Instytut Pamięci Narodowej

Zbrodnie komunistyczne


1.Śledztwo w sprawie przesiedleń ludności cywilnej okupowanego regionu białostockiego na tereny Związku Radzieckiego w okresie od 1939 do 1941 r.  (S 32/00/Zk).
Postępowanie w sprawie wywózek mieszkańców białostocczyzny w głąb Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich prowadziła od 1990 r. była Okręgowa Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku. Do chwili obecnej przesłuchano w sumie ponad 3000 świadków - osób, które w latach 1939 - 1941 były wywiezione na tereny b. ZSRR. Świadkowie opisywali trudy trwających kilka tygodni podróży na wschód. Ciężkie warunki życie w miejscach zakwaterowania. Głód i choroby panujące wśród wywiezionych. W dalszym ciągu gromadzone są materiały dokumentujące przedmiot śledztwa. Prowadzi się działania zmierzające do ustalenia osób odpowiedzialnych za wywózki z Białostocczyzny. Zebrano materiały wskazujące osoby, które w latach 1939 - 1941 pełniły funkcje we władzach radzieckich w regionie białostockim. Ponadto w oparciu o zgromadzone materiały dokonywany jest szczegółowy wykaz deportowanych osób. W dniu 20 grudnia 2011 r. skierowano do Republiki Kazachstanu wniosek o udzielenie pomocy prawnej w sprawie karnej o nadesłanie do akt śledztwa materiałów archiwalnych zawierających wykazy z liczbami i nazwiskami przesiedlonych Polaków i ich rozmieszczeniem na terenie Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, materiałów zawierających informacje dotyczące zabezpieczenia Polakom miejsc zakwaterowania, pracy, wyżywienia, opieki zdrowotnej, wyniki przedsięwzięć podejmowanych przez władze radzieckie w celu nakłonienia Polaków do przyjęcia obywatelstwa radzieckiego, materiałów zawierających informacje o organizacji transportów z Polakami do kraju po zakończeniu II wojny światowej. W dniu 29 stycznia 2012 r. Prokuratura Generalna Rzeczypospolitej Polskiej przesłała ten wniosek do Ambasady Rzeczypospolitej w Kazachstanie w celu przekazania go władzom tego kraju do wykonania.
W odpowiedzi uzyskano wykazy materiałów pozostających w związku z  przedmiotem śledztwa, a przechowywanych w kazachskich archiwach centralnych oraz poszczególnych archiwach lokalnych. Aktualnie trwa tłumaczenie pozyskanej dokumentacji. 

2.Śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień w latach 1945 - 1952 przez funkcjonariuszy PUBP w Suwałkach podczas przesłuchań zatrzymanych Piotra S., Józefa W. i innych, polegających na tym, że bili oni zatrzymanych w trakcie tych czynności oraz znęcali się nad nimi w inny sposób ( S 30/01/Zk).
W toku śledztwa przesłuchano kilkudziesięciu pokrzywdzonych. Są to osoby, które w latach 1945 - 1952 były pozbawione wolności przez milicjantów, bądź funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego z Suwałk. Po jednodniowym, z reguły, pobycie na wiejskim posterunku, w pobliżu bądź miejscu ich zamieszkania, przekazywani byli do siedziby PUBP w Suwałkach. Tam poddawani byli przesłuchaniom, w trakcie, których wielu z nich było bitych przez przesłuchujących ich funkcjonariuszy. Po kilkutygodniowym bądź kilkumiesięcznym pobycie w piwnicach  PUBP przy ulicy Kościuszki w Suwałkach osoby tam więzione przekazywane były do suwalskiego więzienia. Stamtąd, po kilkutygodniowym bądź kilkumiesięcznym uwięzieniu, więźniów zwalniano bądź przekazywano do więzienia w Białymstoku. Wielu pokrzywdzonych zostało skazanych przez były Wojskowy Sąd Rejonowy w Białymstoku za współpracę z podziemiem niepodległościowym.

3.Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznych będących nadto zbrodniami przeciwko ludzkości w postaci zabójstwa w lipcu 1945 r. w nieustalonym miejscu około 600 osób zatrzymanych na terenie Suwalszczyzny podczas „obławy augustowskiej” dokonanej przez wojska NKWD, przy współudziale funkcjonariuszy UB, MO oraz żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego. ( S 69/01/Zk).
Zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że od 10 lipca 1945 r. do 25 lipca 1945 r. na terenie Suwalszczyzny została przeprowadzona przez Armię Czerwoną zakrojona na wielką skalę obława w celu wyeliminowania zbrojnego, niepodległościowego podziemia oraz w celu pacyfikacji nieprzychylnych nastrojów miejscowej ludności. Akcja była wykonywana siłami jednostek specjalnych NKWD i oddziałów „Smiersz” przy współpracy funkcjonariuszy UB z jednostek terenowych. Z grupy około 7000 zatrzymanych w tym okresie osób, z których część nie była związana z ruchem niepodległościowym, zaginęło około 600 osób. Losy zaginionych osób są dotychczas nieznane, ale należy przyjąć, że zatrzymane osoby zostały zabite, a tym samym dopuszczono się zbrodni ludobójstwa. Prokuratorzy zwracali się o wykonanie pomocy prawnej w sprawie karnej do Rosji w dniu 6 grudnia 1995 r., w dniu 24 lipca 2003 r., w dniu 10 marca 2006 r. oraz w dniu 30 lipca 2009 roku. W dniu 4 stycznia 1995 r. Główna Prokuratura Wojskowa Federacji Rosyjskiej w piśmie skierowanym do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Moskwie podała, iż w wyniku pacyfikacji terenów Polski północno-wschodniej i części terytorium obecnej Litwy zatrzymano czasowo około 7000 osób w ramach unieszkodliwiania formacji „antyradziecko nastawionej Armii Krajowej”. Potwierdzono przy tym aresztowanie części osób z tej grupy przez organy „Smiersz” 3 Frontu Białoruskiego. Grupa ta liczyła 592 osób, których dalszy los, zgodnie z treścią wzmiankowanej informacji, jest nieznany. Dane te są w znacznej mierze zgodne z poczynionymi w toku śledztwa ustaleniami faktycznymi. Strona rosyjska w kolejnych odpowiedziach usztywniła stanowisko, twierdząc, że nie dysponuje żadnymi materiałami związanymi z losami osób zaginionych podczas obławy i nie udostępniła żądanych w odezwach dokumentów, a w piśmie z dnia 25 lipca 2011 r. przesłanym do Prokuratury Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej będącym odpowiedzią na wniosek strony polskiej o pomoc prawną z dnia 30 lipca 2009 r., podała, że w tej sprawie dysponuje tylko takimi informacjami, które stronie polskiej przekazano w dniu 4 stycznia 1995 r. W dniu 23 września 2010 r. skierowano wniosek o pomoc prawną do Białorusi, w którym zwrócono się o przeprowadzenie kwerend w Narodowym Archiwum Republiki Białoruś w Mińsku, Archiwum Państwowym Publicznych Organizacji z rejonu Białorusi oraz Państwowym Archiwum Obwodu Grodzieńskiego, a także w innych białoruskich zbiorach archiwalnych, w celu odnalezienia dokumentacji związanych z przedmiotem śledztwa S 69/01/Zk, jak i w celu ustalenia, czy w tym samym czasie na terenach przygranicznych z Polską, funkcjonariusze Armii Radzieckiej, funkcjonariusze NKWD przeprowadzali podobną operacje wojskowo-policyjną w stosunku do przebywających tam Polaków. Białoruś odmówiła stronie polskiej zrealizowania tego wniosku o pomoc prawną. W ramach czynności prowadzonych w śledztwie S 69/01/Zk do chwili obecnej przesłuchano około 700 świadków spośród członków rodzin osób aresztowanych i ich sąsiadów będących niejednokrotnie bezpośrednimi obserwatorami zatrzymań, a także spośród osób zatrzymanych, następnie zwolnionych, po przejściu pierwszych punktów filtracyjnych. Zakończono kwerendy materiałów archiwalnych IPN, CAW i właściwych archiwów państwowych. W dniu 14 czerwca 2011 r. OKŚZpNP w Białymstoku, na podstawie miedzy innymi danych zawartych w publikacji rosyjskiego historyka Nikity Pietrowa, wysłała wniosek o udzielenie przez Prokuraturę Generalną Federacji Rosyjskiej pomocy prawnej w postaci przesłania do śledztwa S 69/01/Zk, uwierzytelnionych kopii dokumentów przechowywanych w Centralnym Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa w Moskwie ( w zespole specjalnym 4, opis 3, teczka 24, karta 179-181), usytuowanym przy ulicy Bolszaja Łubianka 2, w postaci szyfrotelegramu numer 25212 Naczelnika Głównego Wydziału Kontrwywiadu „Smiersz”, Wiktora Abakumowa, datowanego na dzień 21 lipca 1945 r., w którym informuje on Ławrentija Berię o planowanej likwidacji 592 osób zatrzymanych w rejonie Puszczy Augustowskiej przez wydzieloną grupę operacyjną wojsk Wydziału „Śmiersz” 3 Frontu Białoruskiego Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej. Przedmiotowy wniosek został w dniu 24.06.2011 r. przesłany przez Prokuraturę Generalną Rzeczypospolitej Polskiej do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej. W toku śledztwa ustalono, iż w Centralnym Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa w Moskwie, przechowywany jest szyfrotelegram Naczelnika Głównego Wydziału Kontrwywiadu Wojskowego „Smiersz” przy Ludowym Komisariacie Obrony Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Wiktora Abakumowa, numer 25871, w którym informuje on Ławrentija Berię o ilości broni zabranej członkom Armii Krajowej oraz, że zatrzymano dowódcę, Polaka o nazwisku Krupiński, urodzonego w 1906 roku, pseudonim „Grom”. Szymon Krupiński, syn Antoniego i Karoliny, urodzony w dniu 16 kwietnia 1906 r. w Staroświęcianach, figuruje na opracowanej przez OKŚZpNP w Białymstoku, liście osób zaginionych w „Obławie Augustowskiej”. W toku śledztw ustalono nadto, iż osobami odpowiedzialnymi za przeprowadzenie likwidacji zatrzymanych obywateli polskich, członków Armii Krajowej byli zastępca szefa Głównego Dowództwa Kontrwywiadu Wojskowego „Smiersz” przy Ludowym Komisariacie Obrony Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich generał – major Iwan Iwanowicz Gorgonow oraz szef Dowództwa Kontrwywiadu Wojskowego „Smiersz” przy Ludowym Komisariacie Obrony Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Trzeciego Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej generał – lejtnant Paweł Wasiljewicz Zelenin. Ustalono, że Iwan Iwanowicz Gorgonow, narodowości rosyjskiej, urodził się w 1903 roku i zmarł w 1994 roku, a Paweł Wasiljewicz Zelenin, narodowości rosyjskiej, urodził się w 1902 roku i zmarł w 1965 roku. W dniu 1 grudnia 2011 r. OKŚZpNP w Białymstoku ponownie wysłała do Prokuratury Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej wniosek uzupełniający o udzielenie pomocy prawnej w sprawie karnej przez Prokuraturę Generalną Federacji Rosyjskiej. W tym wniosku o pomoc prawną prokuratorzy IPN proszą o nadesłanie do akt śledztwa urzędowego odpisu telegramu numer 25871 Wiktora Abakumowa i wskazują, w jakim to konkretnie zespole archiwalnym ten dokument jest przechowywany w Centralnym Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa w Moskwie przy ulicy Bolszaja Łubianka 2. Oprócz tego prokuratorzy IPN proszą stronę rosyjską o nadesłanie do akt śledztwa urzędowych odpisów materiałów wszczętych i przeprowadzonych śledztw wobec osób zatrzymanych podczas „Obławy Augustowskiej”, śledztw wymienionych w piśmie z dnia 4 stycznia 1995 r., Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej Głównej Prokuratury Wojskowej oraz urzędowych odpisów akt osobowych jak i aktów zgonów Iwana Gorgonowa, Pawła Zelenina. Prokuratura Generalna Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 29.12.2011 roku przesłała ten wniosek do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej. W dniu 17.04.2012 roku od Prezesa IPN uzyskano kserokopie szyfroteleramów numer 25212 i 25871 Abakumowa, które do dokumenty Prezes IPN otrzymał w Moskwie od przedstawicieli Stowarzyszenia „ Memoriał”. Z Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Moskwie do akt śledztwa wpłynęły w dniu 19.04.2012 roku dokumenty przesyłane przez rosyjskiego historyka Nikitę Pietrowa z Stowarzyszenia „ Memoriał” zawierające między innymi pismo wskazująca na odtajnienie w Centralnym Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa w Moskwie, szyfrotelegarmów numer 25212 i 25871  Abakumowa.  Zaznaczyć należy, iż tylko w postępowaniu S 69/01/Zk znajduje się pełny materiał dokumentujący wydarzenie dotyczące „Obławy Augustowskiej”.

4.Śledztwo w sprawie represji sowieckich wobec Polaków, w tym zabójstw, bezprawnych aresztowań i eksterminacyjnych wywózek z powiatu grodzieńskiego (w granicach II RP) w latach 1944 - 1956r ( S 30/02/Zk).
Po uwolnieniu w 1944 roku Grodzieńszczyzny spod okupacji niemieckiej formacje sowieckie, które zajęły te tereny rozpoczęły represje wobec Polaków. Represje skierowane były przede wszystkim wobec żołnierzy Armii Krajowej. Byli oni sądzeni, a następnie skazywani za zdradę ojczyzny, przynależności do tajnej organizacji AK przez sądy wojskowe. Orzekały one najczęściej kary śmierci oraz kary wieloletniego zesłania. Większość ze skazanych w latach 50-tych XX wieku wróciło do Polski, część pozostała w ZSRR. W dniu 22 grudnia 2011 r. skierowano do Republiki Kazachstanu wniosek o udzielenie pomocy prawnej w sprawie karnej o nadesłanie do akt śledztwa materiałów archiwalnych zawierających wykazy z liczbami i nazwiskami przesiedlonych Polaków i ich rozmieszczeniem na terenie Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, materiałów zawierających informacje dotyczące zabezpieczenia Polakom miejsc zakwaterowania, pracy, wyżywienia, opieki zdrowotnej, wyniki przedsięwzięć podejmowanych przez władze radzieckie w celu nakłonienia Polaków do przyjęcia obywatelstwa radzieckiego, materiałów zawierających informacje o organizacji transportów z Polakami do kraju po zakończeniu II wojny światowej. W dniu 2 lutego 2012 r. Prokuratura Generalna Rzeczypospolitej Polskiej przesłała ten wniosek do Ambasady Rzeczypospolitej w Kazachstanie w celu przekazania go władzom tego kraju do wykonania.

5.Śledztwo w sprawie deportacji w głąb ZSRR obywateli polskich z terenu województwa białostockiego prowadzonych w latach 1944-1945 przez funkcjonariuszy NKWD i UBP (S 44/02/Zk).
Przedmiotem postępowania są przestępstwa popełnione podczas deportacji do ZSRR prowadzonych przez sowieckie władze wojskowe oraz UBP obywateli polskich podejrzewanych o współprace z organizacjami niepodległościowymi lub nieprzychylny stosunek do nowych władz w latach 1944-1945 r., na terenie byłego województwa białostockiego. Przestępstw tych dopuszczały się sowieckie władze wojskowe oraz funkcjonariusze UB.

6.Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bielsku Podlaskim, w latach 1944 – 1954 na szkodę osadzonych tam osób (S 46/02/Zk).
W toku śledztwa ustalane są okoliczności śmierci zatrzymanych osób na skutek bicia i torturowania. Kolejne wątki śledztwa dotyczą psychicznego i fizycznego znęcania się nad członkami organizacji niepodległościowych, którzy zostali pozbawieni wolności przez funkcjonariuszy z Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bielsku Podlaskim. Wykonywane są czynności zmierzające do ustalenia wszystkich zbrodni komunistycznych, których dopuścili się funkcjonariusze z tegoż urzędu. Podjęto czynności zmierzające do ustalenia ich sprawców i wszystkich pokrzywdzonych. Obecnie w sprawie przesłuchiwane są osoby pokrzywdzone, a także przeprowadzane są oględziny akt b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku, w celu ustalenia danych personalnych funkcjonariuszy, którzy wykonywali czynności procesowe zatrzymanych osób.


7.Śledztwo w sprawie zabójstw członków organizacji niepodległościowych z Wysokiego Mazowieckiego, dokonanych w roku 1945r. oraz innych zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy PUBP (S 47/02/Zk).
Zgromadzony dotychczas materiał dowodowy wskazuje na stosowanie przez funkcjonariuszy UBP niedozwolonych metod śledczych w trakcie postępowań karnych prowadzonych w 1945 r. Polegały one na stosowaniu tortur, biciu pozbawionych wolności osób, którym zarzucano przynależność do organizacji podziemnych oraz nielegalne posiadanie broni. Funkcjonariusze UB z Wysokiego Mazowieckiego w ten sposób spowodowali zgony kilkunastu zatrzymanych. Ponadto podczas prowadzonych akcji dokonali zabójstw dalszych osób. W sprawie przesłuchiwane są osoby zatrzymane i więzione w UB w Wysokim Mazowieckim. Poszukuje się materiałów archiwalnych związanych z śledztwami prowadzonymi przeciwko pokrzywdzonym, dąży się do ustalenia personaliów sprawców przestępstw, będących przedmiotem śledztwa. W toku postępowania uzyskano informacje, że na posesji w Wysokiem Mazowieckiem, przy ul. Ludowej 11, gdzie od 1944 r. mieściła się pierwsza siedziba miejscowego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. W 1945 r. dokonano zabójstwa Jana Ł. Jego zwłoki według naocznego świadka miały zostać zakopane na podwórzu wzmiankowanej posesji. Pewne dane archiwalne wskazywały ponadto, że na terenie tym mogą znajdować się pochówki innych nieustalonych ofiar zbrodni komunistycznych. W Wysokiem  Mazowieckiem, na terenie podanej wyżej posesji, przeprowadzono zgodnie z decyzją prokurtora, badanie terenu metodą archeologicznych wykopalisk. W badaniach terenu metodą archeologicznych wykopalisk brało udział dwóch archeologów oraz dwóch pracowników technicznych i operator koparki. Przyjęto metodę badawczą odkrywkową polegającą na zdejmowaniu warstw antropogenicznych sprzętem zmechanizowanym (koparką ) do stropu calca. W przypadku natrafienia na obiekty o cechach wkopów grobowych dalsza eksploracja ich wypełnisk miałą być prowadzona ręcznie narzędziami archeologicznymi w celu odsłonięcia i wyeksplorowania pochówków oraz przygotowania ich do wydobycia. W trakcie prac koparki prowadzono intensywną obserwację nawarstwień i zawartości warstw ziemnych, jednak nie znaleziono szczątków kostnych. Wyeksplorowano trzy obiekty w typie jam śmietniskowych wydłużonych o długości 180-220 cm, szerokości około 100-150 cm i głębokości około 100-140 cm. W wypełniskach ich znajdowały się wyłącznie szczątki organiczne pochodzenia roślinnego oraz nieliczne o charakterze włąściwym dla współczesnych śmietnisk. Trzeci z obiektów kształtu nieregularnie kolistego o średnicy około 200 cm zawierał w wypełnisku przewarstwienia wapna. Uznano go za dół wapiennik służący do przechowywania wapna, zasypany ziemią po jego wykorzystaniu.    Badaniami objęto przestrzeń o powierzchni około 3,5 Ara. Materiału zabytkowego oraz świadczącego o wykorzystaniu terenu do celów nekropolicznych nie znaleziono. Badania wykluczyły możliwość zakopywania zwłok w przestrzeni położonej na zachód od budynku mieszkalnego z uwagi na wybrukowanie tego terenu dla celów komunikacyjnych oraz w przy ogrodzeniu zachodnim posesji, gdzie zlokalizowano pozostałości budynku gospodarczego. Niejasne pozostaje przeznaczenie dołów śmietniskowych zlokalizowanych przy południowym ogrodzeniu posesji. Nie znaleziono w nich wyrażnych zsypisk odpadków mogących potwierdzić ich charakter śmietniskowy. Należy uwzględnić możliwą ich interpretację jako dołów grobowych, z których usunięto ciała przed ich rozkładem..

8.Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznych polegających na fizycznym i psychicznym znęcania się nad działaczami opozycyjnymi, członkami NSZZ Solidarność, w okresie od listopada 1982 r. do lutego 1983 r., przez żołnierzy zawodowych Ludowego Wojska Polskiego, w jednostce wojskowej nr 3466 w Czerwonym Borze, poprzez zmuszanie pokrzywdzonych do przebywania w niedostatecznie ogrzewanych pomieszczeniach, wykonywania ciężkich prac i ćwiczeń wojskowych w warunkach stanowiących zagrożenie dla stanu ich zdrowia, znieważanie, kierowanie gróźb karalnych, co stanowiło represję wobec pokrzywdzonych (S 3/08/Zk).
Przedmiotowe postępowanie zainicjowały zeznania świadka Waldemara Z., jednego z założycieli NSZZ Solidarność Centrali Pomorskiej DOKP w Szczecinie, który podał, że w listopadzie 1982 roku skierowany został przez WKU w Szczecinie do odbycia ćwiczeń wojskowych. Po przybyciu na miejsce zorientował się, że wraz z nim osadzono w obozie około 400 mężczyzn, którzy tak jak on byli działaczami Solidarności z różnych stron Polski, głównie z dawnego województwa gdańskiego, szczecińskiego, lubelskiego, krakowskiego, rzeszowskiego. Część mężczyzn, nie kwalifikowała się ogóle do tego rodzaju służby z uwagi na zły stan zdrowia i wiek. Niektórzy osadzeni poruszali się o kulach i laskach. Warunki bytowo socjalne w obozie były złe. Działaczy osadzono w barakach zrobionych z wagonów towarowych, bez ogrzewania. Waldemar Z. wielokrotnie podczas pobytu przesłuchiwany był przez prokuratora wojskowego. Osadzeni byli szykanowani poprzez urządzanie marszobiegów czy kierowanie gróźb lub ubliżanie przez nadzorujących ich żołnierzy zawodowych. W toku postępowania zlecono historykowi przeprowadzenie kwerendy mającej na celu ustalenie materiałów dotyczących przedmiotowej jednostki wojskowej. Zapoznano się także z dostępnymi publikacjami prasowymi na temat obozów przygotowanych dla opozycjonistów. Na podstawie analizy dostępnych akt ustalono dane osobowe i adresy niektórych działaczy opozycyjnych, którzy przebywali wówczas w przedmiotowej jednostce. Przesłuchano w charakterze świadków Władysława K., Marka Z., Zdzisława Andrzeja D., Roberta G., Andrzeja K., Józefa S. Zabezpieczono od nich w formie kserokopii dokumentację dotyczącą sprawy. W dalszym toku śledztwa planowane jest kontynuowanie przesłuchań ustalonych świadków oraz dalsze kwerendy w celu poszukiwania materiałów dotyczących przedmiotu śledztwa. Przedmiotowe śledztwo jest jedynym materiałem dokumentującym internowanie i osadzenie w jednostce wojskowej „Czerwony Bór”, członków NSZZ „Solidarność”.


9.Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznych popełnionych w latach 1983-1984  w Barczewie przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na fizycznym i psychicznym znęcaniu się nad pozbawionymi wolności, działaczami „Solidarności” Władysławem F., Leszkiem M., Piotrem B., Piotrem K., Tadeuszem S., Romualdem Sz., Andrzejem S., Władysławem K (S 4/08/Zk).
W dniu 23 stycznia 2008 r. do tut. Komisji wpłynęło z OKŚZpNP w Szczecinie postanowienie o wyłączeniu z prowadzonego tam śledztwa do odrębnego postępowania materiałów dotyczących zbrodni komunistycznej popełnionej w latach 1983-1984 w Barczewie przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na fizycznym i psychicznym znęcaniu się nad pozbawionymi wolności działaczami „Solidarności”. Z załączonej do postanowienia notatki urzędowej wynikało, iż podejrzenie zaistnienia tego przestępstwa wysnuto na podstawie analizy dokumentów archiwalnych zawierających informacje z nasłuchów radia Wolna Europa. W dniu 6 lutego 2008 r. wszczęto w przedmiotowej sprawie śledztwo. Do chwili obecnej dokonano wglądu do szeregu publikacji internetowych, dołączając do akt materiały dotyczące zdarzeń związanych z pobytem Piotra B., Patrycjusza K., Władysława F., Leszka M., Tadeusza S., Romualda Sz., Andrzeja S. i Jerzy K. w Zakładzie Karnym w Barczewie. Uzyskano nadto do wglądu szereg jednostek archiwalnych wyselekcjonowanych przez BUiAD IPN, mogących zawierać informacje przydatne do śledztwa, które są sukcesywnie poddawane oględzinom. Nadto dołączono do akt śledztwa materiały w sprawie pobicia Andrzeja S. w dniu 8 stycznia 1984 r. przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w Barczewie, wyłączone ze śledztwa prowadzonego przez Oddziałową Komisję w Łodzi. Przesłuchano w charakterze świadków Leszka M., Jerzego K, Romualda S., Tadeusza S., Władysława F. Ustalono, ze Piotr B. zmarł. Prowadzone są dalsze poszukiwania dokumentów w celu weryfikacji informacji uzyskanych w toku przesłuchań świadków. 
10.Śledztwo w sprawie:

I. zbrodni komunistycznej zabójstwa pozbawionego wolności Stanisława S., przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, członka polskiej organizacji niepodległościowej, w okresie od 5 listopada 1945 roku w Augustowie, województwo podlaskie,

II. zbrodni komunistycznej zabójstwa pozbawionego wolności Zygmunta S., przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, członka polskiej organizacji niepodległościowej, w okresie od 17 grudnia 1945 roku w Augustowie, województwo podlaskie

III. zbrodni komunistycznej zabójstwa pozbawionego wolności Czesława K., Edwarda Ł., Bronisława O., przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, członków polskiej organizacji niepodległościowej, dokonanego w dniu 13 października 1949 roku w rejonie Klonowa, województwo podlaskie ( S 9/11/Zk).

W śledztwie podejmowane są czynności zmierzające do ustalenia i przesłuchania żyjących świadków. Przeprowadzone zostaną kwerendy materiałów archiwalnych zgromadzonych w IPN, w tym przede wszystkim Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Białymstoku oraz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Augustowie.


11.Śledztwo sprawie zbrodni komunistycznej, będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości, polegającej na przekroczeniu uprawnień przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, poprzez doprowadzenie w okresie od listopada 1982 r. do lutego 1983 r. do powołania osób pozostających w opozycji do panującego wówczas ustroju politycznego na specyficzne ćwiczenia wojskowe do 1 Brygady Artylerii w JW 2568 w Węgorzewie, w celu stosowania wobec nich represji ze względów politycznych, co stanowiło działanie na szkodę tychże osób (S 25/12/Zk)
Postępowanie wszczęte z zawiadomienia Stowarzyszenia Osób Internowanych „Chełmiacy 1982”. Przeprowadzana jest kwerenda zmierzająca do odnalezienia dokumentów wytworzonych w zakresie przedmiotowego zdarzenia, zwłaszcza dotyczących założeń organizacyjnych przedmiotowego przedsięwzięcia na szczeblu centralnym (MSW) oraz dokumentów pozwalających na ustalenie osób powołanych na ćwiczenia wojskowe.


Zbrodnie nazistowskie

1.Śledztwo w sprawie nazistowskich zbrodni wojennych, w szczególności zbrodni zabójstwa, popełnionych w latach 1941-1944, przez funkcjonariuszy żandarmerii niemieckiej z posterunku w Stawiskach, i Gestapo, na ludności narodowości polskiej i żydowskiej, zamieszkałej na terenie gminy Stawiska. (S 53/09/Zn).
Śledztwo, podjęte w dniu 7 września 2009 roku, po byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Białymstoku, dotyczy kilkudziesięciu zabójstw popełnionych przez załogę posterunku żandarmerii niemieckiej w Stawiskach, przy współudziale funkcjonariuszy Gestapo, na ludności polskiej / głównie rolnikach/ z terenu gminy Stawiska i Jurzec Włościański w latach 1941-1944. Przedmiotem śledztwa jest też objęte zabójstwo około 1600 osobowej grupy mieszkańców Stawisk, narodowości żydowskiej. Z ustaleń śledztwa wynika, że zostali oni rozstrzelani przez żandarmów niemieckich  w miejscowości Mściwuje w dniu 20 lipca 1941r. 

2.Śledztwo w sprawie zabójstw osób z ludności cywilnej, dokonanych przez funkcjonariuszy III Rzeszy Niemieckiej od końca czerwca 1941 r. do lipca 1944 r. w Brańsku, woj. podlaskie (S 61/09/Zn).
W toku śledztwa analizowane są dotychczas ustalone materiały źródłowe, przeprowadza się kwerendy zmierzające do ujawnienia nowych dokumentów. Ponadto podejmowane są działania w celu ujawnienia kolejnych świadków licznych zbrodni nazistowskich dokonanych przez żandarmów niemieckich z posterunku w Brańsku.

3.Śledztwo w sprawie dokonanego w okresie od lipca 1942 r. do 1944 r. w niemieckim obozie zagłady w Treblince, woj. mazowieckie, przez funkcjonariuszy niemieckich władz okupacyjnych ludobójstwa ok. 750 000 Polaków, Żydów i osób innych narodowości  ( S 63/09/Zn).
Obóz w Treblince powstał późną wiosną 1942 roku. Obóz został podzielony na trzy strefy: obszar mieszkalny (Wohnlager), obszar przyjęć (Auffanglager) i obóz zagłady (Totenlager) Wewnątrz  obozu znajdował się duży murowany budynek, w środku którego umieszczono komory gazowe. Początkowo istniały 3 komory gazowe o wymiarach 5 x 5 metrów. Jesienią 1942 roku wybudowano dodatkowo 10 komór o wymiarach 7 x 7 metrów. Ofiary uśmiercano gazami spalinowymi, uzyskiwanymi z dieslowskiego silnika radzieckiego czołgu T 34, ze specjalnym filtrem usuwającym ze spalin charakterystyczną woń, dzięki czemu uzyskiwano bezbarwny i bezwonny tlenek węgla, który zabijał ofiary w ciągu 20 minut.  Zwłoki palono na stosach. Popioły ze zwłok wsypywane były albo do przygotowanych dołów, lub wrzucane do rzek. W komorach gazowych mordowano około 15 tysięcy ludzi na dobę. W trakcie postępowania przygotowawczego poszukiwane są nowe materiały źródłowe oraz przesłuchiwani są kolejni świadkowie. Zwrócono się nadto do dyrekcji Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince w tym do Joanny Zasłony archeologa tego muzeum oraz do Karin Stoll z Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie z prośbą o przekazania do akt śledztwa S 63/09/Zn wyników badań terenu obozu, które to badania mają wskazywać, że teren obozu był większy niż dotychczas przypuszczano, a zwłoki pierwszych ofiar miano wrzucać do dołów, bez uprzedniego spalenia zwłok.

4.Śledztwo w sprawie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludności polegających na wysiedlaniu polskiej ludności cywilnej w latach 1939-1941 z okupowanych terenów północnego Mazowsza (Rejencji Ciechanowskiej) i przesiedlaniu jej na terytorium Generalnej Guberni lub na inne administracyjnie wskazane tereny Rejencji Ciechanowskiej oraz zmuszaniu do nieodpłatnego świadczenia pracy na rzecz okupanta niemieckiego (S 64/09/Zn).
W toku śledztwa ustalono dotychczas ponad 200 pokrzywdzonych. Obecnie prowadzone są czynności zmierzające do zebrania materiałów dokumentujących okoliczności poszczególnych przestępstw oraz ustalenia osób mających w niniejszej sprawie wiadomości.


5.Śledztwo w sprawie nazistowskich zbrodni wojennych, popełnionych przez funkcjonariuszy niemieckiego aparatu okupacyjnego w okresie od lipca 1941 r. do lipca 1944r, polegających na zabójstwach cywilnych mieszkańców miejscowości położonych w gminach Ryboły i Zabłudów, pozbawiania wolności poprzez osadzanie ich w niemieckich obozach koncentracyjnych, przymusowych przesiedleniach na teren III Rzeszy celem wykonywania robót przymusowych ( S 20/10/Zn).
Śledztwo wszczęte w dniu 6 maja 2010 roku, na podstawie materiałów uzyskanych po byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Białymstoku, dotyczy szeregu wojennych zbrodni nazistowskich, popełnionych przez funkcjonariuszy niemieckiego aparatu okupacyjnego, w szczególności przez załogę posterunku żandarmerii niemieckiej w Zabudowie, w latach 1941-1944, na szkodę cywilnych mieszkańców wsi z rejonu gmin Zabłudów i Ryboły. Przedmiotem śledztwa jest miedzy innymi zbrodnia zabójstwa Aleksego Sz., mieszkańca wsi Kożany, dokonanego w 1944 roku, oraz mieszkańca wsi Bogdanki, o nieustalonych personaliach, zamordowanego przez funkcjonariuszy nazistowskich w 1941roku. W toku śledztwa badane są też kwestie dotyczące przymusowego przesiedlenia Józefa P., Władysława M., Mikołaja S., Marianny T. ,Antoniego K, Stanisława T., Serafina Ś. ,Olgi M., Katarzyny L., Mikołaja M., Sergiusza L., i innych mieszkańców wsi z gminy Ryboły i Zabłudów na teren III Rzeszy, połączonego ze zmuszaniem wyżej wymienionych do świadczenia pracy na rzecz okupanta niemieckiego. W sprawie tej gromadzona jest dokumentacja dotycząca osób pokrzywdzonych, a także przesłuchiwani są świadkowie.

6.Śledztwo w sprawie przymusowych przesiedleń w okresie od września 1939r do lipca 1944r mieszkańców Bakałarzewa i okolic przez funkcjonariuszy niemieckiego aparatu okupacyjnego, połączonych ze zmuszaniem pokrzywdzonych do świadczenia pracy na rzecz okupanta niemieckiego, a także osadzaniu mieszkańców Bakałarzewa i mieszkańców innych miejscowości położonych na terenie gminy w obozach koncentracyjnych (S 22/10/Zn).
Śledztwo zostało wszczęte na bazie materiałów wyłączonych ze śledztwa byłej OKBZH w Białymstoku o sygn. S 42/69. Analiza tych materiałów oraz podjęte czynności pozwoliły na ustalenie – na chwilę obecną - około 80-ciu osób pokrzywdzonych. W toku śledztwa przesłuchiwani są świadkowie i gromadzona jest dokumentacja dotycząca przedmiotu śledztwa.

7.    Śledztwo w sprawie zamordowania w dniu 7 i 8 lipca 1941 r. w Radziłowie obywateli polskich narodowości żydowskiej (S 47/11/Zn – poprzednia sygn. S 15/01/Zn).
Zebrany materiał dowodowy niniejszego postępowania przygotowawczego wykazał, iż w dniu 7 lipca 1941 roku w godzinach rannych do Radziłowa, przyjechali Niemcy, którzy mieli wydać rozkaz przedstawicielom miasteczka, oczyszczenia miasteczka z Żydów, nakazując mieszkańcom miasteczka rozprawienie się z Żydami. Następnie grupa składająca się, z co najmniej kilkunastu mieszkańców Radziłowa zgromadziła Żydów na rynku, a następnie zagnała do pustej stodoły, którą po oblaniu benzyną podpalono. Osoby uciekające z ognia zabijano przy użyciu broni palnej, lub przemocą wrzucano do środka. Broń palna w postaci radzieckich karabinów, została sprawcom wręczona przez Niemców. W tym samym dniu oraz w dniu następnym, poszukiwano ukrywających się Żydów, których zabijano. Liczby ofiar nie można dokładnie ustalić, a w przybliżeniu szacuje się, że podczas tych zdarzeń pozbawiono życia od 100 do 1000 osób. Inspiracją, wzorcem do takich działań było postępowanie żołnierzy niemieckich wobec Żydów bezpośrednio po wkroczeniu do Radziłowa. Nie można też pominąć panujących nastrojów wśród części ludności, wyrażających nieprzychylny i wrogi stosunek do Żydów, z uwagi na kolaborację części ludności żydowskiej w okresie wcześniejszym z okupantem radzieckim. W zgromadzonym materiale aktowym występują nazwiska sprawców spośród obywateli polskich uczestniczących w realizacji zbrodni w Radziłowie, przy czym ustaleni sprawcy tej zbrodni, już nie żyją. Zaznaczyć należy, iż nie zgromadzono dowodów pozwalających na przedstawienie zarzutów udziału w jej popełnienia, żyjącemu sprawcy. W oparciu o analizę materiałów archiwalnych ustalono, że w Niemczech, Prokuratura w Hamburgu umorzyła w 1965 roku, postępowanie przeciwko Hermanowi Schaperowi w sprawie zabójstwa w 1941 roku Żydów w Radziłowie. Umorzenie zapadło mimo uzyskania z Izraela protokołów przesłuchania w charakterze świadka Chai F., która po okazaniu jej zdjęć fotograficznych Hermana Schapera zeznała, że był on dowódcą tej akcji eksterminacyjnej. Zwrócono się do prokuratury niemieckiej o materiały z tego postępowania. Strona niemiecka nadesłała odpowiedź, że nie dysponuje aktami tego śledztwa, gdyż zostały one najprawdopodobniej zniszczone. Dodatkowo opracowano i skierowano wnioski o pomoc prawną do Niemiec i Austrii, zmierzające do przesłuchania w charakterze świadków Hermana Schapera i Marthy F. Strona niemiecka odmówiła przesłuchania Hermana Schapera z uwagi na jego stan zdrowia. Nadesłana opinia medyczna wyklucza jakikolwiek udział Hermana Schapera w postępowaniu karnym. Realizacja wniosku o pomoc prawną do Austrii nie doszła do skutku, gdyż zmarła Martha F., która miała dysponować informacjami o okolicznościach śmierci w Radziłowie, Mosesa F. W 2004 roku, wystąpiono do Izraela o międzynarodową pomocy prawną, która dotyczyła w szczególności prośby o przesłuchanie 66 świadków-bliskich ofiar mordu. Wyniki tej międzynarodowej pomocy prawnej Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku otrzymała dopiero w dniu 3 listopada 2008 r. Nadesłane w ramach wykonanej pomocy prawnej materiały liczą około 1500 stron. Dokonano weryfikacji materiałów i do tłumaczenia przekazano 3 tomy akt (502 karty), zawierające protokoły przesłuchań świadków, notatki służbowe, pisma przewodnie oraz formularze Yad Vashem zawierające dane ofiar Holocaustu, wypełnione pismem ręcznym. Obecnie tłumacz dokonał przetłumaczenia tego materiału na język polski, a po zaznajomieniu się z całością zgromadzonego materiału dowodowego będą wykonywane dalsze czynności procesowe. Zaznaczyć należy, iż tylko w tym  postępowaniu przygotowawczym  znajduje się pełny materiał dokumentujący zabójstwa Żydów w lipcu 1941 roku w Radziłowie.

8.Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskich będącej nadto zbrodniami wojennymi, polegających na dokonaniu w sierpniu 1941 roku w lesie położonym w rejonie wsi Bzury, gmina Szczuczyn, powiat grajewski, województwo podlaskie, przez nieobjętych aktem oskarżenia w procesach karnych Sądu Okręgowego w Ełku i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, obywateli polskich mieszkańców wsi Bzury, idących na rękę funkcjonariuszom niemieckiego aparatu okupacyjnego, zabójstw 20 kobiet narodowości żydowskiej, poprzez zadanie pokrzywdzonym uderzeń okutymi pałkami i szpadlami po głowach ( S 8/12/Zn).
W sierpniu 1941 roku do plac polowych we wsi Bzury, województwo podlaskie, przywieziono 20 kobiet narodowości żydowskiej w wieku od 15 lat do 30 lat. Po zakończeniu prac polowych, kobiety narodowości żydowskiej, zostały zawieziono przez kilku mężczyzn ze wsi Bzury do pobliskiego lasu gdzie był już wykopany dół. Napastnicy kazali się tym kobietom rozebrać do bielizny i następnie zabili swoje ofiary, przygotowanymi przez siebie poprzedniego dnia, okutymi łopatami i okutymi pałkami. Aktualnie niniejsze śledztwo jest na etapie zbierania materiału dowodowego, dokumentującego tę zbrodnię.