Nawigacja

Wystawy

Europa w rodzinie. Ziemiaństwo polskie w XX wieku

WitoldLutosławski, Józef Czapski, Witold Gombrowicz i rotmistrz Witold Pilecki tosłynne osobowości dwudziestowiecznej historii Polski i Europy. Co łączy takróżne postaci? Pochodziły one z rodzin ziemiańskich, których styl życia opartybył na określonych tradycyjnych wartościach. „Wyższe urodzenie pociąga za sobąprzede wszystkim większe obowiązki, a nie tylko przywileje”, pisał w 1939r. Wincenty Lutosławski. Ziemianie pełnili często rolę lokalnych liderówspołecznych, przyczyniając się do rozwoju gospodarczego i kulturalnego swoichregionów.

Projektwystawienniczy Instytutu Pamięci Narodowej i Polskiego TowarzystwaZiemiańskiego EUROPA W RODZINIE. ZIEMIAŃSTWO POLSKIE W XX WIEKU opowiada ozniszczeniu tej grupy społecznej w latach 1939–1945 przez totalitaryzmynazistowski i sowiecki, o jej wywłaszczeniu przez komunistyczny system władzy irozproszeniu ziemiańskich rodzin po całym świecie. Autorzy chcą pokazaćzbiorowy portret ziemian, przybliżyć historie konkretnych rodzin, aby każdymógł zastanowić się nad stratą, jaka nastąpiła wraz z likwidacją tej warstwyspołecznej.

Uroczysty wernisażwystawy  odbył się 2 lipca 2015 roku wArkadach Kubickiego na Zamku Królewskim w Warszawie. Wystawa jest dwujęzyczna,angielsko-polska.

Organizatorzy:
Oddziałowe Biuro EdukacjiPublicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu
Oddziałowe Biuro EdukacjiPublicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie
Polskie Towarzystwo Ziemiańskie
Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Koncepcja plastyczna:
Danuta Słomczyńska(Pracownia Projektowa Ptasia 30)

Kurator wystawy:dr Agnieszka Łuczak (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu)

Współpraca:
Marcin Schirmer(Polskie Towarzystwo Ziemiańskie)

Konsultacja naukowa:
prof. dr hab. AndrzejKwilecki

Recenzenci:dr Łukasz Lubicz-Łapiński
Sławomir Stępień

„Wystawa »Europa w rodzinie. Ziemiaństwopolskie w XX w.« […] stanie się niewątpliwie wydarzeniem kulturalnym 2015 r.Spodziewam się dużego zainteresowania ze strony społeczeństwa. Warto przyokazji tej wystawy przypomnieć, że w ubiegłym stuleciu, w 1929 r., dla uczczenia10. rocznicy odzyskania przed Polskę niepodległości, urządzono w PoznaniuPowszechną Wystawę Krajową (zwaną potocznie PeWuKą) z osobną ekspozycjąpoświęconą ziemianom i ziemiankom. Wspominam popularną PeWuKę dlatego, żestanowiła najdonioślejsze wydarzenie w życiu środowisk ziemiańskich w całymokresie II Rzeczypospolitej: uwydatniła zasługi ziemian dla ochrony polskości wokresie zaborów i następnie dla odrodzenia państwa polskiego po I wojnieświatowej; przekonywała władzę państwową o znaczeniu wielkich majątkówziemskich dla gospodarki; pokazała, że w środowisku ziemian drzemie niemałypotencjał organizacyjny, a wielu przedstawicieli ma ambicje oddziaływania nakraj i społeczeństwo. I stała się wielkim spotkaniem ziemian przybywających zcałego kraju.

W okresie międzywystawą 1929 r. i wystawą 2015 r. nastąpiły w naszym kraju tragiczne dlaziemian wydarzenia i zmiany. Najpierw powstały trudności i straty wywołaneświatowym kryzysem gospodarczym lat 1929–1934; następnie w czasie II wojnyświatowej ziemiaństwo poddane zostało prześladowaniom i polityce zagładystosowanej przez obu zaborców. Po wojnie, w Polsce Ludowej, brutalnie usuwanoziemian z dworów oraz konfiskowano majątki.

Wystawa »Europa wrodzinie…« uwzględnia zmienione warunki historyczne. Osoby zwiedzające będąporuszone nie tylko dramatyzmem sytuacji i losów, ale także odpornością ziemianna życiowe trudności, zdolnością do przystosowywania się, utrzymywaniem więzirodzinnej w sytuacji rozproszenia terytorialnego.

W tym miejscu narzucasię wprost, aby przytoczyć zdanie klasyka polskiej socjologii sprzed przeszłostu lat, Ludwika Gumplowicza, że adaptacja jest najważniejszym procesemspołecznym obejmującym grupy ludzi i indywidua.

Owe zdolnościprzystosowawcze ziemian polskich XX w. można dzisiaj oceniać jako rezultatsystemu wychowawczego panującego w dworach i pałacach, opartego na stałymrytmie życia, dyscyplinie, kultywowaniu tradycji, szacunku dla wiedzy,wdrażaniu regularnego wykonywania obowiązków. Myślę, że materiał zgromadzony nawystawie skłoni niejednego z gości zwiedzających do własnych refleksji i doudziału w dyskusjach na temat charakterystycznych cech społecznych ziemiaństwapolskiego.

W zakończeniu tychuwag wymienię jeszcze jedną doniosłą funkcję społeczną pełnioną przez wystawę»Europa w rodzinie…«: przedstawiając nowe fakty z życia ziemiaństwa, wystawaposzerza naszą wiedzę, a ukazując bogactwo i różnorodność tych faktów, pobudzawyobraźnię i skłania do stawiania nowych pytań i formułowania nowychzagadnień”.

prof. dr hab. Andrzej Kwilecki (zrecenzji wystawy)

do góry