Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

Druga konspiracja, podziemie niepodległościowe po drugiej wojnie światowej – to główny temat nowego numeru (3/136) „Biuletynu IPN”. Nie zabrakło w nim pytania o kryteria, według których zaliczamy bohaterów do panteonu Wyklętych-Niezłomnych. Zostały przedstawione polityczne i wojskowe ugrupowania zmagające się o niepodległość Ojczyzny. Autorzy zastanawiają się także czy zainteresowanie współczesnej młodzieży losami Wyklętych to tylko przejściowa moda, czy coś więcej. Czy młodzi, którzy chętnie noszą koszulki z wizerunkami Łupaszki, Inki, Zapory sięgają też do książek, czasopism, by poznać swoich bohaterów?

Zgodnie z zapowiedzią redakcja kontynuuje cykl „Polskie rodziny” – tym razem przedstawiono Lutosławskich. Na przykładzie konkretnych rodzin ukazano też konsekwencje dekretu Bieruta.

Z okazji 40-lecia przypomniano Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, jedno z ważniejszych środowisk opozycji w PRL. W rubryce „Ludzie wolności” poświęconej obcokrajowcom, którzy przyczynili się do upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej Czytelnicy odnajdą kardynała Jana Chryzostoma Korca, przez dziesięciolecia w podziemiu pełniącego misję kapłańską w komunistycznej Czechosłowacji.

Wielu Czytelników zaciekawić mogą: opis spędzonego na zesłaniu dzieciństwa Bogumiła Hałacińskiego, wnuka autora Pierwszej Brygady oraz rozmowa z Andrzejem Markiem Ostrowskim, znanym ze zdjęcia jako chłopiec siedzący na kolanach rotmistrza Pileckiego.

Do „Biuletynu IPN” dołączono płytę DVD z filmem „Mój przyjaciel Laluś” w reżyserii Dariusza Walusiaka.

„CzasyPismo” nr 2 (10)/2016, 208 s.

Motywem przewodnim najnowszego – dziesiątego już – numeru półrocznika „CzasyPismo” jest problematyka migracji w nowożytnych dziejach regionu górnośląskiego. Pokazujemy zarówno emigrację zarobkową Górnoślązaków (np. do zagłębia westfalskiego), jak i różne fale imigracji w okresie po II wojnie światowej – np. z Kresów Wschodnich Drugiej Rzeczpospolitej czy z Francji. W tym bloku tekstów znalazły się więc np. szkice o „kresowych” księżach katolickich, ale też funkcjonariuszach górnośląskiego aparatu bezpieczeństwa o migracyjnych korzeniach. Nie pominęliśmy również tematyki największego napływu nowych mieszkańców regionu – osób z innych części Polski, werbowanych przez cały okres PRL o pracy w przemyśle. Tradycyjnie drugą część numeru stanowią różnorodne teksty, niepowiązane wspólną tematyką. Autorzy podjęli wątki niemieckich zbrodni wojennych i sytuacji w regionie w czasie okupacji, walk na Górnym Śląsku w 1945 r., powojennej konspiracji antykomunistycznej i powojennej polityki. Poza kwestiami politycznymi dotykamy też zagadnień związanych z życiem codziennym i obyczajowością, by przywołać tekst poświęcony prostytucji w Katowicach w czasach stalinowskich. Jak zwykle artykułom naukowców towarzyszą teksty źródłowe i relacje świadków, tym razem m.in. wspomnienia Stanisława Płatka z pacyfikacji kopalni „Wujek” 16 XII 1981 r. W tym numerze prezentujemy także unikalne materiały filmowe z archiwum TVP Katowice, dokumentujące katowicki wiec z marca 1968 r., ze słynnym wystąpieniem Edwarda Gierka, potępiającym strajki studenckie.

Bajka o Spitfajerze Warszawa 2017, s. 144, płyta CD z audiobookiem (czyta Cezary Żak)

Książka zawiera wiersze dla dzieci, napisane przez polskiego pilota Józefa Mierzejewskiego, który w czasie II wojny światowej walczył w 308. Dywizjonie Myśliwskim w Wielkiej Brytanii. Przystępna forma wierszy w ciekawy sposób wprowadza najmłodszych w tematykę polskiego lotnictwa na Zachodzie. Biogram autora i wprowadzenie historyczne pomogą rodzicom rozwinąć temat, przekazać dodatkowe informacje i ciekawostki. Przeznaczony do samodzielnego złożenia model historycznego samolotu ułatwi wspólne zabawy z dzieckiem i zachęci do dalszych rozmów na temat lotnictwa. Książka jest bogato ilustrowana, nie tylko oryginalnymi rysunkami, które towarzyszyły wydaniu wierszy w 1947 r., lecz także współczesnymi fotografiami i ilustracjami, dzięki czemu dzieci mogą lepiej zrozumieć trudniejsze treści.

Pion walki z podziemiem niepodległościowym RBP/MBP 1944–1954, red. Tadeusz Ruzikowski, Warszawa 2016 

Jednym z filarów systemu państwowego nazywanego od 1952 r. Polską Rzeczpospolitą Ludową była, obok partii komunistycznej, policja polityczna. Działała ona od zarania nowego ustroju. Do jej głównych zadań należało początkowo zwalczanie politycznego i zbrojnego podziemia niepodległościowego. Jego uczestników w żargonie bezpieczniackim przewrotnie zwano „bandytami” a ich aktywność „bandytyzmem”. Do ich zwalczania powołano specjalne struktury zatrudniające funkcjonariuszy bezpieki tak w centrali jak i ekspozyturach terenowych, szeroko współpracowano z Sowietami.

Powyższych i pokrewnych zagadnień dotyczy tom pokonferencyjny przygotowany w ramach Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie. Jest on owocem konferencji „Pion walki z tzw. bandytyzmem RBP/MBP 1944–1954” zorganizowanej w 2012 r. przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej w Warszawie. Odbyła się ona w ramach centralnego projektu badawczego prowadzonego w ramach Instytutu Pamięci Narodowej „Aparat bezpieczeństwa w walce z podziemiem politycznym i zbrojnym 1944–1956”.

Autorzy artykułów przedstawionych w niniejszym tomie dokonują wszechstronnej analizy aktywności tej części aparatu bezpieczeństwa, która zajmowała się walką z tzw. bandytyzmem. Omówiono podstawy prawne funkcjonowania tych jednostek, formy wsparcia przez Sowietów, przykładowe struktury zwalczające podziemie niepodległościowe oraz przedstawiono osoby, w tym ze szczebla kierowniczego, zaangażowane w „utrwalenie władzy ludowej”. Udział w tym procesie był dla funkcjonariuszy bezpieki nobilitujący, w późniejszym czasie dawał też w wielu wypadkach większe możliwości kariery.

Wielka Wojna z Górnym Śląskiem w tle. Źródła – muzealia – projekty badawcze, red. Dawid Keller i Sebastian Rosenbaum, Katowice 2017, 222 s. 

Pierwsza wojna światowa jest zjawiskiem, którego badanie na gruncie historiografii regionalnej i tematyzowanie w ramach regionalnej działalności muzealnej wydaje się ze wszechmiar pożądane, bynajmniej nie tylko ze względu na trwający wciąż setny jubileusz tego konfliktu. Wydarzenie to należy wszak do najbardziej przełomowych momentów w dziejach świata, a jego wpływ na historię Górnego Śląska nie powinien być pomijany czy minimalizowany w kulturze pamięci i w badaniach tylko z tej przyczyny, że na górnośląskim terytorium w latach 1914–1918 nie toczyły się walki. Książka niniejsza, przynosząca co prawda materiał cząstkowy, przyczynkarski, pomyślana jest jako kolejny wkład w rozważania o górnośląskich aspektach „prakatastrofy XX wieku”.

 

 

do góry