Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

Wielka Wojna z Górnym Śląskiem w tle. Źródła – muzealia – projekty badawcze, red. Dawid Keller i Sebastian Rosenbaum, Katowice 2017, 222 s. 

Pierwsza wojna światowa jest zjawiskiem, którego badanie na gruncie historiografii regionalnej i tematyzowanie w ramach regionalnej działalności muzealnej wydaje się ze wszechmiar pożądane, bynajmniej nie tylko ze względu na trwający wciąż setny jubileusz tego konfliktu. Wydarzenie to należy wszak do najbardziej przełomowych momentów w dziejach świata, a jego wpływ na historię Górnego Śląska nie powinien być pomijany czy minimalizowany w kulturze pamięci i w badaniach tylko z tej przyczyny, że na górnośląskim terytorium w latach 1914–1918 nie toczyły się walki. Książka niniejsza, przynosząca co prawda materiał cząstkowy, przyczynkarski, pomyślana jest jako kolejny wkład w rozważania o górnośląskich aspektach „prakatastrofy XX wieku”.

 

Janusz Marszalec, Zarys dziejów aparatu bezpieczeństwa województwa gdańskiego w latach 1945–1956. Gdańsk 2017

Lata 1945–1956 w Gdańsku to nie tylko czas odbudowy miasta po wojennych zniszczeniach i początek procesu zakorzeniania się przybyszów z różnych części Polski w obcym im środowisku, ale również czas budowy fundamentów komunistycznej władzy. Na jej straży stał Urząd Bezpieczeństwa, ulokowany najpierw w Gdańsku przy Nowych Ogrodach, a potem przy ulicy Okopowej.  Jest to więc opowieść o katach i ofiarach, odsłaniająca mechanizmy działania tajnej policji komunistycznej w pierwszych latach jej istnienia.

Wielki Terror w sowieckiej Gruzji 1937–1938. Represje wobec Polaków, IPN – Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Gruzji, wstęp: M. Majewski, W. Luarsabiszwili, O. Tuszuraszwili, H. Kuromiya, wybór i red. nauk. D. Alawerdaszwili, E. Kukhalaszwili, W. Luarsabiszwili, S. Koller, M. Majewski, O. Tuszuraszwili, Warszawa 2016, 408 s. (w tym wkł. ilustr.), seria: „Polacy w Gruzji – Gruzini w Polsce”, t. I.

Pochodzące z archiwum MSW Gruzji dokumenty ukazujące prowadzone na terenie Gruzji w latach 1937–1938 represje aparatu NKWD wobec Polaków w ramach operacji polskiej i tzw. kułackiej. Publikacja zawiera 137 zachowanych protokołów Trójek i 5 protokołów Dwójek – swoistych wyroków śmierci.

Sowiecki aparat represji wobec podziemia litewskiego i polskiego 1944–1945, praca zbior., Warszawa 2016, 1056 s. + 32 s. wkł. ilustr., seria: „Polska i Litwa w XX wieku. Dokumenty z archiwów służb specjalnych”, t. I.

Publikacja zawiera 76 dokumentów NKGB-NKWD dotyczących zwalczania podziemia polskiego i litewskiego (przetłumaczonych z jęz. rosyjskiego na jęz. litewski i polski), w aneksie znajduje się 10 dokumentów wytworzonych przez podziemie polskie i litewskie oraz  meldunki, sprawozdania, depesze, notatki, protokoły, korespondencja urzędowa i inne dokumenty dotyczące sowieckich działań wobec polskiego i litewskiego podziemia w okresie 1944–1945. 

Władysław Pobóg-Malinowski, Wacław Jędrzejewicz, Listy 1945–1962, opracowanie Sławomir M. Nowinowski, Rafał Stobiecki, Warszawa 2016

Pochodząca ze zbiorów Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce i Biblioteki Polskiej w Paryżu korespondencja Władysława Pobóg-Malinowskiego z Wacławem Jędrzejewiczem jest ważnym źródłem do poznania dziejów polskiej emigracji niepodległościowej po 1945 r. Sens uchodźczego losu ich autorów nadawała bowiem wiara w odzyskanie przez Polskę suwerenności. Każdy z nich też na swój sposób uważał się za strażnika pamięci Józefa Piłsudskiego. Oprócz politycznych rozrachunków można odnaleźć tu liczne informacje o sprawach bytowych polskich emigrantów we Francji i w Stanach Zjednoczonych, formach ich życia rodzinnego i społecznego, sposobach spędzania wolnego czasu czy organizacji pracy lub edukacji.

Jednym z najciekawszych wątków listów jest proces powstawania Najnowszej historii politycznej Polski 1864–1945. Pozwalają one lepiej zrozumieć motywy podjęcia przez Pobóg-Malinowskiego tak ambitnego wyzwania, śledzić krystalizowanie się koncepcji pracy, a także dowiedzieć się, jaki wpływ na jego ostateczny kształt miał Jędrzejewicz. Przedkładany Czytelnikowi tom zapewne zostanie uznany za emigracyjne pendant dla edycji korespondencji Stefana Kieniewicza i Henryka Wereszyckiego.
Stanisław Kościałkowski pamięci przywrócony, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa 2016

Z wielkim uznaniem przyjmuję inicjatywę prof. Małgorzaty Dąbrowskiej dotyczącą przywrócenia narodowej pamięci Stanisława Kościałkowskiego (1881–1960), który z powodu drugiej wojny światowej i powojennej sowietyzacji kraju, ostatnią część swego bogatego w wydarzenia życia spędził poza ojczyzną, również tą małą, która na mocy decyzji welkich mocarstw znalazła się w granicach Związku Sowieckiego. (Z recenzji prof. dr. hab. Tadeusza Wolszy)

Anna Mazurkiewicz, Uchodźcy polityczni z Europy Środkowo-Wschodniej w amerykańskiej polityce zimnowojennej 1948–1954, Warszawa 2016

Autorka analizuje proces kształtowania się amerykańskiej polityki wobec uchodźców politycznych z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, w których władzę w latach czterdziestych przejęli komuniści. W latach 1948-1954 wypracowano mechanizmy współpracy, które umożliwiły Amerykanom wykorzystanie potencjału uchodźców politycznych, a środkowoeuropejskim opozycjonistom lat czterdziestych dały szanse kontynuowania działalności na rzecz „ujarzmionych narodów”. Po raz pierwszy w polskiej historiografii losy uchodźców politycznych, którzy współpracowali z Amerykanami zostały przedstawione w szerokim spektrum obejmującym różne obszary badawcze: powojenne migracje, politykę amerykańską pierwszej dekady zimnej wojny, kwestie bezpieczeństwa wewnętrznego USA, dzieje amerykańskiego antykomunizmu, zagadnienia związane z kształtowaniem opinii publicznej i rozwojem propagandy. Dzięki temu książka ukazuje nie tylko miejsce, jakie w zimnowojennej taktyce amerykańskiej zajmowali uchodźcy polityczni z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, ale też wyjaśnia złożone uwarunkowania prowadzonej przez nich działalności.

Dr Anna Mazurkiewicz (Uniwersytet Gdański) jest autorką monografii i artykułów poświęconych amerykańskiej dyplomacji i prasie w kontekście relacji amerykańsko-polskich po II wojnie światowej. Jej zainteresowania badawcze obejmują działalność uchodźców politycznych z Europy Środkowo-Wschodniej w USA, w tym szczególnie dzieje Zgromadzenia Europejskich Narodów Ujarzmionych. W jej dorobku naukowym znajdują się także opracowania i redakcje prac zbiorowych z zakresu dziejów migracji.

Janusz Wróbel, Chipolbrok. Z dziejów polsko-chińskiego sojuszu morskiego 1950–1957, Łódź 2016 
Morski sojusz Polski Ludowej i Chińskiej Republiki Ludowej w latach 1950-1957 przyniósł Państwu Środka rozliczne korzyści, przyczyniając się do przełamania blokady morskiej i budowy jego pozycji mocarstwowej na Dalekim Wschodzie, głównie przez dostawy broni, strategicznych surowców i zaawansowanej technologii. Polscy komuniści również nie kryli satysfakcji z wyników współpracy z ChRL. Niewątpliwie podnosiła ona ich prestiż wśród państw bloku wschodniego, jednak cena, którą za to zapłaciła Polska Marynarka Handlowa, była wyjątkowo wysoka.

 

Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim. Tom 1: 1945–1956, red. Michał Siedziako, Zbigniew Stanuch, ks. Grzegorz Wejman, Szczecin 2016
Zmiany terytorialne, będące efektem decyzji światowych mocarstw i wynikające z tego faktu migracje ludności, organizacja życia na terenach należących przed wojną do Niemiec, tworzenie administracji państwowej i kościelnej, budowanie w społeczeństwie poczucia tożsamości narodowej to tylko wybrane procesy, w których Kościół katolicki brał aktywny udział.

 

Szkice o codzienności PRL, red. Marcin Kruszyński, Tomasz Osiński, Lublin 2016, ISBN 978-83-8098-024-2
Książka stanowi zbiór siedemnastu artykułów i esejów poświęconych wybranym aspektom życia codziennego w tamtym trudnym i dramatycznym okresie. Ukazano w niej m.in. handlowe upodobania Polaków, kulisy wydarzeń sportowych, specyfikę kontaktów z zagranicą, socjalistyczną dyscyplinę pracy i warunki zatrudnienia, styl życia, wzornictwo przemysłowe, problemy higieny i zdrowia czy kulturę masową.

 

 

 

do góry