Konferencja naukowo-edukacyjna „Gorący Sierpień ’80 – pragnienie wolności. Społeczne i polityczne skutki powstania NSZZ »Solidarność«” – Kraków, 27 września 2010

W związku obchodami 30. rocznicy powstania NSZZ „Solidarność” Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie we współpracy z Zarządem Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność”, Kuratorium Oświaty w Krakowie, Instytutem Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego i Klubem Historycznym im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” zaproponował uczczenie tej niezwykle ważnej dla Polski rocznicy poprzez sesję naukowo-edukacyjną, skierowaną w szczególności do nauczycieli i młodzieży licealnej oraz gimnazjalnej. Sesja już po raz drugi zorganizowana została w ramach „Małopolskiego programu edukacji patriotycznej” i odbyła się 27 września 2010  r. w Auli im. ks. Józefa Tischnera Collegium Witkowskiego UJ w Krakowie, ul. Gołębia 13.

Przybyłych gości przywitał Dyrektor Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego dr hab. Stanisław Sroka, prof. UJ, który przypomniał, że mury Uniwersytetu Jagiellońskiego kolejny raz goszczą uczniów małopolskich szkół w związku z obchodami ważnej rocznicy i życzył, aby tegoroczna sesja pomogła im zrozumieć trudne lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku. W imieniu Małopolskiego Kuratora Oświaty wystąpiła I Wicekurator Agata Szuta, która zwracając się do zgromadzonej na sesji młodzieży podkreśliła wagę dekady lat 80. dla historii najnowszej Polski i świata. W imieniu NSZZ „Solidarność” głos zabrał Przewodniczący Zarządu Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność” Wojciech Grzeszek. Wspominając gorące lato 1980 roku stwierdził, że pomimo różnych opinii Związek Zawodowy „Solidarność” jest nadal potrzebny. W imieniu Dyrektora Oddziału IPN w Krakowie przybyłą młodzież przywitała prowadząca pierwszą część spotkania Elżbieta Jakimek-Zapart z Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN. Nawiązując do zakończonych w maju b.r. konkursów historycznych dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych województwa małopolskiego pod hasłem 30. rocznica powstania „Solidarności" i Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Małopolsce, zachęciła do wzięcia udziału w kolejnej edycji konkursów, związanej z przypadającą w przyszłym roku 30. rocznicą wprowadzenia stanu wojennego.
 

Część zasadniczą sesji rozpoczął wykład Adama Gliksmana, członka Zarządu Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność”, autora książki „Solidarność” Małopolska. Kalendarium 1980-2005, w którym przybliżył symbolikę „Solidarności”, przedstawiając narodziny związku zawodowego oraz jego logotypu. Wspomniał również o społecznych aspektach powstania tak wielkiego ruchu. Całości wykładu towarzyszyła prezentacja multimedialna.
 

W kolejnym referacie Ewa Zając (OBL IPN) autorka raportu – w części dotyczącej Małopolski – tworzonego w ramach projektu ogólnopolskiego IPN, omawiającego działalność „Solidarności” w poszczególnych regionach, w latach 1980-1989, omówiła przebieg strajków w sierpniu 1980  roku w Krakowie oraz proces tworzenia się „Solidarności” w Krakowie i w Małopolsce.
 

Niezwykle ciekawa dla uczniów była trzecia prelekcja, wygłoszona przez pracownika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Krakowie Jarosława Szarka. Dotyczyła ona zmian, jakie do szkolnictwa wniosła „Solidarność”. Młodzież miała okazję usłyszeć o tematach, które w latach PRL-u były omijane lub skrzętnie ukrywane w nauczaniu historii, podobnie jak o pisarzach i poetach, których twórczość obecnie jest omawiana w ramach programów szkolnych, a do lat 90. ich nazwiska nie istniały w oficjalnym obiegu. Licealiści i gimnazjaliści dowiedzieli się również, że ich równolatkowie podejmowali w latach 80. różnego rodzaju akcje protestacyjne, organizowane przez Międzyszkolny Komitet Oporu (MKO). 
 

Jako ostatni wystąpił Leszek Jaranowski, drukarz podziemnego pisma „Hutnik”, który opowiadał o tym, jak drukowano „bibułę”, ilustrując wykład pokazem na przywiezionych oryginalnych urządzeniach z okresu stanu wojennego. Wspominał również, czym groziło prowadzenie tego typu podziemnej działalności.
 

Przerwa wraz z poczęstunkiem była okazją do spróbowania druku przez młodzież, ale i byłych działaczy „Solidarności”.
 

Drugą część sesji rozpoczęły relacje zaproszonych działaczy „Solidarności” z lat 80.: Mieczysława Gila (pierwszego przewodniczącego MKZ, przywódcy grudniowego strajku w 1981 r. w Hucie im. W. Lenina), Stanisława Malary (jednego z założycieli Tajnej Komisji Robotniczej Hutników oraz Społecznego Funduszu Pomocy Pracowniczej), Teresy Starmach (działaczki oświatowych struktur „Solidarności”, członka Zarządu Regionu w latach 1980-1981, łączniczka Krajowej i Regionalnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej)  i Andrzeja Szkaradka (założyciela i przywódcy nowosądeckiej „Solidarności”). Całość miała formę dyskusji panelowej, w trakcie której młodzież mogła usłyszeć odpowiedzi na nurtujące ją pytania.

Pod koniec sesji odbyło się losowanie nagród w konkursie edukacyjnym, który stał się już stałym elementem spotkań. Zadaniem uczniów było udzielenie prawidłowej odpowiedzi na trzy pytania, po jednym z pierwszych trzech referatów. Dziesięciu zwycięzców wylosowanych przez zaproszonych gości otrzymało nagrody, wśród których znalazły się publikacje IPN i Małopolskiej „Solidarności” oraz rocznicowy kalendarz, przygotowany przez Oddział IPN w Krakowie. Kilkanaście nagród pocieszenia wręczył uczniom również Leszek Jaranowski.
 

Sesji towarzyszyła wystawa prac nagrodzonych w Wojewódzkim Konkursie Plastycznym 30. rocznica powstania „Solidarności"  i Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Małopolsce. Ty i Ja wędrujemy szlakiem wiary, nadziei, tęsknoty czyli historia „Solidarności" w oczach dziecka.

Program sesji:

Otwarcie: dr hab. Stanisław Sroka prof. UJ, Dyrektor IH UJ

Prowadzenie: Elżbieta Jakimek-Zapart (OBEP IPN w Krakowie)

10.00 – 10.25 Wystąpienia Gości
10.25 – 10.40 Wystąpienie Małopolskiego Kuratora Oświaty
10.40 – 11.00 dr Adam Gliksman (Region Małopolski NSZZ „Solidarność”) – Symbolika i społeczne aspekty narodzin ruchu „Solidarność”
11.00 – 11.20 Ewa Zając (OBL IPN w Krakowie) – Powstanie „Solidarności” w Małopolsce
11.20 – 11.40 Jarosław Szarek (OBEP IPN w Krakowie) – O lekcje bez kłamstwa – szkoła wobec „Solidarności”
11.40 – 12.00 Leszek Jaranowski (drukarz podziemnego pisma „Hutnik”) – pokaz druku „bibuły” na oryginalnych urządzeniach ze stanu wojennego

12.00 – 12.30 Przerwa – catering oraz możliwość druku przez młodzież

Prowadzenie: Jarosław Szarek (OBEP IPN w Krakowie)

12.30 – 12.45 Losowanie nagród w konkursie edukacyjnym
12.45 – 14.15 Wspomnienia działaczy „Solidarności” z lat 1980-1989 (Mieczysław Gil, Stanisław Malara, Teresa Starmach, Andrzej Szkaradek). Dyskusja panelowa.
14.15 film Karoliny Paluch, uczennicy gimnazjum w Proszowicach, zatytułowany Historia Solidarności w mojej małej ojczyźnie (I miejsce w Małopolskim Konkursie Tematycznym 30. rocznica powstania „Solidarności” i NZS w Małopolsce)