Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

Tomasz Sylwiusz Ceran, Paterek 1939. Zbrodnia i pamięć / Paterek 1939. Crime and memory, Bydgoszcz – Gdańsk – Warszawa 2018, 224 s. + 59 stron wkładki zdjęciowej, ISBN 978-83-8098-432-5

Na ekspozycji stałej Muzeum II Wojny Światowej, w jednej z sal wystawienniczych w sekcji „Terror”, znajduje się siedem czarnych tabliczek z nazwami miejsc kaźni polskiej ludności cywilnej z pierwszych miesięcy okupacji niemieckiej. Oprócz Palmir i Leszna wymieniono pięć miejsc z Pomorza Gdańskiego: Bydgoszcz-Fordon, Piaśnicę, Las Szpęgawski, Mniszek k. Świecia nad Wisłą i Paterek k. Nakła. Zbrodnia w piaskowni ma szanse zaistnieć w ogólnej narracji o II wojnie światowej, tym bardziej, że ze wszystkich wymienionych na wystawie wydaje się ona najmniej znana. Sama tabliczka, choć istotna, dla wielu będzie jednak niewystarczająca. Być może znajdą się osoby, które zechcą poznać mechanizm i kulisy zbrodni, ofiary i katów. (fragment wstępu)

Zbrodnia niemiecka w Paterku to istotny fragment zbrodni pomorskiej 1939. Prezentowana publikacja to pierwsza całościowa próba opisu zbrodni. W pracy opublikowano album W hołdzie męczennikom za wiarę i ojczyznę. Paterek 1939, przygotowany w 1971 r. przez ks. Ignacego Klimackiego z okazji wizyty w Nakle nad Notecią i Paterku prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego.

Książka w języku polskim i angielskim.

Wyjątkowa seria 6 albumów IPN na stulecie odzyskania niepodległości

W listopadzie 2018 r. nakładem Instytutu Pamięci Narodowej ukażą się starannie opracowane albumy prezentujące twórców naszej niepodległości: Wincentego Witosa, Józefa Piłsudskiego, Wojciecha Korfantego, Romana Dmowskiego, Ignacego Daszyńskiego, Ignacego Jana Paderewskiego.

Przychodzili na świat wtedy, gdy umierali już ostatni przechowujący w swych wspomnieniach z dzieciństwa insurekcję kościuszkowską i okruchy niepodległej Rzeczypospolitej. Dorastali, gdy klęska powstania 1863 r. odebrała narodowi wolę walki, pogrążając go w duchowej depresji.

Wychowywali się w niewoli, ale pamięć o wiekach dumnej przeszłości Rzeczypospolitej, o przodkach stających do walki w XIX-wiecznych powstaniach – pamięć zapisana w dziełach literackich, na płótnach obrazów, wykuta w pomnikach – nie pozwalała im pogodzić się z uciskiem i wzywała do czynu.

Drogę ku wolnej Polsce zaczynali w domach rodzinnych, gdy słuchali opowieści o ojczystych dziejach. Potem konspirowali w szkolnych ławach. Ich marzenia, wola działania, myśli i czyny przywiodły nas – po ponad wieku rozbiorów – do 11 listopada 1918 r. i wskrzeszenia niepodległej Rzeczypospolitej.

Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Wincenty Witos, Ignacy Paderewski, Wojciech Korfanty, Ignacy Daszyński – dzisiaj, w setną rocznicę odrodzenia Polski, nazywamy ich Ojcami Niepodległości – Patres Libertatis. Każdemu z nich Instytut Pamięci Narodowej poświęca album – na tysiącach fotografii możemy zobaczyć nie tylko ich, ale całe pokolenie Niepodległej.

Mija sto lat od tych wydarzeń – wiek, którego połowę stanowią dzieje wolnej Polski – druga połowa to czas fizycznej likwidacji narodu podczas II wojny światowej i długie dekady komunistycznego zniewolenia; czas deptania i niszczenia marzeń o niepodległości, czas pogardy i gwałtu na prawdzie o naszych Patres Libertatis. Mimo to pamięć o ich czynach prowadziła kolejne pokolenia ku wolności – ku „Solidarności” i niepodległej Polsce.

Wydawnictwo to niech będzie przypomnieniem dla nas, ale i trwałym darem dla przyszłych pokoleń idących niepodległym szlakiem, a przede wszystkim wyrazem hołdu dla Ojców Niepodległości i wszystkich, którzy sto lat temu zrywali kajdany niewoli.

Jarosław Szarek
prezes Instytutu Pamięci Narodowej

Grzegorz Bębnik, Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki, Wojciech Korfanty 1873–1939, Warszawa 2018, 336 s., ISBN: 978-83-8098-443-1

Wojciech Korfanty (1873–1939) to najważniejszy przedstawiciel polskiego ruchu narodowego z Górnego Śląska. Przeciwstawiał się germanizacyjnej polityce władz niemieckich wobec ludności polskiej, walczył o polepszenie sytuacji niższych warstw społecznych. Występował na forum parlamentarnym i na wiecach, był czynny jako dziennikarz i wydawca prasowy, stworzył gazety „Polak” i „Górnoślązak”. W listopadzie 1918 r. został członkiem Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, kierował jej wydziałem wojskowym w czasie powstania wielkopolskiego. Gdy w traktacie wersalskim zapisano, że los Górnego Śląska ma zostać rozstrzygnięty w plebiscycie, stanął na czele Polskiego Komisariatu Plebiscytowego i kierował jego akcją propagandową. W maju 1921 r. wywołał III powstanie śląskie i został jego dyktatorem, odnosząc sukcesy militarne i polityczne. Wskutek oporu Józefa Piłsudskiego nie objął stanowiska premiera, pozostał jednak wiodącym politykiem w województwie śląskim. Był jednym z twórców i liderów polskiej chadecji, wydawcą i publicystą dziennika „Polonia”. Po zamachu majowym 1926 r. przeciwstawił się sanacji, za co spotkały go szykany, m.in. uwięzienie w Brześciu. W 1938 r. wyemigrował do Czechosłowacji. Powrócił do Polski w kwietniu 1939 r. i został aresztowany. Zmarł tuż po zwolnieniu z więzienia. Na Górnym Śląsku był legendą już za życia. Dziś jego pomnik uświetnia jeden z centralnych placów Katowic.

Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz, Zbrodnia pomorska 1939, Warszawa 2018, 48 s. ISBN 978-83-8098-466-0

Według Jochena Böhlera w 1939 r. na Pomorzu Gdańskim zamordowano ok. 30 tys. osób, 10 tys. osób zostało zamordowanych w Okręgu Rzeszy Kraju Warty, 1,5 tys. w prowincji śląskiej i 1 tys. w rejencji ciechanowskiej. W Generalnym Gubernatorstwie w tym czasie rozstrzelano 5 tys. osób. Skala zbrodni niemieckich na obszarze przedwojennego województwa pomorskiego w 1939 r., ich charakter i rola Selbstschutz Westpreussen to argumenty, które świadczą o potrzebie wprowadzenia do historiografii, edukacji i pamięci narodowej nowego pojęcia (fragment książki).

Broszura Zbrodnia pomorska 1939 została przygotowana przez pracowników Delegatury IPN w Bydgoszczy: dr. Tomasza Cerana i dr Izabelę Mazanowską, a także przez dr Monikę Tomkiewicz z Oddziału IPN w Gdańsku. Recenzentem publikacji był dr Marcin Przegiętka. Broszura nie jest przeznaczona do sprzedaży.

Przemysław Gasztold, Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Warszawa 2018, 832 s., ISBN: 978-83-8098-420-2

Cezura czasowa pracy to lata 1980–1990. W tym okresie na czele partii stało czterech I sekretarzy KC, którzy prowadzili odrębną politykę wewnętrzną. Tendencja zachowawcza cieszyła się wśród członków partii największą popularnością na początku lat osiemdziesiątych, gdyż w momencie politycznego przesilenia władze nie były w stanie zapobiec żywiołowemu tworzeniu nieformalnych grup partyjnych. Pacyfikacja zorganizowanych form dogmatyzmu, przeprowadzona przez gen. Jaruzelskiego w latach 1982–1983, spowodowała zanik instytucjonalnych form marksistowskiej ortodoksji, ale dogmatyzm jako postawa polityczna był obecny w życiu partii aż do XI Zjazdu PZPR w styczniu 1990 r.

Justyna Błażejowska, Opozycja antyreżimowa w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk  w latach 1956–1989, Instytut Pamięci Narodowej, Wydawnictwo Wolumen, Warszawa 2018, 706 s., ISBN: 9788364708374

Autorka powiązała postawy ludzi i ich działalność z wydarzeniami politycznymi. W efekcie powstał portret środowiska, w którym rozpoznajemy bohaterów i rozumiemy motywacje ich działań na tyle, na ile wynikają one ze zgromadzonych materiałów […] Poznajemy wiele mało znanych faktów. Praca jest pionierska i doskonale udokumentowana. To mikrohistoria jednego niewielkiego instytutu, w którą wpisana jest makrohistoria inteligenckiej opozycji w PRL. Bogactwo zgromadzonego materiału, oryginalność i odkrywczość czynią z tej pracy wybitne osiągnięcie naukowe.

prof. dr hab. Włodzimierz Bolecki

Autorka zgromadziła i przebadała setki nieznanych materiałów archiwalnych, w tym takie, które uważano za zaginione. Udało się uchwycić ewolucję postaw znaczącej grupy pracowników IBL – częste u powojennej inteligencji zauroczenie systemem, które z biegiem lat często przeradzało się w rozczarowanie, będące następnie impulsem do coraz bardziej aktywnych zachowań opozycyjnych. Wszystko to, na tle szerokiego kontekstu społeczno-politycznego, obrazuje genezę kształtowania się opozycji w IBL, szczególnie gdy chodzi o prezentację zachowań osób znanych i szanowanych za wkład w walkę o wartości demokratyczne w latach 70. i 80. Jest też tu wiele drobnych wątków, które dobrze charakteryzują trudne czasy PRL i niełatwe ówczesne życie.

prof. IH PAN dr hab. Zbigniew Romek

Justyna Błażejowska (ur. 1983)
Historyk, badacz dziejów najnowszych. Absolwentka Instytutu Historycznego UW. W 2016 r. uzyskała z wyróżnieniem tytuł doktora nauk humanistycznych w Instytucie Historii Nauki PAN. Autorka i współautorka książek i około stu artykułów, wydawca zbiorów artykułów i relacji. Za pracę magisterską o drugim obiegu uhonorowana pierwszą nagrodą w organizowanym przez IPN konkursie im. Władysława Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny za 2007 r. W 2011 r. nominowana do Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza za książkę „Papierowa rewolucja. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Polsce 1976-1989/1990” oraz do nagrody w Konkursie na Książkę Historyczną Roku im. Oskara Haleckiego za zbiór artykułów przygotowanych razem z prof. Pawłem Wieczorkiewiczem „Przez Polskę Ludową na przełaj i na przekór”. W 2017 r. otrzymała wyróżnienie w Konkursie na Książkę Historyczną Roku im. Oskara Haleckiego za tom relacji „Harcerską drogą do niepodległości. Od «Czarnej Jedynki» do Komitetu Obrony Robotników”. Stanowiąca niniejszą publikację rozprawa doktorska „Opozycja antyreżimowa w Instytucie Badań Literackich PAN w latach 1956–1989” została zgłoszona przez Radę Naukową IHN PAN do Nagrody Prezesa Rady Ministrów.

Jan Olaszek, Podziemne dziennikarstwo. Funkcjonowanie głównych pism informacyjnych podziemnej „Solidarności” w Warszawie w latach 1981–1989, Warszawa 2018, 792 s + 8 s. wkładka, ISBN: 978-83-8098-396-0

Książka pokazuje historię siedmiu podziemnych pism informacyjno-publicystycznych wychodzących w Warszawie w latach 1981–1989: „CDN – Głosu Wolnego Robotnika”, „KOS-a”, „Przeglądu Wiadomości Agencyjnych”, „Tygodnika Mazowsze”, „Tygodnika Wojennego”, „Wiadomości” i „Woli”. Autor ich dzieje analizuje z różnych perspektyw; opisuje funkcjonowanie podziemnych redakcji, konspiracyjne systemy druku i kolportażu, politykę informacyjną poszczególnych pism, prowadzone na ich łamach dyskusje publicystyczne, działania aparatu bezpieczeństwa skierowane przeciwko ich twórcom oraz środowisko podziemnych dziennikarzy, drukarzy, kolporterów i ich współpracowników. Atutem pracy jest szerokie wykorzystanie dorobku innych nauk humanistycznych i społecznych (m.in. socjologii i medioznawstwa) oraz uwzględnienie w analizach stosowanych w nich kategorii. Dzieje opisywanych w książce środowisk osadzone są na tle historii niezależnego ruchu wydawniczego w PRL oraz dawniejszych tradycji wydawania konspiracyjnej prasy, a także zjawiska samizdatu w innych państwach bloku sowieckiego.

   

 

 

do góry