Nawigacja

Konferencje naukowe

CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa „Od PRL do III RP (1989–1990). Wybór między legalizmem a kontynuacją?” – Warszawa, 28 listopada 2019 (zgłoszenia do 4 lutego 2019)

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie zaprasza na ogólnopolską konferencję naukową „Od PRL do III RP (1989–1990). Wybór między legalizmem a kontynuacją?”.

Transformacja ustrojowa – której granice można (arbitralnie) wyznaczyć między rozpoczęciem obrad okrągłego stołu w lutym 1989 r. a wyborem Lecha Wałęsy na prezydenta i przekazaniem insygniów władzy przez Rząd RP na uchodźstwie do Warszawy w grudniu 1990 r. – do dziś budzi wiele sporów i emocji: zarówno w opinii społecznej, jak i w środowisku naukowym. Według najbardziej zagorzałych zwolenników tego blisko dwuletniego procesu, stanowił on jeden z najważniejszych i najjaśniejszych momentów w historii Polski, w którym udało się bez ofiar przeprowadzić naród od komunistycznej dyktatury do demokratycznego państwa prawa. Ów bezprecedensowy sukces osiągnięto dzięki mądrości i umiarkowaniu obu stron politycznego konsensusu: aparatu partyjno-państwowego i konstruktywnej opozycji. Według najbardziej gorliwych krytyków transformacji, była ona skutkiem zdrady solidarnościowych ideałów i „zgniłym” kompromisem, który pozwolił dawnej elicie bezpiecznie przesunąć się na kapitalistyczne tory, kosztem rozliczeń z totalitarnym ustrojem.

Wysoka temperatura tych sporów, a także fakt, że przejście od PRL do III RP dokonało się stosunkowo niedawno, powoduje, że problematyka ta często gości na ustach polityków i publicystów. W ciągu ostatnich trzech dekad powstało również sporo prac o charakterze naukowym (głównie z zakresu historii, ale też politologii czy socjologii), które starają się odpowiedzieć na pytanie, co tak naprawdę stało się między 1989 a 1990 r. w Polsce. Najbardziej znaną pozycją na tym polu jest z pewnością świetna praca prof. Antoniego Dudka pt. „Reglamentowana rewolucja” (Kraków 2004).

Większość analiz tego typu koncentruje się bądź na rekonstrukcji wydarzeń (w wymiarze ogólnokrajowym lub lokalnym), bądź na rozszyfrowywaniu motywacji poszczególnych aktorów i odtwarzaniu międzynarodowego kontekstu (reakcji Zachodu, Kremla, atmosfery „Jesieni Ludów” itp.). Wydaje się, że do tej pory w twórczości naukowej niedostatecznie zajęto się formalno-prawnym aspektem transformacji ustrojowej. Już wtedy, w zmieniającej się jak w kalejdoskopie rzeczywistości lat 1989–1990, uwadze opinii publicznej uciekł fakt, że w Londynie istniał rząd RP na uchodźstwie, którego główną misją było zapewnienie – na podstawie kontrowersyjnej konstytucji z 1934 r. – ciągłości ustrojowej państwa polskiego. Samo przekazanie atrybutów władzy prezydentowi Wałęsie odbyło się do pewnego stopnia przypadkiem, w dodatku wbrew opinii wielu działaczy emigracyjnych.

W 30. rocznicę początku procesu przejścia od PRL do III RP, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN postanowiło bliżej przyjrzeć się temu legalistycznemu wymiarowi transformacji: stąd pomysł konferencji naukowej, podczas której specjaliści różnych dyscyplin naukowych – prawnicy, historycy, historycy idei, filozofowie, socjolodzy, antropolodzy – mogliby przedyskutować tę specyficzną problematykę. W jaki sposób polityczne inicjatywy emigracyjne kultywowały ideę ciągłości państwowości polskiej „ponad” PRL? Jaki był oddźwięk ich wysiłków w społeczeństwie polskim i krajowej opozycji politycznej? Jakie były konsekwencje oparcia się na konstytucji PRL w reformowaniu państwa? Dlaczego nie powrócono do konstytucji kwietniowej? Jak wyglądało starcie idei pragmatyzmu, ciągłości i nowego otwarcia w myśleniu o demokratycznej Polsce? To tylko niektóre z pytań, które pragną poruszyć organizatorzy konferencji.

 

Przykładowe tematy w ramach trzech obszarów tematycznych konferencji:

1) aspekt legalistyczno-prawny:

– konstytucja kwietniowa jako podstawa funkcjonowania instytucji państwowych na emigracji: problem jej funkcjonalności dla polskiej rzeczywistości lat dziewięćdziesiątych

– konstytucja PRL i jej nowelizacje od grudnia 1989 r.: wybór między funkcjonalnością i ciągłością, a nowym otwarciem?

2) aspekt historii idei:

– legalizm jako podstawa idei państwa prawa

– legalizm jako fundament budowy postaw patriotycznych

– konsekwencje legalizmu / ciągłości / nowego otwarcia: wymiar polityczny, społeczny

– symbolika legalistyczna w przestrzeni publicznej

3) aspekt historyczno-socjologiczny (Polska i emigracja):

– idea legalizmu ustroju państwa w programach krajowych ugrupowań opozycyjnych w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w.

– znaczenie zasady legalizmu dla emigracji: osiągnięcia, porażki

– miejsce legalizmu w świadomości społeczeństwa współczesnego

– niejednoznaczne postawy środowisk emigracyjnych wobec polskiej transformacji ustrojowej

***

Zapraszamy prawników, konstytucjonalistów, historyków, historyków idei, filozofów, socjologów, politologów antropologów itp. do zgłaszania propozycji referatów.

Przewidziana jest publikacja pokonferencyjna (w monograficznej formie „studiów i materiałów”), zatem prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia w miesiąc po zakończeniu konferencji tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN.

Nie pobieramy opłaty konferencyjnej. Prelegentom zapewniamy wyżywienie oraz zwrot kosztów podróży w formie honorarium autorskiego (wypłacanego po nadesłaniu artykułu pokonferencyjnego).

Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.

Konferencja odbędzie się w 28 listopada 2019 r. w Warszawie, w Centrum Edukacyjnym „Przystanek Historia” im. Janusza Kurtyki, przy ul. Marszałkowskiej 21/25.

Zgłoszenia udziału w konferencji (na załączonym formularzu) osób pragnących wygłosić referat przyjmowane będą do 4 lutego 2019 r. Wraz ze zgłoszeniem prosimy przesłać abstrakt referatu (300–700 słów) i krótkie CV.

Program konferencji zostanie ustalony do końca marca 2019 r.

Zgłoszenia i ewentualne pytania prosimy kierować do dr. hab. Patryka Pleskota (patryk.pleskot@ipn.gov.pl).

 

do góry