowującej się polaryzacji opinii na temat „Solidarności”, jej działań i metod;

– niektóre uchwały zjazdu spotkały się z negatywną oceną wielu środowisk społecznych, np. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej” spotkało się z dezaprobatą środowisk inteligenckich, kościelnych, a także robotniczych;

– badania socjologiczne prowadzone przez członków „Solidarności” wykazują, iż w społeczeństwie zwiększa się niezadowolenie z braku widocznych pozytywnych skutków dotychczasowych działań związku, że następuje rozluźnienie więzi pomiędzy kierownictwem a szeregowymi związkowcami. Należy sądzić, że obrady zjazdu pogłębiły te tendencje;

– znaczna część społeczeństwa zmęczona jest trudnymi warunkami życia, pogłębianymi dodatkowo przez zjawiska anarchii, i skłonna jest poprzeć zdecydowane działania zmierzające do zaprowadzenia ładu i porządku, widząc w tym możliwość szybszego wyjścia z kryzysu ekonomicznego;

– kraje zachodnie odmawiają udzielania dalszej pomocy kredytowej w sytuacji niestabilnej władzy i pogłębiającej się anarchii;

– zdecydowane działania wpłyną w sposób istotny ana aktywizacjęa członków partii, przedstawicieli administracji paraliżowanych dotąd działalnością naszych przeciwników;

– sytuacja w aparacie bezpieczeństwa publicznego i [w] wojsku jest w tej chwili korzystna.

Możliwe ujemne skutki zdecydowanego, konfrontacyjnego rozwiązania sytuacji kryzysowej:

– możliwość licznych strajków o charakterze okupacyjnym, zwłaszcza w dużych zakładach produkcyjnych, szczególnie w aglomeracjach przemysłowych;

– część kierownictwa „Solidarności” i aktywu ugrupowań antysocjalistycznych może schronić się w wielkich zakładach pracy i kierować akcją protestacyjną;

– mogą wystąpić dosyć liczne akcje sabotaży, kierowanych głównie na unieruchomienie transportu, łączności i energetyki;

– należy się liczyć z manifestacjami ulicznymi, a nawet atakami na określone obiekty;

– moralny wydźwięk konfliktu, zwłaszcza w przypadku śmiertelnych ofiar, może pozostawić niekorzystne ślady w świadomości społecznej.

Proszę towarzyszy, chcę uzupełnić, że powodzenie akcji wymaga właściwego przygotowania polityczno-propagandowego, a tuż po jej wprowadzeniu przedstawienia społeczeństwu zwięzłego, czytelnego planu rozwiązania najpilniejszych trudności nękających społeczeństwo, z natychmiastowym wprowadzeniem go w życie.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 9, k. 88–93, oryginał, mps.

1 Właśc. „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

a–a W oryginale na aktywizację aktywu.

Nr 225

1981 listopad 26, Warszawa – Wniosek zastępcy naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW płk. Józefa Sasina o zakończenie sprawy obiektowej krypt. „Debata”

ZatwierdzamaWarszawa, dnia 26 XI 1981 r.

Tajne

Wniosek o zakończenie sprawy obiektowej krypt. „Debata”, nr 66477, dot[yczącej] I KZD NSZZ „Solidarność”

Streszczenie zebranych materiałów:

Sprawę obiektową krypt. „Debata” założono dn[ia] 3 IX 1981 r. celem zaplanowania i realizacji działań operacyjnych i polityczno-operacyjnych ograniczających negatywny wpływ zjazdu na rozwój sytuacji w kraju oraz wpływ na jego przebieg i dalszą działalność związku ze strony ugrupowań antyustrojowych.

W okresie poprzedzającym i w czasie trwania zjazdu realizowano szereg działań specjalnych zapobiegających celom dążeń ekstremy w „Solidarności”. Poza tym podczas obrad zjazdu za pośrednictwem osobowych źródeł informacji oddziaływano na nastroje delegatów, przeciwdziałano szeregowi negatywnych inicjatyw. Zasługą naszych działań operacyjnych jest m.in. fakt korzystnego rezultatu głosowania w kwestii zapisu w statucie dot[yczącego] roli PZPR, wyników wyborów do Prezydium KK i na funkcję przewodniczącego związku, jak też pogłębienia różnic poglądów między delegatami i wyraźnego zarysowania się podziału na dwa nurty: ekstremalny i robotniczy. Bliższe szczegóły dot[yczące] realizacji sprawy obiektowej zawarte są w analizie (cz[ęść] II, s. 32–56).

Powód zakończenia (zaniechania):

Sprawa obiektowa krypt. „Debata” dotyczyła realizacji działań operacyjnych w okresie poprzedzającym i w czasie trwania I KZD NSZZ „Solidarność”. W związku z zakończeniem zjazdu i zrealizowaniem zaplanowanych na czas jego trwania działań operacyjnych – dalsze prowadzenie niniejszej sprawy jest niecelowe.

W związku z powyższym postanowiono zaniechać dalszego prowadzenia sprawy obiektowej krypt. „Debata”, nr rej. 66477, i materiały złożyć w archiwum Biura „C” MSW z zakwalifikowaniem do kategorii B-50.

W związku [z tym], że osoby przechodzące w sprawie pozostają w zainteresowaniu operacyjnym poszczególnych pionów SB, nie zachodzi konieczność ich rejestracji w kartotece operacyjnej.

Materiały sprawy mogą być udostępnione innym jednostkom wyłącznie za zgodą dyrektora Departamentu Vb MSWc.

Źródło: AIPN, 0236/243, t. 1, k. 446, oryginał, rkps.

a Poniżej pieczątka Zastępca dyrektora Departamentu III „A” MSW płk mgr Józef Sasin. 11 XII 1981 r. oraz nieczytelny podpis.

b Numer wydziału dopisany na pierwotnym III „A”.

c Poniżej pieczątka Z[astęp]ca naczelnika Wydziału III Departamentu III „A” MSW oraz nieczytelny podpis.

Nr 226

1982 marzec 29, Gdańsk – Wniosek naczelnika Wydziału V KW MO w Gdańsku mjr. Henryka Łapuszka o zakończenie sprawy obiektowej krypt. „Sejmik”

Zatwierdzama

Gdańsk, dnia 29 III 1982 r.

Tajne

Wniosek o zakończenie sprawy obiektowej kryptonim „Sejmik”, nr 40233, dot[yczącej] operacyjnej ochrony obrad I KZD NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Streszczenie zebranych materiałów zawarte jest w załączonym końcowym meldunku operacyjnym z dniab III 1982 r.

Powód zakończenia – ustanie przyczyn uzasadniających dalsze prowadzenie sprawy obiektowej. W związku z powyższym postanowiono zakończyć sprawę obiektową krypt. „Sejmik”, materiały włączyć do sprawy obiektowej krypt. „Klan”.

Naczelnik Wydziału V

KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Henryk Łapuszek

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 19, k. 80, oryginał, mps.

a Poniżej pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego MO ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku ppłk mgr Zenon Ring oraz nieczytelny podpis. Zenon Ring (1925–1998) – płk MO; 1946–1948 zasadnicza służba w KBW; 1948–1949 kursant w CW MBP w Legionowie; w 1949 r. oficer śledczy PUBP w Grójcu; 1949–1952 oficer śledczy Wydziału Śledczego WUBP w Gdańsku; 1952–1955 starszy oficer śledczy Wydziału Śledczego WUBP/WUdsBP w Gdańsku; w 1955 r. starszy oficer śledczy do zadań specjalnych Wydziału VII WUdsBP w Gdańsku; 1955–1956 wykładowca w Ośrodku Szkolenia KdsBP; w 1956 r. zwolniony ze służby; 1958–1963 starszy oficer śledczy Wydziału Śledczego KW MO w Gdańsku; 1963–1966 kierownik Grupy II Wydziału Śledczego KM MO w Gdańsku; 1966–1967 zastępca naczelnika Wydziału Śledczego KW MO w Gdańsku; 1967–1971 zastępca naczelnika Wydziału IV KW MO w Gdańsku; 1971–1981 naczelnik Wydziału Śledczego KW MO w Gdańsku; 1981–1983 zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Gdańsku ds. SB; 1983–1990 zastępca szefa ds. SB WUSW w Gdańsku. Zob. AIPN Gd, 497/1, Akta osobowe Z. Ringa.

b Nie wpisano daty dziennej. Obok odręczny dopisek T. XVII, s. 16–24. Meldunek nosi datę 29 III 1982 r. Zob. dokument nr 227 – AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 16–24.

Nr 227

1982 marzec 29, Gdańsk – Meldunek operacyjny naczelnika Wydziału V KW MO w Gdańsku mjr. Henryka Łapuszka podsumowujący wyniki pracy operacyjnej w związku z zamknięciem sprawy obiektowej krypt. „Sejmik”

Tajne

Meldunek operacyjnya

Identyfikator meldunku 001625/81:

01. Wydział V KW MO Gdańsk, GD2C00.

02. b29b III [19]82 [r.].

03. GD 040233.

04. Kmieciak Piotr, 376300.

05. Wykorzystywanie org[anizacji] społeczno-polit[ycznych], instytucji, stowarzyszeń i związków do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, 01023.

Słowny opis zagrożenia (faktu)

Sprawę obiektową krypt. „Sejmik” założono w dniu 24 VIII 1981 r. w związku z informacjami uzyskanymi w toku prowadzenia sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. „Bolek” (nr identyfikatora 000131/80), wskazującymi na to, iż przebieg I KZD NSZZ „Solidarność” zostanie wykorzystany do prowadzenia negatywnej działalności politycznej, zakładającej w efekcie sprowadzenie działalności związku „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną. Służyć temu miało przede wszystkim wprowadzenie do programu związku koncepcji i treści wybitnie politycznych, niemających nic wspólnego z działalnością socjalno-społeczną związku.

W dniu 26 VII 1981 r. podczas obrad KKP podjęto decyzję o zwołaniu I KZD NSZZ „Solidarność” (I KZD) w Gdańsku, w dwóch turach: pierwsza – od 5 do 7 IX 1981 r. oraz druga – od 26 IX do 3 X [19]81 r., z możliwością ich przedłużenia. Jednocześnie ustalono, iż miejscem obrad I KZD będzie hala widowiskowa „Olivia” w Gdańsku.

W celu właściwego i kompleksowego przygotowania zjazdu powołano regionalne komisje zjazdowe z udziałem specjalistów i ekspertów z zakresu problematyki poszczególnych regionów. Podstawowym zadaniem RKZ było opracowanie określonych propozycji formalno-merytorycznych i przedstawienie ich na forum zjazdu. Regionalne komisje zjazdowe zostały również zobowiązane do przekazania Krajowej Komisji Wyborczej wyników wyborów regionalnych i list delegatów na zjazd.

Jednocześnie powołano Krajową Komisję Zjazdową (tzw. KKZ), w skład której weszli wytypowani przez poszczególne regiony aktywiści związkowi oraz specjaliści i eksperci skupieni w Radzie Programowo-Konsultacyjnej, Ośrodku Prac Społeczno-Zawodowych i Ośrodku Badań Społecznych.

Głównym zadaniem KKZ było wypracowanie koncepcji programu i działania związku w oparciu o kompleksowe opracowania poszczególnych regionów oraz ustalenie zakresu tematycznego obrad zjazdowych.

W wyniku kolejnych posiedzeń KKZ przedstawiła propozycję, aby prace nad programem działania związku zostały wykonane przez trzy zespoły problemowe, które zjazd miał powołać w czasie pierwszej tury obrad (Zespół ds. Struktury i Życia Związku, [Zespół] ds. Polityki Społecznej Związku i [Zespół] ds. Życia Publicznego). Zespoły te miały pracować pomiędzy dwiema turami zjazdu w grupach tematycznych.

W celu usprawnienia przygotowań do zjazdu pod względem organizacyjnym powołano Biuro Organizacyjne Zjazdu z siedzibą w Gdańsku-Oliwie, ul. Obrońców Westerplatte 36. Niezależnie od powyższego w celu właściwej obsługi techniczno-prasowej zjazdu zorganizowano w hali „Olivia” Centrum Prasowe [Zjazdu] wyposażone w rozmównicę telefoniczną, teleksy, telewizję przemysłową, kabiny tłumaczy, system informacji komputerowych i sprzęt poligraficzny. Większość tego wyposażenia stanowiły dary central związkowych z państw kapitalistycznych.

Zakwaterowanie uczestników obrad zapewniono w domach akademickich i w ośrodkach wypoczynkowych, a także hotelach Trójmiasta. Dostawy reglamentowanych artykułów żywnościowych w celu zapewnienia [zaopatrzenia] uczestnikom zjazdu i zaproszonym gościom zagwarantowano z puli Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług.

Rozpoczęto kampanię propagandową z żądaniem niezależnych transmisji z obrad zjazdu w PR i TV.

Okres przedzjazdowy organizatorzy zjazdu wykorzystali do przeprowadzenia bardzo szerokiej akcji propagandowej, zawierającej bardzo często elementy polityczne o wrogiej treści, przy wykorzystaniu wszelkich możliwych form, takich jak: Koncert Laureatów I Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”, Wieczory Poezji Niepublikowanej, „Przegląd filmów z półki”, wystawy, spotkania itp. Okres ten także zaznaczył się działalnością plakatowo-ulotkową.

W związku z istniejącą sytuacją operacyjną, biorąc pod uwagę aktualne i przewidywane zagrożenia, w ramach założonej sprawy obiektowej krypt. „Sejmik” przyjęto następujące kierunki działań operacyjnych w celu ochrony obrad I KZD NSZZ „Solidarność”:

– operacyjna kontrola i ewentualna eliminacja z obrad zjazdu delegatów reprezentujących wrogie postawy wobec ustroju społeczno-politycznego w PRL, będących jednocześnie aktywistami ugrupowań antysocjalistycznych utrzymujących bieżące kontakty z ośrodkami dywersji ideologicznej na Zachodzie;

– rozpoznanie i operacyjne przeciwdziałanie przemycaniu koncepcji i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu działania związku oraz likwidacja prób sprowadzenia działalności NSZZ „Solidarność” na płaszczyznę antysocjalistyczną;

– operacyjne zabezpieczenie obrad I KZD „Solidarność” przed oddziaływaniem zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej i nieuzasadnioną penetracją ze strony różnych ośrodków i instytucji państw kapitalistycznych.

Do realizacji powyższych przedsięwzięć i działań operacyjnych wykorzystano ogółem 125 TW, w tym: 69 TW będących na kontakcie Wydziału III „A” KW MO Gdańsk, 2 TW na kontakcie Wydz[iału] III KW MO Gdańsk, 1 TW na kontakcie GPK, 53 na kontakcie jednostek spoza KW MO Gdańsk. Ponadto wykorzystano możliwe do zastosowania środki techniki operacyjnej (PT, PP, „B”, „W”).

W wyniku realizacji planu współdziałania wydziałów operacyjnych tut[ejszej] KW MO uzyskiwano na bieżąco informacje dotyczące tematyki prowadzonej sprawy obiektowej krypt. „Sejmik”.

W czasie prowadzenia niniejszej sprawy krypt. „Sejmik” zastosowano szereg kombinacji operacyjnych mających na celu eliminację z grona przyszłych władz związkowych osób o skrajnych antysocjalistycznych poglądach.

W przerwie między turami zjazdu podjęte zostały w kluczowych zakładach przemysłowych woj[ewództwa] gdańskiego działania operacyjne zmierzające do wywarcia presji załóg na delegatów w kierunku ograniczenia w czasie drugiej tury zjazdu działalności wykraczającej poza zakres tematyki związkowej.

Celowi temu służyło między innymi opracowanie pytań do delegatów na I KZD i rozprowadzanie ich poprzez źródła informacji w zakładach pracy – do wykorzystania w trakcie spotkań załóg z delegatami.

Rezultaty prowadzonych działań operacyjnych na bieżąco przekazywane były do wykorzystania grupie operacyjnej MSW działającej w czasie trwania zjazdu na terenie tut[ejszej] KW MO.

Ponadto podczas pierwszej tury obrad opracowano 23 informacje do KW PZPR, a podczas drugiej tury – 25 informacji do wojewódzkich władz partyjnych.

Niezależnie od powyższego na bieżąco przekazywane były informacje dotyczące I KZD, leżące w zakresie działania jednostek MSW na terenie całego kraju.

Zarówno informacje o działaniach NSZZ „Solidarność” poprzedzających rozpoczęcie obrad I KZD, jak i uzyskane informacje dot[yczące] przebiegu pierwszej i drugiej tury obrad oraz informacje dot[yczące] działań NSZZ „Solidarność” między turami obrad zjazdu na bieżąco przekazywane były w meldunkach operacyjnych w niniejszej sprawie do Wydziału III Departamentu III „A”.

W wyniku prowadzonych działań operacyjnych uzyskano ponadto kompletne wydawnictwa, plakaty i ulotki wydawane przez Biuro Informacji Prasowej BIPS, gazetę zjazdową „Głos Wolny”, wydawnictwo tzw. ulotne – „Pełzający Manipulo” i inne wydawnictwa związkowe dot[yczące] problematyki zjazdowej, które przekazano do dyspozycji grupie operacyjnej MSW.

Pierwsza tura obrad I KZD trwała od dnia 5 IX do 10 IX 1981 r., natomiast druga tura – od 26 IX do 7 X 1981 r.

W obradach I KZD wzięło udział:

– 896 delegatów;

– 51 członków delegacji osiemnastu zagranicznych związków zawodowych z krajów kapitalistycznych (w drugiej turze – 52 członków z 21 central związkowych);

– ok. 720 gości zaproszonych przez L[echa] Wałęsę i zarządy regionalne;

– 275 dziennikarzy zagranicznych;

– 221 dziennikarzy krajowych;

– 198 dziennikarzy prasy związkowej.

Od dnia 8 IX 1981 r. na sali obrad zjazdu działała ekipa TV „Solidarności” w oparciu o sprzęt japoński.

W czasie obrad zjazdu wydawana była gazeta zjazdowa „Głos Wolny”, wydawana również w języku angielskim jako „Congress Post”.

W czasie pierwszej tury obrad zjazdu podjęto następujące dokumenty i uchwały:

W dniu 5 IX 1981 r.:

Nr 1/81 – żądanie skierowane do Rady Ministrów o zwiększenie do 1 mln egzemplarzy nakładu „Tygodnika Solidarność” na czas trwania zjazdu;

Nr 2/81 – o powołaniu i składzie osobowym Prezydium Zjazdu, pod przewodnictwem Tadeusza Syryjczyka (z AGH w Krakowie);

Nr 3/81 – o powołaniu i składzie osobowym Komisji Uchwał i Wniosków pod przewodnictwem Tadeusza Matuszykac z Mazowsza;

Nr 4/81 – o obowiązującym regulaminie obrad zjazdu;

Nr 5/81 – o powołaniu i składzie osobowym Komisji Statutowej;

Nr 6/81 – o powołaniu i składzie osobowym Komisji Mandatowej;

Nr 7/81 – Protokół Komisji Mandatowo-Wyborczej o prawomocności zjazdu do podejmowania uchwał.

W dniu 6 IX 1981 r.:

Nr 8/81 – zaproszenie Jana Szczepańskiego – prezesa Związku Literatów Polskich do wzięcia udziału w obradach drugiej tury zjazdu i podpisania porozumienia między oboma związkami;

Nr 9/81 – uchwała – podziękowanie mieszkańcom Trójmiasta za pomoc i poparcie dla zjazdu;

Nr 10/81 – uchwała – postanowienie o złożeniu wieńców na pomnikach w Gdańsku, Gdyni i Westerplatte;

Nr 11/81 – „Niepodległość Pracy” – kazanie wygłoszone w dniu 6 IX 1981 r. przez ks. Józefa Tischnera z Krakowa (zatwierdzone przez delegatów jako dokument zjazdowy);

Nr 12/81 – uchwała wyrażająca zastrzeżenia do rządowego projektu o związkach zawodowych – tzw. uchwała w sprawie ustawy o związkach zawodowych.

W dniu 7 IX 1981 r.:

Nr 13/81 – telegram z podziękowaniem za działalność dla dobra narodu do Jego Świątobliwości Ojca Świętego Jana Pawła II;

Nr 14/81 – telegram z wyrazami współczucia dla Związku Zawodowego Górników CSRS przy kopalni „Pluto” w Czechosłowacji w związku z katastrofą górniczą.

W dniu 8 IX 1981 r.:

Nr 15/81 – uchwała o powołaniu Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego;

Nr 16/81 – uchwała – wezwanie członków „Solidarności” i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego (zapowiedź referendum i bojkotu „rządowej” uchwały ds. samorządów);

Nr 17/81 – „Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ «Solidarność» do ludzi pracy Europy Wschodniej”;

Nr 18/81 – uchwała o podjęcie zdecydowanych działań do przyjęcia ustawy o szkolnictwie wyższym w wersji akceptowanej przez społeczność akademicką – tzw. uchwała w sprawie samorządności szkół wyższych;

Nr 19/81 – uchwała o obronie prawa pracowników cywilnych MON i MSW do zrzeszania się w „Solidarności” – tzw. uchwała ws. praw związkowych pracowników cywilnych MON i MSW;

Nr 20/81 – uchwała o dostęp do środków masowego przekazu (RTV), tzw. uchwała w sprawie praw związkowych pracowników radia i telewizji;

Nr 21/81 – uchwała zobowiązująca władze związku do podpisania umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków oraz Niezależnym Zrzeszeniem Studentów;

Nr 22/81 – „List do Polonii całego świata”;

Nr 23/81 – uchwała – protest przeciwko umorzeniu śledztwa w sprawie bydgoskiej – tzw. uchwała ws. konfliktu bydgoskiego;

Nr 24/81 – uchwała zobowiązująca KK do udzielenia pomocy w nauczaniu historii, języka ojczystego i nauk społecznych;

Ponadto w czasie pierwszej tury obrad podjęto:

– tzw. „Uchwałę ws. pomocy w nauczaniu młodzieży”;

– „Uchwałę ws. wyborów do rad narodowych”;

– „Uchwałę ws. wyjazdów i powrotów z zagranicy”;

– „Deklarację I Zjazdu Delegatów”.

W czasie obrad pierwszej tury zjazdu odbywały się spotkania robocze zespołów tematycznych, powołanych spośród delegatów w celu wypracowania stanowiska „Solidarności” wobec następujących zagadnień:

I. Demokracja i formy działania związkowego;

II. Organizacja związku;

III. Informacja, szkolenia;

IV. Negocjacje, akcje protestacyjne;

V. Stabilizacja gospodarcza, reforma gospodarki, samorząd pracowniczy;

VI. Rynek, ceny, koszty utrzymania;

VII. Praca i zatrudnienie, płace, ochrona pracy, prawo pracy;

VIII. Człowiek i środowisko – polityka społeczna;

IX. Prawa obywatelskie i praworządność;

X. Edukacja i kultura narodowa;

XI. Związek wobec władz państwowych i PZPR;

XII. Związek a inne ruchy społeczne;

XIII. Środki masowego przekazu.

Ww. zespoły robocze kontynuowały swoją pracę podczas przerwy między turami zjazdu, czego wynikiem były projekty stanowiska związku wobec przedstawionych tematów. Opracowania te były przedmiotem dyskusji podczas drugiej tury KZD.

Druga tura obrad I KZD rozpoczęła się w dniu 26 IX 1981 r., [a] zakończyła się w dniu 7 X 1981 r.

W czasie drugiej tury obrad podjęto następujące uchwały:

W dniu 26 IX 1981 r.:

– w sprawie przyjęcia jako dokumentu zjazdowego uchwały Prezydium KKP z okresu międzyzjazdowego dot[yczącego] samorządu i ustawy o przedsiębiorstwie;

– w sprawie aresztowania przewodniczącego KZ kopalni „Szczygłowice” T[adeusza] Arenta.

W dniu 27 IX 1981 r.:

– w sprawie wysłania wydawnictw „Solidarności” na Międzynarodowe Targi Książki do Frankfurtu w RFN.

W dniu 29 IX 1981 r.:

– o nawiązaniu współpracy „Solidarności” z Komitetem Porozumiewawczym Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych;

– o udzieleniu absolutorium ustępującej KKP.

W dniu 30 IX 1981 r.:

– o stanowisku „Solidarności” wobec stosowania walki psychologicznej z narodem.

W dniu 1 X 1981 r.:

– o akceptacji przez I KZD treści zawartych w encyklice Jana Pawła II „Laborem Exercens”;

– o włączeniu do uchwały programowej zjazdu treści wystąpienia dr. Kurowskiego z dnia 1 X 1981 r.

W dniu 3 X 1981 r.:

– o ostatecznej wersji statutu „Solidarności”;

– o samorządach pracowniczych.

W dniu 4 X 1981 r.:

– o działaniu „Solidarności” w środowisku ludzi niepełnosprawnych (tzw. uchwała w sprawie inwalidów);

– o zobowiązaniu przyszłych władz „Solidarności” do powołania codziennej gazety związkowej;

– w sprawie nieudzielenia wiz wjazdowych na obrady I KZD przedstawicielom niektórych zagranicznych central związkowych.

W dniu 5 X 1981 r.:

– w sprawie udzielenia poparcia „Solidarności” kierowcom transportu prywatnego;

– o edukacji narodowej;

– o zaakceptowaniu porozumień zawartych ze Związkiem Literatów Polskich i Zarządem Głównym Związku Artystów Plastyków.

W dniu 6 X 1981 r.:

– w sprawie działalności finansowej związku;

– w sprawie zapłaty za strajki ostrzegawcze w okresie od lipca do października 1981 r.;

– o ochronie prasy związkowej i wydawnictw niezależnych przed represjami.

W dniu 7 X 1981 r.:

– o programie związku (tzw. uchwała programowa „Solidarności”);

– w sprawie Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania;

– o spółdzielczości;

– w sprawie gwarancji niezawisłości sędziowskiej;

– w sprawie KSS „KOR”;

– w sprawie kultury narodowej;

– o kontaktach zagranicznych NSZZ „Solidarność”;

– w sprawie mniejszości narodowych;

– w sprawie więźniów politycznych;

– o kierunkach wspólnego działania z NSZZ RI;

– o uznaniu sztandaru MKS Gdańsk za sztandar „Solidarności”.

W czasie drugiej tury I KZD w dniu 2 X 1981 r. dokonano wyborów przewodniczącego „Solidarności”, którym został ponownie Lech Wałęsa. Ponadto dokonano wyboru 21-osobowej Komisji Rewizyjnej, spośród której członkami bprezydiumb zostali:

– Bełz Zbigniew z Regionu Gorzów Wlkp.;

– Strzembosz Adam z Regionu Mazowsze;

– Zarach Andrzej z Regionu Dolny Śląsk.

Sekretarzem została Szcześkiewicz Jadwiga z Regionu Ziemia Łódzka.

Podczas wyborów do KK w jej skład wybrano 69 członków, a oprócz tego w skład KK weszło z urzędu 38 przewodniczących regionów.

Na pierwszym po I KZD posiedzeniu KK NSZZ „Solidarność” w Gdańsku w dniu 8 X 1981 r. wybrano następujących stałych członków Prezydium KK:

1. Onyszkiewicz Janusz z Mazowsza;

2. Wądołowski Stanisław z Pomorza Zachodniego;

3. Patyna Józef z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego;

4. Krupiński Mirosław z Regionu Warmińsko-Mazurskiego;

5. Tokarczuk Antoni z Regionu Bydgoskiego;

6. Merkel Jacek z Regionu Gdańskiego;

7. Waszkiewicz Jan z Regionu Dolny Śląsk;

8. Palka Grzegorz z Regionu Ziemia Łódzka;

9. Błaszczyk Ryszard z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego;

10. Wendt-Przybylska Grażyna z Płocka;

11. Konarski Andrzej z Dolnego Śląska;

12. Lech Wałęsa – przewodniczący „Solidarności”.

Rzecznikiem prasowym KK wybrano dotychczasowego rzecznika prasowego ZR Gdańskiego Marka Brunné. Powołano także ciało kontrolne KK z prawem uczestnictwa w posiedzeniach Prezydium KK, w skład którego weszli następujący przewodniczący sześciu największych regionów:

1. Bujak Zbigniew – Region Mazowsze;

2. Frasyniuk Władysław – Region Dolny Śląsk;

3. Rozwalak Zdzisław – Region Wielkopolska;

4. Sikora Wacław – Region Małopolska;

5. Słowik Andrzej – Region Ziemia Łódzka;

6. Waliszewski Leszek – Region Śląsko-Dąbrowski.

Podczas obrad I KZD nie dokonano wyboru wiceprzewodniczących KK, ustalając, iż wybierze ich KK. Dokonano tego w dniu 23 X 1981 r. i ze składu Prezydium KK na wiceprzewodniczących KK wybrano Mirosława Krupińskiego i Stanisława Wądołowskiego.

Z analizy przebiegu dyskusji podczas obrad I KZD, a także z treści podjętych uchwał zjazdowych wynika, że w „Solidarności” wykrystalizowały się trzy zasadnicze, ściśle ze sobą zespolone nurty określające „Solidarność” jako:

– ruch społeczny;

– związek zawodowy;

– partię polityczną.

I. „Solidarność” jako ruch społeczny.

„Solidarność” jako organizacja niezależna od władzy państwowej czerpie swą siłę z masowego poparcia swych ideowych członków, co predestynuje ją nie tylko do wywierania nacisku na władzę w zakresie problematyki socjalno-bytowej swych członków i zabezpieczenia gwarancji realizacji porozumień, lecz także do ratowania kraju przed upadkiem. W tym celu „Solidarność” opowiada się za organizacją związkową występującą w formie ruchu społecznego na rzecz szeroko rozumianej odnowy narodu polskiego, czego wyrazem jest przyjęty na zjeździe program zawierający kierunki działania wyraźnie wykraczającego poza problematykę związku zawodowego, czego przykładem jest stanowisko w sprawach:

1. Reformy gospodarczej:

– żądanie rozdzielenia władzy politycznej od gospodarczej, czyli tzw. przełamanie nomenklatury partyjnej (oddzielenie PZPR od oddziaływania na gospodarkę narodową);

– preferowanie koncepcji przedsiębiorstwa społecznego jako przeciwieństwa upaństwowienia przemysłu;

– wprowadzanie mechanizmów rynkowych z jednoczesnym przełamaniem monopolu państwowego w handlu zagranicznym;

– wykraczanie poza problematykę ekonomiki wewnątrzkrajowej (włączenie PRL do ekonomicznych organizacji międzynarodowych: Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Odbudowy i Rozwoju);

– ingerencja w działalność ekonomiczną państwa (ograniczanie nakładów na inwestycje, preferencja gospodarki chłopskiej, ograniczenie wydatków zbrojeniowych, wpływ „Solidarności” na struktury organizacyjne w przedsiębiorstwach);

– żądanie stworzenia możliwości kontroli przez „Solidarność” agend państwowych, np. powołanego przez rząd zespołu antykryzysowego;

– insynuacja, iż PZPR nie przywiązuje należytej wagi do sprawy wyżywienia narodu, w związku z czym żądanie kontroli tej dziedziny przez „Solidarność”.

2. Polityki społecznej:

Wychodząc z założenia, że dotychczasowa polityka społeczna nie uwzględniała faktycznych potrzeb obywateli, struktury organizacyjne „Solidarności” nie mogą ograniczać swej działalności tylko do zakładów pracy, ale muszą poszerzać swoje oddziaływanie na środowisko, wspierając swą siłą i autorytetem organizacje środowiskowe, a także wchodząc do nich w celu:

– inspirowania i zagwarantowania organizacjom środowiskowym i terytorialnym społecznego charakteru opartego o samorządność i niezależność;

– uwypuklając zaniedbania, „Solidarność” winna wkroczyć, wychodząc z przesłanek humanitarnych, w sferę działalności państwa na odcinku rent, emerytur i ludzi niepełnosprawnych;

– głosząc tezę o zagrożeniu biologicznym narodu, związek winien wkroczyć w problematykę ochrony zdrowia;

– wykorzystując zaniedbania w zakresie ochrony środowiska, „Solidarność” wkracza w tę problematykę, posługując się [w] celach propagandowych hasłem respektowania nadrzędności celów społecznych nad produkcyjnymi;

– „Solidarność” powinna mieć możliwość ingerencji w zakresie struktur organizacyjnych budownictwa mieszkaniowego, w tym – postulat tworzenia prywatnych przedsiębiorstw budowlanych.

3. Stworzenia koncepcji tzw. Samorządnej Rzeczypospolitej:

NSZZ „Solidarność” przyjęła za obowiązujący w działaniu pogląd, iż podstawą demokracji – ludowładztwa jest pluralizm polityczny, światopoglądowy, społeczny i kulturowy, czego wyrazem jest programowe dążenie do:

– przeobrażenia struktury państwa poprzez wspieranie idei tworzenia samorządów, nie tylko zakładowych i środowiskowych, lecz także terytorialnych i innych instytucji;

– tworzenia wspólnego frontu „Solidarności” z innymi związkami zawodowymi i niezależnymi organizacjami powstałymi po 1980 r. (przeciwwaga władzy – front antyrządowy i antypartyjny);

– wprowadzenia zmian w przepisach legislacyjnych utrudniających swobodne zrzeszanie [się] i prezentowanie społeczeństwu różnych programów politycznych oraz organizowanie się w celu realizacji tych programów;

– zrealizowania prawa karnego w takim kierunku, który uniemożliwia tzw. tłumienie swobód demokratycznych;

– stworzenia samorządów w taki sposób, aby były one rzeczywistym gospodarzem zakładów pracy, co ma być podstawą tzw. Samorządnej Rzeczypospolitej, jako przeciwieństwo systemu polegającego na nieustannej ingerencji czynników politycznych w zakresie funkcjonowania gospodarki, co doprowadziło do kryzysu społeczno-politycznego;

– utworzenia samorządu terytorialnego wyłonionego w wolnych wyborach, opartego o autentyczną reprezentację lokalnej społeczności, zapewniającego prawo kandydowania osobom wysuniętym przez organizacje społeczne i grupy obywatelskie;

– zapewnienia organizacjom samorządowym inicjatywy ustawodawczej;

– modyfikacji systemu prawnego w kierunku zagwarantowania tzw. wolności obywatelskiej, czego wyrazem jest dążenie „Solidarności” do: ratyfikowania przez PRL szeregu międzynarodowych paktów praw człowieka i obywatela, podporządkowania [im] prawa wszystkich instytucji państwowych i publicznych, powołania Trybunału Konstytucyjnego, nowelizacji prawa o zgromadzeniach, paszportach, stowarzyszeniach itp.;

– poddania sądownictwa społecznej kontroli w celu zagwarantowania jego niezawisłości;

– eliminacji jakichkolwiek form prześladowania za przekonania przez modyfikację ustawy karnej, obronę przez „Solidarność” tzw. represjonowanych za przekonania, uznanie za agendy związku komitetów obrony więzionych za przekonania;

– zreformowania prokuratury w kierunku ograniczenia jej roli w procesie karnym do funkcji oskarżyciela oraz wydania ustawy o MO, nadającej jej charakter organu utrzym[yw]ania ładu społecznego, bez możliwości ingerencji w sferę polityczną obywateli;

– uniezależnienia oświaty i kultury od ideologii socjalistycznej;

– domagania się praktycznie nieskrępowanego dostępu do środków masowego przekazu zgodnie z konstytucyjną zasadą wolności słowa i wymiany poglądów.

II. „Solidarność” jako związek zawodowy.

Związkowy kierunek „Solidarności” podkreślają rozpatrywane podczas obrad zjazdowych następujące problemy:

– zabezpieczenie prawa do pracy;

– protest przeciwko wszelkim redukcjom zatrudnienia bez stworzenia gwarancji socjalnych dla osób pozostających czasowo bez pracy;

– zabezpieczenie zatrudnienia jedynym żywicielom rodziny, samotnym matkom, pracownikom w wieku przedemerytalnym i niepełnosprawnym;

– zapewnienie pracownikom bezpiecznych i nieszkodliwych dla zdrowia warunków pracy, zmiana przepisów BHP;

– zmiana prawa pracy;

– zmiana systemu płac i układów zbiorowych;

– rozszerzanie zasiłków wychowawczych i podwyżka zasiłków rodzinnych;

– obrona prawa rodziny do zaspokojenia podstawowych potrzeb;

– uznanie minimum socjalnego za wytyczną polityki dochodowej;

– ochrona praw osób starszych, niepełnosprawnych i nieuleczalnie chorych;

– zachowanie poziomu dochodów realnych najmniej zamożnej części społeczeństwa.

III. Działalność NSZZ „Solidarność” w aspekcie partii politycznej.

Podczas obrad zjazdowych w działalności „Solidarności” wprowadzone zostały elementy o charakterze politycznym, o czym świadczy m.in.:

1. Uchwała w sprawie uznania za agendy związkowe komitetów obrony więzionych za przekonania i obrony współpracowników ww. komitetów na równi z członkami „Solidarności”.

2. Rozkolportowanie wśród delegatów Tymczasowego Statutu Polskiej [Partii] Pracy, skierowanego wyłącznie do członków i sympatyków NSZZ „Solidarność”. Z analizy ww. statutu wynika, iż partia ta ma powstać w ścisłym powiązaniu z ogniwami „Solidarności”.

3. Powołanie w trakcie obrad zjazdowych Klubu Służby Niepodległości, bazującego na byłych działaczach KSS „KOR” i skupiającego wszystkich chętnych do wyrażania swoich poglądów w ramach klubu.

4. Masowe skreślanie z list wyborczych kandydatów, którzy w przeszłości lub aktualnie wykazywali przynależność do PZPR lub ZSL.

5. Żądanie w czasie obrad zjazdowych od członków organizacji społeczno-politycznych zdecydowania się albo na przynależność do „Solidarności”, albo do innych organizacji.

W związku z wykonaniem zadań mających na celu operacyjną ochronę obrad I KZD NSZZ „Solidarność” sprawę obiektową krypt. „Sejmik” zakończono, a materiały niniejszej sprawy włączono do sprawy obiektowej krypt. „Klan”.

Wnioski

Z analizy informacji uzyskanych w trakcie prowadzenia sprawy krypt. „Sejmik” wynika, że:

1. NSZZ „Solidarność” w okresie obrad I KZD oficjalnie wkroczyła na drogę otwartej konfrontacji z władzą państwową, przy czym działalność czysto związkowa potraktowana została przez delegatów marginesowo, w sprzeczności z dążeniami i oczekiwaniami szerokich mas członkowskich.

2. Zarówno przygotowania organizacyjne do zjazdu, jak i przebieg oraz treść obrad zjazdowych potwierdziły istnienie ścisłych powiązań władz i działaczy „Solidarności” z zagranicznymi ośrodkami dywersji ideologicznej oraz innymi instytucjami państw kapitalistycznych.

3. Powyższe fakty uzasadniają konieczność dalszej operacyjnej ochrony ruchu związkowego NSZZ „Solidarność” w zakresie między innymi przeciwdziałania powoływaniu nieformalnych struktur związkowych o charakterze politycznym, jak i izolacji bądź eliminacji z życia związkowego działaczy reprezentujących linię antysocjalistyczną i antypaństwową ukierunkowaną na zmianę aktualnego układu sił w kraju.

Naczelnik Wydziału V KW MO w Gdańsku

(–) mjr mgr Henryk Łapuszek

Źródło: AIPN Gd, 003/166, t. 17, k. 16–24, oryginał, mps.

a W lewym górnym rogu pieczątka Zastępca komendanta wojewódzkiego ds. Służby Bezpieczeństwa w Gdańsku ppłk mgr Zenon Ring oraz nieczytelny podpis.

b–b Wpisano odręcznie.

c W oryginale Matuszczyka.

Wykaz skrótów

ADN – agencja informacyjna NRD (Allgemeiner Deutscher Nachrichtendienst)

AE – Akademia Ekonomiczna

AFL-CIO – amerykańska centrala związkowa (American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations)

AGH – Akademia Górniczo-Hutnicza

AIPN – Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie

AIPN Bi – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku

AIPN By – Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy

AIPN Gd – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku

AIPN Ka – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach

AIPN Ki – Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach

AIPN Łd – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi

AIPN Lu – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie

AIPN Po – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu

AIPN Ra – Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Radomiu

AIPN Rz – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie

AIPN Sz – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie

AIPN Wr – Archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu

AK – Armia Krajowa

AL – Armia Ludowa

AM – Akademia Medyczna

AMG – Akademia Medyczna w Gdańsku

APA – Agencja Prawa Autorskiego

ARD – zachodnioniemiecki związek nadawców radiowo-telewizyjnych (Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland)

AS – Agencja Prasowa „Solidarności”

ASP – Akademia Sztuk Pięknych

ASW – Akademia Spraw Wewnętrznych

ATK – Akademia Teologii Katolickiej

ATR – Akademia Techniczno-Rolnicza

AWF – Akademia Wychowania Fizycznego

AWS – Akcja Wyborcza Solidarność

BBC – Brytyjska Korporacja Nadawcza (British Broadcasting Corporation)

BBN – Biuro Bezpieczeństwa Narodowego

BCh – Bataliony Chłopskie

BDŁM – Biuro Dyspozycyjne Łączy Międzymiastowych

BHP – bezpieczeństwo i higiena pracy

BIPS – „Biuletyn Informacji Prasowej «Solidarności»”

BP – Bezpieczeństwo Publiczne

BP – Biuro Polityczne

BPT – Biuro Projektowo-Techniczne

BRH – Biuro Radcy Handlowego

CBS – amerykańska stacja radiowo-telewizyjna (Columbia Broadcasting System)

CFDT – Francuska Demokratyczna Konfederacja Pracy (Confédération française démocratique du travail)

CFTC – Chrześcijańska Konfederacja Francuskich Pracowników (Confédération française des travailleurs chrétiens)

CGIL – Włoska Powszechna Konfederacja Pracy (Generale Italiana del Lavoro)

CGT – Powszechna Konfederacja Pracy (Confédération générale du travail)

ChSS – Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne

CIA – Centralna Agencja Wywiadowcza (Central Intelligence Agency)

CISL – Włoska Konfederacja Pracowniczych Związków Zawodowych (Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori)

CK – Centralny Komitet

CKW – Centralny Komitet Wykonawczy

CKZ – Centralny Komitet Zagraniczny

CPN – Centrala Produktów Naftowych

CRZZ – Centralna Rada Związków Zawodowych

CS MBP – Centralna Szkoła Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego

CSRS – Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

CUP – Centralny Urząd Planowania

CW MBP – Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego

CW MSW – Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

DGB – Niemieckie Zrzeszenie Związków Zawodowych (Deutscher Gewerkschaftsbund)

DiP – Doświadczenie i Przyszłość

DP – dywizja piechoty

DRKP – Dyrekcja Rejonowa Kolei Państwowych

DS – dom studencki

DTV – Dziennik Telewizyjny

DUSW – Dzielnicowy Urząd Spraw Wewnętrznych

ECS – Europejskie Centrum Solidarności

EWG – Europejska Wspólnota Gospodarcza

EZN – Egzekutywa Zjednoczenia Narodowego

FJN – Front Jedności Narodowej

FMO – Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej

FSM – Fabryka Samochodów Małolitrażowych

FWP – Fundusz Wczasów Pracowniczych

GIOP – Główny Inspektorat Ochrony Przemysłu

GKOWzP – Gdański Komitet Obrony Więzionych za Przekonania

GOTV – Gdański Ośrodek Telewizji

GPB – Gdańskie Przedsiębiorstwo Budowlane

GPK – Graniczna Placówka Kontrolna

GPR – gospodarstwo produkcyjno-rolne

GSR – Gdańska Stocznia Remontowa

GUC – Główny Urząd Ceł

GUS – Główny Urząd Statystyczny

GZE – Gdańskie Zakłady Elektroniczne

GZI WP – Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego

GZP WP – Główny Zarząd Polityczny Wojska Polskiego

HCP – H. Cegielski – Poznań

IBM – International Business Machines Corporation

ILO – Międzynarodowa Organizacja Pracy (International Labour Organization)

IMP – Instytut Mechaniki Precyzyjnej

IPN – Instytut Pamięci Narodowej

ITV News – brytyjska stacja telewizyjna (Independent Television News)

IUNG – Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa

K MO – Komenda Milicji Obywatelskiej

KAZZ – Konfederacja Autonomicznych Związków Zawodowych

KB WOP – Kaszubska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza

KC – Komitet Centralny

KD MO – Komitet Dzielnicowy Milicji Obywatelskiej

KDL – kraje demokracji ludowej

KdsBP – Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

KE – kwestionariusz ewidencyjny

KG MO – Komenda Główna Milicji Obywatelskiej

KGB – Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti)

KIK – Klub Inteligencji Katolickiej

KK – Komisja Krajowa

KK MO – Komisariat Kolejowy Milicji Obywatelskiej

KKG – Krajowa Komisja Górnictwa

KKK – Krajowa Komisja Koordynacyjna

KKP – Krajowa Komisja Porozumiewawcza

KKR – Krajowa Komisja Rewizyjna

KKS – Krajowy Komitet Strajkowy

KKW – Krajowa Komisja Wyborcza

KKW – Krajowa Komisja Wykonawcza

KKZ – Krajowa Komisja Zjazdowa

KL – obóz koncentracyjny (Konzentrationslager)

KM MO – Komenda Miejska Milicji Obywatelskiej

KMiP MO – Komenda Miejska i Powiatowa Milicji Obywatelskiej

KMP – Klub Myśli Politycznej

KNPN – Komisja Nadzorcza Państw Neutralnych

KO – Komitet Obywatelski

KO – kontakt operacyjny

KON – Komitet Obrony Narodowej

KON – Komitet Ocalenia Narodowego

KOR – Komitet Obrony Robotników

KOS – Komitet Oporu Społecznego

KOSz – Krajowy Ośrodek Szkolenia

KOWzP – Komitet Obrony Więzionych za Przekonania

KP – kontakt poufny

KP MO – Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej

KPN – Konfederacja Polski Niepodległej

KPZR – Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KRD – Kontrola Ruchu Drogowego

KRG – Kontrola Ruchu Granicznego

KRH – Komisja Robotnicza Hutników

KRN – Krajowa Rada Narodowa

KRRiT – Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

KS – Komitet Strajkowy

KS – kontakt służbowy

KS MO – Komenda Stołeczna Milicji Obywatelskiej

KSN – Klub Służby Niepodległości

KSN – Kongres Solidarności Narodu

KSS „KOR” – Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”

KTP – kierowcy transportu prywatnego

KU – Komisja Uczelniana

KUL – Katolicki Uniwersytet Lubelski

KW – komitet wojewódzki

KW MO – Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej

KWK – Kopalnia Węgla Kamiennego

KZ – Komisja Zakładowa

KZ – Komitet Zagraniczny

KZ – Komitet Zakładowy

KZ – Komitet Założycielski

KZ – Krajowy Zjazd

KZD – Krajowy Zjazd Delegatów

KZMP – Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej

LK – lokal kontaktowy

LO – liceum ogólnokształcące

LO – szwedzka centrala związkowa (Landsorganisationen)

LWP – ludowe Wojsko Polskie

MBNP – [parafia/kościół pw.] Matki Bożej Nieustającej Pomocy

MBP – Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego

MFCh – [Wydział] Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny

MFP – Międzynarodowy Festiwal Piosenki

MHW – Ministerstwo Handlu Wewnętrznego

MHZ – Ministerstwo Handlu Zagranicznego

MK – mieszkanie konspiracyjne

MKK – Międzyzakładowa Komisja Koordynacyjna

MKP – Międzyzakładowa Komisja Porozumiewawcza

MKR – Międzyzakładowa Komisja Robotnicza

MKS – Międzyzakładowy Komitet Strajkowy

MKZ – Międzyzakładowy Komitet Założycielski

MO – Milicja Obywatelska

MON – Ministerstwo Obrony Narodowej

MOP – Międzynarodowa Organizacja Pracy

MPK – Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne

MPWiK – Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji

MRKS – Międzyzakładowy Robotniczy Komitet Solidarności

MRS – Międzyzakładowa Rada „Solidarności”

MSW – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

MSZ – Ministerstwo Spraw Zagranicznych

MUBP – Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

MUSW – Miejski Urząd Spraw Wewnętrznych

MW – Marynarka Wojenna

MZK – Miejskie Zakłady Komunikacyjne

N.N. – osoba nieznana

NBC – amerykańska sieć telewizyjna (National Broadcasting Company)

NBP – Narodowy Bank Polski

NGP – Niezależna Grupa Polityczna

NIK – Najwyższa Izba Kontroli

NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł)

NMP – [parafia/kościół pw.] Najświętszej Maryi Panny

NOT – Naczelna Organizacja Techniczna

NOW – Narodowa Organizacja Wojskowa

NOW-a – Niezależna Oficyna Wydawnicza

NP – nieoficjalny pracownik

NRD – Niemiecka Republika Demokratyczna

NSKZZ – Niezależne Samorządne Katolickie Związki Zawodowe

NSPJ – [parafia/kościół pw.] Najświętszego Serca Pana Jezusa

NSZ – Narodowe Siły Zbrojne

NSZZ – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy

NSZZ FMO – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej

NSZZ RI – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych

NTS – Narodowo-Pracowniczy Związek Rosyjskich Solidarystów (Narodno-Trudowoj Sojuz Rossijskich Solidaristow)

NZS – Niezależne Zrzeszenie Studentów

NZSP – Niezależne Zrzeszenie Studentów Polskich

NZW – Narodowe Zjednoczenie Wojskowe

OBS – Ośrodek Badań Społecznych

OBSZ – Ośrodek Badań Społeczno-Zawodowych

OBWE – Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organisation for Economic Co-operation and Development)

OKKW – Ośrodek Kształcenia Kadr Wywiadu

OKO – Ogólnopolski Komitet Oporu

OKP – Obywatelski Klub Parlamentarny

OKPP – [Departament/Wydział] Ochrony Konstytucyjnego Porządku Prawnego

OKZ – Ogólnopolski Komitet Założycielski

ONZ – Organizacja Narodów Zjednoczonych

OPK – Obrona Powietrzna Kraju

OPON – Ośrodek Polskich Organizacji Niepodległościowych

OPRF – Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów

OPSZ – Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych

ORMO – Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej

ORTV – Ośrodek Regionalny Telewizji Polskiej

OTV – Ośrodek Telewizji

OW ZBoWiD – Okręg Warszawski Związku Bojowników o Wolność i Demokrację

OZ – osoba zabezpieczona/osoba zastrzeżona

OZGraf – Olsztyńskie Zakłady Graficzne

OZOS – Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych

PA – Polska Agencja

PAN – Polska Akademia Nauk

PAP – Polska Agencja Prasowa

PAT – Papieska Akademia Teologiczna

PAU – Polska Akademia Umiejętności

PB – Politechnika Białostocka

PD – Partia Demokratyczna – demokraci.pl

PESEL – Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności

PG – Politechnika Gdańska

PG – przestępczość gospodarcza

PGR – Państwowe Gospodarstwo Rolne

PHSR – Przedsiębiorstwo Handlu Sprzętem Rolniczym

PHZ – Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego

PiS – Prawo i Sprawiedliwość

PIW – Państwowy Instytut Wydawniczy

PK – Powiatowy Komitet

PKC – Państwowa Komisja Cen

PKF – Polska Kronika Filmowa

PKO BP – Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski

PKP – Polskie Koleje Państwowe

PKS – Państwowa Komunikacja Samochodowa

PLO – Polskie Linie Oceaniczne

PŁ – Politechnika Łódzka

PMW – Polska Misja Wojskowa

PO – Platforma Obywatelska

POP – Podstawowa Organizacja Partyjna

POW – Pomorski Okręg Wojskowy

PP – podsłuch pokojowy

PPD – Polska Partia Demokratyczna

PPDiUR – Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich

PPN – Polskie Porozumienie Niepodległościowe

PPP – Polska Partia Pracy

PPR – Polska Partia Robotnicza

PPS – Polska Partia Socjalistyczna

PPSD – Polska Partia Socjaldemokratyczna

PPS-WRN – Polska Partia Socjalistyczna – Wolność, Równość, Niepodległość

PR – podsłuch radiowy

PR – Polskie Radio

PRiTV – Polskie Radio i Telewizja

PRL – Polska Rzeczpospolita Ludowa

PRON – Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego

PŚ – Politechnika Śląska

PSL – Polskie Stronnictwo Ludowe

PSPP – Polska Socjalistyczna Partia Pracy

PSz – Politechnika Szczecińska

PSZ – Polskie Siły Zbrojne

PT – podsłuch telefoniczny

PTBioch – Polskie Towarzystwo Biochemiczne

PTE – Polskie Towarzystwo Ekonomiczne

PTTK – Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze

PTWK – Państwowe Tory Wyścigów Konnych

PUBP – Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

PUdsBP – Powiatowy Urząd do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

PUEPM – Przedsiębiorstwo Usług Eksportowych Przemysłu Mięsnego

PW – Państwowe Wydawnictwo

PW – Politechnika Warszawska

PWN – Państwowe Wydawnictwo Naukowe

PWr – Politechnika Wrocławska

PWSP – Państwowa Wyższa Szkoła Plastyczna

PWSSP – Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych

PWST – Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna

PZF – Poznańskie Zakłady Farmaceutyczne

PZG – Państwowe Zakłady Graficzne

PZL – Państwowe Zakłady Lotnicze

PZPR – Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

PZU – Powszechny Zakład Ubezpieczeń

RBP – Resort Bezpieczeństwa Publicznego

RC – Rada Centralna

RFN – Republika Federalna Niemiec

RiTV – radio i telewizja

RKK – Regionalna Komisja Koordynacyjna

RKO – Regionalna Komisja Organizacyjna

RKR – Regionalna Komisja Rewizyjna

RKS – Regionalny Komitet Strajkowy

RKW – Radiokontrwywiad

RKW – Regionalna Komisja Wykonawcza

RKZ – Regionalna Komisja Zjazdowa

RM – Rada Ministrów

RMP – Ruch Młodej Polski

RN – Rada Naczelna

RNZ – rada naczelna związku

RO – rozpracowanie obiektowe

RO – rozpracowanie operacyjne

ROP – Ruch Odbudowy Polski

ROPCiO – Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

ROW – Rybnicki Okręg Węglowy

RP – Rzeczpospolita

RPP – Rada Polityki Pieniężnej

RS – Radio „Solidarność”

RSW – Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza

RTV – radio i telewizja

RTV – radiowo-telewizyjny

RUSW – Rejonowy Urząd Spraw Wewnętrznych

RWE – Radio Wolna Europa

RWPG – Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej

SA – Oddziały Szturmowe Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (Die Sturmabteilungen der Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei)

SAG – sprawa agenturalna grupowa

ŚAM – Śląska Akademia Medyczna

SAR – sprawa agenturalnego rozpracowania

SAS – brytyjska jednostka specjalna (Special Air Service)

SAS – sprawa agenturalnego sprawdzenia

SB – Służba Bezpieczeństwa

SD – Stronnictwo Demokratyczne

SDP – Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich

SEO – sprawa ewidencyjno-obserwacyjna

SGGW – Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego

SGH – Szkoła Główna Handlowa

SGPiS – Szkoła Główna Planowania i Statystyki

SKBPOG – Społeczny Komitet Budowy Pomnika Ofiar Grudnia

SKR – Spółdzielnia Kółek Rolniczych

SKS – Studencki Komitet Solidarności

SMW – segregator materiałów wstępnych

SN – Sąd Najwyższy

SN – Stronnictwo Narodowe

SO – sprawa obiektowa

SOO – sprawa operacyjnej obserwacji

SOR – sprawa operacyjnego rozpracowania

SOS – sprawa operacyjnego sprawdzenia

ŚOW – Śląski Okręg Wojskowy

SS – Sztafety Ochronne Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (Die Schutzstaffeln der Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei)

SSW – sędzia Sądu Wojewódzkiego

Stasi – Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego Niemieckiej Republiki Demokratycznej (Ministerium für Staatssicherheit)

SUSW – Stołeczny Urząd Spraw Wewnętrznych

SZSP – Socjalistyczny Związek Studentów Polskich

TASS – Telegraficzna Agencja Związku Radzieckiego (Tielegrafnoje Agientstwo Sowietskogo Sojuza)

TEOK – teczka ewidencji operacyjnej księdza

TG – Towarzystwo Gimnastyczne

TKK – Tymczasowa Komisja Koordynacyjna

TKKK – Tymczasowa Krajowa Komisja Koordynacyjna

TKM – Tymczasowa Komisja Międzyzakładowa

TKN – Towarzystwo Kursów Naukowych

TKR – Tymczasowa Komisja Rewizyjna

TKZ – Tajna Komisja Zakładowa

TRK – Tymczasowa Rada Koordynacyjna

TRS – Tymczasowa Rada „Solidarności”

TUC – Brytyjska Federacja Związków Zawodowych (Trades Union Congress)

TV – telewizja/telewizyjny

TVP – Telewizja Polska

TW – tajny współpracownik

TZR – Tymczasowy Zarząd Regionu

UAM – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

UAW – Związek Zawodowy Pracowników Przemysłu Motoryzacyjnego (United Automobile Workers)

UB – Urząd Bezpieczeństwa

UBP – Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

UC – Urząd Celny

UD – Unia Demokratyczna

UE – Uniwersytet Ekonomiczny

UG – Uniwersytet Gdański

UIL – Włoska Unia Pracy (Unione Italiana del Lavoro)

UJ – Uniwersytet Jagielloński

UŁ – Uniwersytet Łódzki

UMCS – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

UMK – Uniwersytet Mikołaja Kopernika

UOP – Urząd Ochrony Państwa

UP – Uniwersytet Poznański

URM – Urząd Rady Ministrów

US – Uniwersytet Szczeciński

USA – Stany Zjednoczone Ameryki (United States of America)

UŚ – Uniwersytet Śląski

UW – Unia Wolności

UW – Uniwersytet Warszawski

UWr – Uniwersytet Wrocławski

WAT – Wojskowa Akademia Techniczna

WBP – Wydział Bezpieczeństwa Państwa

WDH – Warszawska Drużyna Harcerska

WDW – Wojewódzki Dom Wypoczynkowy

WiN – Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”

WiP – Wolność i Pokój

WKP(b) – Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików)

WKZ – Wojewódzki Komitet Założycielski

WOP – Wojska Ochrony Pogranicza

WOW – Warszawski Okręg Wojskowy

WP – Wojsko Polskie

WPK – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne

WPKM – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej

WRN – Wojewódzka Rada Narodowa

WRON – Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego

WRZZ – Wojewódzka Rada Związków Zawodowych

WSD – Wyższe Seminarium Duchowne

WSE – Wyższa Szkoła Ekonomiczna

WSEH – Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna

WSG – Wojskowy Sąd Garnizonowy

WSI – Wyższa Szkoła Inżynierska

WSK – Wojewódzkie Stanowisko Kierowania

WSK – Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego

WSM – Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego

WSM – Wyższa Szkoła Morska

WSMW – Wyższa Szkoła Marynarki Wojennej

WSO – Wyższa Szkoła Oficerska

WSP – Wyższa Szkoła Pedagogiczna

WSR – Wojskowy Sąd Rejonowy

WSS – Wojewódzka Spółdzielnia Spożywców

WSW – Wojskowa Służba Wewnętrzna

WUBP – Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

WUdsBP – Wojewódzki Urząd do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

WUSW – Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych

WZD – Wojewódzki Zjazd Delegatów

WZZ – Wolne Związki Zawodowe

ZBoWiD – Związek Bojowników o Wolność i Demokrację

ZChN – Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe

ZEOP – Zakłady Energetyczne Okręgu Północnego

ZG – Zakłady Graficzne

ZG – Zarząd Główny

ZHP – Związek Harcerstwa Polskiego

ZHR – Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej

ZLP – Związek Literatów Polskich

ZM – Zakłady Mechaniczne

ZMP – Związek Młodzieży Polskiej

ZMS – Związek Młodzieży Socjalistycznej

ZMW – Związek Młodzieży Wiejskiej

ZNMS – Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej

ZNP – Związek Nauczycielstwa Polskiego

ZO – zabezpieczenie operacyjne

ŻOB – Żydowska Organizacja Bojowa

ZOMO – Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej

ZOUEiA – Zakłady Okrętowe Urządzeń Elektrycznych i Automatyki

ZOZ – Zakład Opieki Zdrowotnej

ZP – Zarząd Portu

ZPF – Zjednoczenie Przemysłu Farmaceutycznego

ZPG – Zarząd Portu Gdańsk

ZPP – Zjednoczenie Przemysłu Poligraficznego

ZPW – Zakłady Przemysłu Wełnianego

ZR – Zarząd Regionu

ZSL – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe

ZSMP – Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej

ZSP – Zrzeszenie Studentów Polskich

ZSRR – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

ZWAP – Zakłady Wytwórcze Aparatury Precyzyjnej

ZWM – Związek Walki Młodych

ZWZ – Związek Walki Zbrojnej

ZZ – Związek Zawodowy

ZZ FMO – Związek Zawodowy Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej

Indeks nazwisk i pseudonimów

„69”, TW zob. Mroczyk Piotr

„Abba”, TW zob. Piechocki Jerzy

Abgarowicz Łukasz

„Adam”, TW

„Adam”, TW zob. Bronikowski Adam

„Adam”, TW zob. Kowalicki Stefan

„Adam-2”, TW zob. Kowalicki Stefan

Adamczak Wacław

Adamkiewicz Stefan

Adamowicz Piotr

„Adela”, TW zob. Kwasigroch Edmund

„Adit”, KO zob. Wieruszewski Roman

„Adwokat”, TW zob. Bach Janusz

Aftyka Marek

„Aida”, TW zob. Zembaty Maciej

Akira Kato

„Ala”, TW zob. Kwieciński Marian

„Albatros”, TW zob. Sitko Adam

„Albert”, TW

„Albin”, KP/KO zob. Szlajfer Henryk

Albiniak Jerzy, TW ps. „Czarny”, „Krystian”

„Albinos”, TW zob. Sitko Adam

Albinowski Stanisław, KP/TW/KO ps. „Bogusławski”, TW ps. „Grodzki”

Ambroziewicz Józef

Amsterdamski Stefan, KP ps. „Napoleon”

Anders Władysław

Andrzej N.N.

„Andrzej”, TW

„Andrzej”, TW zob. Kuzaj Lesław

„Andrzej”, TW zob. Kwasigroch Edmund

„Andrzej”, TW zob. Nawara Włodzimierz

„Andrzej”, TW zob. Nowak Jerzy

„Andrzej”, TW zob. Szafrański Jan

„Andrzej-I”, TW zob. Kwasigroch Edmund

Aniołczyk Aleksander

„Anka”, TW zob. Mszyca Jarosław

Anklewicz Andrzej

Anna (Ania, Anka) N.N.

„Anna”, TW

„Anna”, TW

„Anna”, TW zob. Gwiazdowska-Borkowska Alicja

„Anna”, TW zob. Sigismund Eugeniusz Janusz

„Anna Witkowska”, TW zob. Walczak Jan

„Antoni”, TW zob. Załuski Stanisław

„Antonina Wierzbicka”, TW zob. Szcześkiewicz Jadwiga

„Aram” zob. Rybicki Arkadiusz

Arent Tadeusz

Arkuszewska Tarnawska Iwona zob. Tarnawska-Arkuszewska Iwona

Arkuszewski Wojciech

Atłas Michał

„Atos”, TW zob. Wesołowski Ryszard

„August”, TW zob. Wiśniewski Florian

„AW”, KO

Bach Janusz, TW ps. „Adwokat”, „Ryszard”

Bachurski

Bagieński Witold

Bagiński Tadeusz

Bajeński Włodzimierz

„Bajer”, TW

Baka Władysław

Balicki Marek

Bałenkowski Janusz, TW ps. „Borowicz”

Bałuka Edmund

Ban Waldemar

Banasik Waldemar

Banaś Ryszard

Baniak Józef

Baran Adam

Baranowska Teresa

Baranowski Witold

„Barański”, TW zob. Czajkowski Józef

Barański Marian, TW ps. „Karol”

„Barba”, TW zob. Gwiazdowska-Borkowska Alicja

„Barbara”, TW

Barcikowski Kazimierz

Bardon Bogusław

Bargieł Wiesław

Bartczak Jerzy Czesław

Bartczak Tadeusz

Barteczko Mieczysław

Bartosz Waldemar

Bartoszcze

Bartoszcze Michał

Bartoszcze Piotr

Bartoszcze Roman

Bartyzel Jacek

„Basia”

Batóg Włodzimierz

Baumgarten Gert

„Bazyli”, TW zob. Paterek Roman

Bądkowski Lech

Bąk Henryk

Bąk Roman

„BD”, KO

Bednarek Henryk

Bedyński Tomasz, TW ps. „Paweł”

Belke Jerzy

Bełz Zbigniew

„Bem”, TW zob. Małcużyński Karol

Bendych Rozalia, TW ps. „Halina”

Berdys Ryszard

Berling Zygmunt

„Bernard”, TW zob. Spasowski Romuald

„Bernard”, TW zob. Turowski Konrad

„Beryl”, TW zob. Wachowicz Bernard

Bębenek Piotr

Białkowski Michał

„Biały”, NP zob. Majewski Janusz

„Biecki”, TW zob. Słomczyński Maciej

Biegalski Lech, TW ps. „Laufer”

Bielecki Sławomir

Bielecki Zygmunt

Bieliński

Biender Zenon

Bienicki

Bieńkowski Władysław

Biernacki Krzysztof

Bierut Bolesław

„BJ”, KO

Blajerski Włodzimierz

Blindow Bogdan

„Bliźni”, TW zob. Reiff Ryszard

„Bliźniak”, TW zob. Grębla Ryszard

Blumsztajn Seweryn

Błaszczyk Ryszard

Błaszczyńska Elżbieta zob. Sieradzka-Błaszczyńska Elżbieta

Błaszczyńska Sieradzka Elżbieta zob. Sieradzka-Błaszczyńska Elżbieta

Błażek Zygmunt

Błoniarczyk Marian

„Błyskawica”, TW

„Bob”, KP/KO zob. Gotowski Bogdan

Bober Andrzej Witold

Bochenek Grzegorz

Bochenek Kazimierz, TW ps. „Mały”

Bocheńska-Chojecka Magdalena

Bochwic Teresa

Boczar Tadeusz

Bodzenta Franciszek

Bodziony Adam

Bogacz Ryszard

Bogdan N.N.

„Bogdan”, TW

„Bogdan”, TW

Bogdanowicz Stanisław

Bogucki Włodzimierz

Bogusławski Zbigniew

„Bogusławski”, KP/TW/KO zob. Albinowski Stanisław

„Bolek”, TW

„Bolek”, TW zob. Wałęsa Lech

„Bolek”, TW zob. Zadrożyński Edmund

Bolin Bertil Axel

„Bolton”, TW zob. Ludwiczak Marian

Boner Jelena

Bonhage Hans Joachim

Borkowska Ewa zob. Borkowska-Pastwa Ewa

Borkowska Gwiazdowska Alicja zob. Gwiazdowska-Borkowska Alicja

Borkowska-Pastwa Ewa

Borowczak Stanisław

Borowicz Wenancjusz, TW ps. „Tobiasz”

„Borowicz”, TW zob. Bałenkowski Janusz

Borowiecka Nencka Maria zob. Nencka-Borowiecka Maria

Borowska Bolesława

Borowska Maria (Miriam)

Borowska Miriam zob. Borowska Maria

Borowski Antoni

Borowski Edward

Bortnowska Halina zob. Bortnowska-Dąbrowska Halina

Bortnowska-Dąbrowska Halina

Boruń Katarzyna

Borusewicz Bogdan

Borusewicz Piotrzkowska Róża zob. Piotrzkowska-Borusewicz Róża

Boruta-Spiechowicz Mieczysław

Borzęcki Andrzej

Borzyszkowski Józef

Bosak Henryk

Bourne Eric

Bourne Trevisan Dessa zob. Trevisan-Bourne Dessa

Bowling Charles

Bratkowski Stefan

Brejdygant Stanisław

Breżniew Leonid

Brodzki Jan, TW ps. „Omnibus”

Brodzki-Rimler Jerzy, TW ps. „Buźka”, „Jurek”, „Ronson”, „Magda”

„Bron”, kTW zob. Bronikowski Adam

Bronczyk zob. Mroczyk Piotr

„Bronek”, KP zob. Bronikowski Adam

Bronikowski Adam, KP ps. „Bronek”, kTW ps. „Bron”, TW ps. „Adam”

„Bronisław”, TW zob. Kucharski Witold

Brown Irving

Brunné Marek

Brych Janusz

Brydges

Brykczyński Jerzy, TW ps. „Jerzy”

Brzechczyn Krzysztof

Brzeziński Zbigniew

Brzostek Błażej

„Brzoza”, TW

Bubnicki Rafał

Buczkowski Lesław

Budka Andrzej, TW ps. „Jędrek”

Budzyński Stanisław

Bugaj Ryszard

Bujak Zbigniew

Bukowski Jacek

Bukowski Władimir

Bulloc Allan

Bułhakow Michaił

Burak Józef

Burek Krzysztof

Burska Lidia

Burski Józef, TW ps. „Dorota”

Bury Stanisław

Bush George H.W.

Butkiewicz Andrzej

Buzek Jerzy

„Buźka”, TW zob. Brodzki-Rimler Jerzy

„B.W.”, KO

Byrscy

Byrska Irena

Byrski

Byrski Tadeusz

Byszewski Piotr

Byszko Zbigniew

„BZ”, KO zob. „B. Zdzisław”

„B. Zdzisław” („BZ”, „Zdzich”, „Zdzisław”), KO

Capik Wiesław

Carter Jimmy

Casaroli Agostino

Cedler

Cegielski Jacek

Celejewska Małgorzata

Celiński Andrzej

Cenckiewicz Sławomir

„Cezar”, TW zob. Jordan Cezary

„Cezary”, TW zob. Jordan Cezary

„Cezary”, TW zob. Miotke Jan

Chlaszczak Romuald

Chlebowicz Marek, TW ps. „Mikołaj”

Chlebowska-Wciorka Dorota

Chmielewski Czesław

Chmielewski Franciszek

Chmielewski Jakub

Chmielowiec Piotr

Chochowski Wojciech, TW ps. „Jerzy”

Chodakowski Franciszek

Chojecka Bocheńska Magdalena zob. Bocheńska-Chojecka Magdalena

Chojecki Mirosław

Chojnacki Zygmunt, TW ps. „Karol”

Chołodecki Jarosław

Chomeini Ruhollah

Chopin Fryderyk

Christensen John

Chruszczow Nikita

Chrzanowski Aleksander, TW ps. „Piłkarz”

Chrzanowski Wiesław

Churchill Winston

Ciastoń Władysław

Cichocki Henryk

Cichocki Franciszek

Cichoń Wiesław

Ciechanowicz Jan

Ciechorski Zygmunt, KO ps. „CZ”

Ciemniewski Jerzy

Ciepiela Jerzy

Cierniewski Andrzej, TW ps. „Dorn”

Cieślicki Jacek

Ciołkosz Adam

Ciosek Stanisław

Ciszak Bogdan

„CJ”, KO

Clinton Bill

Cohen Leonard

Cortesi Filip

Cwóźdź zob. Gwiżdż Ryszard

Cyrankiewicz Józef

Cywiński Bohdan Hieronim

Cywiński Janusz, TW ps. „Skaut”

Cywka Marek

„CZ”, KO zob. Ciechorski Zygmunt

Czachowicz Jan, TW ps. „Orion”

Czaczkowska Ewa

Czaczkowski Marian

Czajka Jan

Czajkowski zob. Czaczkowski Marian

Czajkowski Józef, TW ps. „Barański”

Czarlewski Sławomir

Czarnecki Jan

Czarnecki Jerzy

Czarnota Stanisław

„Czarny”, TW zob. Albiniak Jerzy

„Czarny”, TW zob. Torbus Jerzy

Czartołomny Piotr

Czartoryski Paweł

Czeczot Andrzej

Czekalski Marek

„Czerkies”, konsultant zob. Gotowski Bogdan

Czeżyk Ignacy

Czubiński Lucjan

Czuma Andrzej

Czuma Benedykt „Dyś”, „Dysio”

Czykun Ryszard

Czyrek Józef

Ćwikła Bolesław

Dabertowa Eugenia

„Danuta”, TW zob. Samitowski Tadeusz

Dąbrowska Bortnowska Halina zob. Bortnowska-Dąbrowska Halina

Dąbrowski Bronisław

Dąbrowski Ryszard

„Delegat”, KO zob. Jankowski Henryk

„Demagog”, TW zob. Reiff Ryszard

Dębowska-Romanowska Teresa

Diem Tadeusz

Dietl Jerzy, TW ps. „Kowalski”, KO ps. „Koda”

Dlouchy Leszek

Długoński Janusz

Dmowski Fabian

Dmytruk Jerzy, TW ps. „Dominik”, „Maryla”

Dobkowska Aleksandra, kTW ps. „Sandra”

Dobrin John zob. Dobrin-Dobrzyński John

Dobrin-Dobrzyński John

Dobromiński

Dobrowolski Mirosław

Dobrzyński

Dobrzyński Dobrin John zob. Dobrin-Dobrzyński John

„Doktor”, TW zob. Pałubicki Władysław

„Doktor”, TW zob. Sarnecki Mirosław

Domagała Włodzimierz

Domańska Małgorzata

Domański Antoni

Domański Walerian

Domaradzki Piotr

„Dominik”, TW zob. Dmytruk Jerzy

„Domino”, TW zob. Zając Andrzej

Domińczyk Mirosław

Domski Jerzy

„Dorn”, TW zob. Cierniewski Andrzej

Dorn Ludwik

Doroszewska Urszula

Doroszewski Janusz

„Dorota”, TW zob. Burski Józef

Dowgiałło Jan

Dowgiałło Krzysztof

Dowgint-Nieciuński Witold

Drąg Adam

„Drukarz”, TW zob. Kijewski Tadeusz

Drzycimski Andrzej

Duch Kazimierz

Duda Roman

Duda-Gwiazda Joanna

Dudek Aleksander, TW ps. „Jan”

Dudek Andrzej

Dudek Antoni

Dudkiewicz

Dudziński

Duffy Terence

Dułak Stanisław

Dworak Jan Aleksander

„Dybowski”, TW zob. Płotkowiak Jan

Dylan Bob

Dymarski Lech

Dynak Leon

Dyner Jerzy Mieczysław

„Dysio” zob. Czuma Benedykt

„Dyś” zob. Czuma Benedykt

Dzielski Mirosław

Dziumak Waldemar, TW ps. „Grom”

„Dziupla”, TW

„Echo”, TW zob. Wach Marek

„Edek”, TW zob. Groth Edmund

Edelman Marek

„Edmund”, TW zob. Nowicki Andrzej

„Edward”, TW

Eisler Jerzy

Ejsmont Piotr

Elendt Zygmunt

„Elizar”, KO zob. Szcześkiewicz Jadwiga

Engelmayer Günther

Erecińska Tuge Barbara zob. Tuge-Erecińska Barbara

Estarriol Ricardo

„Ewa”, kTW zob. Matulka Leszek Marek

„Ewa”, TW zob. Jakubowski Jerzy

„Ewa”, TW zob. Szuflak Czesław

Eysymontt Jerzy

„FA”, KO

Faleńczyk Zbigniew

Farrer Peter

Fedorowicz Jacek

Fedyna Mieczysław

Fenrych Przemysław

Fiećko Jerzy

Figiel Wojciech

Fijał Alicja

Fijałkowski Antoni

Firlejczyk Kazimierz

Fisher Dan

Fleischfarb Izaak zob. Światło Józef

Ford Aleksander

Fortuna Grzegorz

Forystek Jakub, TW ps. „Zych”

„Franciszek”, TW zob. Milewski Jerzy

Frasyniuk Władysław

Frączek Henryk, TW ps. „Walczak”

Frentzel-Zagórska Janina

Friszke Andrzej

Frutczak Ryszard

Fryza Zbigniew, TW ps. „Marcin”

Fudakowski Stanisław

„G”, KS

Gadomski

Gajdziński Piotr

Gajewski Konrad

Gajewski Zbigniew

Galarski Stanisław

Ganowiak Henryk, TW ps. „Józef”

Gapińska-Repczyńska Lubomiła

Gawroński Ryszard, konsultant ps. „Żbik”

Gebert Jerzy Antoni

Geremek Bronisław

Gertych Zbigniew

„Giełgud”, TW zob. Majewski Krzysztof

Gierek Edward

Giertych Jędrzej

Gieszczyńska Renata

Gil Mieczysław

Glaspan Jacek

Gleichgewicht Aleksander

Glemp Józef

Gliński Tadeusz

Głaszczka

Głębocki Henryk

Głogowski Karol, inf. ps. „Prawnik”

Głogowski Krzysztof

Goldfinger Kunicki Marek zob. Kunicki-Goldfinger Marek

Golis Jerzy

Gołaszewski Stanisław

Goławski Krzysztof

Goławski Zygmunt Michał

Gołąb Bogusław Kazimierz

Gołębiewski Jakub

Gołuński Norbert

Gombrowicz Witold

Gomułka Władysław

Gontarczyk Piotr

Gorazd Antoni Zbyszko

Görlich Krzysztof

Gospodarek Bogumił

Gospodarek Jerzy, TW ps. „Sikorski”

Gotowski Bogdan, KP/KO ps. „Bob”, konsultant ps. „Czerkies”

Goździewski Mieczysław

„Góral” zob. Janicki Jan

Góralska Helena

Górka Krzysztof

Górny Jerzy

Górski Jan

Grabarczyk Antoni

Grabiński Andrzej

Grabowska Marta

Grabowski Ryszard

Graczyk Roman

Grad Zenon, TW ps. „Stary”

„Grażyna”, TW zob. Naszkowski Eligiusz

„Grażyna”, TW zob. Tutaj Mieczysław

Greszt Mieczysław

Grębla Ryszard, TW ps. „Bliźniak”

Grębowski Jan

Grędziński J. zob. Grębowski Jan

Gręziak Anna

Grodel Marian, TW ps. „Tem”

„Grodzki”, TW zob. Albinowski Stanisław

„Grom”, TW zob. Dziumak Waldemar

Gromadzki Mieczysław

Groniecki Stanisław

Groth Edmund, TW ps. „Edek”

Grotowski Aleksander

Grubba Maria zob. Vayssade-Grubba Maria

Grubba Vayssade Maria zob. Vayssade-Grubba Maria

Gruda Mieczysław

Grudzień Zdzisław

„Grudzień”, TW zob. Karnik Ryszard

Gruszczyński Bogusław

Gruszecki Wojciech

„Gryf”, TW zob. Łykowski Franciszek

Gryszkiewicz Dorota

Gryszkiewicz Zbigniew, TW ps. „Jakub”

Gryz Ryszard

„Grzegorz”, TW zob. Lachowicz Marek

Grzelak Grzegorz

Grzelak Janusz

Grzelak Wacław

Grzywaczewska Rybicka Bożena zob. Rybicka-Grzywaczewska Bożena

Grzywaczewski Maciej

„GS”, KO

Gucwa Stanisław

Gulbinowicz Henryk

Gust Ireneusz

Gwiazda Andrzej

Gwiazda Joanna zob. Duda-Gwiazda Joanna

Gwiazda Duda Joanna zob. Duda-Gwiazda Joanna

Gwiazdowie

Gwiazdowska Alicja zob. Gwiazdowska-Borkowska Alicja

Gwiazdowska-Borkowska Alicja, TW ps. „Anna”, „Barba”

Gwiżdż Ryszard, TW ps. „Omelanowicz”

Haczkur Mirosław

Hadrawa Adam, TW ps. „Marian”

Hagemejer Krzysztof

Halbersztadt Józef

Halicki Romuald

„Halina”, TW zob. Bendych Rozalia

„Halina”, TW zob. Matuszewska Alicja

„Halina Stankiewicz”, TW zob. Krajewski Andrzej

Hall Aleksander

Hall Jerzy

Hałagida Igor

Hammer

„Han”, TW

Hankiewicz Włodzimierz, TW ps. „Muzyk”

Harker John

Harris Simeon George

„Harry” zob. Zaleski Jerzy

„Hearst”, KO zob. Krajewski Andrzej

Hejcz Barbara

Helebrandt Kazimierz Alojzy

„Helena”, TW zob. Sztukowski Eugeniusz

Hełka Bogdan, TW ps. „Wroński”

„Henryk”, TW zob. Pawlicki Tadeusz

„Henryk”, TW zob. Wierzbowski Błażej

Herbert Zbigniew

Hernas Maria

„Hetman”, TW

Higgins George G.

Hilbrycht Jerzy

Hirsz Franciszek

„Historyk”, TW zob. Szomański Andrzej

Hładko Wiesław

Hofman Lesław

Holewiński Wacław

Holland Jack

Holub

Hołda Zbigniew

Hołuszko Ewa (Hołuszko Marek)

Hołuszko Marek zob. Hołuszko Ewa

Hołysz Adam

Houée Kubasiewicz Ewa zob. Kubasiewicz-Houée Ewa

Houthuys Jef

Hrybacz Jerzy

Hrynkiewicz Józefina

Hummel Karl

Huskowski Stanisław

Huszcza Jan

Hutchinson John

Huzarewicz Jan

Hyla Christof zob. Hyła Krzysztof

Hyła Krzysztof (Hyla Christof)

„Ikar”, TW zob. Kokot Zbigniew

„Inżynier”, TW zob. Ziaja Mieczysław

Iwan Ryszard

Iwanowski Gerard zob. Iwanowski Jan Wiesław

Iwanowski Jan Wiesław

Iwanów Zbigniew

Iwańczyk Ryszard, TW ps. „Michał”

Iwor Kazimierz zob. Iwor-Szczygielski Kazimierz

Iwor-Szczygielski Kazimierz, TW ps. „Jarocki”

Jabłońska Portych Małgorzata zob. Portych-Jabłońska Małgorzata

Jabłoński Henryk

„Jacek”, TW

„Jacek”, TW

„Jacek”, TW zob. Reiff Ryszard

„Jacek”, TW zob. Stankiewicz Jacek

„Jacek Żarski”, TW zob. Zamorski Czesław

„Jack”, TW zob. Reiff Ryszard

Jackl Jerzy

Jagiełło Henryk

„Jakub”, TW zob. Gryszkiewicz Zbigniew

Jakubiak Henryk

Jakubowicz Szymon

Jakubowski Jerzy, TW ps. „Ewa”

Jałowiecki Stanisław

Jamrozik Wojciech

„Jan”, TW

„Jan”, TW zob. Dudek Aleksander

„Jan”, TW zob. Pyrich Emil

Jan XXIII (Roncalli Angelo Giuseppe)

Jan Paweł II (Wojtyła Karol)

Janas Zbigniew

„Janek”, TW

Janicki Jan „Góral”

„Janina”, KO

„Janina”, TW zob. Kachlik Andrzej

Janiszewski

Janiszewski Jerzy

Jankowiak Bogdan

Jankowska-Polańska Aurelia

„Jankowski”, TW

„Jankowski”, TW zob. Lachowicz Marek

Jankowski Andrzej

Jankowski Bronisław

Jankowski Henryk, KO ps. „Delegat”, TW ps. „Libella”

Jankowski Maciej

Jankowski Wiesław

„Jantar”, TW

Janulewicz Ryszard

„Janusz”, TW

Janusz Kazimierz

Jańczak Stanisław, oficer wywiadu ps. „Rainar”

Jarecki Sławomir

Jarmakowski Andrzej

„Jarocki”, TW zob. Iwor-Szczygielski Kazimierz

Jarosz Stanisław

„Jarosz”, TW zob. Jordan Jerzy

Jaroszewicz Piotr

„Jarski”, TW zob. Słabiński Jarosław

Jaruchowski Jacek

Jaruzelski Wojciech, inf. ps. „Wolski”

Jasiński Jerzy

„Jasio”, TW zob. Lewandowski Jan

Jastak Hilary

Jastrzębowski Jerzy

Jaśnicki Janusz

Jawłowska Aldona zob. Jawłowska-Konstanciak Aldona

Jawłowska-Konstanciak Aldona

Jaworski Bogdan

Jaworski Seweryn

Jaworski Władysław

Jaworski Zdzisław

„JB”, inf./TW zob. Wszeborowski Janusz

„JC”, KO

Jedynak Tadeusz

Jeka Ryszard

Jerz Jacek zob. Jerz Antoni Jacek

Jerz Antoni Jacek

„Jerzy”, TW

„Jerzy”, TW zob. Brykczyński Jerzy

„Jerzy”, TW zob. Chochowski Wojciech

Jezierski Czesław

Jędraszczyk Aleksander

„Jędrek”, TW zob. Budka Andrzej

Jędrys Zygmunt

Jędrzejewski Jan, TW ps. „Lew”

Johnson Lyndon

„Jola”

„Jola”, TW zob. Szczeciński Zbigniew Krzysztof

„Jola”, TW zob. Zierke Wojciech

Jordan

Jordan Bronisław

Jordan Cezary, TW ps. „Cezar”, „Cezary”

Jordan Jerzy, TW ps. „Jarosz”

„Jot”, TW

„Jowisz”, TW zob. „Oskar”

„Józef”, TW zob. Ganowiak Henryk

Józefiak Cezary

„JS”, TW zob. Szacki Jerzy

„Julia”, TW

Julius Filip

Jung Regina

Jungiewicz Józef

Jurczyk Marian, TW ps. „Święty”

„Jurek”, TW

„Jurek”, TW zob. Brodzki-Rimler Jerzy

„Jurek”, TW zob. Szarszewski Zbigniew

„Justas”, TW zob. Kołodziejczyk Zygmunt

Kachlik Andrzej, TW ps. „Janina”, „Witold”

„Kacper”, TW zob. Wollenschleger Kazimierz

Kaczkowski Józef

Kaczmarek Lech

Kaczmarek Robert

Kaczmarski Jacek

Kaczmarski Roman

Kaczor Kazimierz Julian

Kaczor Tadeusz, TW ps. „Profesor”

Kaczorowski Andrzej

Kaczorowski Ryszard

Kaczyńska Elżbieta

Kaczyński Jarosław

Kaczyński Lech

Kalicki Antoni

Kalinowski Ryszard

Kaliski Bartosz

„Kamil”, TW zob. Skwierczyński Franciszek

Kamiński Łukasz

Kamiński Wiesław

Kamrowski Andrzej, TW ps. „Koper”, „Ryszard”

Kania Stanisław

Kaptur Gerard, TW ps. „Wiktor”

Karłowicz Wacław

Karnaś Stanisław Augustyn

Karnik Ryszard, TW ps. „Grudzień”

„Karol”, TW

„Karol”, TW zob. Barański Marian

„Karol”, TW zob. Chojnacki Zygmunt

„Karol”, TW zob. Lis Zbigniew

„Karol-32”, TW

Karolewski Szymon

Karpiński Janusz

Kartaszyńska Nagrabiecka Anita zob. Nagrabiecka-Kartaszyńska Anita

„Kasia”, TW zob. Wenta Halina

Kasperski Edward

Kasprzyk Rafał

„Kato”, TW zob. Romuk-Wodoracki Wojciech

Kazańczuk Wincenty

„Kazik”, TW

Kemnitz Tadeusz

Kenic Janusz

Kennedy John F.

Kensy Tadeusz

Kersten Otto

Kęcik Wiesław

Kicki Tadeusz

Kiecko Mikołaj, TW ps. „Mak”

Kiełczewski Stanisław

Kierepka Krzysztof

Kieres Leon

Kieślowski Krzysztof

Kijanka Czesław

Kijewski Tadeusz, TW ps. „Drukarz”

„Kim”, TW zob. Wesołowski Ryszard

Kinaszewski Adam, TW ps. „Mikołaj”

Kinowski Jan

Kirkland Lane

Kisielewski Stefan

Kiszczak Czesław

Kiszczak Maria

Kiszczakowie

Kitłowski Edmund

„KJ”, KO

„KK”, KO

Klata Henryk

Kledzik Zdzisław

„Klemens”, TW zob. Więckowiak Jerzy

Klimczak Henryk

Klimowicz Kazimierz

Klinger Krzysztof

Kloc Roman

Kluz Józef Kazimierz

Kłopotowski Tadeusz

Kłys Jacek

„Kmicic”, TW zob. Krajewski Andrzej

Kmieciak Piotr

Knaś Stanisław

Knoch Konrad

Kobzdej Dariusz

Kocent Józef zob. Kocent Kazimierz

Kocent Kazimierz

Kocięcki Mirosław

Kociołek Stanisław

Kocjan Stanisław

„Koda”, KO zob. Dietl Jerzy

Kofta Janusz zob. Kofta Jonasz

Kofta Jonasz (Janusz)

Kokot Zbigniew, TW ps. „Ikar”

Koksa Edmund, TW ps. „Ordys”

„Kolega”, TW zob. Kozłowski Jerzy

Koleśnik Bernard, TW ps. „Marek Walicki”

Kołodziej Andrzej

Kołodziejczyk Zygmunt, TW ps. „Justas”

Kołodziejski Jerzy

Kołodziejski Tadeusz, TW ps. „Zygmunt”

Kominek Bolesław

Komorowska Maria

Komorowski Aleksander

Komorowski Bronisław

Konarski Andrzej

Konkiel

„Konrad”, TW zob. Kozłowski Jerzy

Konsik Anatol, TW ps. „Merkury”

Konstanciak Jawłowska Aldona zob. Jawłowska-Konstanciak Aldona

Konwicki Tadeusz

Kopaczewski Antoni

Kopczyński Michał

„Koper”, TW zob. Kamrowski Andrzej

Kopka Bogusław

Koralewski Jerzy

Kordon

Korejwo Stefan

Koronowicz

„Korycki”, TW zob. Malinowski Zbigniew

Kosiba

Kosmowski Patrycjusz

Kossak Jacek

Kostecki Mikołaj „Piotr Ponard”

Kostikow Piotr

Kostrzewa Ryszard

Koszarska Maria

Kościelniak Zdzisław

Kościesza-Kuszłeyko Ryszard

Kościuszko Tadeusz

Kotarbiński Tadeusz Marian

Kotarski Ryszard, TW ps. „Marek”

Kowalczyk Andrzej TW ps. „Lidka”, agent ps. „Petite”

Kowalczyk Anna, TW ps. „Wiktoria”

Kowalczyk Jerzy

Kowalczyk Ryszard

Kowalczykowie

Kowalewski Zbigniew, TW ps. „Robert”

Kowalicki Stefan, TW ps. „Adam”, „Adam-2”, „Roma”

Kowalik Tadeusz

Kowalska

Kowalski Aleksander

Kowalski Edward

Kowalski Grzegorz

Kowalski Sergiusz

„Kowalski”, TW zob. Dietl Jerzy

„Kowalski”, TW zob. Wojtakowski Zbigniew

Koziatek Jan

„Kozica”, kTW zob. Paczkowski Andrzej

Kozicki Andrzej

Kozłowski Bolesław, TW ps. „Technik”

Kozłowski Jerzy, TW ps. „Kolega”, „Konrad”

Kozłowski Marek

Kozłowski Sławomir

Krajewski Andrzej, KO ps. „Hearst”

Krajewski Andrzej, TW ps. „Halina Stankiewicz”, „Kmicic”, „Wiesława”

Krakowski Jędrzej

Kralczyński Andrzej, TW ps. „Terlecki”

Krasicki Ryszard Marian

Krasiński Zdzisław

Krasucki Piotr, TW ps. „R”

Kraśko Nina

Krawczak Mirosław

Kreisky Bruno

Krementowski Wiesław Karol

Kristofferson Kris

Kropiwnicki Jerzy

Król Witold

Kruczyński Jerzy

Kruk Marzena

Krukierek Jacek, TW ps. „Zrąb”

Krukowski Stanisław

Krupa Ireneusz

Krupiński Mirosław

„Krystian”, TW zob. Albiniak Jerzy

Krystosiak Aleksander

„Kryszakowicz”, TW zob. Migo Aleksander

Krzak Marian

Krzycki Edward

Krzykowska Barbara

„Krzysztof” zob. Seniuta Aleksander

„Krzysztof”, TW zob. Migo Aleksander

„Krzysztof Lechicki” zob. Wręga Antoni

Krzysztofiński Mariusz

„Krzysztofski”, TW zob. Pieprz Kazimierz

Krzysztoporski Adam

Krzyżanowski Henryk

Krzyżewski Janusz

„KS”, KO

Kściuczek Roman

Kubasiewicz Ewa zob. Kubasiewicz-Houée Ewa

Kubasiewicz-Houée Ewa

Kubiak Feliks

Kubiak Hieronim

Kubicki Krzysztof

Kuca Władysław

Kucharczyk Roman

Kucharski Janusz

Kucharski Wicher Witold zob. Kucharski Witold

Kucharski Witold „Wicher”, TW ps. „Bronisław”

Kuczyński Waldemar

Kuć Ryszard Jan, TW ps. „X-80”

Kudła Jan, KO ps. „Stefan”

Kujszczyk Czesław

Kuklińska Barbara

Kukołowicz Romuald

Kukuła Mieczysław

Kula Józef

Kulczyński

Kulerski Wiktor

Kuliga Edward

Kuliński Henryk

Kułaj Jan

Kuminek Edward

Kunicki-Goldfinger Marek

Kunigowski Jan

Kupczak Waldemar

Kurczewska Joanna

Kurczewski Jacek

Kurdwanowski Tomasz

Kurkowski Jerzy

Kuroń Jacek

„Kurowicz”, TW

Kurowski Michał

Kurowski Stefan

Kuszłeyko Ryszard zob. Kościesza-Kuszłeyko Ryszard

Kuszłeyko Kościesza Ryszard zob. Kościesza-Kuszłeyko Ryszard

Kuzaj Lesław, TW ps. „Andrzej”

Kuźniar Andrzej

Kwasigroch Edmund, TW ps. „Adela”, „Andrzej”, „Andrzej-I”

„Kwaśniewski”, TW zob. Słomczyński Maciej

Kwaśniewski Aleksander

Kwaśniewski Aleksander

Kwaśniewski Wojciech

Kwiatkowska Wiesława

Kwiatkowski J.

Kwiatkowski Stanisław

Kwieciński Marian, TW ps. „Ala”

Kwoka Zenon

„KZ”, KO

„L”, kTW zob. Lamentowicz Wojciech

Labuda Aleksander, kTW ps. „Rektor”

Labuda Barbara

Labudowie

Lach Mieczysław

Lachowicz Marek, TW ps. „Grzegorz”, „Jankowski”, „Piotrowski”

„Ladis”, TW zob. Pałubicki Władysław

Lamentowicz Wojciech, kTW ps. „L”

Lamkiewicz Leszek

„Las”, KO

Lasek Brygida

Lasocki Jerzy

Lasocki Wojciech

„Laufer”, TW zob. Biegalski Lech

„Lech”, TW zob. Moczulski Leszek

Lechoń Jan

Lenarciak Henryk

Lenart Anna, TW ps. „Marta”

Lendzioszek Janusz, TW ps. „Mały”

Lenin Włodzimierz

Lenkiewicz Antoni

Leopold Antoni, inf. ps. „Pondetere”, „Pom de tere”

Lesiak

Lesiakowski Krzysztof

Leszczyński Krzysztof

„Lew”, TW zob. Jędrzejewski Jan

Lewandowski

Lewandowski Benedykt

Lewandowski Jan, TW ps. „Jasio”

Lewicki Rogala Jerzy zob. Rogala-Lewicki Jerzy

Lewtak Paweł

„Libella”, TW zob. Jankowski Henryk

„Liden”, KO zob. Marcisz Stefan

„Lidka”, TW zob. Kowalczyk Andrzej

Linka zob. Links

Links (Linka)

Lipavski Jan

Lipińska Olga

Lipiński Edward

Lipiński Wnuk Edmund zob. Wnuk-Lipiński Edmund

Lipowy Stefan

Lipski Jan Józef

Lipski Jan Tomasz

Lipski Paweł, TW ps. „Władek”, „Wiktor”

Lis Bogdan

Lis Zbigniew, TW ps. „Karol”

Lisiecki Leszek

Liszcz Teresa

„Litwin”, TW

Lityński Jan

Loga Jerzy

Löhr Alexander

Loranc Władysław

„Lotos”, TW zob. Moska Jan

„Lotos”, TW zob. Słomczyński Maciej

„LR”, KO

Lubieniecki Józef

Ludwiczak Marian, TW ps. „Bolton”

Łabentowicz Mariusz

Łabęcki Jan

Łagiew zob. Łogiewa Andrzej

Łapuszek Henryk

Łaski Stanisław

Łatacz Janusz, TW ps. „Marek”

Łazuka Bohdan

Łogiewa Andrzej

Łopatka Adam

Łubiński Ryszard

Łuczko Franciszek

Łuczywo Helena

Łukaszewski Ryszard

Łukomski Edmund

Łukowski Jarosław Ludwik

Łukowski Jerzy

Łuniewski Feliks „Żbik”

Łupina Zygmunt

Łużny Jan

Łykowski Franciszek, TW ps. „Gryf”

Łysiak Jerzy

„M”

Machcewicz Anna

Macholz Andrzej

Maciaszek Andrzej

Maciejewski Józef „Wicher”, TW ps. „Morawski”

Macierewicz Antoni

Maćkowski Roman

„Magda”, TW zob. Brodzki-Rimler Jerzy

„Magda”, TW zob. Nowacki Jerzy

Majchrzak Grzegorz

Majerus Raymond

Majewski Janusz, NP ps. „Biały”, TW ps. „Wojtek”

Majewski Krzysztof, TW ps. „Giełgud”

„Majka”

Majle Marek

Majski Iwan

„Mak” zob. Kiecko Mikołaj

Makowska Aleksandra zob. Makowska-Prochera Aleksandra

Makowska-Prochera Aleksandra

Makowski Ryszard

Maksymiuk Przemysław

Malanowski Jan, TW ps. „Smakosz”

Malczyk Mieczysław

Malec Longin

„Malinka”, KO

Malinowski Zbigniew, TW ps. „Korycki”, „Mazur”

Maliszewski

Małachowski Aleksander

Małachowski Marek

Małcużyński Karol, TW ps. „Bem”

Małecki Stefan zob. Małecki-Tepicht Stefan

Małecki-Tepicht Stefan

Małobęcki Józef

„Mały”, TW zob. Bochenek Kazimierz

„Mały”, TW zob. Lendzioszek Janusz

„Marcin”, TW

„Marcin”, TW zob. Fryza Zbigniew

„Marcin”, TW zob. Rodziewicz Janusz

Marcisz Stefan, KO ps. „Liden”

Marecki Józef

„Marek”, TW

„Marek”, TW zob. Kotarski Ryszard

„Marek”, TW zob. Łatacz Janusz

Marek Henryk

„Marek Walicki”, TW zob. Koleśnik Bernard

„Maria”, KO/TW zob. Ropelewski Andrzej

„Maria”, TW

„Maria”, TW zob. Załuski Piotr

„Mariacki”, TW

„Marian”, TW

„Marian”, TW zob. Hadrawa Adam

„Marian”, TW zob. Pytel Marek

Markowska Danuta

Marszałkowska Katarzyna

„Marta”, TW zob. Lenart Anna

Marusczyk Konrad

„Maryla”, TW zob. Dmytruk Jerzy

Marzena N.N.

Masternak Zygmunt

Maszczyk Waldemar, TW ps. „Wiktor”, „Zygmunt”

Maślanka Józef

Matulka Leszek Marek, kTW ps. „Ewa”

Matuszewska Alicja, TW ps. „Halina”

Matuszyk Tadeusz

Matyja Elżbieta

Matyja Stanisław, TW ps. „Sąsiad”

Matyjas Eugeniusz

Matyjek Jerzy

Mazowiecki Tadeusz

„Mazur”, TW zob. Malinowski Zbigniew

Mazur Zbigniew Adam

Mazurkiewicz Sykstus

Melak Arkadiusz

Melak Stefan

„Melchior”, TW zob. Modrzejewski Jerzy

Merkel Jacek

„Merkury”, TW zob. Konsik Anatol

Messner Zbigniew

Miazga Zbigniew

Miąskowski Marian

Micewski Andrzej, TW ps. „Michalski”

Michalak

Michalak Paweł

„Michalski”, TW zob. Micewski Andrzej

Michalski Jan

„Michał”, TW

„Michał”, TW zob. Iwańczyk Ryszard

„Michał”, TW zob. Śliwiński Jan

Michałek Zbigniew

Michałowski Kazimierz

Michnik Adam

Mielnik Jerzy

Mierzejewski Henryk

„Mietek”, TW

Migo Aleksander, TW ps. „Kryszakowicz”, „Krzysztof”

„Mikołaj”, TW zob. Chlebowicz Marek

„Mikołaj”, TW zob. Kinaszewski Adam

Mikołajczyk Krzysztof

Mikołajczyk Stanisław

Mikołajska Halina (Helena)

Mikołajska Helena zob. Mikołajska Halina

Mikuła Tadeusz

Milczanowski Andrzej

Milewicz Ewa

Milewska Bronisława (Nina)

Milewska Ewa

Milewska Nina zob. Milewska Bronisława

Milewski Jerzy, TW ps. „Franciszek”

Milewski Mirosław

„Mills”, KO zob. Młynarczyk Jerzy

Miotke Jan, TW ps. „Cezary”

Mirosławski Wiesław

Misiak Janusz

Misiak Ruchniewicz Krystyna zob. Ruchniewicz-Misiak Krystyna

Misiewicz Władysław

Mitura Ryszard

„MK”, KO

Młynarczyk Jerzy, KO ps. „Mills”, „Retman”

Moczar Mieczysław

Moczek Marian

Moczulska Maria zob. Moskowicz-Moczulska Maria

Moczulska Moskowicz Maria zob. Moskowicz-Moczulska Maria

Moczulski Leszek, TW ps. „Lech”

Modrzejewski Jerzy, TW ps. „Melchior”

Modzelewska Supińska Jolanta zob. Supińska-Modzelewska Jolanta

Modzelewski Karol

Modzelewski Wojciech

Mokrzyszewski Borys Aleksander

Mołotow Wiaczesław

Montini Giovanni Battista zob. Paweł VI

Morawiecki Kornel

„Morawski”, TW zob. Maciejewski Józef

Morgiewicz Emil

Moska Jan, TW ps. „Lotos”, „Wojtek”

Moskowicz-Moczulska Maria

Mosz Tadeusz

Moszczak Tomasz

Moszczyński Wiktor

Mozgawa Marian

Mroczkowska Renata

Mroczyk Piotr, TW ps. „69”

Mrowiec Zbigniew

Mszyca Jarosław, TW ps. „Anka”, „Ramzes”

Murat Krystyna

Musialski Jan

Musiał Filip

Muskat Mariusz

Muszyński Piotr

Muszyński Wojciech

Mutsumi Saito

„Muzyk”, TW zob. Hankiewicz Włodzimierz

Myczka Eugeniusz

Mysiakowska Jolanta

Nagrabiecka Anita zob. Nagrabiecka-Kartaszyńska Anita

Nagrabiecka-Kartaszyńska Anita

Najder

Nakoneczny

Nakonieczny Jan

Namiotkiewicz Walery

Napieralski Henryk

„Napoleon”, KP zob. Amsterdamski Stefan

„Napoleon”, TW

Narożny Bogdan

Naróg Janusz

Naszkowski Eligiusz, TW ps. „Grażyna”

„Navimor”, TW zob. Zbytek Daniel

Nawara Włodzimierz, TW ps. „Andrzej”

Nawrot Stefan Mateusz

Nencka-Borowiecka Maria

Nieciuński Witold zob. Dowgint-Nieciuński Witold

Nieciuński Dowgint Witold zob. Dowgint-Nieciuński Witold

Niezgodzki Paweł

Nilsson Gunnar

Nitkowski Stanisław

Niwińska

Nixon Richard

Nowacki Jerzy, TW ps. „Magda”, „Stanisław Brzozowski”

Nowacki Mirosław

Nowak Benedykt

Nowak Edward

Nowak Jan

Nowak Jerzy, TW ps. „Andrzej”

Nowak Leszek

Nowakowska Danuta

Nowakowska-Majcher Maria

Nowicki Andrzej, TW ps. „Edmund”

Nowicki Edmund

Nowicki Siła Władysław zob. Siła-Nowicki Władysław

Nowogońska Elżbieta

Nowosz Juliusz

Obama Barack

Ochab Edward

Ochmański

Odolska Wanda

Ofierska Maria

Ofierski Bohdan

Okoński Stanisław, TW ps. „Staszek”

Okrój

Olejarz Stefan

Olszewski Henryk, TW ps. „Rafał”

Olszewski Jan

Olszowski Stefan

„Omelanowicz”, TW zob. Gwiżdż Ryszard

„Omnibus”, TW zob. Brodzki Jan

Onyszkiewicz Janusz

Opala

Opiel Adam Marian

Opiela Andrzej

Orczykowska Jolanta

Orczykowski Zygfryd

„Ordys”, TW zob. Koksa Edmund

„Orion”, TW zob. Czachowicz Jan

Orlicz Michał, TW ps. „Weda”

Orłowski Marcin

Orszulik Alojzy

Ortel

Orzeł Józef

Osiński Krzysztof

„Oskar”, „Jowisz”, TW

Osuch Jerzy

Oszmian Mieczysław

Owczarek Barbara zob. Owczarek-Szubert Barbara Teresa

Owczarek-Szubert Barbara Teresa

Owsiński Jan Marek

Paczkowski Andrzej, kTW ps. „Kozica”

Paczuski Roman

Paga Lesław

Pająk Zdzisław

Palka Grzegorz

Pałasiński Marek

Pałczyński Benedykt

Pałubicki Janusz

Pałubicki Władysław, TW ps. „Doktor”, „Ladis”

Panwicz Władysław

Parchowski Marian

Parowicz Kazimierz

Pastwa Borkowska Ewa zob. Borkowska-Pastwa Ewa

Paszek Arkadiusz

Paszkiewicz Sylwester

Paterek Roman, TW ps. „Bazyli”

„Patryk”, TW zob. Róg Andrzej

Patyna Józef

Pawelec

Paweł VI (Montini Giovanni Battista)

„Paweł”, TW zob. Bedyński Tomasz

„Paweł”, TW zob. Zając Andrzej

Pawlas Jerzy

Pawlicki Roman Szymon

Pawlicki Szymon zob. Pawlicki Roman Szymon

Pawlicki Tadeusz, TW ps. „Henryk”

Paziewski Michał

„Petite”, agent zob. Kowalczyk Andrzej

Piątkowski Jan

Piechocki Jerzy, TW ps. „Abba”

Piekara Andrzej

Piekarska Anna

Piekarska Anna Karolina

Pienkowska Alina

Pieprz Kazimierz, TW ps. „Krzysztofski”

Pierzyński Przemysław

Piestrak Marek

Pietkiewicz Antoni

Pietkiewicz Michał

Pilachowski Zbigniew

Pilarski Sebastian

Pilecki Jerzy

Pilichowski Jerzy

Pilitowski Jerzy

Piłka Marian

„Piłkarz”, TW zob. Chrzanowski Aleksander

Piłsudski Józef

Pines Ignacy

Pinkosz Ryszard

Pińkowski Józef

„Piotr”, TW

„Piotr”, TW zob. Śliwiński Jan

„Piotr Ponard” zob. Kostecki Mikołaj

„Piotrowski”, TW zob. Lachowicz Marek

Piotrzkowska-Borusewicz Róża

„Pirx”, TW zob. Rypień Leonard

„Pitka”, TW

Piwowarczyk Henryk

Pleśnar Adam

Pliszkiewicz Marek

Pluta Iwona

Płatek Ryszard

Pławiński Tadeusz

Płażyński Maciej

Płotkowiak Jan, TW ps. „Dybowski”

Płużańska Zofia

Pniewski Andrzej

Podgórczyk Marek

Podkowiński Zdzisław

Podolski Zdzisław

Polak Wojciech

Polańska Aurelia zob. Jankowska-Polańska Aurelia

Polańska Jankowska Aurelia zob. Jankowska-Polańska Aurelia

Polowczyk

Polzin Bernard

Połętek M.

Połubiński Marek

„Pom de tere”, inf. zob. Leopold Antoni

Pommatau Jacques

„Pondetere”, inf. zob. Leopold Antoni

Popiełuszko Jerzy

Porawski Andrzej

„Portowiec”, TW zob. Radzikowski Andrzej

Portych-Jabłońska Małgorzata

Powroźny Michał Wacław

Prandecki Juliusz

„Prawnik”, inf. zob. Głogowski Karol

Prendota Janusz

Prędki Ireneusz

Prochera Makowska Aleksandra zob. Makowska-Prochera Aleksandra

„Profesor”, TW zob. Kaczor Tadeusz

Prokopiak Janusz

Protasewicz Jan

Próchniak Leszek

Pryputeń Kazimierz zob. Iwor-Szczygielski Kazimierz

Przetakiewicz Zygmunt Maria

Przybylska-Wendt Grażyna

Przybylski Władysław

Przygodziński Aleksander

Przykucki Marian

„Ptak”, TW zob. Sęk Jan

Ptaszyński

Pustułka Zbigniew

Pyjas Stanisław

Pyrich Emil, TW ps. „Jan”

Pytel Marek, TW ps. „Marian”

Pytlak Grażyna

„R”, TW zob. Krasucki Piotr

Rabiega Robert

Rachtan Piotr

Radecka Joanna

Radzikowski Andrzej, TW ps. „Portowiec”

„Rafał”, TW zob. Olszewski Henryk

„Rainar”, oficer wywiadu zob. Jańczak Stanisław

Rajski Marian

Rakowski Mieczysław Franciszek

„Ramzes”, TW zob. Mszyca Jarosław

Rapało Stefan

Ratkiewicz Zenon

Reiff Ryszard, TW ps. „Bliźni”, „Demagog”, „Jacek”, „Jack”

Rejczak Jan

Rejdych Janusz

Rejner

„Rejtan”, TW zob. Tanajewski Zbigniew

„Rektor”, kTW zob. Labuda Aleksander

„Renek”, TW zob. Steczek Ryszard

Repczyńska Lubomiła zob. Gapińska-Repczyńska Lubomiła

Repczyńska Gapińska Lubomiła zob. Gapińska-Repczyńska Lubomiła

„Retman”, KO zob. Młynarczyk Jerzy

„Return”, TW zob. Sikora Wacław

Rębniak

Ribbentrop Joachim von

Rimler Brodzki Jerzy zob. Brodzki-Rimler Jerzy

Ring Zenon

„Robert”, TW

„Robert”, TW zob. Kowalewski Zbigniew

Rodziewicz Janusz, TW ps. „Marcin”

Rogala-Lewicki Jerzy

Rogaliński zob. Rogala-Lewicki Jerzy

Rogińska Danuta

Roliński Bohdan

„Roma”, TW zob. Kowalicki Stefan

„Roman”, TW

Roman Jerzy

Romaniuk Marian Piotr

Romanowska Teresa zob. Dębowska-Romanowska Teresa

Romanowska Dębowska Teresa zob. Dębowska-Romanowska Teresa

Romanowski Tadeusz Czesław

Romaszewski Zbigniew

„Romuald”, TW zob. Stanowski Adam

Romuk-Wodoracki Wojciech, TW ps. „Kato”

Roncalli Angelo Giuseppe zob. Jan XXIII

„Ronson”, TW zob. Brodzki-Rimler Jerzy

Ropelewski Andrzej, KO/TW ps. „Maria”

Rosner Jan

Rozpłochowski Andrzej

Rozpłowska Elżbieta

Rozwalak Zdzisław

Róg Andrzej, TW ps. „Patryk”

„Równy”, TW zob. Sigismund Eugeniusz Janusz

Różański Lech

Ruchniewicz Krystyna zob. Ruchniewicz-Misiak Krystyna

Ruchniewicz-Misiak Krystyna

Rudzki Marian

Rulewski Jan

Rusiłowicz Ryszard

Rusinek Stanisław, TW ps. „Technik”

Ryba Edward

Rybacki Zygmunt

Rybak Krzysztof Zygfryd

Rybiccy

Rybicka Bożena zob. Rybicka-Grzywaczewska Bożena

Rybicka Małgorzata

Rybicka-Grzywaczewska Bożena

Rybicki Arkadiusz „Aram”

Rychert Zygmunt

Rypień Leonard, TW ps. „Pirx”

„Ryszard”, TW

„Ryszard”, TW zob. Bach Janusz

„Ryszard”, TW zob. Kamrowski Andrzej

Rytelski Jan

Rytwiński Krzysztof

Sabatowski Zygmunt

Sacharow Andriej

Sadecki Jerzy

Sadowski Marek

Sadowski Władysław

Sadziński Stanisław

Sajkowski Stanisław

Salmonowicz Jerzy

Samitowski Tadeusz, TW ps. „Danuta”

Samsonowicz Henryk

Samsonowicz Jan

„Sandra”, kTW zob. Dobkowska Aleksandra

Sarnecki Mirosław, TW ps. „Doktor”, „Zuzanna”

Sasin Józef

Satora Janusz Krzysztof

„Savoy”, inf. zob. Trzeciakowski Witold

Sawicki Ryszard

Sawicki Ryszard Alfred

„Sąsiad”, TW zob. Matyja Stanisław

„Sebastian”, TW

Seferowicz Elżbieta

Sekulski Zbigniew

Semeniuk Zygmunt, kTW ps. „Zofia”

Senderowicz Jerzy Stanisław

Seniuta Aleksander Eugeniusz „Krzysztof”

Seniuta Krzysztof zob. Seniuta Aleksander Eugeniusz

Seń Jan Antoni

Seweryński Maciej

Sęk Jan, TW ps. „Ptak”

„Siata”, TW zob. Teluk Jerzy

Siciński Michał

Sielecki

Sielewicz Bogumił Janusz

Sielewicz Witold

Sielezin Jan

Sienkiewicz Henryk Adam

Sienkiewicz Krystyna

Sieradzka-Błaszczyńska Elżbieta

Sieradzki Romuald

Sierański Ireneusz

Sigismund Eugeniusz Janusz, TW ps. „Anna”, „Równy”

Sikora Wacław, TW ps. „Return”

„Sikorski”, TW zob. Gospodarek Jerzy

Sikorski Władysław

Siła-Nowicki Władysław

Sitkiewicz Zdzisław, TW ps. „Teofil”

Sitko Adam, TW ps. „Albatros”, „Albinos”

Siwak Albin

„Skaut”, TW zob. Cywiński Janusz

Skibniewska Halina

Skinner Keith Ward

Skoczylas Zenon

Skopiński Ignacy

Skowron Mirosław

Skórzyński Jan

Skórzyński Zygmunt

Skwara Władysław

Skwierczyński Franciszek, TW ps. „Kamil”, „Śmiały”

Słabiński Jarosław, TW ps. „Jarski”

„Sławek”, KS

Słomczyński Maciej, TW ps. „Biecki”, „Kwaśniewski”, „Lotos”

Słonimski Antoni

Słowik Andrzej

Słowik Ryszard Wojciech

Słowikowski Jan

„Smakosz”, TW zob. Malanowski Jan

„Smoła”, TW

Smulkowski Jędrzej

Sobański Zdzisław

Sobieraj Andrzej

Sobierajska Krystyna

Sobieszek Lech

Sobociński Tadeusz

Soiński Wojciech Ludwik

Soja Krzysztof

Sojczyński Stanisław „Warszyc”

Sokołowska Małgorzata

Sokołowski Dominik

„Solo”, TW zob. Stępień Zbigniew

Sołtysik Łukasz

Sołżenicyn Aleksander

Sonik Bogusław

Sosnowska Anna

Sosnowski Jan

Sosnowski Zenon

Sowiński Paweł

Sójka Zbigniew, TW ps. „Zyga”

Spałek Robert

Spasowski Romuald, TW ps. „Bernard”

Spiechowicz Boruta Mieczysław zob. Boruta-Spiechowicz Mieczysław

Spielberg Steven

„SR”, KO

„Stach”, TW

Stachowiak Ryszard

Stachowicz Stanisław

Stanisław N.N.

„Stanisław Brzozowski”, TW zob. Nowacki Jerzy

Stanisławski Jan Tadeusz

Staniszewska Grażyna

Staniszkis Jadwiga

Stankiewicz Jacek, TW ps. „Jacek”

Stankiewicz Tomasz

Stanowski Adam, TW ps. „Romuald”

Stańczak Z.

Stańczyk Leon

Stańczyk Piotr

Starczewski Stefan

„Stary”, TW zob. Grad Zenon

Stasińska Węgrzynowicz Joanna zob. Węgrzynowicz-Stasińska Joanna

„Staszek”, TW zob. Okoński Stanisław

Staszelis Jacek

Staszewski Zygmunt

Stawecki Leopold

Stawikowski Antoni

Stawiński Wiesław, TW ps. „Wiesiek”

Steczek Ryszard, TW ps. „Renek”

„Stefan”, KO zob. Kudła Jan

„Stefan”, TW

„Stefan”, TW

Stelmach

Stelmachowski Andrzej

Stembrowicz Jerzy

Stępień Jerzy

Stępień Zbigniew, TW ps. „Solo”

Stępniowa

Stołecka Danuta

Strasz Małgorzata

Straszewski Konrad

Stroba Jerzy

Strzelecki Jan

Strzelichowski Jan

Strzembosz Adam

Strzyż Henryk

Sulecki Władysław

Sulimierski Jerzy

Sułkowski Tadeusz

Supińska Jolanta zob. Supińska-Modzelewska Jolanta

Supińska-Modzelewska Jolanta

Supranowicz Ryszard

Surażska Wiesława

Svenningsen John

„S.W.”, KO

Swartz Richard

Sygut Andrzej

Syryjczyk Tadeusz

Szablewski Alojzy

Szac

Szachowicz Zenon

Szacki Jerzy, TW ps. „JS”

Szadurski Karol

Szafko Jerzy

Szafrański Jan, TW ps. „Andrzej”

Szaj Romuald, TW ps. „Śliwa”

Szałaj Paweł

Szałecki Tomasz

Szaniach zob. Szachowicz Zenon

Szaniawski Klemens

Szarkow Anatolij

Szarszewski Zbigniew, TW ps. „Jurek”

Szczeciński Zbigniew Krzysztof, TW ps. „Jola”

Szczepanik Piotr

Szczepański

Szczepański Jan

Szczepański Jan Józef

Szczerba Zygmunt

Szczesiak Edmund

Szcześkiewicz Jadwiga, KO ps. „Elizar”, TW ps. „Antonina Wierzbicka”

Szczęsna Joanna

Szczęśniak zob. Szczesiak Edmund

Szczudłowski Tadeusz

Szczut H.

Szczygielski Iwor Kazimierz zob. Iwor-Szczygielski Kazimierz

Szczygielski Janusz Waldemar

Szedłowski Henryk

Szelwicki Franciszek

Szewczyk Leszek, TW ps. „Szwed”

Szlajfer Henryk, KP/KO ps. „Albin”

Szlama Eugeniusz

Szłapczyński Rafał

Szołoch Kazimierz

Szomański Andrzej, TW ps. „Historyk”

Szostakowska zob. Staniszewska Grażyna

Szostek Jolanta

Szpakowski Zdzisław

Szpyra

Szpyra Jan

Sztabkowski Marek

Sztukowski Eugeniusz, TW ps. „Helena”

Szubert

Szubert Owczarek Barbara Teresa zob. Owczarek-Szubert Barbara Teresa

Szubski Andrzej

Szudzik Kazimierz

Szuflak Czesław, TW ps. „Ewa”

Szul Józef, TW ps. „Tomek”

Szulc Jerzy

Szumiejko Eugeniusz

Szumigraj Tadeusz

„Szwagier”, „Ząbek” TW

„Szwed”, TW zob. Szewczyk Leszek

Szybalski Bogusław

Szydłowski Maciej

Szymanderski Jacek

Szymański Rafał

Szymański Włodzimierz

Szymczak Stanisław

Szymecki Eugeniusz

Szymecki Ryszard

Szymkowiak Stanisław

Szynkar Adam

Szyszka Albin

„Śliwa”, TW zob. Szal Romuald

Śliwa Bogusław

Śliwiński Bronisław

Śliwiński Jan, TW ps. „Michał”, „Piotr”

„Śmiały”, TW zob. Skwierczyński Franciszek

Śmigiel Stanisław

Śmiłowicz Piotr

Śnieżko Ryszard

Śpiewak Jan

Śreniowski Józef

Światło Józef (Fleischfarb Izaak)

Świder Jerzy

Świerczyński Aleksander

Święcicki Jakub

„Święty”, TW zob. Jurczyk Marian

Świniarski zob. Konarski Andrzej

Świontkowski Mariusz

Świtek Marian Leszek

Świtoń Kazimierz

Świtoń Ryszard

T.Cz.

Tabisz Roman

Tać Barbara

Tadeusz N.N.

Tanajewski Zbigniew, TW ps. „Rejtan”

Tanano Bogusław

Tarasiewicz Henryk

Tarnawska Maria

Tarnawska Iwona zob. Tarnawska-Arkuszewska Iwona

Tarnawska-Arkuszewska Iwona

Taylor Jacek

„Technik”, TW zob. Kozłowski Bolesław

„Technik”, TW zob. Rusinek Stanisław

Teluk Jerzy, TW ps. „Siata”

„Tem”, TW zob. Grodel Marian

„Teofil”, TW zob. Sitkiewicz Zdzisław

Tepicht Małecki Stefan zob. Małecki-Tepicht Stefan

Terlecki Andrzej Różan

Terlecki Marian

„Terlecki”, TW zob. Kralczyński Andrzej

Tischner Józef

„TJ”, KO

„Tobiasz”, TW zob. Borowicz Wenancjusz

Tokarczuk Antoni

Tokarczuk Ignacy

Tokarski F.

Tolka

Tomaszewska Ewa

Tomczak Ryszard

„Tomek”, TW zob. Szul Józef

Tomkowiak Roman

Topińska Irena

Topiński Andrzej

Topolski Brunon

Torbus Jerzy, TW ps. „Czarny”

„Tornado”, TW zob. Wesołowski Ryszard

Traczuk Ryszard

Traczyk

Trevisan Dessa zob. Trevisan-Bourne Dessa

Trevisan-Bourne Dessa

„Trociniak”, TW

Trybug zob. Tyburski Dominik

Trzaskowski Jan

Trzaskulski Zygmunt

Trzciński Jerzy Władysław zob. Trzciński Władysław

Trzciński Władysław

Trzeciakowski Witold, inf. ps. „Savoy”

Tuge Barbara zob. Tuge-Erecińska Barbara

Tuge-Erecińska Barbara

Tumidajewicz Marek

Turkowski Krzysztof

Turowicz Jerzy

Turowski Bernard

Turowski Konrad, TW ps. „Bernard”, „Znicz”

Turowski Krzysztof

Tusk Donald

Tutaj Mieczysław, TW ps. „Grażyna”

Twerd Zbigniew

Tyburski Dominik

Tymowski Andrzej

Tyrański Władysław

Tyszkiewicz Maria

Tywonek Mariola

Ułanowski Wacław

Urbach Jerzy zob. Urban Jerzy

Urban (Urbach) Jerzy

Urban Mariusz

Urban Zygmunt

Urbański Andrzej

Vayssade-Grubba Maria

„Vist”, agent zob. Walczak Jan

Voy Woitas Iwona zob. Woitas-Voy Iwona

Wach Marek, TW ps. „Echo”

Wachowicz Bernard, TW ps. „Beryl”

Wachowski Mieczysław

Waingertner Przemysław

Wajda Andrzej

„Walasek”, TW zob. Wiśniewski Florian

„Walczak”, TW zob. Frączek Henryk

Walczak Jan, TW ps. „Anna Witkowska”, agent ps. „Vist”

Walczyński Henryk

„Waldek”, TW

Waldheim Kurt Josef

Walentynowicz Anna

Walicki K.

Waligóra Grzegorz

Waligórski Ewaryst

Waliszewski Leszek

Waluk Janina

Wałęsa Lech, TW ps. „Bolek”

Wałęsa Mirosława Danuta

Wałęsa Stanisław

Warchałowski Andrzej

Warczak Stefan

„Warszyc” zob. Sojczyński Stanisław

Waszkiewicz Jan

Waśkowska Maria

Waśniewski Tadeusz

Wądołowski Stanisław

Wąsik Stanisław

Wąsowicz Jarosław

Wąsowski Wiktor

Wciorka Dorota zob. Chlebowska-Wciorka Dorota

Wciorka Chlebowska Dorota zob. Chlebowska-Wciorka Dorota

„Weda”, TW zob. Orlicz Michał

Wegner Jacek

Wendt-Przybylska Grażyna zob. Przybylska-Wendt Grażyna

Wenta Halina, TW ps. „Kasia”

Wesołowska Genowefa

Wesołowski Adam

Wesołowski Kazimierz

Wesołowski Ryszard, TW ps. „Atos”, „Kim”, „Tornado”, „Wiking”, „Wojażer”, „Zorba”

Wesołowski Waldemar

Węgrzynowicz-Stasińska Joanna

„Wicher” zob. Kucharski Witold

„Wicher” zob. Maciejewski Józef

Wicher-Kucharski Witold zob. Kucharski Witold

Wiejak Czesław

Wiekiera Piotr

Wielgosz Jan

Wielowieyski Andrzej

Wieruszewski Roman, KO ps. „Adit”

Wierzbicki Tadeusz

Wierzbicki Zbigniew

Wierzbowski Błażej, TW ps. „Henryk”

„Wiesiek” N.N.

„Wiesiek”, TW zob. Stawiński Wiesław

„Wiesława”, TW zob. Krajewski Andrzej

Więckowiak Jerzy, TW ps. „Klemens”

„Wiking”, TW zob. Wesołowski Ryszard

„Wiktor”, TW zob. Kaptur Gerard

„Wiktor”, TW zob. Lipski Paweł

„Wiktor”, TW zob. Maszczyk Waldemar

Wiktor Włodzimierz

„Wiktoria”, TW zob. Kowalczyk Anna

Wilk Mariusz

Wilkołaski Tadeusz

Winiarski Lech

Winnik Jan

Wiśniewska

Wiśniewska Amelia

Wiśniewska Lidia

Wiśniewski Florian, TW ps. „August”, „Walasek”, „Zenit”

Wiśniewski Marian

Witkowski Edmund

„Witold”, TW zob. Kachlik Andrzej

„WK”, KO

„Władek”, TW zob. Lipski Paweł

„Włodek”, TW

Wnuk-Lipiński Edmund

Wodoracki Romuk Wojciech zob. Romuk-Wodoracki Wojciech

Woitas Iwona zob. Woitas-Voy Iwona

Woitas-Voy Iwona

„Wojażer”, TW zob. Wesołowski Ryszard

„Wojciech”, TW

„Wojciech”, TW zob. Żurek Stefan

Wojciechowicz Joanna

Wojciechowska Katarzyna

Wojciechowski Waldemar

Wojnowska Elżbieta

Wojnowski Edmund

Wojtakowski Zbigniew, TW ps. „Kowalski”

Wojtalik Czesław

Wojtaszek Emil

„Wojtek”, KO

„Wojtek”, TW zob. Majewski Janusz

„Wojtek”, TW zob. Moska Jan

Wojtyła Karol zob. Jan Paweł II

Wojtyniak Wacław

Wolicki Krzysztof

Woliński Janusz

Wollenschleger Kazimierz, TW ps. „Kacper”

„Wolski”, inf. zob. Jaruzelski Wojciech

Woroch Henryk

Woyciechowski Piotr

Woźniak Halina

Woźniak Marian

Wójcik Magdalena Anna

Wójcik Tomasz

Wójtowicz Przemysław

Wóycicka Irena

Wóycicka Zofia

Wręga Antoni „Krzysztof Lechicki”

„Wrocławski”, TW

„Wroński”, TW zob. Hełka Bogdan

Wróbel Wiesław

Wszeborowski Janusz, inf./TW ps. „JB”

Wujec Henryk

Wyka Anna

Wyskiel Władysław

Wyszkowski Błażej

Wyszyński Stefan

„X”, TW

„X-80”, TW zob. Kuć Ryszard Jan

Zadrożyński Edmund, TW ps. „Bolek”

Zagórska Frentzel Janina zob. Frentzel-Zagórska Janina

Zając Andrzej, TW ps. „Domino”

Zając Andrzej, TW ps. „Paweł”

Zając Ewa

Zajączkowski Wacław

Zaleski Jerzy „Harry”

Zalewski Witold

Założyk Joanna

Załuski

Załuski Piotr, TW ps. „Maria”

Załuski Stanisław, TW ps. „Antoni”

Zamiatin Leonid

Zamorski Czesław, TW ps. „Jacek Żarski”

Zaorski Antoni

Zapolnik Jan

Zarach Andrzej

Zaremba Piotr

Zaręba Tadeusz

Zarębski Andrzej

Zawadzki

„Ząbek”, TW zob. „Szwagier”

Zbierski Andrzej

Zbierski Paweł

Zbrzeski

Zbytek Daniel, TW ps. „Navimor”

Zdanowicz Zbigniew

„Zdzich”, KO zob. „B. Zdzisław”

„Zdzisław”, KO zob. „B. Zdzisław”

„Zdzisław”, TW

„Zec”, TW

Zembaty Maciej, TW ps. „Aida”

Zembrzuski Marian

„Zenit”, TW zob. Wiśniewski Florian

Zgoda Leopold

„ZH”, KO

Ziaja Mieczysław, TW ps. „Inżynier”

Zieja Jan

Zieliński Tadeusz

Ziembiński Wojciech

Ziemianin Bronisław

Zierke Wojciech, TW ps. „Jola”

Zięba Jan Jacek

Złakowski Zenon

Złotkowski Zdzisław

„Znicz”, TW zob. Turowski Konrad

„Zofia”, KO

„Zofia”, kTW zob. Semeniuk Zygmunt

„Zorba”, TW zob. Wesołowski Ryszard

„Zrąb”, TW zob. Krukierek Jacek

„Zuzanna”, TW zob. Sarnecki Mirosław

„Zwoliński”, TW zob. Topolski Brunon

Zwoźniak Jacek

Zwoźniak Zdzisław

„Zych”, TW zob. Forystek Jakub

„Zyga”, TW zob. Sójka Zbigniew

„Zygmunt”, TW zob. Kołodziejski Tadeusz

„Zygmunt”, TW zob. Maszczyk Waldemar

Żabiński Andrzej

Żaczek Adam

Żaryn Jan

„Żbik” zob. Łuniewski Feliks

„Żbik”, konsultant zob. Gawroński Ryszard

Żelazko Kazimierz

Żelichowski Ryszard

Żmuda Jerzy

Żmudziak Zbigniew

Żołnierkiewicz Julian

Żulpo Alina

Żurawski Bolesław

Żurek Stefan, TW ps. „Wojciech”

Żurkowska Danuta

Żydonik Radosław

Żydowiak

Żydowo Mariusz Maciej

Żyliński Marek Błażej

Żyliński Tadeusz

Żyta Józef