Nawigacja

Aktualności

30 lat w służbie Polsce – jubileusz Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

W 2019 roku Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej obchodzi jubileusz 30-lecia – trzydzieści ze stu dziesięciu lat dziejów Harcerstwa. Kulminacją obchodów jest zlot ZHR organizowany w dniach 2-11 sierpnia 2019 roku w Rybakach koło Olsztyna. IPN od wielu lat współpracuje ze Związkiem Harcerstwa Rzeczypospolitej, czego dowodem są publikacje, wystawy, konferencje i wspólne wyprawy.

  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
 
 
IPN na zlocie ZHR

Podczas zlotu XXX-lecia Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej w Rybakach k. Olsztyna prezentowane są wystawy IPN „Bogu i Polsce. Harcerstwo niepokorne i niezależne w »Polsce Ludowej” (1945–1990)«” oraz „W służbie Niepodległej 1989-2019. 30 z 110 lat ruchu harcerskiego” – ekspozycja poświęcona 30. rocznicy powstania Związku Harcerstwa  Rzeczypospolitej.

 

  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
    Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
    Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
  • Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019 Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019
    Wystawy IPN prezentowane podczas zlotu ZHR – Rybaki, k/Olsztyna, 3 sierpnia 2019

 

8 sierpnia  zlot ZHR odwiedził dyrektor Biura Edukacji Narodowej Adam Hlebowicz. Wieczorem spotkał się z uczestnikami zlotu, przedstawiając działalność edukacyjną Instytutu Pamięci Narodowej na Wschodzie.

W czasie spotkania odbyła się promocja wydanej przez IPN książki Marka Wierzbickiego Człowiek z Polski. Kazimierz Sabbat (1913–1989) i polska emigracja niepodległościowa (Lublin–Warszawa 2019). Zaprezentowano też publikacje IPN przygotowane na zlot XXX-lecia ZHR: książkę Karola Sacewicza W służbie Niepodległej. Henryk Glass (1896–1984) (Olsztyn 2019) oraz przygotowaną przez Delegaturę IPN w Olsztynie płytę pod tytułem „Harcerze w służbie Niepodległej”, zawierającą audycje radiowe o twórcach harcerstwa. 

 

  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
  • Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019 Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019
    Spotkania pracowników IPN z uczestnikami zlotu ZHR – 8 sierpnia 2019

10 sierpnia na Zlocie XXX-lecia ZHR odbywały się wizyty gości oraz zajęcia integracyjne dla uczestników zlotu. Tego dnia pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej rozstawili pawilon, w którym uczestnicy mogli otrzymać pamiątkową pieczątkę „Moja Niepodległa”, otrzymać „Biuletyn IPN” oraz rozegrać wielkoformatową grę planszową „Dywizjon 303” oraz „Dywizjon 111”. W sąsiednim namiocie wystawowym harcerki i harcerze mogli zagrać w inne gry planszowe IPN, otrzymać publikacje Instytutu, jak również obejrzeć wystawę IPN „Bogu i Polsce. Niezależne i Niepokorne Harcerstwo w Polsce Ludowej 1945–1989”. W godzinach popołudniowych do pawilonu IPN ustawiały się długie kolejki uczestników zlotu. Równolegle w zlotowej karczmie odbywało się spotkanie autorskie prof. Marka Wierzbickiego z czytelnikami jego publikacji o tematyce harcerskiej, wydanych w Instytucie Pamięci Narodowej, połączone z prezentacją najnowszej z nich, zatytułowanej Człowiek z Polski. Kazimierz Sabbat (1913-1989) i polska emigracja niepodległościowa (Lublin-Warszawa 2019). 

 

  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
  • Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019 Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019
    Na Zlocie XXX-lecia ZHR – 10 sierpnia 2019

 

Współpraca IPN z ZHR

IPN od wielu lat współpracuje ze Związkiem Harcerstwa Rzeczypospolitej, czego dowodem są publikacje, wystawy, konferencje i wspólne wyprawy:

  • jesienią 2006 r. ówczesny prezes Instytutu Pamięci Narodowej śp. prof. Janusz Kurtyka i przewodniczący Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej podpisali umowę o współpracy na polu badań naukowych, edukacji historycznej i wychowania patriotycznego dzieci i młodzieży;
  • 1 sierpnia 2012 r. harcerze z ZHR Pionki zorganizowali wraz z IPN festyn historyczny z okazji 68 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego (Krynica Morska);
  • 1 sierpnia 2013 r. harcerze z ZHR Pionki zorganizowali wraz z IPN festyn historyczny z okazji 68 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego (Krynica Morska);
  • od 2014 r. Oddział IPN w Krakowie współorganizuje ze środowiskami harcerskimi z Okręgu Małopolskiego ZHR obchody 70. rocznicy Akcji Specjalnej Koppe, przeprowadzonej w Krakowie 11 lipca 1944 r. przez batalion „Parasol” oraz współpracuje z drużynami ZHR przy organizacji obchodów i gier edukacyjno-historycznych;
  • 11 marca 2015 r. prezes IPN Łukasz Kamiński i przewodnicząca ZHR hm Ewa Borkowska-Pastwa podpisali porozumienie pomiędzy Instytutem Pamięci Narodowej a Związkiem Harcerstwa Rzeczypospolitej dotyczące współpracy w zakresie upowszechniania wiedzy o historii najnowszej poprzez wspólne organizowanie konferencji, seminariów, warsztatów i wystaw historycznych oraz utworzenia Centrum Edukacji Historycznej „Latarnia" im. hm. prof. Tomasza Strzembosza (koordynator prof. Marek Wierzbicki);
  • w lipcu 2015 r.  CEH „Latarnia" zorganizowało 10-dniowy  Obóz Historyczny z udziałem ok. 40 uczestników, a w jego trakcie widowisko historyczne pt. „Walki o latarnię morską w Piaskach w maju 1945 r.", które obejrzało ok. 500 widzów (Krynica Morska-Piaski, 15 lipca 2015 r.). Partnerzy wydarzenia (poza IPN i ZHR): 1. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. 2. Muzeum Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego Stutthof. 3. Niezależne Wydawnictwo Harcerskie;
  • w 2015 r. dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr Marek Lasota objął honorowym patronatem konferencje historyczną Harcerstwo niepokorne  - w 35. lecie Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, która odbyła się 21 listopada 2015 r.;
  • 10 sierpnia  2016 r. CEH „Latarnia" zorganizowało 10-dniowy  Obóz Historyczny z udziałem ok. 40 uczestników, a w jego trakcie m. in. festyn historyczny z okazji 72 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego, które obejrzało ok. 400 widzów (Krynica Morska);
  • 7 października 2017 r.  zostało otwarte Centrum Edukacyjne IPN „Przystanek Historia”  w Puszczy Kozienickiej. Inicjatorzy „Przystanku Historia” IPN w Puszczy Kozienickiej – prof. Marek Wierzbicki (Delegatura IPN w Radomiu) i Lidia Wierzbicka (Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej), chcą by młodzież uczyła się tam postaw patriotycznych, historii i praktycznych umiejętności;
  • w 2017 r. Oddział IPN w Krakowie był współwydawcą jednego z numerów „Krakowskiego Rocznika Historii Harcerstwa” (t. XIII, 2017), pisma Komisji Historycznej przy Zarządzie Okręgu ZHR w Krakowie;
  • 28 lutego 2018 r. na Przystanku Historia IPN-ZHR w Puszczy Kozienickiej odbył się piknik historyczny pt. „Noc Wyklętych" z udziałem ok. 80 uczestników;
  • w sierpniu 2018 r. w Puszczy Kozienickiej odbył się Obóz Historyczny IPN-ZHR „Przystanek Historia „W walce o Polskę – pokolenia Niepodległej”dla młodzieży i pasjonatów historii. Zorganizowano warsztaty historyczne, medyczne, samoobrony, survivalowe, projekcje filmów, gry terenowe, ogniska i kuchnię partyzancką, nocną wyprawę przetrwania, rekonstrukcje historyczne i wiele innych atrakcji;
  • w dniach 16-17 listopada 2017 r. w Pionkach odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Światowe harcerstwo. Związek Harcerstwa Polskiego na obczyźnie 1939-2016". Wydarzenie zostało organizowane jest przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie i Urząd Miasta w Pionkach;
  • od 2018 r. Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej jest partnerem konkursu „Niezwyciężeni 1918–2018. Pokolenia Niepodległej” organizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej;
  • 5–20 lipca 2018 r. pod patronatem prezesa IPN dr. Jarosława Szarka harcerki i harcerze z ZHR Pionki przeprowadzili wyprawę na 100-lecie odzyskania Niepodległości pt. „Śladami Marszałka Józefa Piłsudskiego" z udziałem ok. 70 osób  (Litwa-Wileńszczyzna);
  • 25–30 sierpnia 2018 r. na Przystanku Historia IPN-ZHR w Puszczy Kozienickiej odbył się obóz historyczny z udziałem ok. 50 osób;
  • 27 września 2018 r.  na Przystanku Historia IPN-ZHR ​w Puszczy Kozienickiej odbył się piknik historyczny „Noc Niepodległej" z udziałem ok. 100 osób;
  • 1 marca 2019 r. na Przystanku Historia IPN-ZHR w Puszczy Kozienickiej odbył się piknik historyczny „Noc Wyklętych" z udziałem ok. 100 uczestników;
  • 11 maja 2019 r. Oddział IPN w Krakowie zorganizował wspólnie z Muzeum Krakowa konferencję naukową „Od organizacji wychowawczej do organizacji politycznej. Przemiany ideowe ZHP w latach 1956–1964”,  w konferencji osoby związane z ZHR, a były przewodniczący ZHR Wojciech Hausner wziął udział w podsumowującej konferencję debacie;
  • 13–21 maja 2019 r. pod patronatem prezesa IPN dr. Jarosława Szarka harcerki i harcerze z ZHR Pionki przeprowadzili wyprawę na  Monte Cassino z okazji 75-ej rocznicy zdobycia klasztoru Monte Cassino przez 2 Korpus Polski z udziałem 50 osób;
  • 17 maja 2019 r. w Katowicach odbyła się gala finałowa X edycji projektu edukacyjnego Kamienie Pamięci – „Harcerze Niepodległej”. Uczestnicy projektu upamiętnili „harcerzy Niepodległej”;
  • w czerwcu 2019 r.  Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie zawarł porozumienie o współpracy z Okręgiem Małopolskim ZHR, którego przedmiotem jest wsparcie w przygotowaniu wystawy „W służbie Niepodległej 1989-2019", poświęconej 30 rocznicy powstania Związku Harcerstwa  Rzeczypospolitej.

 

Nagroda IPN „Kustosz Pamięci Narodowej” dla ZHR

W 2016 roku Instytut Pamięci Narodowej uhonorował Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej nagrodą Kustosz Pamięci Narodowej, przyznawaną za zasługi w upamiętnianiu historii narodu polskiego.

ZHR powstał 12 lutego 1989 r., aby zjednoczyć wysiłki niezależnych środowisk harcerskich poprzez powołanie ogólnopolskiej organizacji harcerskiej, alternatywnej wobec działającego w PRL Związku Harcerstwa Polskiego. Ideowo i programowo kontynuuje tradycje i myśl wychowawczą kilku pokoleń polskich harcerek i harcerzy.

Korzenie ZHR sięgają 1980 r., w którym powstały Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, skupiające niezależne, tzw. niepokorne, środowiska harcerzy i instruktorów. Jednym z głównych celów założenia ZHR był powrót do zasad wychowania harcerskiego, wypracowanych przez wybitnych instruktorów – twórców harcerstwa w Polsce. W pracy tej czynnie pomagali harcerze i harcerki, z których najstarsi złożyli przyrzeczenie harcerskie jeszcze w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

ZHR, będąc organizacją młodzieżową, która wyrosła z „rewolucji Solidarności” lat 80., z powodzeniem wychowuje kolejne pokolenia dla dobra Rzeczypospolitej. Korzeniami sięga do wielu nurtów pragnących przywrócić w czasach PRL jego tradycyjny etos. Nie do przecenienia jest często zapomniana rola tej organizacji w przełomie 1989 roku. To jej członkowie i wychowankowie kształtują oblicze dzisiejszej Rzeczypospolitej w urzędach i instytucjach publicznych, uczelniach i szkołach. ZHR, posługując się tradycyjną, uniwersalną metodą harcerską, potrafi żywo tworzyć ideowo-patriotyczny program, który przez sytuacje wychowawcze wciąga młodych ludzi w świat szacunku dla tradycji i historii Polski.

Na szczególne uznanie zasługuje służba Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej na polu popularyzowania i umacniania tradycji, tożsamości narodowej i patriotyzmu Polaków: w harcerstwie czasów PRL istniał bardzo wyrazisty, niepokorny nurt tradycyjny nawiązujący do idei służby Bogu, Polsce i bliźnim. Wymiar patriotyczny, utrwalania pamięci o historii Polski, zwłaszcza o dokonaniach i bohaterstwie Polaków dążących do niepodległości był w tym nurcie bardzo ważny.

Wychowanie patriotyczne i podnoszenie wartości pamięci o przeszłości było zawsze ważnym elementem programu wychowawczego Związku. Organizacja zawsze ustawiała się jako ogniwo w łańcuchu pamięci pomiędzy przeszłością Szarych Szeregów, Hufców Polskich, Armii Krajowej,  antykomunistycznego ruchu oporu i „Solidarności” a przyszłością niepodległej Polski.

W okresie po 1989 Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, kontynuując i rozwijając wcześniejszą działalność, zrealizował wiele inicjatyw programowych, których wychowawczy wymiar dla narodowej pamięci jest nie do przecenienia. Są to m.in. programy wychowawcze i edukacyjne zawarte w sprawnościach zdobywanych przez harcerzy, takich jak „Ponury” (mjr Jan Piwnik), „50-lecie Szarych Szeregów”, „Polskie Państwo Podziemne”, „Burza”, „Mały Powstaniec”, „Solidarni”, kultywowanie pamięci o wydarzeniach i postaciach historycznych poprzez organizację obchodów rocznic, działania na polu ochrony miejsc pamięci narodowej (pomników, cmentarzy, wojennych, miejsc kaźni i bitew polskiego podziemia), publikację materiałów edukacyjnych, współorganizację konkursów, rajdów historycznych, prelekcji czy zbieranie relacji świadków historii.

 

Materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone harcerstwu

 

Wystawa „Bogu i Polsce. Harcerstwo niepokorne i niezależne w »Polsce Ludowej«” (1945–1990)

Wystawa jest poświęcona dziejom harcerstwa w PRL, tj. od 1945 do 1990 roku. Jej celem jest przedstawienie losów polskiego harcerstwa w okresie po II wojnie światowej w państwie komunistycznym. Szczególny nacisk został położony na lata 1980–1989, kiedy niezależne od władz komunistycznych środowiska harcerskie odrodziły się, wysuwając postulat odnowy Związku Harcerstwa Polskiego w oparciu o tradycyjne harcerskie ideały. Pierwsza część wystawy, zatytułowana „Harcerstwo zniewolone”, ukazuje politykę władz komunistycznych wobec ZHP, jego zniszczenie w 1950 roku, próby odrodzenia w 1956 r., a następnie podporządkowanie przez PZPR i przekształcenie w upolitycznioną, zbiurokratyzowaną organizację młodzieżową. Druga część pod tytułem „Harcerska „Solidarność” dotyczy zagadnienia środowisk, ruchów i organizacji harcerskich, powstałych na fali solidarnościowego buntu z sierpnia 1980 roku. „Harcerstwo stanu wojennego” to kolejna część wystawy, w której przedstawione zostały losy niezależnego harcerstwa po 13 grudnia 1981 r., m.in. represje wobec instruktorów i drużyn. Część czwarta pt. „Niezależni” charakteryzuje działalność niezależnych organizacji harcerskich, a w szczególności ich udział w Białej Służbie (tzn. harcerskiej służbie porządkowej, sanitarnej i informacyjnej) w czasie pielgrzymek Jana Pawła II do Polski w 1983 i 1987 roku, w ogólnopolskich zlotach harcerskich przeprowadzanych z okazji ważnych rocznic lub wydarzeń patriotycznych, pracach duszpasterstw harcerskich. Ostatnia część, czyli „Czas przełomu”, prezentuje zmiany w polskim harcerstwie w okresie transformacji ustrojowej 1989 roku.

Wystawa została odsłonięta w 2011 r. na organizowanym przez ZHR Zlocie 100-lecia Harcerstwa (Kraków 26-30.08.2011 r.)

 

Wystawa „W służbie Niepodległej 1989-2019. 30 z 110 lat ruchu harcerskiego”

Ekspozycja przygotowana przez ZHR przy współpracy Oddziału IPN w Krakowie.

Tytuł wystawy nawiązuje do słów przyrzeczenia harcerskiego, a główną ideą twórców – hm. Wojciecha Hausnera i hm. Marcina Kapusty – było sięgnięcie do korzeni ZHR. Wystawę będzie można oglądać w czasie zlotu, a w późniejszym okresie także w Centrum Edukacyjnym „Przystanek Historia” IPN w Krakowie przy ul. Dunajewskiego 8.

 

Publikacje

 

W służbie Niepodległej. Henryk Glass (1896–1984)

W służbie Niepodległej. Henryk Glass (1896–1984), opracowanie: Karol Sacewicz, Olsztyn 2019, s. 50, ISBN:  978-83-8098-646-6

Publikacja nie jest przeznaczona do sprzedaży.

Henryk Stanisław Glass ps. „Chudy Wilk”, „Mieczysław Wolski”, „Martel”, „Stanisław Jankowski” – powiedzieć o nim niezłomny patriota, wychowawca młodzieży, instruktor harcerski, żołnierz, antykomunista, konspirator, mistrz ucieczek, publicysta, doktor nauk politycznych, mąż, kochający ojciec to de facto nie powiedzieć nic, to wciąż będzie za mało. Była to bowiem postać nietuzinkowa, która całym życiem pełniła służbę Bogu i Polsce. O nim i o jego walce właśnie o Wielką Polskę, tj. wolną, niepodległą i suwerenną, będzie tych kilka słów...


(fragm. wstępu)

Broszura do pobrania (PDF)

 

Harcerze w służbie Niepodległej

Płyta CD, nie jest przeznaczona do sprzedaży.

Projekt zrealizowany przez Delegaturę Instytutu Pamięci Narodowej w Olsztynie i Radio Olsztyn. Płyta zawiera audycje radiowe dotyczące kilku harcerzy:

  • Olga Drahonowska i Andrzej Małkowski – opowiada Michał Ostapiuk
  • Henryk Glass – opowiada Karol Sacewicz
  • Stanisław Sedlaczek – opowiada Dawid Zagził
  • Aleksander Kamiński – opowiada Sebastian Nowakowski
  • Tomasz Strzembosz – opowiada Krzysztof Kierski

Montaż dźwiękowy: Mirosław Sochacki

Projekt graficzny: Michał Hryniuk

Copyright: Instytut Pamięci Narodowej oraz Radio Olsztyn

 

Człowiek z Polski. Prezydent Kazimierz Sabbat (1913–1989) i polska emigracja niepodległościowa

Marek Wierzbicki, Człowiek z Polski. Prezydent Kazimierz Sabbat (1913–1989) i polska emigracja niepodległościowa, Lublin–Warszawa 2019, 176 s., ISBN: 978-83-8098-636-7

Publikacja jest próbą zarysowania biografii Kazimierza Aleksandra Sabbata, przedostatniego prezydenta RP na Uchodźstwie, ukazującej zarówno jego dokonania na niwie publicznej, jak i życie prywatne. Książka ma charakter popularnonaukowy, a jej treść i forma zostały przygotowane z myślą o dotarciu do szerszego grona czytelników, przede wszystkim młodzieży.

 

Harcerz. Żołnierz. Obywatel. Zygmunt Lechosław Szadkowski (1912–1995)

Marek Wierzbicki, Harcerz, Żołnierz, Obywatel. Zygmunt Lechosław Szadkowski (1912-1995), Lublin 2016, 255 s., ISBN 978-83-7629-963-1

Oddawana do rąk czytelników książka ma zrekonstruować ścieżki życia Zyg­munta Lechosława Szadkowskiego – polskiego działacza politycznego, harcerskiego i społecznego okresu II wojny światowej oraz emigracji politycznej po 1945 r. Mimo niewątpliwych osiągnięć i zasług postać Szadkowskiego była i jest – poza niewiel­kim środowiskiem londyńskim, gdzie przez długie lata żył i pracował – właściwie nieznana, na co złożyła się przede wszystkim polityka władz komunistycznych kon­sekwentnie przemilczających lub zniesławiających działalność emigracji niepodleg­łościowej po II wojnie światowej. Dlatego celem tej biografii, będącej pierwszym szerszym opracowaniem losów Zygmunta Szadkowskiego, jest ocalenie od zapom­nienia i wydobycie na światło dzienne jego dokonań, ukazanie jego roli w ważnych wydarzeniach i przemianach dwudziestowiecznej Polski. Opisując jego dzieje, pragnę przypomnieć losy tysięcy polskich emigrantów politycznych, którzy po zakończeniu II wojny światowej wybrali życie poza granicami ojczystego kraju w proteście prze­ciwko sowieckiej dominacji w Polsce.

Publikacja w ramach centralnego projektu badawczego IPN „Polska emigracja polityczna 1939–1990”.

 

Władysław Wasilewski „Oset”, „Odrowąż” (1921–1943). Harcerski instruktor i partyzancki dowódca

Marek Jedynak, Władysław Wasilewski „Oset”, „Odrowąż” (1921–1943). Harcerski instruktor i partyzancki dowódca, Kielce 2016, 104 s., ISBN 978-83-943749-2-1

Władysław Wasilewski „Oset”, „Odrowąż” do 1939 r. był harcerskim instruktorem i drużynowym w Hufcu Harcerzy ZHP w Skarżysku-Kamiennej. W czasie II wojny światowej działał w wielu konspiracyjnych organizacjach (Polska Organizacja Zbrojna, Polska Niepodległa, Gwardia Ludowa, Armia Krajowa). Był także dowódcą partyzanckiego oddziału GL i AK.

Niniejsza praca zawiera szczegółowy opis jego życia. Odpowiada na pytania, kim był, skąd pochodził i w jakich warunkach dorastał. Jakim był synem, bratem, kolegą, harcerzem, konspiratorem, nauczycielem i partyzanckim dowódcą? Jak zmieniała się jego osobowość oraz kto miał na nią wpływ? W jakim stopniu jego marzenia i dążenie do samorealizacji przez dokonanie wielkich czynów wyznaczały kierunki jego aktywności? Wreszcie, jakie role życiowe podejmował i która z nich była najważniejsza? I na koniec – czy i jak dalece powojenna legenda odpowiada prawdzie, a w jakiej mierze mitologizuje tę postać?

 

Sto lat harcerstwa

Wojciech Hausner, Marek Wierzbicki, Sto lat harcerstwa, Warszawa 2015, 343 s. (seria „18/89”, t. 4) 

Autorzy książki – historycy i harcerze – w przystępnejformie opisali powstanie ruchu harcerskiego na ziemiach polskich. W jego działalność angażowały się kolejne pokolenia młodych Polaków. Wychowanie harcerskie sprzyjało kształtowaniu poczucia odpowiedzialności, umiejętności współpracy oraz gotowości do bezinteresownej służby ludziom. Cechy te okazywały się przydatne zarówno w czasach wojny, jak i pokoju. W XX w., tak dramatycznym dla Polski, przed harcerkami i harcerzami stawały niezwykle trudne wyzwania –nieraz bezgranicznego poświęcenia, czasem zaś żmudnej, codziennej pracy. Skautki i skauci zawsze byli (i są) gotowi i na jedno, i na drugie.

Publikacja pokazuje różnorodność harcerstwa, które ani przed II wojną światową, ani w jej czasie, ani w okresie powojennym nie było ruchem jednorodnym. Istnienie różnych nurtów nie przeszkadza jednak w odnajdowaniu wspólnych wartości skautingu.

 

Epizody harcerskiej konspiracji niepodległościowej na ziemi krakowskiej 1944–1953

Wojciech Hausner, Marcin Kapusta, współpraca Maria Konieczna, Epizody harcerskiej konspiracji niepodległościowej na ziemi krakowskiej 1944–1953, Kraków 2014, 357 s.

Aktywność środowisk młodzieżowych w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w.pozostaje zagadnieniem trudnym, ale ciekawym naukowo. Szczególnie interesująca jest działalność organizacji i grup harcerskich o orientacji niepodległościowej. Wyróżniał je przede wszystkim wpływ harcerskiej formacji wychowawczej zarówno na strukturę, jak i na poszczególnych uczestników konspiracji.

W literaturze przedmiotu omawiającej dzieje harcerstwa ziemi krakowskiej, zwłaszcza zaś działania podejmowane wobec niego przez komunistyczny aparat represji, brakuje edycji źródłowych ukazujących skalę i zakres tego zjawiska.

Starając się temu zaradzić, autorzy opracowania wybrali dokumenty dotyczące najciekawszych i najbardziej reprezentatywnych organizacji harcerskich, dokonali ich analizy oraz opisu w kontekście historycznym.

 

„Biuletyn IPN” nr 5-6/2010

Numer „Biuletynu IPN” związany ze stuleciem Harcerstwa. Dzieje skautingu, który w Polsce szybko przybrał nazwę „harcerstwo” (odniesienie do polskiej tradycji – harcerz to rycerz mogący harcować, harcownik, mający prawo walczyć na przedpolu przed bitwą na oczach wojsk) od 1910 r. do lat dziewięćdziesiątych połączyliśmy w tym numerze z dziejami młodzieżowych organizacji konspiracyjnych.

 

Studia z dziejów harcerstwa 1944–1989

Studia z dziejów harcerstwa 1944–1989, pod red. Marka Wierzbickiego, Warszawa 2009, 248 s. (seria „Studia i Materiały”, t. 15)

„Celem niniejszej książki, która ma charakter wydawnictwa seryjnego, aczkolwiek nie periodycznego, jest ukazanie, na tle całego splotu stosunków społecznych  i politycznych panujących w tamtej epoce, funkcjonowania harcerstwa w okresie rządów komunistycznych (...). Motywem przewodnim kolejnych publikacji opatrzonych tym tytułem będą relacje między władzą komunistyczną a harcerstwem, stanowiące fragment stosunków międy władzą a społeczeństwem w PRL. Autorzy próbują spojrzeć na dzieje ruchu harcerskiego od dołu, przez pryzmat doświadczeń niewielkich środowisk (drużyn, szczepów) oraz pojedynczych osób, a więc nie tylko z perspektywy ogólnopolskiej, centralnego szczebla władzy, która nie pozwala na dostrzeżenie wielu niuansów społecznej, codziennej historii harcerstwa (i szerzej – społeczeństwa) w Polsce Ludowej.

 

Harcerstwo Duchowej Niepodległości. Duszpasterstwo harcerskie w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i archiwaliach środowisk harcerskich 1983–1989

Wojciech Hausner, Marcin Kapusta, Harcerstwo Duchowej Niepodległości. Duszpasterstwo harcerskie w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i archiwaliach środowisk harcerskich 1983–1989, Kraków 2009, 351 s.

Książka została podzielona na dwie części. Pierwsza, będąca opracowaniem dotyczącym duszpasterstwa harcerskiego jako drogi powrotu do idei służby Bogu, Polsce i bliźnim, została przygotowana przez Wojciecha Hausnera. W części tej omówiono problematykę sporu ideowego, jaki toczył się w latach 1956–1982 w Związku Harcerstwa Polskiego, a dotyczył wychowania religijnego. Omówiono także powstanie i działalność Duszpasterstwa Harcerek i Harcerzy oraz represje, jakie spotykały „niepokorne” środowiska harcerskie będące pod stałą obserwacją Służby Bezpieczeństwa. Osobny rozdział został poświęcony „Białej Służbie” w 1983 r. i 1987 r., a także działaniom SB ukierunkowanym na rozpracowywanie środowisk harcerskich i instruktorów w niej uczestniczących.

W części drugiej, będącej edycją źródłową, opracowaną przez Marcina Kapustę, prezentowane są, w większości zupełnie nieznane, dokumenty z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, a także archiwum Ruchu Harcerskiego Rzeczypospolitej. Dokumenty poddano wnikliwej, krytycznej analizie, opatrzono je obszernymi przypisami rzeczowymi. W szerokim zakresie wykorzystano relacje uczestników opisywanych wydarzeń. Z prezentowanych dokumentów, wytworzonych przez funkcjonariuszy SB, na szczególną uwagę zasługuje notatka dotycząca sympozjum ZHP „Nowoczesne, socjalistyczne i świeckie wychowanie w ZHP a świadomość i postawy kadry”. Na podstawie tego dokumentu, a także innych materiałów archiwalnych widać wyraźnie relacje pomiędzy oficjalnymi władzami ZHP a bezpieką. Można odczytać także mechanizmy współpracy pomiędzy tymi strukturami w zwalczaniu wszelkich niewygodnych lub uznawanych za niebezpieczne dla władz działań „niepokornych” środowisk harcerskich.

 

Po ziemi naszej roześlem harcerzy

Po ziemi naszej roześlem harcerzy... Z dziejów harcerstwa polskiego na Górnym Śląsku, red. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Katowice 2007, 368 s.

Książka pod redakcją prof. dr hab. Krystyny Heskiej-Kwaśniewicz ukazała się w serii oddziałowej katowickiego oddziału IPN. Jest ona pokłosiem konferencji „Z dziejów harcerstwa polskiego na Górnym Śląsku 1918–2006”, która odbyła się w dniach 28–29 listopada 2006 r., a została zorganizowana przez Oddział IPN w Katowicach wraz z Biblioteką Śląską. W publikacji zawierającej artykuły, wspomnienia i głosy w dyskusji starano się ukazać różnorodne aspekty dziejów śląskiego harcerstwa, począwszy od powstań śląskich, plebiscytu, przez konspirację w okresie wojny oraz losy w PRL-u aż po chwilę obecną. Zamierzeniem autorów nie było stworzenie monografii, lecz ukazanie roli, jaką odgrywało i odgrywa harcerstwo w życiu narodowym i społecznym Śląska.

 

do góry